1

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

---

အင်္ဂုတ္တရနိကာယော

อังคุตตรนิกาย

---

ဆက္ကနိပါတပါဠိ

ฉักกนิบาต

---

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

๑. ปฐมปัณณาสก์

---

၁. အာဟုနေယျဝဂ္ဂေါ

๑. อาหุเนยยวรรค

---

၁. ပဌမအာဟုနေယျသုတ္တံ

๑. ปฐมอาหุเนยยสูตร

---

၁. ဧဝံ [Pg.247] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ ဆဟိ ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဇိဝှာယ ရသံ သာယိတွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เห็นรูปทางตาแล้ว ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขาอยู่ มีสติสัมปชัญญะ ๒. ฟังเสียงทางหูแล้ว ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขาอยู่ มีสติสัมปชัญญะ ๓. ดมกลิ่นทางจมูกแล้ว ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขาอยู่ มีสติสัมปชัญญะ ๔. ลิ้มรสทางลิ้นแล้ว ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขาอยู่ มีสติสัมปชัญญะ ๕. ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายแล้ว ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขาอยู่ มีสติสัมปชัญญะ ๖. รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขาอยู่ มีสติสัมปชัญญะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก”

---

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ. ပဌမံ.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล จบปฐมอาหุเนยยสูตรที่ ๑

---

၂. ဒုတိယအာဟုနေယျသုတ္တံ

๒. ทุติยอาหุเนยยสูตร

---

၂. ‘‘ဆဟိ[Pg.248], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ ဆဟိ ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောတိ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ, ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတိ; အာဝိဘာဝံ တိရောဘာဝံ; တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆတိ, သေယျထာပိ အာကာသေ; ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောတိ, သေယျထာပိ ဥဒကေ; ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆတိ, သေယျထာပိ ပထဝိယံ; အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမတိ, သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော; ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရိမသတိ ပရိမဇ္ဇတိ; ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ.

๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนเป็นคนเดียวก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา กำแพง และภูเขาไปได้ไม่ติดขัดเหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นดำลงในแผ่นดินเหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศเหมือนนกมีปีกก็ได้ ลูบคลำดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากด้วยฝ่ามือก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปถึงพรหมโลกก็ได้

---

‘‘ဒိဗ္ဗာယ, သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏာတိ – ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ, ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စ.

๒. มีหูทิพย์บริสุทธิ์เกินหูมนุษย์ธรรมดา ย่อมได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ได้

---

‘‘ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာတိ. သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတိ, ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ…ပေ… သဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ… ဝီတဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ… သမောဟံ ဝါ စိတ္တံ… ဝီတမောဟံ ဝါ စိတ္တံ… သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ… ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ… မဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ… အမဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ… သဥတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ… အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ… သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ… အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ… ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ… အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတိ.

๓. กำหนดรู้ใจของสัตว์อื่นและบุคคลอื่นได้ด้วยใจของตน คือ จิตมีราคะ ก็รู้ว่า ‘จิตมีราคะ’ หรือจิตปราศจากราคะ ก็รู้ว่า ‘จิตปราศจากราคะ’ จิตมีโทสะ ...ฯลฯ... จิตมีโมหะ ... จิตปราศจากโมหะ ... จิตหดหู่ ... จิตฟุ้งซ่าน ... จิตเป็นมหัคคตะ ... จิตไม่เป็นมหัคคตะ ... จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า ... จิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ... จิตเป็นสมาธิ ... จิตไม่เป็นสมาธิ ... จิตหลุดพ้น ... หรือจิตยังไม่หลุดพ้น ก็รู้ว่า ‘จิตยังไม่หลุดพ้น’

---

‘‘အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော…ပေ…. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ.

๔. ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ...ฯลฯ... ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและเรื่องราวได้

---

‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ – ‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ [Pg.249] ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ. ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’တိ. ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ.

๕. มีตาทิพย์บริสุทธิ์เกินตามนุษย์ธรรมดา ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี และย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ‘หมู่สัตว์ผู้เจริญเหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต กล่าวร้ายพระอริยะ เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วได้ไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนหมู่สัตว์ผู้เจริญเหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต และมโนสุจริต ไม่กล่าวร้ายพระอริยะ เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วได้ไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์’ ด้วยประการฉะนี้ ท่านย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี และย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมด้วยตาทิพย์ที่บริสุทธิ์เกินตามนุษย์ธรรมดา

---

‘‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

๖. ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน

---

‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. ဒုတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก” จบทุติยอาหุเนยยสูตรที่ ๒

---

၃. ဣန္ဒြိယသုတ္တံ

๓. อินทริยสูตร

---

၃. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ ဆဟိ? သဒ္ဓိန္ဒြိယေန, ဝီရိယိန္ဒြိယေန, သတိန္ဒြိယေန, သမာဓိန္ဒြိယေန, ပညိန္ဒြိယေန, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. တတိယံ.

๓. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ประกอบด้วยสัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ และทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

---

၄. ဗလသုတ္တံ

๔. พลสูตร

---

၄. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ ဆဟိ? သဒ္ဓါဗလေန, ဝီရိယဗလေန, သတိဗလေန, သမာဓိဗလေန, ပညာဗလေန, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

๔. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ประกอบด้วยสัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญญาพละ และทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

---

၅. ပဌမအာဇာနီယသုတ္တံ

๕. ปฐมอาชานียสูตร

---

၅. ‘‘ဆဟိ[Pg.250], ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

๕. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๖ ประการ ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้ได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา

---

‘‘ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, ခမော သဒ္ဒါနံ, ခမော ဂန္ဓာနံ, ခမော ရသာနံ, ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ, ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော စ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

องค์ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชาในโลกนี้ เป็นสัตว์อดทนต่อรูป อดทนต่อเสียง อดทนต่อกลิ่น อดทนต่อรส อดทนต่อโผฏฐัพพะ และเป็นสัตว์สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้ได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา

---

‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, ခမော သဒ္ဒါနံ, ခမော ဂန္ဓာနံ, ခမော ရသာနံ, ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ, ခမော ဓမ္မာနံ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้อดทนต่อรูป อดทนต่อเสียง อดทนต่อกลิ่น อดทนต่อรส อดทนต่อโผฏฐัพพะ อดทนต่อธรรมารมณ์ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

---

၆. ဒုတိယအာဇာနီယသုတ္တံ

๖. ทุติยอาชานียสูตร

---

၆. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, ခမော သဒ္ဒါနံ, ခမော ဂန္ဓာနံ, ခမော ရသာနံ, ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ, ဗလသမ္ပန္နော စ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

๖. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๖ ประการ ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้ได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชาในโลกนี้ เป็นสัตว์อดทนต่อรูป อดทนต่อเสียง อดทนต่อกลิ่น อดทนต่อรส อดทนต่อโผฏฐัพพะ และเป็นสัตว์สมบูรณ์ด้วยกำลัง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้ได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา

---

‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ရူပါနံ …ပေ… ခမော ဓမ္မာနံ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้อดทนต่อรูป ...ฯลฯ... อดทนต่อธรรมารมณ์ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

---

၇. တတိယအာဇာနီယသုတ္တံ

๗. ตติยอาชานียสูตร

---

၇. ‘‘ဆဟိ[Pg.251], ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, ခမော သဒ္ဒါနံ, ခမော ဂန္ဓာနံ, ခမော ရသာနံ, ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ, ဇဝသမ္ပန္နော စ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

๗. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๖ ประการ ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้ได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชาในโลกนี้ เป็นสัตว์อดทนต่อรูป อดทนต่อเสียง อดทนต่อกลิ่น อดทนต่อรส อดทนต่อโผฏฐัพพะ และเป็นสัตว์สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้ได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา

---

‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ရူပါနံ…ပေ… ခမော ဓမ္မာနံ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. သတ္တမံ.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้อดทนต่อรูป ...ฯลฯ... อดทนต่อธรรมารมณ์ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

---

၈. အနုတ္တရိယသုတ္တံ

๘. อนุตตริยสูตร

---

၈. ‘‘ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အနုတ္တရိယာနိ. ကတမာနိ ဆ? ဒဿနာနုတ္တရိယံ, သဝနာနုတ္တရိယံ, လာဘာနုတ္တရိယံ, သိက္ခာနုတ္တရိယံ, ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ, အနုဿတာနုတ္တရိယံ – ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အနုတ္တရိယာနီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

๘. ภิกษุทั้งหลาย ภาวะอันยอดเยี่ยม ๖ ประการนี้ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ การเห็นอันยอดเยี่ยม การฟังอันยอดเยี่ยม การได้อันยอดเยี่ยม การศึกษาอันยอดเยี่ยม การบำรุงอันยอดเยี่ยม การระลึกอันยอดเยี่ยม ภิกษุทั้งหลาย ภาวะอันยอดเยี่ยม ๖ ประการนี้แล

---

၉. အနုဿတိဋ္ဌာနသုတ္တံ

๙. อนุสสติฏฐานสูตร

---

၉. ‘‘ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ. ကတမာနိ ဆ? ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, ဓမ္မာနုဿတိ, သံဃာနုဿတိ, သီလာနုဿတိ, စာဂါနုဿတိ, ဒေဝတာနုဿတိ – ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ. နဝမံ.

๙. ภิกษุทั้งหลาย อนุสสติฏฐาน (เหตุแห่งการระลึก) ๖ ประการนี้ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ พุทธานุสสติ ธัมมานุสสติ สังฆานุสสติ สีลานุสสติ จาคานุสสติ เทวตานุสสติ ภิกษุทั้งหลาย อนุสสติฏฐาน ๖ ประการนี้แล

---

၁၀. မဟာနာမသုတ္တံ

๑๐. มหานามสูตร

---

၁၀. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော, ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, အရိယသာဝကော အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော, သော ကတမေန ဝိဟာရေန ဗဟုလံ ဝိဟရတီ’’တိ?

๑๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ในกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะ เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง เจ้าศากยะมหานามะผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระอริยสาวกผู้มีผลอันบรรลุแล้ว มีศาสนาอันรู้แจ้งแล้วนั้น โดยปกติท่านอยู่ด้วยวิหารธรรมข้อไหนเป็นส่วนมาก พระเจ้าข้า”

---

‘‘ယော [Pg.252] သော, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော, သော ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဗဟုလံ ဝိဟရတိ. ဣဓ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာနာမ – ‘အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ, သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော ဗုဒ္ဓါနုဿတိံ ဘာဝေတိ’’’.

“ดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกผู้มีผลอันบรรลุแล้ว มีศาสนาอันรู้แจ้งแล้วนั้น โดยปกติท่านอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้เป็นส่วนมาก ดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค’ ดูก่อนมหานามะ สมัยใดที่พระอริยสาวกระลึกถึงพระตถาคต สมัยนั้น จิตของท่านย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของท่านย่อมดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภพระตถาคต ดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงแล ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด ผู้มีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบ ย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่า ‘พระอริยสาวกเป็นผู้ถึงความสงบในหมู่สัตว์ผู้ถึงความไม่สงบอยู่ เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนในหมู่สัตว์ผู้มีความเบียดเบียนอยู่ เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญพุทธานุสติ’”

---

‘‘ပုန စပရံ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော ဓမ္မံ အနုဿရတိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ. ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော ဓမ္မံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာနာမ – ‘အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ, သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော ဓမ္မာနုဿတိံ ဘာဝေတိ’’’.

“ดูก่อนมหานามะ อีกประการหนึ่ง พระอริยสาวกย่อมระลึกถึงพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน’ ดูก่อนมหานามะ สมัยใดที่พระอริยสาวกระลึกถึงพระธรรม สมัยนั้น จิตของท่านย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของท่านย่อมดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภพระธรรม ดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงแล ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด ผู้มีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบ ย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่า ‘พระอริยสาวกเป็นผู้ถึงความสงบในหมู่สัตว์ผู้ถึงความไม่สงบอยู่ เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนในหมู่สัตว์ผู้มีความเบียดเบียนอยู่ เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญธัมมานุสติ’”

---

‘‘ပုန စပရံ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော သံဃံ အနုဿရတိ – ‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ ဧသ ဘဂဝတော [Pg.253] သာဝကသံဃော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’တိ. ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော သံဃံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ သံဃံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာနာမ – ‘အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ, သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော သံဃာနုဿတိံ ဘာဝေတိ’’’.

“ดูก่อนมหานามะ อีกประการหนึ่ง พระอริยสาวกย่อมระลึกถึงพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติตรงแล้ว, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อญายธรรม, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติสมควร, ได้แก่ บุรุษบุคคล ๔ คู่ นับเรียงตัวได้ ๘ บุรุษบุคคล นี่คือพระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรกระทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ ดูก่อนมหานามะ สมัยใดที่พระอริยสาวกระลึกถึงพระสงฆ์ สมัยนั้น จิตของท่านย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของท่านย่อมดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภพระสงฆ์ ดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงแล ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด ผู้มีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบ ย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่า ‘พระอริยสาวกเป็นผู้ถึงความสงบในหมู่สัตว์ผู้ถึงความไม่สงบอยู่ เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนในหมู่สัตว์ผู้มีความเบียดเบียนอยู่ เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญสังฆานุสติ’”

---

‘‘ပုန စပရံ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော အတ္တနော သီလာနိ အနုဿရတိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ. ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော သီလံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ သီလံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာနာမ – ‘အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ, သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော သီလာနုဿတိံ ဘာဝေတိ’’’.

“ดูก่อนมหานามะ อีกประการหนึ่ง พระอริยสาวกย่อมระลึกถึงศีลของตน อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญญูชนสรรเสริญ อันตัณหาและทิฏฐิไม่ครอบงำ เป็นไปเพื่อสมาธิ ดูก่อนมหานามะ สมัยใดที่พระอริยสาวกระลึกถึงศีล สมัยนั้น จิตของท่านย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของท่านย่อมดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภศีล ดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงแล ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด ผู้มีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบ ย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่า ‘พระอริยสาวกเป็นผู้ถึงความสงบในหมู่สัตว์ผู้ถึงความไม่สงบอยู่ เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนในหมู่สัตว์ผู้มีความเบียดเบียนอยู่ เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญสีลานุสติ’”

---

‘‘ပုန စပရံ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော အတ္တနော စာဂံ အနုဿရတိ – ‘လာဘာ ဝတ မေ, သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ! ယောဟံ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတာယ ပဇာယ ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသာမိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော’တိ. ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော စာဂံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ[Pg.254], န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ စာဂံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာနာမ – ‘အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ, သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော စာဂါနုဿတိံ ဘာဝေတိ’’’.

ดูก่อนมหาบพิตร อีกประการหนึ่ง อริยสาวกย่อมระลึกถึงจาคะของตนว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เราเป็นผู้มีจิตปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือนในหมู่สัตว์ผู้ถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชำระแล้ว ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงจาคะ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นปรารภจาคะย่อมเป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียว ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงแล ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด ผู้มีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบระงับ ผู้มีกายสงบระงับแล้ว ย่อมเสวยสุข จิตของผู้มีสุขย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร นี้เรียกว่า ‘อริยสาวกเป็นผู้ถึงความสม่ำเสมอ อยู่ในหมู่สัตว์ผู้ถึงความไม่สม่ำเสมอ เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียน อยู่ในหมู่สัตว์ผู้มีความเบียดเบียน เป็นผู้ถึงพร้อมกระแสแห่งธรรม ย่อมเจริญจาคานุสติ’

---

‘‘ပုန စပရံ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော ဒေဝတာနုဿတိံ ဘာဝေတိ – ‘သန္တိ ဒေဝါ စာတုမဟာရာဇိကာ, သန္တိ ဒေဝါ တာဝတိံသာ, သန္တိ ဒေဝါ ယာမာ, သန္တိ ဒေဝါ တုသိတာ, သန္တိ ဒေဝါ နိမ္မာနရတိနော, သန္တိ ဒေဝါ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော, သန္တိ ဒေဝါ ဗြဟ္မကာယိကာ, သန္တိ ဒေဝါ တတုတ္တရိ. ယထာရူပါယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ, မယှမ္ပိ တထာရူပါ သဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သီလေန သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ, မယှမ္ပိ တထာရူပံ သီလံ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သုတေန သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ, မယှမ္ပိ တထာရူပံ သုတံ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန စာဂေန သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ, မယှမ္ပိ တထာရူပေါ စာဂေါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပါယ ပညာယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ, မယှမ္ပိ တထာရူပါ ပညာ သံဝိဇ္ဇတီ’တိ. ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော စ တာသဉ္စ ဒေဝတာနံ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ သုတဉ္စ စာဂဉ္စ ပညဉ္စ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ တာ ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာနာမ – ‘အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ[Pg.255], သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော ဒေဝတာနုဿတိံ ဘာဝေတိ’’’.

ดูก่อนมหาบพิตร อีกประการหนึ่ง อริยสาวกย่อมเจริญเทวตานุสติว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกามีอยู่ เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอยู่ เทวดาชั้นยามามีอยู่ เทวดาชั้นดุสิตมีอยู่ เทวดาชั้นนิมมานรดีมีอยู่ เทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดีมีอยู่ พรหมกายิกาพรหมมีอยู่ พรหมที่สูงกว่านั้นขึ้นไปมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในภพนั้น ศรัทธาเช่นนั้นของเราก็มีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีลเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในภพนั้น ศีลเช่นนั้นของเราก็มีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยสุตะเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในภพนั้น สุตะเช่นนั้นของเราก็มีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยจาคะเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในภพนั้น จาคะเช่นนั้นของเราก็มีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในภพนั้น ปัญญาเช่นนั้นของเราก็มีอยู่’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญา ทั้งของตนและของเทวดาเหล่านั้น สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นปรารภเทวดาเหล่านั้นย่อมเป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียว ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงแล ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด ผู้มีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบระงับ ผู้มีกายสงบระงับแล้ว ย่อมเสวยสุข จิตของผู้มีสุขย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร นี้เรียกว่า ‘อริยสาวกเป็นผู้ถึงความสม่ำเสมอ อยู่ในหมู่สัตว์ผู้ถึงความไม่สม่ำเสมอ เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียน อยู่ในหมู่สัตว์ผู้มีความเบียดเบียน เป็นผู้ถึงพร้อมกระแสแห่งธรรม ย่อมเจริญเทวตานุสติ’

---

‘‘ယော သော, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော, သော ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဗဟုလံ ဝိဟရတီ’’တိ. ဒသမံ.

ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกนั้นใด ผู้บรรลุผลแล้ว รู้แจ้งศาสนาแล้ว อริยสาวกนั้นย่อมอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้เป็นส่วนมาก

---

အာဟုနေယျဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

อาหุไนยวรรคที่ ๑ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

---

ဒွေ အာဟုနေယျာ ဣန္ဒြိယ, ဗလာနိ တယော အာဇာနီယာ;

အနုတ္တရိယ အနုဿတီ, မဟာနာမေန တေ ဒသာတိ.

อาหุไนยสูตร ๒ สูตร อินทริยสูตร พลสูตร อาชานียสูตร ๓ สูตร อนุตตริยสูตร อนุสสติสูตร และมหานามสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

---

၂. သာရဏီယဝဂ္ဂေါ

๒. สารณียวรรค

---

၁. ပဌမသာရဏီယသုတ္တံ

๑. ปฐมสารณียสูตร

---

၁၁. ‘‘ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သာရဏီယာ. ကတမေ ဆ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ ကာယကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော.

๑๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึง ๖ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๖ ประการอะไรบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีเมตตากายกรรมปรากฏในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและลับหลัง แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึง

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော.

อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุมีเมตตาวจีกรรมปรากฏในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและลับหลัง แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึง

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ မနောကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော.

อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุมีเมตตามโนกรรมปรากฏในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและลับหลัง แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึง

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယေ တေ လာဘာ ဓမ္မိကာ ဓမ္မလဒ္ဓါ အန္တမသော ပတ္တပရိယာပန္နမတ္တမ္ပိ တထာရူပေဟိ လာဘေဟိ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ ဟောတိ သီလဝန္တေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ သာဓာရဏဘောဂီ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော.

อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ไม่แบ่งแยกบริโภคด้วยลาภทั้งหลายที่ชอบธรรม ได้มาโดยธรรม โดยที่สุดแม้เพียงของที่ตกในบาตร เป็นผู้บริโภคทั่วไปกับเพื่อนพรหมจารีผู้มีศีล แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึง

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ [Pg.256] တထာရူပေဟိ သီလေဟိ သီလသာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော.

อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความเสมอกันโดยศีลกับเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและลับหลัง ด้วยศีลทั้งหลายที่ไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญญูชนสรรเสริญ อันทิฏฐิไม่ลูบคลำ เป็นไปเพื่อสมาธิ แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึง

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယာယံ ဒိဋ္ဌိ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မာ သာရဏီယာ’’တိ. ပဌမံ.

อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความเสมอกันโดยทิฏฐิกับเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและลับหลัง ด้วยทิฏฐิอันเป็นอริยะ นำออกจากทุกข์ ย่อมนำผู้ประพฤติตามนั้นไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการเหล่านี้แล เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึง

---

၂. ဒုတိယသာရဏီယသုတ္တံ

๒. ทุติยสารณียสูตร

---

၁၂. ‘‘ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သာရဏီယာ ပိယကရဏာ ဂရုကရဏာ သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဆ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ ကာယကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော ပိယကရဏော ဂရုကရဏော သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

๑๒. ภิกษุทั้งหลาย สาราณิยธรรม ๖ ประการนี้ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์ เพื่อความไม่วิวาท เพื่อความสามัคคี เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน สาราณิยธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าไปตั้งเมตตากายกรรมในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งในที่แจ้งและในที่ลับ แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นสาราณิยธรรม เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์ เพื่อความไม่วิวาท เพื่อความสามัคคี เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ…ပေ… မေတ္တံ မနောကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော ပိယကရဏော ဂရုကရဏော သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุเข้าไปตั้งเมตตาวจีกรรม...เป... เข้าไปตั้งเมตตามโนกรรมในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งในที่แจ้งและในที่ลับ แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นสาราณิยธรรม เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์ เพื่อความไม่วิวาท เพื่อความสามัคคี เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယေ တေ လာဘာ ဓမ္မိကာ ဓမ္မလဒ္ဓါ အန္တမသော ပတ္တပရိယာပန္နမတ္တမ္ပိ တထာရူပေဟိ လာဘေဟိ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ ဟောတိ သီလဝန္တေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ သာဓာရဏဘောဂီ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော ပိယကရဏော ဂရုကရဏော သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้บริโภคลาภที่ชอบธรรม ที่ได้มาโดยธรรม แม้ที่สุดเพียงอาหารที่อยู่ในบาตร โดยไม่แบ่งแยกไว้เพื่อตน เป็นผู้บริโภคสาธารณะร่วมกับเพื่อนพรหมจารีผู้มีศีล แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นสาราณิยธรรม เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์ เพื่อความไม่วิวาท เพื่อความสามัคคี เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ တထာရူပေဟိ သီလေဟိ သီလသာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော ပိယကရဏော ဂရုကရဏော သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มีศีลไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท วิญญูชนสรรเสริญ ไม่ถูกทิฏฐิครอบงำ เป็นไปเพื่อสมาธิเช่นใด ก็เป็นผู้มีศีลเสมอกันกับเพื่อนพรหมจารีในศีลเช่นนั้น ทั้งในที่แจ้งและในที่ลับ แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นสาราณิยธรรม เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์ เพื่อความไม่วิวาท เพื่อความสามัคคี เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

---

‘‘ပုန [Pg.257] စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယာယံ ဒိဋ္ဌိ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ, အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယော ပိယကရဏော ဂရုကရဏော သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မာ သာရဏီယာ ပိယကရဏာ ဂရုကရဏာ သင်္ဂဟာယ အဝိဝါဒါယ သာမဂ္ဂိယာ ဧကီဘာဝါယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဒုတိယံ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มีทิฏฐิอันประเสริฐ นำออกจากทุกข์ นำผู้ประพฤติตามให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบเช่นใด ก็เป็นผู้มีทิฏฐิเสมอกันกับเพื่อนพรหมจารีในทิฏฐิเช่นนั้น ทั้งในที่แจ้งและในที่ลับ แม้ธรรมข้อนี้ก็เป็นสาราณิยธรรม เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์ เพื่อความไม่วิวาท เพื่อความสามัคคี เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ภิกษุทั้งหลาย สาราณิยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์ เพื่อความไม่วิวาท เพื่อความสามัคคี เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

---

၃. နိဿာရဏီယသုတ္တံ

๓. นิสสารณียสูตร

---

၁၃. ‘‘ဆယိမာ, ဘိက္ခဝေ, နိဿာရဏီယာ ဓာတုယော. ကတမာ ဆ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘မေတ္တာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ; အထ စ ပန မေ ဗျာပါဒေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝ’န္တိဿ ဝစနီယော – ‘မာယသ္မာ, ဧဝံ အဝစ; မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော ယံ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ; အထ စ ပနဿ ဗျာပါဒေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏဉှေတံ, အာဝုသော, ဗျာပါဒဿ ယဒိဒံ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တီ’’’တိ.

๑๓. ภิกษุทั้งหลาย นิสสารณียธาตุ ๖ ประการนี้ นิสสารณียธาตุ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราเจริญเมตตาเจโตวิมุติ ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนืองๆ อบรมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่พยาบาทก็ยังครอบงำจิตของเราตั้งอยู่ได้’ ภิกษุนั้นอันภิกษุอื่นพึงกล่าวว่า ‘ท่านอย่าได้กล่าวอย่างนั้น ท่านอย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคไม่พึงตรัสอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ ข้อที่เมื่อเมตตาเจโตวิมุติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนืองๆ อบรมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่พยาบาทยังจะครอบงำจิตของเธอตั้งอยู่ได้นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ เพราะเมตตาเจโตวิมุตินี้เป็นเครื่องสลัดออกจากพยาบาท’

---

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ကရုဏာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ; အထ စ ပန မေ ဝိဟေသာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝ’န္တိဿ ဝစနီယော – ‘မာယသ္မာ, ဧဝံ အဝစ; မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော ယံ ကရုဏာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ; အထ စ ပနဿ ဝိဟေသာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏဉှေတံ, အာဝုသော, ဝိဟေသာယ ယဒိဒံ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တီ’’’တိ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราเจริญกรุณาเจโตวิมุติ ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนืองๆ อบรมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่ก็ยังมีความเบียดเบียนครอบงำจิตของเราตั้งอยู่ได้’ ภิกษุนั้นอันภิกษุอื่นพึงกล่าวว่า ‘ท่านอย่าได้กล่าวอย่างนั้น ท่านอย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคไม่พึงตรัสอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ ข้อที่เมื่อกรุณาเจโตวิมุติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนืองๆ อบรมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่ความเบียดเบียนยังจะครอบงำจิตของเธอตั้งอยู่ได้นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ เพราะกรุณาเจโตวิมุตินี้เป็นเครื่องสลัดออกจากความเบียดเบียน’

---

‘‘ဣဓ [Pg.258] ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘မုဒိတာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ; အထ စ ပန မေ အရတိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝ’န္တိဿ ဝစနီယော – ‘မာယသ္မာ, ဧဝံ အဝစ; မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော ယံ မုဒိတာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ; အထ စ ပနဿ အရတိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏဉှေတံ, အာဝုသော, အရတိယာ ယဒိဒံ မုဒိတာစေတောဝိမုတ္တီ’’’တိ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราเจริญมุทิตาเจโตวิมุติ ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนืองๆ อบรมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่ก็ยังมีความไม่ยินดีครอบงำจิตของเราตั้งอยู่ได้’ ภิกษุนั้นอันภิกษุอื่นพึงกล่าวว่า ‘ท่านอย่าได้กล่าวอย่างนั้น ท่านอย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคไม่พึงตรัสอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ ข้อที่เมื่อมุทิตาเจโตวิมุติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนืองๆ อบรมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่ความไม่ยินดียังจะครอบงำจิตของเธอตั้งอยู่ได้นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ เพราะมุทิตาเจโตวิมุตินี้เป็นเครื่องสลัดออกจากความไม่ยินดี’

---

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဥပေက္ခာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ; အထ စ ပန မေ ရာဂေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝ’န္တိဿ ဝစနီယော – ‘မာယသ္မာ, ဧဝံ အဝစ; မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော ယံ ဥပေက္ခာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ; အထ စ ပနဿ ရာဂေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏဉှေတံ, အာဝုသော, ရာဂဿ ယဒိဒံ ဥပေက္ခာစေတောဝိမုတ္တီ’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อุเบกขาเจโตวิมุตติ อันเราเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่ราคะก็ยังครอบงำจิตของเราอยู่’ ภิกษุนั้นอันภิกษุอื่นพึงกล่าวว่า ‘ท่านผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวอย่างนั้น อย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคไม่พึงตรัสอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ ข้อที่เมื่ออุเบกขาเจโตวิมุตติ อันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่ราคะจะยังครอบงำจิตของเธอได้นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย ท่านผู้มีอายุ อุเบกขาเจโตวิมุตตินั่นแหละ เป็นเครื่องสลัดออกจากราคะ’

---

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အနိမိတ္တာ ဟိ ခေါ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ; အထ စ ပန မေ နိမိတ္တာနုသာရိ ဝိညာဏံ ဟောတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝ’န္တိဿ ဝစနီယော – ‘မာယသ္မာ, ဧဝံ အဝစ; မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော ယံ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ; အထ စ ပနဿ နိမိတ္တာနုသာရိ ဝိညာဏံ ဘဝိဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏဉှေတံ, အာဝုသော, သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ ယဒိဒံ အနိမိတ္တာစေတောဝိမုတ္တီ’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อนิมิตตาเจโตวิมุตติ อันเราเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่ก็ยังเป็นวิญญาณที่แล่นไปตามนิมิตอยู่’ ภิกษุนั้นอันภิกษุอื่นพึงกล่าวว่า ‘ท่านผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวอย่างนั้น อย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคไม่พึงตรัสอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ ข้อที่เมื่ออนิมิตตาเจโตวิมุตติ อันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว แต่ก็ยังเป็นวิญญาณที่แล่นไปตามนิมิตได้นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย ท่านผู้มีอายุ อนิมิตตาเจโตวิมุตตินั่นแหละ เป็นเครื่องสลัดออกจากนิมิตทั้งปวง’

---

‘‘ဣဓ [Pg.259] ပန ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အသ္မီတိ ခေါ မေ ဝိဂတံ, အယမဟမသ္မီတိ စ န သမနုပဿာမိ; အထ စ ပန မေ ဝိစိကိစ္ဆာကထံကထာသလ္လံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’တိ. သော ‘မာ ဟေဝ’န္တိဿ ဝစနီယော – ‘မာယသ္မာ, ဧဝံ အဝစ; မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ, န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ, န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အဋ္ဌာနမေတံ, အာဝုသော, အနဝကာသော ယံ အသ္မီတိ ဝိဂတေ အယမဟမသ္မီတိ စ န သမနုပဿတော; အထ စ ပနဿ ဝိစိကိစ္ဆာကထံကထာသလ္လံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိဿရဏဉှေတံ, အာဝုသော, ဝိစိကိစ္ဆာကထံကထာသလ္လဿ ယဒိဒံ အသ္မီတိ မာနသမုဂ္ဃာတော’တိ. ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ နိဿာရဏီယာ ဓာတုယော’’တိ. တတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ความถือว่าเรามี ของเราปราศไปแล้ว และเราก็มิได้พิจารณาเห็นว่า นี้คือเรา แต่ลูกศรคือวิจิกิจฉาและความสงสัยว่าอย่างไรหนอ ก็ยังครอบงำจิตของเราอยู่’ ภิกษุนั้นอันภิกษุอื่นพึงกล่าวว่า ‘ท่านผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวอย่างนั้น อย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคไม่พึงตรัสอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ ข้อที่เมื่อความถือว่าเรามี ของภิกษุนั้นปราศไปแล้ว และเธอก็มิได้พิจารณาเห็นว่า นี้คือเรา แต่ลูกศรคือวิจิกิจฉาและความสงสัยว่าอย่างไรหนอ จะยังครอบงำจิตของเธอได้นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย ท่านผู้มีอายุ การถอนขึ้นซึ่งอัสมิมานะนั่นแหละ เป็นเครื่องสลัดออกจากลูกศรคือวิจิกิจฉาและความสงสัยว่าอย่างไรหนอ’ ภิกษุทั้งหลาย นิสสารณียธาตุ ๖ ประการเหล่านี้แล จบสูตรที่ ๓

---

၄. ဘဒ္ဒကသုတ္တံ

๔. ภัททกสูตร

---

၁၄. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော, ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ –

๑๔. ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นตอบรับท่านพระสารีบุตรว่า ‘ขอรับ ท่านผู้มีอายุ’ ท่านพระสารีบุตรจึงได้กล่าวคำนี้ว่า

---

‘‘တထာ တထာ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော န ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ, န ဘဒ္ဒိကာ ကာလကိရိယာ. ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု တထာ တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော န ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ, န ဘဒ္ဒိကာ ကာလကိရိယာ?

ท่านผู้มีอายุ ภิกษุย่อมสำเร็จการอยู่อย่างนั้นๆ ซึ่งเมื่อเธอสำเร็จการอยู่อย่างใดๆ การตายก็ไม่ดี การทำกาละก็ไม่ดี ท่านผู้มีอายุ ก็ภิกษุสำเร็จการอยู่อย่างนั้นๆ ซึ่งเมื่อเธอสำเร็จการอยู่อย่างใดๆ การตายก็ไม่ดี การทำกาละก็ไม่ดี เป็นอย่างไร

---

‘‘ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ကမ္မာရာမော ဟောတိ ကမ္မရတော ကမ္မာရာမတံ အနုယုတ္တော, ဘဿာရာမော ဟောတိ ဘဿရတော ဘဿာရာမတံ အနုယုတ္တော, နိဒ္ဒါရာမော ဟောတိ နိဒ္ဒါရတော နိဒ္ဒါရာမတံ အနုယုတ္တော, သင်္ဂဏိကာရာမော ဟောတိ သင်္ဂဏိကရတော သင်္ဂဏိကာရာမတံ အနုယုတ္တော, သံသဂ္ဂါရာမော ဟောတိ သံသဂ္ဂရတော သံသဂ္ဂါရာမတံ အနုယုတ္တော, ပပဉ္စာရာမော ဟောတိ ပပဉ္စရတော ပပဉ္စာရာမတံ အနုယုတ္တော. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု တထာ တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော န ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ, န ဘဒ္ဒိကာ ကာလကိရိယာ. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော – ‘ဘိက္ခု သက္ကာယာဘိရတော နပ္ပဇဟာသိ သက္ကာယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ’’’.

ท่านผู้มีอายุ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ยินดีในการงาน เพลิดเพลินในการงาน ประกอบความยินดีในการงานอยู่, เป็นผู้ยินดีในการพูดคุย เพลิดเพลินในการพูดคุย ประกอบความยินดีในการพูดคุยอยู่, เป็นผู้ยินดีในการนอน เพลิดเพลินในการนอน ประกอบความยินดีในการนอนอยู่, เป็นผู้ยินดีในหมู่คณะ เพลิดเพลินในหมู่คณะ ประกอบความยินดีในหมู่คณะอยู่, เป็นผู้ยินดีในการคลุกคลี เพลิดเพลินในการคลุกคลี ประกอบความยินดีในการคลุกคลีอยู่, เป็นผู้ยินดีในปปัญจธรรม เพลิดเพลินในปปัญจธรรม ประกอบความยินดีในปปัญจธรรมอยู่ ท่านผู้มีอายุ ภิกษุสำเร็จการอยู่อย่างนั้นๆ ซึ่งเมื่อเธอสำเร็จการอยู่อย่างใดๆ การตายก็ไม่ดี การทำกาละก็ไม่ดี ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้มีอายุ ภิกษุนี้เรียกว่า ผู้ยินดีในสักกายะ ย่อมไม่ละสักกายะเพื่อกระทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบ

---

‘‘တထာ [Pg.260] တထာဝုသော, ဘိက္ခု ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ, ဘဒ္ဒိကာ ကာလကိရိယာ. ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု တထာ တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ, ဘဒ္ဒိကာ ကာလကိရိယာ?

ท่านผู้มีอายุ ภิกษุย่อมสำเร็จการอยู่อย่างนั้นๆ ซึ่งเมื่อเธอสำเร็จการอยู่อย่างใดๆ การตายก็ดี การทำกาละก็ดี ท่านผู้มีอายุ ก็ภิกษุสำเร็จการอยู่อย่างนั้นๆ ซึ่งเมื่อเธอสำเร็จการอยู่อย่างใดๆ การตายก็ดี การทำกาละก็ดี เป็นอย่างไร

---

‘‘ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု န ကမ္မာရာမော ဟောတိ န ကမ္မရတော န ကမ္မာရာမတံ အနုယုတ္တော, န ဘဿာရာမော ဟောတိ န ဘဿရတော န ဘဿာရာမတံ အနုယုတ္တော, န နိဒ္ဒါရာမော ဟောတိ န နိဒ္ဒါရတော နိဒ္ဒါရာမတံ အနုယုတ္တော, န သင်္ဂဏိကာရာမော ဟောတိ န သင်္ဂဏိကရတော န သင်္ဂဏိကာရာမတံ အနုယုတ္တော, န သံသဂ္ဂါရာမော ဟောတိ န သံသဂ္ဂရတော န သံသဂ္ဂါရာမတံ အနုယုတ္တော, န ပပဉ္စာရာမော ဟောတိ န ပပဉ္စရတော န ပပဉ္စာရာမတံ အနုယုတ္တော. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု တထာ တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ, ဘဒ္ဒိကာ ကာလကိရိယာ. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော – ‘ဘိက္ခု နိဗ္ဗာနာဘိရတော ပဇဟာသိ သက္ကာယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’’တိ.

ท่านผู้มีอายุ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่เป็นผู้ยินดีในการงาน ไม่เพลิดเพลินในการงาน ไม่ประกอบความยินดีในการงานอยู่, ไม่เป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ไม่เพลิดเพลินในการพูดคุย ไม่ประกอบความยินดีในการพูดคุยอยู่, ไม่เป็นผู้ยินดีในการนอน ไม่เพลิดเพลินในการนอน ไม่ประกอบความยินดีในการนอนอยู่, ไม่เป็นผู้ยินดีในหมู่คณะ ไม่เพลิดเพลินในหมู่คณะ ไม่ประกอบความยินดีในหมู่คณะอยู่, ไม่เป็นผู้ยินดีในการคลุกคลี ไม่เพลิดเพลินในการคลุกคลี ไม่ประกอบความยินดีในการคลุกคลีอยู่, ไม่เป็นผู้ยินดีในปปัญจธรรม ไม่เพลิดเพลินในปปัญจธรรม ไม่ประกอบความยินดีในปปัญจธรรมอยู่ ท่านผู้มีอายุ ภิกษุสำเร็จการอยู่อย่างนั้นๆ ซึ่งเมื่อเธอสำเร็จการอยู่อย่างใดๆ การตายก็ดี การทำกาละก็ดี ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้มีอายุ ภิกษุนี้เรียกว่า ผู้ยินดีในนิพพาน ย่อมละสักกายะเพื่อกระทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบ

---

‘‘ယော ပပဉ္စမနုယုတ္တော, ပပဉ္စာဘိရတော မဂေါ;

ဝိရာဓယီ သော နိဗ္ဗာနံ, ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရံ.

ผู้ใดประกอบเนืองๆ ซึ่งปปัญจธรรม เป็นดุจเนื้อผู้เพลิดเพลินในปปัญจธรรม ผู้นั้นย่อมยังพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า ให้เสื่อม

---

‘‘ယော စ ပပဉ္စံ ဟိတွာန, နိပ္ပပဉ္စပဒေ ရတော;

အာရာဓယီ သော နိဗ္ဗာနံ, ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရ’’န္တိ. စတုတ္ထံ;

ส่วนผู้ใดละปปัญจธรรมแล้ว ยินดีในบทคือพระนิพพานอันไม่มีปปัญจธรรม ผู้นั้นย่อมยังพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า ให้สำเร็จ จบสูตรที่ ๔

---

၅. အနုတပ္ပိယသုတ္တံ

๕. อนุตัปปิยสูตร

---

၁၅. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘တထာ တထာဝုသော, ဘိက္ခု ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော ကာလကိရိယာ အနုတပ္ပာ ဟောတိ. ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု တထာ တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော ကာလကိရိယာ အနုတပ္ပာ ဟောတိ?

๑๕. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุเมื่ออยู่อย่างใดๆ แล้ว การทำกาละย่อมทำให้เดือดร้อนในภายหลัง ภิกษุย่อมอยู่อย่างนั้นๆ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ก็ภิกษุเมื่ออยู่อย่างใดๆ แล้ว การทำกาละย่อมทำให้เดือดร้อนในภายหลัง ภิกษุย่อมอยู่อย่างนั้นๆ ได้อย่างไร”

---

‘‘ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ကမ္မာရာမော ဟောတိ ကမ္မရတော ကမ္မာရာမတံ အနုယုတ္တော, ဘဿာရာမော ဟောတိ…ပေ… နိဒ္ဒါရာမော ဟောတိ… သင်္ဂဏိကာရာမော ဟောတိ… သံသဂ္ဂါရာမော ဟောတိ… ပပဉ္စာရာမော ဟောတိ ပပဉ္စရတော ပပဉ္စာရာမတံ အနုယုတ္တော. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု တထာ တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော ကာလကိရိယာ အနုတပ္ပာ ဟောတိ[Pg.261]. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော – ‘ဘိက္ခု သက္ကာယာဘိရတော နပ္ပဇဟာသိ သက္ကာယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ’’’.

“ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ยินดีในการงาน ยินดีแล้วในการงาน ประกอบเนืองๆ ซึ่งความยินดีในการงาน, เป็นผู้ยินดีในการพูดคุย... (เป)... เป็นผู้ยินดีในการนอน... เป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ... เป็นผู้ยินดีในการระคนด้วยหมู่... เป็นผู้ยินดีในปปัญจะ ยินดีแล้วในปปัญจะ ประกอบเนืองๆ ซึ่งความยินดีในปปัญจะ. ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุเมื่ออยู่อย่างนี้ๆ แล้ว การทำกาละย่อมทำให้เดือดร้อนในภายหลัง ภิกษุย่อมอยู่อย่างนั้นๆ. ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่า ‘เป็นผู้ยินดีในสักกายะ ยังละสักกายะไม่ได้ เพื่อกระทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบ’”

---

‘‘တထာ တထာဝုသော, ဘိက္ခု ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော ကာလကိရိယာ အနနုတပ္ပာ ဟောတိ. ကထဉ္စာဝုသော, ဘိက္ခု တထာ တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော ကာလကိရိယာ အနနုတပ္ပာ ဟောတိ?

“ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุเมื่ออยู่อย่างใดๆ แล้ว การทำกาละย่อมไม่ทำให้เดือดร้อนในภายหลัง ภิกษุย่อมอยู่อย่างนั้นๆ. ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ก็ภิกษุเมื่ออยู่อย่างใดๆ แล้ว การทำกาละย่อมไม่ทำให้เดือดร้อนในภายหลัง ภิกษุย่อมอยู่อย่างนั้นๆ ได้อย่างไร”

---

‘‘ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု န ကမ္မာရာမော ဟောတိ န ကမ္မရတော န ကမ္မာရာမတံ အနုယုတ္တော, န ဘဿာရာမော ဟောတိ…ပေ… န နိဒ္ဒါရာမော ဟောတိ… န သင်္ဂဏိကာရာမော ဟောတိ… န သံသဂ္ဂါရာမော ဟောတိ… န ပပဉ္စာရာမော ဟောတိ န ပပဉ္စရတော န ပပဉ္စာရာမတံ အနုယုတ္တော. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု တထာ တထာ ဝိဟာရံ ကပ္ပေတိ ယထာ ယထာဿ ဝိဟာရံ ကပ္ပယတော ကာလကိရိယာ အနနုတပ္ပာ ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော – ‘ဘိက္ခု နိဗ္ဗာနာဘိရတော ပဇဟာသိ သက္ကာယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’’တိ.

“ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่เป็นผู้ยินดีในการงาน ไม่ยินดีแล้วในการงาน ไม่ประกอบเนืองๆ ซึ่งความยินดีในการงาน, ไม่เป็นผู้ยินดีในการพูดคุย... (เป)... ไม่เป็นผู้ยินดีในการนอน... ไม่เป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ... ไม่เป็นผู้ยินดีในการระคนด้วยหมู่... ไม่เป็นผู้ยินดีในปปัญจะ ไม่ยินดีแล้วในปปัญจะ ไม่ประกอบเนืองๆ ซึ่งความยินดีในปปัญจะ. ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุเมื่ออยู่อย่างนี้ๆ แล้ว การทำกาละย่อมไม่ทำให้เดือดร้อนในภายหลัง ภิกษุย่อมอยู่อย่างนั้นๆ. ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่า ‘เป็นผู้ยินดีในนิพพาน ย่อมละสักกายะได้ เพื่อกระทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบ’”

---

‘‘ယော ပပဉ္စမနုယုတ္တော, ပပဉ္စာဘိရတော မဂေါ;

ဝိရာဓယီ သော နိဗ္ဗာနံ, ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရံ.

“ผู้ใดประกอบเนืองๆ ในปปัญจะ เป็นผู้ยินดีในปปัญจะ ดุจเนื้อทราย ผู้นั้นย่อมคลาดจากนิพพาน อันเป็นแดนเกษมจากโยคะอย่างยอดเยี่ยม

---

‘‘ယော စ ပပဉ္စံ ဟိတွာန, နိပ္ပပဉ္စပဒေ ရတော;

အာရာဓယီ သော နိဗ္ဗာနံ, ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရ’’န္တိ. ပဉ္စမံ;

ส่วนผู้ใดละปปัญจะแล้ว ยินดีในบทคือความไม่มีปปัญจะ ผู้นั้นย่อมบรรลุนิพพาน อันเป็นแดนเกษมจากโยคะอย่างยอดเยี่ยม” ดังนี้แล. (สูตรที่ ๕)

---

၆. နကုလပိတုသုတ္တံ

๖. นกุลปิตุสูตร

---

၁၆. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဘဂ္ဂေသု ဝိဟရတိ သုသုမာရဂိရေ ဘေသကဠာဝနေ မိဂဒါယေ. တေန ခေါ ပန သမယေန နကုလပိတာ ဂဟပတိ အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ နကုလပိတရံ ဂဟပတိံ ဧတဒဝေါစ –

๑๖. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ เภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในเมืองสุงสุมารคิระ แคว้นภัคคะ. ก็โดยสมัยนั้นแล นกุลปิตาคหบดีอาพาธ ได้รับทุกขเวทนา เป็นไข้หนัก. ครั้งนั้น นกุลมาตาคหปตานีได้กล่าวกะนกุลปิตาคหบดีดังนี้ว่า

---

‘‘မာ ခေါ တွံ, ဂဟပတိ, သာပေက္ခော ကာလမကာသိ. ဒုက္ခာ, ဂဟပတိ, သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ; ဂရဟိတာ စ ဘဂဝတာ သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ. သိယာ ခေါ ပန တေ, ဂဟပတိ, ဧဝမဿ – ‘န နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ မမစ္စယေန သက္ခိဿတိ ဒါရကေ ပေါသေတုံ, ဃရာဝါသံ သန္ဓရိတု’န္တိ. န ခေါ ပနေတံ, ဂဟပတိ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကုသလာဟံ, ဂဟပတိ, ကပ္ပာသံ [Pg.262] ကန္တိတုံ ဝေဏိံ ဩလိခိတုံ. သက္ကောမဟံ, ဂဟပတိ, တဝစ္စယေန ဒါရကေ ပေါသေတုံ, ဃရာဝါသံ သန္ဓရိတုံ. တသ္မာတိဟ တွံ, ဂဟပတိ, မာ သာပေက္ခော ကာလမကာသိ. ဒုက္ခာ, ဂဟပတိ, သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ; ဂရဟိတာ စ ဘဂဝတာ သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ.

“ข้าแต่คหบดี ท่านอย่าเป็นผู้มีความห่วงใยทำกาละเลย ข้าแต่คหบดี การทำกาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และการทำกาละของผู้มีความห่วงใยอันพระผู้มีพระภาคทรงติเตียนแล้ว. ข้าแต่คหบดี ก็พึงมีความคิดแก่ท่านอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว นกุลมาตาคหปตานีจักไม่สามารถเลี้ยงดูบุตรทั้งหลาย และจักไม่สามารถรักษาการครองเรือนไว้ได้’. ข้าแต่คหบดี ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนั้น. ข้าแต่คหบดี ดิฉันเป็นผู้ฉลาดในการปั่นฝ้ายและสางขนแกะ. ข้าแต่คหบดี เมื่อท่านล่วงลับไปแล้ว ดิฉันสามารถเลี้ยงดูบุตรทั้งหลาย และสามารถรักษาการครองเรือนไว้ได้. เพราะเหตุนั้นแล ข้าแต่คหบดี ท่านอย่าเป็นผู้มีความห่วงใยทำกาละเลย ข้าแต่คหบดี การทำกาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และการทำกาละของผู้มีความห่วงใยอันพระผู้มีพระภาคทรงติเตียนแล้ว

---

‘‘သိယာ ခေါ ပန တေ, ဂဟပတိ, ဧဝမဿ – ‘နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ မမစ္စယေန အညံ ဃရံ ဂမိဿတီ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, ဂဟပတိ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တွဉ္စေဝ ခေါ, ဂဟပတိ, ဇာနာသိ အဟဉ္စ, ယံ နော သောဠသဝဿာနိ ဂဟဋ္ဌကံ ဗြဟ္မစရိယံ သမာစိဏ္ဏံ. တသ္မာတိဟ တွံ, ဂဟပတိ, မာ သာပေက္ခော ကာလမကာသိ. ဒုက္ခာ, ဂဟပတိ, သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ; ဂရဟိတာ စ ဘဂဝတာ သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ.

“ข้าแต่คหบดี ก็พึงมีความคิดแก่ท่านอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว นกุลมาตาคหปตานีจักไปสู่เรือนอื่น’. ข้าแต่คหบดี ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนั้น. ข้าแต่คหบดี ท่านเองก็ทราบ ดิฉันก็ทราบว่า พรหมจรรย์ของผู้ครองเรือนอันเราทั้งสองประพฤติมาดีแล้วตลอด ๑๖ ปี. เพราะเหตุนั้นแล ข้าแต่คหบดี ท่านอย่าเป็นผู้มีความห่วงใยทำกาละเลย ข้าแต่คหบดี การทำกาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และการทำกาละของผู้มีความห่วงใยอันพระผู้มีพระภาคทรงติเตียนแล้ว

---

‘‘သိယာ ခေါ ပန တေ, ဂဟပတိ, ဧဝမဿ – ‘နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ မမစ္စယေန န ဒဿနကာမာ ဘဝိဿတိ ဘဂဝတော န ဒဿနကာမာ ဘိက္ခုသံဃဿာ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, ဂဟပတိ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဟဉှိ, ဂဟပတိ, တဝစ္စယေန ဒဿနကာမတရာ စေဝ ဘဝိဿာမိ ဘဂဝတော, ဒဿနကာမတရာ စ ဘိက္ခုသံဃဿ. တသ္မာတိဟ တွံ, ဂဟပတိ, မာ သာပေက္ခော ကာလမကာသိ. ဒုက္ခာ, ဂဟပတိ, သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ; ဂရဟိတာ စ ဘဂဝတာ သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ.

“ข้าแต่คหบดี ก็พึงมีความคิดแก่ท่านอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว นกุลมาตาคหปตานีจักไม่เป็นผู้ใคร่เพื่อจะเฝ้าพระผู้มีพระภาค และจักไม่เป็นผู้ใคร่เพื่อจะพบเห็นภิกษุสงฆ์’. ข้าแต่คหบดี ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนั้น. ข้าแต่คหบดี เพราะว่าเมื่อท่านล่วงลับไปแล้ว ดิฉันจักเป็นผู้ใคร่เพื่อจะเฝ้าพระผู้มีพระภาคยิ่งขึ้น และจักเป็นผู้ใคร่เพื่อจะพบเห็นภิกษุสงฆ์ยิ่งขึ้น. เพราะเหตุนั้นแล ข้าแต่คหบดี ท่านอย่าเป็นผู้มีความห่วงใยทำกาละเลย ข้าแต่คหบดี การทำกาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และการทำกาละของผู้มีความห่วงใยอันพระผู้มีพระภาคทรงติเตียนแล้ว

---

‘‘သိယာ ခေါ ပန တေ, ဂဟပတိ, ဧဝမဿ – ‘န နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ မမစ္စယေန သီလေသု ပရိပူရကာရိနီ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, ဂဟပတိ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာဝတာ ခေါ, ဂဟပတိ, တဿ ဘဂဝတော သာဝိကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ သီလေသု ပရိပူရကာရိနိယော, အဟံ တာသံ အညတရာ. ယဿ ခေါ ပနဿ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ – အယံ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂ္ဂေသု ဝိဟရတိ သုသုမာရဂိရေ ဘေသကဠာဝနေ မိဂဒါယေ – တံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆတု. တသ္မာတိဟ တွံ, ဂဟပတိ, မာ သာပေက္ခော ကာလမကာသိ. ဒုက္ခာ, ဂဟပတိ, သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ; ဂရဟိတာ စ ဘဂဝတာ သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ.

“ข้าแต่คหบดี ก็พึงมีความคิดแก่ท่านอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว นกุลมาตาคหปตานีจักไม่เป็นผู้กระทำให้บริบูรณ์ในศีลทั้งหลาย’. ข้าแต่คหบดี ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนั้น. ข้าแต่คหบดี ก็สาวิกาของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นที่เป็นคฤหัสถ์ นุ่งห่มผ้าขาว เป็นผู้กระทำให้บริบูรณ์ในศีลทั้งหลายมีอยู่ประมาณเท่าใด ดิฉันก็เป็นคนใดคนหนึ่งในสาวิกาเหล่านั้น. ก็ผู้ใดมีความสงสัยหรือความเคลือบแคลง (ในข้อนี้) พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับอยู่ ณ เภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในเมืองสุงสุมารคิระ แคว้นภัคคะ (ผู้นั้น) พึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคนั้นแล้วทูลถามเถิด. เพราะเหตุนั้นแล ข้าแต่คหบดี ท่านอย่าเป็นผู้มีความห่วงใยทำกาละเลย ข้าแต่คหบดี การทำกาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และการทำกาละของผู้มีความห่วงใยอันพระผู้มีพระภาคทรงติเตียนแล้ว

---

‘‘သိယာ [Pg.263] ခေါ ပန တေ, ဂဟပတိ, ဧဝမဿ – ‘န နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ လာဘိနီ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထဿာ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, ဂဟပတိ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာဝတာ ခေါ, ဂဟပတိ, တဿ ဘဂဝတော သာဝိကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ လာဘိနိယော အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထဿ, အဟံ တာသံ အညတရာ. ယဿ ခေါ ပနဿ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ – အယံ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂ္ဂေသု ဝိဟရတိ သုသုမာရဂိရေ ဘေသကဠာဝနေ မိဂဒါယေ – တံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆတု. တသ္မာတိဟ တွံ, ဂဟပတိ, မာ သာပေက္ခော ကာလမကာသိ. ဒုက္ခာ, ဂဟပတိ, သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ; ဂရဟိတာ စ ဘဂဝတာ သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ.

“คฤหบดี บางทีท่านอาจจะมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นางนกุลมาตาคหปตานีไม่ใช่ผู้ได้เจโตสมถะภายใน’ ก็ได้ แต่คฤหบดี ท่านไม่พึงเห็นเรื่องนั้นอย่างนั้น คฤหบดี บรรดาสาวิกาของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นที่เป็นคฤหัสถ์นุ่งขาวห่มขาว ผู้ได้เจโตสมถะภายในมีประมาณเท่าใด ดิฉันก็เป็นคนหนึ่งในบรรดาสาวิกาเหล่านั้น ก็ผู้ใดมีความสงสัยหรือความเคลือบแคลงใจ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ประทับอยู่ที่เภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในแคว้นภัคคะ เมืองสุงสุมารคิระ ผู้นั้นพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามเถิด เพราะเหตุนั้น คฤหบดี ท่านอย่าเป็นผู้มีความห่วงใยทำกาละเลย คฤหบดี การทำกาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และการทำกาละของผู้มีความห่วงใย พระผู้มีพระภาคทรงติเตียนแล้ว

---

‘‘သိယာ ခေါ ပန တေ, ဂဟပတိ, ဧဝမဿ – ‘န နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဩဂါဓပ္ပတ္တာ ပတိဂါဓပ္ပတ္တာ အဿာသပ္ပတ္တာ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆာ ဝိဂတကထံကထာ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တာ အပရပ္ပစ္စယာ သတ္ထုသာသနေ ဝိဟရတီ’တိ. န ခေါ ပနေတံ, ဂဟပတိ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာဝတာ ခေါ, ဂဟပတိ, တဿ ဘဂဝတော သာဝိကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဩဂါဓပ္ပတ္တာ ပတိဂါဓပ္ပတ္တာ အဿာသပ္ပတ္တာ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆာ ဝိဂတကထံကထာ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တာ အပရပ္ပစ္စယာ သတ္ထုသာသနေ ဝိဟရန္တိ, အဟံ တာသံ အညတရာ. ယဿ ခေါ ပနဿ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ – အယံ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂ္ဂေသု ဝိဟရတိ သုသုမာရဂိရေ ဘေသကဠာဝနေ မိဂဒါယေ – တံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆတု. တသ္မာတိဟ တွံ, ဂဟပတိ, မာ သာပေက္ခော ကာလမကာသိ. ဒုက္ခာ ဂဟပတိ သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ; ဂရဟိတာ စ ဘဂဝတာ သာပေက္ခဿ ကာလကိရိယာ’’တိ.

“คฤหบดี บางทีท่านอาจจะมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นางนกุลมาตาคหปตานีมิได้เป็นผู้หยั่งลงในพระธรรมวินัยนี้ ได้ที่พึ่ง ได้ความอุ่นใจ ข้ามความสงสัยได้ ปราศจากความสงสัยว่าอย่างไร ถึงความแกล้วกล้า ไม่ต้องเชื่อผู้อื่น อยู่ในคำสอนของพระศาสดา’ ก็ได้ แต่คฤหบดี ท่านไม่พึงเห็นเรื่องนั้นอย่างนั้น คฤหบดี บรรดาสาวิกาของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นที่เป็นคฤหัสถ์นุ่งขาวห่มขาว ผู้หยั่งลงในพระธรรมวินัยนี้ ได้ที่พึ่ง ได้ความอุ่นใจ ข้ามความสงสัยได้ ปราศจากความสงสัยว่าอย่างไร ถึงความแกล้วกล้า ไม่ต้องเชื่อผู้อื่น อยู่ในคำสอนของพระศาสดา มีประมาณเท่าใด ดิฉันก็เป็นคนหนึ่งในบรรดาสาวิกาเหล่านั้น ก็ผู้ใดมีความสงสัยหรือความเคลือบแคลงใจ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ประทับอยู่ที่เภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในแคว้นภัคคะ เมืองสุงสุมารคิระ ผู้นั้นพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามเถิด เพราะเหตุนั้น คฤหบดี ท่านอย่าเป็นผู้มีความห่วงใยทำกาละเลย คฤหบดี การทำกาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และการทำกาละของผู้มีความห่วงใย พระผู้มีพระภาคทรงติเตียนแล้ว”

---

အထ ခေါ နကုလပိတုနော ဂဟပတိဿ နကုလမာတရာ ဂဟပတာနိယာ ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဩဝဒိယမာနဿ သော အာဗာဓော ဌာနသော ပဋိပ္ပဿမ္ဘိ. ဝုဋ္ဌဟိ စ နကုလပိတာ ဂဟပတိ တမှာ အာဗာဓာ; တထာ ပဟီနော စ ပန နကုလပိတုနော ဂဟပတိဿ သော အာဗာဓော အဟောသိ. အထ ခေါ နကုလပိတာ ဂဟပတိ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ [Pg.264] ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ နကုလပိတရံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

ลำดับนั้น เมื่อนกุลปิตาคฤหบดีอันนางนกุลมาตาคหปตานีแนะนำอยู่ด้วยโอวาทนี้ อาพาธนั้นได้สงบระงับไปโดยพลัน นกุลปิตาคฤหบดีได้หายจากอาพาธนั้น และอาพาธนั้นของนกุลปิตาคฤหบดีก็หายไปแล้วอย่างนั้น ครั้งนั้น นกุลปิตาคฤหบดีหายจากไข้แล้ว ไม่นานหลังจากหายไข้ ได้ถือไม้เท้ายันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่นกุลปิตาคฤหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า

---

‘‘လာဘာ တေ, ဂဟပတိ, သုလဒ္ဓံ တေ, ဂဟပတိ! ယဿ တေ နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ အနုကမ္ပိကာ အတ္ထကာမာ ဩဝါဒိကာ အနုသာသိကာ. ယာဝတာ ခေါ, ဂဟပတိ, မမ သာဝိကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ သီလေသု ပရိပူရကာရိနိယော, နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ တာသံ အညတရာ. ယာဝတာ ခေါ, ဂဟပတိ, မမ သာဝိကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ လာဘိနိယော အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထဿ, နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ တာသံ အညတရာ. ယာဝတာ ခေါ, ဂဟပတိ, မမ သာဝိကာ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဩဂါဓပ္ပတ္တာ ပတိဂါဓပ္ပတ္တာ အဿာသပ္ပတ္တာ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆာ ဝိဂတကထံကထာ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တာ အပရပ္ပစ္စယာ သတ္ထုသာသနေ ဝိဟရန္တိ, နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ တာသံ အညတရာ. လာဘာ တေ, ဂဟပတိ, သုလဒ္ဓံ တေ, ဂဟပတိ! ယဿ တေ နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ အနုကမ္ပိကာ အတ္ထကာမာ ဩဝါဒိကာ အနုသာသိကာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“คฤหบดี เป็นลาภของท่านแล้วหนอ คฤหบดี ท่านได้ดีแล้วหนอ ที่ท่านมีนางนกุลมาตาคหปตานีเป็นผู้อนุเคราะห์ เป็นผู้หวังประโยชน์ เป็นผู้สั่งสอน เป็นผู้พร่ำสอน คฤหบดี บรรดาสาวิกาของเราที่เป็นคฤหัสถ์นุ่งขาวห่มขาว ผู้ทำศีลให้บริบูรณ์มีประมาณเท่าใด นางนกุลมาตาคหปตานีก็เป็นคนหนึ่งในบรรดาสาวิกาเหล่านั้น คฤหบดี บรรดาสาวิกาของเราที่เป็นคฤหัสถ์นุ่งขาวห่มขาว ผู้ได้เจโตสมถะภายในมีประมาณเท่าใด นางนกุลมาตาคหปตานีก็เป็นคนหนึ่งในบรรดาสาวิกาเหล่านั้น คฤหบดี บรรดาสาวิกาของเราที่เป็นคฤหัสถ์นุ่งขาวห่มขาว ผู้หยั่งลงในพระธรรมวินัยนี้ ได้ที่พึ่ง ได้ความอุ่นใจ ข้ามความสงสัยได้ ปราศจากความสงสัยว่าอย่างไร ถึงความแกล้วกล้า ไม่ต้องเชื่อผู้อื่น อยู่ในคำสอนของพระศาสดา มีประมาณเท่าใด นางนกุลมาตาคหปตานีก็เป็นคนหนึ่งในบรรดาสาวิกาเหล่านั้น คฤหบดี เป็นลาภของท่านแล้วหนอ คฤหบดี ท่านได้ดีแล้วหนอ ที่ท่านมีนางนกุลมาตาคหปตานีเป็นผู้อนุเคราะห์ เป็นผู้หวังประโยชน์ เป็นผู้สั่งสอน เป็นผู้พร่ำสอน” จบสูตรที่ ๖

---

၇. သောပ္ပသုတ္တံ

๗. โสัปปสูตร

---

၁၇. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနုပဋ္ဌာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အာယသ္မာပိ ခေါ သာရိပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနုပဋ္ဌာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အာယသ္မာပိ ခေါ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော…ပေ… အာယသ္မာပိ ခေါ မဟာကဿပေါ… အာယသ္မာပိ ခေါ မဟာကစ္စာယနော… အာယသ္မာပိ ခေါ မဟာကောဋ္ဌိကော … အာယသ္မာပိ ခေါ မဟာစုန္ဒော… အာယသ္မာပိ ခေါ မဟာကပ္ပိနော… အာယသ္မာပိ ခေါ အနုရုဒ္ဓေါ… အာယသ္မာပိ ခေါ ရေဝတော… အာယသ္မာပိ ခေါ အာနန္ဒော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနုပဋ္ဌာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. တေပိ ခေါ အာယသ္မန္တော [Pg.265] အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ယထာဝိဟာရံ အဂမံသု. ယေ ပန တတ္ထ ဘိက္ခူ နဝါ အစိရပဗ္ဗဇိတာ အဓုနာဂတာ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ တေ ယာဝ သူရိယုဂ္ဂမနာ ကာကစ္ဆမာနာ သုပိံသု. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန တေ ဘိက္ခူ ယာဝ သူရိယုဂ္ဂမနာ ကာကစ္ဆမာနေ သုပန္တေ. ဒိသွာ ယေနုပဋ္ဌာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

๑๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ แม้ท่านพระสารีบุตรก็ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง แม้ท่านพระมหาโมคคัลลานะ...ฯลฯ... แม้ท่านพระมหากัสสปะ... แม้ท่านพระมหากัจจายนะ... แม้ท่านพระมหาโกฏฐิตะ... แม้ท่านพระมหาจุนทะ... แม้ท่านพระมหากัปปินะ... แม้ท่านพระอนุรุทธะ... แม้ท่านพระเรวตะ... แม้ท่านพระอานนท์ ก็ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงยังราตรีเป็นอันมากให้ล่วงไปด้วยการประทับนั่ง แล้วเสด็จลุกจากอาสนะเข้าไปยังพระวิหาร แม้ท่านผู้มีอายุเหล่านั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน ก็ลุกจากอาสนะไปยังวิหารของตนๆ ก็ในอุปัฏฐานศาลานั้น มีภิกษุทั้งหลายที่เป็นนวกะ บวชไม่นาน เพิ่งมาสู่พระธรรมวินัยนี้ พวกเธอส่งเสียงดังเหมือนกาหลับอยู่จนอรุณขึ้น พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุเหล่านั้นผู้ส่งเสียงดังเหมือนกาหลับอยู่จนอรุณขึ้น ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงเสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคจึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า

---

‘‘ကဟံ နု ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော? ကဟံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော? ကဟံ မဟာကဿပေါ? ကဟံ မဟာကစ္စာယနော? ကဟံ မဟာကောဋ္ဌိကော? ကဟံ မဟာစုန္ဒော? ကဟံ မဟာကပ္ပိနော? ကဟံ အနုရုဒ္ဓေါ? ကဟံ ရေဝတော? ကဟံ အာနန္ဒော? ကဟံ နု ခေါ တေ, ဘိက္ခဝေ, ထေရာ သာဝကာ ဂတာ’’တိ? ‘‘တေပိ ခေါ, ဘန္တေ, အာယသ္မန္တော အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ယထာဝိဟာရံ အဂမံသူ’’တိ. ‘‘ကေန နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ထေရာ ဘိက္ခူ နာဂတာတိ ယာဝ သူရိယုဂ္ဂမနာ ကာကစ္ဆမာနာ သုပထ? တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, အပိ နု တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ – ‘ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော ယာဝဒတ္ထံ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဝိဟရန္တော ယာဝဇီဝံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဇနပဒဿ ဝါ ပိယော မနာပေါ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သာဓု, ဘိက္ခဝေ! မယာပိ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ ဒိဋ္ဌံ န သုတံ – ‘ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော ယာဝဒတ္ထံ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဝိဟရန္တော ယာဝဇီဝံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဇနပဒဿ ဝါ ပိယော မနာပေါ’’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรไปไหนหนอ มหาโมคคัลลานะไปไหน มหากัสสปะไปไหน มหากัจจายนะไปไหน มหาโกฏฐิตะไปไหน มหาจุนทะไปไหน มหากัปปินะไปไหน อนุรุทธะไปไหน เรวตะไปไหน อานนท์ไปไหน ภิกษุทั้งหลาย สาวกผู้เป็นเถระเหล่านั้นไปไหนกัน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นลุกจากอาสนะไปตามวิหารที่อยู่ของตน หลังจากที่พระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร พวกเธอจึงนอนหลับส่งเสียงเหมือนกากระทั่งดวงอาทิตย์ขึ้น ด้วยคิดว่า ‘ภิกษุเถระทั้งหลายไม่มาแล้ว’ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พวกเธอเคยเห็นหรือเคยได้ยินบ้างหรือไม่ว่า ‘พระราชาผู้เป็นกษัตริย์ ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ทรงประกอบเนืองๆ ซึ่งความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการหลับเคลิ้ม ตามความปรารถนา ตลอดชีพ ทรงครองราชสมบัติอยู่ เป็นที่รักที่พอใจของชาวชนบท’” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า” “ดีละ ภิกษุทั้งหลาย แม้เราก็ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินเรื่องนั้นว่า ‘พระราชาผู้เป็นกษัตริย์ ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ทรงประกอบเนืองๆ ซึ่งความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการหลับเคลิ้ม ตามความปรารถนา ตลอดชีพ ทรงครองราชสมบัติอยู่ เป็นที่รักที่พอใจของชาวชนบท’”

---

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, အပိ နု တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ – ‘ရဋ္ဌိကော…ပေ… ပေတ္တဏိကော… သေနာပတိကော… ဂါမဂါမဏိကော … ပူဂဂါမဏိကော ယာဝဒတ္ထံ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဝိဟရန္တော ယာဝဇီဝံ ပူဂဂါမဏိကတ္တံ ကာရေန္တော ပူဂဿ ဝါ ပိယော မနာပေါ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သာဓု, ဘိက္ခဝေ! မယာပိ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ ဒိဋ္ဌံ န သုတံ – ‘ပူဂဂါမဏိကော ယာဝဒတ္ထံ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဝိဟရန္တော ယာဝဇီဝံ ပူဂဂါမဏိကတ္တံ ဝါ ကာရေန္တော ပူဂဿ ဝါ ပိယော မနာပေါ’’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พวกเธอเคยเห็นหรือเคยได้ยินบ้างหรือไม่ว่า ‘ผู้ครองแคว้น...เป... ผู้ครองมรดกบิดา... เสนาบดี... ผู้ใหญ่บ้าน... หรือหัวหน้าหมู่คณะ ผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการหลับเคลิ้ม ตามความปรารถนา ตลอดชีพ ทำหน้าที่หัวหน้าหมู่คณะอยู่ เป็นที่รักที่พอใจของหมู่คณะ’” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า” “ดีละ ภิกษุทั้งหลาย แม้เราก็ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินเรื่องนั้นว่า ‘หัวหน้าหมู่คณะ ผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการหลับเคลิ้ม ตามความปรารถนา ตลอดชีพ ทำหน้าที่หัวหน้าหมู่คณะอยู่ เป็นที่รักที่พอใจของหมู่คณะ’”

---

‘‘တံ [Pg.266] ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, အပိ နု တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ – ‘သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ယာဝဒတ္ထံ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ အမတ္တညူ ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တော အဝိပဿကော ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂံ အနနုယုတ္တော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တော’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သာဓု, ဘိက္ခဝေ! မယာပိ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ ဒိဋ္ဌံ န သုတံ – ‘သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ယာဝဒတ္ထံ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ အမတ္တညူ ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တော အဝိပဿကော ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂံ အနနုယုတ္တော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တော’’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พวกเธอเคยเห็นหรือเคยได้ยินบ้างหรือไม่ว่า ‘สมณะหรือพราหมณ์ ผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการหลับเคลิ้ม ตามความปรารถนา เป็นผู้มีทวารในอินทรีย์ทั้งหลายไม่คุ้มครองแล้ว ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ไม่ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ ไม่พิจารณาเห็นกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ประกอบเนืองๆ ซึ่งการเจริญโพธิปักขิยธรรมทั้งหลายในปฐมยามและปัจฉิมยามแห่งราตรี จะพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า” “ดีละ ภิกษุทั้งหลาย แม้เราก็ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินเรื่องนั้นว่า ‘สมณะหรือพราหมณ์ ผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการหลับเคลิ้ม ตามความปรารถนา เป็นผู้มีทวารในอินทรีย์ทั้งหลายไม่คุ้มครองแล้ว ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ไม่ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ ไม่พิจารณาเห็นกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ประกอบเนืองๆ ซึ่งการเจริญโพธิปักขิยธรรมทั้งหลายในปฐมยามและปัจฉิมยามแห่งราตรี จะพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’”

---

‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ ဘဝိဿာမ, ဘောဇနေ မတ္တညုနော, ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တာ, ဝိပဿကာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ, ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. သတ္တမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น พวกเธอพึงศึกษาในธรรมวินัยนี้อย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้มีทวารในอินทรีย์ทั้งหลายคุ้มครองแล้ว จักเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ จักเป็นผู้ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ จักเป็นผู้พิจารณาเห็นกุศลธรรมทั้งหลาย จักเป็นผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งการเจริญโพธิปักขิยธรรมทั้งหลายในปฐมยามและปัจฉิมยามแห่งราตรีอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล” สุตตันตะที่ ๗ จบ

---

၈. မစ္ဆဗန္ဓသုတ္တံ

๘. มัจฉพันธสูตร

---

၁၈. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော အညတရသ္မိံ ပဒေသေ မစ္ဆိကံ မစ္ဆဗန္ဓံ မစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဝိက္ကိဏမာနံ. ဒိသွာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အမုံ မစ္ဆိကံ မစ္ဆဗန္ဓံ မစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဝိက္ကိဏမာန’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’.

๑๘. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จดำเนินไปตามหนทางไกล ได้ทอดพระเนตรเห็นคนฆ่าปลาชาวประมงคนหนึ่งในประเทศแห่งหนึ่ง กำลังฆ่าปลาซ้ำๆ แล้วขายอยู่ ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงเสด็จแวะออกจากทาง ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ณ โคนต้นไม้แห่งหนึ่ง ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเห็นคนฆ่าปลาชาวประมงโน้น ผู้กำลังฆ่าปลาซ้ำๆ แล้วขายอยู่หรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า”

---

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, အပိ နု တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ – ‘မစ္ဆိကော မစ္ဆဗန္ဓော မစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဝိက္ကိဏမာနော တေန ကမ္မေန တေန အာဇီဝေန ဟတ္ထိယာယီ ဝါ အဿယာယီ ဝါ ရထယာယီ ဝါ ယာနယာယီ ဝါ ဘောဂဘောဂီ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသန္တော’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’[Pg.267]. ‘‘သာဓု, ဘိက္ခဝေ! မယာပိ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ ဒိဋ္ဌံ န သုတံ – ‘မစ္ဆိကော မစ္ဆဗန္ဓော မစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဝိက္ကိဏမာနော တေန ကမ္မေန တေန အာဇီဝေန ဟတ္ထိယာယီ ဝါ အဿယာယီ ဝါ ရထယာယီ ဝါ ယာနယာယီ ဝါ ဘောဂဘောဂီ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသန္တော’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? တေ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, မစ္ဆေ ဝဇ္ဈေ ဝဓာယုပနီတေ ပါပကေန မနသာနုပေက္ခတိ, တသ္မာ သော နေဝ ဟတ္ထိယာယီ ဟောတိ န အဿယာယီ န ရထယာယီ န ယာနယာယီ န ဘောဂဘောဂီ, န မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พวกเธอเคยเห็นหรือเคยได้ยินบ้างหรือไม่ว่า ‘คนฆ่าปลาชาวประมง ผู้ฆ่าปลาซ้ำๆ แล้วขายอยู่ จะพึงเป็นผู้ไปด้วยช้างบ้าง ด้วยม้าบ้าง ด้วยรถบ้าง ด้วยยานบ้าง เป็นผู้บริโภคโภคะบ้าง หรือครอบครองกองโภคะใหญ่บ้าง เพราะกรรมนั้น เพราะอาชีวะนั้น’” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า” “ดีละ ภิกษุทั้งหลาย แม้เราก็ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินเรื่องนั้นว่า ‘คนฆ่าปลาชาวประมง ผู้ฆ่าปลาซ้ำๆ แล้วขายอยู่ จะพึงเป็นผู้ไปด้วยช้างบ้าง ด้วยม้าบ้าง ด้วยรถบ้าง ด้วยยานบ้าง เป็นผู้บริโภคโภคะบ้าง หรือครอบครองกองโภคะใหญ่บ้าง’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร ภิกษุทั้งหลาย เพราะว่าคนฆ่าปลาชาวประมงนั้น ย่อมเพ่งเล็งปลาทั้งหลายที่ควรจะฆ่า ที่เขานำมาเพื่อจะฆ่า ด้วยจิตอันเป็นบาป เพราะเหตุนั้น เขาจึงไม่ได้เป็นผู้ไปด้วยช้าง ไม่ได้เป็นผู้ไปด้วยม้า ไม่ได้เป็นผู้ไปด้วยรถ ไม่ได้เป็นผู้ไปด้วยยาน ไม่ได้เป็นผู้บริโภคโภคะ และไม่ได้ครอบครองกองโภคะใหญ่

---

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, အပိ နု တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ – ‘ဂေါဃာတကော ဂါဝေါ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဝိက္ကိဏမာနော တေန ကမ္မေန တေန အာဇီဝေန ဟတ္ထိယာယီ ဝါ အဿယာယီ ဝါ ရထယာယီ ဝါ ယာနယာယီ ဝါ ဘောဂဘောဂီ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသန္တော’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သာဓု, ဘိက္ခဝေ! မယာပိ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ ဒိဋ္ဌံ န သုတံ – ‘ဂေါဃာတကော ဂါဝေါ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဝိက္ကိဏမာနော တေန ကမ္မေန တေန အာဇီဝေန ဟတ္ထိယာယီ ဝါ အဿယာယီ ဝါ ရထယာယီ ဝါ ယာနယာယီ ဝါ ဘောဂဘောဂီ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသန္တော’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? တေ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, ဂါဝေါ ဝဇ္ဈေ ဝဓာယုပနီတေ ပါပကေန မနသာနုပေက္ခတိ, တသ္မာ သော နေဝ ဟတ္ထိယာယီ ဟောတိ န အဿယာယီ န ရထယာယီ န ယာနယာယီ န ဘောဂဘောဂီ, န မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသတိ’’.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เธอทั้งหลายเคยเห็นหรือเคยได้ยินบ้างไหมว่า ‘คนฆ่าโค ฆ่าโคแล้วๆ ขายอยู่ ด้วยกรรมนั้น ด้วยการเลี้ยงชีพนั้น จะเป็นผู้ไปได้ด้วยช้างบ้าง ไปได้ด้วยม้าบ้าง ไปได้ด้วยรถบ้าง ไปได้ด้วยยานบ้าง เป็นผู้บริโภคโภคะบ้าง ครอบครองกองโภคะใหญ่บ้าง’” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นไม่มีเลย” “ดีละ ภิกษุทั้งหลาย แม้เราก็ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินว่า ‘คนฆ่าโค ฆ่าโคแล้วๆ ขายอยู่ ด้วยกรรมนั้น ด้วยการเลี้ยงชีพนั้น จะเป็นผู้ไปได้ด้วยช้างบ้าง ไปได้ด้วยม้าบ้าง ไปได้ด้วยรถบ้าง ไปได้ด้วยยานบ้าง เป็นผู้บริโภคโภคะบ้าง ครอบครองกองโภคะใหญ่บ้าง’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย คนฆ่าโคนั้นย่อมเพ่งดูโคทั้งหลายที่ควรฆ่า ที่เขานำมาเพื่อจะฆ่า ด้วยใจอันลามก เพราะเหตุนั้น เขาจึงไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยช้าง ไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยม้า ไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยรถ ไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยยาน ไม่เป็นผู้บริโภคโภคะ ไม่ครอบครองกองโภคะใหญ่”

---

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, အပိ နု တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ – ‘ဩရဗ္ဘိကော…ပေ… သူကရိကော …ပေ… သာကုဏိကော…ပေ… မာဂဝိကော မဂေ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဝိက္ကိဏမာနော တေန ကမ္မေန တေန အာဇီဝေန ဟတ္ထိယာယီ ဝါ အဿယာယီ ဝါ ရထယာယီ ဝါ ယာနယာယီ ဝါ ဘောဂဘောဂီ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသန္တော’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သာဓု, ဘိက္ခဝေ! မယာပိ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ ဒိဋ္ဌံ န သုတံ – ‘မာဂဝိကော မဂေ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဝိက္ကိဏမာနော တေန ကမ္မေန တေန အာဇီဝေန ဟတ္ထိယာယီ ဝါ အဿယာယီ ဝါ ရထယာယီ ဝါ ယာနယာယီ ဝါ ဘောဂဘောဂီ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသန္တော’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? တေ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဂေ ဝဇ္ဈေ ဝဓာယုပနီတေ ပါပကေန မနသာနုပေက္ခတိ, တသ္မာ သော နေဝ ဟတ္ထိယာယီ ဟောတိ န အဿယာယီ န ရထယာယီ န ယာနယာယီ [Pg.268] န ဘောဂဘောဂီ, န မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသတိ. တေ ဟိ (နာမ) သော, ဘိက္ခဝေ, တိရစ္ဆာနဂတေ ပါဏေ ဝဇ္ဈေ ဝဓာယုပနီတေ ပါပကေန မနသာနုပေက္ခမာနော နေဝ ဟတ္ထိယာယီ ဘဝိဿတိ န အဿယာယီ န ရထယာယီ န ယာနယာယီ န ဘောဂဘောဂီ, န မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဇ္ဈာဝသိဿတိ. ကော ပန ဝါဒေါ ယံ မနုဿဘူတံ ဝဇ္ဈံ ဝဓာယုပနီတံ ပါပကေန မနသာနုပေက္ခတိ! တဉှိ တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ. ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เธอทั้งหลายเคยเห็นหรือเคยได้ยินบ้างไหมว่า ‘คนฆ่าแกะ... ละ... คนฆ่าสุกร... ละ... คนฆ่านก... ละ... พรานเนื้อ ฆ่าเนื้อแล้วๆ ขายอยู่ ด้วยกรรมนั้น ด้วยการเลี้ยงชีพนั้น จะเป็นผู้ไปได้ด้วยช้างบ้าง ไปได้ด้วยม้าบ้าง ไปได้ด้วยรถบ้าง ไปได้ด้วยยานบ้าง เป็นผู้บริโภคโภคะบ้าง ครอบครองกองโภคะใหญ่บ้าง’” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นไม่มีเลย” “ดีละ ภิกษุทั้งหลาย แม้เราก็ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินว่า ‘พรานเนื้อ ฆ่าเนื้อแล้วๆ ขายอยู่ ด้วยกรรมนั้น ด้วยการเลี้ยงชีพนั้น จะเป็นผู้ไปได้ด้วยช้างบ้าง ไปได้ด้วยม้าบ้าง ไปได้ด้วยรถบ้าง ไปได้ด้วยยานบ้าง เป็นผู้บริโภคโภคะบ้าง ครอบครองกองโภคะใหญ่บ้าง’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย พรานเนื้อนั้นย่อมเพ่งดูเนื้อทั้งหลายที่ควรฆ่า ที่เขานำมาเพื่อจะฆ่า ด้วยใจอันลามก เพราะเหตุนั้น เขาจึงไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยช้าง ไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยม้า ไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยรถ ไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยยาน ไม่เป็นผู้บริโภคโภคะ ไม่ครอบครองกองโภคะใหญ่ (ชื่อว่า) พรานเนื้อนั้น เมื่อเพ่งดูสัตว์ดิรัจฉานที่ควรฆ่า ที่เขานำมาเพื่อจะฆ่า ด้วยใจอันลามก ก็ยังจักไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยช้าง ไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยม้า ไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยรถ ไม่เป็นผู้ไปได้ด้วยยาน ไม่เป็นผู้บริโภคโภคะ ไม่ครอบครองกองโภคะใหญ่เลย จะกล่าวไปไยถึงผู้ที่เพ่งดูมนุษย์ผู้ที่ควรฆ่า ที่เขานำมาเพื่อจะฆ่า ด้วยใจอันลามกเล่า ภิกษุทั้งหลาย การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่ผู้นั้นตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่การตาย เพราะกายแตก เขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” จบสูตรที่ ๘

---

၉. ပဌမမရဏဿတိသုတ္တံ

๙. ปฐมมรณัสสติสูตร

---

၁၉. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ နာတိကေ ဝိဟရတိ ဂိဉ္ဇကာဝသထေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မရဏဿတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ. ဘာဝေထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, မရဏဿတိ’’န္တိ?

๑๙. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปราสาทอิฐ ในหมู่บ้านนาทิกะ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย มรณัสสติ อันบุคคลเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเจริญมรณัสสติอยู่หรือไม่”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ, ဘိက္ခု, ဘာဝေသိ မရဏဿတိ’’န္တိ? ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဇီဝေယျံ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’တိ. ဧဝံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ.

เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เจริญมรณัสสติอยู่ พระเจ้าข้า” “ภิกษุ ก็เธอเจริญมรณัสสติอย่างไรเล่า” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราพึงเป็นอยู่ได้ตลอดคืนและวันหนึ่ง เราพึงกระทำไว้ในใจซึ่งคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาค กิจที่เราพึงทำไว้คงมีมากหนอ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เจริญมรณัสสติอย่างนี้แล พระเจ้าข้า”

---

အညတရောပိ ခေါ ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ, ဘိက္ခု, ဘာဝေသိ မရဏဿတိ’’န္တိ? ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ ဒိဝသံ ဇီဝေယျံ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’တိ. ဧဝံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ.

ภิกษุอีกรูปหนึ่งก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้าพระองค์ก็เจริญมรณัสสติอยู่ พระเจ้าข้า” “ภิกษุ ก็เธอเจริญมรณัสสติอย่างไรเล่า” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราพึงเป็นอยู่ได้ตลอดวันหนึ่ง เราพึงกระทำไว้ในใจซึ่งคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาค กิจที่เราพึงทำไว้คงมีมากหนอ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เจริญมรณัสสติอย่างนี้แล พระเจ้าข้า”

---

အညတရောပိ ခေါ ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ, ဘိက္ခု, ဘာဝေသိ မရဏဿတိ’’န္တိ[Pg.269]? ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ ယဒန္တရံ ဧကပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇာမိ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’တိ. ဧဝံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ.

ภิกษุอีกรูปหนึ่งก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้าพระองค์ก็เจริญมรณัสสติอยู่ พระเจ้าข้า” “ภิกษุ ก็เธอเจริญมรณัสสติอย่างไรเล่า” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราพึงเป็นอยู่ได้ตลอดเวลาที่ฉันบิณฑบาตคำหนึ่ง เราพึงกระทำไว้ในใจซึ่งคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาค กิจที่เราพึงทำไว้คงมีมากหนอ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เจริญมรณัสสติอย่างนี้แล พระเจ้าข้า”

---

အညတရောပိ ခေါ ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ, ဘိက္ခု, ဘာဝေသိ မရဏဿတိ’’န္တိ? ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ ယဒန္တရံ စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရာမိ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’တိ. ဧဝံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ.

ภิกษุอีกรูปหนึ่งก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้าพระองค์ก็เจริญมรณัสสติอยู่ พระเจ้าข้า” “ภิกษุ ก็เธอเจริญมรณัสสติอย่างไรเล่า” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราพึงเป็นอยู่ได้ตลอดเวลาที่เคี้ยวกลืนคำข้าวสี่ห้าคำ เราพึงกระทำไว้ในใจซึ่งคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาค กิจที่เราพึงทำไว้คงมีมากหนอ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เจริญมรณัสสติอย่างนี้แล พระเจ้าข้า”

---

အညတရောပိ ခေါ ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ, ဘိက္ခု, ဘာဝေသိ မရဏဿတိ’’န္တိ? ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ ယဒန္တရံ ဧကံ အာလောပံ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရာမိ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’တိ. ဧဝံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ.

ก็แหละ ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้าพระองค์ก็เจริญมรณัสสติอยู่ พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า ‘ดูก่อนภิกษุ ก็เธอเจริญมรณัสสติอย่างไรเล่า’ ภิกษุกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า “โอหนอ เราพึงมีชีวิตอยู่ได้ชั่วเวลาที่เคี้ยวกลืนคำข้าวคำหนึ่ง เราพึงมนสิการคำสอนของพระผู้มีพระภาค กิจอันเราพึงทำก็จะได้ทำไว้มากหนอ” ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เจริญมรณัสสติอย่างนี้แล พระเจ้าข้า’

---

အညတရောပိ ခေါ ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ, ဘိက္ခု, ဘာဝေသိ မရဏဿတိ’’န္တိ? ‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ ယဒန္တရံ အဿသိတွာ ဝါ ပဿသာမိ ပဿသိတွာ ဝါ အဿသာမိ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’တိ. ဧဝံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘာဝေမိ မရဏဿတိ’’န္တိ.

ก็แหละ ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้าพระองค์ก็เจริญมรณัสสติอยู่ พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า ‘ดูก่อนภิกษุ ก็เธอเจริญมรณัสสติอย่างไรเล่า’ ภิกษุกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า “โอหนอ เราพึงมีชีวิตอยู่ได้ชั่วเวลาที่หายใจออกแล้วหายใจเข้า หรือหายใจเข้าแล้วหายใจออก เราพึงมนสิการคำสอนของพระผู้มีพระภาค กิจอันเราพึงทำก็จะได้ทำไว้มากหนอ” ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เจริญมรณัสสติอย่างนี้แล พระเจ้าข้า’

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယော စာယံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဇီဝေယျံ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’’’တိ.

เมื่อภิกษุเหล่านั้นกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แก่ภิกษุเหล่านั้นว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเจริญมรณัสสติอย่างนี้ว่า “โอหนอ เราพึงมีชีวิตอยู่ได้ตลอดวันตลอดคืน เราพึงมนสิการคำสอนของพระผู้มีพระภาค กิจอันเราพึงทำก็จะได้ทำไว้มากหนอ”’

---

‘‘ယော စာယံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ ဒိဝသံ ဇီဝေယျံ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’’’တိ.

‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเจริญมรณัสสติอย่างนี้ว่า “โอหนอ เราพึงมีชีวิตอยู่ได้ตลอดวัน เราพึงมนสิการคำสอนของพระผู้มีพระภาค กิจอันเราพึงทำก็จะได้ทำไว้มากหนอ”’

---

‘‘ယော [Pg.270] စာယံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ ယဒန္တရံ ဧကပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇာမိ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’’’တိ.

‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเจริญมรณัสสติอย่างนี้ว่า “โอหนอ เราพึงมีชีวิตอยู่ได้ชั่วเวลาที่ฉันบิณฑบาตมื้อหนึ่ง เราพึงมนสิการคำสอนของพระผู้มีพระภาค กิจอันเราพึงทำก็จะได้ทำไว้มากหนอ”’

---

‘‘ယော စာယံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ ယဒန္တရံ စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရာမိ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ပမတ္တာ ဝိဟရန္တိ ဒန္ဓံ မရဏဿတိံ ဘာဝေန္တိ အာသဝါနံ ခယာယ.

‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเจริญมรณัสสติอย่างนี้ว่า “โอหนอ เราพึงมีชีวิตอยู่ได้ชั่วเวลาที่เคี้ยวกลืนคำข้าวสี่ห้าคำ เราพึงมนสิการคำสอนของพระผู้มีพระภาค กิจอันเราพึงทำก็จะได้ทำไว้มากหนอ” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านี้ เราเรียกว่า เป็นผู้ประมาทอยู่ เจริญมรณัสสติอย่างเชื่องช้าเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย’

---

‘‘ယော စ ခွာယံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ ယဒန္တရံ ဧကံ အာလောပံ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရာမိ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’’’တိ.

‘ส่วนภิกษุใดแล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เจริญมรณัสสติอย่างนี้ว่า “โอหนอ เราพึงมีชีวิตอยู่ได้ชั่วเวลาที่เคี้ยวกลืนคำข้าวคำหนึ่ง เราพึงมนสิการคำสอนของพระผู้มีพระภาค กิจอันเราพึงทำก็จะได้ทำไว้มากหนอ”’

---

‘‘ယော စာယံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ မရဏဿတိံ ဘာဝေတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ တဒန္တရံ ဇီဝေယျံ ယဒန္တရံ အဿသိတွာ ဝါ ပဿသာမိ ပဿသိတွာ ဝါ အဿသာမိ, ဘဂဝတော သာသနံ မနသိ ကရေယျံ, ဗဟု ဝတ မေ ကတံ အဿာ’တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရန္တိ တိက္ခံ မရဏဿတိံ ဘာဝေန္တိ အာသဝါနံ ခယာယ.

‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเจริญมรณัสสติอย่างนี้ว่า “โอหนอ เราพึงมีชีวิตอยู่ได้ชั่วเวลาที่หายใจออกแล้วหายใจเข้า หรือหายใจเข้าแล้วหายใจออก เราพึงมนสิการคำสอนของพระผู้มีพระภาค กิจอันเราพึงทำก็จะได้ทำไว้มากหนอ” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านี้ เราเรียกว่า เป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ เจริญมรณัสสติอย่างแก่กล้าเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย’

---

‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရိဿာမ, တိက္ခံ မရဏဿတိံ ဘာဝေဿာမ အာသဝါနံ ခယာယာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. နဝမံ.

‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า “เราทั้งหลายจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ จักเจริญมรณัสสติอย่างแก่กล้าเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล’ จบสูตรที่ ๙

---

၁၀. ဒုတိယမရဏဿတိသုတ္တံ

๑๐. ทุติยมรณัสสติสูตร

---

၂၀. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ နာတိကေ ဝိဟရတိ ဂိဉ္ဇကာဝသထေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘မရဏဿတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ. ကထံ ဘာဝိတာ စ, ဘိက္ခဝေ, မရဏဿတိ ကထံ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ?

๒๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อิฐอาวาส ในหมู่บ้านนาทิกะ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มรณัสสติอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มรณัสสติอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’

---

‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဒိဝသေ နိက္ခန္တေ ရတ္တိယာ ပတိဟိတာယ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ဗဟုကာ ခေါ မေ ပစ္စယာ မရဏဿ – အဟိ ဝါ မံ ဍံသေယျ, ဝိစ္ဆိကော ဝါ မံ ဍံသေယျ, သတပဒီ ဝါ မံ ဍံသေယျ; တေန မေ အဿ ကာလကိရိယာ[Pg.271], သော မမဿ အန္တရာယော. ဥပက္ခလိတွာ ဝါ ပပတေယျံ, ဘတ္တံ ဝါ မေ ဘုတ္တံ ဗျာပဇ္ဇေယျ, ပိတ္တံ ဝါ မေ ကုပ္ပေယျ, သေမှံ ဝါ မေ ကုပ္ပေယျ, သတ္ထကာ ဝါ မေ ဝါတာ ကုပ္ပေယျုံ; တေန မေ အဿ ကာလကိရိယာ, သော မမဿ အန္တရာယော’တိ. တေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီနာ, ယေ မေ အဿု ရတ္တိံ ကာလံ ကရောန္တဿ အန္တရာယာယာ’’’တိ.

‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกลางวันล่วงไป กลางคืนมาถึง ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า “ปัจจัยแห่งความตายของเรามีมากหนอ คือ งูพึงกัดเรา แมงป่องพึงต่อยเรา หรือตะขาบพึงกัดเรา เราพึงทำกาละเพราะเหตุนั้น อันตรายนั้นพึงมีแก่เรา หรือเราพึงพลาดล้มลง อาหารที่เราฉันแล้วพึงไม่ย่อยดี ดีของเราพึงกำเริบ เสมหะของเราพึงกำเริบ หรือลมที่มีพิษดังศัสตราของเราพึงกำเริบ เราพึงทำกาละเพราะเหตุนั้น อันตรายนั้นพึงมีแก่เรา” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงพิจารณาอย่างนี้ว่า “ธรรมอันเป็นบาปอกุศลที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในเวลากลางคืน มีอยู่หรือหนอ”’

---

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပစ္စဝေက္ခမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ‘အတ္ထိ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီနာ, ယေ မေ အဿု ရတ္တိံ ကာလံ ကရောန္တဿ အန္တရာယာယာ’တိ, တေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ တေသံယေဝ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ အဓိမတ္တော ဆန္ဒော စ ဝါယာမော စ ဥဿာဟော စ ဥဿောဠှီ စ အပ္ပဋိဝါနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ ကရဏီယံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အာဒိတ္တစေလော ဝါ အာဒိတ္တသီသော ဝါ တဿေဝ စေလဿ ဝါ သီသဿ ဝါ နိဗ္ဗာပနာယ အဓိမတ္တံ ဆန္ဒဉ္စ ဝါယာမဉ္စ ဥဿာဟဉ္စ ဥဿောဠှိဉ္စ အပ္ပဋိဝါနိဉ္စ သတိဉ္စ သမ္ပဇညဉ္စ ကရေယျ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တေန ဘိက္ခုနာ တေသံယေဝ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ အဓိမတ္တော ဆန္ဒော စ ဝါယာမော စ ဥဿာဟော စ ဥဿောဠှီ စ အပ္ပဋိဝါနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ ကရဏီယံ.

‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า “ธรรมอันเป็นบาปอกุศลที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในเวลากลางคืน มีอยู่” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงทำฉันทะ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติ และสัมปชัญญะให้ยิ่งยวด เพื่อละธรรมอันเป็นบาปอกุศลเหล่านั้นเสีย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าหรือศีรษะถูกไฟไหม้ พึงทำฉันทะ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติ และสัมปชัญญะให้ยิ่งยวด เพื่อดับไฟที่ผ้าหรือศีรษะนั้น ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นก็พึงทำฉันทะ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติ และสัมปชัญญะให้ยิ่งยวด เพื่อละธรรมอันเป็นบาปอกุศลเหล่านั้นเสีย ฉันนั้นเหมือนกัน’

---

‘‘သစေ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပစ္စဝေက္ခမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ‘နတ္ထိ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီနာ, ယေ မေ အဿု ရတ္တိံ ကာလံ ကရောန္တဿ အန္တရာယာယာ’တိ, တေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ တေနေဝ ပီတိပါမောဇ္ဇေန ဝိဟာတဗ္ဗံ အဟောရတ္တာနုသိက္ခိနာ ကုသလေသု ဓမ္မေသု.

ภิกษุทั้งหลาย แต่ถ้าภิกษุเมื่อพิจารณาอยู่ รู้อย่างนี้ว่า ‘ธรรมที่เป็นบาปอกุศลที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในเวลากลางคืน ไม่มี’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้ศึกษาตามในกุศลธรรมทั้งหลาย ทั้งกลางวันกลางคืนอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์นั้นเทียว

---

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ရတ္တိယာ နိက္ခန္တာယ ဒိဝသေ ပတိဟိတေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ဗဟုကာ ခေါ မေ ပစ္စယာ မရဏဿ – အဟိ ဝါ မံ ဍံသေယျ, ဝိစ္ဆိကော ဝါ မံ ဍံသေယျ, သတပဒီ ဝါ မံ ဍံသေယျ; တေန မေ အဿ ကာလကိရိယာ သော မမဿ အန္တရာယော. ဥပက္ခလိတွာ ဝါ ပပတေယျံ, ဘတ္တံ ဝါ မေ ဘုတ္တံ ဗျာပဇ္ဇေယျ, ပိတ္တံ ဝါ မေ ကုပ္ပေယျ, သေမှံ ဝါ မေ ကုပ္ပေယျ, သတ္ထကာ ဝါ မေ ဝါတာ ကုပ္ပေယျုံ; တေန မေ အဿ ကာလကိရိယာ သော မမဿ အန္တရာယော’တိ. တေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီနာ, ယေ မေ အဿု ဒိဝါ ကာလံ ကရောန္တဿ အန္တရာယာယာ’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อราตรีผ่านไป วันใหม่ขึ้นมา ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เหตุแห่งความตายของเรามีมากหนอ คือ งูพึงกัดเรา แมงป่องพึงต่อยเรา หรือตะขาบพึงกัดเรา เราพึงทำกาละเพราะเหตนั้น อันตรายนั้นพึงมีแก่เรา หรือเราพึงพลาดพลั้งหกล้ม อาหารที่เราฉันแล้วพึงแปรปรวน ดีของเราพึงกำเริบ เสมหะของเราพึงกำเริบ หรือลมที่มีพิษดังศัสตราของเราพึงกำเริบ เราพึงทำกาละเพราะเหตุนั้น อันตรายนั้นพึงมีแก่เรา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘ธรรมที่เป็นบาปอกุศลที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในเวลากลางวัน มีอยู่หรือหนอ’

---

‘‘သစေ[Pg.272], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပစ္စဝေက္ခမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ‘အတ္ထိ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီနာ, ယေ မေ အဿု ဒိဝါ ကာလံ ကရောန္တဿ အန္တရာယာယာ’တိ, တေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ တေသံယေဝ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ အဓိမတ္တော ဆန္ဒော စ ဝါယာမော စ ဥဿာဟော စ ဥဿောဠှီ စ အပ္ပဋိဝါနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ ကရဏီယံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အာဒိတ္တစေလော ဝါ အာဒိတ္တသီသော ဝါ တဿေဝ စေလဿ ဝါ သီသဿ ဝါ နိဗ္ဗာပနာယ အဓိမတ္တံ ဆန္ဒဉ္စ ဝါယာမဉ္စ ဥဿာဟဉ္စ ဥဿောဠှိဉ္စ အပ္ပဋိဝါနိဉ္စ သတိဉ္စ သမ္ပဇညဉ္စ ကရေယျ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တေန ဘိက္ခုနာ တေသံယေဝ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ အဓိမတ္တော ဆန္ဒော စ ဝါယာမော စ ဥဿာဟော စ ဥဿောဠှီ စ အပ္ပဋိဝါနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ ကရဏီယံ.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุเมื่อพิจารณาอยู่ รู้อย่างนี้ว่า ‘ธรรมที่เป็นบาปอกุศลที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในเวลากลางวัน มีอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงทำฉันทะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี อัปปฏิวานี สติ และสัมปชัญญะอย่างแรงกล้า เพื่อละธรรมที่เป็นบาปอกุศลเหล่านั้นนั่นเทียว ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าหรือศีรษะถูกไฟไหม้ พึงทำฉันทะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี อัปปฏิวานี สติ และสัมปชัญญะอย่างแรงกล้า เพื่อดับไฟที่ผ้าหรือศีรษะของตนนั่นเทียว แม้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นก็พึงทำฉันทะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี อัปปฏิวานี สติ และสัมปชัญญะอย่างแรงกล้า เพื่อละธรรมที่เป็นบาปอกุศลเหล่านั้นนั่นเทียว ฉันนั้นเหมือนกัน

---

‘‘သစေ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပစ္စဝေက္ခမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ‘နတ္ထိ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီနာ, ယေ မေ အဿု ဒိဝါ ကာလံ ကရောန္တဿ အန္တရာယာယာ’တိ, တေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ တေနေဝ ပီတိပါမောဇ္ဇေန ဝိဟာတဗ္ဗံ အဟောရတ္တာနုသိက္ခိနာ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ဧဝံ ဘာဝိတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မရဏဿတိ ဧဝံ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’’တိ. ဒသမံ.

ภิกษุทั้งหลาย แต่ถ้าภิกษุเมื่อพิจารณาอยู่ รู้อย่างนี้ว่า ‘ธรรมที่เป็นบาปอกุศลที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในเวลากลางวัน ไม่มี’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้ศึกษาตามในกุศลธรรมทั้งหลาย ทั้งกลางวันกลางคืนอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์นั้นเทียว ภิกษุทั้งหลาย มรณัสสติที่เจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด

---

သာရဏီယဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

สาราณิยวรรคที่ ๒ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานประจำวรรคนี้ คือ

---

ဒွေ သာရဏီ နိသာရဏီယံ, ဘဒ္ဒကံ အနုတပ္ပိယံ;

နကုလံ သောပ္ပမစ္ဆာ စ, ဒွေ ဟောန္တိ မရဏဿတီတိ.

สาราณิยสูตร ๒ สูตร นิสสารณียสูตร ๑ สูตร ภัททกสูตร ๑ สูตร อนุทัปปิยสูตร ๑ สูตร นกุลสูตร ๑ สูตร สุปปสูตร ๑ สูตร มัจฉสูตร ๑ สูตร และมรณัสสติสูตร ๒ สูตร

---

၃. အနုတ္တရိယဝဂ္ဂေါ

๓. อนุตตริยวรรคที่ ๓

---

၁. သာမကသုတ္တံ

๑. สามกสูตรที่ ๑

---

၂၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ သာမဂါမကေ ပေါက္ခရဏိယာယံ. အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ပေါက္ခရဏိယံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ[Pg.273]; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๒๑. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โปက္ขรณิยาราม ในหมู่บ้านชื่อสามคาม แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล เทวดาตนหนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไป มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำโปက္ขรณิยารามให้สว่างไสวทั่วบริเวณ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร เทวดาตนนั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘တယောမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ တယော? ကမ္မာရာမတာ, ဘဿာရာမတာ, နိဒ္ဒါရာမတာ – ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, တယော ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ သာ ဒေဝတာ. သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. အထ ခေါ သာ ဒေဝတာ ‘‘သမနုညော မေ သတ္ထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ๒. ความเป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ๓. ความเป็นผู้ยินดีในการนอนหลับ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ เทวดาตนนั้นได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล เทวดาตนนั้นทราบว่า ‘พระศาสดาทรงพอพระทัยเรา’ จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณแล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ပေါက္ခရဏိယံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘တယောမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ တယော? ကမ္မာရာမတာ, ဘဿာရာမတာ, နိဒ္ဒါရာမတာ – ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, တယော ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ. ဣဒမဝေါစ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ. တေသံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အလာဘာ တေသံ ဒုလ္လဒ္ဓံ, ယေ ဝေါ ဒေဝတာပိ ဇာနန္တိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိဟာယမာနေ’’.

ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นผ่านไป พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาตนหนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไป มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำโปက္ขรณิยารามให้สว่างไสวทั่วบริเวณ เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้อภิวาทเราแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาตนนั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ๒. ความเป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ๓. ความเป็นผู้ยินดีในการนอนหลับ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาตนนั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณแล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย แม้เทวดาก็ยังรู้ได้ ไม่ใช่ลาภของพวกเธอเลยหนอ เป็นการได้ชั่วของพวกเธอหนอ

---

‘‘အပရေပိ, ဘိက္ခဝေ, တယော ပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, တယော ပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ? သင်္ဂဏိကာရာမတာ, ဒေါဝစဿတာ, ပါပမိတ္တတာ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ’’.

ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปริหานิยธรรม (ธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม) อื่นอีก ๓ ประการ เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ปริหานิยธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้ยินดีในหมู่คณะ ๒. ความเป็นผู้ว่ายาก ๓. ความมีมิตรชั่ว ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือปริหานิยธรรม ๓ ประการ’

---

‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အတီတမဒ္ဓါနံ ပရိဟာယိံသု ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, သဗ္ဗေတေ ဣမေဟေဝ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိဟာယိံသု ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ. ယေပိ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတမဒ္ဓါနံ ပရိဟာယိဿန္တိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, သဗ္ဗေတေ ဣမေဟေဝ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိဟာယိဿန္တိ ကုသလေဟိ [Pg.274] ဓမ္မေဟိ. ယေပိ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ပရိဟာယန္တိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, သဗ္ဗေတေ ဣမေဟေဝ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိဟာယန္တိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’’တိ. ပဌမံ.

ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งในอดีตกาลเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ชนเหล่านั้นทั้งหมดเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว ก็เพราะธรรม ๖ ประการเหล่านี้เหมือนกัน. ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งในอนาคตกาล จักเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ชนเหล่านั้นทั้งหมดจักเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ก็เพราะธรรม ๖ ประการเหล่านี้เหมือนกัน. ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งในปัจจุบัน ย่อมเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ชนเหล่านั้นทั้งหมด ย่อมเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ก็เพราะธรรม ๖ ประการเหล่านี้เหมือนกัน

---

၂. အပရိဟာနိယသုတ္တံ

๒. อปริหานิยสูตร

---

၂၂. ‘‘ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ, တံ သုဏာထ…ပေ… ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ? န ကမ္မာရာမတာ, န ဘဿာရာမတာ, န နိဒ္ဒါရာမတာ, န သင်္ဂဏိကာရာမတာ, သောဝစဿတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ.

๒๒. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๖ ประการนี้แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๖ ประการเป็นไฉน? คือ ความไม่เป็นผู้ยินดีในการงาน ๑ ความไม่เป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ๑ ความไม่เป็นผู้ยินดีในการนอน ๑ ความไม่เป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๑ ความเป็นผู้ว่าง่าย ๑ ความมีมิตรดี ๑ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล อปริหานิยธรรม ๖ ประการ

---

‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အတီတမဒ္ဓါနံ န ပရိဟာယိံသု ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, သဗ္ဗေတေ ဣမေဟေဝ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ န ပရိဟာယိံသု ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ. ယေပိ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတမဒ္ဓါနံ န ပရိဟာယိဿန္တိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, သဗ္ဗေတေ ဣမေဟေဝ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ န ပရိဟာယိဿန္တိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ. ယေပိ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ န ပရိဟာယန္တိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, သဗ္ဗေတေ ဣမေဟေဝ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ န ပရိဟာယန္တိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’’တိ. ဒုတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งในอดีตกาล ไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ชนเหล่านั้นทั้งหมดไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว ก็เพราะธรรม ๖ ประการเหล่านี้เหมือนกัน. ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งในอนาคตกาล จักไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ชนเหล่านั้นทั้งหมดจักไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ก็เพราะธรรม ๖ ประการเหล่านี้เหมือนกัน. ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งในปัจจุบัน ย่อมไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ชนเหล่านั้นทั้งหมด ย่อมไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย ก็เพราะธรรม ๖ ประการเหล่านี้เหมือนกัน

---

၃. ဘယသုတ္တံ

๓. ภยสูตร

---

၂၃. ‘‘‘ဘယ’န္တိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ; ‘ဒုက္ခ’န္တိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ; ‘ရောဂေါ’တိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ; ‘ဂဏ္ဍော’တိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ; ‘သင်္ဂေါ’တိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ; ‘ပင်္ကော’တိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ.

๒๓. ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัย’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย. คำว่า ‘ทุกข์’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย. คำว่า ‘โรค’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย. คำว่า ‘ฝี’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย. คำว่า ‘เครื่องข้อง’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย. คำว่า ‘เปือกตม’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย.

---

‘‘ကသ္မာ စ, ဘိက္ခဝေ, ‘ဘယ’န္တိ ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ? ကာမရာဂရတ္တာယံ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္ဒရာဂဝိနိဗဒ္ဓေါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာပိ ဘယာ န ပရိမုစ္စတိ, သမ္ပရာယိကာပိ ဘယာ န ပရိမုစ္စတိ, တသ္မာ ‘ဘယ’န္တိ ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ. ကသ္မာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခန္တိ…ပေ… ရောဂေါတိ… ဂဏ္ဍောတိ… သင်္ဂေါတိ… ပင်္ကောတိ ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ? ကာမရာဂရတ္တာယံ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္ဒရာဂဝိနိဗဒ္ဓေါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာပိ ပင်္ကာ န ပရိမုစ္စတိ, သမ္ပရာယိကာပိ ပင်္ကာ န ပရိမုစ္စတိ, တသ္မာ ‘ပင်္ကော’တိ ကာမာနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็เพราะเหตุไรเล่า คำว่า ‘ภัย’ จึงเป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย? ภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้ผู้กำหนัดด้วยความกำหนัดในกาม อันความพอใจและความกำหนัดผูกไว้แล้ว ย่อมไม่พ้นไปจากภัยแม้ในปัจจุบัน ย่อมไม่พ้นไปจากภัยแม้ในสัมปรายภพ ฉะนั้น คำว่า ‘ภัย’ จึงเป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย. ก็เพราะเหตุไรเล่า คำว่า ‘ทุกข์’... คำว่า ‘โรค’... คำว่า ‘ฝี’... คำว่า ‘เครื่องข้อง’... คำว่า ‘เปือกตม’ จึงเป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย? ภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้ผู้กำหนัดด้วยความกำหนัดในกาม อันความพอใจและความกำหนัดผูกไว้แล้ว ย่อมไม่พ้นไปจากเปือกตมแม้ในปัจจุบัน ย่อมไม่พ้นไปจากเปือกตมแม้ในสัมปรายภพ ฉะนั้น คำว่า ‘เปือกตม’ จึงเป็นชื่อแห่งกามทั้งหลาย

---

‘‘ဘယံ ဒုက္ခံ ရောဂေါ ဂဏ္ဍော, သင်္ဂေါ ပင်္ကော စ ဥဘယံ;

ဧတေ ကာမာ ပဝုစ္စန္တိ, ယတ္ထ သတ္တော ပုထုဇ္ဇနော.

ภัย ทุกข์ โรค ฝี เครื่องข้องและเปือกตมทั้งสองอย่างนี้ ท่านเรียกว่ากาม ที่ซึ่งปุถุชนข้องอยู่

---

‘‘ဥပါဒါနေ [Pg.275] ဘယံ ဒိသွာ, ဇာတိမရဏသမ္ဘဝေ;

အနုပါဒါ ဝိမုစ္စန္တိ, ဇာတိမရဏသင်္ခယေ.

ท่านผู้สิ้นอาสวะทั้งหลาย เห็นภัยในอุปาทานอันเป็นแดนเกิดแห่งชาติและมรณะแล้ว ไม่ถือมั่น ย่อมหลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งชาติและมรณะ

---

‘‘တေ ခေမပ္ပတ္တာ သုခိနော, ဒိဋ္ဌဓမ္မာဘိနိဗ္ဗုတာ;

သဗ္ဗဝေရဘယာတီတာ, သဗ္ဗဒုက္ခံ ဥပစ္စဂု’’န္တိ. တတိယံ;

ท่านเหล่านั้น บรรลุถึงแดนเกษม มีความสุข ดับสนิทในปัจจุบัน ก้าวล่วงเวรและภัยทั้งปวง ล่วงทุกข์ทั้งปวงได้

---

၄. ဟိမဝန္တသုတ္တံ

๔. หิมวันตสูตร

---

၂၄. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဟိမဝန္တံ ပဗ္ဗတရာဇံ ပဒါလေယျ, ကော ပန ဝါဒေါ ဆဝါယ အဝိဇ္ဇာယ! ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမာဓိဿ သမာပတ္တိကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ဌိတိကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ဝုဋ္ဌာနကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ကလ္လိတကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ဂေါစရကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ အဘိနီဟာရကုသလော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဟိမဝန္တံ ပဗ္ဗတရာဇံ ပဒါလေယျ, ကော ပန ဝါဒေါ ဆဝါယ အဝိဇ္ဇာယာ’’တိ! စတုတ္ထံ.

๒๔. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ พึงทำลายขุนเขาหิมพานต์ได้ ไม่ต้องพูดถึงอวิชชาอันเลวทรามเลย. ธรรม ๖ ประการเป็นไฉน? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ ๑ เป็นผู้ฉลาดในการตั้งมั่นแห่งสมาธิ ๑ เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ ๑ เป็นผู้ฉลาดในความพอเหมาะแห่งสมาธิ ๑ เป็นผู้ฉลาดในโคจรแห่งสมาธิ ๑ เป็นผู้ฉลาดในการน้อมไปแห่งสมาธิ ๑. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล พึงทำลายขุนเขาหิมพานต์ได้ ไม่ต้องพูดถึงอวิชชาอันเลวทรามเลย

---

၅. အနုဿတိဋ္ဌာနသုတ္တံ

๕. อนุสสติฏฐานสูตร

---

၂၅. ‘‘ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ. ကတမာနိ ဆ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ…ပေ… သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. ဣဒမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

๒๕. ภิกษุทั้งหลาย อนุสสติฏฐาน ๖ ประการนี้. ๖ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น... เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม’ ดังนี้. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกย่อมระลึกถึงพระตถาคต สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม, สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง, ออกไป พ้นไป หลุดไปจากความอยาก. ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕. ภิกษุทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ ย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยการทำอารมณ์แม้นี้อย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဓမ္မံ အနုဿရတိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော…ပေ… ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ. ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော ဓမ္မံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ[Pg.276]; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. ဣဒမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกย่อมระลึกถึงพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว... อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ดังนี้. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกย่อมระลึกถึงพระธรรม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม, สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง, ออกไป พ้นไป หลุดไปจากความอยาก. ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕. ภิกษุทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ ย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยการทำอารมณ์แม้นี้อย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သံဃံ အနုဿရတိ – ‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’တိ. ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော သံဃံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. ဣဒမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกระลึกถึงพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงพระสงฆ์ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง ออกไป พ้นไป หลุดพ้นไปจากความอยาก ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยการทำสังฆานุสสตินี้ให้เป็นอารมณ์อย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အတ္တနော သီလာနိ အနုဿရတိ အခဏ္ဍာနိ…ပေ… သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ. ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော သီလံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. ဣဒမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกระลึกถึงศีลของตน อันไม่ขาด ... เป็นไปเพื่อสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงศีล สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง ออกไป พ้นไป หลุดพ้นไปจากความอยาก ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยการทำสีลานุสสตินี้ให้เป็นอารมณ์อย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အတ္တနော စာဂံ အနုဿရတိ – ‘လာဘာ ဝတ မေ! သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ…ပေ… ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော’တိ. ယသ္မိံ…ပေ… ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกระลึกถึงจาคะของตนว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ... เราเป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน’ สมัยใด ... สัตว์บางพวกในโลกนี้ย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยการทำจาคานุสสตินี้ให้เป็นอารมณ์อย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဒေဝတာ အနုဿရတိ – ‘သန္တိ ဒေဝါ စာတုမဟာရာဇိကာ, သန္တိ ဒေဝါ တာဝတိံသာ, သန္တိ ဒေဝါ ယာမာ, သန္တိ ဒေဝါ တုသိတာ, သန္တိ ဒေဝါ နိမ္မာနရတိနော, သန္တိ ဒေဝါ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော, သန္တိ ဒေဝါ ဗြဟ္မကာယိကာ, သန္တိ ဒေဝါ တတုတ္တရိ. ယထာရူပါယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ; မယှမ္ပိ တထာရူပါ သဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သီလေန… သုတေန… စာဂေန… ပညာယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ; မယှမ္ပိ တထာရူပါ ပညာ သံဝိဇ္ဇတီ’’’ တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกระลึกถึงเทวดาทั้งหลายว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชมีอยู่ เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอยู่ เทวดาชั้นยามามีอยู่ เทวดาชั้นดุสิตมีอยู่ เทวดาชั้นนิมมานรดีมีอยู่ เทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตีมีอยู่ เทวดาที่นับเนื่องในหมู่พรหมมีอยู่ เทวดาที่สูงกว่านั้นขึ้นไปมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปเกิดในเทวโลกนั้น แม้เราก็มีศรัทธาเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีล... สุตะ... จาคะ... ปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปเกิดในเทวโลกนั้น แม้เราก็มีปัญญาเช่นนั้นอยู่’

---

‘‘ယသ္မိံ[Pg.277], ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော စ တာသဉ္စ ဒေဝတာနံ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ သုတဉ္စ စာဂဉ္စ ပညဉ္စ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. ဣဒမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้น สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง ออกไป พ้นไป หลุดพ้นไปจากความอยาก ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยการทำเทวตานุสสตินี้ให้เป็นอารมณ์อย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คืออนุสสติฐาน ๖ ประการ จบสูตรที่ ๕

---

၆. မဟာကစ္စာနသုတ္တံ

๖. มหากัจจานสูตร

---

၂၆. တတြ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, အာဝုသော; အဗ္ဘုတံ, အာဝုသော! ယာဝဉ္စိဒံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သမ္ဗာဓေ ဩကာသာဓိဂမော အနုဗုဒ္ဓေါ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယဒိဒံ ဆ အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ.

๒๖. ครั้งนั้น ท่านพระมหากัจจานะเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “อาวุโส ภิกขเว” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระมหากัจจานะว่า “อาวุโส” ท่านพระมหากัจจานะได้กล่าวคำนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ที่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงตรัสรู้การได้โอกาสในที่คับแคบ เพื่อความบริสุทธิ์ของเหล่าสัตว์ เพื่อก้าวล่วงโสกะและปริเทวะ เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง ได้แก่ อนุสสติฐาน ๖ ประการนี้

---

‘‘ကတမာနိ ဆ? ဣဓာဝုသော, အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ …ပေ… သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, အာဝုသော, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. သ ခေါ သော, အာဝုသော, အရိယသာဝကော သဗ္ဗသော အာကာသသမေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ဣဒမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဒ္ဓိဓမ္မာ ဘဝန္တိ.

๖ ประการ อะไรบ้าง คือ อาวุโสทั้งหลาย อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ระลึกถึงพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ... เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค’ อาวุโสทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงพระตถาคต สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง ออกไป พ้นไป หลุดพ้นไปจากความอยาก อาวุโสทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ อริยสาวกนั้นย่อมมีจิตเสมอด้วยอากาศ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ อยู่โดยประการทั้งปวง อาวุโสทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ย่อมมีธรรมอันบริสุทธิ์ได้ด้วยการทำพุทธานุสสตินี้ให้เป็นอารมณ์อย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, အရိယသာဝကော ဓမ္မံ အနုဿရတိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော…ပေ… ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ အရိယသာဝကော ဓမ္မံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ [Pg.278] စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, အာဝုသော, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. သ ခေါ သော, အာဝုသော, အရိယသာဝကော သဗ္ဗသော အာကာသသမေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ဣဒမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဒ္ဓိဓမ္မာ ဘဝန္တိ.

อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกระลึกถึงพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว ... อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน’ อาวุโสทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงพระธรรม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง ออกไป พ้นไป หลุดพ้นไปจากความอยาก อาวุโสทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ อริยสาวกนั้นย่อมมีจิตเสมอด้วยอากาศ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ อยู่โดยประการทั้งปวง อาวุโสทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ย่อมมีธรรมอันบริสุทธิ์ได้ด้วยการทำธัมมานุสสตินี้ให้เป็นอารมณ์อย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, အရိယသာဝကော သံဃံ အနုဿရတိ – ‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’တိ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ အရိယသာဝကော သံဃံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, အာဝုသော, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. သ ခေါ သော, အာဝုသော, အရိယသာဝကော သဗ္ဗသော အာကာသသမေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ဣဒမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဒ္ဓိဓမ္မာ ဘဝန္တိ.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกระลึกถึงพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงพระสงฆ์อยู่ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง ออกไป พ้นไป หลุดไปจากความอยาก ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล ย่อมมีใจเสมอด้วยอากาศ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน อยู่ด้วยจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ หาประมาณมิได้ โดยประการทั้งปวง ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ ทำอารมณ์แม้นี้ให้เป็นที่ตั้ง ย่อมมีธรรมอันบริสุทธิ์ได้ด้วยอาการอย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, အရိယသာဝကော အတ္တနော သီလာနိ အနုဿရတိ အခဏ္ဍာနိ…ပေ… သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော သီလံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, အာဝုသော, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. သ ခေါ သော, အာဝုသော, အရိယသာဝကော သဗ္ဗသော အာကာသသမေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ဣဒမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဒ္ဓိဓမ္မာ ဘဝန္တိ.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกระลึกถึงศีลของตน อันไม่ขาด ...ฯลฯ... เป็นไปเพื่อสมาธิ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงศีลของตนอยู่ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง ออกไป พ้นไป หลุดไปจากความอยาก ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล ย่อมมีใจเสมอด้วยอากาศ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน อยู่ด้วยจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ หาประมาณมิได้ โดยประการทั้งปวง ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ ทำอารมณ์แม้นี้ให้เป็นที่ตั้ง ย่อมมีธรรมอันบริสุทธิ์ได้ด้วยอาการอย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, အရိယသာဝကော အတ္တနော စာဂံ အနုဿရတိ – ‘လာဘာ ဝတ မေ, သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ…ပေ… ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော’တိ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော စာဂံ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န [Pg.279] ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, အာဝုသော, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. သ ခေါ သော, အာဝုသော, အရိယသာဝကော သဗ္ဗသော အာကာသသမေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ဣဒမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဒ္ဓိဓမ္မာ ဘဝန္တိ.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกระลึกถึงจาคะของตนว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ...ฯลฯ... เราเป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน’ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงจาคะของตนอยู่ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง ออกไป พ้นไป หลุดไปจากความอยาก ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล ย่อมมีใจเสมอด้วยอากาศ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน อยู่ด้วยจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ หาประมาณมิได้ โดยประการทั้งปวง ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ ทำอารมณ์แม้นี้ให้เป็นที่ตั้ง ย่อมมีธรรมอันบริสุทธิ์ได้ด้วยอาการอย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, အရိယသာဝကော ဒေဝတာ အနုဿရတိ – ‘သန္တိ ဒေဝါ စာတုမဟာရာဇိကာ, သန္တိ ဒေဝါ…ပေ… တတုတ္တရိ. ယထာရူပါယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ; မယှမ္ပိ တထာရူပါ သဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သီလေန…ပေ… သုတေန… စာဂေန… ပညာယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ; မယှမ္ပိ တထာရူပါ ပညာ သံဝိဇ္ဇတီ’တိ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော စ တာသဉ္စ ဒေဝတာနံ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ သုတဉ္စ စာဂဉ္စ ပညဉ္စ အနုဿရတိ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ; ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ, နိက္ခန္တံ မုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတံ ဂေဓမှာ. ‘ဂေဓော’တိ ခေါ, အာဝုသော, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ. သ ခေါ သော, အာဝုသော, အရိယသာဝကော သဗ္ဗသော အာကာသသမေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ဣဒမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဝိသုဒ္ဓိဓမ္မာ ဘဝန္တိ.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกระลึกถึงเทวดาว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชมีอยู่ เทวดา ...ฯลฯ... ที่สูงกว่านั้นขึ้นไปมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปเกิดในเทวโลกนั้น แม้เราก็มีศรัทธาเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีล ...ฯลฯ... สุตะ ... จาคะ ... ปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปเกิดในเทวโลกนั้น แม้เราก็มีปัญญาเช่นนั้นอยู่’ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ ไม่ถูกโทสะครอบงำ ไม่ถูกโมหะครอบงำ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรง ออกไป พ้นไป หลุดไปจากความอยาก ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล ย่อมมีใจเสมอด้วยอากาศ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน อยู่ด้วยจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ หาประมาณมิได้ โดยประการทั้งปวง ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สัตว์บางพวกในโลกนี้ ทำอารมณ์แม้นี้ให้เป็นที่ตั้ง ย่อมมีธรรมอันบริสุทธิ์ได้ด้วยอาการอย่างนี้

---

‘‘အစ္ဆရိယံ, အာဝုသော; အဗ္ဘုတံ, အာဝုသော! ယာဝဉ္စိဒံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သမ္ဗာဓေ ဩကာသာဓိဂမော အနုဗုဒ္ဓေါ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယဒိဒံ ဆ အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏจริงหนอ การที่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้โดยชอบด้วยพระองค์เอง ได้ทรงตรัสรู้การได้โอกาสในที่คับแคบ เพื่อความบริสุทธิ์ของเหล่าสัตว์ เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน นี้เพียงใด ซึ่งได้แก่ฐานะแห่งอนุสสติ ๖ ประการนี้ สูตรที่ ๖ จบ

---

၇. ပဌမသမယသုတ္တံ

๗. ปฐมสมยสูตร

---

၂၇. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ [Pg.280] သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတိ နု ခေါ, ဘန္တေ, သမယာ မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ? ‘‘ဆယိမေ, ဘိက္ခု, သမယာ မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ’’.

๒๗. ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุนั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้ควรแก่การเจริญใจมีเท่าไรหนอ พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ดูก่อนภิกษุ สมัยที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้ควรแก่การเจริญใจ ๖ ประการเหล่านี้’

---

‘‘ကတမေ ဆ? ဣဓ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ ကာမရာဂပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ကာမရာဂဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ တသ္မိံ သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ကာမရာဂပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ကာမရာဂဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာမိ. သာဓု ဝတ မေ, အာယသ္မာ, ကာမရာဂဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတူ’တိ. တဿ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ကာမရာဂဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အယံ, ဘိက္ခု, ပဌမော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ.

๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้ สมัยใด ภิกษุมีจิตถูกกามราคะครอบงำ ถูกกามราคะรัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากกามราคะที่เกิดขึ้นแล้ว สมัยนั้น เธอพึงเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ กระผมมีจิตถูกกามราคะครอบงำ ถูกกามราคะรัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากกามราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ขอโอกาสเถิด ท่านผู้มีอายุ โปรดแสดงธรรมเพื่อละกามราคะแก่กระผมด้วยเถิด’ ภิกษุผู้เจริญทางจิตนั้นย่อมแสดงธรรมเพื่อละกามราคะแก่เธอ ภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๑ ที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตเพื่อพบเห็น

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဗျာပါဒပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ဗျာပါဒဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ တသ္မိံ သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဗျာပါဒပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ဗျာပါဒဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာမိ. သာဓု ဝတ မေ, အာယသ္မာ, ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတူ’တိ. တဿ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အယံ, ဘိက္ခု, ဒုတိယော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ.

ภิกษุ อีกประการหนึ่ง สมัยใด ภิกษุมีจิตถูกพยาบาทครอบงำ ถูกพยาบาทรัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้ว สมัยนั้น เธอพึงเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ กระผมมีจิตถูกพยาบาทครอบงำ ถูกพยาบาทรัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้ว ขอโอกาสเถิด ท่านผู้มีอายุ โปรดแสดงธรรมเพื่อละพยาบาทแก่กระผมด้วยเถิด’ ภิกษุผู้เจริญทางจิตนั้นย่อมแสดงธรรมเพื่อละพยาบาทแก่เธอ ภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๒ ที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตเพื่อพบเห็น

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ ထိနမိဒ္ဓပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ထိနမိဒ္ဓဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ တသ္မိံ သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ထိနမိဒ္ဓပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ထိနမိဒ္ဓဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာမိ. သာဓု ဝတ မေ, အာယသ္မာ, ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတူ’တိ. တဿ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ [Pg.281] ဒေသေတိ. အယံ, ဘိက္ခု, တတိယော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ.

ภิกษุ อีกประการหนึ่ง สมัยใด ภิกษุมีจิตถูกถีนมิทธะครอบงำ ถูกถีนมิทธะรัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้ว สมัยนั้น เธอพึงเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ กระผมมีจิตถูกถีนมิทธะครอบงำ ถูกถีนมิทธะรัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้ว ขอโอกาสเถิด ท่านผู้มีอายุ โปรดแสดงธรรมเพื่อละถีนมิทธะแก่กระผมด้วยเถิด’ ภิกษุผู้เจริญทางจิตนั้นย่อมแสดงธรรมเพื่อละถีนมิทธะแก่เธอ ภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๓ ที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตเพื่อพบเห็น

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ တသ္မိံ သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာမိ. သာဓု ဝတ မေ, အာယသ္မာ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတူ’တိ. တဿ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အယံ, ဘိက္ခု, စတုတ္ထော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ.

ภิกษุ อีกประการหนึ่ง สมัยใด ภิกษุมีจิตถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำ ถูกอุทธัจจกุกกุจจะรัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากอุทธัจจกุกกุจจะที่เกิดขึ้นแล้ว สมัยนั้น เธอพึงเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ กระผมมีจิตถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำ ถูกอุทธัจจกุกกุจจะรัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากอุทธัจจกุกกุจจะที่เกิดขึ้นแล้ว ขอโอกาสเถิด ท่านผู้มีอายุ โปรดแสดงธรรมเพื่อละอุทธัจจกุกกุจจะแก่กระผมด้วยเถิด’ ภิกษุผู้เจริญทางจิตนั้นย่อมแสดงธรรมเพื่อละอุทธัจจกุกกุจจะแก่เธอ ภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๔ ที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตเพื่อพบเห็น

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဝိစိကိစ္ဆာပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဝိစိကိစ္ဆာပရေတေန, ဥပ္ပန္နာယ စ ဝိစိကိစ္ဆာယ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ တသ္မိံ သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အဟံ, အာဝုသော, ဝိစိကိစ္ဆာပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဝိစိကိစ္ဆာပရေတေန, ဥပ္ပန္နာယ စ ဝိစိကိစ္ဆာယ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာမိ. သာဓု ဝတ မေ, အာယသ္မာ, ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတူ’တိ. တဿ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အယံ, ဘိက္ခု, ပဉ္စမော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ.

ภิกษุ อีกประการหนึ่ง สมัยใด ภิกษุมีจิตถูกวิจิกิจฉาครอบงำ ถูกวิจิกิจฉารัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้ว สมัยนั้น เธอพึงเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ กระผมมีจิตถูกวิจิกิจฉาครอบงำ ถูกวิจิกิจฉารัดรึงอยู่ และไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้ว ขอโอกาสเถิด ท่านผู้มีอายุ โปรดแสดงธรรมเพื่อละวิจิกิจฉาแก่กระผมด้วยเถิด’ ภิกษุผู้เจริญทางจิตนั้นย่อมแสดงธรรมเพื่อละวิจิกิจฉาแก่เธอ ภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๕ ที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตเพื่อพบเห็น

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ယံ နိမိတ္တံ အာဂမ္မ ယံ နိမိတ္တံ မနသိကရောတော အနန္တရာ အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ တံ နိမိတ္တံ နပ္ပဇာနာတိ တသ္မိံ သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ယံ နိမိတ္တံ အာဂမ္မ ယံ နိမိတ္တံ မနသိကရောတော အနန္တရာ အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ, တံ နိမိတ္တံ နပ္ပဇာနာမိ. သာဓု ဝတ မေ, အာယသ္မာ, အာသဝါနံ ခယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတူ’တိ. တဿ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အယံ, ဘိက္ခု, ဆဋ္ဌော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခု, ဆ သမယာ မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ. သတ္တမံ.

ภิกษุ อีกประการหนึ่ง สมัยใด ภิกษุอาศัยนิมิตใด มนสิการนิมิตใดอยู่ ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายย่อมมีได้โดยลำดับ แต่เธอไม่รู้นิมิตนั้น สมัยนั้น เธอพึงเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ กระผมอาศัยนิมิตใด มนสิการนิมิตใดอยู่ ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายย่อมมีได้โดยลำดับ แต่กระผมไม่รู้นิมิตนั้น ขอโอกาสเถิด ท่านผู้มีอายุ โปรดแสดงธรรมเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายแก่กระผมด้วยเถิด’ ภิกษุผู้เจริญทางจิตนั้นย่อมแสดงธรรมเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายแก่เธอ ภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๖ ที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตเพื่อพบเห็น ภิกษุ เหล่านี้แล คือ สมัย ๖ ประการที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตเพื่อพบเห็น จบสูตรที่ ๗

---

၈. ဒုတိယသမယသုတ္တံ

๘. ทุติยสมยสูตร

---

၂၈. ဧကံ [Pg.282] သမယံ သမ္ဗဟုလာ ထေရာ ဘိက္ခူ ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရန္တိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. အထ ခေါ တေသံ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော, သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ?

๒๘. สมัยหนึ่ง ภิกษุเถระหลายรูปอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ครั้งนั้น เมื่อภิกษุเถระเหล่านั้นกลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว นั่งประชุมพร้อมกันในโรงฉัน ได้เกิดการสนทนากันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมัยที่ควรเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญทางจิตเพื่อพบเห็นคือสมัยไหนหนอ’

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ထေရေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, သော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ.

เมื่อภิกษุทั้งหลายกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้แก่ภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุผู้เจริญใจกลับจากบิณฑบาตในภายหลังภัต ล้างเท้าแล้ว คู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า นั่งอยู่ สมัยนั้นเป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ, အာဝုသော, သော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, စာရိတ္တကိလမထောပိဿ တသ္မိံ သမယေ အပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဘတ္တကိလမထောပိဿ တသ္မိံ သမယေ အပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါ ဟောတိ. တသ္မာ သော အသမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဝိဟာရပစ္ဆာယာယံ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, သော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ.

เมื่อภิกษุรูปนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้แก่ภิกษุรูปนั้นว่า “ท่านผู้มีอายุ สมัยนั้นไม่เป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจเลย ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุผู้เจริญใจกลับจากบิณฑบาตในภายหลังภัต ล้างเท้าแล้ว คู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า นั่งอยู่ ในสมัยนั้น ความเมื่อยล้าจากการเที่ยวไปของท่านยังไม่สงบระงับ ความเมื่อยล้าเพราะภัตของท่านก็ยังไม่สงบระงับ เพราะเหตุนั้น สมัยนั้นจึงไม่เป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุผู้เจริญใจออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า ที่เงาหลังวิหาร สมัยนั้นเป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ, အာဝုသော, သော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဝိဟာရပစ္ဆာယာယံ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, ယဒေဝဿ ဒိဝါ သမာဓိနိမိတ္တံ မနသိကတံ ဟောတိ တဒေဝဿ တသ္မိံ သမယေ သမုဒါစရတိ. တသ္မာ သော အသမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ [Pg.283] ဥပသင်္ကမိတုံ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ပစ္စုဋ္ဌာယ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, သော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ.

เมื่อภิกษุรูปนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้แก่ภิกษุรูปนั้นว่า “ท่านผู้มีอายุ สมัยนั้นไม่เป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจเลย ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุผู้เจริญใจออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า ที่เงาหลังวิหาร สมาธินิมิตใดที่ท่านมนสิการไว้ในเวลากลางวัน สมาธินิมิตนั้นนั่นแหละย่อมปรากฏแก่ท่านในสมัยนั้น เพราะเหตุนั้น สมัยนั้นจึงไม่เป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุผู้เจริญใจลุกขึ้นในเวลารุ่งอรุณแห่งราตรี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า สมัยนั้นเป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ, အာဝုသော, သော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ. ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ပစ္စုဋ္ဌာယ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, ဩဇဋ္ဌာယိဿ တသ္မိံ သမယေ ကာယော ဟောတိ ဖာသုဿ ဟောတိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ. တသ္မာ သော အသမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ.

เมื่อภิกษุรูปนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้แก่ภิกษุรูปนั้นว่า “ท่านผู้มีอายุ สมัยนั้นไม่เป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจเลย ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุผู้เจริญใจลุกขึ้นในเวลารุ่งอรุณแห่งราตรี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า ในสมัยนั้น กายของท่านย่อมตั้งอยู่ด้วยโอชา ท่านย่อมมีความผาสุกเพื่อจะกระทำไว้ในใจซึ่งคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น สมัยนั้นจึงไม่เป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ထေရေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သမ္မုခါ မေတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘ဆယိမေ, ဘိက္ခု, သမယာ မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ’’’.

เมื่อภิกษุทั้งหลายกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหากัจจานะผู้มีอายุได้กล่าวคำนี้แก่ภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย คำนี้ข้าพเจ้าได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค ได้รับเอามาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ดูก่อนภิกษุ สมัย ๖ ประการเหล่านี้ เป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ’ ”

---

‘‘ကတမေ ဆ? ဣဓ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ ကာမရာဂပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ကာမရာဂဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ, တသ္မိံ သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ကာမရာဂပရေတေန, ဥပ္ပန္နဿ စ ကာမရာဂဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာမိ. သာဓု ဝတ မေ အာယသ္မာ ကာမရာဂဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတူ’တိ. တဿ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ကာမရာဂဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အယံ, ဘိက္ခု, ပဌမော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ.

“๖ ประการเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุ ในศาสนานี้ สมัยใด ภิกษุมีจิตอันกามราคะกลุ้มรุม อันกามราคะครอบงำอยู่ และย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกแห่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ในสมัยนั้น เธอพึงเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญใจแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ข้าพเจ้ามีจิตอันกามราคะกลุ้มรุม อันกามราคะครอบงำอยู่ และย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกแห่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ขอโอกาสเถิด ท่านผู้มีอายุ ขอจงแสดงธรรมเพื่อละกามราคะแก่ข้าพเจ้าเถิด’ ภิกษุผู้เจริญใจนั้นย่อมแสดงธรรมเพื่อละกามราคะแก่เธอ ดูก่อนภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๑ เพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ…ပေ… ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ… ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ… ဝိစိကိစ္ဆာပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ… ယံ နိမိတ္တံ အာဂမ္မ [Pg.284] ယံ နိမိတ္တံ မနသိကရောတော အနန္တရာ အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ, တံ နိမိတ္တံ န ဇာနာတိ န ပဿတိ, တသ္မိံ သမယေ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ယံ နိမိတ္တံ အာဂမ္မ ယံ နိမိတ္တံ မနသိကရောတော အနန္တရာ အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ တံ နိမိတ္တံ န ဇာနာမိ န ပဿာမိ. သာဓု ဝတ မေ အာယသ္မာ အာသဝါနံ ခယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတူ’တိ. တဿ မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အယံ, ဘိက္ခု, ဆဋ္ဌော သမယော မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုံ.

“อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุ สมัยใด ภิกษุมีจิตอันพยาบาทกลุ้มรุม...ฯลฯ...มีจิตอันถีนมิทธะกลุ้มรุม...มีจิตอันอุทธัจจกุกกุจจะกลุ้มรุม...มีจิตอันวิจิกิจฉากลุ้มรุม...อยู่ และเมื่ออาศัยนิมิตใด มนสิการนิมิตใด ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายย่อมมีได้โดยไม่มีอันตราย เธอย่อมไม่รู้ ไม่เห็นนิมิตนั้น ในสมัยนั้น เธอพึงเข้าไปหาภิกษุผู้เจริญใจแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ เมื่อข้าพเจ้าอาศัยนิมิตใด มนสิการนิมิตใด ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายย่อมมีได้โดยไม่มีอันตราย ข้าพเจ้าย่อมไม่รู้ ไม่เห็นนิมิตนั้น ขอโอกาสเถิด ท่านผู้มีอายุ ขอจงแสดงธรรมเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายแก่ข้าพเจ้าเถิด’ ภิกษุผู้เจริญใจนั้นย่อมแสดงธรรมเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายแก่เธอ ดูก่อนภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๖ เพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ

---

‘‘သမ္မုခါ မေတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခု, ဆ သမယာ မနောဘာဝနီယဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย คำนี้ข้าพเจ้าได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค ได้รับเอามาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ดูก่อนภิกษุ สมัย ๖ ประการเหล่านี้แล เป็นกาลสมควรเพื่อจะเข้าไปเฝ้าภิกษุผู้เจริญใจ’ ” ดังนี้แล สูตรที่ ๘ จบ

---

၉. ဥဒါယီသုတ္တံ

๙. อุทายีสูตร

---

၂၉. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ အာမန္တေသိ – ‘‘ကတိ နု ခေါ, ဥဒါယိ, အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ ဥဒါယီ တုဏှီ အဟောသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ အာမန္တေသိ – ‘‘ကတိ နု ခေါ, ဥဒါယိ, အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ? ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ တုဏှီ အဟောသိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ အာမန္တေသိ – ‘‘ကတိ နု ခေါ, ဥဒါယိ, အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ? တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ တုဏှီ အဟောသိ.

๒๙. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอุทายีมาแล้วตรัสถามว่า “ดูกรอุทายี อนุสสติฏฐานมีเท่าไรหนอ” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีได้นิ่งเสีย แม้ครั้งที่ ๒ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสเรียกท่านพระอุทายีมาแล้วตรัสถามว่า “ดูกรอุทายี อนุสสติฏฐานมีเท่าไรหนอ” แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระอุทายีก็ได้นิ่งเสีย แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสเรียกท่านพระอุทายีมาแล้วตรัสถามว่า “ดูกรอุทายี อนุสสติฏฐานมีเท่าไรหนอ” แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระอุทายีก็ได้นิ่งเสีย

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ဥဒါယိ, အာမန္တေသီ’’တိ. ‘‘သုဏောမဟံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဘဂဝတော. ဣဓ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ – သေယျထိဒံ ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော…ပေ…. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, အနုဿတိဋ္ဌာန’’န္တိ.

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะท่านพระอุทายีว่า “อาวุโสอุทายี พระศาสดาตรัสเรียกท่าน” ท่านพระอุทายีตอบว่า “อาวุโสอานนท์ ผมได้ยินพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง...ฯลฯ... เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้เป็นอันมาก พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ด้วยประการฉะนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้เป็นอนุสสติฏฐาน”

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အညာသိံ ခေါ အဟံ, အာနန္ဒ – ‘နေဝါယံ ဥဒါယီ မောဃပုရိသော အဓိစိတ္တံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတီ’တိ. ကတိ နု ခေါ, အာနန္ဒ, အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ?

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาแล้วตรัสว่า “อานนท์ เรารู้อยู่แล้วว่า ‘อุทายิโมฆบุรุษนี้ ไม่ได้ประกอบความสงบแห่งจิตอันยิ่งอยู่’ ดูกรอานนท์ อนุสสติฏฐานมีเท่าไรหนอ”

---

‘‘ပဉ္စ, ဘန္တေ, အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ. ကတမာနိ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဧဝံ ဘာဝိတံ ဧဝံ ဗဟုလီကတံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယ သံဝတ္တတိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อนุสสติฏฐานมี ๕ ประการ ๕ ประการเป็นไฉน คือ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุตติยฌานอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้เป็นอนุสสติฏฐาน ที่ภิกษุเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု အာလောကသညံ မနသိ ကရောတိ, ဒိဝါ သညံ အဓိဋ္ဌာတိ, ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိံ, ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါ; ဣတိ ဝိဝဋေန စေတသာ [Pg.285] အပရိယောနဒ္ဓေန သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ ဘာဝေတိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဧဝံ ဘာဝိတံ ဧဝံ ဗဟုလီကတံ ဉာဏဒဿနပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อีกประการหนึ่ง ภิกษุทำในใจซึ่งอาโลกสัญญา ตั้งมั่นซึ่งทิวาสัญญา (สัญญาว่าเป็นกลางวัน) คือ กลางวันอย่างไร กลางคืนอย่างนั้น กลางคืนอย่างไร กลางวันอย่างนั้น เธอมีใจอันเปิดเผย ไม่ถูกหุ้มห่อ อบรมจิตให้มีความสว่างอยู่ ด้วยอาการอย่างนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้เป็นอนุสสติฏฐาน ที่ภิกษุเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อได้ญาณทัสสนะ

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဣမမေဝ ကာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တံ ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခတိ – ‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော မံသံ နှာရု အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကံ ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖာသံ အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တ’န္တိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဧဝံ ဘာဝိတံ ဧဝံ ဗဟုလီကတံ ကာမရာဂပ္ပဟာနာယ သံဝတ္တတိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อีกประการหนึ่ง ภิกษุย่อมพิจารณากายนี้นี่แล เบื้องบนแต่พื้นเท้าขึ้นไป เบื้องล่างแต่ปลายผมลงมา มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มไปด้วยของไม่สะอาดมีประการต่างๆ ว่า ‘ในกายนี้มี ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสมหะ หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้เป็นอนุสสติฏฐาน ที่ภิกษุเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อละกามราคะ

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သေယျထာပိ ပဿေယျ သရီရံ သီဝထိကာယ ဆဍ္ဍိတံ ဧကာဟမတံ ဝါ ဒွီဟမတံ ဝါ တီဟမတံ ဝါ ဥဒ္ဓုမာတကံ ဝိနီလကံ ဝိပုဗ္ဗကဇာတံ. သော ဣမမေဝ ကာယံ ဧဝံ ဥပသံဟရတိ – ‘အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံဘာဝီ ဧဝံအနတီတော’’’တိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อีกประการหนึ่ง เปรียบเหมือนภิกษุพึงเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ตายแล้ววันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง ที่ขึ้นอืด เขียวคล้ำ มีน้ำเหลืองเยิ้ม เธอย่อมน้อมนำเข้ามาสู่กายนี้นี่แหละว่า ‘แม้กายนี้ก็มีธรรมดาอย่างนี้ เป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงความเป็นอย่างนี้ไปได้’

---

‘‘သေယျထာပိ ဝါ ပန ပဿေယျ သရီရံ သီဝထိကာယ ဆဍ္ဍိတံ ကာကေဟိ ဝါ ခဇ္ဇမာနံ ကုလလေဟိ ဝါ ခဇ္ဇမာနံ ဂိဇ္ဈေဟိ ဝါ ခဇ္ဇမာနံ သုနခေဟိ ဝါ ခဇ္ဇမာနံ သိင်္ဂါလေဟိ ဝါ ခဇ္ဇမာနံ ဝိဝိဓေဟိ ဝါ ပါဏကဇာတေဟိ ခဇ္ဇမာနံ. သော ဣမမေဝ ကာယံ ဧဝံ ဥပသံဟရတိ – ‘အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံဘာဝီ ဧဝံအနတီတော’’’တိ.

“อีกประการหนึ่ง เปรียบเหมือนภิกษุพึงเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ฝูงกาจิกกินอยู่บ้าง ฝูงเหยี่ยวจิกกินอยู่บ้าง ฝูงแร้งจิกกินอยู่บ้าง สุนัขกัดกินอยู่บ้าง สุนัขจิ้งจอกกัดกินอยู่บ้าง หมู่สัตว์ต่างๆ กัดกินอยู่บ้าง เธอย่อมน้อมนำเข้ามาสู่กายนี้นี่แหละว่า ‘แม้กายนี้ก็มีธรรมดาอย่างนี้ เป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงความเป็นอย่างนี้ไปได้’

---

‘‘သေယျထာပိ ဝါ ပန ပဿေယျ သရီရံ သီဝထိကာယ ဆဍ္ဍိတံ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကံ သမံသလောဟိတံ နှာရုသမ္ဗန္ဓံ…ပေ… အဋ္ဌိကသင်္ခလိကံ နိမ္မံသလောဟိတမက္ခိတံ နှာရုသမ္ဗန္ဓံ… အဋ္ဌိကသင်္ခလိကံ အပဂတမံသလောဟိတံ နှာရုသမ္ဗန္ဓံ. အဋ္ဌိကာနိ အပဂတသမ္ဗန္ဓာနိ ဒိသာဝိဒိသာဝိက္ခိတ္တာနိ, အညေန ဟတ္ထဋ္ဌိကံ အညေန ပါဒဋ္ဌိကံ အညေန ဇင်္ဃဋ္ဌိကံ အညေန ဦရုဋ္ဌိကံ အညေန ကဋိဋ္ဌိကံ အညေန ဖာသုကဋ္ဌိကံ [Pg.286] အညေန ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကဋ္ဌိကံ အညေန ခန္ဓဋ္ဌိကံ အညေန ဂီဝဋ္ဌိကံ အညေန ဟနုကဋ္ဌိကံ အညေန ဒန္တကဋ္ဌိကံ အညေန သီသကဋာဟံ, အဋ္ဌိကာနိ သေတာနိ သင်္ခဝဏ္ဏပ္ပဋိဘာဂါနိ အဋ္ဌိကာနိ ပုဉ္ဇကိတာနိ တေရောဝဿိကာနိ အဋ္ဌိကာနိ ပူတီနိ စုဏ္ဏကဇာတာနိ. သော ဣမမေဝ ကာယံ ဧဝံ ဥပသံဟရတိ – ‘အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံဘာဝီ ဧဝံအနတီတော’တိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဧဝံ ဘာဝိတံ ဧဝံ ဗဟုလီကတံ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာတာယ သံဝတ္တတိ.

“อีกประการหนึ่ง เปรียบเหมือนภิกษุพึงเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า เป็นร่างกระดูกยังมีเนื้อและเลือด มีเอ็นผูกรัดอยู่...ฯลฯ... เป็นร่างกระดูกไม่มีเนื้อ แต่เปื้อนเลือด มีเอ็นผูกรัดอยู่... เป็นร่างกระดูกไม่มีเนื้อและเลือด มีเอ็นผูกรัดอยู่ เป็นท่อนกระดูกที่ปราศจากเครื่องผูกรัด กระจัดกระจายไปในทิศต่างๆ คือ กระดูกมืออยู่ทางหนึ่ง กระดูกเท้าอยู่ทางหนึ่ง กระดูกแข้งอยู่ทางหนึ่ง กระดูกขาอยู่ทางหนึ่ง กระดูกสะเอวอยู่ทางหนึ่ง กระดูกซี่โครงอยู่ทางหนึ่ง กระดูกสันหลังอยู่ทางหนึ่ง กระดูกบ่าอยู่ทางหนึ่ง กระดูกคออยู่ทางหนึ่ง กระดูกคางอยู่ทางหนึ่ง กระดูกฟันอยู่ทางหนึ่ง กะโหลกศีรษะอยู่ทางหนึ่ง เป็นท่อนกระดูกมีสีขาวเหมือนสีสังข์ เป็นท่อนกระดูกที่กองรวมกันอยู่เกินปีไปแล้ว เป็นท่อนกระดูกที่ผุเป็นผงไปแล้ว เธอย่อมน้อมนำเข้ามาสู่กายนี้นี่แหละว่า ‘แม้กายนี้ก็มีธรรมดาอย่างนี้ เป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงความเป็นอย่างนี้ไปได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้เป็นอนุสสติฏฐาน ที่ภิกษุเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อถอนอัสมิมานะ

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သုခဿ စ ပဟာနာ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဧဝံ ဘာဝိတံ ဧဝံ ဗဟုလီကတံ အနေကဓာတုပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တတိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘန္တေ, ပဉ္စ အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อีกประการหนึ่ง ภิกษุเพราะละสุข...ฯลฯ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้เป็นอนุสสติฏฐาน ที่ภิกษุเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการแทงตลอดธาตุเป็นอันมาก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เหล่านี้แล อนุสสติฏฐาน ๕ ประการ”

---

‘‘သာဓု, သာဓု, အာနန္ဒ! တေန ဟိ တွံ, အာနန္ဒ, ဣဒမ္ပိ ဆဋ္ဌံ အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဓာရေဟိ. ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခု သတောဝ အဘိက္ကမတိ သတောဝ ပဋိက္ကမတိ သတောဝ တိဋ္ဌတိ သတောဝ နိသီဒတိ သတောဝ သေယျံ ကပ္ပေတိ သတောဝ ကမ္မံ အဓိဋ္ဌာတိ. ဣဒံ, အာနန္ဒ, အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဧဝံ ဘာဝိတံ ဧဝံ ဗဟုလီကတံ သတိသမ္ပဇညာယ သံဝတ္တတီ’’တိ. နဝမံ.

“ดีละ ดีละ อานนท์ ถ้าอย่างนั้น เธอจงทรงจำอนุสสติฏฐานที่ ๖ แม้นี้ไว้เถิด อานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีสติ ก้าวไป มีสติ ถอยกลับ มีสติ ยืน มีสติ นั่ง มีสติ นอน มีสติ ประกอบการงาน อานนท์ นี้เป็นอนุสสติฏฐาน ที่ภิกษุเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ” นวมสูตรที่ ๙

---

၁၀. အနုတ္တရိယသုတ္တံ

๑๐. อนุตตริยสูตร

---

၃၀. ‘‘ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အနုတ္တရိယာနိ. ကတမာနိ ဆ? ဒဿနာနုတ္တရိယံ, သဝနာနုတ္တရိယံ, လာဘာနုတ္တရိယံ, သိက္ခာနုတ္တရိယံ, ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ, အနုဿတာနုတ္တရိယန္တိ.

๓๐. ภิกษุทั้งหลาย ภาวะอันยอดเยี่ยม ๖ ประการนี้ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ การเห็นอันยอดเยี่ยม ๑ การฟังอันยอดเยี่ยม ๑ การได้อันยอดเยี่ยม ๑ การศึกษาอันยอดเยี่ยม ๑ การบำรุงอันยอดเยี่ยม ๑ การระลึกอันยอดเยี่ยม ๑

---

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဒဿနာနုတ္တရိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ဟတ္ထိရတနမ္ပိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ, အဿရတနမ္ပိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ, မဏိရတနမ္ပိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ, ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ, သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ မိစ္ဆာပဋိပန္နံ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ. အတ္ထေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဒဿနံ; နေတံ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. တဉ္စ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, ဒဿနံ ဟီနံ ဂမ္မံ ပေါထုဇ္ဇနိကံ အနရိယံ အနတ္ထသံဟိတံ, န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ [Pg.287] နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒဿနာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယဒိဒံ တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဒဿနာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็การเห็นอันยอดเยี่ยมเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ไปเพื่อดูช้างแก้วบ้าง ไปเพื่อดูม้าแก้วบ้าง ไปเพื่อดูแก้วมณีบ้าง หรือไปเพื่อดูสิ่งสูงๆ ต่ำๆ บ้าง ไปเพื่อดูสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีความเห็นผิด ปฏิบัติผิดบ้าง ภิกษุทั้งหลาย การเห็นนั้นมีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าการเห็นนั้นไม่มี แต่ว่าการเห็นนั้นเป็นการเห็นที่เลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ส่วนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดแล มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น มีความนับถืออย่างยิ่ง มีความเลื่อมใสยิ่ง ไปเพื่อเห็นพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ภิกษุทั้งหลาย การเห็นนี้ยอดเยี่ยมกว่าการเห็นทั้งหลาย เพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อดับทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ได้แก่ การไปเพื่อเห็นพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ของผู้มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น มีความนับถืออย่างยิ่ง มีความเลื่อมใสยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การเห็นอันยอดเยี่ยม ด้วยเหตุนี้ จึงมีการเห็นอันยอดเยี่ยม

---

‘‘သဝနာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ဘေရိသဒ္ဒမ္ပိ သဝနာယ ဂစ္ဆတိ, ဝီဏာသဒ္ဒမ္ပိ သဝနာယ ဂစ္ဆတိ, ဂီတသဒ္ဒမ္ပိ သဝနာယ ဂစ္ဆတိ, ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန သဝနာယ ဂစ္ဆတိ, သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ မိစ္ဆာပဋိပန္နဿ ဓမ္မဿဝနာယ ဂစ္ဆတိ. အတ္ထေတံ, ဘိက္ခဝေ, သဝနံ; နေတံ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. တဉ္စ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, သဝနံ ဟီနံ ဂမ္မံ ပေါထုဇ္ဇနိကံ အနရိယံ အနတ္ထသံဟိတံ, န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကဿ ဝါ ဓမ္မဿဝနာယ ဂစ္ဆတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘိက္ခဝေ, သဝနာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယဒိဒံ တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကဿ ဝါ ဓမ္မဿဝနာယ ဂစ္ဆတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သဝနာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ, သဝနာနုတ္တရိယံ.

การฟังอันยอดเยี่ยมเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ไปเพื่อฟังเสียงกลองบ้าง ไปเพื่อฟังเสียงพิณบ้าง ไปเพื่อฟังเสียงเพลงขับบ้าง หรือไปเพื่อฟังเสียงสูงๆ ต่ำๆ บ้าง ไปเพื่อฟังธรรมของสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีความเห็นผิด ปฏิบัติผิดบ้าง ภิกษุทั้งหลาย การฟังนั้นมีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าการฟังนั้นไม่มี แต่ว่าการฟังนั้นเป็นการฟังที่เลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ส่วนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดแล มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น มีความนับถืออย่างยิ่ง มีความเลื่อมใสยิ่ง ไปเพื่อฟังธรรมของพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ภิกษุทั้งหลาย การฟังนี้ยอดเยี่ยมกว่าการฟังทั้งหลาย เพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อดับทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ได้แก่ การไปเพื่อฟังธรรมของพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ของผู้มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น มีความนับถืออย่างยิ่ง มีความเลื่อมใสยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การฟังอันยอดเยี่ยม ด้วยเหตุนี้ จึงมีการเห็นอันยอดเยี่ยม การฟังอันยอดเยี่ยม

---

‘‘လာဘာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုတ္တလာဘမ္ပိ လဘတိ, ဒါရလာဘမ္ပိ လဘတိ, ဓနလာဘမ္ပိ လဘတိ, ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန လာဘံ လဘတိ, သမဏေ ဝါ ဗြာဟ္မဏေ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေ မိစ္ဆာပဋိပန္နေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. အတ္ထေသော, ဘိက္ခဝေ, လာဘော; နေသော နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. သော စ ခေါ ဧသော, ဘိက္ခဝေ, လာဘော ဟီနော ဂမ္မော ပေါထုဇ္ဇနိကော အနရိယော အနတ္ထသံဟိတော, န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတေ ဝါ တထာဂတသာဝကေ ဝါ [Pg.288] သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘိက္ခဝေ, လာဘာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယဒိဒံ တထာဂတေ ဝါ တထာဂတသာဝကေ ဝါ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, လာဘာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ, သဝနာနုတ္တရိယံ, လာဘာနုတ္တရိယံ.

การได้อันยอดเยี่ยมเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ได้ลาภคือบุตรบ้าง ได้ลาภคือภรรยาบ้าง ได้ลาภคือทรัพย์บ้าง หรือได้ลาภสูงๆ ต่ำๆ บ้าง ได้ศรัทธาในสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีความเห็นผิด ปฏิบัติผิดบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ลาภนั้นมีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าลาภนั้นไม่มี แต่ว่าลาภนั้นเป็นลาภที่เลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ส่วนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดแล มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น มีความนับถืออย่างยิ่ง มีความเลื่อมใสยิ่ง ได้ศรัทธาในพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ภิกษุทั้งหลาย การได้นี้ยอดเยี่ยมกว่าการได้ทั้งหลาย เพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อดับทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ได้แก่ การได้ศรัทธาในพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ของผู้มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น มีความนับถืออย่างยิ่ง มีความเลื่อมใสยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การได้อันยอดเยี่ยม ด้วยเหตุนี้ จึงมีการเห็นอันยอดเยี่ยม การฟังอันยอดเยี่ยม การได้อันยอดเยี่ยม

---

‘‘သိက္ခာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ဟတ္ထိသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ, အဿသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ, ရထသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ, ဓနုသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ, ထရုသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ, ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန သိက္ခတိ, သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ မိစ္ဆာပဋိပန္နဿ သိက္ခတိ. အတ္ထေသာ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခာ; နေသာ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. သာ စ ခေါ ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခာ ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ, န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယဒိဒံ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ, နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ, သဝနာနုတ္တရိယံ, လာဘာနုတ္တရိယံ, သိက္ခာနုတ္တရိယံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิกขานุตตริยะ (การศึกษาอันยอดเยี่ยม) เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมศึกษาศิลปะบนหลังช้างบ้าง ศึกษาศิลปะบนหลังม้าบ้าง ศึกษาศิลปะบนรถบ้าง ศึกษาศิลปะในการยิงธนูบ้าง ศึกษาศิลปะในการใช้ดาบบ้าง หรือศึกษาศิลปะชั้นสูงและชั้นต่ำต่างๆ บ้าง ย่อมศึกษาการปฏิบัติผิดของสมณะหรือพราหมณ์ผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ มีความปฏิบัติผิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การศึกษานั้นมีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าไม่มี ก็แต่ว่าการศึกษานั้นแลเป็นของเลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ส่วนผู้ใดแล มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น ถึงส่วนเดียว เลื่อมใสยิ่งแล้ว ศึกษาแม้อธิศีล ศึกษาแม้อธิจิต ศึกษาแม้อธิปัญญา ในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การศึกษาในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว คือ ศึกษาแม้อธิศีล ศึกษาแม้อธิจิต ศึกษาแม้อธิปัญญา ของผู้มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น ถึงส่วนเดียว เลื่อมใสยิ่งแล้ว นี้เป็นการศึกษาอันยอดเยี่ยมกว่าการศึกษาทั้งหลาย เพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อความก้าวล่วงเสียซึ่งความโศกและความร่ำไร เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อการบรรลุญายธรรม เพื่อการทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สิกขานุตตริยะ ด้วยเหตุนี้ ทัสสนานุตตริยะ สวนานุตตริยะ ลาภานุตตริยะ สิกขานุตตริยะ (จึงมีได้)

---

‘‘ပါရိစရိယာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ခတ္တိယမ္ပိ ပရိစရတိ, ဗြာဟ္မဏမ္ပိ ပရိစရတိ, ဂဟပတိမ္ပိ ပရိစရတိ, ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန ပရိစရတိ, သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ မိစ္ဆာပဋိပန္နံ ပရိစရတိ. အတ္ထေသာ, ဘိက္ခဝေ, ပါရိစရိယာ; နေသာ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. သာ စ ခေါ ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, ပါရိစရိယာ ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ, န နိဗ္ဗိဒါယ…ပေ… န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ ပရိစရတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော[Pg.289], ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘိက္ခဝေ, ပါရိစရိယာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယဒိဒံ တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ ပရိစရတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ, သဝနာနုတ္တရိယံ, လာဘာနုတ္တရိယံ, သိက္ခာနုတ္တရိယံ, ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาริจริยานุตตริยะ (การบำรุงอันยอดเยี่ยม) เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมบำรุงกษัตริย์บ้าง บำรุงพราหมณ์บ้าง บำรุงคหบดีบ้าง หรือบำรุงบุคคลชั้นสูงและชั้นต่ำต่างๆ บ้าง ย่อมบำรุงสมณะหรือพราหมณ์ผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ มีความปฏิบัติผิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบำรุงนั้นมีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าไม่มี ก็แต่ว่าการบำรุงนั้นแล เป็นของเลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย ...ฯลฯ... ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน ส่วนผู้ใดแล มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น ถึงส่วนเดียว เลื่อมใสยิ่งแล้ว บำรุงพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบำรุงพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ของผู้มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น ถึงส่วนเดียว เลื่อมใสยิ่งแล้ว นี้เป็นการบำรุงอันยอดเยี่ยมกว่าการบำรุงทั้งหลาย เพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อความก้าวล่วงเสียซึ่งความโศกและความร่ำไร เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อการบรรลุญายธรรม เพื่อการทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปาริจริยานุตตริยะ ด้วยเหตุนี้ ทัสสนานุตตริยะ สวนานุตตริยะ ลาภานุตตริยะ สิกขานุตตริยะ ปาริจริยานุตตริยะ (จึงมีได้)

---

‘‘အနုဿတာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုတ္တလာဘမ္ပိ အနုဿရတိ, ဒါရလာဘမ္ပိ အနုဿရတိ, ဓနလာဘမ္ပိ အနုဿရတိ, ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန လာဘံ အနုဿရတိ, သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ မိစ္ဆာပဋိပန္နံ အနုဿရတိ. အတ္ထေသာ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿတိ; နေသာ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. သာ စ ခေါ ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿတိ ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ, န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ အနုဿရတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော, ဧတဒါနုတ္တရိယံ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿတီနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယဒိဒံ တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ အနုဿရတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿတာနုတ္တရိယံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အနုတ္တရိယာနီ’’တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนุสสตานุตตริยะ (การระลึกอันยอดเยี่ยม) เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมระลึกถึงการได้บุตรบ้าง ระลึกถึงการได้ภรรยาบ้าง ระลึกถึงการได้ทรัพย์บ้าง หรือระลึกถึงลาภชั้นสูงและชั้นต่ำต่างๆ บ้าง ย่อมระลึกถึงสมณะหรือพราหมณ์ผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ มีความปฏิบัติผิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การระลึกนั้นมีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าไม่มี ก็แต่ว่าการระลึกนั้นแล เป็นของเลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ส่วนผู้ใดแล มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น ถึงส่วนเดียว เลื่อมใสยิ่งแล้ว ระลึกถึงพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การระลึกถึงพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ของผู้มีศรัทธาตั้งมั่น มีความรักตั้งมั่น ถึงส่วนเดียว เลื่อมใสยิ่งแล้ว นี้เป็นการระลึกอันยอดเยี่ยมกว่าการระลึกทั้งหลาย เพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อความก้าวล่วงเสียซึ่งความโศกและความร่ำไร เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อการบรรลุญายธรรม เพื่อการทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อนุสสตานุตตริยะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือ อนุตตริยะ ๖ ประการ

---

‘‘ယေ ဒဿနာနုတ္တရံ လဒ္ဓါ, သဝနဉ္စ အနုတ္တရံ;

လာဘာနုတ္တရိယံ လဒ္ဓါ, သိက္ခာနုတ္တရိယေ ရတာ.

ชนเหล่าใด ได้การเห็นอันยอดเยี่ยม ได้การฟังอันยอดเยี่ยม และได้การได้อันยอดเยี่ยมแล้ว ยินดีแล้วในการศึกษาอันยอดเยี่ยม

---

‘‘ဥပဋ္ဌိတာ ပါရိစရိယာ, ဘာဝယန္တိ အနုဿတိံ;

ဝိဝေကပ္ပဋိသံယုတ္တံ, ခေမံ အမတဂါမိနိံ.

ตั้งมั่นแล้วในการบำรุง ย่อมเจริญอนุสสติอันประกอบด้วยวิเวก เป็นแดนเกษม ให้ถึงอมตะ

---

‘‘အပ္ပမာဒေ ပမုဒိတာ, နိပကာ သီလသံဝုတာ;

တေ ဝေ ကာလေန ပစ္စေန္တိ, ယတ္ထ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ. ဒသမံ;

ชนเหล่านั้น บันเทิงแล้วในความไม่ประมาท มีปัญญารักษาตน สำรวมในศีล ย่อมรู้แจ้งในกาลอันควร ซึ่งเป็นที่ที่ทุกข์ดับไปโดยแท้แล สูตรที่ ๑๐ จบ

---

အနုတ္တရိယဝဂ္ဂေါ တတိယော.

อนุตตริยวรรคที่ ๓ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้น คือ

---

သာမကော [Pg.290] အပရိဟာနိယော, ဘယံ ဟိမဝါနုဿတိ;

ကစ္စာနော ဒွေ စ သမယာ, ဥဒါယီ အနုတ္တရိယေနာတိ.

สามกสูตร อปริหานิยสูตร ภยสูตร หิมวันตสูตร อนุสสติสูตร กัจจานสูตร สมยสูตร ๒ สูตร อุทายีสูตร และอนุตตริยสูตร

---

၄. ဒေဝတာဝဂ္ဂေါ

๔. เทวตาวรรคที่ ๔

---

၁. သေခသုတ္တံ

๑. เสขสูตรที่ ๑

---

၃၁. ‘‘ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဆ? ကမ္မာရာမတာ, ဘဿာရာမတာ, နိဒ္ဒါရာမတာ, သင်္ဂဏိကာရာမတာ, ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ.

๓๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ธรรม ๖ ประการเป็นไฉน คือ ความยินดีในการงาน ๑ ความยินดีในการพูดคุย ๑ ความยินดีในการนอน ๑ ความยินดีในหมู่คณะ ๑ ความไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๑ ความไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ

---

‘‘ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဆ? န ကမ္မာရာမတာ, န ဘဿာရာမတာ, န နိဒ္ဒါရာမတာ, န သင်္ဂဏိကာရာမတာ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ပဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความไม่เป็นผู้ยินดีในการงาน ๒. ความไม่เป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ๓. ความไม่เป็นผู้ยินดีในการนอน ๔. ความไม่เป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๕. ความเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๖. ความเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ” จบสูตรที่ ๑

---

၂. ပဌမအပရိဟာနသုတ္တံ

๒. ปฐมอปริหานสูตร

---

၃၂. အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๓๒. ครั้งนั้นแล เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร เทวดาองค์นั้น ครั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘ဆယိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဆ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, အပ္ပမာဒဂါရဝတာ, ပဋိသန္ထာရဂါရဝတာ – ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, ဆ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ သာ ဒေဝတာ. သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. အထ ခေါ သာ ဒေဝတာ ‘‘သမနုညော မေ သတ္ထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเคารพในพระธรรม ๓. ความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเคารพในสิกขา ๕. ความเคารพในความไม่ประมาท ๖. ความเคารพในปฏิสันถาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ” เทวดาองค์นั้นได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล เทวดาองค์นั้นทราบว่า “พระศาสดาทรงพอพระทัยเรา” จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณ แล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง

---

အထ [Pg.291] ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဆယိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဆ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, အပ္ပမာဒဂါရဝတာ, ပဋိသန္ထာရဂါရဝတာ – ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, ဆ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ. ဣဒမဝေါစ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယီ’’တိ.

ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นผ่านไป พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาแล้ว ได้อภิวาทเรา แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้น ครั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเคารพในพระธรรม ๓. ความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเคารพในสิกขา ๕. ความเคารพในความไม่ประมาท ๖. ความเคารพในปฏิสันถาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา กระทำประทักษิณ แล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง”

---

‘‘သတ္ထုဂရု ဓမ္မဂရု, သံဃေ စ တိဗ္ဗဂါရဝေါ;

အပ္ပမာဒဂရု ဘိက္ခု, ပဋိသန္ထာရဂါရဝေါ;

အဘဗ္ဗော ပရိဟာနာယ, နိဗ္ဗာနဿေဝ သန္တိကေ’’တိ. ဒုတိယံ;

“ภิกษุผู้มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ มีความเคารพในความไม่ประมาท มีความเคารพในปฏิสันถาร เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว” จบสูตรที่ ๒

---

၃. ဒုတိယအပရိဟာနသုတ္တံ

๓. ทุติยอปริหานสูตร

---

၃၃. ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဆယိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဆ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, ဟိရိဂါရဝတာ, ဩတ္တပ္ပဂါရဝတာ – ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, ဆ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ. ဣဒမဝေါစ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယီ’’တိ.

๓๓. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาแล้ว ได้อภิวาทเรา แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้น ครั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเคารพในพระธรรม ๓. ความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเคารพในสิกขา ๕. ความเคารพในหิริ ๖. ความเคารพในโอตตัปปะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา กระทำประทักษิณ แล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง”

---

‘‘သတ္ထုဂရု ဓမ္မဂရု, သံဃေ စ တိဗ္ဗဂါရဝေါ;

ဟိရိဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နော, သပ္ပတိဿော သဂါရဝေါ;

အဘဗ္ဗော ပရိဟာနာယ, နိဗ္ဗာနဿေဝ သန္တိကေ’’တိ. တတိယံ;

“ภิกษุผู้มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ สมบูรณ์ด้วยหิริและโอตตัปปะ เป็นผู้ว่าง่าย มีความเคารพ เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว” จบสูตรที่ ๓

---

၄. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တံ

๔. มหาโมคคัลลานสูตร

---

၃၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ရဟောဂတဿ [Pg.292] ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ကတမေသာနံ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’’တိ? တေန ခေါ ပန သမယေန တိဿော နာမ ဘိက္ခု အဓုနာကာလင်္ကတော အညတရံ ဗြဟ္မလောကံ ဥပပန္နော ဟောတိ. တတြပိ နံ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘‘တိဿော ဗြဟ္မာ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ.

๓๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล เมื่อท่านพระมหาโมคคัลลานะหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า “เทวดาพวกไหนหนอ มีญาณหยั่งรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้เป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า’” ก็สมัยนั้นแล ภิกษุชื่อติสสะ เพิ่งทำกาลกิริยา บังเกิดในพรหมโลกชั้นใดชั้นหนึ่ง แม้ในพรหมโลกนั้น เขาก็รู้จักท่านอย่างนี้ว่า “ติสสพรหมผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก”

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝံ – ဇေတဝနေ အန္တရဟိတော တသ္မိံ ဗြဟ္မလောကေ ပါတုရဟောသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ တိဿော ဗြဟ္မာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧဟိ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန; သွာဂတံ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန; စိရဿံ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန; ဣမံ ပရိယာယမကာသိ, ယဒိဒံ ဣဓာဂမနာယ. နိသီဒ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဣဒမာသနံ ပညတ္တ’’န္တိ. နိသီဒိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပညတ္တေ အာသနေ. တိဿောပိ ခေါ ဗြဟ္မာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တိဿံ ဗြဟ္မာနံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ได้หายจากพระเชตวันไปปรากฏในพรหมโลกนั้น เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลัง เหยียดแขนที่คู้ออก หรือคู้แขนที่เหยียดเข้า ฉะนั้น ติสสพรหมได้เห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะกำลังมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า “ขอนิมนต์ ท่านผู้นิรทุกข์โมคคัลลานะ การมาของท่านดีแล้ว ท่านผู้นิรทุกข์โมคคัลลานะ นานทีเดียวหนอ ท่านผู้นิรทุกข์โมคคัลลานะ ที่ท่านได้กระทำโอกาสเพื่อจะมาในที่นี้ ขอนิมนต์นั่งเถิด ท่านผู้นิรทุกข์โมคคัลลานะ อาสนะนี้ปูลาดไว้แล้ว” ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้นั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว แม้ติสสพรหมก็ได้อภิวาทท่านพระมหาโมคคัลลานะ แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวกับติสสพรหมผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วดังนี้ว่า

---

‘‘ကတမေသာနံ ခေါ, တိဿ, ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’’တိ? ‘‘စာတုမဟာရာဇိကာနံ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’’တိ.

“ติสสะ เทวดาพวกไหนหนอ มีญาณหยั่งรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้เป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า’” (ติสสพรหมตอบว่า) “ท่านผู้นิรทุกข์โมคคัลลานะ เทวดาชั้นจาตุมหาราช มีญาณหยั่งรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้เป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า’”

---

‘‘သဗ္ဗေသညေဝ နု ခေါ, တိဿ, စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’’တိ? ‘‘န ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, သဗ္ဗေသံ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’တိ. ယေ ခေါ တေ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန အသမန္နာဂတာ ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန အသမန္နာဂတာ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန အသမန္နာဂတာ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ [Pg.293] အသမန္နာဂတာ န တေသံ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’တိ. ယေ စ ခေါ တေ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ, ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ, သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတာ, တေသံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’’တိ.

“ดูก่อนติสสะ เป็นความจริงหรือที่เทวดาชาวจาตุมหาราชทั้งหมดมีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’” “ข้าแต่พระโมคคัลลานะผู้เจริญ ไม่ใช่ความจริงที่เทวดาชาวจาตุมหาราชทั้งหมดจะมีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’ ข้าแต่พระโมคคัลลานะผู้เจริญ ก็เทวดาชาวจาตุมหาราชเหล่าใด ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ ไม่ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าพอใจ เทวดาเหล่านั้นไม่มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’ ส่วนเทวดาชาวจาตุมหาราชเหล่าใด ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าพอใจ เทวดาเหล่านั้นมีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’”

---

‘‘စာတုမဟာရာဇိကာနညေဝ နု ခေါ, တိဿ, ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’တိ ဥဒါဟု တာဝတိံသာနမ္ပိ ဒေဝါနံ…ပေ… ယာမာနမ္ပိ ဒေဝါနံ… တုသိတာနမ္ပိ ဒေဝါနံ… နိမ္မာနရတီနမ္ပိ ဒေဝါနံ… ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနမ္ပိ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’’တိ? ‘‘ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနမ္ပိ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’’တိ.

“ดูก่อนติสสะ เป็นความจริงหรือที่เทวดาชาวจาตุมหาราชเท่านั้นมีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’ หรือว่าแม้เทวดาชาวดาวดึงส์... แม้เทวดาชาวยามา... แม้เทวดาชาวดุสิต... แม้เทวดาชาวนิมมานรดี... แม้เทวดาชาวปรนิมมิตวสวัตตี ก็มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’” “ข้าแต่พระโมคคัลลานะผู้เจริญ แม้เทวดาชาวปรนิมมิตวสวัตตีก็มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’”

---

‘‘သဗ္ဗေသညေဝ နု ခေါ, တိဿ, ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’’တိ? ‘‘န ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, သဗ္ဗေသံ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’တိ. ယေ ခေါ တေ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ ဒေဝါ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန အသမန္နာဂတာ, ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန အသမန္နာဂတာ, သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန အသမန္နာဂတာ, အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ အသမန္နာဂတာ, န တေသံ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’တိ. ယေ စ ခေါ တေ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ ဒေဝါ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ, ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ, သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ, အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတာ တေသံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သောတာပန္နာ နာမ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’’တိ.

“ดูก่อนติสสะ เป็นความจริงหรือที่เทวดาชาวปรนิมมิตวสวัตตีทั้งหมดมีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’” “ข้าแต่พระโมคคัลลานะผู้เจริญ ไม่ใช่ความจริงที่เทวดาชาวปรนิมมิตวสวัตตีทั้งหมดจะมีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’ ข้าแต่พระโมคคัลลานะผู้เจริญ ก็เทวดาชาวปรนิมมิตวสวัตตีเหล่าใด ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ ไม่ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าพอใจ เทวดาเหล่านั้นไม่มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’ ส่วนเทวดาชาวปรนิมมิตวสวัตตีเหล่าใด ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าพอใจ เทวดาเหล่านั้นมีความรู้อย่างนี้ว่า ‘ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพระโสดาบัน เป็นผู้มีธรรมไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีการตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า’”

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တိဿဿ ဗြဟ္မုနော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ – ‘‘သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝံ – ‘ဗြဟ္မလောကေ အန္တရဟိတော ဇေတဝနေ ပါတုရဟောသီ’’’တိ. စတုတ္ထံ.

ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ชื่นชม อนุโมทนาภาษิตของติสสพรหมแล้ว หายจากพรหมโลกไปปรากฏที่พระเชตวัน เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือพึงคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้นแล สูตรที่ ๔

---

၅. ဝိဇ္ဇာဘာဂိယသုတ္တံ

๕. วิชชาภาคิยสูตร

---

၃၅. ‘‘ဆယိမေ[Pg.294], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ. ကတမေ ဆ? အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ, နိရောဓသညာ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မာ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

๓๕. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้เป็นส่วนแห่งวิชชา ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ อนิจจสัญญา ทุกขสัญญาในสิ่งที่ไม่เที่ยง อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์ ปหานสัญญา วิราคสัญญา นิโรธสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้แลเป็นส่วนแห่งวิชชา” สูตรที่ ๕

---

၆. ဝိဝါဒမူလသုတ္တံ

๖. วิวาทมูลสูตร

---

၃၆. ‘‘ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဝါဒမူလာနိ. ကတမာနိ ဆ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ. ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ သော သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, ဓမ္မေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သံဃေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ ဟောတိ. ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, ဓမ္မေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သံဃေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သိက္ခာယ န ပရိပူရကာရီ သော သံဃေ ဝိဝါဒံ ဇနေတိ, ယော ဟောတိ ဝိဝါဒေါ ဗဟုဇနာဟိတာယ ဗဟုဇနာသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ. ဧဝရူပံ စေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သမနုပဿေယျာထ. တတြ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနာယ ဝါယမေယျာထ. ဧဝရူပံ စေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ န သမနုပဿေယျာထ, တတြ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝါယ ပဋိပဇ္ဇေယျာထ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနံ ဟောတိ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝေါ ဟောတိ.

๓๖. “ภิกษุทั้งหลาย มูลเหตุแห่งวิวาทย่อมมี ๖ ประการนี้ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มักโกรธ ผูกโกรธไว้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้มักโกรธ ผูกโกรธไว้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระศาสดาอยู่ ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระธรรมอยู่ ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระสงฆ์อยู่ และไม่เป็นผู้ทำไตรสิกขาให้บริบูรณ์ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระศาสดา ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระธรรม ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระสงฆ์ ไม่ทำไตรสิกขาให้บริบูรณ์ ภิกษุนั้นย่อมก่อวิวาทยังสงฆ์ให้เกิดขึ้น วิวาทนั้นย่อมเป็นไปเพื่อไม่เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อไม่ใช่ความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อความฉิบหาย เพื่อไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย หากเธอทั้งหลายพึงเห็นมูลเหตุแห่งวิวาทเช่นนี้ ทั้งภายในหรือภายนอก ในเรื่องนั้น เธอทั้งหลายพึงพยายามเพื่อละมูลเหตุแห่งวิวาทอันลามกนั้นเสีย หากเธอทั้งหลายไม่พึงเห็นมูลเหตุแห่งวิวาทเช่นนี้ ทั้งภายในหรือภายนอก ในเรื่องนั้น เธอทั้งหลายพึงปฏิบัติเพื่อไม่ให้มูลเหตุแห่งวิวาทอันลามกนั้นเกิดขึ้นอีกต่อไปในอนาคต การละมูลเหตุแห่งวิวาทอันลามกนั้นย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ การไม่เกิดขึ้นอีกต่อไปในอนาคตของมูลเหตุแห่งวิวาทอันลามกนั้นย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မက္ခီ ဟောတိ ပဠာသီ…ပေ… ဣဿုကီ ဟောတိ မစ္ဆရီ… သဌော ဟောတိ မာယာဝီ… ပါပိစ္ဆော ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ… သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ. ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ, သော သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, ဓမ္မေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သံဃေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ ဟောတိ. ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, ဓမ္မေ…ပေ… သံဃေ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော, သိက္ခာယ န ပရိပူရကာရီ, သော သံဃေ ဝိဝါဒံ ဇနေတိ, ယော ဟောတိ ဝိဝါဒေါ ဗဟုဇနာဟိတာယ [Pg.295] ဗဟုဇနာသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ. ဧဝရူပံ စေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သမနုပဿေယျာထ. တတြ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနာယ ဝါယမေယျာထ. ဧဝရူပံ စေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ န သမနုပဿေယျာထ. တတြ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝါယ ပဋိပဇ္ဇေယျာထ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနံ ဟောတိ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝေါ ဟောတိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဝိဝါဒမူလာနီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ลบหลู่คุณท่าน เป็นผู้ตีเสมอ...เป็นผู้ริษยา เป็นผู้ตระหนี่...เป็นผู้โอ้อวด มีมารยา...เป็นผู้มีความปรารถนาลามก เป็นมิจฉาทิฏฐิ...เป็นผู้ยึดมั่นทิฏฐิของตน ถือรั้น สละคืนได้ยาก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ยึดมั่นทิฏฐิของตน ถือรั้น สละคืนได้ยาก ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระศาสดาอยู่ ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระธรรมอยู่ ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระสงฆ์อยู่ และไม่เป็นผู้ทำความบริบูรณ์ในสิกขา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระศาสดาอยู่ ไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระธรรม...ในพระสงฆ์ และไม่เป็นผู้ทำความบริบูรณ์ในสิกขา ภิกษุนั้นย่อมก่อวิวาทยังสงฆ์ให้เกิดขึ้น วิวาทนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อไม่ใช่ความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อความฉิบหาย เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย หากเธอทั้งหลายพึงเห็นมูลเหตุแห่งวิวาเห็นปานนั้นภายในตนหรือภายนอกไซร้ ภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น เธอทั้งหลายพึงพยายามเพื่อละมูลเหตุแห่งวิวาอันลามกนั้นเสีย หากเธอทั้งหลายไม่พึงเห็นมูลเหตุแห่งวิวาเห็นปานนั้นภายในตนหรือภายนอกไซร้ ภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น เธอทั้งหลายพึงปฏิบัติเพื่อไม่ให้มูลเหตุแห่งวิวาอันลามกนั้นเกิดขึ้นต่อไปในอนาคต การละมูลเหตุแห่งวิวาอันลามกนั้นย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ การไม่ให้มูลเหตุแห่งวิวาอันลามกนั้นเกิดขึ้นต่อไปในอนาคตย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือ มูลเหตุแห่งวิวา ๖ ประการ

---

၇. ဆဠင်္ဂဒါနသုတ္တံ

๗. ฉฬังคทานสูตร

---

၃၇. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေဠုကဏ္ဍကီ နန္ဒမာတာ ဥပါသိကာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပ္ပမုခေ ဘိက္ခုသံဃေ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန ဝေဠုကဏ္ဍကိံ နန္ဒမာတရံ ဥပါသိကံ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပ္ပမုခေ ဘိက္ခုသံဃေ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေန္တိံ. ဒိသွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဠုကဏ္ဍကီ နန္ဒမာတာ ဥပါသိကာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပ္ပမုခေ ဘိက္ခုသံဃေ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေတိ’’.

๓๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี สมัยนั้นแล นันทมาตาอุบาสิกาชาวเมืองเวฬุกัณฏกะ ได้ตั้งทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ไว้ในภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นนันทมาตาอุบาสิกาชาวเมืองเวฬุกัณฏกะกำลังตั้งทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ไว้ในภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ครั้นแล้วจึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย นันทมาตาอุบาสิกาชาวเมืองเวฬุกัณฏกะนี้ กำลังตั้งทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ไว้ในภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข'

---

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတာ ဒက္ခိဏာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဒါယကဿ တီဏင်္ဂါနိ ဟောန္တိ, ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ တီဏင်္ဂါနိ. ကတမာနိ ဒါယကဿ တီဏင်္ဂါနိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဒါယကော ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနော ဟောတိ, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒေတိ, ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ. ဣမာနိ ဒါယကဿ တီဏင်္ဂါနိ.

ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาทานที่ประกอบด้วยองค์ ๖ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ องค์ ๓ ของทายกมีอยู่ องค์ ๓ ของปฏิคาหกมีอยู่ องค์ ๓ ของทายกเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ทายกก่อนให้ทานก็มีใจผ่องใส กำลังให้ทานก็ยังจิตให้เลื่อมใส ครั้นให้ทานแล้วก็มีใจเบิกบาน เหล่านี้คือองค์ ๓ ของทายก

---

‘‘ကတမာနိ ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ တီဏင်္ဂါနိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဂ္ဂါဟကာ ဝီတရာဂါ ဝါ ဟောန္တိ ရာဂဝိနယာယ ဝါ ပဋိပန္နာ, ဝီတဒေါသာ ဝါ ဟောန္တိ ဒေါသဝိနယာယ ဝါ ပဋိပန္နာ, ဝီတမောဟာ ဝါ ဟောန္တိ မောဟဝိနယာယ ဝါ ပဋိပန္နာ. ဣမာနိ ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ တီဏင်္ဂါနိ. ဣတိ ဒါယကဿ တီဏင်္ဂါနိ, ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ တီဏင်္ဂါနိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတာ ဒက္ခိဏာ ဟောတိ.

องค์ ๓ ของปฏิคาหกเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ปฏิคาหกทั้งหลายเป็นผู้ปราศจากราคะ หรือปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ เป็นผู้ปราศจากโทสะ หรือปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ เป็นผู้ปราศจากโมหะ หรือปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ เหล่านี้คือองค์ ๓ ของปฏิคาหก ด้วยประการนี้ องค์ ๓ ของทายกก็มี องค์ ๓ ของปฏิคาหกก็มี ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาทานที่ประกอบด้วยองค์ ๖ ย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้แล

---

‘‘ဧဝံ [Pg.296] ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတာယ, ဘိက္ခဝေ, ဒက္ခိဏာယ န သုကရံ ပုညဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ – ‘ဧတ္တကော ပုညာဘိသန္ဒော ကုသလာဘိသန္ဒော သုခဿာဟာရော သောဝဂ္ဂိကော သုခဝိပါကော သဂ္ဂသံဝတ္တနိကော ဣဋ္ဌာယ ကန္တာယ မနာပါယ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတီ’တိ. အထ ခေါ အသင်္ချေယျော အပ္ပမေယျော မဟာပုညက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

ภิกษุทั้งหลาย การจะนับประมาณบุญแห่งทักษิณาทานที่ประกอบด้วยองค์ ๖ อย่างนี้ว่า 'กระแสแห่งบุญ กระแสแห่งกุศลมีประมาณเท่านี้ เป็นอาหารแห่งความสุข เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข' ดังนี้ ไม่ใช่ทำได้ง่ายเลย ที่แท้ บุญนั้นย่อมถึงการนับว่าเป็นกองบุญใหญ่ที่นับไม่ได้ ประมาณไม่ได้ทีเดียว

---

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ န သုကရံ ဥဒကဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ – ‘ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကာနီတိ ဝါ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတာနီတိ ဝါ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသဟဿာနီတိ ဝါ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတသဟဿာနီ’တိ ဝါ. အထ ခေါ အသင်္ချေယျော အပ္ပမေယျော မဟာဥဒကက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတာယ ဒက္ခိဏာယ န သုကရံ ပုညဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ – ‘ဧတ္တကော ပုညာဘိသန္ဒော ကုသလာဘိသန္ဒော သုခဿာဟာရော သောဝဂ္ဂိကော သုခဝိပါကော သဂ္ဂသံဝတ္တနိကော ဣဋ္ဌာယ ကန္တာယ မနာပါယ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတီ’တိ. အထ ခေါ အသင်္ချေယျော အပ္ပမေယျော မဟာပုညက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในมหาสมุทร การจะนับประมาณน้ำว่า 'มีน้ำประมาณเท่านี้อาฬหก หรือเท่านี้ร้อยอาฬหก หรือเท่านี้พันอาฬหก หรือเท่านี้แสนอาฬหก' ดังนี้ ไม่ใช่ทำได้ง่ายเลย ที่แท้ น้ำนั้นย่อมถึงการนับว่าเป็นห้วงน้ำใหญ่ที่นับไม่ได้ ประมาณไม่ได้ทีเดียว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย การจะนับประมาณบุญแห่งทักษิณาทานที่ประกอบด้วยองค์ ๖ อย่างนี้ว่า 'กระแสแห่งบุญ กระแสแห่งกุศลมีประมาณเท่านี้ เป็นอาหารแห่งความสุข เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข' ดังนี้ ไม่ใช่ทำได้ง่ายเลย ที่แท้ บุญนั้นย่อมถึงการนับว่าเป็นกองบุญใหญ่ที่นับไม่ได้ ประมาณไม่ได้ทีเดียว ฉันนั้น

---

‘‘ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနော, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ;

ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ, ဧသာ ယညဿ သမ္ပဒါ.

ทายกก่อนให้ทานก็มีใจผ่องใส กำลังให้ทานก็ยังจิตให้เลื่อมใส ครั้นให้ทานแล้วก็มีใจเบิกบาน นี้คือความสมบูรณ์แห่งยัญ

---

‘‘ဝီတရာဂါ ဝီတဒေါသာ, ဝီတမောဟာ အနာသဝါ;

ခေတ္တံ ယညဿ သမ္ပန္နံ, သညတာ ဗြဟ္မစာရယော.

ปฏิคาหกผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะ ไม่มีอาสวะ สำรวมแล้ว ประพฤติพรหมจรรย์ เป็นเนื้อนาบุญที่สมบูรณ์แห่งยัญ

---

‘‘သယံ အာစမယိတွာန, ဒတွာ သကေဟိ ပါဏိဘိ;

အတ္တနော ပရတော စေသော, ယညော ဟောတိ မဟပ္ဖလော.

ทายกชำระล้างเองแล้ว ถวายด้วยมือของตนเอง ยัญนั้นย่อมมีผลมากทั้งแก่ตนและแก่ผู้อื่น

---

‘‘ဧဝံ ယဇိတွာ မေဓာဝီ, သဒ္ဓေါ မုတ္တေန စေတသာ;

အဗျာပဇ္ဇံ သုခံ လောကံ, ပဏ္ဍိတော ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ. သတ္တမံ;

บัณฑิตผู้มีปัญญา มีศรัทธา บูชาแล้วอย่างนี้ ด้วยจิตที่ปล่อยวาง ย่อมเข้าถึงโลกอันเป็นสุข ไม่มีทุกข์เบียดเบียน

---

၈. အတ္တကာရီသုတ္တံ

๘. อัตตการีสูตร

---

၃၈. အထ ခေါ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ [Pg.297] ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟဉှိ, ဘော ဂေါတမ, ဧဝံဝါဒီ ဧဝံဒိဋ္ဌိ – ‘နတ္ထိ အတ္တကာရော, နတ္ထိ ပရကာရော’’’တိ. ‘‘မာဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ဧဝံဝါဒိံ ဧဝံဒိဋ္ဌိံ အဒ္ဒသံ ဝါ အဿောသိံ ဝါ. ကထဉှိ နာမ သယံ အဘိက္ကမန္တော, သယံ ပဋိက္ကမန္တော ဧဝံ ဝက္ခတိ – ‘နတ္ထိ အတ္တကာရော, နတ္ထိ ပရကာရော’’’တိ!

๓๘. ครั้งนั้น พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร พราหมณ์นั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้ามีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘การกระทำของตนไม่มี การกระทำของผู้อื่นไม่มี’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘พราหมณ์ เราไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินคนมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้เลย ก็ไฉน คนที่ก้าวไปข้างหน้าเอง ถอยกลับมาเอง จะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘การกระทำของตนไม่มี การกระทำของผู้อื่นไม่มี’ ดังนี้เล่า

---

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဗြာဟ္မဏ, အတ္ထိ အာရဗ္ဘဓာတူ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘော’’. ‘‘အာရဗ္ဘဓာတုယာ သတိ အာရဗ္ဘဝန္တော သတ္တာ ပညာယန္တီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘော’’. ‘‘ယံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အာရဗ္ဘဓာတုယာ သတိ အာရဗ္ဘဝန္တော သတ္တာ ပညာယန္တိ, အယံ သတ္တာနံ အတ္တကာရော အယံ ပရကာရော’’.

“พราหมณ์ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อารัมภธาตุ (ธาตุคือความเพียร) มีอยู่หรือ” “มีอยู่ พระโคดมผู้เจริญ” “เมื่ออารัมภธาตุมีอยู่ สัตว์ผู้ปรารภความเพียรย่อมปรากฏใช่ไหม” “ใช่ พระโคดมผู้เจริญ” “พราหมณ์ เมื่ออารัมภธาตุมีอยู่ สัตว์ผู้ปรารภความเพียรย่อมปรากฏ ข้อนี้แหละเป็นการกระทำของตนของสัตว์เหล่านั้น ข้อนี้แหละเป็นการกระทำของผู้อื่น”

---

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဗြာဟ္မဏ, အတ္ထိ နိက္ကမဓာတု…ပေ… အတ္ထိ ပရက္ကမဓာတု… အတ္ထိ ထာမဓာတု… အတ္ထိ ဌိတိဓာတု… အတ္ထိ ဥပက္ကမဓာတူ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘော’’. ‘‘ဥပက္ကမဓာတုယာ သတိ ဥပက္ကမဝန္တော သတ္တာ ပညာယန္တီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘော’’. ‘‘ယံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဥပက္ကမဓာတုယာ သတိ ဥပက္ကမဝန္တော သတ္တာ ပညာယန္တိ, အယံ သတ္တာနံ အတ္တကာရော အယံ ပရကာရော’’.

“พราหมณ์ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร นิกกมธาตุ (ธาตุคือก้าวออก)...ฯลฯ... ปรักกมธาตุ (ธาตุคือความบากบั่น)... ถามธาตุ (ธาตุคือกำลัง)... ฐิติธาตุ (ธาตุคือความตั้งมั่น)... อุปักกมธาตุ (ธาตุคือความพยายาม) มีอยู่หรือ” “มีอยู่ พระโคดมผู้เจริญ” “เมื่ออุปักกมธาตุมีอยู่ สัตว์ผู้พยายามย่อมปรากฏใช่ไหม” “ใช่ พระโคดมผู้เจริญ” “พราหมณ์ เมื่ออุปักกมธาตุมีอยู่ สัตว์ผู้พยายามย่อมปรากฏ ข้อนี้แหละเป็นการกระทำของตนของสัตว์เหล่านั้น ข้อนี้แหละเป็นการกระทำของผู้อื่น”

---

‘‘မာဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ဧဝံဝါဒိံ ဧဝံဒိဋ္ဌိံ အဒ္ဒသံ ဝါ အဿောသိံ ဝါ. ကထဉှိ နာမ သယံ အဘိက္ကမန္တော သယံ ပဋိက္ကမန္တော ဧဝံ ဝက္ခတိ – ‘နတ္ထိ အတ္တကာရော နတ္ထိ ပရကာရော’’’တိ.

“พราหมณ์ เราไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินคนมีวาทะ มีทิฏฐิอย่างนี้เลย ก็ไฉน คนที่ก้าวไปข้างหน้าเอง ถอยกลับมาเอง จะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘การกระทำของตนไม่มี การกระทำของผู้อื่นไม่มี’ ดังนี้เล่า”

---

‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ! အဋ္ဌမံ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด” จบ สูตรที่ ๘

---

၉. နိဒါနသုတ္တံ

๙. นิทานสูตร

---

၃၉. ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. ကတမာနိ တီဏိ? လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ, ဒေါသော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ, မောဟော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. န, ဘိက္ခဝေ, လောဘာ အလောဘော သမုဒေတိ; အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လောဘာ လောဘောဝ သမုဒေတိ. န, ဘိက္ခဝေ, ဒေါသာ အဒေါသော သမုဒေတိ; အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေါသာ ဒေါသောဝ သမုဒေတိ. န, ဘိက္ခဝေ, မောဟာ အမောဟော သမုဒေတိ; အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မောဟာ မောဟောဝ သမုဒေတိ. န, ဘိက္ခဝေ, လောဘဇေန ကမ္မေန ဒေါသဇေန ကမ္မေန မောဟဇေန ကမ္မေန ဒေဝါ ပညာယန္တိ, မနုဿာ ပညာယန္တိ, ယာ ဝါ ပနညာပိ ကာစိ သုဂတိယော. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လောဘဇေန ကမ္မေန ဒေါသဇေန ကမ္မေန မောဟဇေန ကမ္မေန [Pg.298] နိရယော ပညာယတိ တိရစ္ဆာနယောနိ ပညာယတိ ပေတ္တိဝိသယော ပညာယတိ, ယာ ဝါ ပနညာပိ ကာစိ ဒုဂ္ဂတိယော. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ.

๓๙. “ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ โลภะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม โทสะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม โมหะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย อโลภะย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะโลภะ แต่โลภะเท่านั้นย่อมเกิดขึ้นเพราะโลภะ อโทสะย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะโทสะ แต่โทสะเท่านั้นย่อมเกิดขึ้นเพราะโทสะ อโมหะย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะโมหะ แต่โมหะเท่านั้นย่อมเกิดขึ้นเพราะโมหะ ภิกษุทั้งหลาย เทวดา มนุษย์ หรือสุคติอื่นใด ย่อมไม่ปรากฏเพราะกรรมที่เกิดจากโลภะ กรรมที่เกิดจากโทสะ กรรมที่เกิดจากโมหะ แต่ นรก กำเนิดเดรัจฉาน เปรตวิสัย หรือทุคติอื่นใด ย่อมปรากฏเพราะกรรมที่เกิดจากโลภะ กรรมที่เกิดจากโทสะ กรรมที่เกิดจากโมหะ ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล”

---

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. ကတမာနိ တီဏိ? အလောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ, အဒေါသော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ, အမောဟော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. န, ဘိက္ခဝေ, အလောဘာ လောဘော သမုဒေတိ; အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အလောဘာ အလောဘောဝ သမုဒေတိ. န, ဘိက္ခဝေ, အဒေါသာ ဒေါသော သမုဒေတိ; အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒေါသာ အဒေါသောဝ သမုဒေတိ. န, ဘိက္ခဝေ, အမောဟာ မောဟော သမုဒေတိ; အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အမောဟာ အမောဟောဝ သမုဒေတိ. န, ဘိက္ခဝေ, အလောဘဇေန ကမ္မေန အဒေါသဇေန ကမ္မေန အမောဟဇေန ကမ္မေန နိရယော ပညာယတိ တိရစ္ဆာနယောနိ ပညာယတိ ပေတ္တိဝိသယော ပညာယတိ, ယာ ဝါ ပနညာပိ ကာစိ ဒုဂ္ဂတိယော. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အလောဘဇေန ကမ္မေန အဒေါသဇေန ကမ္မေန အမောဟဇေန ကမ္မေန ဒေဝါ ပညာယန္တိ, မနုဿာ ပညာယန္တိ, ယာ ဝါ ပနညာပိ ကာစိ သုဂတိယော. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာ’’တိ. နဝမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อโลภะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโทสะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโมหะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย โลภะย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะอโลภะ แต่ อโลภะเท่านั้นย่อมเกิดขึ้นเพราะอโลภะ โทสะย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะอโทสะ แต่ อโทสะเท่านั้นย่อมเกิดขึ้นเพราะอโทสะ โมหะย่อมไม่เกิดขึ้นเพราะอโมหะ แต่ อโมหะเท่านั้นย่อมเกิดขึ้นเพราะอโมหะ ภิกษุทั้งหลาย นรก กำเนิดเดรัจฉาน เปรตวิสัย หรือทุคติอื่นใด ย่อมไม่ปรากฏเพราะกรรมที่เกิดจากอโลภะ กรรมที่เกิดจากอโทสะ กรรมที่เกิดจากอโมหะ แต่ เทวดา มนุษย์ หรือสุคติอื่นใด ย่อมปรากฏเพราะกรรมที่เกิดจากอโลภะ กรรมที่เกิดจากอโทสะ กรรมที่เกิดจากอโมหะ ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล” จบ สูตรที่ ๙

---

၁၀. ကိမိလသုတ္တံ

๑๐. กิมิลสูตร

---

၄၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကိမိလာယံ ဝိဟရတိ နိစုလဝနေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ကိမိလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ကိမိလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သဒ္ဓမ္မော န စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတီ’’တိ? ‘‘ဣဓ, ကိမိလ, တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော သတ္ထရိ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, ဓမ္မေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, သံဃေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, သိက္ခာယ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, အပ္ပမာဒေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, ပဋိသန္ထာရေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ. အယံ ခေါ, ကိမိလ, ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သဒ္ဓမ္မော န စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတိ’’.

๔๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าต้นจิก ในเมืองกิมิลา ครั้งนั้น ท่านพระกิมิละเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระกิมิละนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้เมื่อพระตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงไม่ดำรงอยู่ได้นาน’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘กิมิละ ในธรรมวินัยนี้ เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ไม่เคารพยำเกรงในพระศาสดาอยู่ ไม่เคารพยำเกรงในพระธรรมอยู่ ไม่เคารพยำเกรงในพระสงฆ์อยู่ ไม่เคารพยำเกรงในสิกขาอยู่ ไม่เคารพยำเกรงในความไม่ประมาทอยู่ ไม่เคารพยำเกรงในปฏิสันถารอยู่ กิมิละ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงไม่ดำรงอยู่ได้นาน’

---

‘‘ကော [Pg.299] ပန, ဘန္တေ, ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သဒ္ဓမ္မော စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတီ’’တိ? ‘‘ဣဓ, ကိမိလ, တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော သတ္ထရိ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, ဓမ္မေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, သံဃေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, သိက္ခာယ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, အပ္ပမာဒေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, ပဋိသန္ထာရေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ. အယံ ခေါ, ကိမိလ, ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သဒ္ဓမ္မော စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတီ’’တိ. ဒသမံ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรมดำรงอยู่ได้นาน เมื่อพระตถาคตปรินิพพานแล้ว” “กิมิละ ในธรรมวินัยนี้ เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดาอยู่ มีความเคารพยำเกรงในพระธรรมอยู่ มีความเคารพยำเกรงในพระสงฆ์อยู่ มีความเคารพยำเกรงในสิกขาอยู่ มีความเคารพยำเกรงในความไม่ประมาทอยู่ มีความเคารพยำเกรงในปฏิสันถารอยู่ กิมิละ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรมดำรงอยู่ได้นาน เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว” จบสูตรที่ ๑๐

---

၁၁. ဒါရုက္ခန္ဓသုတ္တံ

๑๑. ทารุกขันธสูตร

---

၄၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသ အညတရသ္မိံ ပဒေသေ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ. ဒိသွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော, အာဝုသော, တုမှေ အမုံ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓ’’န္တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ.

๔๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรครองผ้าในเวลาเช้าแล้ว ถือบาตรและจีวร ลงจากภูเขาคิชฌกูฏพร้อมกับภิกษุจำนวนมาก ได้เห็นท่อนไม้ใหญ่ท่อนหนึ่งในที่แห่งหนึ่ง ครั้นแล้วจึงเรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า “ดูก่อนอาวุโส ท่านทั้งหลายเห็นท่อนไม้ใหญ่โน้นหรือไม่” ภิกษุเหล่านั้นตอบว่า “เห็นขอรับ ท่านอาวุโส”

---

‘‘အာကင်္ခမာနော, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော အမုံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ပထဝီတွေဝ အဓိမုစ္စေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? အတ္ထိ, အာဝုသော, အမုမှိ ဒါရုက္ခန္ဓေ ပထဝီဓာတု, ယံ နိဿာယ ဘိက္ခု ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော အမုံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ပထဝီတွေဝ အဓိမုစ္စေယျ. အာကင်္ခမာနော, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော အမုံ ဒါရုက္ခန္ဓံ အာပေါတွေဝ အဓိမုစ္စေယျ …ပေ… တေဇောတွေဝ အဓိမုစ္စေယျ… ဝါယောတွေဝ အဓိမုစ္စေယျ… သုဘန္တွေဝ အဓိမုစ္စေယျ… အသုဘန္တွေဝ အဓိမုစ္စေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? အတ္ထိ, အာဝုသော, အမုမှိ ဒါရုက္ခန္ဓေ အသုဘဓာတု, ယံ နိဿာယ ဘိက္ခု ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော အမုံ ဒါရုက္ခန္ဓံ အသုဘန္တွေဝ အဓိမုစ္စေယျာ’’တိ. ဧကာဒသမံ.

“ดูก่อนอาวุโส ภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญแห่งจิต เมื่อหวังอยู่ พึงน้อมใจเชื่อท่อนไม้นั้นว่าเป็นดินได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะในท่อนไม้นั้นมีปฐวีธาตุอยู่ ซึ่งภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญแห่งจิต อาศัยแล้ว พึงน้อมใจเชื่อท่อนไม้นั้นว่าเป็นดินได้ ดูก่อนอาวุโส ภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญแห่งจิต เมื่อหวังอยู่ พึงน้อมใจเชื่อท่อนไม้นั้นว่าเป็นน้ำได้... เป็นไฟได้... เป็นลมได้... เป็นของสวยงามได้... เป็นของไม่งามได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะในท่อนไม้นั้นมีอสุภธาตุอยู่ ซึ่งภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญแห่งจิต อาศัยแล้ว พึงน้อมใจเชื่อท่อนไม้นั้นว่าเป็นของไม่งามได้” จบสูตรที่ ๑๑

---

၁၂. နာဂိတသုတ္တံ

๑๒. นาคิตสูตร

---

၄၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ဣစ္ဆာနင်္ဂလံ နာမ ကောသလာနံ ဗြာဟ္မဏဂါမော တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ ဝိဟရတိ [Pg.300] ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေ. အဿောသုံ ခေါ ဣစ္ဆာနင်္ဂလကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ – ‘‘သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဣစ္ဆာနင်္ဂလံ အနုပ္ပတ္တော ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ ဝိဟရတိ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေ. တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ…ပေ… အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ. အထ ခေါ ဣစ္ဆာနင်္ဂလကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဒါယ ယေန ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ အဋ္ဌံသု ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ.

๔๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ได้เสด็จถึงพราหมณคามของชาวโกศลชื่ออิจฉานังคละ ได้ยินว่า สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ป่าอิจฉานังคละ ใกล้อิจฉานังคลพราหมณคาม พราหมณ์และคหบดีชาวอิจฉานังคละได้ฟังข่าวว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระสมณโคดมศากยบุตร เสด็จออกจากศากยตระกูลทรงผนวชแล้ว ได้เสด็จถึงอิจฉานังคลคามแล้ว ประทับอยู่ที่ป่าอิจฉานังคละ ใกล้อิจฉานังคลพราหมณคาม กิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ... เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ พระองค์ทรง... การได้เห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเป็นความดี” ครั้งนั้น พราหมณ์และคหบดีชาวอิจฉานังคละ เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ได้นำของขบเคี้ยวของฉันเป็นอันมากเข้าไปยังป่าอิจฉานังคละ ครั้นแล้วได้ยืนส่งเสียงอื้ออึงกึกก้องอยู่ที่ซุ้มประตูชั้นนอก

---

တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ နာဂိတော ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နာဂိတံ အာမန္တေသိ – ‘‘ကေ ပန တေ, နာဂိတ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ? ‘‘ဧတေ, ဘန္တေ, ဣစ္ဆာနင်္ဂလကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဒါယ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌိတာ ဘဂဝန္တံယေဝ ဥဒ္ဒိဿ ဘိက္ခုသံဃဉ္စာ’’တိ. ‘‘မာဟံ, နာဂိတ, ယသေန သမာဂမံ, မာ စ မယာ ယသော. ယော ခေါ, နာဂိတ, နယိမဿ နေက္ခမ္မသုခဿ ပဝိဝေကသုခဿ ဥပသမသုခဿ သမ္ဗောဓသုခဿ နိကာမလာဘီ အဿ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, ယဿာဟံ နေက္ခမ္မသုခဿ ပဝိဝေကသုခဿ ဥပသမသုခဿ သမ္ဗောဓသုခဿ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, သော တံ မီဠှသုခံ မိဒ္ဓသုခံ လာဘသက္ကာရသိလောကသုခံ သာဒိယေယျာ’’တိ.

ก็สมัยนั้น ท่านพระนาคิตะเป็นอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาค ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกท่านพระนาคิตะมาตรัสว่า “นาคิตะ นั่นเสียงอื้ออึงกึกก้องของใครกัน เราเข้าใจว่าเป็นพวกชาวประมงแย่งปลากัน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกนั้นคือพราหมณ์และคหบดีชาวอิจฉานังคละ นำของขบเคี้ยวของฉันเป็นอันมากมายืนอยู่ที่ซุ้มประตูชั้นนอก เพื่ออุทิศแด่พระผู้มีพระภาคและภิกษุสงฆ์” “นาคิตะ เราอย่าได้สมาคมกับยศเลย และยศก็อย่าได้มาสมาคมกับเราเลย นาคิตะ ผู้ใดไม่ได้เนกขัมมสุข วิเวกสุข อุปสมสุข สัมโพธิสุขนี้ ตามความปรารถนา ไม่ได้โดยไม่ยาก ไม่ได้โดยไม่ลำบาก เหมือนที่เราได้ ผู้นั้นพึงยินดีในสุขที่เปรียบด้วยของไม่สะอาด สุขที่เกิดจากความหลับ สุขที่เกิดจากลาภ สักการะ และชื่อเสียงเถิด”

---

‘‘အဓိဝါသေတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ; အဓိဝါသေတု, သုဂတော; အဓိဝါသနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော. ယေန ယေနေဝ ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဂမိဿတိ, တန္နိန္နာဝ ဘဝိဿန္တိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမာ စေဝ ဇာနပဒါ စ. သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ထုလ္လဖုသိတကေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ယထာနိန္နံ ဥဒကာနိ ပဝတ္တန္တိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘန္တေ, ယေန ယေနေဝ ဒါနိ ဘဂဝါ ဂမိဿတိ, တန္နိန္နာဝ ဘဝိဿန္တိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမာ စေဝ ဇာနပဒါ စ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သီလပညာဏ’’န္တိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงรับในบัดนี้เถิด ขอพระสุคตโปรดทรงรับเถิด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้เป็นเวลาที่พระผู้มีพระภาคจะพึงทรงรับ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ พระผู้มีพระภาคจะเสด็จไปทางใดๆ พราหมณ์และคหบดีทั้งชาวนิคมและชาวชนบท ก็จะหลั่งไหลไปทางนั้นๆ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงมา น้ำย่อมไหลไปตามที่ลุ่ม ฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ฉันนั้นเหมือนกัน บัดนี้ พระผู้มีพระภาคจะเสด็จไปทางใดๆ พราหมณ์และคหบดีทั้งชาวนิคมและชาวชนบท ก็จะหลั่งไหลไปทางนั้นๆ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศีลและปัญญาของพระผู้มีพระภาคเป็นเช่นนั้น”

---

‘‘မာဟံ, နာဂိတ, ယသေန သမာဂမံ, မာ စ မယာ ယသော. ယော ခေါ, နာဂိတ, နယိမဿ နေက္ခမ္မသုခဿ ပဝိဝေကသုခဿ ဥပသမသုခဿ သမ္ဗောဓသုခဿ [Pg.301] နိကာမလာဘီ အဿ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, ယဿာဟံ နေက္ခမ္မသုခဿ ပဝိဝေကသုခဿ ဥပသမသုခဿ သမ္ဗောဓသုခဿ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, သော တံ မီဠှသုခံ မိဒ္ဓသုခံ လာဘသက္ကာရသိလောကသုခံ သာဒိယေယျ.

“นาคิตะ เราอย่าได้สมาคมกับยศเลย และยศก็อย่าได้มาสมาคมกับเราเลย นาคิตะ ผู้ใดไม่ได้เนกขัมมสุข วิเวกสุข อุปสมสุข สัมโพธิสุขนี้ ตามความปรารถนา ไม่ได้โดยไม่ยาก ไม่ได้โดยไม่ลำบาก เหมือนที่เราได้ ผู้นั้นพึงยินดีในสุขที่เปรียบด้วยของไม่สะอาด สุขที่เกิดจากความหลับ สุขที่เกิดจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง”

---

‘‘ဣဓာဟံ, နာဂိတ, ဘိက္ခုံ ပဿာမိ ဂါမန္တဝိဟာရိံ သမာဟိတံ နိသိန္နံ. တဿ မယှံ, နာဂိတ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣဒါနိမံ အာယသ္မန္တံ အာရာမိကော ဝါ ဥပဋ္ဌဟိဿတိ သမဏုဒ္ဒေသော ဝါ တံ တမှာ သမာဓိမှာ စာဝေဿတီ’တိ. တေနာဟံ, နာဂိတ, တဿ ဘိက္ခုနော န အတ္တမနော ဟောမိ ဂါမန္တဝိဟာရေန. ဣဓ ပနာဟံ, နာဂိတ, ဘိက္ခုံ ပဿာမိ အာရညိကံ အရညေ ပစလာယမာနံ နိသိန္နံ. တဿ မယှံ, နာဂိတ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣဒါနိ အယမာယသ္မာ ဣမံ နိဒ္ဒါကိလမထံ ပဋိဝိနောဒေတွာ အရညသညံယေဝ မနသိ ကရိဿတိ ဧကတ္တ’န္တိ. တေနာဟံ, နာဂိတ, တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တမနော ဟောမိ အရညဝိဟာရေန.

นาคิตะ ในศาสนานี้ เราเห็นภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะใกล้บ้าน นั่งเข้าสมาธิอยู่. นาคิตะ เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เดี๋ยวนี้ คนเฝ้าอารามหรือสามเณรจักเข้าไปหาท่านผู้มีอายุนี้ แล้วจักให้ท่านเคลื่อนจากสมาธินั้น’. นาคิตะ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่พอใจการอยู่เสนาสนะใกล้บ้านของภิกษุนั้น. นาคิตะ อนึ่ง ในศาสนานี้ เราเห็นภิกษุผู้อยู่ป่า นั่งโงกง่วงอยู่ในป่า. นาคิตะ เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เดี๋ยวนี้ ท่านผู้มีอายุนี้ จักบรรเทาความเมื่อยขบเพราะความง่วงนี้เสีย แล้วจักทำไว้ในใจแต่ผู้เดียวซึ่งอรัญญสัญญาเท่านั้น’. นาคิตะ เพราะเหตุนั้น เราจึงพอใจการอยู่ป่าของภิกษุนั้น.

---

‘‘ဣဓ ပနာဟံ, နာဂိတ, ဘိက္ခုံ ပဿာမိ အာရညိကံ အရညေ အသမာဟိတံ နိသိန္နံ. တဿ မယှံ, နာဂိတ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣဒါနိ အယမာယသ္မာ အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ သမာဒဟိဿတိ, သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ အနုရက္ခိဿတီ’တိ. တေနာဟံ, နာဂိတ, တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တမနော ဟောမိ အရညဝိဟာရေန.

นาคิตะ อนึ่ง ในศาสนานี้ เราเห็นภิกษุผู้อยู่ป่า นั่งมีจิตไม่ตั้งมั่นอยู่ในป่า. นาคิตะ เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เดี๋ยวนี้ ท่านผู้มีอายุนี้ จักตั้งมั่นซึ่งจิตที่ยังไม่ตั้งมั่น หรือจักรักษาจิตที่ตั้งมั่นแล้วไว้’. นาคิตะ เพราะเหตุนั้น เราจึงพอใจการอยู่ป่าของภิกษุนั้น.

---

‘‘ဣဓ ပနာဟံ, နာဂိတ, ဘိက္ခုံ ပဿာမိ အာရညိကံ အရညေ သမာဟိတံ နိသိန္နံ. တဿ မယှံ, နာဂိတ, ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣဒါနိ အယမာယသ္မာ အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမောစေဿတိ, ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ အနုရက္ခိဿတီ’တိ. တေနာဟံ, နာဂိတ, တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တမနော ဟောမိ အရညဝိဟာရေန.

นาคิตะ อนึ่ง ในศาสนานี้ เราเห็นภิกษุผู้อยู่ป่า นั่งเข้าสมาธิอยู่ในป่า. นาคิตะ เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เดี๋ยวนี้ ท่านผู้มีอายุนี้ จักเปลื้องจิตที่ยังไม่หลุดพ้น หรือจักรักษาจิตที่หลุดพ้นแล้วไว้’. นาคิตะ เพราะเหตุนั้น เราจึงพอใจการอยู่ป่าของภิกษุนั้น.

---

‘‘ဣဓ ပနာဟံ, နာဂိတ, ဘိက္ခုံ ပဿာမိ ဂါမန္တဝိဟာရိံ လာဘိံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. သော တံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ နိကာမယမာနော ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ ရိဉ္စတိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ; ဂါမနိဂမရာဇဓာနိံ ဩသရိတွာ ဝါသံ ကပ္ပေတိ. တေနာဟံ, နာဂိတ, တဿ ဘိက္ခုနော န အတ္တမနော ဟောမိ ဂါမန္တဝိဟာရေန.

นาคิตะ อนึ่ง ในศาสนานี้ เราเห็นภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะใกล้บ้าน เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ภิกษุนั้นปรารถนาลาภ สักการะ และชื่อเสียงนั้นอยู่ จึงละการหลีกเร้น ละเสนาสนะอันสงัด คือป่าและป่าเปลี่ยว แล้วเข้าไปอาศัยบ้าน นิคม และราชธานีอยู่. นาคิตะ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่พอใจการอยู่เสนาสนะใกล้บ้านของภิกษุนั้น.

---

‘‘ဣဓ [Pg.302] ပနာဟံ, နာဂိတ, ဘိက္ခုံ ပဿာမိ အာရညိကံ လာဘိံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. သော တံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ ပဋိပဏာမေတွာ န ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ န ရိဉ္စတိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ. တေနာဟံ, နာဂိတ, တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တမနော ဟောမိ အရညဝိဟာရေန. ယသ္မာဟံ, နာဂိတ, သမယေ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော န ကဉ္စိ ပဿာမိ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ, ဖာသု မေ, နာဂိတ, တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ အန္တမသော ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မာယာ’’တိ. ဒွါဒသမံ.

นาคิตะ อนึ่ง ในศาสนานี้ เราเห็นภิกษุผู้อยู่ป่า เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ภิกษุนั้นผลักไสลาภ สักการะ และชื่อเสียงนั้นเสีย ไม่ละการหลีกเร้น ไม่ละเสนาสนะอันสงัด คือป่าและป่าเปลี่ยว. นาคิตะ เพราะเหตุนั้น เราจึงพอใจการอยู่ป่าของภิกษุนั้น. นาคิตะ ในสมัยใด เราเดินทางไกล ไม่เห็นใครๆ ทั้งข้างหน้าและข้างหลัง, นาคิตะ ในสมัยนั้น เรามีความผาสุก แม้ที่สุดเพียงเพื่อการถ่ายอุจจาระปัสสาวะ. (จบสูตรที่ ๑๒)

---

ဒေဝတာဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

เทวตาวรรคที่ ๔ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

---

သေခါ ဒွေ အပရိဟာနိ, မောဂ္ဂလ္လာန ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ;

ဝိဝါဒဒါနတ္တကာရီ နိဒါနံ, ကိမိလဒါရုက္ခန္ဓေန နာဂိတောတိ.

ว่าด้วยพระเสขะ ๒ สูตร, อปริหานิยธรรม, พระโมคคัลลานะ, วิชชาภาคิยธรรม, มูลเหตุแห่งวิวาท, ทาน, อัตตการี, นิทาน, พระกิมิละ, ท่อนไม้ และพระนาคิตะ.

---

၅. ဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ

๕. ธัมมิกวรรค

---

၁. နာဂသုတ္တံ

๑. นาคสูตร

---

၄၃. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာယာမာနန္ဒ, ယေန ပုဗ္ဗာရာမော မိဂါရမာတုပါသာဒေါ တေနုပသင်္ကမိဿာမ ဒိဝါဝိဟာရာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ.

๔๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี. ครั้นเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว เวลาปัจฉาภัต เสด็จกลับจากบิณฑบาตแล้ว ตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาว่า ‘อานนท์ มาเถิด เราจักเข้าไปยังปราสาทของนางมิคารมาตาในบุพพาราม เพื่อพักผ่อนกลางวันกัน’. ท่านพระอานนท์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า’.

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ ယေန ပုဗ္ဗာရာမော မိဂါရမာတုပါသာဒေါ တေနုပသင်္ကမိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာယာမာနန္ဒ, ယေန ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကော တေနုပသင်္ကမိဿာမ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတု’’န္တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ [Pg.303] ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ ယေန ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကော တေနုပသင်္ကမိ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတုံ. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကေ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကစီဝရော အဋ္ဌာသိ ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗာပယမာနော.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยท่านพระอานนท์ ได้เสด็จเข้าไปยังปราสาทของนางมิคารมาตาในบุพพาราม. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น ตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาว่า ‘อานนท์ มาเถิด เราจักเข้าไปยังท่าน้ำชื่อปุพพโกฏฐกะ เพื่อสรงสนานพระวรกายกัน’. ท่านพระอานนท์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า’. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยท่านพระอานนท์ ได้เสด็จเข้าไปยังท่าน้ำชื่อปุพพโกฏฐกะ เพื่อสรงสนานพระวรกาย. ครั้นสรงสนานพระวรกายที่ท่าน้ำชื่อปุพพโกฏฐกะแล้ว เสด็จขึ้นมา ทรงครองจีวรผืนเดียว ประทับยืนผึ่งพระวรกายให้แห้ง.

---

တေန ခေါ ပန သမယေန ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ သေတော နာမ နာဂေါ မဟာတူရိယ တာဠိတဝါဒိတေန ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကာ ပစ္စုတ္တရတိ. အပိဿု တံ ဇနော ဒိသွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အဘိရူပေါ ဝတ, ဘော, ရညော နာဂေါ; ဒဿနီယော ဝတ, ဘော, ရညော နာဂေါ; ပါသာဒိကော ဝတ, ဘော, ရညော နာဂေါ; ကာယုပပန္နော ဝတ, ဘော, ရညော နာဂေါ’’တိ! ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ ဥဒါယီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဟတ္ထိမေဝ နု ခေါ, ဘန္တေ, မဟန္တံ ဗြဟန္တံ ကာယုပပန္နံ ဇနော ဒိသွာ ဧဝမာဟ – ‘နာဂေါ ဝတ, ဘော, နာဂေါ’တိ, ဥဒါဟု အညမ္ပိ ကဉ္စိ မဟန္တံ ဗြဟန္တံ ကာယုပပန္နံ ဇနော ဒိသွာ ဧဝမာဟ – ‘နာဂေါ ဝတ, ဘော, နာဂေါ’’’တိ? ‘‘ဟတ္ထိမ္ပိ ခေါ, ဥဒါယိ, မဟန္တံ ဗြဟန္တံ ကာယုပပန္နံ ဇနော ဒိသွာ ဧဝမာဟ – ‘နာဂေါ ဝတ, ဘော, နာဂေါ’တိ! အဿမ္ပိ ခေါ, ဥဒါယိ, မဟန္တံ ဗြဟန္တံ…ပေ… ဂေါဏမ္ပိ ခေါ, ဥဒါယိ, မဟန္တံ ဗြဟန္တံ…ပေ… ဥရဂမ္ပိ ခေါ, ဥဒါယိ, မဟန္တံ ဗြဟန္တံ…ပေ… ရုက္ခမ္ပိ ခေါ, ဥဒါယိ, မဟန္တံ ဗြဟန္တံ…ပေ… မနုဿမ္ပိ ခေါ, ဥဒါယိ, မဟန္တံ ဗြဟန္တံ ကာယုပပန္နံ ဇနော ဒိသွာ ဧဝမာဟ – ‘နာဂေါ ဝတ, ဘော, နာဂေါ’တိ! အပိ စ, ဥဒါယိ, ယော သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အာဂုံ န ကရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ, တမဟံ ‘နာဂေါ’တိ ဗြူမီ’’တိ.

ก็โดยสมัยนั้นแล ช้างพระที่นั่งของพระเจ้าปเสนทิโกศล ชื่อเสตะ กำลังขึ้นจากท่าน้ำด้านหน้า พร้อมด้วยเสียงประโคมดนตรีเครื่องใหญ่ แม้ประชาชนครั้นเห็นช้างนั้นแล้ว ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ ช้างพระที่นั่งของพระราชางามจริงหนอ ดูก่อนท่านผู้เจริญ ช้างพระที่นั่งของพระราชาน่าดูจริงหนอ ดูก่อนท่านผู้เจริญ ช้างพระที่นั่งของพระราชาน่าเลื่อมใสจริงหนอ ดูก่อนท่านผู้เจริญ ช้างพระที่นั่งของพระราชาสมบูรณ์ด้วยร่างกายจริงหนอ’ เมื่อประชาชนกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ประชาชนเห็นช้างตัวใหญ่โต สมบูรณ์ด้วยร่างกายแล้ว กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ นาคะหนอ นาคะหนอ’ หรือว่า ประชาชนเห็นสัตว์อื่นบางชนิดที่ใหญ่โต สมบูรณ์ด้วยร่างกายแล้ว ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ นาคะหนอ นาคะหนอ’ พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ดูกรอุทายี ประชาชนเห็นช้างตัวใหญ่โต สมบูรณ์ด้วยร่างกายแล้ว ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ นาคะหนอ นาคะหนอ’ ดูกรอุทายี ประชาชนเห็นม้าตัวใหญ่โต... ดูกรอุทายี ประชาชนเห็นโคตัวใหญ่โต... ดูกรอุทายี ประชาชนเห็นงูตัวใหญ่โต... ดูกรอุทายี ประชาชนเห็นต้นไม้ต้นใหญ่โต... ดูกรอุทายี ประชาชนเห็นมนุษย์ผู้ใหญ่โต สมบูรณ์ด้วยร่างกายแล้ว ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ นาคะหนอ นาคะหนอ’ ก็แต่ว่า ดูกรอุทายี บุคคลใดไม่ทำความชั่วด้วยกาย วาจา ใจ ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ เราเรียกผู้นั้นว่า ‘นาคะ’

---

‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ – အပိ စ, ဥဒါယိ, ယော သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အာဂုံ န ကရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ, တမဟံ ‘နာဂေါ’တိ ဗြူမီ’’တိ. ဣဒဉ္စ ပနာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ သုဘာသိတံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အနုမောဒါမိ –

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ พระเจ้าข้า ไม่เคยปรากฏ พระเจ้าข้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้วเพียงใด ที่ว่า ‘ก็แต่ว่า ดูกรอุทายี บุคคลใดไม่ทำความชั่วด้วยกาย วาจา ใจ ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ เราเรียกผู้นั้นว่า ‘นาคะ’’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขออนุโมทนาพระสุภาษิตนี้ของพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาทั้งหลายเหล่านี้ว่า

---

‘‘မနုဿဘူတံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, အတ္တဒန္တံ သမာဟိတံ;

ဣရိယမာနံ ဗြဟ္မပထေ, စိတ္တဿူပသမေ ရတံ.

‘พระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นมนุษย์ ทรงฝึกฝนพระองค์แล้ว มีพระทัยมั่นคง เสด็จดำเนินไปในพรหมมรรคา ทรงยินดีในความสงบแห่งจิต

---

‘‘ယံ [Pg.304] မနုဿာ နမဿန္တိ, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂုံ;

ဒေဝါပိ တံ နမဿန္တိ, ဣတိ မေ အရဟတော သုတံ.

หมู่มนุษย์ย่อมนอบน้อมพระองค์ใด ผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง แม้ทวยเทพก็ย่อมนอบน้อมพระองค์นั้น ข้าพเจ้าได้สดับมาจากพระอรหันต์ดังนี้

---

‘‘သဗ္ဗသံယောဇနာတီတံ, ဝနာ နိဗ္ဗန မာဂတံ;

ကာမေဟိ နေက္ခမ္မရတံ, မုတ္တံ သေလာဝ ကဉ္စနံ.

ผู้ทรงก้าวล่วงสังโยชน์ทั้งปวง เสด็จออกจากป่า (กิเลส) ถึงความไม่มีป่า (นิพพาน) ทรงยินดีในเนกขัมมะจากกามทั้งหลาย ทรงหลุดพ้นแล้วดุจทองคำจากศิลา

---

‘‘သဗ္ဗေ အစ္စရုစီ နာဂေါ, ဟိမဝါညေ သိလုစ္စယေ;

သဗ္ဗေသံ နာဂနာမာနံ, သစ္စနာမော အနုတ္တရော.

พระองค์ผู้เป็นนาคะ ทรงรุ่งเรืองยิ่งกว่าสัตว์ทั้งปวง ดุจภูเขาหิมพานต์รุ่งเรืองกว่าภูเขาอื่น บรรดาผู้มีชื่อว่านาคะทั้งปวง พระองค์ทรงมีพระนามอันจริงแท้ ไม่มีผู้ใดยิ่งกว่า

---

‘‘နာဂံ ဝေါ ကိတ္တယိဿာမိ, န ဟိ အာဂုံ ကရောတိ သော;

သောရစ္စံ အဝိဟိံသာ စ, ပါဒါ နာဂဿ တေ ဒုဝေ.

ข้าพเจ้าจะขอกล่าวถึงพระองค์ผู้เป็นนาคะ เพราะพระองค์ไม่ทรงทำความชั่วเลย โสรัจจะและอวิหิงสา เป็นพระบาทคู่หน้าของพระองค์ผู้เป็นนาคะนั้น

---

‘‘တပေါ စ ဗြဟ္မစရိယံ, စရဏာ နာဂဿ တျာပရေ;

သဒ္ဓါဟတ္ထော မဟာနာဂေါ, ဥပေက္ခာသေတဒန္တဝါ.

ตบะและพรหมจรรย์ เป็นพระบาทคู่หลังของพระองค์ผู้เป็นนาคะนั้น พระองค์ผู้เป็นมหานาคะ มีศรัทธาเป็นงวง มีอุเบกขาเป็นงาสีขาว

---

‘‘သတိ ဂီဝါ သိရော ပညာ, ဝီမံသာ ဓမ္မစိန္တနာ;

มีสติเป็นลำคอ มีปัญญาเป็นศีรษะ มีวิมังสาและการตรึกถึงธรรม

---

---

ဓမ္မကုစ္ဆိသမာတပေါ, ဝိဝေကော တဿ ဝါလဓိ.

มีธรรมเป็นท้อง มีความเพียรเป็นที่ตั้ง มีวิเวกเป็นหางของพระองค์นั้น

---

‘‘သော ဈာယီ အဿာသရတော, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတော ;

ဂစ္ဆံ သမာဟိတော နာဂေါ, ဌိတော နာဂေါ သမာဟိတော.

พระองค์นั้นทรงเป็นผู้เพ่งฌาน ยินดีในอัสสาสะ มีพระทัยมั่นคงดีในภายใน พระองค์ผู้เป็นนาคะ เมื่อเสด็จดำเนินก็มีพระทัยมั่นคง เมื่อประทับยืนก็มีพระทัยมั่นคง

---

‘‘သေယျံ သမာဟိတော နာဂေါ, နိသိန္နောပိ သမာဟိတော;

သဗ္ဗတ္ထ သံဝုတော နာဂေါ, ဧသာ နာဂဿ သမ္ပဒါ.

เมื่อทรงบรรทมก็มีพระทัยมั่นคง แม้เมื่อประทับนั่งก็มีพระทัยมั่นคง พระองค์ผู้เป็นนาคะ ทรงสำรวมในทุกสถาน นี้คือความสมบูรณ์ของพระองค์ผู้เป็นนาคะ

---

‘‘ဘုဉ္ဇတိ အနဝဇ္ဇာနိ, သာဝဇ္ဇာနိ န ဘုဉ္ဇတိ;

ဃာသမစ္ဆာဒနံ လဒ္ဓါ, သန္နိဓိံ ပရိဝဇ္ဇယံ.

ทรงบริโภคสิ่งที่ไม่มีโทษ ไม่ทรงบริโภคสิ่งที่มีโทษ เมื่อได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มแล้ว ทรงเว้นจากการสะสม

---

‘‘သံယောဇနံ အဏုံ ထူလံ, သဗ္ဗံ ဆေတွာန ဗန္ဓနံ;

ယေန ယေနေဝ ဂစ္ဆတိ, အနပေက္ခောဝ ဂစ္ဆတိ.

ทรงตัดเครื่องผูกคือสังโยชน์ทั้งน้อยและใหญ่ได้ทั้งหมด เสด็จไปทางใดๆ ก็เสด็จไปโดยปราศจากความห่วงใย

---

‘‘ယထာပိ ဥဒကေ ဇာတံ, ပုဏ္ဍရီကံ ပဝဍ္ဎတိ;

နုပလိပ္ပတိ တောယေန, သုစိဂန္ဓံ မနောရမံ.

เปรียบเหมือนดอกบุณฑริก เกิดในน้ำ เจริญในน้ำ แต่ไม่แปดเปื้อนด้วยน้ำ มีกลิ่นหอมบริสุทธิ์น่ารื่นรมย์ใจ

---

‘‘တထေဝ လောကေ သုဇာတော, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဟရတိ;

နုပလိပ္ပတိ လောကေန, တောယေန ပဒုမံ ယထာ.

ฉันนั้นเหมือนกัน พระพุทธเจ้าทรงอุบัติขึ้นดีแล้วในโลก ประทับอยู่ในโลก แต่ไม่ทรงแปดเปื้อนด้วยโลก ดุจดอกปทุมไม่แปดเปื้อนด้วยน้ำ ฉันใด

---

‘‘မဟာဂိနီဝ [Pg.305] ဇလိတော, အနာဟာရူပသမ္မတိ;

သင်္ခါရေသူပသန္တေသု, နိဗ္ဗုတောတိ ပဝုစ္စတိ.

เปรียบเหมือนกองไฟใหญ่ที่ลุกโชน เมื่อหมดเชื้อก็ย่อมดับไป เมื่อสังขารทั้งหลายสงบระงับแล้ว ท่านเรียกว่า ‘นิพพุตะ’ (ผู้ดับแล้ว)

---

‘‘အတ္ထဿာယံ ဝိညာပနီ, ဥပမာ ဝိညူဟိ ဒေသိတာ;

ဝိညဿန္တိ မဟာနာဂါ, နာဂံ နာဂေန ဒေသိတံ.

อุปมานี้ ท่านผู้รู้แสดงไว้เพื่อให้เข้าใจเนื้อความ เหล่ามหานาคะ (พระอรหันต์) ย่อมจะรู้แจ้งซึ่งนาคะ (พระพุทธเจ้า) ที่นาคะ (พระอุทายี) แสดงแล้ว

---

‘‘ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော, ဝီတမောဟော အနာသဝေါ;

သရီရံ ဝိဇဟံ နာဂေါ, ပရိနိဗ္ဗိဿတိ အနာသဝေါ’’တိ. ပဌမံ;

พระองค์ผู้เป็นนาคะ ปราศจากราคะ ปราศจากโทสะ ปราศจากโมหะ ไม่มีอาสวะ เมื่อทรงสละสรีระแล้ว จักปรินิพพาน เป็นผู้ไม่มีอาสวะ’ ดังนี้แล สูตรที่ ๑

---

၂. မိဂသာလာသုတ္တံ

๒. มิคสาลาส สูตร

---

၄၄. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန မိဂသာလာယ ဥပါသိကာယ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ မိဂသာလာ ဥပါသိကာ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ မိဂသာလာ ဥပါသိကာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ –

๔๔. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของมิคสาลาอุบาสิกา ครั้นแล้วจึงนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ลำดับนั้น มิคสาลาอุบาสิกาเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ไหว้ท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นมิคสาลาอุบาสิกานั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า

---

‘‘ကထံ ကထံ နာမာယံ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, ဘဂဝတာ ဓမ္မော ဒေသိတော အညေယျော, ယတြ ဟိ နာမ ဗြဟ္မစာရီ စ အဗြဟ္မစာရီ စ ဥဘော သမသမဂတိကာ ဘဝိဿန္တိ အဘိသမ္ပရာယံ? ပိတာ မေ, ဘန္တေ, ပုရာဏော ဗြဟ္မစာရီ အဟောသိ အာရာစာရီ ဝိရတော မေထုနာ ဂါမဓမ္မာ. သော ကာလင်္ကတော ဘဂဝတာ ဗျာကတော သကဒါဂါမိသတ္တော တုသိတံ ကာယံ ဥပပန္နောတိ. ပေတ္တေယျောပိ မေ, ဘန္တေ, ဣသိဒတ္တော အဗြဟ္မစာရီ အဟောသိ သဒါရသန္တုဋ္ဌော. သောပိ ကာလင်္ကတော ဘဂဝတာ ဗျာကတော သကဒါဂါမိပတ္တော တုသိတံ ကာယံ ဥပပန္နောတိ. ကထံ ကထံ နာမာယံ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, ဘဂဝတာ ဓမ္မော ဒေသိတော အညေယျော, ယတြ ဟိ နာမ ဗြဟ္မစာရီ စ အဗြဟ္မစာရီ စ ဥဘော သမသမဂတိကာ ဘဝိဿန္တိ အဘိသမ္ပရာယ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ ခေါ ပနေတံ, ဘဂိနိ, ဘဂဝတာ ဗျာကတ’’န္တိ.

‘ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วนี้ จะพึงทราบได้โดยเหตุอย่างไรหนอแล ที่พรหมจารีบุคคลและอพรหมจารีบุคคลทั้งสอง จะมีคติเสมอกันในสัมปรายภพ บิดาของดิฉันชื่อปุราณะ เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล เว้นขาดจากเมถุนอันเป็นธรรมของชาวบ้าน ท่านทำกาละแล้ว พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ว่า ‘เป็นพระสกทาคามีบุคคล บังเกิดในหมู่เทพชั้นดุสิต’ แม้ลุงของดิฉันชื่ออิสิทัตตะ ก็มิได้ประพฤติพรหมจรรย์ เป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน แม้ท่านทำกาละแล้ว พระผู้มีพระภาคก็ทรงพยากรณ์ว่า ‘เป็นพระสกทาคามีบุคคล บังเกิดในหมู่เทพชั้นดุสิต’ ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วนี้ จะพึงทราบได้โดยเหตุอย่างไรหนอแล ที่พรหมจารีบุคคลและอพรหมจารีบุคคลทั้งสอง จะมีคติเสมอกันในสัมปรายภพ’ ท่านพระอานนท์ตอบว่า ‘น้องหญิง ข้อนี้พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ไว้อย่างนั้นแล’

---

အထ [Pg.306] ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော မိဂသာလာယ ဥပါသိကာယ နိဝေသနေ ပိဏ္ဍပါတံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์รับบิณฑบาตในบ้านของนางมิคาศาลาอุบาสิกาแล้ว ลุกจากอาสนะหลีกไป ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัตแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန မိဂသာလာယ ဥပါသိကာယ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိံ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိံ. အထ ခေါ, ဘန္တေ, မိဂသာလာ ဥပါသိကာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ, ဘန္တေ, မိဂသာလာ ဥပါသိကာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ကထံ ကထံ နာမာယံ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, ဘဂဝတာ ဓမ္မော ဒေသိတော အညေယျော, ယတြ ဟိ နာမ ဗြဟ္မစာရီ စ အဗြဟ္မစာရီ စ ဥဘော သမသမဂတိကာ ဘဝိဿန္တိ အဘိသမ္ပရာယံ. ပိတာ မေ, ဘန္တေ, ပုရာဏော ဗြဟ္မစာရီ အဟောသိ အာရာစာရီ ဝိရတော မေထုနာ ဂါမဓမ္မာ. သော ကာလင်္ကတော ဘဂဝတာ ဗျာကတော သကဒါဂါမိပတ္တော တုသိတံ ကာယံ ဥပပန္နောတိ. ပေတ္တေယျောပိ မေ, ဘန္တေ, ဣသိဒတ္တော အဗြဟ္မစာရီ အဟောသိ သဒါရသန္တုဋ္ဌော. သောပိ ကာလင်္ကတော ဘဂဝတာ ဗျာကတော သကဒါဂါမိပတ္တော တုသိတံ ကာယံ ဥပပန္နောတိ. ကထံ ကထံ နာမာယံ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, ဘဂဝတာ ဓမ္မော ဒေသိတော အညေယျော, ယတြ ဟိ နာမ ဗြဟ္မစာရီ စ အဗြဟ္မစာရီ စ ဥဘော သမသမဂတိကာ ဘဝိဿန္တိ အဘိသမ္ပရာယ’န္တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ အဟံ, ဘန္တေ, မိဂသာလံ ဥပါသိကံ ဧတဒဝေါစံ – ‘ဧဝံ ခေါ ပနေတံ, ဘဂိနိ, ဘဂဝတာ ဗျာကတ’’’န္တိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์นุ่งสบงในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังบ้านของนางมิคาศาลาอุบาสิกา ครั้นเข้าไปแล้ว ได้นั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้งนั้น นางมิคาศาลาอุบาสิกาเข้ามาหาข้าพระองค์ถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาแล้ว ไหว้ข้าพระองค์แล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นางมิคาศาลาอุบาสิกาผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กล่าวกับข้าพระองค์ดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ พระธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้นี้ จะพึงทราบได้อย่างไรหนอแล ที่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์และผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ทั้งสอง จะมีคติเสมอกันในสัมปรายภพ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บิดาของดิฉันชื่อปุราณะ เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล งดเว้นจากเมถุนธรรมอันเป็นของชาวบ้าน ท่านทำกาละไปแล้ว พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ว่า เป็นพระสกทาคามีบังเกิดในหมู่เทพชั้นดุสิต แม้ปู่ของดิฉันชื่ออิสิทัตตะ ก็เป็นผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ยินดีด้วยภรรยาของตน ท่านทำกาละไปแล้ว พระผู้มีพระภาคก็ทรงพยากรณ์ว่า เป็นพระสกทาคามีบังเกิดในหมู่เทพชั้นดุสิต ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ พระธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้นี้ จะพึงทราบได้อย่างไรหนอแล ที่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์และผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ทั้งสอง จะมีคติเสมอกันในสัมปรายภพ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อนางกล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ได้กล่าวกะนางมิคาศาลาอุบาสิกาว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง เรื่องนี้พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ไว้อย่างนั้นแล’”

---

‘‘ကာ စာနန္ဒ, မိဂသာလာ ဥပါသိကာ ဗာလာ အဗျတ္တာ အမ္မကာ အမ္မကသညာ, ကေ စ ပုရိသပုဂ္ဂလပရောပရိယဉာဏေ? ဆယိမေ, အာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ.

“ดูก่อนอานนท์ นางมิคาศาลาอุบาสิกาเป็นคนพาล ไม่ฉลาด เป็นมาตุคาม มีสัญญาอย่างมาตุคาม จะรู้อะไรได้ในญาณเครื่องกำหนดรู้อินทรีย์แก่กล้าและอ่อนแห่งบุรุษบุคคลเล่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายทรงมีพระญาณไม่มีอะไรขัดขวางในเรื่องนี้ ดูก่อนอานนท์ บุคคล ๖ จำพวกเหล่านี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก”

---

‘‘ကတမေ ဆ? ဣဓာနန္ဒ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သောရတော ဟောတိ သုခသံဝါသော, အဘိနန္ဒန္တိ သဗြဟ္မစာရီ ဧကတ္တဝါသေန. တဿ သဝနေနပိ အကတံ ဟောတိ, ဗာဟုသစ္စေနပိ အကတံ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိယာပိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ဟောတိ, သာမာယိကမ္ပိ ဝိမုတ္တိံ န လဘတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ [Pg.307] မရဏာ ဟာနာယ ပရေတိ နော ဝိသေသာယ, ဟာနဂါမီယေဝ ဟောတိ နော ဝိသေသဂါမီ.

“๖ จำพวกเป็นไฉน? ดูก่อนอานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้สงบเสงี่ยม อยู่ร่วมด้วยสบาย เพื่อนพรหมจรรย์ทั้งหลายย่อมยินดีในการอยู่ร่วมด้วย แต่การฟังธรรมของเขาก็ยังไม่ได้ทำ, พาหุสัจจะของเขาก็ยังไม่ได้ทำ, การแทงตลอดด้วยทิฏฐิของเขาก็ยังไม่ได้ทำ, เขาย่อมไม่ได้วิมุตติอันเป็นไปในสมัย. เขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปสู่ความเสื่อม ไม่ไปสู่ความเจริญ เป็นผู้มีแต่ความเสื่อมถ่ายเดียว ไม่เป็นผู้เจริญ”

---

‘‘ဣဓ ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သောရတော ဟောတိ သုခသံဝါသော, အဘိနန္ဒန္တိ သဗြဟ္မစာရီ ဧကတ္တဝါသေန. တဿ သဝနေနပိ ကတံ ဟောတိ, ဗာဟုသစ္စေနပိ ကတံ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိယာပိ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဟောတိ, သာမာယိကမ္ပိ ဝိမုတ္တိံ လဘတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဝိသေသာယ ပရေတိ နော ဟာနာယ, ဝိသေသဂါမီယေဝ ဟောတိ နော ဟာနဂါမီ.

“ดูก่อนอานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้สงบเสงี่ยม อยู่ร่วมด้วยสบาย เพื่อนพรหมจรรย์ทั้งหลายย่อมยินดีในการอยู่ร่วมด้วย การฟังธรรมของเขาก็ได้ทำแล้ว, พาหุสัจจะของเขาก็ได้ทำแล้ว, การแทงตลอดด้วยทิฏฐิของเขาก็ได้ทำแล้ว, เขาย่อมได้วิมุตติอันเป็นไปในสมัย. เขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปสู่ความเจริญ ไม่ไปสู่ความเสื่อม เป็นผู้เจริญถ่ายเดียว ไม่เป็นผู้เสื่อม”

---

‘‘တတြာနန္ဒ, ပမာဏိကာ ပမိဏန္တိ – ‘ဣမဿပိ တေဝ ဓမ္မာ အပရဿပိ တေဝ ဓမ္မာ, ကသ္မာ တေသံ ဧကော ဟီနော ဧကော ပဏီတော’တိ! တဉှိ တေသံ, အာနန္ဒ, ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ.

“ดูก่อนอานนท์ ในบุคคล ๒ จำพวกนั้น พวกที่ชอบประมาณ ย่อมประมาณว่า ‘ธรรมเหล่านั้นของบุคคลนี้ก็มีอยู่ ของบุคคลอื่นก็มีอยู่ เหตุไรในบุคคล ๒ คนนั้น คนหนึ่งจึงเลว คนหนึ่งจึงประณีต’ การประมาณนั้นของพวกเขาย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน”

---

‘‘တတြာနန္ဒ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလော သောရတော ဟောတိ သုခသံဝါသော, အဘိနန္ဒန္တိ သဗြဟ္မစာရီ ဧကတ္တဝါသေန, တဿ သဝနေနပိ ကတံ ဟောတိ, ဗာဟုသစ္စေနပိ ကတံ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိယာပိ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဟောတိ, သာမာယိကမ္ပိ ဝိမုတ္တိံ လဘတိ. အယံ, အာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလော အမုနာ ပုရိမေန ပုဂ္ဂလေန အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဣမံ ဟာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလံ ဓမ္မသောတော နိဗ္ဗဟတိ, တဒန္တရံ ကော ဇာနေယျ အညတြ တထာဂတေန! တသ္မာတိဟာနန္ဒ, မာ ပုဂ္ဂလေသု ပမာဏိကာ အဟုဝတ္ထ; မာ ပုဂ္ဂလေသု ပမာဏံ ဂဏှိတ္ထ. ခညတိ ဟာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလေသု ပမာဏံ ဂဏှန္တော. အဟံ ဝါ, အာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလေသု ပမာဏံ ဂဏှေယျံ, ယော ဝါ ပနဿ မာဒိသော.

“ดูก่อนอานนท์ ในบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้สงบเสงี่ยม อยู่ร่วมด้วยสบาย เพื่อนพรหมจรรย์ทั้งหลายย่อมยินดีในการอยู่ร่วมด้วย การฟังธรรมของเขาก็ได้ทำแล้ว พาหุสัจจะของเขาก็ได้ทำแล้ว การแทงตลอดด้วยทิฏฐิของเขาก็ได้ทำแล้ว เขาย่อมได้วิมุตติอันเป็นไปในสมัย ดูก่อนอานนท์ บุคคลนี้เป็นผู้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคลก่อนโน้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร? ดูก่อนอานนท์ เพราะกระแสแห่งธรรมย่อมนำบุคคลนี้ไป ใครเล่าจะพึงรู้ความแตกต่างนั้นได้ นอกจากตถาคต เพราะเหตุนั้นแหละ อานนท์ เธอทั้งหลายอย่าได้เป็นผู้ชอบประมาณในบุคคล และอย่าได้ถือประมาณในบุคคล ดูก่อนอานนท์ ผู้ที่ถือประมาณในบุคคลย่อมเสียหาย เราก็ดี หรือผู้ที่เหมือนเราก็ดี พึงถือประมาณในบุคคลได้”

---

‘‘ဣဓ ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ကောဓမာနော အဓိဂတော ဟောတိ, သမယေန သမယဉ္စဿ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တဿ သဝနေနပိ အကတံ ဟောတိ, ဗာဟုသစ္စေနပိ အကတံ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိယာပိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ဟောတိ, သာမာယိကမ္ပိ ဝိမုတ္တိံ န လဘတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဟာနာယ ပရေတိ နော ဝိသေသာယ, ဟာနဂါမီယေဝ ဟောတိ နော ဝိသေသဂါမီ.

“ดูก่อนอานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกความโกรธและมานะครอบงำแล้ว และในบางครั้งบางคราว ธรรมคือโลภะย่อมเกิดขึ้นแก่เขา การฟังธรรมของเขาก็ยังไม่ได้ทำ, พาหุสัจจะของเขาก็ยังไม่ได้ทำ, การแทงตลอดด้วยทิฏฐิของเขาก็ยังไม่ได้ทำ, เขาย่อมไม่ได้วิมุตติอันเป็นไปในสมัย. เขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปสู่ความเสื่อม ไม่ไปสู่ความเจริญ เป็นผู้มีแต่ความเสื่อมถ่ายเดียว ไม่เป็นผู้เจริญ”

---

‘‘ဣဓ ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ကောဓမာနော အဓိဂတော ဟောတိ, သမယေန သမယဉ္စဿ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တဿ သဝနေနပိ ကတံ ဟောတိ…ပေ… နော ဟာနဂါမီ.

“ดูก่อนอานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกความโกรธและมานะครอบงำแล้ว และในบางครั้งบางคราว ธรรมคือโลภะย่อมเกิดขึ้นแก่เขา การฟังธรรมของเขาก็ได้ทำแล้ว...ฯลฯ...ไม่เป็นผู้เสื่อม”

---

‘‘တတြာနန္ဒ[Pg.308], ပမာဏိကာ ပမိဏန္တိ…ပေ… ယော ဝါ ပနဿ မာဒိသော.

“ดูก่อนอานนท์ ในบุคคล ๒ จำพวกนั้น พวกที่ชอบประมาณ ย่อมประมาณว่า...ฯลฯ...เราก็ดี หรือผู้ที่เหมือนเราก็ดี พึงถือประมาณในบุคคลได้”

---

‘‘ဣဓ, ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ကောဓမာနော အဓိဂတော ဟောတိ, သမယေန သမယဉ္စဿ ဝစီသင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တဿ သဝနေနပိ အကတံ ဟောတိ…ပေ… သာမာယိကမ္ပိ ဝိမုတ္တိံ န လဘတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဟာနာယ ပရေတိ နော ဝိသေသာယ, ဟာနဂါမီယေဝ ဟောတိ နော ဝိသေသဂါမီ.

“ดูก่อนอานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกความโกรธและมานะครอบงำแล้ว และในบางครั้งบางคราว วจีสังขารย่อมเกิดขึ้นแก่เขา การฟังธรรมของเขาก็ยังไม่ได้ทำ...ฯลฯ...เขาย่อมไม่ได้วิมุตติอันเป็นไปในสมัย. เขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปสู่ความเสื่อม ไม่ไปสู่ความเจริญ เป็นผู้มีแต่ความเสื่อมถ่ายเดียว ไม่เป็นผู้เจริญ”

---

‘‘ဣဓ ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ကောဓမာနော အဓိဂတော ဟောတိ, သမယေန သမယဉ္စဿ ဝစီသင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တဿ သဝနေနပိ ကတံ ဟောတိ, ဗာဟုသစ္စေနပိ ကတံ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိယာပိ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဟောတိ, သာမာယိကမ္ပိ ဝိမုတ္တိံ လဘတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဝိသေသာယ ပရေတိ နော ဟာနာယ, ဝိသေသဂါမီယေဝ ဟောတိ နော ဟာနဂါမီ.

“ดูก่อนอานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกความโกรธและมานะครอบงำแล้ว และในบางครั้งบางคราว วจีสังขารย่อมเกิดขึ้นแก่เขา การฟังธรรมของเขาก็ได้ทำแล้ว, พาหุสัจจะของเขาก็ได้ทำแล้ว, การแทงตลอดด้วยทิฏฐิของเขาก็ได้ทำแล้ว, เขาย่อมได้วิมุตติอันเป็นไปในสมัย. เขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปสู่ความเจริญ ไม่ไปสู่ความเสื่อม เป็นผู้เจริญถ่ายเดียว ไม่เป็นผู้เสื่อม”

---

‘‘တတြာနန္ဒ, ပမာဏိကာ ပမိဏန္တိ – ‘ဣမဿပိ တေဝ ဓမ္မာ, အပရဿပိ တေဝ ဓမ္မာ. ကသ္မာ တေသံ ဧကော ဟီနော, ဧကော ပဏီတော’တိ? တဉှိ တေသံ, အာနန္ဒ, ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ.

“ดูก่อนอานนท์ ในบุคคล ๒ จำพวกนั้น พวกที่ชอบประมาณย่อมประมาณว่า ‘ธรรมเหล่านั้นของบุคคลนี้ก็อย่างเดียวกัน ธรรมเหล่านั้นของบุคคลอื่นก็อย่างเดียวกัน ทำไมในบุคคล ๒ คนนั้น คนหนึ่งจึงเลว คนหนึ่งจึงประณีต’ ดูก่อนอานนท์ การประมาณของชนเหล่านั้น ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน

---

‘‘တတြာနန္ဒ, ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ကောဓမာနော အဓိဂတော ဟောတိ, သမယေန သမယဉ္စဿ ဝစီသင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တဿ သဝနေနပိ ကတံ ဟောတိ, ဗာဟုသစ္စေနပိ ကတံ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိယာပိ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဟောတိ, သာမာယိကမ္ပိ ဝိမုတ္တိံ လဘတိ. အယံ, အာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလော အမုနာ ပုရိမေန ပုဂ္ဂလေန အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဣမံ ဟာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလံ ဓမ္မသောတော နိဗ္ဗဟတိ. တဒန္တရံ ကော ဇာနေယျ အညတြ တထာဂတေန! တသ္မာတိဟာနန္ဒ, မာ ပုဂ္ဂလေသု ပမာဏိကာ အဟုဝတ္ထ; မာ ပုဂ္ဂလေသု ပမာဏံ ဂဏှိတ္ထ. ခညတိ ဟာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလေသု ပမာဏံ ဂဏှန္တော. အဟံ ဝါ, အာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလေသု ပမာဏံ ဂဏှေယျံ, ယော ဝါ ပနဿ မာဒိသော.

“ดูก่อนอานนท์ ในบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใด ยังละความโกรธและความถือตัวไม่ได้ วจีสังขารของเขาย่อมเกิดขึ้นเป็นครั้งคราว กิจที่ควรทำด้วยการฟังอันเขากระทำแล้ว กิจที่ควรทำด้วยความเป็นพหูสูตอันเขากระทำแล้ว ทิฏฐิอันเขาก็แทงตลอดแล้ว และเขาย่อมได้เจโตวิมุติอันเป็นไปชั่วคราว ดูก่อนอานนท์ บุคคลนี้เป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่าบุคคลก่อนโน้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะกระแสแห่งธรรมย่อมนำบุคคลนี้ไป ใครเล่าจะพึงรู้เหตุนั้นได้ นอกจากตถาคต เพราะเหตุนั้นแหละ อานนท์ เธอทั้งหลายอย่าเป็นผู้ชอบประมาณในบุคคล และอย่าถือประมาณในบุคคล เพราะผู้ถือประมาณในบุคคลย่อมเสียหาย ดูก่อนอานนท์ เราหรือผู้ที่เหมือนเรา พึงถือประมาณในบุคคลได้

---

‘‘ကာ စာနန္ဒ, မိဂသာလာ ဥပါသိကာ ဗာလာ အဗျတ္တာ အမ္မကာ အမ္မကသညာ, ကေ စ ပုရိသပုဂ္ဂလပရောပရိယဉာဏေ! ဣမေ ခေါ, အာနန္ဒ, ဆ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ.

“ดูก่อนอานนท์ มิคสาลาอุบาสิกาผู้เขลา ไม่ฉลาด เป็นมาตุคาม มีสัญญาอย่างมาตุคาม จะเป็นอะไร (จะรู้อะไรได้) ส่วนพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้มีญาณหยั่งรู้ความยิ่งและหย่อนแห่งอินทรีย์ของบุคคลเป็นบุรุษ จะเป็นอะไร (จะทรงรู้อะไรไม่ได้) ดูก่อนอานนท์ บุคคล ๖ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

---

‘‘ယထာရူပေန, အာနန္ဒ, သီလေန ပုရာဏော သမန္နာဂတော အဟောသိ, တထာရူပေန သီလေန ဣသိဒတ္တော သမန္နာဂတော အဘဝိဿ. နယိဓ ပုရာဏော ဣသိဒတ္တဿ ဂတိမ္ပိ အညဿ. ယထာရူပါယ စ, အာနန္ဒ, ပညာယ ဣသိဒတ္တော သမန္နာဂတော အဟောသိ, တထာရူပါယ ပညာယ ပုရာဏော သမန္နာဂတော [Pg.309] အဘဝိဿ. နယိဓ ဣသိဒတ္တော ပုရာဏဿ ဂတိမ္ပိ အညဿ. ဣတိ ခေါ, အာနန္ဒ, ဣမေ ပုဂ္ဂလာ ဥဘော ဧကင်္ဂဟီနာ’’တိ. ဒုတိယံ.

“ดูก่อนอานนท์ ถ้าอิสิทัตตะพึงสมบูรณ์ด้วยศีลเช่นที่ปุราณะสมบูรณ์แล้วไซร้ ในกรณีนี้ ปุราณะก็ยังไม่พึงรู้จักแม้คติของอิสิทัตตะได้ และดูก่อนอานนท์ ถ้าปุราณะพึงสมบูรณ์ด้วยปัญญาเช่นที่อิสิทัตตะสมบูรณ์แล้วไซร้ ในกรณีนี้ อิสิทัตตะก็ยังไม่พึงรู้จักแม้คติของปุราณะได้ ดูก่อนอานนท์ ด้วยประการนี้แล บุคคล ๒ คนนี้ จึงชื่อว่าหย่อนคนละอย่าง” ดังนี้แล ทุติยะ

---

၃. ဣဏသုတ္တံ

๓. อิณสูตร

---

၄၅. ‘‘ဒါလိဒ္ဒိယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒလိဒ္ဒေါ အဿကော အနာဠှိကော ဣဏံ အာဒိယတိ, ဣဏာဒါနမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒလိဒ္ဒေါ အဿကော အနာဠှိကော ဣဏံ အာဒိယိတွာ ဝဍ္ဎိံ ပဋိဿုဏာတိ, ဝဍ္ဎိပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခာ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒလိဒ္ဒေါ အဿကော အနာဠှိကော ဝဍ္ဎိံ ပဋိဿုဏိတွာ ကာလာဘတံ ဝဍ္ဎိံ န ဒေတိ, စောဒေန္တိပိ နံ; စောဒနာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခာ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒလိဒ္ဒေါ အဿကော အနာဠှိကော စောဒိယမာနော န ဒေတိ, အနုစရန္တိပိ နံ; အနုစရိယာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခာ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒလိဒ္ဒေါ အဿကော အနာဠှိကော အနုစရိယမာနော န ဒေတိ, ဗန္ဓန္တိပိ နံ; ဗန္ဓနမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’.

๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย ความจนเป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลกมิใช่หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย คนจนผู้ไม่มีสมบัติ ไม่มั่งคั่ง ย่อมกู้หนี้, แม้การกู้หนี้ก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลกมิใช่หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย คนจนผู้ไม่มีสมบัติ ไม่มั่งคั่ง กู้หนี้แล้ว ย่อมรับใช้ดอกเบี้ย, แม้ดอกเบี้ยก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลกมิใช่หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย คนจนผู้ไม่มีสมบัติ ไม่มั่งคั่ง รับใช้ดอกเบี้ยแล้ว ไม่ให้ดอกเบี้ยตามกำหนดเวลา, เจ้าหนี้ย่อมทวงเขา, แม้การถูกทวงก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลกมิใช่หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย คนจนผู้ไม่มีสมบัติ ไม่มั่งคั่ง ถูกทวงอยู่ ไม่ให้, เจ้าหนี้ย่อมติดตามเขา, แม้การถูกติดตามก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลกมิใช่หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย คนจนผู้ไม่มีสมบัติ ไม่มั่งคั่ง ถูกติดตามอยู่ ไม่ให้, เจ้าหนี้ย่อมผูกมัดเขา, แม้การถูกผูกมัดก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลกมิใช่หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

---

‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒါလိဒ္ဒိယမ္ပိ ဒုက္ခံ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော, ဣဏာဒါနမ္ပိ ဒုက္ခံ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော, ဝဍ္ဎိပိ ဒုက္ခာ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော, စောဒနာပိ ဒုက္ခာ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော, အနုစရိယာပိ ဒုက္ခာ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော, ဗန္ဓနမ္ပိ ဒုက္ခံ လောကသ္မိံ ကာမဘောဂိနော; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယဿ ကဿစိ သဒ္ဓါ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဟိရီ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဩတ္တပ္ပံ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝီရိယံ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ပညာ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု – အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယဿ ဝိနယေ ဒလိဒ္ဒေါ အဿကော အနာဠှိကော.

“ด้วยประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ความจนก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลก, การกู้หนี้ก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลก, ดอกเบี้ยก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลก, การทวงก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลก, การติดตามก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลก, การผูกมัดก็เป็นทุกข์ของคนบริโภคกามในโลก; ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลใดก็ตาม ไม่มีศรัทธาในกุศลธรรม ไม่มีหิริในกุศลธรรม ไม่มีโอตตัปปะในกุศลธรรม ไม่มีวิริยะในกุศลธรรม ไม่มีปัญญาในกุศลธรรม, ภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่า คนจน ผู้ไม่มีสมบัติ ไม่มั่งคั่ง ในวินัยของพระอริยะ

---

‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဒလိဒ္ဒေါ အဿကော အနာဠှိကော သဒ္ဓါယ အသတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဟိရိယာ အသတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဩတ္တပ္ပေ အသတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝီရိယေ အသတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ပညာယ အသတိ [Pg.310] ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. ဣဒမဿ ဣဏာဒါနသ္မိံ ဝဒါမိ.

“ภิกษุทั้งหลาย คนจน ผู้ไม่มีสมบัติ ไม่มั่งคั่งนั้น เมื่อไม่มีศรัทธาในกุศลธรรม ไม่มีหิริในกุศลธรรม ไม่มีโอตตัปปะในกุศลธรรม ไม่มีวิริยะในกุศลธรรม ไม่มีปัญญาในกุศลธรรม, เขาย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เราเรียกการประพฤติทุจริตของเขานี้ว่า เป็นการกู้หนี้

---

‘‘သော တဿ ကာယဒုစ္စရိတဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတု ပါပိကံ ဣစ္ဆံ ပဏိဒဟတိ. ‘မာ မံ ဇညူ’တိ ဣစ္ဆတိ, ‘မာ မံ ဇညူ’တိ သင်္ကပ္ပတိ, ‘မာ မံ ဇညူ’တိ ဝါစံ ဘာသတိ, ‘မာ မံ ဇညူ’တိ ကာယေန ပရက္ကမတိ. သော တဿ ဝစီဒုစ္စရိတဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတု…ပေ… သော တဿ မနောဒုစ္စရိတဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတု…ပေ… ‘မာ မံ ဇညူ’တိ ကာယေန ပရက္ကမတိ. ဣဒမဿ ဝဍ္ဎိယာ ဝဒါမိ.

“เขาเพราะเหตุที่จะต้องปกปิดกายทุจริตนั้น จึงตั้งความปรารถนาอันลามกว่า ‘ขอคนอื่นอย่ารู้ข้าพเจ้า’ ดังนี้, เขาย่อมปรารถนาว่า ‘ขอคนอื่นอย่ารู้ข้าพเจ้า’, เขาย่อมดำริว่า ‘ขอคนอื่นอย่ารู้ข้าพเจ้า’, เขาย่อมกล่าววาจาว่า ‘ขอคนอื่นอย่ารู้ข้าพเจ้า’, เขาย่อมพยายามทางกายว่า ‘ขอคนอื่นอย่ารู้ข้าพเจ้า’ เขาเพราะเหตุที่จะต้องปกปิดวจีทุจริตนั้น...ฯลฯ... เขาเพราะเหตุที่จะต้องปกปิดมโนทุจริตนั้น...ฯลฯ... เขาย่อมพยายามทางกายว่า ‘ขอคนอื่นอย่ารู้ข้าพเจ้า’ เราเรียกการกระทำของเขานี้ว่า เป็นดอกเบี้ย

---

‘‘တမေနံ ပေသလာ သဗြဟ္မစာရီ ဧဝမာဟံသု – ‘အယဉ္စ သော အာယသ္မာ ဧဝံကာရီ ဧဝံသမာစာရော’တိ. ဣဒမဿ စောဒနာယ ဝဒါမိ.

“เพื่อนพรหมจารีผู้มีศีลเป็นที่รัก ย่อมกล่าวถึงเขาอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้ทำอย่างนี้ มีสมาจารอย่างนี้’ เราเรียกการกล่าวของเพื่อนพรหมจารีนั้นว่า เป็นการทวง

---

‘‘တမေနံ အရညဂတံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတံ ဝါ သုညာဂါရဂတံ ဝါ ဝိပ္ပဋိသာရသဟဂတာ ပါပကာ အကုသလဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တိ. ဣဒမဿ အနုစရိယာယ ဝဒါမိ.

“เมื่อเขาไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี วิตกอันลามกเป็นอกุศลที่ประกอบด้วยความเดือดร้อนใจย่อมเกิดขึ้นแก่เขา เราเรียกวิตกนั้นว่า เป็นการติดตาม

---

‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဒလိဒ္ဒေါ အဿကော အနာဠှိကော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ နိရယဗန္ဓနေ ဝါ ဗဇ္ဈတိ တိရစ္ဆာနယောနိဗန္ဓနေ ဝါ. နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဗန္ဓနမ္ပိ သမနုပဿာမိ ဧဝံဒါရုဏံ ဧဝံကဋုကံ ဧဝံအန္တရာယကရံ အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, နိရယဗန္ဓနံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိဗန္ဓနံ ဝါ’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย คนจน ผู้ขัดสน ไม่มีทรัพย์นั้น ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมถูกจองจำด้วยเครื่องจองจำคือนรก หรือด้วยเครื่องจองจำคือกำเนิดเดรัจฉาน ภิกษุทั้งหลาย เราไม่เห็นเครื่องจองจำอื่นแม้สักอย่างหนึ่ง ที่จะร้ายกาจอย่างนี้ ที่จะเผ็ดร้อนอย่างนี้ ที่จะทำอันตรายอย่างนี้ ต่อการบรรลุโยคเกษมธรรมอันยอดเยี่ยม เหมือนเครื่องจองจำคือนรก หรือเครื่องจองจำคือกำเนิดเดรัจฉานนี้เลย

---

‘‘ဒါလိဒ္ဒိယံ ဒုက္ခံ လောကေ, ဣဏာဒါနဉ္စ ဝုစ္စတိ;

ဒလိဒ္ဒေါ ဣဏမာဒါယ, ဘုဉ္ဇမာနော ဝိဟညတိ.

ความจนและความเป็นหนี้ ท่านกล่าวว่าเป็นทุกข์ในโลก คนจนกู้หนี้มาบริโภค ย่อมเดือดร้อน

---

‘‘တတော အနုစရန္တိ နံ, ဗန္ဓနမ္ပိ နိဂစ္ဆတိ;

ဧတဉှိ ဗန္ဓနံ ဒုက္ခံ, ကာမလာဘာဘိဇပ္ပိနံ.

เพราะเหตุนั้น เจ้าหนี้ย่อมติดตามเขาไป เขาย่อมถึงความจองจำด้วย ก็เครื่องจองจำนี้เป็นทุกข์แก่ผู้ปรารถนากามคุณ

---

‘‘တထေဝ အရိယဝိနယေ, သဒ္ဓါ ယဿ န ဝိဇ္ဇတိ;

အဟိရီကော အနောတ္တပ္ပီ, ပါပကမ္မဝိနိဗ္ဗယော.

ฉันนั้นเหมือนกัน ในอริยวินัย ผู้ใดไม่มีศรัทธา ไม่มีความละอาย ไม่มีความเกรงกลัว เป็นผู้พอกพูนบาปกรรม

---

‘‘ကာယဒုစ္စရိတံ ကတွာ, ဝစီဒုစ္စရိတာနိ စ;

မနောဒုစ္စရိတံ ကတွာ, ‘မာ မံ ဇညူ’တိ ဣစ္ဆတိ.

เขาทำกายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริตแล้ว ย่อมปรารถนาว่า ‘ขอใครๆ อย่ารู้เราเลย’

---

‘‘သော [Pg.311] သံသပ္ပတိ ကာယေန, ဝါစာယ ဥဒ စေတသာ;

ပါပကမ္မံ ပဝဍ္ဎေန္တော, တတ္ထ တတ္ထ ပုနပ္ပုနံ.

ผู้นั้นเมื่อพอกพูนบาปกรรมด้วยกาย ด้วยวาจา หรือด้วยใจ ย่อมเลื่อนซ่านไปในที่นั้นๆ บ่อยๆ

---

‘‘သော ပါပကမ္မော ဒုမ္မေဓော, ဇာနံ ဒုက္ကဋမတ္တနော;

ဒလိဒ္ဒေါ ဣဏမာဒါယ, ဘုဉ္ဇမာနော ဝိဟညတိ.

ผู้มีบาปกรรม มีปัญญาทรามนั้น รู้การกระทำชั่วของตนอยู่ เป็นเหมือนคนจนกู้หนี้มาบริโภค ย่อมเดือดร้อน

---

‘‘တတော အနုစရန္တိ နံ, သင်္ကပ္ပာ မာနသာ ဒုခါ;

ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ, ယဿ ဝိပ္ပဋိသာရဇာ.

เพราะเหตุนั้น ความดำริทางใจอันเป็นทุกข์ที่เกิดจากความเดือดร้อนใจ ย่อมติดตามผู้นั้นไป ไม่ว่าจะอยู่ในบ้านหรือในป่า

---

‘‘သော ပါပကမ္မော ဒုမ္မေဓော, ဇာနံ ဒုက္ကဋမတ္တနော;

ယောနိမညတရံ ဂန္တွာ, နိရယေ ဝါပိ ဗဇ္ဈတိ.

ผู้มีบาปกรรม มีปัญญาทรามนั้น รู้การกระทำชั่วของตนอยู่ ไปสู่กำเนิดอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือย่อมถูกจองจำในนรก

---

‘‘ဧတဉှိ ဗန္ဓနံ ဒုက္ခံ, ယမှာ ဓီရော ပမုစ္စတိ;

ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ဘောဂေဟိ, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယံ.

ก็เครื่องจองจำนี้นับว่าเป็นทุกข์ ซึ่งปราชญ์ย่อมหลุดพ้นได้ เพราะท่านให้ทานด้วยโภคทรัพย์ที่ได้มาโดยธรรม ทำจิตให้เลื่อมใส

---

‘‘ဥဘယတ္ထ ကဋဂ္ဂါဟော, သဒ္ဓဿ ဃရမေသိနော;

ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတတ္ထာယ, သမ္ပရာယသုခါယ စ;

ဧဝမေတံ ဂဟဋ္ဌာနံ, စာဂေါ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ.

ผู้มีศรัทธา ครองเรือน ย่อมยึดถือประโยชน์ไว้ได้ทั้ง ๒ ประการ คือ ประโยชน์ในปัจจุบัน และความสุขในสัมปรายภพ การสละของคฤหัสถ์เหล่านั้นย่อมเพิ่มพูนบุญอย่างนี้

---

‘‘တထေဝ အရိယဝိနယေ, သဒ္ဓါ ယဿ ပတိဋ္ဌိတာ;

ဟိရီမနော စ ဩတ္တပ္ပီ, ပညဝါ သီလသံဝုတော.

ฉันนั้นเหมือนกัน ในอริยวินัย ผู้ใดมีศรัทธาตั้งมั่น มีหิริ มีโอตตัปปะ มีปัญญา และสำรวมในศีล

---

‘‘ဧသော ခေါ အရိယဝိနယေ, ‘သုခဇီဝီ’တိ ဝုစ္စတိ;

နိရာမိသံ သုခံ လဒ္ဓါ, ဥပေက္ခံ အဓိတိဋ္ဌတိ.

ผู้นั้นแล ในอริยวินัย ท่านเรียกว่า ‘ผู้มีชีวิตเป็นสุข’ เขาได้เสวยสุขอันไม่มีอามิสแล้ว ย่อมตั้งมั่นอยู่ในอุเบกขา

---

‘‘ပဉ္စ နီဝရဏေ ဟိတွာ, နိစ္စံ အာရဒ္ဓဝီရိယော;

ဈာနာနိ ဥပသမ္ပဇ္ဇ, ဧကောဒိ နိပကော သတော.

เขาละนิวรณ์ ๕ ได้แล้ว มีความเพียรปรารภอยู่เป็นนิตย์ เข้าถึงฌาน มีจิตแน่วแน่ มีปัญญารักษาตน มีสติ

---

‘‘ဧဝံ ဉတွာ ယထာဘူတံ, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယေ;

သဗ္ဗသော အနုပါဒါယ, သမ္မာ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ.

รู้อย่างนี้ตามความเป็นจริงแล้ว เพราะสังโยชน์ทั้งปวงสิ้นไป ไม่ยึดมั่นโดยประการทั้งปวง จิตย่อมหลุดพ้นโดยชอบ

---

‘‘တဿ သမ္မာ ဝိမုတ္တဿ, ဉာဏံ စေ ဟောတိ တာဒိနော;

‘အကုပ္ပာ မေ ဝိမုတ္တီ’တိ, ဘဝသံယောဇနက္ခယေ.

เมื่อภวสังโยชน์สิ้นไป ท่านผู้คงที่นั้นมีจิตหลุดพ้นโดยชอบแล้ว ย่อมมีญาณเกิดขึ้นว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ’

---

‘‘ဧတံ ခေါ ပရမံ ဉာဏံ, ဧတံ သုခမနုတ္တရံ;

အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ, ဧတံ အာနဏျမုတ္တမ’’န္တိ. တတိယံ;

นี้แหละเป็นญาณอันยอดเยี่ยม นี้เป็นสุขที่ไม่มีสุขอื่นยิ่งกว่า เป็นความไม่มีโศก ปราศจากธุลี และเป็นแดนเกษม นี้คือความไม่มีหนี้อันสูงสุด

---

၄. မဟာစုန္ဒသုတ္တံ

๔. มหาจุนทสูตร

---

၄၆. ဧဝံ [Pg.312] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ မဟာစုန္ဒော စေတီသု ဝိဟရတိ သယံဇာတိယံ. တတြ ခေါ အာယသ္မာ မဟာစုန္ဒော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော မဟာစုန္ဒဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ မဟာစုန္ဒော ဧတဒဝေါစ –

๔๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระมหาจุนทะอยู่ ณ หมู่บ้านสยังชาติ ในแคว้นเจตี ณ ที่นั้นแล ท่านพระมหาจุนทะได้เรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า ‘อาวุโส ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นตอบรับท่านพระมหาจุนทะว่า ‘อาวุโส’ ท่านพระมหาจุนทะจึงได้กล่าวคำนี้ว่า

---

‘‘ဣဓာဝုသော, ဓမ္မယောဂါ ဘိက္ခူ ဈာယီ ဘိက္ခူ အပသာဒေန္တိ – ‘ဣမေ ပန ဈာယိနောမှာ, ဈာယိနောမှာတိ ဈာယန္တိ ပဇ္ဈာယန္တိ နိဇ္ဈာယန္တိ အဝဇ္ဈာယန္တိ. ကိမိမေ ဈာယန္တိ, ကိန္တိမေ ဈာယန္တိ, ကထံ ဣမေ ဈာယန္တီ’တိ? တတ္ထ ဓမ္မယောဂါ စ ဘိက္ခူ နပ္ပသီဒန္တိ, ဈာယီ စ ဘိက္ခူ နပ္ပသီဒန္တိ, န စ ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ ဗဟုဇနသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

อาวุโสทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุผู้ประกอบในธรรม ย่อมติเตียนภิกษุผู้ได้ฌานว่า ‘ภิกษุพวกนี้เป็นผู้ได้ฌาน เป็นผู้ได้ฌาน’ ดังนี้แล้ว ก็เพ่งพินิจ เพ่งดู เพ่งจ้องอยู่ ภิกษุพวกนี้เพ่งอะไร เพ่งทำไม เพ่งอย่างไร ในกรณีนี้นั้น ทั้งภิกษุผู้ประกอบในธรรมก็ไม่เลื่อมใส ทั้งภิกษุผู้ได้ฌานก็ไม่เลื่อมใส และพวกเธอก็ไม่ชื่อว่าได้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

---

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဈာယီ ဘိက္ခူ ဓမ္မယောဂေ ဘိက္ခူ အပသာဒေန္တိ – ‘ဣမေ ပန ဓမ္မယောဂမှာ, ဓမ္မယောဂမှာတိ ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ စပလာ မုခရာ ဝိကိဏ္ဏဝါစာ မုဋ္ဌဿတီ အသမ္ပဇာနာ အသမာဟိတာ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာ ပါကတိန္ဒြိယာ. ကိမိမေ ဓမ္မယောဂါ, ကိန္တိမေ ဓမ္မယောဂါ, ကထံ ဣမေ ဓမ္မယောဂါ’တိ? တတ္ထ ဈာယီ စ ဘိက္ခူ နပ္ပသီဒန္တိ, ဓမ္မယောဂါ စ ဘိက္ခူ နပ္ပသီဒန္တိ, န စ ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ ဗဟုဇနသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในศาสนานี้ ภิกษุผู้ได้ฌาน ย่อมติเตียนภิกษุผู้ประกอบในธรรมว่า ‘ภิกษุพวกนี้เป็นผู้ประกอบในธรรม เป็นผู้ประกอบในธรรม’ ดังนี้แล้ว ก็เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว กลับกลอก ปากกล้า พูดพล่าม สติเลื่อนลอย ไม่มีสัมปชัญญะ จิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนไปผิด มีอินทรีย์ไม่สำรวม ภิกษุพวกนี้เป็นผู้ประกอบในธรรมอย่างไร เป็นผู้ประกอบในธรรมทำไม เป็นผู้ประกอบในธรรมอย่างไร ในกรณีนี้นั้น ทั้งภิกษุผู้ได้ฌานก็ไม่เลื่อมใส ทั้งภิกษุผู้ประกอบในธรรมก็ไม่เลื่อมใส และพวกเธอก็ไม่ชื่อว่าได้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

---

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဓမ္မယောဂါ ဘိက္ခူ ဓမ္မယောဂါနညေဝ ဘိက္ခူနံ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ, နော ဈာယီနံ ဘိက္ခူနံ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ. တတ္ထ ဓမ္မယောဂါ စ ဘိက္ခူ နပ္ပသီဒန္တိ, ဈာယီ စ ဘိက္ခူ နပ္ပသီဒန္တိ, န စ ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ ဗဟုဇနသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในศาสนานี้ ภิกษุผู้ประกอบในธรรม ย่อมกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุผู้ประกอบในธรรมด้วยกันเท่านั้น ไม่กล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุผู้ได้ฌาน ในกรณีนี้นั้น ทั้งภิกษุผู้ประกอบในธรรมก็ไม่เลื่อมใส ทั้งภิกษุผู้ได้ฌานก็ไม่เลื่อมใส และพวกเธอก็ไม่ชื่อว่าได้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

---

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဈာယီ ဘိက္ခူ ဈာယီနညေဝ ဘိက္ခူနံ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ, နော ဓမ္မယောဂါနံ ဘိက္ခူနံ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ. တတ္ထ ဈာယီ စ ဘိက္ခူ နပ္ပသီဒန္တိ, ဓမ္မယောဂါ စ ဘိက္ခူ နပ္ပသီဒန္တိ, န စ ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ ဗဟုဇနသုခါယ [Pg.313] ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในศาสนานี้ ภิกษุผู้ได้ฌาน ย่อมกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุผู้ได้ฌานด้วยกันเท่านั้น ไม่กล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุผู้ประกอบในธรรม ในกรณีนี้นั้น ทั้งภิกษุผู้ได้ฌานก็ไม่เลื่อมใส ทั้งภิกษุผู้ประกอบในธรรมก็ไม่เลื่อมใส และพวกเธอก็ไม่ชื่อว่าได้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

---

‘‘တသ္မာတိဟာဝုသော, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဓမ္မယောဂါ သမာနာ ဈာယီနံ ဘိက္ခူနံ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, အာဝုသော, သိက္ခိတဗ္ဗံ. တံ ကိဿ ဟေတု? အစ္ဆရိယာ ဟေတေ, အာဝုသော, ပုဂ္ဂလာ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ, ယေ အမတံ ဓာတုံ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရန္တိ. တသ္မာတိဟာဝုသော, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဈာယီ သမာနာ ဓမ္မယောဂါနံ ဘိက္ခူနံ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, အာဝုသော, သိက္ခိတဗ္ဗံ. တံ ကိဿ ဟေတု? အစ္ဆရိယာ ဟေတေ, အာဝုသော, ပုဂ္ဂလာ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ ယေ ဂမ္ဘီရံ အတ္ထပဒံ ပညာယ အတိဝိဇ္ဈ ပဿန္တီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

“ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ในธรรมวินัยนี้ว่า ‘พวกเราผู้เป็นธรรมโยคี จักกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุผู้เป็นฌายี’ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลเหล่านั้นผู้อยู่ด้วยการสัมผัสอมตธาตุด้วยนามกาย เป็นผู้น่าอัศจรรย์ หาได้ยากในโลก ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ในธรรมวินัยนี้ว่า ‘พวกเราผู้เป็นฌายี จักกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุผู้เป็นธรรมโยคี’ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลเหล่านั้นผู้เห็นแจ้งแทงตลอดบทแห่งอรรถอันลึกซึ้งด้วยปัญญา เป็นผู้น่าอัศจรรย์ หาได้ยากในโลก” จบจตุตถสูตร

---

၅. ပဌမသန္ဒိဋ္ဌိကသုတ္တံ

๕. ปฐมสันทิฏฐิกสูตร

---

၄၇. အထ ခေါ မောဠိယသီဝကော ပရိဗ္ဗာဇကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မောဠိယသီဝကော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော, သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော’တိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော ဟောတိ အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’တိ?

๔๗. ครั้งนั้น โมฬิยสีวกปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร โมฬิยสีวกปริพาชกผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่ตรัสว่า ‘ธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ พระธรรมจึงชื่อว่าเป็นธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน”

---

‘‘တေန ဟိ, သီဝက, တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆာမိ. ယထာ တေ ခမေယျ တထာ နံ ဗျာကရေယျာသိ. တံ ကိံ မညသိ, သီဝက, သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ လောဘံ ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ လောဘော’တိ ပဇာနာသိ, အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ လောဘံ ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ လောဘော’တိ ပဇာနာသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ခေါ တွံ, သီဝက, သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ လောဘံ ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ လောဘော’တိ ပဇာနာသိ, အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ လောဘံ ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ လောဘော’တိ ပဇာနာသိ – ဧဝမ္ပိ ခေါ, သီဝက, သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော ဟောတိ…ပေ….

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนสีวกะ ถ้าเช่นนั้น เราจักย้อนถามท่านในเรื่องนี้ ท่านพึงตอบตามที่ท่านพอใจ ดูก่อนสีวกะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เมื่อโลภะมีอยู่ภายใน ท่านย่อมรู้ชัดว่า ‘โลภะมีอยู่ภายในเรา’ หรือเมื่อโลภะไม่มีอยู่ภายใน ท่านย่อมรู้ชัดว่า ‘โลภะไม่มีอยู่ภายในเรา’ หรือ” โมฬิยสีวกปริพาชกกราบทูลว่า “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า” “ดูก่อนสีวกะ การที่ท่านเมื่อโลภะมีอยู่ภายใน ย่อมรู้ชัดว่า ‘โลภะมีอยู่ภายในเรา’ หรือเมื่อโลภะไม่มีอยู่ภายใน ย่อมรู้ชัดว่า ‘โลภะไม่มีอยู่ภายในเรา’ ดูก่อนสีวกะ แม้ด้วยเหตุนี้ พระธรรมจึงชื่อว่าเป็นธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ...ฯลฯ...

---

‘‘တံ ကိံ မညသိ, သီဝက, သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဒေါသံ…ပေ… သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မောဟံ…ပေ… သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ လောဘဓမ္မံ…ပေ… သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဒေါသဓမ္မံ…ပေ… သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မောဟဓမ္မံ ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ မောဟဓမ္မော’တိ ပဇာနာသိ, အသန္တံ [Pg.314] ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မောဟဓမ္မံ ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ မောဟဓမ္မော’တိ ပဇာနာသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ခေါ တွံ, သီဝက, သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မောဟဓမ္မံ ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ မောဟဓမ္မော’တိ ပဇာနာသိ, အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မောဟဓမ္မံ ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ မောဟဓမ္မော’တိ ပဇာနာသိ – ဧဝံ ခေါ, သီဝက, သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော ဟောတိ အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’တိ.

“ดูก่อนสีวกะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เมื่อโทสะมีอยู่ภายใน ...ฯลฯ... เมื่อโมหะมีอยู่ภายใน ...ฯลฯ... เมื่อธรรมะคือโลภะมีอยู่ภายใน ...ฯลฯ... เมื่อธรรมะคือโทสะมีอยู่ภายใน ...ฯลฯ... เมื่อธรรมะคือโมหะมีอยู่ภายใน ท่านย่อมรู้ชัดว่า ‘ธรรมะคือโมหะมีอยู่ภายในเรา’ หรือเมื่อธรรมะคือโมหะไม่มีอยู่ภายใน ท่านย่อมรู้ชัดว่า ‘ธรรมะคือโมหะไม่มีอยู่ภายในเรา’ หรือ” “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า” “ดูก่อนสีวกะ การที่ท่านเมื่อธรรมะคือโมหะมีอยู่ภายใน ย่อมรู้ชัดว่า ‘ธรรมะคือโมหะมีอยู่ภายในเรา’ หรือเมื่อธรรมะคือโมหะไม่มีอยู่ภายใน ย่อมรู้ชัดว่า ‘ธรรมะคือโมหะไม่มีอยู่ภายในเรา’ ดูก่อนสีวกะ ด้วยเหตุนี้แล พระธรรมจึงชื่อว่าเป็นธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน”

---

‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ, အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ…ပေ… ဥပါသကံ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก ...ฯลฯ... ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” จบปัญจมสูตร

---

၆. ဒုတိယသန္ဒိဋ္ဌိကသုတ္တံ

๖. ทุติยสันทิฏฐิกสูตร

---

၄၈. အထ ခေါ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော, သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော’တိ, ဘော ဂေါတမ, ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော ဟောတိ အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’တိ?

๔๘. ครั้งนั้น พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร พราหมณ์นั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม ที่กล่าวกันว่า ‘ธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง’ ข้าแต่ท่านพระโคดม ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ พระธรรมจึงชื่อว่าเป็นธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน”

---

‘‘တေန ဟိ, ဗြာဟ္မဏ, တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ. ယထာ တေ ခမေယျ တထာ နံ ဗျာကရေယျာသိ. တံ ကိံ မညသိ, ဗြာဟ္မဏ, သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂံ ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂေါ’တိ ပဇာနာသိ, အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂံ ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂေါ’တိ ပဇာနာသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘော’’. ‘‘ယံ ခေါ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂံ ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂေါ’တိ ပဇာနာသိ, အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂံ ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂေါ’တိ ပဇာနာသိ – ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော ဟောတိ…ပေ….

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น เราจักย้อนถามท่านในเรื่องนี้ ท่านพึงตอบตามที่ท่านพอใจ ดูก่อนพราหมณ์ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เมื่อราคะมีอยู่ภายใน ท่านย่อมรู้ชัดว่า ‘ราคะมีอยู่ภายในเรา’ หรือเมื่อราคะไม่มีอยู่ภายใน ท่านย่อมรู้ชัดว่า ‘ราคะไม่มีอยู่ภายในเรา’ หรือ” พราหมณ์กราบทูลว่า “เป็นเช่นนั้น ท่านผู้เจริญ” “ดูก่อนพราหมณ์ การที่ท่านเมื่อราคะมีอยู่ภายใน ย่อมรู้ชัดว่า ‘ราคะมีอยู่ภายในเรา’ หรือเมื่อราคะไม่มีอยู่ภายใน ย่อมรู้ชัดว่า ‘ราคะไม่มีอยู่ภายในเรา’ ดูก่อนพราหมณ์ แม้ด้วยเหตุนี้ พระธรรมจึงชื่อว่าเป็นธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ...ฯลฯ...

---

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဗြာဟ္မဏ, သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဒေါသံ…ပေ… သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မောဟံ…ပေ… သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ကာယသန္ဒောသံ…ပေ… သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဝစီသန္ဒောသံ…ပေ… သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မနောသန္ဒောသံ ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ မနောသန္ဒောသော’တိ ပဇာနာသိ, အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မနောသန္ဒောသံ ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ မနောသန္ဒောသော’တိ ပဇာနာသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘော’’. ‘‘ယံ ခေါ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မနောသန္ဒောသံ ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ မနောသန္ဒောသော’တိ ပဇာနာသိ, အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ မနောသန္ဒောသံ ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ မနောသန္ဒောသော’တိ [Pg.315] ပဇာနာသိ – ဧဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော ဟောတိ အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’တိ.

“ดูก่อนพราหมณ์ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เมื่อโทสะมีอยู่ภายใน ...ฯลฯ... เมื่อโมหะมีอยู่ภายใน ...ฯลฯ... เมื่อกายสันทูสม์มีอยู่ภายใน ...ฯลฯ... เมื่อวจีสันทูสม์มีอยู่ภายใน ...ฯลฯ... เมื่อมโนสันทูสม์มีอยู่ภายใน ท่านย่อมรู้ชัดว่า ‘มโนสันทูสม์มีอยู่ภายในเรา’ หรือเมื่อมโนสันทูสม์ไม่มีอยู่ภายใน ท่านย่อมรู้ชัดว่า ‘มโนสันทูสม์ไม่มีอยู่ภายในเรา’ หรือ” “เป็นเช่นนั้น ท่านผู้เจริญ” “ดูก่อนพราหมณ์ การที่ท่านเมื่อมโนสันทูสม์มีอยู่ภายใน ย่อมรู้ชัดว่า ‘มโนสันทูสม์มีอยู่ภายในเรา’ หรือเมื่อมโนสันทูสม์ไม่มีอยู่ภายใน ย่อมรู้ชัดว่า ‘มโนสันทูสม์ไม่มีอยู่ภายในเรา’ ดูก่อนพราหมณ์ ด้วยเหตุนี้แล พระธรรมจึงชื่อว่าเป็นธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน”

---

‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ, အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

“ข้าแต่ท่านพระโคดม ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดม ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก ...ฯลฯ... ขอท่านพระโคดมจงทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” จบฉัฏฐสูตร

---

၇. ခေမသုတ္တံ

๗. เขมสูตร

---

၄၉. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စ ခေမော အာယသ္မာ စ သုမနော သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တိ အန္ဓဝနသ္မိံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ စ ခေမော အာယသ္မာ စ သုမနော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ခေမော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๔๙. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระเขมะและท่านพระสุมนะอยู่ที่ป่าอันธวัน เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระเขมะและท่านพระสุมนะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระเขมะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

---

‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော တဿ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘အတ္ထိ မေ သေယျောတိ ဝါ အတ္ထိ မေ သဒိသောတိ ဝါ အတ္ထိ မေ ဟီနောတိ ဝါ’’’တိ. ဣဒမဝေါစာယသ္မာ ခေမော. သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ခေမော ‘‘သမနုညော မေ သတ္ထာ’’တိ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเป็นพระอรหันต์ มีอาสวะสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระลงแล้ว มีประโยชน์ตนอันบรรลุแล้วโดยลำดับ มีสังโยชน์ในภพสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุนั้นย่อมไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เราดีกว่าเขาก็มี’ หรือว่า ‘เราเสมอเขาก็มี’ หรือว่า ‘เราเลวกว่าเขาก็มี’ ดังนี้ ท่านพระเขมะได้กราบทูลคำนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล ท่านพระเขมะทราบว่า 'พระศาสดาทรงพอพระทัยเรา' จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณแล้วหลีกไป

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ သုမနော အစိရပက္ကန္တေ အာယသ္မန္တေ ခေမေ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော တဿ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘နတ္ထိ မေ သေယျောတိ ဝါ နတ္ထိ မေ သဒိသောတိ ဝါ နတ္ထိ မေ ဟီနောတိ ဝါ’’’တိ. ဣဒမဝေါစာယသ္မာ သုမနော. သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သုမနော ‘‘သမနုညော မေ သတ္ထာ’’တိ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

ครั้งนั้นแล เมื่อท่านพระเขมะหลีกไปแล้วไม่นาน ท่านพระสุมนะได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเป็นพระอรหันต์ มีอาสวะสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระลงแล้ว มีประโยชน์ตนอันบรรลุแล้วโดยลำดับ มีสังโยชน์ในภพสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุนั้นย่อมไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เราดีกว่าเขาก็ไม่มี’ หรือว่า ‘เราเสมอเขาก็ไม่มี’ หรือว่า ‘เราเลวกว่าเขาก็ไม่มี’ ดังนี้ ท่านพระสุมนะได้กราบทูลคำนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล ท่านพระสุมนะทราบว่า 'พระศาสดาทรงพอพระทัยเรา' จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณแล้วหลีกไป

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ အစိရပက္ကန္တေသု အာယသ္မန္တေ စ ခေမေ အာယသ္မန္တေ စ သုမနေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကုလပုတ္တာ အညံ ဗျာကရောန္တိ[Pg.316]. အတ္ထော စ ဝုတ္တော အတ္တာ စ အနုပနီတော. အထ စ ပန ဣဓေကစ္စေ မောဃပုရိသာ ဟသမာနကာ မညေ အညံ ဗျာကရောန္တိ. တေ ပစ္ဆာ ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇန္တီ’’တိ.

ครั้งนั้นแล เมื่อท่านพระเขมะและท่านพระสุมนะหลีกไปแล้วไม่นาน พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรทั้งหลายย่อมพยากรณ์อรหัตผลอย่างนี้แล อรรถก็เป็นอันกล่าวแล้ว และตนก็ไม่ถูกน้อมเข้าไป แต่ว่าโมฆบุรุษบางพวกในศาสนานี้ สำคัญว่าทำเหมือนเป็นเรื่องขบขัน พยากรณ์อรหัตผล โมฆบุรุษเหล่านั้นย่อมถึงความลำบากในภายหลัง

---

‘‘န ဥဿေသု န ဩမေသု, သမတ္တေ နောပနီယရေ ;

ခီဏာ ဇာတိ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, စရန္တိ သံယောဇနဝိပ္ပမုတ္တာ’’တိ. သတ္တမံ;

พระอรหันต์ทั้งหลายย่อมไม่น้อมตนเข้าไปในพวกที่เลิศกว่า ไม่น้อมตนเข้าไปในพวกที่เลวกว่า และไม่น้อมตนเข้าไปในพวกที่เสมอกัน ชาติของท่านสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว ท่านเหล่านั้นหลุดพ้นจากสังโยชน์แล้วย่อมเที่ยวไป จบสูตรที่ ๗

---

၈. ဣန္ဒြိယသံဝရသုတ္တံ

๘. อินทริยสังวรสูตร

---

၅၀. ‘‘ဣန္ဒြိယသံဝရေ, ဘိက္ခဝေ, အသတိ ဣန္ဒြိယသံဝရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ သီလံ; သီလေ အသတိ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ; သမ္မာသမာဓိမှိ အသတိ သမ္မာသမာဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ; ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ အသတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေါ; နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေ အသတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရုက္ခော သာခါပလာသဝိပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, တစောပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, ဖေဂ္ဂုပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, သာရောပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယသံဝရေ အသတိ ဣန္ဒြိယသံဝရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ သီလံ…ပေ… ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.

๕๐. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อความสำรวมอินทรีย์ไม่มี ศีลของผู้มีความสำรวมอินทรีย์วิบัติแล้ว ย่อมมีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว เมื่อศีลไม่มี สัมมาสมาธิของผู้มีศีลวิบัติแล้ว ย่อมมีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติแล้ว ย่อมมีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาวิราคะของผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติแล้ว ย่อมมีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของผู้มีนิพพิทาวิราคะวิบัติแล้ว ย่อมมีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้มีกิ่งและใบวิบัติแล้ว แม้เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์ แม้เปลือกในก็ไม่ถึงความบริบูรณ์ แม้กระพี้ก็ไม่ถึงความบริบูรณ์ แม้แก่นก็ไม่ถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อความสำรวมอินทรีย์ไม่มี ศีลของผู้มีความสำรวมอินทรีย์วิบัติแล้ว ย่อมมีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว...ฯลฯ...วิมุตติญาณทัสสนะก็ฉันนั้นเหมือนกัน

---

‘‘ဣန္ဒြိယသံဝရေ, ဘိက္ခဝေ, သတိ ဣန္ဒြိယသံဝရသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ သီလံ; သီလေ သတိ သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ; သမ္မာသမာဓိမှိ သတိ သမ္မာသမာဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ; ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ သတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေါ; နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေ သတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရုက္ခော သာခါပလာသသမ္ပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, တစောပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, ဖေဂ္ဂုပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, သာရောပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ[Pg.317]. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယသံဝရေ သတိ ဣန္ဒြိယသံဝရသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ သီလံ…ပေ… ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อความสำรวมอินทรีย์มีอยู่ ศีลของผู้ถึงพร้อมด้วยความสำรวมอินทรีย์ ย่อมมีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้ว เมื่อศีลมีอยู่ สัมมาสมาธิของผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ย่อมมีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิ ย่อมมีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาวิราคะของผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะ ย่อมมีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะ ย่อมมีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้สมบูรณ์ด้วยกิ่งและใบ แม้เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ย่อมถึงความบริบูรณ์ แม้เปลือกในก็ถึงความบริบูรณ์ แม้กระพี้ก็ถึงความบริบูรณ์ แม้แก่นก็ถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อความสำรวมอินทรีย์มีอยู่ ศีลของผู้ถึงพร้อมด้วยความสำรวมอินทรีย์ ย่อมมีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้ว...ฯลฯ...วิมุตติญาณทัสสนะก็ฉันนั้นเหมือนกัน จบสูตรที่ ๘

---

၉. အာနန္ဒသုတ္တံ

๙. อานันทสูตร

---

၅၁. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ –

๕๑. ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านถ้อยคำที่ควรแก่ความยินดี ควรแก่การระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระสารีบุตรว่า

---

‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု အဿုတဉ္စေဝ ဓမ္မံ သုဏာတိ, သုတာ စဿ ဓမ္မာ န သမ္မောသံ ဂစ္ဆန္တိ, ယေ စဿ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ စေတသာ သမ္ဖုဋ္ဌပုဗ္ဗာ တေ စ သမုဒါစရန္တိ, အဝိညာတဉ္စ ဝိဇာနာတီ’’တိ? ‘‘အာယသ္မာ ခေါ အာနန္ဒော ဗဟုဿုတော. ပဋိဘာတု အာယသ္မန္တံယေဝ အာနန္ဒ’’န္တိ. ‘‘တေနဟာဝုသော သာရိပုတ္တ, သုဏာဟိ, သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပစ္စဿောသိ. အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဧတဒဝေါစ –

ดูก่อนท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ภิกษุจึงได้ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง และธรรมทั้งหลายที่เคยฟังแล้วของภิกษุนั้นย่อมไม่เลือนหายไป และธรรมเหล่าใดที่ภิกษุนั้นเคยถูกต้องแล้วด้วยใจในกาลก่อน ธรรมเหล่านั้นย่อมปรากฏ และย่อมรู้ชัดธรรมที่ยังไม่เคยรู้ ท่านพระอานนท์เป็นพหูสูตแล ขอเรื่องนี้จงแจ่มแจ้งกะท่านพระอานนท์เถิด ดูก่อนท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ถ้าอย่างนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ ท่านพระสารีบุตรตอบรับท่านพระอานนท์ ท่านพระอานนท์จึงได้กล่าวคำนี้ว่า

---

‘‘ဣဓာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ ဂါထံ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လံ. သော ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဝါစေတိ, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ. ယသ္မိံ အာဝါသေ ထေရာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ တသ္မိံ အာဝါသေ ဝဿံ ဥပေတိ. တေ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ – ‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ; ဣမဿ ကွတ္ထော’တိ? တေ တဿ အာယသ္မတော အဝိဝဋဉ္စေဝ ဝိဝရန္တိ, အနုတ္တာနီကတဉ္စ ဥတ္တာနီကရောန္တိ, အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခါဌာနိယေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု အဿုတဉ္စေဝ ဓမ္မံ သုဏာတိ, သုတာ စဿ ဓမ္မာ န သမ္မောသံ ဂစ္ဆန္တိ, ယေ စဿ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ စေတသာ သမ္ဖုဋ္ဌပုဗ္ဗာ တေ စ သမုဒါစရန္တိ, အဝိညာတဉ္စ ဝိဇာနာတီ’’တိ.

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ในศาสนานี้ ภิกษุเล่าเรียนธรรมะคือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เธอแสดงธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร บอกธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ทำการสาธยายธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมาโดยพิสดาร ตรึกตาม วิจารตาม ซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมาด้วยใจ เพ่งพินิจด้วยใจ เธอเข้าจำพรรษาในอาวาสที่ภิกษุเถระผู้เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาอยู่ เธอเข้าไปหาท่านเหล่านั้นตามกาลอันควรแล้วสอบถาม ไต่ถามว่า ‘ท่านขอรับ ข้อนี้เป็นอย่างไร เนื้อความของข้อนี้เป็นอย่างไร’ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมเปิดเผยสิ่งที่ยังไม่ได้เปิดเผย ทำให้ตื้นสิ่งที่ยังไม่ได้ทำให้ตื้น และบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่างๆ แก่เธอ ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงย่อมได้ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง ธรรมทั้งหลายที่เคยฟังแล้วของเธอย่อมไม่เลอะเลือน ธรรมทั้งหลายที่เธอเคยสัมผัสด้วยใจมาก่อนก็ย่อมปรากฏชัด และเธอย่อมรู้ชัดสิ่งที่ยังไม่เคยรู้”

---

‘‘အစ္ဆရိယံ[Pg.318], အာဝုသော, အဗ္ဘုတံ, အာဝုသော, ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန. ဣမေဟိ စ မယံ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဓာရေမ. အာယသ္မာ ဟိ အာနန္ဒော ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ ဂါထံ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လံ. အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဝါစေတိ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ. အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယသ္မိံ အာဝါသေ ထေရာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ တသ္မိံ အာဝါသေ ဝဿံ ဥပေတိ. တေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ – ‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ; ဣမဿ ကွတ္ထော’တိ? တေ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ အဝိဝဋဉ္စေဝ ဝိဝရန္တိ, အနုတ္တာနီကတဉ္စ ဥတ္တာနီကရောန္တိ, အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခါဌာနိယေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တီ’’တိ. နဝမံ.

“ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์จริง ท่านผู้มีอายุ ไม่เคยมีมา ท่านพระอานนท์กล่าวคำนี้ได้ดีจริงหนอ พวกเราย่อมทรงจำท่านพระอานนท์ว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้ คือ ท่านพระอานนท์เล่าเรียนธรรมะคือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ท่านพระอานนท์แสดงธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ท่านพระอานนท์บอกธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ท่านพระอานนท์ทำการสาธยายธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมาโดยพิสดาร ท่านพระอานนท์ตรึกตาม วิจารตาม ซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมาด้วยใจ เพ่งพินิจด้วยใจ ท่านพระอานนท์เข้าจำพรรษาในอาวาสที่ภิกษุเถระผู้เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาอยู่ ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านเหล่านั้นตามกาลอันควรแล้วสอบถาม ไต่ถามว่า ‘ท่านขอรับ ข้อนี้เป็นอย่างไร เนื้อความของข้อนี้เป็นอย่างไร’ ท่านเหล่านั้นย่อมเปิดเผยสิ่งที่ยังไม่ได้เปิดเผย ทำให้ตื้นสิ่งที่ยังไม่ได้ทำให้ตื้น และบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่างๆ แก่ท่านพระอานนท์” นวมสูตรที่ ๙

---

၁၀. ခတ္တိယသုတ္တံ

๑๐. ขัตติยสูตร

---

၅၂. အထ ခေါ ဇာဏုဿောဏိ ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဇာဏုဿောဏိ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๕๒. ครั้งนั้น ชาณุสโสณิพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ชาณุสโสณิพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘ခတ္တိယာ, ဘော ဂေါတမ, ကိံအဓိပ္ပာယာ, ကိံဥပဝိစာရာ, ကိံအဓိဋ္ဌာနာ, ကိံအဘိနိဝေသာ, ကိံပရိယောသာနာ’’တိ? ‘‘ခတ္တိယာ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဘောဂါဓိပ္ပာယာ ပညူပဝိစာရာ ဗလာဓိဋ္ဌာနာ ပထဝီဘိနိဝေသာ ဣဿရိယပရိယောသာနာ’’တိ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกกษัตริย์มีความประสงค์อะไร มีอะไรเป็นแดนเที่ยวไป มีอะไรเป็นที่ตั้งมั่น มีอะไรเป็นความยึดมั่น มีอะไรเป็นที่สุด พระเจ้าข้า” “ดูก่อนพราหมณ์ พวกกษัตริย์มีความประสงค์ในโภคะ มีปัญญาเป็นแดนเที่ยวไป มีกำลังเป็นที่ตั้งมั่น มีปฐพีเป็นความยึดมั่น มีความเป็นใหญ่เป็นที่สุด”

---

‘‘ဗြာဟ္မဏာ ပန, ဘော ဂေါတမ, ကိံအဓိပ္ပာယာ, ကိံဥပဝိစာရာ, ကိံအဓိဋ္ဌာနာ, ကိံအဘိနိဝေသာ, ကိံပရိယောသာနာ’’တိ? ‘‘ဗြာဟ္မဏာ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဘောဂါဓိပ္ပာယာ ပညူပဝိစာရာ မန္တာဓိဋ္ဌာနာ ယညာဘိနိဝေသာ ဗြဟ္မလောကပရိယောသာနာ’’တိ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็พวกพราหมณ์มีความประสงค์อะไร มีอะไรเป็นแดนเที่ยวไป มีอะไรเป็นที่ตั้งมั่น มีอะไรเป็นความยึดมั่น มีอะไรเป็นที่สุด พระเจ้าข้า” “ดูก่อนพราหมณ์ พวกพราหมณ์มีความประสงค์ในโภคะ มีปัญญาเป็นแดนเที่ยวไป มีมนต์เป็นที่ตั้งมั่น มียัญเป็นความยึดมั่น มีพรหมโลกเป็นที่สุด”

---

‘‘ဂဟပတိကာ [Pg.319] ပန, ဘော ဂေါတမ, ကိံအဓိပ္ပာယာ, ကိံဥပဝိစာရာ, ကိံအဓိဋ္ဌာနာ, ကိံအဘိနိဝေသာ, ကိံပရိယောသာနာ’’တိ? ‘‘ဂဟပတိကာ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဘောဂါဓိပ္ပာယာ ပညူပဝိစာရာ သိပ္ပာဓိဋ္ဌာနာ ကမ္မန္တာဘိနိဝေသာ နိဋ္ဌိတကမ္မန္တပရိယောသာနာ’’တိ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็พวกคหบดีมีความประสงค์อะไร มีอะไรเป็นแดนเที่ยวไป มีอะไรเป็นที่ตั้งมั่น มีอะไรเป็นความยึดมั่น มีอะไรเป็นที่สุด พระเจ้าข้า” “ดูก่อนพราหมณ์ พวกคหบดีมีความประสงค์ในโภคะ มีปัญญาเป็นแดนเที่ยวไป มีศิลปะเป็นที่ตั้งมั่น มีการงานเป็นความยึดมั่น มีการงานที่สำเร็จแล้วเป็นที่สุด”

---

‘‘ဣတ္ထီ ပန, ဘော ဂေါတမ, ကိံအဓိပ္ပာယာ, ကိံဥပဝိစာရာ, ကိံအဓိဋ္ဌာနာ, ကိံအဘိနိဝေသာ, ကိံပရိယောသာနာ’’တိ? ‘‘ဣတ္ထီ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ပုရိသာဓိပ္ပာယာ အလင်္ကာရူပဝိစာရာ ပုတ္တာဓိဋ္ဌာနာ အသပတီဘိနိဝေသာ ဣဿရိယပရိယောသာနာ’’တိ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็พวกสตรีมีความประสงค์อะไร มีอะไรเป็นแดนเที่ยวไป มีอะไรเป็นที่ตั้งมั่น มีอะไรเป็นความยึดมั่น มีอะไรเป็นที่สุด พระเจ้าข้า” “ดูก่อนพราหมณ์ พวกสตรีมีความประสงค์ในบุรุษ มีการประดับเป็นแดนเที่ยวไป มีบุตรเป็นที่ตั้งมั่น การไม่มีคู่แข่งเป็นความยึดมั่น มีความเป็นใหญ่เป็นที่สุด”

---

‘‘စောရာ ပန, ဘော ဂေါတမ, ကိံအဓိပ္ပာယာ, ကိံဥပဝိစာရာ, ကိံအဓိဋ္ဌာနာ, ကိံအဘိနိဝေသာ, ကိံပရိယောသာနာ’’တိ? ‘‘စောရာ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အာဒါနာဓိပ္ပာယာ ဂဟနူပဝိစာရာ သတ္ထာဓိဋ္ဌာနာ အန္ဓကာရာဘိနိဝေသာ အဒဿနပရိယောသာနာ’’တိ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็พวกโจรมีความประสงค์อะไร มีอะไรเป็นแดนเที่ยวไป มีอะไรเป็นที่ตั้งมั่น มีอะไรเป็นความยึดมั่น มีอะไรเป็นที่สุด พระเจ้าข้า” “ดูก่อนพราหมณ์ พวกโจรมีความประสงค์ในการถือเอา มีที่รกชัฏเป็นแดนเที่ยวไป มีศัสตราเป็นที่ตั้งมั่น มีความมืดเป็นความยึดมั่น การไม่ถูกพบเห็นเป็นที่สุด”

---

‘‘သမဏာ ပန, ဘော ဂေါတမ, ကိံအဓိပ္ပာယာ, ကိံဥပဝိစာရာ, ကိံအဓိဋ္ဌာနာ, ကိံအဘိနိဝေသာ, ကိံပရိယောသာနာ’’တိ? ‘‘သမဏာ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ခန္တိသောရစ္စာဓိပ္ပာယာ ပညူပဝိစာရာ သီလာဓိဋ္ဌာနာ အာကိဉ္စညာဘိနိဝေသာ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနာ’’တိ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็พวกสมณะมีความประสงค์อะไร มีอะไรเป็นแดนเที่ยวไป มีอะไรเป็นที่ตั้งมั่น มีอะไรเป็นความยึดมั่น มีอะไรเป็นที่สุด พระเจ้าข้า” “ดูก่อนพราหมณ์ พวกสมณะมีความประสงค์ในขันติและโสรัจจะ มีปัญญาเป็นแดนเที่ยวไป มีศีลเป็นที่ตั้งมั่น มีอากิญจัญญะเป็นความยึดมั่น มีนิพพานเป็นที่สุด”

---

‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘော ဂေါတမ, အဗ္ဘုတံ, ဘော ဂေါတမ! ခတ္တိယာနမ္ပိ ဘဝံ ဂေါတမော ဇာနာတိ အဓိပ္ပာယဉ္စ ဥပဝိစာရဉ္စ အဓိဋ္ဌာနဉ္စ အဘိနိဝေသဉ္စ ပရိယောသာနဉ္စ. ဗြာဟ္မဏာနမ္ပိ ဘဝံ ဂေါတမော ဇာနာတိ…ပေ… ဂဟပတီနမ္ပိ ဘဝံ ဂေါတမော ဇာနာတိ… ဣတ္ထီနမ္ပိ ဘဝံ ဂေါတမော ဇာနာတိ… စောရာနမ္ပိ ဘဝံ ဂေါတမော ဇာနာတိ … သမဏာနမ္ပိ ဘဝံ ဂေါတမော ဇာနာတိ အဓိပ္ပာယဉ္စ ဥပဝိစာရဉ္စ အဓိဋ္ဌာနဉ္စ အဘိနိဝေသဉ္စ ပရိယောသာနဉ္စ. အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ဒသမံ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏจริง ท่านพระโคดมทรงทราบแม้ซึ่งอัธยาศัย อุปวิจาร อธิษฐาน อภินิเวส และปริโยสานของพวกกษัตริย์ ท่านพระโคดมทรงทราบแม้ซึ่ง...ของพวกพราหมณ์...ของพวกคหบดี...ของพวกสตรี...ของพวกโจร...ท่านพระโคดมทรงทราบแม้ซึ่งอัธยาศัย อุปวิจาร อธิษฐาน อภินิเวส และปริโยสานของพวกสมณะ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ฯลฯ ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด” จบสูตรที่ ๑๐

---

၁၁. အပ္ပမာဒသုတ္တံ

๑๑. อัปปมาทสูตร

---

၅၃. အထ ခေါ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ [Pg.320] ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๕๓. ครั้งนั้น พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร พราหมณ์นั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘အတ္ထိ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ဧကော ဓမ္မော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ယော ဥဘော အတ္ထေ သမဓိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စေဝ အတ္ထံ, ယော စ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’တိ? ‘‘အတ္ထိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဧကော ဓမ္မော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ယော ဥဘော အတ္ထေ သမဓိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စေဝ အတ္ထံ, ယော စ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’တိ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ในภพหน้า มีอยู่หรือ” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “พราหมณ์ ธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ในภพหน้า มีอยู่”

---

‘‘ကတမော ပန, ဘော ဂေါတမ, ဧကော ဓမ္မော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ယော ဥဘော အတ္ထေ သမဓိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စေဝ အတ္ထံ, ယော စ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’တိ? ‘‘အပ္ပမာဒေါ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဧကော ဓမ္မော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥဘော အတ္ထေ သမဓိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စေဝ အတ္ထံ, ယော စ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ในภพหน้า คืออะไร” “พราหมณ์ ธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ในภพหน้า ได้แก่ความไม่ประมาท”

---

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ယာနိ ကာနိစိ ဇင်္ဂလာနံ ပါဏာနံ ပဒဇာတာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဟတ္ထိပဒေ သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တိ; ဟတ္ထိပဒံ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ မဟန္တတ္တေန. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အပ္ပမာဒေါ ဧကော ဓမ္မော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥဘော အတ္ထေ သမဓိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စေဝ အတ္ထံ, ယော စ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော.

“พราหมณ์ รอยเท้าของสัตว์บกทั้งหลายชนิดใดชนิดหนึ่งทั้งหมดนั้น ย่อมรวมลงในรอยเท้าช้าง รอยเท้าช้างชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ารอยเท้าของสัตว์เหล่านั้น เพราะเป็นรอยใหญ่ แม้ฉันใด ความไม่ประมาทก็เป็นธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ในภพหน้า ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

---

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ကူဋာဂါရဿ ယာ ကာစိ ဂေါပါနသိယော သဗ္ဗာ တာ ကူဋင်္ဂမာ ကူဋနိန္နာ ကူဋသမောသရဏာ, ကူဋံ တာသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ …ပေ….

“พราหมณ์ กลอนของเรือนยอดทั้งหมดนั้น ล้วนมุ่งไปสู่ยอด น้อมไปที่ยอด รวมลงที่ยอด ยอดเรือนชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ากลอนเหล่านั้น แม้ฉันใด ฯลฯ

---

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ပဗ္ဗဇလာယကော ပဗ္ဗဇံ လာယိတွာ အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ ဩဓုနာတိ နိဓုနာတိ နိစ္ဆာဒေတိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ…ပေ….

“พราหมณ์ คนเกี่ยวหญ้าปล้อง เกี่ยวหญ้าปล้องแล้วจับที่ปลาย สลัด ฟาด สะบัด แม้ฉันใด ฯลฯ

---

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, အမ္ဗပိဏ္ဍိယာ ဝဏ္ဋစ္ဆိန္နာယ ယာနိ ကာနိစိ အမ္ဗာနိ ဝဏ္ဋူပနိဗန္ဓနာနိ သဗ္ဗာနိ တာနိ တဒနွယာနိ ဘဝန္တိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ…ပေ….

“พราหมณ์ เมื่อเขาตัดขั้วพวงมะม่วง มะม่วงทุกลูกที่ยังเนื่องอยู่กับขั้ว ย่อมติดไปกับขั้วนั้น แม้ฉันใด ฯลฯ

---

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ယေ ကေစိ ခုဒ္ဒရာဇာနော သဗ္ဗေတေ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ အနုယန္တာ ဘဝန္တိ, ရာဇာ တေသံ စက္ကဝတ္တီ အဂ္ဂမက္ခာယတိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ…ပေ….

“พราหมณ์ พระราชาผู้เป็นประเทศราชทั้งหมดนั้น ล้วนเป็นผู้คล้อยตามพระเจ้าจักรพรรดิ พระเจ้าจักรพรรดิชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าพระราชาเหล่านั้น แม้ฉันใด ฯลฯ

---

‘‘သေယျထာပိ[Pg.321], ဗြာဟ္မဏ, ယာ ကာစိ တာရကရူပါနံ ပဘာ သဗ္ဗာ တာ စန္ဒဿ ပဘာယ ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ, စန္ဒပ္ပဘာ တာသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အပ္ပမာဒေါ ဧကော ဓမ္မော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥဘော အတ္ထေ သမဓိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စေဝ အတ္ထံ ယော စ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော.

“พราหมณ์ แสงสว่างของดาวนักษัตรทั้งปวงนั้น ย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งแสงสว่างของดวงจันทร์ แสงสว่างของดวงจันทร์ชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าแสงสว่างของดาวเหล่านั้น แม้ฉันใด ความไม่ประมาทก็เป็นธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ในภพหน้า ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

---

‘‘အယံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဧကော ဓမ္မော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥဘော အတ္ထေ သမဓိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စေဝ အတ္ထံ, ယော စ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’တိ.

“พราหมณ์ นี้แลเป็นธรรมอย่างหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ในภพหน้า”

---

‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ, အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ဧကာဒသမံ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ฯลฯ ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด” จบสูตรที่ ๑๑

---

၁၂. ဓမ္မိကသုတ္တံ

๑๒. ธัมมิกสูตร

---

၅၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဓမ္မိကော ဇာတိဘူမိယံ အာဝါသိကော ဟောတိ သဗ္ဗသော ဇာတိဘူမိယံ သတ္တသု အာဝါသေသု. တတြ သုဒံ အာယသ္မာ ဓမ္မိကော အာဂန္တုကေ ဘိက္ခူ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ ဝိဟိံသတိ ဝိတုဒတိ ရောသေတိ ဝါစာယ. တေ စ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မတာ ဓမ္မိကေန အက္ကောသိယမာနာ ပရိဘာသိယမာနာ ဝိဟေသိယမာနာ ဝိတုဒိယမာနာ ရောသိယမာနာ ဝါစာယ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသံ.

๕๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ก็สมัยนั้น ท่านพระธัมมิกะเป็นเจ้าอาวาสอยู่ในชาติภูมิ ในอาวาส ๗ แห่งทั้งหมดในชาติภูมินั้น ได้ยินว่า ท่านพระธัมมิกะด่า บริภาษ เบียดเบียน เสียดสี ข่มขี่ภิกษุอาคันตุกะด้วยวาจา ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นถูกท่านพระธัมมิกะด่า บริภาษ เบียดเบียน เสียดสี ข่มขี่ด้วยวาจา ก็หลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ละทิ้งอาวาสไป

---

အထ ခေါ ဇာတိဘူမကာနံ ဥပါသကာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယံ ခေါ ဘိက္ခုသံဃံ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန. အထ စ ပန အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသံ. ကော နု ခေါ ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသ’’န္တိ? အထ ခေါ ဇာတိဘူမကာနံ ဥပါသကာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ ဓမ္မိကော အာဂန္တုကေ ဘိက္ခူ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ ဝိဟိံသတိ ဝိတုဒတိ ရောသေတိ ဝါစာယ. တေ စ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မတာ ဓမ္မိကေန အက္ကောသိယမာနာ ပရိဘာသိယမာနာ ဝိဟေသိယမာနာ ဝိတုဒိယမာနာ ရောသိယမာနာ ဝါစာယ ပက္ကမန္တိ[Pg.322], န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသံ. ယံနူန မယံ အာယသ္မန္တံ ဓမ္မိကံ ပဗ္ဗာဇေယျာမာ’’တိ.

ครั้งนั้น อุบาสกชาวชาติภูมิได้มีความคิดดังนี้ว่า “พวกเราอุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แต่ภิกษุอาคันตุกะก็ยังหลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ละทิ้งอาวาสไป อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ภิกษุอาคันตุกะหลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ละทิ้งอาวาสไป” ต่อมา อุบาสกชาวชาติภูมิได้มีความคิดดังนี้ว่า “ท่านพระธัมมิกะนี้ด่า บริภาษ เบียดเบียน เสียดสี ข่มขี่ภิกษุอาคันตุกะด้วยวาจา ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นถูกท่านพระธัมมิกะด่า บริภาษ เบียดเบียน เสียดสี ข่มขี่ด้วยวาจา ก็หลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ละทิ้งอาวาสไป ทางที่ดี พวกเราควรขับไล่ท่านพระธัมมิกะ”

---

အထ ခေါ ဇာတိဘူမကာ ဥပါသကာ ယေန အာယသ္မာ ဓမ္မိကော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ဓမ္မိကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပက္ကမတု, ဘန္တေ, အာယသ္မာ ဓမ္မိကော ဣမမှာ အာဝါသာ; အလံ တေ ဣဓ ဝါသေနာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဓမ္မိကော တမှာ အာဝါသာ အညံ အာဝါသံ အဂမာသိ. တတြပိ သုဒံ အာယသ္မာ ဓမ္မိကော အာဂန္တုကေ ဘိက္ခူ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ ဝိဟိံသတိ ဝိတုဒတိ ရောသေတိ ဝါစာယ. တေ စ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မတာ ဓမ္မိကေန အက္ကောသိယမာနာ ပရိဘာသိယမာနာ ဝိဟေသိယမာနာ ဝိတုဒိယမာနာ ရောသိယမာနာ ဝါစာယ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသံ.

ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองชาติภูมิเข้าไปหาท่านพระธรรมิกะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระธรรมิกะว่า “ท่านผู้เจริญ ขอท่านพระธรรมิกะจงหลีกไปจากอาวาสนี้เถิด การอยู่ที่อาวาสนี้ของท่านพอแล้ว” ครั้งนั้น ท่านพระธรรมิกะได้หลีกจากอาวาสนั้นไปยังอาวาสอื่น แม้ในอาวาสนั้น ท่านพระธรรมิกะก็ยังด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง คุกคามภิกษุอาคันตุกะด้วยวาจา ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้น ถูกท่านพระธรรมิกะด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง คุกคามด้วยวาจา ก็พากันหลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ทิ้งอาวาสไป

---

အထ ခေါ ဇာတိဘူမကာနံ ဥပါသကာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယံ ခေါ ဘိက္ခုသံဃံ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန. အထ စ ပန အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသံ. ကော နု ခေါ ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသ’’န္တိ? အထ ခေါ ဇာတိဘူမကာနံ ဥပါသကာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ ဓမ္မိကော အာဂန္တုကေ ဘိက္ခူ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ ဝိဟိံသတိ ဝိတုဒတိ ရောသေတိ ဝါစာယ. တေ စ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မတာ ဓမ္မိကေန အက္ကောသိယမာနာ ပရိဘာသိယမာနာ ဝိဟေသိယမာနာ ဝိတုဒိယမာနာ ရောသိယမာနာ ဝါစာယ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသံ. ယံနူန မယံ အာယသ္မန္တံ ဓမ္မိကံ ပဗ္ဗာဇေယျာမာ’’တိ.

ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองชาติภูมิได้มีความคิดดังนี้ว่า “พวกเราอุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แต่ถึงกระนั้น ภิกษุอาคันตุกะก็ยังหลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ทิ้งอาวาสไป อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้ภิกษุอาคันตุกะหลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ทิ้งอาวาสไป” ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองชาติภูมิได้มีความคิดดังนี้อีกว่า “ท่านพระธรรมิกะนี้เอง ด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง คุกคามภิกษุอาคันตุกะด้วยวาจา ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้น ถูกท่านพระธรรมิกะด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง คุกคามด้วยวาจา ก็พากันหลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ทิ้งอาวาสไป ทางที่ดี พวกเราควรขับไล่ท่านพระธรรมิกะเสีย”

---

အထ ခေါ ဇာတိဘူမကာ ဥပါသကာ ယေနာယသ္မာ ဓမ္မိကော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ဓမ္မိကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပက္ကမတု, ဘန္တေ, အာယသ္မာ ဓမ္မိကော ဣမမှာပိ အာဝါသာ; အလံ တေ ဣဓ ဝါသေနာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဓမ္မိကော တမှာပိ အာဝါသာ အညံ အာဝါသံ အဂမာသိ. တတြပိ သုဒံ အာယသ္မာ ဓမ္မိကော အာဂန္တုကေ ဘိက္ခူ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ ဝိဟိံသတိ ဝိတုဒတိ ရောသေတိ ဝါစာယ. တေ စ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မတာ ဓမ္မိကေန အက္ကောသိယမာနာ ပရိဘာသိယမာနာ ဝိဟေသိယမာနာ ဝိတုဒိယမာနာ ရောသိယမာနာ ဝါစာယ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသံ.

ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองชาติภูมิเข้าไปหาท่านพระธรรมิกะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระธรรมิกะว่า “ท่านผู้เจริญ ขอท่านพระธรรมิกะจงหลีกไปแม้จากอาวาสนี้เถิด การอยู่ที่อาวาสนี้ของท่านพอแล้ว” ครั้งนั้น ท่านพระธรรมิกะได้หลีกไปแม้จากอาวาสนั้น ไปยังอาวาสอื่น แม้ในอาวาสนั้น ท่านพระธรรมิกะก็ยังด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง คุกคามภิกษุอาคันตุกะด้วยวาจา ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้น ถูกท่านพระธรรมิกะด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง คุกคามด้วยวาจา ก็พากันหลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ทิ้งอาวาสไป

---

အထ [Pg.323] ခေါ ဇာတိဘူမကာနံ ဥပါသကာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယံ ခေါ ဘိက္ခုသံဃံ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန. အထ စ ပန အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသံ. ကော နု ခေါ ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ပက္ကမန္တိ, န သဏ္ဌန္တိ, ရိဉ္စန္တိ အာဝါသ’’န္တိ? အထ ခေါ ဇာတိဘူမကာနံ ဥပါသကာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ ဓမ္မိကော အာဂန္တုကေ ဘိက္ခူ အက္ကောသတိ…ပေ…. ယံနူန မယံ အာယသ္မန္တံ ဓမ္မိကံ ပဗ္ဗာဇေယျာမ သဗ္ဗသော ဇာတိဘူမိယံ သတ္တဟိ အာဝါသေဟီ’’တိ. အထ ခေါ ဇာတိဘူမကာ ဥပါသကာ ယေနာယသ္မာ ဓမ္မိကော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ဓမ္မိကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပက္ကမတု, ဘန္တေ, အာယသ္မာ ဓမ္မိကော သဗ္ဗသော ဇာတိဘူမိယံ သတ္တဟိ အာဝါသေဟီ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ဓမ္မိကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဗ္ဗာဇိတော ခေါမှိ ဇာတိဘူမကေဟိ ဥပါသကေဟိ သဗ္ဗသော ဇာတိဘူမိယံ သတ္တဟိ အာဝါသေဟိ. ကဟံ နု ခေါ ဒါနိ ဂစ္ဆာမီ’’တိ? အထ ခေါ အာယသ္မတော ဓမ္မိကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျ’’န္တိ.

ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองชาติภูมิได้มีความคิดดังนี้ว่า “พวกเราอุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แต่ถึงกระนั้น ภิกษุอาคันตุกะก็ยังหลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ทิ้งอาวาสไป อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้ภิกษุอาคันตุกะหลีกไป ไม่ยั่งยืนอยู่ ทิ้งอาวาสไป” ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองชาติภูมิได้มีความคิดดังนี้อีกว่า “ท่านพระธรรมิกะนี้เอง ด่าภิกษุอาคันตุกะ...ฯลฯ... ทางที่ดี พวกเราควรขับไล่ท่านพระธรรมิกะออกจากอาวาสทั้ง ๗ แห่งในเมืองชาติภูมิโดยสิ้นเชิง” ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองชาติภูมิเข้าไปหาท่านพระธรรมิกะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระธรรมิกะว่า “ท่านผู้เจริญ ขอท่านพระธรรมิกะจงหลีกไปจากอาวาสทั้ง ๗ แห่งในเมืองชาติภูมิโดยสิ้นเชิงเถิด” ครั้งนั้น ท่านพระธรรมิกะได้มีความคิดดังนี้ว่า “อุบาสกชาวเมืองชาติภูมิขับไล่เราออกจากอาวาสทั้ง ๗ แห่งในเมืองชาติภูมิโดยสิ้นเชิงแล้ว บัดนี้ เราจะไปที่ไหนหนอ” ครั้งนั้น ท่านพระธรรมิกะได้มีความคิดดังนี้อีกว่า “ทางที่ดี เราควรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ”

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ ဓမ္မိကော ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ရာဇဂဟံ တေန ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန ယေန ရာဇဂဟံ ဂိဇ္ဈကူဋော ပဗ္ဗတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ ဓမ္မိကံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု တွံ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, အာဂစ္ဆသီ’’တိ? ‘‘ပဗ္ဗာဇိတော အဟံ, ဘန္တေ, ဇာတိဘူမကေဟိ ဥပါသကေဟိ သဗ္ဗသော ဇာတိဘူမိယံ သတ္တဟိ အာဝါသေဟီ’’တိ. ‘‘အလံ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, ကိံ တေ ဣမိနာ, ယံ တံ တတော တတော ပဗ္ဗာဇေန္တိ, သော တွံ တတော တတော ပဗ္ဗာဇိတော မမေဝ သန္တိကေ အာဂစ္ဆသိ’’.

ครั้งนั้น ท่านพระธรรมิกะถือบาตรและจีวรหลีกไปทางกรุงราชคฤห์ เที่ยวจาริกไปโดยลำดับจนถึงกรุงราชคฤห์ ภูเขาคิชฌกูฏ แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กะท่านพระธรรมิกะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วว่า “เอาเถิด ธรรมิกพราหมณ์ ท่านมาจากไหน” ท่านพระธรรมิกะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกอุบาสกชาวเมืองชาติภูมิขับไล่ออกจากอาวาสทั้ง ๗ แห่งในเมืองชาติภูมิโดยสิ้นเชิง” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พอเถิด ธรรมิกพราหมณ์ ท่านจะต้องการอะไรด้วยสิ่งนี้ การที่เขาขับไล่ท่านออกจากที่นั้นๆ ท่านผู้ถูกขับไล่ออกจากที่นั้นๆ แล้ว ก็มาสู่สำนักของเรานี่แหละ”

---

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သာမုဒ္ဒိကာ ဝါဏိဇာ တီရဒဿိံ သကုဏံ ဂဟေတွာ နာဝါယ သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟန္တိ. တေ အတီရဒက္ခိဏိယာ နာဝါယ တီရဒဿိံ သကုဏံ မုဉ္စန္တိ. သော ဂစ္ဆတေဝ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ, ဂစ္ဆတိ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ, ဂစ္ဆတိ ဥတ္တရံ ဒိသံ, ဂစ္ဆတိ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ, ဂစ္ဆတိ ဥဒ္ဓံ, ဂစ္ဆတိ အနုဒိသံ. သစေ သော သမန္တာ တီရံ ပဿတိ, တထာဂတကောဝ ဟောတိ. သစေ ပန သော သမန္တာ [Pg.324] တီရံ န ပဿတိ တမေဝ နာဝံ ပစ္စာဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, ယံ တံ တတော တတော ပဗ္ဗာဇေန္တိ သော တွံ တတော တတော ပဗ္ဗာဇိတော မမေဝ သန္တိကေ အာဂစ္ဆသိ.

“ธรรมิกพราหมณ์ เรื่องเคยมีมาแล้ว พวกพ่อค้าเดินเรือสมุทรจะนำนกดูฝั่งไปด้วย แล้วแล่นเรือไปในมหาสมุทร เมื่อเรือมองไม่เห็นฝั่ง พวกเขาจะปล่อยนกดูฝั่งไป นกนั้นจะบินไปทางทิศตะวันออก ทิศตะวันตก ทิศเหนือ ทิศใต้ ทิศเบื้องบน และทิศเฉียง ถ้านกนั้นเห็นฝั่งโดยรอบ ก็จะบินตรงไปทางนั้น แต่ถ้านกนั้นมองไม่เห็นฝั่งโดยรอบ ก็จะบินกลับมายังเรือลำนั้นนั่นเอง ธรรมิกพราหมณ์ ฉันนั้นเหมือนกันแล การที่เขาขับไล่ท่านออกจากที่นั้นๆ ท่านผู้ถูกขับไล่ออกจากที่นั้นๆ แล้ว ก็มาสู่สำนักของเรานี่แหละ”

---

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, ရညော ကောရဗျဿ သုပ္ပတိဋ္ဌော နာမ နိဂြောဓရာဇာ အဟောသိ ပဉ္စသာခေါ သီတစ္ဆာယော မနောရမော. သုပ္ပတိဋ္ဌဿ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, နိဂြောဓရာဇဿ ဒွါဒသယောဇနာနိ အဘိနိဝေသော အဟောသိ, ပဉ္စ ယောဇနာနိ မူလသန္တာနကာနံ. သုပ္ပတိဋ္ဌဿ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, နိဂြောဓရာဇဿ တာဝ မဟန္တာနိ ဖလာနိ အဟေသုံ; သေယျထာပိ နာမ အာဠှကထာလိကာ. ဧဝမဿ သာဒူနိ ဖလာနိ အဟေသုံ; သေယျထာပိ နာမ ခုဒ္ဒံ မဓုံ အနေလကံ. သုပ္ပတိဋ္ဌဿ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, နိဂြောဓရာဇဿ ဧကံ ခန္ဓံ ရာဇာ ပရိဘုဉ္ဇတိ သဒ္ဓိံ ဣတ္ထာဂါရေန, ဧကံ ခန္ဓံ ဗလကာယော ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဧကံ ခန္ဓံ နေဂမဇာနပဒါ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဧကံ ခန္ဓံ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဧကံ ခန္ဓံ မိဂါ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. သုပ္ပတိဋ္ဌဿ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, နိဂြောဓရာဇဿ န ကောစိ ဖလာနိ ရက္ခတိ, န စ သုဒံ အညမညဿ ဖလာနိ ဟိံသန္တိ.

“ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ เรื่องเคยมีมาแล้ว ในแคว้นของพระเจ้าโกรัพยะ มีพระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะ มีกิ่ง ๕ กิ่ง มีร่มเงาเย็นสบาย น่ารื่นรมย์ ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ก็พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะนั้นแผ่ปริมณฑลกว้าง ๑๒ โยชน์ มีรากหยั่งลึก ๕ โยชน์ ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ก็พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะนั้นมีผลใหญ่โตเพียงหม้อข้าวขนาดใหญ่ ผลของพระยานิโครธนั้นมีรสอร่อยเหมือนน้ำผึ้งเดือนห้าที่ไม่มีตัวอ่อน ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ พระเจ้าแผ่นดินพร้อมด้วยฝ่ายในเสวยผลที่กิ่งหนึ่ง พลนิกายเสวยผลที่กิ่งหนึ่ง ชาวนิคมและชาวชนบทเสวยผลที่กิ่งหนึ่ง สมณพราหมณ์เสวยผลที่กิ่งหนึ่ง หมู่เนื้อเสวยผลที่กิ่งหนึ่ง ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ก็ไม่มีใครคอยหวงแหนผลของพระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะนั้นเลย และสัตว์ทั้งหลายก็มิได้เบียดเบียนผลของกันและกัน”

---

‘‘အထ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, အညတရော ပုရိသော သုပ္ပတိဋ္ဌဿ နိဂြောဓရာဇဿ ယာဝဒတ္ထံ ဖလာနိ ဘက္ခိတွာ သာခံ ဘဉ္ဇိတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သုပ္ပတိဋ္ဌေ နိဂြောဓရာဇေ အဓိဝတ္ထာယ ဒေဝတာယ ဧတဒဟောသိ – ‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော! ယာဝ ပါပေါ မနုဿော, ယတြ ဟိ နာမ သုပ္ပတိဋ္ဌဿ နိဂြောဓရာဇဿ ယာဝဒတ္ထံ ဖလာနိ ဘက္ခိတွာ သာခံ ဘဉ္ဇိတွာ ပက္ကမိဿတိ, ယံနူန သုပ္ပတိဋ္ဌော နိဂြောဓရာဇာ အာယတိံ ဖလံ န ဒဒေယျာ’တိ. အထ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သုပ္ပတိဋ္ဌော နိဂြောဓရာဇာ အာယတိံ ဖလံ န အဒါသိ.

“ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ครั้งนั้น บุรุษผู้หนึ่งบริโภคผลของพระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะตามความต้องการแล้ว หักกิ่งหลีกไป ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ครั้งนั้น เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ท่านผู้เจริญ ไม่เคยปรากฏจริงหนอ มนุษย์ผู้นี้ช่างเลวทรามอะไรเช่นนี้ บริโภคผลของพระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะตามความต้องการแล้ว ยังหักกิ่งหลีกไปอีก ถ้ากระไร พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะไม่พึงให้ผลในกาลต่อไป’ ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ครั้งนั้น พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะจึงไม่ให้ผลในกาลต่อไป”

---

‘‘အထ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, ရာဇာ ကောရဗျော ယေန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘ယဂ္ဃေ, မာရိသ, ဇာနေယျာသိ သုပ္ပတိဋ္ဌော နိဂြောဓရာဇာ ဖလံ န ဒေတီ’တိ? အထ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါသိ, ယထာ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ အာဂန္တွာ သုပ္ပတိဋ္ဌံ နိဂြောဓရာဇံ ပဝတ္တေသိ [Pg.325] ဥမ္မူလမကာသိ. အထ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သုပ္ပတိဋ္ဌေ နိဂြောဓရာဇေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ အဿုမုခီ ရုဒမာနာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ.

“ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ครั้งนั้น พระเจ้าโกรัพยะเสด็จเข้าไปหาท้าวสักกะจอมเทพถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปหาแล้ว ได้ตรัสกับท้าวสักกะจอมเทพดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ขอท่านโปรดทราบเถิดว่า พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะไม่ยอมให้ผล’ ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพทรงบันดาลอิทธาภิสังขารให้ลมพายุฝนที่รุนแรงพัดมา ทำให้พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะล้มลง ถอนรากขึ้นเบื้องบน ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ครั้งนั้น เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะ เป็นทุกข์ เสียใจ มีหน้านองด้วยน้ำตา ร้องไห้ ยืนอยู่ ณ ที่ส่วนข้างหนึ่ง”

---

‘‘အထ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ယေန သုပ္ပတိဋ္ဌေ နိဂြောဓရာဇေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ သုပ္ပတိဋ္ဌေ နိဂြောဓရာဇေ အဓိဝတ္ထံ ဒေဝတံ ဧတဒဝေါစ – ‘ကိံ နု တွံ, ဒေဝတေ, ဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ အဿုမုခီ ရုဒမာနာ ဧကမန္တံ ဌိတာ’တိ? ‘တထာ ဟိ ပန မေ, မာရိသ, ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ အာဂန္တွာ ဘဝနံ ပဝတ္တေသိ ဥမ္မူလမကာသီ’တိ. ‘အပိ နု တွံ, ဒေဝတေ, ရုက္ခဓမ္မေ ဌိတာယ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ အာဂန္တွာ ဘဝနံ ပဝတ္တေသိ ဥမ္မူလမကာသီ’တိ? ‘ကထံ ပန, မာရိသ, ရုက္ခော ရုက္ခဓမ္မေ ဌိတော ဟောတီ’တိ? ‘ဣဓ, ဒေဝတေ, ရုက္ခဿ မူလံ မူလတ္ထိကာ ဟရန္တိ, တစံ တစတ္ထိကာ ဟရန္တိ, ပတ္တံ ပတ္တတ္ထိကာ ဟရန္တိ, ပုပ္ဖံ ပုပ္ဖတ္ထိကာ ဟရန္တိ, ဖလံ ဖလတ္ထိကာ ဟရန္တိ. န စ တေန ဒေဝတာယ အနတ္တမနတာ ဝါ အနဘိနန္ဒိ ဝါ ကရဏီယာ. ဧဝံ ခေါ, ဒေဝတေ, ရုက္ခော ရုက္ခဓမ္မေ ဌိတော ဟောတီ’တိ. ‘အဋ္ဌိတာယေဝ ခေါ မေ, မာရိသ, ရုက္ခဓမ္မေ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ အာဂန္တွာ ဘဝနံ ပဝတ္တေသိ ဥမ္မူလမကာသီ’တိ. ‘သစေ ခေါ တွံ, ဒေဝတေ, ရုက္ခဓမ္မေ တိဋ္ဌေယျာသိ, သိယာ တေ ဘဝနံ ယထာပုရေ’တိ? ‘ဌဿာမဟံ, မာရိသ, ရုက္ခဓမ္မေ, ဟောတု မေ ဘဝနံ ယထာပုရေ’’’တိ.

“ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จเข้าไปหาเทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะถึงที่อยู่ ครั้นเสด็จเข้าไปหาแล้ว ได้ตรัสกับเทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่พระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะดังนี้ว่า ‘ดูก่อนเทวดา เหตุไรท่านจึงเป็นทุกข์ เสียใจ มีหน้านองด้วยน้ำตา ร้องไห้ ยืนอยู่ ณ ที่ส่วนข้างหนึ่ง’ เทวดากราบทูลว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ก็ลมพายุฝนที่รุนแรงพัดมา ทำให้วิมานของข้าพเจ้าล้มลง ถอนรากขึ้นเบื้องบน’ ท้าวสักกะตรัสถามว่า ‘ดูก่อนเทวดา ก็ลมพายุฝนที่รุนแรงพัดมา ทำให้วิมานของท่านผู้ตั้งอยู่ในรุกขธรรมล้มลง ถอนรากขึ้นเบื้องบนหรือ’ เทวดาทูลถามว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ก็ต้นไม้ชื่อว่าตั้งอยู่ในรุกขธรรมเป็นอย่างไร’ ท้าวสักกะตรัสตอบว่า ‘ดูก่อนเทวดา ในโลกนี้ ชนทั้งหลายผู้ต้องการราก ย่อมนำรากของต้นไม้ไป ผู้ต้องการเปลือก ย่อมนำเปลือกไป ผู้ต้องการใบ ย่อมนำใบไป ผู้ต้องการดอก ย่อมนำดอกไป ผู้ต้องการผล ย่อมนำผลไป เพราะเหตุนั้น เทวดาไม่ควรทำความเสียใจหรือไม่พอใจ ดูก่อนเทวดา อย่างนี้แล ต้นไม้ชื่อว่าตั้งอยู่ในรุกขธรรม’ เทวดากราบทูลว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ก็เพราะข้าพเจ้ามิได้ตั้งอยู่ในรุกขธรรมนั่นแล ลมพายุฝนที่รุนแรงจึงพัดมา ทำให้วิมานของข้าพเจ้าล้มลง ถอนรากขึ้นเบื้องบน’ ท้าวสักกะตรัสว่า ‘ดูก่อนเทวดา ถ้าท่านพึงตั้งอยู่ในรุกขธรรมไซร้ วิมานของท่านพึงเป็นเหมือนเดิม’ เทวดากราบทูลว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ข้าพเจ้าจักตั้งอยู่ในรุกขธรรม ขอวิมานของข้าพเจ้าจงเป็นเหมือนเดิมเถิด’”

---

‘‘အထ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါသိ, ယထာ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ အာဂန္တွာ သုပ္ပတိဋ္ဌံ နိဂြောဓရာဇံ ဥဿာပေသိ, သစ္ဆဝီနိ မူလာနိ အဟေသုံ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, အပိ နု တံ သမဏဓမ္မေ ဌိတံ ဇာတိဘူမကာ ဥပါသကာ ပဗ္ဗာဇေသုံ သဗ္ဗသော ဇာတိဘူမိယံ သတ္တဟိ အာဝါသေဟီ’’တိ? ‘‘ကထံ ပန, ဘန္တေ, သမဏော သမဏဓမ္မေ ဌိတော ဟောတီ’’တိ? ‘‘ဣဓ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သမဏော အက္ကောသန္တံ န ပစ္စက္ကောသတိ, ရောသန္တံ န ပဋိရောသတိ, ဘဏ္ဍန္တံ န ပဋိဘဏ္ဍတိ. ဧဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သမဏော သမဏဓမ္မေ ဌိတော ဟောတီ’’တိ. ‘‘အဋ္ဌိတံယေဝ မံ, ဘန္တေ, သမဏဓမ္မေ ဇာတိဘူမကာ ဥပါသကာ ပဗ္ဗာဇေသုံ သဗ္ဗသော ဇာတိဘူမိယံ သတ္တဟိ အာဝါသေဟီ’’တိ.

“ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพทรงบันดาลอิทธาภิสังขารให้ลมพายุฝนที่รุนแรงพัดมา ตั้งพระยานิโครธชื่อสุปปติฏฐะขึ้น รากทั้งหลายก็มีผิวหนังเป็นปกติ ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ ฉันนั้นเหมือนกันแล พวกอุบาสกชาวชาติภูมิขับไล่ท่านผู้ตั้งอยู่ในสมณธรรมออกจากอาวาสทั้ง ๗ ในชาติภูมิโดยประการทั้งปวงหรือ” พระธัมมิกะทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็สมณะชื่อว่าตั้งอยู่ในสมณธรรมเป็นอย่างไร” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ สมณะในธรรมวินัยนี้ เมื่อเขาด่าอยู่ ย่อมไม่ด่าตอบ เมื่อเขาโกรธอยู่ ย่อมไม่โกรธตอบ เมื่อเขาบริภาษอยู่ ย่อมไม่บริภาษตอบ ดูก่อนพราหมณ์ธัมมิกะ อย่างนี้แล สมณะชื่อว่าตั้งอยู่ในสมณธรรม” พระธัมมิกะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกอุบาสกชาวชาติภูมิขับไล่ข้าพระองค์ผู้มิได้ตั้งอยู่ในสมณธรรมนั่นแล ออกจากอาวาสทั้ง ๗ ในชาติภูมิโดยประการทั้งปวง”

---

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ[Pg.326], ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သုနေတ္တော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ တိတ္ထကရော ကာမေသု ဝီတရာဂေါ. သုနေတ္တဿ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သတ္ထုနော အနေကာနိ သာဝကသတာနိ အဟေသုံ. သုနေတ္တော သတ္ထာ သာဝကာနံ ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ယေ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သုနေတ္တဿ သတ္ထုနော ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ စိတ္တာနိ န ပသာဒေသုံ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇိံသု. ယေ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သုနေတ္တဿ သတ္ထုနော ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ စိတ္တာနိ ပသာဒေသုံ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိံသု.

พราหมณ์ธัมมิกะ เรื่องเคยมีมาแล้ว ศาสดาชื่อสุเนตตะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ได้มีแล้ว พราหมณ์ธัมมิกะ ก็ศาสดาชื่อสุเนตตะนั้น มีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก พราหมณ์ธัมมิกะ ก็บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใดไม่ทำจิตให้เลื่อมใสในศาสดาสุเนตตะผู้แสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก สาวกเหล่านั้น หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนพราหมณ์ธัมมิกะ สาวกเหล่าใดทำจิตให้เลื่อมใสในศาสดาสุเนตตะผู้แสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก สาวกเหล่านั้น หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

---

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, မူဂပက္ခော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ…ပေ… အရနေမိ နာမ သတ္ထာ အဟောသိ… ကုဒ္ဒါလကော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ… ဟတ္ထိပါလော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ… ဇောတိပါလော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ တိတ္ထကရော ကာမေသု ဝီတရာဂေါ. ဇောတိပါလဿ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သတ္ထုနော အနေကာနိ သာဝကသတာနိ အဟေသုံ. ဇောတိပါလော သတ္ထာ သာဝကာနံ ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ယေ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, ဇောတိပါလဿ သတ္ထုနော ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ စိတ္တာနိ န ပသာဒေသုံ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇိံသု. ယေ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, ဇောတိပါလဿ သတ္ထုနော ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ စိတ္တာနိ ပသာဒေသုံ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိံသု.

พราหมณ์ธัมมิกะ เรื่องเคยมีมาแล้ว ศาสดาชื่อมูคปักขะได้มีแล้ว...ฯลฯ... ศาสดาชื่ออรเนมิได้มีแล้ว... ศาสดาชื่อกุททาลกะได้มีแล้ว... ศาสดาชื่อหัตถิปาละได้มีแล้ว... ศาสดาชื่อโชติปาละ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ได้มีแล้ว พราหมณ์ธัมมิกะ ก็ศาสดาชื่อโชติปาละนั้น มีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาโชติปาละแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก พราหมณ์ธัมมิกะ ก็บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใดไม่ทำจิตให้เลื่อมใสในศาสดาโชติปาละผู้แสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก สาวกเหล่านั้น หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนพราหมณ์ธัมมิกะ สาวกเหล่าใดทำจิตให้เลื่อมใสในศาสดาโชติปาละผู้แสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก สาวกเหล่านั้น หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

---

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, ယော ဣမေ ဆ သတ္ထာရေ တိတ္ထကရေ ကာမေသု ဝီတရာဂေ, အနေကသတပရိဝါရေ သသာဝကသံဃေ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော အက္ကောသေယျ ပရိဘာသေယျ, ဗဟုံ သော အပုညံ ပသဝေယျာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, ဣမေ ဆ သတ္ထာရေ တိတ္ထကရေ ကာမေသု ဝီတရာဂေ အနေကသတပရိဝါရေ သသာဝကသံဃေ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော အက္ကောသေယျ ပရိဘာသေယျ, ဗဟုံ သော အပုညံ ပသဝေယျ. ယော ဧကံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နံ ပုဂ္ဂလံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ, အယံ တတော ဗဟုတရံ အပုညံ ပသဝတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? နာဟံ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ဧဝရူပိံ ခန္တိံ ဝဒါမိ, ယထာမံ သဗြဟ္မစာရီသု. တသ္မာတိဟ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက[Pg.327], ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န နော သမသဗြဟ္မစာရီသု စိတ္တာနိ ပဒုဋ္ဌာနိ ဘဝိဿန္တီ’’’တိ. ဧဝဉှိ တေ, ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မိက, သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ.

พราหมณ์ธัมมิกะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คือ บุคคลใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษศาสดาทั้ง ๖ เหล่านี้ ผู้เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม มีสาวกหลายร้อยเป็นบริวาร พร้อมทั้งหมู่สาวก ผู้นั้นจะพึงประสบอบุญเป็นอันมากมิใช่หรือ อย่างนั้น พระเจ้าข้า พราหมณ์ธัมมิกะ บุคคลใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษศาสดาทั้ง ๖ เหล่านี้ ผู้เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม มีสาวกหลายร้อยเป็นบริวาร พร้อมทั้งหมู่สาวก ผู้นั้นจะพึงประสบอบุญเป็นอันมาก ส่วนบุคคลใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษบุคคลผู้หนึ่งซึ่งถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ บุคคลนี้ย่อมประสบอบุญมากกว่านั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะเราไม่กล่าวถึงความอดทนเช่นนี้ในภายนอกศาสนานี้ เหมือนในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย พราหมณ์ธัมมิกะ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘จิตของเราทั้งหลายจักไม่ประทุษร้ายในเพื่อนพรหมจารีผู้เสมอกัน’ พราหมณ์ธัมมิกะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

‘‘သုနေတ္တော မူဂပက္ခော စ, အရနေမိ စ ဗြာဟ္မဏော;

ကုဒ္ဒါလကော အဟု သတ္ထာ, ဟတ္ထိပါလော စ မာဏဝေါ.

ศาสดาชื่อสุเนตตะและมูคปักขะ อรเนมิพราหมณ์ ศาสดาชื่อกุททาลกะ และหัตถิปาละมาณพ ได้มีแล้ว

---

‘‘ဇောတိပါလော စ ဂေါဝိန္ဒော, အဟု သတ္တပုရောဟိတော;

အဟိံသကာ အတီတံသေ, ဆ သတ္ထာရော ယသဿိနော.

โชติปาละผู้เป็นโควิทนะ เป็นปุโรหิตของพระราชา ๗ พระองค์ ได้มีแล้ว ศาสดาทั้ง ๖ ผู้มีบริวารมาก ไม่เบียดเบียนกัน ได้มีแล้วในอดีต

---

‘‘နိရာမဂန္ဓာ ကရုဏေဓိမုတ္တာ, ကာမသံယောဇနာတိဂါ ;

ကာမရာဂံ ဝိရာဇေတွာ, ဗြဟ္မလောကူပဂါ အဟုံ.

ศาสดาเหล่านั้นปราศจากกลิ่นดิบ (กิเลส) น้อมไปในกรุณา ก้าวล่วงกามสังโยชน์ได้แล้ว ยังกามราคะให้คลายแล้ว จึงเป็นผู้เข้าถึงพรหมโลก

---

‘‘အဟေသုံ သာဝကာ တေသံ, အနေကာနိ သတာနိပိ;

နိရာမဂန္ဓာ ကရုဏေဓိမုတ္တာ, ကာမသံယောဇနာတိဂါ;

ကာမရာဂံ ဝိရာဇေတွာ, ဗြဟ္မလောကူပဂါ အဟုံ.

สาวกของศาสดาเหล่านั้นมีหลายร้อยคน แม้สาวกเหล่านั้นก็ปราศจากกลิ่นดิบ (กิเลส) น้อมไปในกรุณา ก้าวล่วงกามสังโยชน์ได้แล้ว ยังกามราคะให้คลายแล้ว จึงเป็นผู้เข้าถึงพรหมโลก

---

‘‘ယေတေ ဣသီ ဗာဟိရကေ, ဝီတရာဂေ သမာဟိတေ;

ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပော, ယော နရော ပရိဘာသတိ;

ဗဟုဉ္စ သော ပသဝတိ, အပုညံ တာဒိသော နရော.

นรชนใดมีจิตคิดประทุษร้าย บริภาษฤาษีทั้งหลายเหล่านั้น ซึ่งเป็นภายนอก (ศาสนา) ผู้ปราศจากราคะ มีจิตตั้งมั่นแล้ว นรชนเช่นนั้นย่อมประสบอบุญเป็นอันมาก

---

‘‘ယော စေကံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နံ, ဘိက္ခုံ ဗုဒ္ဓဿ သာဝကံ;

ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပော, ယော နရော ပရိဘာသတိ;

အယံ တတော ဗဟုတရံ, အပုညံ ပသဝေ နရော.

ส่วนนรชนใดมีจิตคิดประทุษร้าย บริภาษภิกษุสาวกของพระพุทธเจ้าผู้หนึ่ง ซึ่งถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ นรชนนี้ย่อมประสบอบุญมากกว่านรชนนั้น

---

‘‘န သာဓုရူပံ အာသီဒေ, ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနပ္ပဟာယိနံ;

သတ္တမော ပုဂ္ဂလော ဧသော, အရိယသံဃဿ ဝုစ္စတိ.

ไม่พึงประทุษร้ายท่านผู้มีรูปอันดี ผู้ละที่ตั้งแห่งทิฏฐิได้แล้ว บุคคลนี้ท่านเรียกว่าเป็นบุคคลที่ ๗ แห่งพระอริยสงฆ์

---

‘‘အဝီတရာဂေါ ကာမေသု, ယဿ ပဉ္စိန္ဒြိယာ မုဒူ;

သဒ္ဓါ သတိ စ ဝီရိယံ, သမထော စ ဝိပဿနာ.

คือเป็นผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย มีอินทรีย์ ๕ อย่างอ่อน คือ สัทธา สติ วิริยะ สมถะ และวิปัสสนา

---

‘‘တာဒိသံ ဘိက္ခုမာသဇ္ဇ, ပုဗ္ဗေဝ ဥပဟညတိ;

အတ္တာနံ ဥပဟန္တွာန, ပစ္ဆာ အညံ ဝိဟိံသတိ.

บุคคลประทุษร้ายภิกษุเช่นนั้น ย่อมทำลายตนเองก่อน ครั้นทำลายตนแล้ว ภายหลังจึงเบียดเบียนผู้อื่น

---

‘‘ယော [Pg.328] စ ရက္ခတိ အတ္တာနံ, ရက္ခိတော တဿ ဗာဟိရော;

တသ္မာ ရက္ခေယျ အတ္တာနံ, အက္ခတော ပဏ္ဍိတော သဒါ’’တိ. ဒွါဒသမံ;

ผู้ใดรักษาตน ผู้นั้นชื่อว่ารักษาผู้อื่น เพราะฉะนั้น บัณฑิตพึงรักษาตน ไม่ให้ถูกกำจัด (คือมีคุณธรรมไม่บกพร่อง) ทุกเมื่อ

---

ဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

ธัมมิกวรรคที่ ๕

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้น คือ

---

နာဂမိဂသာလာ ဣဏံ, စုန္ဒံ ဒွေ သန္ဒိဋ္ဌိကာ ဒုဝေ;

ခေမဣန္ဒြိယ အာနန္ဒ, ခတ္တိယာ အပ္ပမာဒေန ဓမ္မိကောတိ.

นาคสูตร มิคสาลสูตร อิณสูตร จุนทสูตร สันทิฏฐิกสูตร ๒ สูตร เขมสูตร อินทริยสูตร อานันทสูตร ขัตติยสูตร อัปปมาทสูตร และธัมมิกสูตร

---

ပဌမပဏ္ဏာသကံ သမတ္တံ.

ปฐมปัณณาสก์ จบ

---

၂. ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ

๒. ทุติยปัณณาสก์

---

၆. မဟာဝဂ္ဂေါ

๖. มหาวรรค

---

၁. သောဏသုတ္တံ

๑. โสณสูตร

---

၅၅. ဧဝံ, [Pg.329] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သောဏော ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ သီတဝနသ္မိံ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သောဏဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ယေ ခေါ ကေစိ ဘဂဝတော သာဝကာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဝိဟရန္တိ, အဟံ တေသံ အညတရော. အထ စ ပန မေ န အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, သံဝိဇ္ဇန္တိ ခေါ ပန မေ ကုလေ ဘောဂါ, သက္ကာ ဘောဂါ စ ဘုဉ္ဇိတုံ ပုညာနိ စ ကာတုံ. ယံနူနာဟံ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇေယျံ ပုညာနိ စ ကရေယျ’’န္တိ.

๕๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแล ท่านพระโสณะอยู่ที่สีตวัน เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล เมื่อท่านพระโสณะหลีกเร้นอยู่ในที่ลับ เกิดความวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า ‘บรรดาสาวกของพระผู้มีพระภาคที่ปรารภความเพียรอยู่ เราก็เป็นผู้หนึ่ง แต่จิตของเรายังไม่หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น ก็และโภคะในตระกูลของเรายังมีอยู่ เราสามารถจะบริโภคโภคะและทำบุญได้ ทางที่ดี เราควรจะลาสิกขา กลับไปสู่เพศต่ำ แล้วบริโภคโภคะและทำบุญ’

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတော သောဏဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမ္မိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမ္မိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝံ ခေါ – ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ အန္တရဟိတော သီတဝနေ အာယသ္မတော သောဏဿ သမ္မုခေ ပါတုရဟောသိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. အာယသ္မာပိ ခေါ သောဏော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ သောဏံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบความวิตกในใจของท่านพระโสณะด้วยพระทัยแล้ว ได้ทรงหายจากภูเขาคิชฌกูฏ ไปปรากฏตรงหน้าท่านพระโสณะที่สีตวัน เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ แม้ท่านพระโสณะก็ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กะท่านพระโสณะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า

---

‘‘နနု တေ, သောဏ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ယေ ခေါ ကေစိ ဘဂဝတော သာဝကာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဝိဟရန္တိ, အဟံ တေသံ အညတရော. အထ စ ပန မေ န အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, သံဝိဇ္ဇန္တိ ခေါ ပန မေ ကုလေ ဘောဂါ, သက္ကာ ဘောဂါ စ ဘုဉ္ဇိတုံ ပုညာနိ စ ကာတုံ. ယံနူနာဟံ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇေယျံ ပုညာနိ စ ကရေယျ’’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’.

“โสณะ เธอนั้นไปในที่สงัด หลีกเร้นอยู่ผู้เดียว ได้มีความวิตกแห่งใจเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘บรรดาสาวกของพระผู้มีพระภาคที่ปรารภความเพียรอยู่ เราก็เป็นผู้หนึ่ง แต่ไฉนจิตของเราจึงยังไม่หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นเล่า ก็แหละ โภคะทั้งหลายในตระกูลของเราก็ยังมีอยู่ เราสามารถจะบริโภคโภคะและบำเพ็ญบุญได้ ไฉนหนอ เราจะพึงบอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศต่ำ บริโภคโภคะและบำเพ็ญบุญ’ ดังนี้ มิใช่หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

---

‘‘တံ [Pg.330] ကိံ မညသိ, သောဏ, ကုသလော တွံ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတော ဝီဏာယ တန္တိဿရေ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိံ မညသိ, သောဏ, ယဒါ တေ ဝီဏာယ တန္တိယော အစ္စာယတာ ဟောန္တိ, အပိ နု တေ ဝီဏာ တသ္မိံ သမယေ သရဝတီ ဝါ ဟောတိ ကမ္မညာ ဝါ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“โสณะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เมื่อก่อนเธอเป็นคฤหัสถ์ เป็นผู้ฉลาดในเสียงแห่งสายพิณมิใช่หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “โสณะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เมื่อใดสายพิณของเธอขึงตึงเกินไป เมื่อนั้นพิณของเธอจะมีเสียงไพเราะหรือใช้การได้บ้างหรือไม่” “ไม่เป็นอย่างนั้นเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘တံ ကိံ မညသိ, သောဏ, ယဒါ တေ ဝီဏာယ တန္တိယော အတိသိထိလာ ဟောန္တိ, အပိ နု တေ ဝီဏာ တသ္မိံ သမယေ သရဝတီ ဝါ ဟောတိ ကမ္မညာ ဝါ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“โสณะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เมื่อใดสายพิณของเธอหย่อนเกินไป เมื่อนั้นพิณของเธอจะมีเสียงไพเราะหรือใช้การได้บ้างหรือไม่” “ไม่เป็นอย่างนั้นเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘ယဒါ ပန တေ, သောဏ, ဝီဏာယ တန္တိယော န အစ္စာယတာ ဟောန္တိ နာတိသိထိလာ သမေ ဂုဏေ ပတိဋ္ဌိတာ, အပိ နု တေ ဝီဏာ တသ္မိံ သမယေ သရဝတီ ဝါ ဟောတိ ကမ္မညာ ဝါ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’.

“โสณะ แต่เมื่อใดสายพิณของเธอไม่ตึงเกินไป ไม่หย่อนเกินไป ตั้งอยู่ในระดับที่พอดี เมื่อนั้นพิณของเธอจะมีเสียงไพเราะหรือใช้การได้บ้างหรือไม่” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

---

‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, သောဏ, အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ ဥဒ္ဓစ္စာယ သံဝတ္တတိ, အတိသိထိလဝီရိယံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တတိ. တသ္မာတိဟ တွံ, သောဏ, ဝီရိယသမထံ အဓိဋ္ဌဟံ, ဣန္ဒြိယာနဉ္စ သမတံ ပဋိဝိဇ္ဈ, တတ္ထ စ နိမိတ္တံ ဂဏှာဟီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သောဏံ ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဩဝဒိတွာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝံ ခေါ – သီတဝနေ အန္တရဟိတော ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ပါတုရဟောသိ.

“โสณะ ฉันนั้นเหมือนกัน ความเพียรที่ปรารภมากเกินไป ย่อมเป็นไปเพื่อความฟุ้งซ่าน ความเพียรที่ย่อหย่อนเกินไป ย่อมเป็นไปเพื่อความเกียจคร้าน เพราะเหตุนั้นแหละ โสณะ เธอจงตั้งความเพียรให้สม่ำเสมอ จงเข้าใจความสม่ำเสมอแห่งอินทรีย์ทั้งหลาย และจงถือนิมิตในความสม่ำเสมอนั้นเถิด” ท่านพระโสณะทูลรับสนองพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทท่านพระโสณะด้วยพระโอวาทนี้แล้ว ได้ทรงหายจากสีตวัน ไปปรากฏที่ภูเขาคิชฌกูฏ เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော အပရေန သမယေန ဝီရိယသမထံ အဓိဋ္ဌာသိ, ဣန္ဒြိယာနဉ္စ သမတံ ပဋိဝိဇ္ဈိ, တတ္ထ စ နိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနာဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. ‘‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရော စ ပနာယသ္မာ သောဏော အရဟတံ အဟောသိ.

ต่อมาโดยสมัยอื่น ท่านพระโสณะได้ตั้งความเพียรให้สม่ำเสมอ ได้เข้าใจความสม่ำเสมอแห่งอินทรีย์ทั้งหลาย และได้ถือนิมิตในความสม่ำเสมอนั้น ครั้งนั้น ท่านพระโสณะหลีกอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปแล้วอยู่ ไม่นานนักก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ได้รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี’ และท่านพระโสณะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่ง

---

အထ ခေါ အာယသ္မတော သောဏဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျံ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ အညံ ဗျာကရေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော ယေန ဘဂဝါ [Pg.331] တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သောဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้น ท่านพระโสณะผู้บรรลุอรหัตผลแล้ว ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว พึงพยากรณ์อรหัตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาค’ ลำดับนั้น ท่านพระโสณะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระโสณะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

---

‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာဝိမုတ္တော, သော ဆ ဌာနာနိ အဓိမုတ္တော ဟောတိ – နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ပဝိဝေကာဓိမုတ္တော ဟောတိ, အဗျာပဇ္ဇာဓိမုတ္တော ဟောတိ, တဏှာက္ခယာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ဥပါဒါနက္ခယာဓိမုတ္တော ဟောတိ, အသမ္မောဟာဓိမုတ္တော ဟောတိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำอันทำเสร็จแล้ว ปลงภาระลงได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ในภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้น้อมไปในฐานะ ๖ ประการ คือ ย่อมเป็นผู้น้อมไปในเนกขัมมะ ย่อมเป็นผู้น้อมไปในวิเวก ย่อมเป็นผู้น้อมไปในความไม่เบียดเบียน ย่อมเป็นผู้น้อมไปในความสิ้นตัณหา ย่อมเป็นผู้น้อมไปในความสิ้นอุปาทาน ย่อมเป็นผู้น้อมไปในความไม่หลง”

---

‘‘သိယာ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စဿ အာယသ္မတော ဧဝမဿ – ‘ကေဝလံသဒ္ဓါမတ္တကံ နူန အယမာယသ္မာ နိဿာယ နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော’တိ. န ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ခီဏာသဝေါ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ကရဏီယံ အတ္တနော အသမနုပဿန္တော ကတဿ ဝါ ပဋိစယံ ခယာ ရာဂဿ ဝီတရာဂတ္တာ နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ ဒေါသဿ ဝီတဒေါသတ္တာ နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ မောဟဿ ဝီတမောဟတ္တာ နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော ဟောတိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านผู้มีอายุบางรูปในศาสนานี้ พึงมีความคิดเห็นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้คงอาศัยเพียงแต่ศรัทธาเท่านั้น จึงเป็นผู้น้อมไปในเนกขัมมะ’ ข้อนั้นไม่พึงเห็นอย่างนั้นเลย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำอันทำเสร็จแล้ว ไม่พิจารณาเห็นกิจที่ควรทำเพื่อตน หรือการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว ย่อมเป็นผู้น้อมไปในเนกขัมมะ เพราะสิ้นราคะ เพราะปราศจากราคะ ย่อมเป็นผู้น้อมไปในเนกขัมมะ เพราะสิ้นโทสะ เพราะปราศจากโทสะ ย่อมเป็นผู้น้อมไปในเนกขัมมะ เพราะสิ้นโมหะ เพราะปราศจากโมหะ”

---

‘‘သိယာ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စဿ အာယသ္မတော ဧဝမဿ – ‘လာဘသက္ကာရသိလောကံ နူန အယမာယသ္မာ နိကာမယမာနော ပဝိဝေကာဓိမုတ္တော’တိ. န ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ခီဏာသဝေါ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ကရဏီယံ အတ္တနော အသမနုပဿန္တော ကတဿ ဝါ ပဋိစယံ ခယာ ရာဂဿ ဝီတရာဂတ္တာ ပဝိဝေကာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ ဒေါသဿ ဝီတဒေါသတ္တာ ပဝိဝေကာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ မောဟဿ ဝီတမောဟတ္တာ ပဝိဝေကာဓိမုတ္တော ဟောတိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านผู้มีอายุบางรูปในศาสนานี้ พึงมีความคิดเห็นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้คงปรารถนาลาภ สักการะ และชื่อเสียง จึงเป็นผู้น้อมไปในวิเวก’ ข้อนั้นไม่พึงเห็นอย่างนั้นเลย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำอันทำเสร็จแล้ว ไม่พิจารณาเห็นกิจที่ควรทำเพื่อตน หรือการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว ย่อมเป็นผู้น้อมไปในวิเวก เพราะสิ้นราคะ เพราะปราศจากราคะ ย่อมเป็นผู้น้อมไปในวิเวก เพราะสิ้นโทสะ เพราะปราศจากโทสะ ย่อมเป็นผู้น้อมไปในวิเวก เพราะสิ้นโมหะ เพราะปราศจากโมหะ”

---

‘‘သိယာ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စဿ အာယသ္မတော ဧဝမဿ – ‘သီလဗ္ဗတပရာမာသံ နူန အယမာယသ္မာ သာရတော ပစ္စာဂစ္ဆန္တော အဗျာပဇ္ဇာဓိမုတ္တော’တိ. န ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ခီဏာသဝေါ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ကရဏီယံ အတ္တနော အသမနုပဿန္တော ကတဿ ဝါ ပဋိစယံ ခယာ ရာဂဿ ဝီတရာဂတ္တာ အဗျာပဇ္ဇာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ ဒေါသဿ ဝီတဒေါသတ္တာ အဗျာပဇ္ဇာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ မောဟဿ ဝီတမောဟတ္တာ အဗျာပဇ္ဇာဓိမုတ္တော ဟောတိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บางทีในโลกนี้ ท่านผู้มีอายุบางรูปพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้คงจะยึดถือศีลพรตปรามาสโดยความเป็นสาระ จึงเป็นผู้น้อมไปในธรรมที่ไม่มีความเบียดเบียน’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ไม่พึงเห็นอย่างนั้นเลย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้สิ้นอาสวะ อยู่จบพรหมจรรย์ ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่พิจารณาเห็นกิจที่ควรทำเพื่อตนเอง หรือการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว เป็นผู้น้อมไปในธรรมที่ไม่มีความเบียดเบียน เพราะสิ้นราคะ เพราะปราศจากราคะ เป็นผู้น้อมไปในธรรมที่ไม่มีความเบียดเบียน เพราะสิ้นโทสะ เพราะปราศจากโทสะ เป็นผู้น้อมไปในธรรมที่ไม่มีความเบียดเบียน เพราะสิ้นโมหะ เพราะปราศจากโมหะ

---

‘‘ခယာ [Pg.332] ရာဂဿ ဝီတရာဂတ္တာ တဏှာက္ခယာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ ဒေါသဿ ဝီတဒေါသတ္တာ တဏှာက္ခယာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ မောဟဿ ဝီတမောဟတ္တာ တဏှာက္ခယာဓိမုတ္တော ဟောတိ.

เป็นผู้น้อมไปในความสิ้นตัณหา เพราะสิ้นราคะ เพราะปราศจากราคะ เป็นผู้น้อมไปในความสิ้นตัณหา เพราะสิ้นโทสะ เพราะปราศจากโทสะ เป็นผู้น้อมไปในความสิ้นตัณหา เพราะสิ้นโมหะ เพราะปราศจากโมหะ

---

‘‘ခယာ ရာဂဿ ဝီတရာဂတ္တာ ဥပါဒါနက္ခယာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ ဒေါသဿ ဝီတဒေါသတ္တာ ဥပါဒါနက္ခယာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ မောဟဿ ဝီတမောဟတ္တာ ဥပါဒါနက္ခယာဓိမုတ္တော ဟောတိ.

เป็นผู้น้อมไปในความสิ้นอุปาทาน เพราะสิ้นราคะ เพราะปราศจากราคะ เป็นผู้น้อมไปในความสิ้นอุปาทาน เพราะสิ้นโทสะ เพราะปราศจากโทสะ เป็นผู้น้อมไปในความสิ้นอุปาทาน เพราะสิ้นโมหะ เพราะปราศจากโมหะ

---

‘‘ခယာ ရာဂဿ ဝီတရာဂတ္တာ အသမ္မောဟာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ ဒေါသဿ ဝီတဒေါသတ္တာ အသမ္မောဟာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ခယာ မောဟဿ ဝီတမောဟတ္တာ အသမ္မောဟာဓိမုတ္တော ဟောတိ.

เป็นผู้น้อมไปในความไม่หลง เพราะสิ้นราคะ เพราะปราศจากราคะ เป็นผู้น้อมไปในความไม่หลง เพราะสิ้นโทสะ เพราะปราศจากโทสะ เป็นผู้น้อมไปในความไม่หลง เพราะสิ้นโมหะ เพราะปราศจากโมหะ

---

‘‘ဧဝံ သမ္မာ ဝိမုတ္တစိတ္တဿ, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနော ဘုသာ စေပိ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, နေဝဿ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တိ. အမိဿီကတမေဝဿ စိတ္တံ ဟောတိ ဌိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဝယဉ္စဿာနုပဿတိ. ဘုသာ စေပိ သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ…ပေ… ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ… ဇိဝှာဝိညေယျာ ရသာ… ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ… မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ မနဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, နေဝဿ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တိ. အမိဿီကတမေဝဿ စိတ္တံ ဟောတိ ဌိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဝယဉ္စဿာနုပဿတိ. သေယျထာပိ, ဘန္တေ, သေလော ပဗ္ဗတော အစ္ဆိဒ္ဒေါ အသုသိရော ဧကဂ္ဃနော. အထ ပုရတ္ထိမာယ စေပိ ဒိသာယ အာဂစ္ဆေယျ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ နေဝ နံ သင်္ကမ္ပေယျ န သမ္ပကမ္ပေယျ န သမ္ပဝေဓေယျ, အထ ပစ္ဆိမာယ စေပိ ဒိသာယ အာဂစ္ဆေယျ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ…ပေ… အထ ဥတ္တရာယ စေပိ ဒိသာယ အာဂစ္ဆေယျ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ… အထ ဒက္ခိဏာယ စေပိ ဒိသာယ အာဂစ္ဆေယျ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ နေဝ နံ သင်္ကမ္ပေယျ န သမ္ပကမ္ပေယျ န သမ္ပဝေဓေယျ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘန္တေ, ဧဝံ သမ္မာဝိမုတ္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဘုသာ စေပိ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, နေဝဿ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တိ. အမိဿီကတမေဝဿ စိတ္တံ ဟောတိ ဌိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဝယဉ္စဿာနုပဿတိ. ဘုသာ စေပိ သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ…ပေ… ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ… ဇိဝှာဝိညေယျာ ရသာ… ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ… မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ မနဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, နေဝဿ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တိ. အမိဿီကတမေဝဿ စိတ္တံ ဟောတိ ဌိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဝယဉ္စဿာနုပဿတီ’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้ แม้รูปทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยจักษุอย่างรุนแรงจะมาสู่คลองจักษุ ก็หาครอบงำจิตของเธอได้ไม่ จิตของเธอย่อมไม่ระคนด้วยอารมณ์นั้น คงที่ ถึงความไม่หวั่นไหว และเธอย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไปแห่งจิตนั้น แม้เสียงทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยโสต...ฯลฯ... แม้กลิ่นทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยฆานะ... แม้รสทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยชิวหา... แม้โผฏฐัพพะทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยกาย... แม้ธรรมารมณ์ทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยใจจะมาสู่คลองใจ ก็หาครอบงำจิตของเธอได้ไม่ จิตของเธอย่อมไม่ระคนด้วยอารมณ์นั้น คงที่ ถึงความไม่หวั่นไหว และเธอย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไปแห่งจิตนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนภูเขาศิลา ไม่มีช่อง ไม่มีโพรง เป็นแท่งทึบ แม้ลมฝนอย่างแรงจะพัดมาจากทิศตะวันออก ก็ไม่อาจทำให้ภูเขานั้นสั่นสะเทือน หวั่นไหว หรือเอนเอียงได้ แม้ลมฝนอย่างแรงจะพัดมาจากทิศตะวันตก...ฯลฯ... แม้ลมฝนอย่างแรงจะพัดมาจากทิศเหนือ... แม้ลมฝนอย่างแรงจะพัดมาจากทิศใต้ ก็ไม่อาจทำให้ภูเขานั้นสั่นสะเทือน หวั่นไหว หรือเอนเอียงได้ ฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้รูปทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยจักษุอย่างรุนแรงจะมาสู่คลองจักษุ ก็หาครอบงำจิตของเธอได้ไม่ จิตของเธอย่อมไม่ระคนด้วยอารมณ์นั้น คงที่ ถึงความไม่หวั่นไหว และเธอย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไปแห่งจิตนั้น แม้เสียงทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยโสต...ฯลฯ... แม้กลิ่นทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยฆานะ... แม้รสทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยชิวหา... แม้โผฏฐัพพะทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยกาย... แม้ธรรมารมณ์ทั้งหลายที่รู้ได้ด้วยใจจะมาสู่คลองใจ ก็หาครอบงำจิตของเธอได้ไม่ จิตของเธอย่อมไม่ระคนด้วยอารมณ์นั้น คงที่ ถึงความไม่หวั่นไหว และเธอย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไปแห่งจิตนั้น

---

‘‘နေက္ခမ္မံ [Pg.333] အဓိမုတ္တဿ, ပဝိဝေကဉ္စ စေတသော;

အဗျာပဇ္ဇာဓိမုတ္တဿ, ဥပါဒါနက္ခယဿ စ.

จิตของภิกษุผู้น้อมไปในเนกขัมมะ และน้อมไปในวิเวก น้อมไปในความไม่เบียดเบียน และน้อมไปในความสิ้นอุปาทาน

---

‘‘တဏှာက္ခယာဓိမုတ္တဿ, အသမ္မောဟဉ္စ စေတသော;

ဒိသွာ အာယတနုပ္ပာဒံ, သမ္မာ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ.

น้อมไปในความสิ้นตัณหา และน้อมไปในความไม่หลง เห็นความเกิดขึ้นแห่งอายตนะแล้ว จิตย่อมหลุดพ้นโดยชอบ

---

‘‘တဿ သမ္မာ ဝိမုတ္တဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော;

ကတဿ ပဋိစယော နတ္ထိ, ကရဏီယံ န ဝိဇ္ဇတိ.

ภิกษุนั้นผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบ มีจิตสงบแล้ว ย่อมไม่มีการสั่งสมกิจที่ทำแล้ว และไม่มีกิจที่ควรทำอีก

---

‘‘သေလော ယထာ ဧကဂ္ဃနော, ဝါတေန န သမီရတိ;

ဧဝံ ရူပါ ရသာ သဒ္ဒါ, ဂန္ဓာ ဖဿာ စ ကေဝလာ.

ภูเขาศิลาแท่งทึบไม่สั่นสะเทือนด้วยลม ฉันใด รูป รส เสียง กลิ่น โผฏฐัพพะ ทั้งปวง

---

‘‘ဣဋ္ဌာ ဓမ္မာ အနိဋ္ဌာ စ, နပ္ပဝေဓေန္တိ တာဒိနော;

ဌိတံ စိတ္တံ ဝိပ္ပမုတ္တံ, ဝယဉ္စဿာနုပဿတီ’’တိ. ပဌမံ;

ทั้งอารมณ์ที่น่าปรารถนาและไม่น่าปรารถนา ย่อมทำบุคคลผู้คงที่ให้หวั่นไหวไม่ได้ จิตของท่านดำรงมั่น หลุดพ้นแล้ว และท่านย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไปแห่งจิตนั้น

---

၂. ဖဂ္ဂုနသုတ္တံ

๒. ผัคคุณสูตร

---

၅၆. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဖဂ္ဂုနော အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, ဖဂ္ဂုနော အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. သာဓု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ယေနာယသ္မာ ဖဂ္ဂုနော တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ ဖဂ္ဂုနော တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ ဖဂ္ဂုနော ဘဂဝန္တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန မဉ္စကေ သမဓောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဖဂ္ဂုနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အလံ, ဖဂ္ဂုန, မာ တွံ မဉ္စကေ သမဓောသိ. သန္တိမာနိ အာသနာနိ ပရေဟိ ပညတ္တာနိ, တတ္ထာဟံ နိသီဒိဿာမီ’’တိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဖဂ္ဂုနံ ဧတဒဝေါစ –

๕๖. สมัยนั้น ท่านพระผัคคุณะอาพาธ ได้รับทุกขเวทนา เป็นไข้หนัก ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระผัคคุณะอาพาธ ได้รับทุกขเวทนา เป็นไข้หนัก ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดอาศัยความอนุเคราะห์เสด็จเข้าไปเยี่ยมท่านพระผัคคุณะเถิด พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคทรงรับโดยดุษณีภาพ ครั้งนั้น ในเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้น เสด็จเข้าไปเยี่ยมท่านพระผัคคุณะถึงที่อยู่ ท่านพระผัคคุณะได้เห็นพระผู้มีพระภาคเสด็จมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้วจึงขยับตัวบนเตียง ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระผัคคุณะว่า ‘อย่าเลย ผัคคุณะ เธออย่าขยับตัวบนเตียงเลย อาสนะเหล่านี้ที่เขาปูไว้มีอยู่ เราจะนั่งบนอาสนะนั้น’ พระผู้มีพระภาคประทับนั่งบนอาสนะที่ปูไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระผัคคุณะว่า

---

‘‘ကစ္စိ တေ, ဖဂ္ဂုန, ခမနီယံ ကစ္စိ ယာပနီယံ? ကစ္စိ တေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ပဋိက္ကမန္တိ, နော အဘိက္ကမန္တိ; ပဋိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ, နော အဘိက္ကမော’’တိ? ‘‘န မေ, ဘန္တေ[Pg.334], ခမနီယံ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ, နော ပဋိက္ကမန္တိ; အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ, နော ပဋိက္ကမော.

‘ผัคคุณะ เธอพอทนได้หรือ พอยังอัตภาพให้เป็นไปได้หรือ ทุกขเวทนาของเธอบรรเทาลงหรือไม่กำเริบขึ้น ความบรรเทาย่อมปรากฏ ความกำเริบขึ้นไม่ปรากฏหรือ’ ท่านพระผัคคุณะกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทนไม่ไหว ยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้ ทุกขเวทนาของข้าพระองค์กำเริบขึ้นอย่างรุนแรง ไม่บรรเทาลงเลย ความกำเริบขึ้นย่อมปรากฏ ความบรรเทาลงไม่ปรากฏ’

---

‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ဗလဝါ ပုရိသော တိဏှေန သိခရေန မုဒ္ဓနိ အဘိမတ္ထေယျ ; ဧဝမေဝံ ခေါ မေ, ဘန္တေ, အဓိမတ္တာ ဝါတာ မုဒ္ဓနိ ဦဟနန္တိ. န မေ, ဘန္တေ, ခမနီယံ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ, နော ပဋိက္ကမန္တိ; အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ, နော ပဋိက္ကမော.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลังเอาสว่านอันคมเจาะกระหม่อม ฉันใด ลมกล้าก็เสียดแทงกระหม่อมของข้าพระองค์ ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทนไม่ไหว ไม่เป็นไปเพื่อความเยียวยา ทุกขเวทนาอันกล้ายิ่งขึ้น ไม่ทุเลาลง ความกำเริบขึ้นแห่งเวทนาปรากฏ ความทุเลาลงไม่ปรากฏ

---

‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ဗလဝါ ပုရိသော ဒဠှေန ဝရတ္တက္ခဏ္ဍေန သီသဝေဌနံ ဒဒေယျ; ဧဝမေဝံ ခေါ မေ, ဘန္တေ, အဓိမတ္တာ သီသေ သီသဝေဒနာ. န မေ, ဘန္တေ, ခမနီယံ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ, နော ပဋိက္ကမန္တိ; အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ, နော ပဋိက္ကမော.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลังเอาเชือกหนังอย่างเหนียวมาพันศีรษะ ฉันใด เวทนาในศีรษะของข้าพระองค์ก็รุนแรง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทนไม่ไหว ไม่เป็นไปเพื่อความเยียวยา ทุกขเวทนาอันกล้ายิ่งขึ้น ไม่ทุเลาลง ความกำเริบขึ้นแห่งเวทนาปรากฏ ความทุเลาลงไม่ปรากฏ

---

‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ဒက္ခော ဂေါဃာတကော ဝါ ဂေါဃာတကန္တေဝါသီ ဝါ တိဏှေန ဂေါဝိကန္တနေန ကုစ္ဆိံ ပရိကန္တေယျ; ဧဝမေဝံ ခေါ မေ, ဘန္တေ, အဓိမတ္တာ ဝါတာ ကုစ္ဆိံ ပရိကန္တန္တိ. န မေ, ဘန္တေ, ခမနီယံ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ, နော ပဋိက္ကမန္တိ; အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ, နော ပဋိက္ကမော.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนคนฆ่าโคหรือลูกมือของคนฆ่าโคผู้ชำนาญ ใช้มีดแล่โคอันคมชำแหละท้อง ฉันใด ลมกล้าก็เฉือนท้องของข้าพระองค์ ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทนไม่ไหว ไม่เป็นไปเพื่อความเยียวยา ทุกขเวทนาอันกล้ายิ่งขึ้น ไม่ทุเลาลง ความกำเริบขึ้นแห่งเวทนาปรากฏ ความทุเลาลงไม่ปรากฏ

---

‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ဒွေ ဗလဝန္တော ပုရိသာ ဒုဗ္ဗလတရံ ပုရိသံ နာနာဗာဟာသု ဂဟေတွာ အင်္ဂါရကာသုယာ သန္တာပေယျုံ သမ္ပရိတာပေယျုံ; ဧဝမေဝံ ခေါ မေ, ဘန္တေ, အဓိမတ္တော ကာယသ္မိံ ဍာဟော. န မေ, ဘန္တေ, ခမနီယံ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ, နော ပဋိက္ကမန္တိ; အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ, နော ပဋိက္ကမော’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဖဂ္ဂုနံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลัง ๒ คน จับบุรุษที่อ่อนแอกว่าที่แขนคนละข้าง แล้วย่างบนหลุมถ่านเพลิง ฉันใด ความเร่าร้อนในกายของข้าพระองค์ก็รุนแรง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทนไม่ไหว ไม่เป็นไปเพื่อความเยียวยา ทุกขเวทนาอันกล้ายิ่งขึ้น ไม่ทุเลาลง ความกำเริบขึ้นแห่งเวทนาปรากฏ ความทุเลาลงไม่ปรากฏ” ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ท่านพระผัคคุณะเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถา แล้วเสด็จลุกจากอาสนะหลีกไป

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ ဖဂ္ဂုနော အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော ကာလမကာသိ. တမှိ စဿ သမယေ မရဏကာလေ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသီဒိံသု. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, ဖဂ္ဂုနော အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော [Pg.335] ကာလမကာသိ. တမှိ စဿ သမယေ မရဏကာလေ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသီဒိံသူ’’တိ.

ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จหลีกไปไม่นาน ท่านพระผัคคุณะก็ได้ทำกาละ และเมื่อท่านทำกาละ อินทรีย์ของท่านก็ผ่องใสยิ่งนัก ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จหลีกไปไม่นาน ท่านพระผัคคุณะก็ได้ทำกาละ และเมื่อท่านทำกาละ อินทรีย์ของท่านก็ผ่องใสยิ่งนัก”

---

‘‘ကိံ ဟာနန္ဒ, ဖဂ္ဂုနဿ ဘိက္ခုနော ဣန္ဒြိယာနိ န ဝိပ္ပသီဒိဿန္တိ! ဖဂ္ဂုနဿ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ အဟောသိ. တဿ တံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ.

“อานนท์ ทำไมอินทรีย์ของผัคคุณะภิกษุจะไม่ผ่องใสเล่า อานนท์ จิตของผัคคุณะภิกษุยังไม่หลุดพ้นจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ เมื่อเธอได้ฟังธรรมเทศนานั้นแล้ว จิตจึงหลุดพ้นจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ

---

‘‘ဆယိမေ, အာနန္ဒ, အာနိသံသာ ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန အတ္ထုပပရိက္ခာယ. ကတမေ ဆ? ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ ဟောတိ. သော တမှိ သမယေ မရဏကာလေ လဘတိ တထာဂတံ ဒဿနာယ. တဿ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ, ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. တဿ တံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. အယံ, အာနန္ဒ, ပဌမော အာနိသံသော ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ.

“อานนท์ อานิสงส์ ๖ ประการนี้มีอยู่ในการฟังธรรมตามกาล และการพิจารณาอรรถตามกาล ๖ ประการอะไรบ้าง คือ อานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ จิตยังไม่หลุดพ้นจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ในเวลาจะตาย เธอย่อมได้เห็นพระตถาคต พระตถาคตย่อมทรงแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เธอ เมื่อเธอได้ฟังธรรมเทศนานั้นแล้ว จิตย่อมหลุดพ้นจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ อานนท์ นี้เป็นอานิสงส์ประการแรกในการฟังธรรมตามกาล

---

‘‘ပုန စပရံ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ ဟောတိ. သော တမှိ သမယေ မရဏကာလေ န ဟေဝ ခေါ လဘတိ တထာဂတံ ဒဿနာယ, အပိ စ ခေါ တထာဂတသာဝကံ လဘတိ ဒဿနာယ. တဿ တထာဂတသာဝကော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ, ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. တဿ တံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. အယံ, အာနန္ဒ, ဒုတိယော အာနိသံသော ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ.

“อีกประการหนึ่ง อานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ จิตยังไม่หลุดพ้นจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ในเวลาจะตาย เธอไม่ได้เห็นพระตถาคต แต่ได้เห็นสาวกของพระตถาคต สาวกของพระตถาคตย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เธอ เมื่อเธอได้ฟังธรรมเทศนานั้นแล้ว จิตย่อมหลุดพ้นจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ อานนท์ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่สองในการฟังธรรมตามกาล

---

‘‘ပုန စပရံ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ ဟောတိ. သော တမှိ သမယေ မရဏကာလေ န ဟေဝ ခေါ လဘတိ တထာဂတံ ဒဿနာယ, နပိ တထာဂတသာဝကံ လဘတိ ဒဿနာယ; အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ. တဿ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ [Pg.336] ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကယတော အနုဝိစာရယတော မနသာနုပေက္ခတော ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. အယံ, အာနန္ဒ, တတိယော အာနိသံသော ကာလေန အတ္ထုပပရိက္ခာယ.

“อีกประการหนึ่ง อานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ จิตยังไม่หลุดพ้นจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ในเวลาจะตาย เธอไม่ได้เห็นพระตถาคต และไม่ได้เห็นสาวกของพระตถาคต แต่เธอตรึกตรองพิจารณาธรรมตามที่ได้สดับและเล่าเรียนมาด้วยใจ เมื่อเธอตรึกตรองพิจารณาธรรมตามที่ได้สดับและเล่าเรียนมาด้วยใจ จิตย่อมหลุดพ้นจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ อานนท์ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่สามในการพิจารณาอรรถตามกาล

---

‘‘ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ, အနုတ္တရေ စ ခေါ ဥပဓိသင်္ခယေ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ ဟောတိ. သော တမှိ သမယေ မရဏကာလေ လဘတိ တထာဂတံ ဒဿနာယ. တဿ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ…ပေ… ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. တဿ တံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. အယံ, အာနန္ဒ, စတုတ္ထော အာနိသံသော ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ.

“อานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ จิตหลุดพ้นจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการแล้ว แต่ยังไม่หลุดพ้นในความสิ้นไปแห่งอุปธิอันยอดเยี่ยม ในเวลาจะตาย เธอย่อมได้เห็นพระตถาคต พระตถาคตย่อมทรงแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น... ทรงประกาศพรหมจรรย์... แก่เธอ เมื่อเธอได้ฟังธรรมเทศนานั้นแล้ว จิตย่อมหลุดพ้นในความสิ้นไปแห่งอุปธิอันยอดเยี่ยม อานนท์ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่สี่ในการฟังธรรมตามกาล

---

‘‘ပုန စပရံ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ, အနုတ္တရေ စ ခေါ ဥပဓိသင်္ခယေ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ ဟောတိ. သော တမှိ သမယေ မရဏကာလေ န ဟေဝ ခေါ လဘတိ တထာဂတံ ဒဿနာယ, အပိ စ ခေါ တထာဂတသာဝကံ လဘတိ ဒဿနာယ. တဿ တထာဂတသာဝကော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ…ပေ… ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. တဿ တံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. အယံ, အာနန္ဒ, ပဉ္စမော အာနိသံသော ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ.

อานนท์ อีกประการหนึ่ง จิตของภิกษุหลุดพ้นแล้วจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ แต่ยังไม่หลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิอันยอดเยี่ยม ในสมัยนั้น เมื่อใกล้จะตาย เธอย่อมไม่ได้เห็นพระตถาคต แต่ได้เห็นพระตถาคตสาวก พระตถาคตสาวกนั้นย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น...ฯลฯ...ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์แก่เธอ จิตของเธอนั้น ครั้นได้ฟังธรรมเทศนานั้นแล้ว ย่อมหลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิอันยอดเยี่ยม อานนท์ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๕ ในการฟังธรรมตามกาล

---

‘‘ပုန စပရံ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စဟိ ဩရမ္ဘာဂိယေဟိ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ, အနုတ္တရေ စ ခေါ ဥပဓိသင်္ခယေ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ ဟောတိ. သော တမှိ သမယေ မရဏကာလေ န ဟေဝ ခေါ လဘတိ တထာဂတံ ဒဿနာယ, နပိ တထာဂတသာဝကံ လဘတိ ဒဿနာယ; အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ. တဿ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကယတော အနုဝိစာရယတော မနသာနုပေက္ခတော အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. အယံ, အာနန္ဒ, ဆဋ္ဌော အာနိသံသော ကာလေန အတ္ထုပပရိက္ခာယ. ဣမေ ခေါ, အာနန္ဒ, ဆ အာနိသံသာ ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန အတ္ထုပပရိက္ခာယာ’’တိ. ဒုတိယံ.

อานนท์ อีกประการหนึ่ง จิตของภิกษุหลุดพ้นแล้วจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ แต่ยังไม่หลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิอันยอดเยี่ยม ในสมัยนั้น เมื่อใกล้จะตาย เธอย่อมไม่ได้เห็นพระตถาคต และไม่ได้เห็นพระตถาคตสาวก แต่เธอตรึกตาม ตรองตาม พิจารณาตามธรรมตามที่ได้ฟังมา ได้เล่าเรียนมาด้วยใจ เมื่อเธอตรึกตาม ตรองตาม พิจารณาตามธรรมตามที่ได้ฟังมา ได้เล่าเรียนมาด้วยใจอยู่ จิตย่อมหลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิอันยอดเยี่ยม อานนท์ นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๖ ในการพิจารณาเนื้อความตามกาล อานนท์ เหล่านี้แล อานิสงส์ ๖ ประการ ในการฟังธรรมตามกาล ในการพิจารณาเนื้อความตามกาล

---

၃. ဆဠဘိဇာတိသုတ္တံ

๓. ฉฬภิชาติสูตร

---

၅၇. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ [Pg.337] အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပူရဏေန, ဘန္တေ, ကဿပေန ဆဠဘိဇာတိယော ပညတ္တာ – ကဏှာဘိဇာတိ ပညတ္တာ, နီလာဘိဇာတိ ပညတ္တာ, လောဟိတာဘိဇာတိ ပညတ္တာ, ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတိ ပညတ္တာ, သုက္ကာဘိဇာတိ ပညတ္တာ, ပရမသုက္ကာဘိဇာတိ ပညတ္တာ.

๕๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปูรณกัสสปะได้บัญญัติอภิชาติ ๖ ประการไว้ คือ บัญญัติกัณหาภิชาติ (ชาติดำ) บัญญัตินีลาภิชาติ (ชาติเขียว) บัญญัติโลหิตาภิชาติ (ชาติแดง) บัญญัติหลิททาภิชาติ (ชาติเหลือง) บัญญัติสุกกาภิชาติ (ชาติขาว) บัญญัติปรมสุกกาภิชาติ (ชาติขาวอย่างยิ่ง)

---

‘‘တတြိဒံ, ဘန္တေ, ပူရဏေန ကဿပေန ကဏှာဘိဇာတိ ပညတ္တာ, ဩရဗ္ဘိကာ သူကရိကာ သာကုဏိကာ မာဂဝိကာ လုဒ္ဒါ မစ္ဆဃာတကာ စောရာ စောရဃာတကာ ဗန္ဓနာဂါရိကာ ယေ ဝါ ပနညေပိ ကေစိ ကုရူရကမ္မန္တာ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในอภิชาติ ๖ ประการนั้น ปูรณกัสสปะได้บัญญัติคนฆ่าแกะ คนฆ่าสุกร คนฆ่านก พรานเนื้อ ผู้ทำการทารุณ คนฆ่าปลา โจร เพชฌฆาต ผู้คุมเรือนจำ หรือคนเหล่าอื่นบางพวกผู้มีอาชีพโหดร้าย ว่าเป็นกัณหาภิชาติ

---

‘‘တတြိဒံ, ဘန္တေ, ပူရဏေန ကဿပေန နီလာဘိဇာတိ ပညတ္တာ, ဘိက္ခူ ကဏ္ဋကဝုတ္တိကာ ယေ ဝါ ပနညေပိ ကေစိ ကမ္မဝါဒါ ကြိယဝါဒါ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในอภิชาติ ๖ ประการนั้น ปูรณกัสสปะได้บัญญัติภิกษุผู้มีวัตรเป็นหนาม หรือคนเหล่าอื่นบางพวกผู้เป็นกรรมวาที กิริยวาที ว่าเป็นนีลาภิชาติ

---

‘‘တတြိဒံ, ဘန္တေ, ပူရဏေန ကဿပေန လောဟိတာဘိဇာတိ ပညတ္တာ, နိဂဏ္ဌာ ဧကသာဋကာ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในอภิชาติ ๖ ประการนั้น ปูรณกัสสปะได้บัญญัตินิครนถ์ผู้นุ่งผ้าผืนเดียว ว่าเป็นโลหิตาภิชาติ

---

‘‘တတြိဒံ, ဘန္တေ, ပူရဏေန ကဿပေန ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတိ ပညတ္တာ, ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ အစေလကသာဝကာ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในอภิชาติ ๖ ประการนั้น ปูรณกัสสปะได้บัญญัติคฤหัสถ์ผู้นุ่งขาวห่มขาว ซึ่งเป็นสาวกของอเจลกะ ว่าเป็นหลิททาภิชาติ

---

‘‘တတြိဒံ, ဘန္တေ, ပူရဏေန ကဿပေန သုက္ကာဘိဇာတိ ပညတ္တာ, အာဇီဝကာ အာဇီဝကိနိယော.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในอภิชาติ ๖ ประการนั้น ปูรณกัสสปะได้บัญญัติอาชีวกและอาชีวินี ว่าเป็นสุกกาภิชาติ

---

‘‘တတြိဒံ, ဘန္တေ, ပူရဏေန ကဿပေန ပရမသုက္ကာဘိဇာတိ ပညတ္တာ, နန္ဒော ဝစ္ဆော ကိသော သံကိစ္စော မက္ခလိ ဂေါသာလော. ပူရဏေန, ဘန္တေ, ကဿပေန ဣမာ ဆဠဘိဇာတိယော ပညတ္တာ’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในอภิชาติ ๖ ประการนั้น ปูรณกัสสปะได้บัญญัตินันทะ วัจฉะ กิสะ สังกิจจะ และมักขลิโคสาล ว่าเป็นปรมสุกกาภิชาติ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปูรณกัสสปะได้บัญญัติอภิชาติ ๖ ประการเหล่านี้ไว้

---

‘‘ကိံ ပနာနန္ဒ, ပူရဏဿ ကဿပဿ သဗ္ဗော လောကော ဧတဒဗ္ဘနုဇာနာတိ ဣမာ ဆဠဘိဇာတိယော ပညာပေတု’’န္တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, ပုရိသော ဒလိဒ္ဒေါ အဿကော အနာဠှိကော, တဿ အကာမကဿ ဗိလံ ဩလဂ္ဂေယျုံ – ‘ဣဒံ တေ, အမ္ဘော ပုရိသ, မံသဉ္စ ခါဒိတဗ္ဗံ, မူလဉ္စ အနုပ္ပဒါတဗ္ဗ’န္တိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, ပူရဏေန ကဿပေန အပ္ပဋိညာယ ဧတေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဣမာ ဆဠဘိဇာတိယော ပညတ္တာ, ယထာ တံ ဗာလေန အဗျတ္တေန အခေတ္တညုနာ အကုသလေန.

อานนท์ ก็โลกทั้งปวงยอมรับรู้ตามปูรณกัสสปะ เพื่อจะบัญญัติอภิชาติ ๖ ประการเหล่านี้หรือ” “ข้อนั้นหามิได้ พระพุทธเจ้าข้า” “อานนท์ เปรียบเหมือนบุรุษผู้ยากจน ไม่มีสมบัติ ไม่มั่งคั่ง เขาไม่ต้องการ แต่คนกลับยัดเยียดชิ้นเนื้อให้แก่เขาว่า ‘นี่แน่ะ ท่านบุรุษ ท่านต้องกินเนื้อนี้ และต้องให้ราคาด้วย’ ฉันใด อานนท์ ปูรณกัสสปะก็ฉันนั้นเหมือนกัน ได้บัญญัติอภิชาติ ๖ ประการเหล่านี้แก่สมณพราหมณ์เหล่านั้นโดยที่ท่านเหล่านั้นมิได้ปฏิญญา เหมือนคนพาล คนไม่ฉลาด คนไม่รู้เขต คนไม่ฉลาด บัญญัติฉะนั้น

---

‘‘အဟံ ခေါ ပနာနန္ဒ, ဆဠဘိဇာတိယော ပညာပေမိ. တံ သုဏာဟိ, သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတမာ စာနန္ဒ, ဆဠဘိဇာတိယော[Pg.338]? ဣဓာနန္ဒ, ဧကစ္စော ကဏှာဘိဇာတိယော သမာနော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စော ကဏှာဘိဇာတိယော သမာနော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စော ကဏှာဘိဇာတိယော သမာနော အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စော သုက္ကာဘိဇာတိယော သမာနော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စော သုက္ကာဘိဇာတိယော သမာနော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ. ဣဓ ပနာနန္ဒ, ဧကစ္စော သုက္ကာဘိဇာတိယော သမာနော အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ.

อานนท์ แต่เราจะบัญญัติอภิชาติ ๖ ประการ เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจะกล่าว” ท่านพระอานนท์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า “อานนท์ อภิชาติ ๖ ประการเป็นไฉน? อานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีชาติดำ แต่ยังให้เกิดธรรมดำ อานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีชาติดำ แต่ยังให้เกิดธรรมขาว อานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีชาติดำ แต่ยังให้เกิดนิพพานอันไม่ดำไม่ขาว อานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีชาติขาว แต่ยังให้เกิดธรรมดำ อานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีชาติขาว แต่ยังให้เกิดธรรมขาว อานนท์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีชาติขาว แต่ยังให้เกิดนิพพานอันไม่ดำไม่ขาว

---

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ, ကဏှာဘိဇာတိယော သမာနော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ? ဣဓာနန္ဒ, ဧကစ္စော နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ – စဏ္ဍာလကုလေ ဝါ နေသာဒကုလေ ဝါ ဝေနကုလေ ဝါ ရထကာရကုလေ ဝါ ပုက္ကုသကုလေ ဝါ, ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနဘောဇနေ ကသိရဝုတ္တိကေ, ယတ္ထ ကသိရေန ဃာသစ္ဆာဒေါ လဗ္ဘတိ. သော စ ဟောတိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဒ္ဒသိကော ဩကောဋိမကော ဗဝှာဗာဓော ကာဏော ဝါ ကုဏီ ဝါ ခဉ္ဇော ဝါ ပက္ခဟတော ဝါ, န လာဘီ အန္နဿ ပါနဿ ဝတ္ထဿ ယာနဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဿ သေယျာဝသထပဒီပေယျဿ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, ကဏှာဘိဇာတိယော သမာနော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ.

อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดต่ำทราม เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมก่อให้เกิดธรรมฝ่ายดำได้อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลต่ำ ได้แก่ ตระกูลจัณฑาล ตระกูลพรานเนื้อ ตระกูลคนจักสาน ตระกูลช่างรถ หรือตระกูลคนเทขยะ ซึ่งเป็นตระกูลยากจน มีข้าวและน้ำน้อย มีความเป็นอยู่ฝืดเคือง เป็นตระกูลที่หาอาหารและเครื่องนุ่งห่มได้โดยยาก และเขานั้นเป็นคนมีผิวพรรณทราม น่าเกลียด รูปร่างไม่สมส่วน มีโรคมาก ตาบอดบ้าง มือลีบบ้าง ขาพิการบ้าง เป็นอัมพาตบ้าง ไม่ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ระเบียบดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดต่ำทราม เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมก่อให้เกิดธรรมฝ่ายดำได้อย่างนี้แล

---

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ, ကဏှာဘိဇာတိယော သမာနော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ? ဣဓာနန္ဒ, ဧကစ္စော နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ – စဏ္ဍာလကုလေ ဝါ…ပေ… သေယျာဝသထပဒီပေယျဿ. သော ကာယေန သုစရိတံ စရတိ, ဝါစာယ သုစရိတံ စရတိ, မနသာ သုစရိတံ စရတိ. သော ကာယေန သုစရိတံ စရိတွာ, ဝါစာယ သုစရိတံ စရိတွာ, မနသာ သုစရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, ကဏှာဘိဇာတိယော သမာနော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ.

อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดต่ำทราม เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมก่อให้เกิดธรรมฝ่ายขาวได้อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลต่ำ ได้แก่ ตระกูลจัณฑาล ...ฯลฯ... ไม่ได้ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟ เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดต่ำทราม เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมก่อให้เกิดธรรมฝ่ายขาวได้อย่างนี้แล

---

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ, ကဏှာဘိဇာတိယော သမာနော အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ? ဣဓာနန္ဒ, ဧကစ္စော နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ – စဏ္ဍာလကုလေ [Pg.339] ဝါ…ပေ… သော စ ဟောတိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဒ္ဒသိကော ဩကောဋိမကော. သော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ. သော ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ, စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာ အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ. ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, ကဏှာဘိဇာတိယော သမာနော အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ.

อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดต่ำทราม เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมบรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาวได้อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลต่ำ ได้แก่ ตระกูลจัณฑาล ...ฯลฯ... และเขานั้นเป็นคนมีผิวพรรณทราม น่าเกลียด รูปร่างไม่สมส่วน เขาโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต เมื่อบวชแล้วอย่างนั้น ละนิวรณ์ ๕ อันเป็นอุปกิเลสแห่งจิต ทำปัญญาให้ทุรพล มีจิตตั้งมั่นดีแล้วในสติปัฏฐาน ๔ เจริญโพชฌงค์ ๗ ตามความเป็นจริง ย่อมบรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาว อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดต่ำทราม เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมบรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาวได้อย่างนี้แล

---

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ, သုက္ကာဘိဇာတိယော သမာနော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ? ဣဓာနန္ဒ, ဧကစ္စော ဥစ္စေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ – ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ ဝါ, အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ မဟာဘောဂေ ပဟူတဇာတရူပရဇတေ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏေ ပဟူတဓနဓညေ. သော စ ဟောတိ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော, လာဘီ အန္နဿ ပါနဿ ဝတ္ထဿ ယာနဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဿ သေယျာဝသထပဒီပေယျဿ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, သုက္ကာဘိဇာတိယော သမာနော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ.

อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดสูงส่ง เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมก่อให้เกิดธรรมฝ่ายดำได้อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลสูง ได้แก่ ตระกูลขัตติยมหาศาล ตระกูลพราหมณมหาศาล หรือตระกูลคหบดีมหาศาล ซึ่งเป็นตระกูลมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมากมาย มีเครื่องอุปโภคบริโภคมากมาย มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย และเขานั้นเป็นคนมีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณงามยิ่งนัก ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ระเบียบดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดสูงส่ง เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมก่อให้เกิดธรรมฝ่ายดำได้อย่างนี้แล

---

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ, သုက္ကာဘိဇာတိယော သမာနော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ? ဣဓာနန္ဒ, ဧကစ္စော ဥစ္စေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ – ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ ဝါ…ပေ… သေယျာဝသထပဒီပေယျဿ. သော ကာယေန သုစရိတံ စရတိ, ဝါစာယ သုစရိတံ စရတိ, မနသာ သုစရိတံ စရတိ. သော ကာယေန သုစရိတံ စရိတွာ, ဝါစာယ သုစရိတံ စရိတွာ, မနသာ သုစရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, သုက္ကာဘိဇာတိယော သမာနော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ.

อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดสูงส่ง เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมก่อให้เกิดธรรมฝ่ายขาวได้อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลสูง ได้แก่ ตระกูลขัตติยมหาศาล ...ฯลฯ... ได้ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟ เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดสูงส่ง เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมก่อให้เกิดธรรมฝ่ายขาวได้อย่างนี้แล

---

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ, သုက္ကာဘိဇာတိယော သမာနော အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ? ဣဓာနန္ဒ, ဧကစ္စော ဥစ္စေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ – ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ [Pg.340] ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ ဝါ, အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ မဟာဘောဂေ ပဟူတဇာတရူပရဇတေ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏေ ပဟူတဓနဓညေ. သော စ ဟောတိ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော, လာဘီ အန္နဿ ပါနဿ ဝတ္ထဿ ယာနဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဿ သေယျာဝသထပဒီပေယျဿ. သော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ. သော ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ, စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာ အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ. ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, သုက္ကာဘိဇာတိယော သမာနော အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနံ အဘိဇာယတိ. ဣမာ ခေါ, အာနန္ဒ, ဆဠဘိဇာတိယော’’တိ. တတိယံ.

อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดสูงส่ง เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมบรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาวได้อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลสูง ได้แก่ ตระกูลขัตติยมหาศาล ตระกูลพราหมณมหาศาล หรือตระกูลคหบดีมหาศาล ซึ่งเป็นตระกูลมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมากมาย มีเครื่องอุปโภคบริโภคมากมาย มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย และเขานั้นเป็นคนมีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณงามยิ่งนัก ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ระเบียบดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟ เขาโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต เมื่อบวชแล้วอย่างนั้น ละนิวรณ์ ๕ อันเป็นอุปกิเลสแห่งจิต ทำปัญญาให้ทุรพล มีจิตตั้งมั่นดีแล้วในสติปัฏฐาน ๔ เจริญโพชฌงค์ ๗ ตามความเป็นจริง ย่อมบรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาว อานนท์ บุคคลผู้มีชาติกำเนิดสูงส่ง เมื่อเป็นอยู่อย่างนั้น ย่อมบรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาวได้อย่างนี้แล อานนท์ ชาติกำเนิด ๖ ประการเหล่านี้แล

---

၄. အာသဝသုတ္တံ

๔. อาสวสูตร

---

၅၈. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

๕๘. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

---

ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ယေ အာသဝါ သံဝရာ ပဟာတဗ္ဗာ တေ သံဝရေန ပဟီနာ ဟောန္တိ, ယေ အာသဝါ ပဋိသေဝနာ ပဟာတဗ္ဗာ တေ ပဋိသေဝနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ, ယေ အာသဝါ အဓိဝါသနာ ပဟာတဗ္ဗာ တေ အဓိဝါသနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ, ယေ အာသဝါ ပရိဝဇ္ဇနာ ပဟာတဗ္ဗာ တေ ပရိဝဇ္ဇနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ, ယေ အာသဝါ ဝိနောဒနာ ပဟာတဗ္ဗာ တေ ဝိနောဒနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ, ယေ အာသဝါ ဘာဝနာ ပဟာတဗ္ဗာ တေ ဘာဝနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ.

๖ ประการเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อาสวะเหล่าใดพึงละได้ด้วยความสังวร อาสวะเหล่านั้นอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยความสังวร, อาสวะเหล่าใดพึงละได้ด้วยการเสพ อาสวะเหล่านั้นอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการเสพ, อาสวะเหล่าใดพึงละได้ด้วยการอดกลั้น อาสวะเหล่านั้นอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการอดกลั้น, อาสวะเหล่าใดพึงละได้ด้วยการเว้น อาสวะเหล่านั้นอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการเว้น, อาสวะเหล่าใดพึงละได้ด้วยการบรรเทา อาสวะเหล่านั้นอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการบรรเทา, อาสวะเหล่าใดพึงละได้ด้วยการเจริญ อาสวะเหล่านั้นอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการเจริญ

---

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ သံဝရာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ သံဝရေန ပဟီနာ ဟောန္တိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စက္ခုန္ဒြိယသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ. ယံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, စက္ခုန္ဒြိယသံဝရံ အသံဝုတဿ ဝိဟရတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ, စက္ခုန္ဒြိယသံဝရံ သံဝုတဿ ဝိဟရတော ဧဝံသ တေ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ န ဟောန္တိ. ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော သောတိန္ဒြိယ…ပေ… ဃာနိန္ဒြိယ… ဇိဝှိန္ဒြိယ… ကာယိန္ဒြိယ… မနိန္ဒြိယသံဝရသံဝုတော [Pg.341] ဝိဟရတိ. ယံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, မနိန္ဒြိယသံဝရံ အသံဝုတဿ ဝိဟရတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ, မနိန္ဒြိယသံဝရံ သံဝုတဿ ဝိဟရတော ဧဝံသ တေ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ န ဟောန္တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ သံဝရာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ သံဝရေန ပဟီနာ ဟောန္တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะที่พึงละได้ด้วยความสังวร ซึ่งอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยความสังวร เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้ว เป็นผู้สำรวมในจักขุนทรีย์อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุนั้นไม่สำรวมจักขุนทรีย์อยู่ อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบาก พึงบังเกิดขึ้น เมื่อภิกษุนั้นสำรวมจักขุนทรีย์อยู่ อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบากเหล่านั้น ย่อมไม่มีด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุพิจารณาโดยแยบคายแล้ว เป็นผู้สำรวมในโสตินทรีย์...ฯลฯ...ฆานินทรีย์...ชิวหินทรีย์...กายินทรีย์...เป็นผู้สำรวมในมนินทรีย์อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุนั้นไม่สำรวมมนินทรีย์อยู่ อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบาก พึงบังเกิดขึ้น เมื่อภิกษุนั้นสำรวมมนินทรีย์อยู่ อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบากเหล่านั้น ย่อมไม่มีด้วยอาการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้เรียกว่า อาสวะที่พึงละได้ด้วยความสังวร ซึ่งอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยความสังวร

---

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ ပဋိသေဝနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ ပဋိသေဝနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝတိ – ‘ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ, ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယ, ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ပဋိဃာတာယ, ယာဝဒေဝ ဟိရိကောပီနပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ’. ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိသေဝတိ – ‘နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ န မဏ္ဍနာယ န ဝိဘူသနာယ, ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယ, ဝိဟိံသူပရတိယာ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ, ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ, နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပာဒေဿာမိ, ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စ’. ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော သေနာသနံ ပဋိသေဝတိ – ‘ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ, ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယ, ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ပဋိဃာတာယ, ယာဝဒေဝ ဥတုပရိဿယဝိနောဒနပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထံ’. ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပဋိသေဝတိ – ‘ယာဝဒေဝ ဥပ္ပန္နာနံ ဝေယျာဗာဓိကာနံ ဝေဒနာနံ ပဋိဃာတာယ, အဗျာဗဇ္ဈပရမတာယာ’တိ. ယံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပဋိသေဝတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ, ပဋိသေဝတော ဧဝံသ တေ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ န ဟောန္တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ ပဋိသေဝနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ ပဋိသေဝနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะที่พึงละได้ด้วยการเสพ ซึ่งอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการเสพ เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้ว ใช้สอยจีวร เพียงเพื่อป้องกันความหนาว ความร้อน สัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน เพียงเพื่อปกปิดอวัยวะที่ก่อให้เกิดความละอาย. พิจารณาโดยแยบคายแล้ว ฉันบิณฑบาต ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง เพียงเพื่อให้กายนี้ดำรงอยู่ได้ เพื่อให้ชีวิตเป็นไป เพื่อป้องกันความลำบาก เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘เราจักกำจัดเวทนาเก่า และจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความดำเนินไปแห่งชีวิต ความไม่มีโทษ และการอยู่ผาสุก จักมีแก่เรา’. พิจารณาโดยแยบคายแล้ว ใช้สอยเสนาสนะ เพียงเพื่อป้องกันความหนาว ความร้อน สัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน เพียงเพื่อบรรเทาอันตรายจากฤดู เพื่อความยินดีในการหลีกเร้น. พิจารณาโดยแยบคายแล้ว ใช้สอยคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เพียงเพื่อป้องกันเวทนาที่เกิดจากอาพาธต่างๆ ที่เกิดขึ้นแล้ว เพื่อความเป็นผู้ไม่มีอาพาธเบียดเบียนเป็นอย่างยิ่ง. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุนั้นไม่ใช้สอย (ปัจจัยอย่างใดอย่างหนึ่ง) อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบาก พึงบังเกิดขึ้น เมื่อภิกษุนั้นใช้สอยอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบากเหล่านั้น ย่อมไม่มีด้วยอาการอย่างนี้. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้เรียกว่า อาสวะที่พึงละได้ด้วยการเสพ ซึ่งอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการเสพ.

---

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ အဓိဝါသနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ အဓိဝါသနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿ, ဇိဃစ္ဆာယ, ပိပါသာယ, ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ, ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ, ဥပ္ပန္နာနံ သာရီရိကာနံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခာနံ တိဗ္ဗာနံ ခရာနံ ကဋုကာနံ အသာတာနံ အမနာပါနံ ပါဏဟရာနံ အဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတိ. ယံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ[Pg.342], အနဓိဝါသတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ, အဓိဝါသတော ဧဝံသ တေ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ န ဟောန္တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ အဓိဝါသနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ အဓိဝါသနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะที่พึงละได้ด้วยการอดกลั้น ซึ่งอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการอดกลั้น เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้ว เป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย สัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้าย ที่พูดไม่ดี เป็นผู้มีปรกติอดกลั้นต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ ถึงขั้นปลิดชีวิตได้. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุนั้นไม่อดกลั้น อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบาก พึงบังเกิดขึ้น เมื่อภิกษุนั้นอดกลั้นอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบากเหล่านั้น ย่อมไม่มีด้วยอาการอย่างนี้. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้เรียกว่า อาสวะที่พึงละได้ด้วยการอดกลั้น ซึ่งอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการอดกลั้น.

---

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ ပရိဝဇ္ဇနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ ပရိဝဇ္ဇနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စဏ္ဍံ ဟတ္ထိံ ပရိဝဇ္ဇေတိ, စဏ္ဍံ အဿံ ပရိဝဇ္ဇေတိ, စဏ္ဍံ ဂေါဏံ ပရိဝဇ္ဇေတိ, စဏ္ဍံ ကုက္ကုရံ ပရိဝဇ္ဇေတိ, အဟိံ ခါဏုံ ကဏ္ဋကဋ္ဌာနံ သောဗ္ဘံ ပပါတံ စန္ဒနိကံ ဩဠိဂလ္လံ, ယထာရူပေ အနာသနေ နိသိန္နံ, ယထာရူပေ အဂေါစရေ စရန္တံ, ယထာရူပေ ပါပကေ မိတ္တေ ဘဇန္တံ ဝိညူ သဗြဟ္မစာရီ ပါပကေသု ဌာနေသု ဩကပ္ပေယျုံ, သော တဉ္စ အနာသနံ တဉ္စ အဂေါစရံ တေ စ ပါပကေ မိတ္တေ ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ပရိဝဇ္ဇေတိ. ယံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, အပရိဝဇ္ဇယတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ, ပရိဝဇ္ဇယတော ဧဝံသ တေ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ န ဟောန္တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ ပရိဝဇ္ဇနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ ပရိဝဇ္ဇနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะที่พึงละได้ด้วยการเว้น ซึ่งอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการเว้น เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้ว เว้นช้างดุร้าย ม้าดุร้าย โคดุร้าย สุนัขดุร้าย งู ตอไม้ ที่มีหนาม เหว ที่ชัน บ่อโสโครก คูโสโครก, เพื่อนพรหมจรรย์ผู้รู้ทั้งหลาย พึงเคลือบแคลงสงสัยภิกษุผู้นั่งในที่นั่งอันไม่สมควรเช่นใด ผู้เที่ยวไปในที่อโคจรเช่นใด ผู้คบมิตรชั่วเช่นใด ในฐานะอันเป็นบาป ภิกษุนั้นพิจารณาโดยแยบคายแล้ว เว้นที่นั่งอันไม่สมควรนั้น ที่อโคจรนั้น และมิตรชั่วเหล่านั้นเสีย. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุนั้นไม่เว้น (สิ่งที่ไม่ควร) อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบาก พึงบังเกิดขึ้น เมื่อภิกษุนั้นเว้นอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนอันกระทำความลำบากเหล่านั้น ย่อมไม่มีด้วยอาการอย่างนี้. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้เรียกว่า อาสวะที่พึงละได้ด้วยการเว้น ซึ่งอันภิกษุนั้นละได้แล้วด้วยการเว้น.

---

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ ဝိနောဒနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ ဝိနောဒနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ, ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ဥပ္ပန္နံ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ…ပေ… ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ… ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ. ယံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, အဝိနောဒယတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ, ဝိနောဒယတော ဧဝံသ တေ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ န ဟောန္တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ ဝိနောဒနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ ဝိနောဒနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อาสวะที่พึงละด้วยการบรรเทา ที่ละได้แล้วด้วยการบรรเทา เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้ว ไม่อนุญาต ไม่รับไว้ ละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ทำให้ไม่เกิดขึ้นอีก ซึ่งกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว พิจารณาโดยแยบคายแล้ว... ซึ่งพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ซึ่งวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ไม่อนุญาต ไม่รับไว้ ละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ทำให้ไม่เกิดขึ้นอีก ซึ่งอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้วๆ ภิกษุทั้งหลาย อาสวะและความคับแค้นเร่าร้อนพึงเกิดขึ้นแก่ภิกษุนั้น เพราะไม่บรรเทาธรรมนั้น แต่เมื่อบรรเทาธรรมนั้น อาสวะและความคับแค้นเร่าร้อนเหล่านั้นย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้นด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า อาสวะที่พึงละด้วยการบรรเทา ที่ละได้แล้วด้วยการบรรเทา

---

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ ဘာဝနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ ဘာဝနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ, ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ…ပေ… ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ… ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ… ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ… သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ… ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ယံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘာဝယတော [Pg.343] ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ, ဘာဝယတော ဧဝံသ တေ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ န ဟောန္တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ ဘာဝနာ ပဟာတဗ္ဗာ ယေ ဘာဝနာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อาสวะที่พึงละด้วยการเจริญ ที่ละได้แล้วด้วยการเจริญ เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้ว ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืน พิจารณาโดยแยบคายแล้ว ย่อมเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญวิริยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปีติสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืน ภิกษุทั้งหลาย อาสวะและความคับแค้นเร่าร้อนพึงเกิดขึ้นแก่ภิกษุนั้น เพราะไม่เจริญธรรมนั้น แต่เมื่อเจริญธรรมนั้น อาสวะและความคับแค้นเร่าร้อนเหล่านั้นย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้นด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า อาสวะที่พึงละด้วยการเจริญ ที่ละได้แล้วด้วยการเจริญ

---

‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก จบสูตรที่ ๔

---

၅. ဒါရုကမ္မိကသုတ္တံ

๕. ทารุกัมมิกสูตร

---

၅၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ နာတိကေ ဝိဟရတိ ဂိဉ္ဇကာဝသထေ. အထ ခေါ ဒါရုကမ္မိကော ဂဟပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ဒါရုကမ္မိကံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အပိ နု တေ, ဂဟပတိ, ကုလေ ဒါနံ ဒီယတီ’’တိ? ‘‘ဒီယတိ မေ, ဘန္တေ, ကုလေ ဒါနံ. တဉ္စ ခေါ ယေ တေ ဘိက္ခူ အာရညိကာ ပိဏ္ဍပါတိကာ ပံသုကူလိကာ အရဟန္တော ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နာ, တထာရူပေသု မေ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူသု ဒါနံ ဒီယတီ’’တိ.

๕๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อิฐอาวาส ในหมู่บ้านนาทิกะ ครั้งนั้นแล ทารุกัมมิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามทารุกัมมิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วดังนี้ว่า 'คหบดี ทานในตระกูลของท่านยังถวายอยู่หรือ' ทารุกัมมิกคหบดีกราบทูลว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทานในตระกูลของข้าพระองค์ยังถวายอยู่ และทานนั้น ข้าพระองค์ถวายในภิกษุทั้งหลายที่เป็นพระอรหันต์ หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรค ผู้เป็นอารัญญิก ผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร ผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร เช่นนั้น พระเจ้าข้า'

---

‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ဧတံ, ဂဟပတိ, တယာ ဂိဟိနာ ကာမဘောဂိနာ ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသန္တေန, ကာသိကစန္ဒနံ ပစ္စနုဘောန္တေန, မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရယန္တေန, ဇာတရူပရဇတံ သာဒိယန္တေန ဣမေ ဝါ အရဟန္တော ဣမေ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂံ သမာပန္နာတိ.

คหบดี การที่ท่านผู้เป็นคฤหัสถ์ บริโภคกาม อยู่ครองเรือนอันคับคั่งด้วยบุตร ใช้ไม้จันทน์แคว้นกาสี ทัดทรงมาลาของหอมและเครื่องลูบไล้ ยินดีในทองและเงิน จะรู้ได้ว่า 'ภิกษุเหล่านี้เป็นพระอรหันต์ หรือภิกษุเหล่านี้เป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรค' นั้น เป็นการรู้ได้ยาก

---

‘‘အာရညိကော စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ ဥဒ္ဓတော ဥန္နဠော စပလော မုခရော ဝိကိဏ္ဏဝါစော မုဋ္ဌဿတိ အသမ္ပဇာနော အသမာဟိတော ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တော ပါကတိန္ဒြိယော. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. အာရညိကော စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ အနုဒ္ဓတော အနုန္နဠော အစပလော အမုခရော အဝိကိဏ္ဏဝါစော ဥပဋ္ဌိတဿတိ သမ္ပဇာနော သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော သံဝုတိန္ဒြိယော. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้อยู่ป่า แต่เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว กลับกลอก ปากกล้า พูดพล่าม สติเลื่อนลอย ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตหมุนไปผิด มีอินทรีย์ไม่สำรวม ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าตำหนิ คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้อยู่ป่า แต่เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ถือตัว ไม่กลับกลอก ไม่ปากกล้า ไม่พูดพล่าม มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ มีสมาธิ มีจิตแน่วแน่ มีอินทรีย์สำรวมแล้ว ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าสรรเสริญ

---

‘‘ဂါမန္တဝိဟာရီ စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ ဥဒ္ဓတော…ပေ… ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ဂါမန္တဝိဟာရီ စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ အနုဒ္ဓတော…ပေ… ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้อยู่ใกล้บ้าน แต่เป็นผู้ฟุ้งซ่าน...ฯลฯ... ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าตำหนิ คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้อยู่ใกล้บ้าน แต่เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน...ฯลฯ... ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าสรรเสริญ

---

‘‘ပိဏ္ဍပါတိကော [Pg.344] စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ ဥဒ္ဓတော…ပေ… ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ပိဏ္ဍပါတိကော စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ အနုဒ္ဓတော…ပေ… ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร แต่เป็นผู้ฟุ้งซ่าน...ฯลฯ... ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าตำหนิ คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร แต่เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน...ฯลฯ... ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าสรรเสริญ

---

‘‘နေမန္တနိကော စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ ဥဒ္ဓတော…ပေ… ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. နေမန္တနိကော စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ အနုဒ္ဓတော…ပေ… ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้รับนิมนต์ แต่เป็นผู้ฟุ้งซ่าน...ฯลฯ... ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าตำหนิ คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้รับนิมนต์ แต่เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน...ฯลฯ... ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าสรรเสริญ

---

‘‘ပံသုကူလိကော စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ ဥဒ္ဓတော…ပေ… ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ပံသုကူလိကော စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ အနုဒ္ဓတော…ပေ… ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร แต่เป็นผู้ฟุ้งซ่าน...ฯลฯ... ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าตำหนิ คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร แต่เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน...ฯลฯ... ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าสรรเสริญ

---

‘‘ဂဟပတိစီဝရဓရော စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ ဥဒ္ဓတော ဥန္နဠော စပလော မုခရော ဝိကိဏ္ဏဝါစော မုဋ္ဌဿတိ အသမ္ပဇာနော အသမာဟိတော ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တော ပါကတိန္ဒြိယော. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ဂဟပတိစီဝရဓရော စေပိ, ဂဟပတိ, ဘိက္ခု ဟောတိ အနုဒ္ဓတော အနုန္နဠော အစပလော အမုခရော အဝိကိဏ္ဏဝါစော ဥပဋ္ဌိတဿတိ သမ္ပဇာနော သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော သံဝုတိန္ဒြိယော. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้ทรงคหบดีจีวร แต่เป็นผู้ฟุ้งซ่าน ถือตัว กลับกลอก ปากกล้า พูดพล่าม สติเลื่อนลอย ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตหมุนไปผิด มีอินทรีย์ไม่สำรวม ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าตำหนิ คหบดี แม้ภิกษุเป็นผู้ทรงคหบดีจีวร แต่เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ถือตัว ไม่กลับกลอก ไม่ปากกล้า ไม่พูดพล่าม มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ มีสมาธิ มีจิตแน่วแน่ มีอินทรีย์สำรวมแล้ว ด้วยองค์คุณนั้น เธอย่อมเป็นที่น่าสรรเสริญ

---

‘‘ဣင်္ဃ တွံ, ဂဟပတိ, သံဃေ ဒါနံ ဒေဟိ. သံဃေ တေ ဒါနံ ဒဒတော စိတ္တံ ပသီဒိဿတိ. သော တွံ ပသန္နစိတ္တော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိဿသီ’’တိ. ‘‘ဧသာဟံ, ဘန္တေ, အဇ္ဇတဂ္ဂေ သံဃေ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

คหบดี เอาเถิด ท่านจงถวายทานในสงฆ์เถิด เมื่อท่านถวายทานในสงฆ์ จิตจักเลื่อมใส ท่านผู้มีจิตเลื่อมใสแล้ว เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก จักเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ทารุกัมมิกคหบดีกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าพระองค์จักถวายทานในสงฆ์ จบสูตรที่ ๕

---

၆. ဟတ္ထိသာရိပုတ္တသုတ္တံ

๖. หัตถิสารีปุตตสูตร

---

၆၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရတိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ထေရာ ဘိက္ခူ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာ သန္နိပတိတာ အဘိဓမ္မကထံ ကထေန္တိ. တတြ သုဒံ အာယသ္မာ စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အဘိဓမ္မကထံ ကထေန္တာနံ အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မန္တံ စိတ္တံ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မာယသ္မာ စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အဘိဓမ္မကထံ [Pg.345] ကထေန္တာနံ အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေသိ, ယာဝ ကထာပရိယောသာနံ အာယသ္မာ စိတ္တော အာဂမေတူ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မတော စိတ္တဿ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တဿ သဟာယကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ မဟာကောဋ္ဌိကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘မာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မန္တံ စိတ္တံ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တံ အပသာဒေသိ, ပဏ္ဍိတော အာယသ္မာ စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော. ပဟောတိ စာယသ္မာ စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အဘိဓမ္မကထံ ကထေတု’’န္တိ.

๖๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี สมัยนั้น ภิกษุเถระจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว นั่งประชุมสนทนาอภิธรรมกถากันอยู่ที่มณฑลมาล ครั้งนั้น ท่านพระจิตตหัตถิสารีบุตรได้พูดสอดขึ้นในระหว่างๆ ขณะที่ภิกษุเถระทั้งหลายกำลังสนทนาอภิธรรมกถากันอยู่ ลำดับนั้น ท่านพระมหาโกฏฐิกะได้กล่าวกับท่านพระจิตตหัตถิสารีบุตรดังนี้ว่า “ท่านจิตตหัตถิสารีบุตร อย่าได้พูดสอดขึ้นในระหว่างๆ ขณะที่ภิกษุเถระทั้งหลายกำลังสนทนาอภิธรรมกถากันอยู่ ขอท่านจิตตจงรอจนกว่าจะจบคถาเถิด” เมื่อท่านพระมหาโกฏฐิกะกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุสหายของท่านพระจิตตหัตถิสารีบุตรได้กล่าวกับท่านพระมหาโกฏฐิกะดังนี้ว่า “ท่านมหาโกฏฐิกะ อย่าได้ห้ามปรามท่านจิตตหัตถิสารีบุตรเลย ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรเป็นบัณฑิต ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรสามารถสนทนาอภิธรรมกถากับภิกษุเถระทั้งหลายได้”

---

‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ဧတံ, အာဝုသော, ပရဿ စေတောပရိယာယံ အဇာနန္တေဟိ. ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော တာဝဒေဝ သောရတသောရတော ဟောတိ, နိဝါတနိဝါတော ဟောတိ, ဥပသန္တုပသန္တော ဟောတိ, ယာဝ သတ္ထာရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ အညတရံ ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယံ သဗြဟ္မစာရိံ. ယတော စ ခေါ သော ဝပကဿတေဝ သတ္ထာရာ, ဝပကဿတိ ဂရုဋ္ဌာနိယေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ, သော သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရညာ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ. တဿ သံသဋ္ဌဿ ဝိဿတ္ထဿ ပါကတဿ ဘဿမနုယုတ္တဿ ဝိဟရတော ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ. သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ.

“ผู้มีอายุทั้งหลาย ข้อนั้นเป็นสิ่งที่ผู้ไม่รู้เจโตปริยญาณของผู้อื่น รู้ได้ยาก ผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้สงบเสงี่ยมยิ่งนัก อ่อนน้อมยิ่งนัก สงบระงับยิ่งนัก เพียงชั่วเวลาที่ยังอาศัยพระศาสดา หรือเพื่อนพรหมจารีรูปใดรูปหนึ่งผู้ตั้งอยู่ในฐานะครูอยู่ แต่เมื่อใด เขาหลีกออกจากพระศาสดา หลีกออกจากเพื่อนพรหมจารีผู้ตั้งอยู่ในฐานะครู เขาก็คลุกคลีอยู่กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เมื่อเขาคลุกคลี ปล่อยตัว เปิดเผย ประกอบการพูดคุยอยู่ ราคะย่อมครอบงำจิตของเขาได้ เขาผู้มีจิตถูกราคะครอบงำแล้ว ย่อมบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ”

---

‘‘သေယျထာပိ, အာဝုသော, ဂေါဏော ကိဋ္ဌာဒေါ ဒါမေန ဝါ ဗဒ္ဓေါ ဝဇေ ဝါ ဩရုဒ္ဓေါ. ယော နု ခေါ, အာဝုသော, ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘န ဒါနာယံ ဂေါဏော ကိဋ္ဌာဒေါ ပုနဒေဝ ကိဋ္ဌံ ဩတရိဿတီ’တိ, သမ္မာ နု ခေါ သော, အာဝုသော, ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ, အာဝုသော’’. ‘‘ဌာနဉှေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ သော ဂေါဏော ကိဋ္ဌာဒေါ ဒါမံ ဝါ ဆေတွာ ဝဇံ ဝါ ဘိန္ဒိတွာ, အထ ပုနဒေဝ ကိဋ္ဌံ ဩတရေယျာတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တာဝဒေဝ သောရတသောရတော ဟောတိ, နိဝါတနိဝါတော ဟောတိ, ဥပသန္တုပသန္တော ဟောတိ ယာဝ သတ္ထာရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ အညတရံ ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယံ သဗြဟ္မစာရိံ. ယတော စ ခေါ သော ဝပကဿတေဝ သတ္ထာရာ, ဝပကဿတိ ဂရုဋ္ဌာနိယေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ, သော သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရညာ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ. တဿ သံသဋ္ဌဿ ဝိဿတ္ထဿ ပါကတဿ ဘဿမနုယုတ္တဿ ဝိဟရတော ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ[Pg.346]. သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ.

“ผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนโคที่ชอบกินข้าวกล้า ถูกเขาผูกไว้ด้วยเชือกหรือขังไว้ในคอก ผู้มีอายุทั้งหลาย ผู้ที่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ โคที่ชอบกินข้าวกล้าตัวนี้จักไม่ล่วงล้ำเข้าไปในนาข้าวกล้าอีก’ ผู้นั้นชื่อว่ากล่าวถูกหรือไม่” “ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ” “ผู้มีอายุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นไปได้ คือ โคที่ชอบกินข้าวกล้าตัวนั้นพึงตัดเชือกหรือพังคอก แล้วล่วงล้ำเข้าไปในนาข้าวกล้าอีก ฉันใดก็ฉันนั้น ผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้สงบเสงี่ยมยิ่งนัก อ่อนน้อมยิ่งนัก สงบระงับยิ่งนัก เพียงชั่วเวลาที่ยังอาศัยพระศาสดา หรือเพื่อนพรหมจารีรูปใดรูปหนึ่งผู้ตั้งอยู่ในฐานะครูอยู่ แต่เมื่อใด เขาหลีกออกจากพระศาสดา หลีกออกจากเพื่อนพรหมจารีผู้ตั้งอยู่ในฐานะครู เขาก็คลุกคลีอยู่กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เมื่อเขาคลุกคลี ปล่อยตัว เปิดเผย ประกอบการพูดคุยอยู่ ราคะย่อมครอบงำจิตของเขาได้ เขาผู้มีจิตถูกราคะครอบงำแล้ว ย่อมบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ”

---

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ ပဌမဿ ဈာနဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ…ပေ… သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. သေယျထာပိ, အာဝုသော, စာတုမဟာပထေ ထုလ္လဖုသိတကော ဒေဝေါ ဝဿန္တော ရဇံ အန္တရဓာပေယျ, စိက္ခလ္လံ ပါတုကရေယျ. ယော နု ခေါ, အာဝုသော, ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘န ဒါနိ အမုသ္မိံ စာတုမဟာပထေ ပုနဒေဝ ရဇော ပါတုဘဝိဿတီ’တိ, သမ္မာ နု ခေါ သော, အာဝုသော, ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ, အာဝုသော’’. ‘‘ဌာနဉှေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အမုသ္မိံ စာတုမဟာပထေ မနုဿာ ဝါ အတိက္ကမေယျုံ, ဂေါပသူ ဝါ အတိက္ကမေယျုံ, ဝါတာတပေါ ဝါ သ္နေဟဂတံ ပရိယာဒိယေယျ, အထ ပုနဒေဝ ရဇော ပါတုဘဝေယျာတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ ပဌမဿ ဈာနဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ…ပေ… သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ.

“อีกประการหนึ่ง ผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่ เขาสำคัญตนว่า ‘เราเป็นผู้ได้ปฐมฌาน’ จึงคลุกคลีอยู่กับภิกษุทั้งหลาย...ฯลฯ... บอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ ผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนฝนเม็ดใหญ่ตกลงที่ทางใหญ่สี่แพร่ง พึงทำให้ฝุ่นละอองหายไป พึงทำให้มีแต่โคลนตมปรากฏ ผู้มีอายุทั้งหลาย ผู้ที่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ ที่ทางใหญ่สี่แพร่งโน้น ฝุ่นละอองจักไม่ปรากฏขึ้นอีก’ ผู้นั้นชื่อว่ากล่าวถูกหรือไม่” “ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ” “ผู้มีอายุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นไปได้ คือ ที่ทางใหญ่สี่แพร่งโน้น พวกมนุษย์หรือพวกโคและปศุสัตว์พึงเดินผ่านไปมา หรือลมและแดดพึงทำให้ความชื้นหมดไป แล้วฝุ่นละอองพึงปรากฏขึ้นอีก ฉันใดก็ฉันนั้น ผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่ เขาสำคัญตนว่า ‘เราเป็นผู้ได้ปฐมฌาน’ จึงคลุกคลีอยู่กับภิกษุทั้งหลาย...ฯลฯ... บอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ”

---

‘‘ဣဓ ပနာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ ဒုတိယဿ ဈာနဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ…ပေ… သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. သေယျထာပိ, အာဝုသော, ဂါမဿ ဝါ နိဂမဿ ဝါ အဝိဒူရေ မဟန္တံ တဠာကံ. တတ္ထ ထုလ္လဖုသိတကော ဒေဝေါ ဝုဋ္ဌော သိပ္ပိသမ္ဗုကမ္ပိ သက္ခရကဌလမ္ပိ အန္တရဓာပေယျ. ယော နု ခေါ, အာဝုသော, ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘န ဒါနိ အမုသ္မိံ တဠာကေ ပုနဒေဝ သိပ္ပိသမ္ဗုကာ ဝါ သက္ခရကဌလာ ဝါ ပါတုဘဝိဿန္တီ’တိ, သမ္မာ နု ခေါ သော, အာဝုသော, ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ, အာဝုသော’’. ‘‘ဌာနဉှေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ အမုသ္မိံ တဠာကေ မနုဿာ ဝါ ပိဝေယျုံ, ဂေါပသူ ဝါ ပိဝေယျုံ, ဝါတာတပေါ ဝါ သ္နေဟဂတံ ပရိယာဒိယေယျ, အထ ပုနဒေဝ သိပ္ပိသမ္ဗုကာပိ သက္ခရကဌလာပိ ပါတုဘဝေယျုန္တိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ ဒုတိယဿ ဈာနဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ…ပေ… သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌานอยู่ เธอนั้นคิดว่า ‘เราเป็นผู้ได้ทุติยฌาน’ จึงคลุกคลีอยู่กับภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีสระใหญ่ อยู่ไม่ไกลจากบ้านหรือนิคม ในสระนั้น ฝนเม็ดใหญ่ตกลงมา พึงทำให้หอยกาบและหอยโข่ง ทั้งกรวดและกระเบื้องหายไปได้ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ ในสระโน้น หอยกาบและหอยโข่ง หรือกรวดและกระเบื้อง จักไม่ปรากฏขึ้นอีก’ ผู้นั้นเมื่อกล่าวอยู่ จะชื่อว่ากล่าวโดยชอบหรือหนอ” “ข้อนั้นไม่ใช่อย่างนั้น ท่านอาวุโส” “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ คือ พวกมนุษย์พึงดื่มน้ำในสระโน้น หรือฝูงโคและปศุสัตว์พึงดื่ม หรือลมและแดดพึงทำให้ความชุ่มชื้นหมดสิ้นไป แล้วหอยกาบและหอยโข่ง ทั้งกรวดและกระเบื้อง ก็พึงปรากฏขึ้นอีกได้ ฉันใดก็ฉันนั้นแล อาวุโสทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌานอยู่ เธอนั้นคิดว่า ‘เราเป็นผู้ได้ทุติยฌาน’ จึงคลุกคลีอยู่กับภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป

---

‘‘ဣဓ [Pg.347] ပနာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ…ပေ… တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ တတိယဿ ဈာနဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ…ပေ… သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. သေယျထာပိ, အာဝုသော, ပုရိသံ ပဏီတဘောဇနံ ဘုတ္တာဝိံ အာဘိဒေါသိကံ ဘောဇနံ နစ္ဆာဒေယျ. ယော နု ခေါ, အာဝုသော, ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘န ဒါနိ အမုံ ပုရိသံ ပုနဒေဝ ဘောဇနံ ဆာဒေဿတီ’တိ, သမ္မာ နု ခေါ သော, အာဝုသော, ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ, အာဝုသော’’. ‘‘ဌာနဉှေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ, အမုံ ပုရိသံ ပဏီတဘောဇနံ ဘုတ္တာဝိံ ယာဝဿ သာ ဩဇာ ကာယေ ဌဿတိ တာဝ န အညံ ဘောဇနံ ဆာဒေဿတိ. ယတော စ ခွဿ သာ ဩဇာ အန္တရဓာယိဿတိ, အထ ပုနဒေဝ တံ ဘောဇနံ ဆာဒေယျာတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ…ပေ… တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ တတိယဿ ဈာနဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ…ပေ… သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะปีติจางคลายไป ...ฯลฯ... บรรลุตติยฌานอยู่ เธอนั้นคิดว่า ‘เราเป็นผู้ได้ตติยฌาน’ จึงคลุกคลีอยู่กับภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เปรียบเหมือนโภชนะที่ค้างคืน ไม่พึงเป็นที่พอใจของบุรุษผู้บริโภคโภชนะอันประณีตแล้ว ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ โภชนะจักไม่เป็นที่พอใจของบุรุษโน้นอีก’ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ผู้นั้นเมื่อกล่าวอยู่ จะชื่อว่ากล่าวโดยชอบหรือหนอ” “ข้อนั้นไม่ใช่อย่างนั้น ท่านอาวุโส” “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ คือ โอชะของโภชนะอันประณีตที่บุรุษโน้นบริโภคแล้ว ยังตั้งอยู่ในกายตราบใด โภชนะอื่นก็จักไม่เป็นที่พอใจของเขาตราบนั้น แต่เมื่อใด โอชะนั้นของเขาจะหายไป เมื่อนั้น โภชนะนั้นก็พึงเป็นที่พอใจของเขาอีกได้ ฉันใดก็ฉันนั้นแล อาวุโสทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะปีติจางคลายไป ...ฯลฯ... บรรลุตติยฌานอยู่ เธอนั้นคิดว่า ‘เราเป็นผู้ได้ตติยฌาน’ จึงคลุกคลีอยู่กับภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป

---

‘‘ဣဓ, ပနာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ စတုတ္ထဿ ဈာနဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ…ပေ… သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. သေယျထာပိ, အာဝုသော, ပဗ္ဗတသင်္ခေပေ ဥဒကရဟဒေါ နိဝါတော ဝိဂတဦမိကော. ယော နု ခေါ, အာဝုသော, ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘န ဒါနိ အမုသ္မိံ ဥဒကရဟဒေ ပုနဒေဝ ဦမိ ပါတုဘဝိဿတီ’တိ, သမ္မာ နု ခေါ သော, အာဝုသော, ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ, အာဝုသော’’. ‘‘ဌာနဉှေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ, ယာ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ အာဂစ္ဆေယျ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ. သာ တသ္မိံ ဥဒကရဟဒေ ဦမိံ ဇနေယျ. ယာ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ အာဂစ္ဆေယျ…ပေ… ယာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ အာဂစ္ဆေယျ… ယာ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ အာဂစ္ဆေယျ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ. သာ တသ္မိံ ဥဒကရဟဒေ ဦမိံ ဇနေယျာတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ စတုတ္ထဿ ဈာနဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ…ပေ… သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะละสุขและทุกข์ได้ ...ฯลฯ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ เธอนั้นคิดว่า ‘เราเป็นผู้ได้จตุตถฌาน’ จึงคลุกคลีอยู่กับภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เปรียบเหมือนห้วงน้ำในซอกเขา ไม่มีลม ไม่มีคลื่น ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ คลื่นจักไม่เกิดขึ้นในห้วงน้ำโน้นอีก’ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ผู้นั้นเมื่อกล่าวอยู่ จะชื่อว่ากล่าวโดยชอบหรือหนอ” “ข้อนั้นไม่ใช่อย่างนั้น ท่านอาวุโส” “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ คือ พายุฝนอันแรงกล้าพึงมาจากทิศตะวันออก พายุฝนนั้นพึงทำให้เกิดคลื่นในห้วงน้ำนั้นได้ พายุฝนอันแรงกล้าพึงมาจากทิศตะวันตก ...ฯลฯ... พึงมาจากทิศเหนือ ... พึงมาจากทิศใต้ พายุฝนนั้นพึงทำให้เกิดคลื่นในห้วงน้ำนั้นได้ ฉันใดก็ฉันนั้นแล อาวุโสทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะละสุขและทุกข์ได้ ...ฯลฯ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ เธอนั้นคิดว่า ‘เราเป็นผู้ได้จตุตถฌาน’ จึงคลุกคลีอยู่กับภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป

---

‘‘ဣဓ, ပနာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ အနိမိတ္တဿ စေတောသမာဓိဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရညာ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ[Pg.348]. တဿ သံသဋ္ဌဿ ဝိဿတ္ထဿ ပါကတဿ ဘဿမနုယုတ္တဿ ဝိဟရတော ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ. သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. သေယျထာပိ, အာဝုသော, ရာဇာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တော ဝါ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော အညတရသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဧကရတ္တိံ ဝါသံ ဥပဂစ္ဆေယျ. တတြ ဟတ္ထိသဒ္ဒေန အဿသဒ္ဒေန ရထသဒ္ဒေန ပတ္တိသဒ္ဒေန ဘေရိပဏဝသင်္ခတိဏဝနိန္နာဒသဒ္ဒေန စီရိကသဒ္ဒေါ အန္တရဓာယေယျ. ယော နု ခေါ, အာဝုသော, ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘န ဒါနိ အမုသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ပုနဒေဝ စီရိကသဒ္ဒေါ ပါတုဘဝိဿတီ’တိ, သမ္မာ နု ခေါ သော, အာဝုသော, ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ, အာဝုသော’’. ‘‘ဌာနဉှေတံ, အာဝုသော, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ သော ရာဇာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တော ဝါ တမှာ ဝနသဏ္ဍာ ပက္ကမေယျ, အထ ပုနဒေဝ စီရိကသဒ္ဒေါ ပါတုဘဝေယျာတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ‘လာဘိမှိ အနိမိတ္တဿ စေတောသမာဓိဿာ’တိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရညာ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ. တဿ သံသဋ္ဌဿ ဝိဿတ္ထဿ ပါကတဿ ဘဿမနုယုတ္တဿ ဝိဟရတော ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ. သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတီ’’တိ.

“ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะไม่ใส่ใจนิมิตทั้งปวง จึงเข้าอนิมิตตเจโตสมาธิอยู่ เขามีความสำคัญว่า ‘เราเป็นผู้ได้อนิมิตตเจโตสมาธิ’ คลุกคลีอยู่กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เมื่อเขาคลุกคลีคุ้นเคย เปิดเผย ประกอบเนืองๆ ซึ่งการพูดคุยอยู่ ราคะย่อมครอบงำจิตของเขาได้ เขาผู้มีจิตถูกราคะครอบงำแล้ว ย่อมบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เปรียบเหมือนพระราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชา เสด็จเดินทางไกลพร้อมด้วยเสนา ๔ เหล่า พึงเสด็จเข้าไปประทับแรมราตรีหนึ่งในป่าชัฏแห่งใดแห่งหนึ่ง ในป่าชัฏนั้น เสียงจิ้งหรีดพึงหายไปเพราะเสียงช้าง เสียงม้า เสียงรถ เสียงพลเดินเท้า เสียงกลอง เสียงตะโพน เสียงสังข์ และเสียงบัณเฑาะว์ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ เสียงจิ้งหรีดในป่าชัฏโน้นจักไม่ปรากฏอีก’ ผู้นั้นเมื่อกล่าวอยู่ จะชื่อว่ากล่าวโดยชอบหรือไม่” “ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ” “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ คือ พระราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชานั้น พึงเสด็จออกจากป่าชัฏนั้น แล้วเสียงจิ้งหรีดพึงปรากฏขึ้นอีก ฉันใด ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะไม่ใส่ใจนิมิตทั้งปวง จึงเข้าอนิมิตตเจโตสมาธิอยู่ เขามีความสำคัญว่า ‘เราเป็นผู้ได้อนิมิตตเจโตสมาธิ’ คลุกคลีอยู่กับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ เมื่อเขาคลุกคลีคุ้นเคย เปิดเผย ประกอบเนืองๆ ซึ่งการพูดคุยอยู่ ราคะย่อมครอบงำจิตของเขาได้ เขาผู้มีจิตถูกราคะครอบงำแล้ว ย่อมบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ”

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော အပရေန သမယေန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. အထ ခေါ စိတ္တဿ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တဿ သဟာယကာ ဘိက္ခူ ယေနာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကောဋ္ဌိကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ကိံ နု ခေါ အာယသ္မတာ မဟာကောဋ္ဌိကေန စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော – ‘ဣမာသဉ္စ ဣမာသဉ္စ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော လာဘီ, အထ စ ပန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿတီ’တိ; ဥဒါဟု ဒေဝတာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – ‘စိတ္တော, ဘန္တေ, ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော ဣမာသဉ္စ ဣမာသဉ္စ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ လာဘီ, အထ စ ပန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿတီ’’’တိ? ‘‘စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော မေ, အာဝုသော – ‘စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော ဣမာသဉ္စ ဣမာသဉ္စ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ လာဘီ, အထ စ ပန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿတီ’တိ. ဒေဝတာပိ မေ ဧတမတ္ထံ [Pg.349] အာရောစေသုံ – ‘စိတ္တော, ဘန္တေ, ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော ဣမာသဉ္စ ဣမာသဉ္စ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ လာဘီ, အထ စ ပန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿတီ’’တိ.

ครั้งนั้นแล โดยสมัยอื่น ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรได้บอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ ครั้งนั้น ภิกษุสหายของท่านจิตตหัตถิสารีบุตรพากันเข้าไปหาท่านพระมหาโกฏฐิกะถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวคำนี้กะท่านพระมหาโกฏฐิกะว่า “ท่านพระมหาโกฏฐิกะกำหนดรู้จิตของท่านจิตตหัตถิสารีบุตรด้วยจิตของตนแล้ว ทราบว่า ‘ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรเป็นผู้ได้วิหารสมาบัติเหล่านี้ๆ แต่ถึงอย่างนั้น ก็จักบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ’ หรือว่าเทวดาได้บอกเนื้อความนี้แก่ท่านว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรเป็นผู้ได้วิหารสมาบัติเหล่านี้ๆ แต่ถึงอย่างนั้น ก็จักบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ’ ดังนี้” ท่านพระมหาโกฏฐิกะตอบว่า “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ผมกำหนดรู้จิตของท่านจิตตหัตถิสารีบุตรด้วยจิตของตนแล้ว ทราบว่า ‘ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรเป็นผู้ได้วิหารสมาบัติเหล่านี้ๆ แต่ถึงอย่างนั้น ก็จักบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ’ แม้เทวดาก็บอกเนื้อความนี้แก่ผมว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรเป็นผู้ได้วิหารสมาบัติเหล่านี้ๆ แต่ถึงอย่างนั้น ก็จักบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ’ ดังนี้”

---

အထ ခေါ စိတ္တဿ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တဿ သဟာယကာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘စိတ္တော, ဘန္တေ, ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော ဣမာသဉ္စ ဣမာသဉ္စ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ လာဘီ, အထ စ ပန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတီ’’တိ. ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တော စိရံ သရိဿတိ နေက္ခမ္မဿာ’’တိ.

ครั้งนั้น ภิกษุสหายของท่านจิตตหัตถิสารีบุตรพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรเป็นผู้ได้วิหารสมาบัติเหล่านี้ๆ แต่ถึงอย่างนั้น ก็ได้บอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย จิตตะจักระลึกถึงเนกขัมมะได้ไม่นานนัก”

---

အထ ခေါ စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော နစိရဿေဝ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. ‘‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရော စ ပနာယသ္မာ စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော အရဟတံ အဟောသီတိ. ဆဋ္ဌံ.

ครั้งนั้นแล ท่านจิตตหัตถิสารีบุตร ไม่นานนักก็ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตอีก ท่านจิตตหัตถิสารีบุตรหลีกเร้นอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ และท่านจิตตหัตถิสารีบุตรก็ได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย

---

၇. မဇ္ဈေသုတ္တံ

๗. มัชเฌสูตร

---

၆၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရတိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာနံ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ဝုတ္တမိဒံ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ ပါရာယနေ မေတ္တေယျပဉှေ –

๖๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตพระนครพาราณสี สมัยนั้นแล ภิกษุเถระจำนวนมาก กลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมพร้อมกันอยู่ในมณฑลมาลย์ ได้เกิดสนทนากันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้ไว้ในปารายนวรรค ในเมตเตยยปัญหาว่า

---

‘‘ယော ဥဘောန္တေ ဝိဒိတွာန, မဇ္ဈေ မန္တာ န လိပ္ပတိ ;

တံ ဗြူမိ မဟာပုရိသောတိ, သောဓ သိဗ္ဗိနိ မစ္စဂါ’’တိ.

“ผู้ใดรู้ส่วนสุดทั้งสองแล้ว เป็นผู้มีปัญญา ไม่ติดอยู่ในส่วนท่ามกลาง เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นมหาบุรุษ ผู้นั้นในโลกนี้ก้าวล่วงตัณหาเครื่องร้อยรัดได้แล้ว”

---

‘‘ကတမော နု ခေါ, အာဝုသော, ဧကော အန္တော, ကတမော ဒုတိယော အန္တော, ကိံ မဇ္ဈေ, ကာ သိဗ္ဗိနီ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ထေရေ ဘိက္ခူ [Pg.350] ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဖဿော ခေါ, အာဝုသော, ဧကော အန္တော, ဖဿသမုဒယော ဒုတိယော အန္တော, ဖဿနိရောဓော မဇ္ဈေ, တဏှာ သိဗ္ဗိနီ; တဏှာ ဟိ နံ သိဗ္ဗတိ တဿ တဿေဝ ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အဘိညေယျံ အဘိဇာနာတိ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနာတိ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတီ’’တိ.

“ท่านผู้มีอายุ ส่วนสุดข้างหนึ่งเป็นไฉน ส่วนสุดข้างที่ ๒ เป็นไฉน ท่ามกลางคืออะไร ผู้เย็บคือใคร” เมื่อภิกษุทั้งหลายกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้กับภิกษุเถระทั้งหลายว่า “ท่านผู้มีอายุ ผัสสะเป็นส่วนสุดข้างหนึ่ง ผัสสสมุทัยเป็นส่วนสุดข้างที่ ๒ ผัสสนิโรธเป็นท่ามกลาง ตัณหาเป็นผู้เย็บ เพราะว่าตัณหาย่อมเย็บผัสสะและผัสสสมุทัยนั้นเพื่อความบังเกิดแห่งภพนั้นๆ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ท่านผู้มีอายุ ภิกษุย่อมรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง ย่อมกำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ เมื่อรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง กำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ ย่อมเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในทิฏฐธรรมทีเดียว”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ထေရေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အတီတံ ခေါ, အာဝုသော, ဧကော အန္တော, အနာဂတံ ဒုတိယော အန္တော, ပစ္စုပ္ပန္နံ မဇ္ဈေ, တဏှာ သိဗ္ဗိနီ; တဏှာ ဟိ နံ သိဗ္ဗတိ တဿ တဿေဝ ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အဘိညေယျံ အဘိဇာနာတိ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနာတိ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော, ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတီ’’တိ.

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้กับภิกษุเถระทั้งหลายว่า “ท่านผู้มีอายุ อดีตเป็นส่วนสุดข้างหนึ่ง อนาคตเป็นส่วนสุดข้างที่ ๒ ปัจจุบันเป็นท่ามกลาง ตัณหาเป็นผู้เย็บ เพราะว่าตัณหาย่อมเย็บอดีต อนาคต และปัจจุบันนั้นเพื่อความบังเกิดแห่งภพนั้นๆ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ท่านผู้มีอายุ ภิกษุย่อมรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง ย่อมกำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ เมื่อรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง กำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ ย่อมเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในทิฏฐธรรมทีเดียว”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ထေရေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုခါ, အာဝုသော, ဝေဒနာ ဧကော အန္တော, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဒုတိယော အန္တော, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ မဇ္ဈေ, တဏှာ သိဗ္ဗိနီ; တဏှာ ဟိ နံ သိဗ္ဗတိ တဿ တဿေဝ ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အဘိညေယျံ အဘိဇာနာတိ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနာတိ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော, ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတီ’’တိ.

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้กับภิกษุเถระทั้งหลายว่า “ท่านผู้มีอายุ สุขเวทนาเป็นส่วนสุดข้างหนึ่ง ทุกขเวทนาเป็นส่วนสุดข้างที่ ๒ อทุกขมสุขเวทนาเป็นท่ามกลาง ตัณหาเป็นผู้เย็บ เพราะว่าตัณหาย่อมเย็บเวทนาเหล่านั้นเพื่อความบังเกิดแห่งภพนั้นๆ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ท่านผู้มีอายุ ภิกษุย่อมรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง ย่อมกำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ เมื่อรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง กำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ ย่อมเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในทิฏฐธรรมทีเดียว”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ထေရေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နာမံ ခေါ, အာဝုသော, ဧကော အန္တော, ရူပံ ဒုတိယော အန္တော, ဝိညာဏံ မဇ္ဈေ, တဏှာ သိဗ္ဗိနီ; တဏှာ ဟိ နံ သိဗ္ဗတိ တဿ တဿေဝ ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အဘိညေယျံ အဘိဇာနာတိ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနာတိ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတီ’’တိ.

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้กับภิกษุเถระทั้งหลายว่า “ท่านผู้มีอายุ นามเป็นส่วนสุดข้างหนึ่ง รูปเป็นส่วนสุดข้างที่ ๒ วิญญาณเป็นท่ามกลาง ตัณหาเป็นผู้เย็บ เพราะว่าตัณหาย่อมเย็บนามรูปและวิญญาณนั้นเพื่อความบังเกิดแห่งภพนั้นๆ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ท่านผู้มีอายุ ภิกษุย่อมรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง ย่อมกำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ เมื่อรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง กำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ ย่อมเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในทิฏฐธรรมทีเดียว”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ထေရေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဆ ခေါ, အာဝုသော, အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ ဧကော အန္တော, ဆ ဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ ဒုတိယော အန္တော, ဝိညာဏံ မဇ္ဈေ, တဏှာ သိဗ္ဗိနီ; တဏှာ ဟိ နံ သိဗ္ဗတိ တဿ တဿေဝ ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ အာဝုသော[Pg.351], ဘိက္ခု အဘိညေယျံ အဘိဇာနာတိ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနာတိ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတီ’’တိ.

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้กับภิกษุเถระทั้งหลายว่า “ท่านผู้มีอายุ อายตนะภายใน ๖ เป็นส่วนสุดข้างหนึ่ง อายตนะภายนอก ๖ เป็นส่วนสุดข้างที่ ๒ วิญญาณเป็นท่ามกลาง ตัณหาเป็นผู้เย็บ เพราะว่าตัณหาย่อมเย็บอายตนะเหล่านั้นเพื่อความบังเกิดแห่งภพนั้นๆ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ท่านผู้มีอายุ ภิกษุย่อมรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง ย่อมกำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ เมื่อรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง กำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ ย่อมเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในทิฏฐธรรมทีเดียว”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ထေရေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သက္ကာယော ခေါ, အာဝုသော, ဧကော အန္တော, သက္ကာယသမုဒယော ဒုတိယော အန္တော, သက္ကာယနိရောဓော မဇ္ဈေ, တဏှာ သိဗ္ဗိနီ; တဏှာ ဟိ နံ သိဗ္ဗတိ တဿ တဿေဝ ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခု အဘိညေယျံ အဘိဇာနာတိ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနာတိ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတီ’’တိ.

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้กับภิกษุเถระทั้งหลายว่า “ท่านผู้มีอายุ สักกายะเป็นส่วนสุดข้างหนึ่ง สักกายสมุทัยเป็นส่วนสุดข้างที่ ๒ สักกายนิโรธเป็นท่ามกลาง ตัณหาเป็นผู้เย็บ เพราะว่าตัณหาย่อมเย็บสักกายะและสักกายสมุทัยนั้นเพื่อความบังเกิดแห่งภพนั้นๆ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ท่านผู้มีอายุ ภิกษุย่อมรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง ย่อมกำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ เมื่อรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง กำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ ย่อมเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในทิฏฐธรรมทีเดียว”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ထေရေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဗျာကတံ ခေါ, အာဝုသော, အမှေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ ယထာသကံ ပဋိဘာနံ. အာယာမာဝုသော, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိဿာမ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေဿာမ. ယထာ နော ဘဂဝါ ဗျာကရိဿတိ တထာ နံ ဓာရေဿာမာ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ ထေရာ ဘိက္ခူ တဿ ဘိက္ခုနော ပစ္စဿောသုံ. အထ ခေါ ထေရာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ ထေရာ ဘိက္ခူ ယာဝတကော အဟောသိ သဗ္ဗေဟေဝ သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပေါ, တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ‘‘ကဿ နု ခေါ, ဘန္တေ, သုဘာသိတ’’န္တိ? ‘‘သဗ္ဗေသံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သုဘာသိတံ ပရိယာယေန, အပိ စ ယံ မယာ သန္ဓာယ ဘာသိတံ ပါရာယနေ မေတ္တေယျပဉှေ –

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งได้กล่าวคำนี้กับภิกษุเถระทั้งหลายว่า “ท่านผู้มีอายุ พวกเราทั้งหมดได้พยากรณ์ตามปฏิภาณของตนๆ แล้ว เอาเถิด ท่านผู้มีอายุ พวกเราจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับเถิด ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จักกราบทูลเนื้อความนี้แด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคจักทรงพยากรณ์แก่พวกเราอย่างใด พวกเราจักทรงจำคำพยากรณ์นั้นไว้อย่างนั้น” ภิกษุเถระทั้งหลายรับคำของภิกษุรูปนั้นว่า “อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ” ครั้งนั้น ภิกษุเถระทั้งหลายได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเถระทั้งหลายผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลเรื่องที่สนทนากันทั้งหมดกับภิกษุทั้งปวงแด่พระผู้มีพระภาค แล้วทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำของใครหนอแล เป็นสุภาษิต” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำของพวกเธอทั้งหมดเป็นสุภาษิตโดยปริยาย แต่ว่าข้อความที่เราหมายถึงได้กล่าวไว้ในเมตเตยยปัญหาในปารายนวรรคว่า

---

‘‘ယော ဥဘောန္တေ ဝိဒိတွာန, မဇ္ဈေ မန္တာ န လိပ္ပတိ;

တံ ဗြူမိ မဟာပုရိသောတိ, သောဓ သိဗ္ဗိနိမစ္စဂါ’’တိ.

‘ผู้ใดรู้ส่วนสุดทั้งสองแล้ว เป็นผู้มีปัญญา ไม่ติดอยู่ในท่ามกลาง เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นมหาบุรุษ ผู้นั้นในโลกนี้ก้าวล่วงตัณหาเครื่องเย็บได้แล้ว’ ดังนี้

---

‘‘တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ ထေရာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဖဿော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဧကော အန္တော, ဖဿသမုဒယော ဒုတိယော အန္တော, ဖဿနိရောဓော မဇ္ဈေ, တဏှာ သိဗ္ဗိနီ; တဏှာ ဟိ နံ သိဗ္ဗတိ တဿ တဿေဝ ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဘိညေယျံ အဘိဇာနာတိ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနာတိ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော [Pg.352] ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတီ’’တိ. သတ္တမံ.

“พวกเธอจงฟังข้อความนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเถระเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผัสสะเป็นส่วนสุดข้างหนึ่ง ผัสสสมุทัยเป็นส่วนสุดข้างที่ ๒ ผัสสนิโรธเป็นท่ามกลาง ตัณหาเป็นผู้เย็บ เพราะว่าตัณหาย่อมเย็บผัสสะและผัสสสมุทัยนั้นเพื่อความบังเกิดแห่งภพนั้นๆ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง ย่อมกำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ เมื่อรู้ยิ่งสิ่งที่ควรรู้ยิ่ง กำหนดรู้สิ่งที่ควรกำหนดรู้ ย่อมเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในทิฏฐธรรมทีเดียว” จบสูตรที่ ๗

---

၈. ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏသုတ္တံ

๘. ปุริสินทริยญาณสูตร

---

၆၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ဒဏ္ဍကပ္ပကံ နာမ ကောသလာနံ နိဂမော တဒဝသရိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. တေ စ ဘိက္ခူ ဒဏ္ဍကပ္ပကံ ပဝိသိံသု အာဝသထံ ပရိယေသိတုံ.

๖๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ได้เสด็จถึงนิคมของชาวโกศลชื่อทัณฑกัปปกะ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะออกจากทาง ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ณ โคนต้นไม้แห่งหนึ่ง ส่วนภิกษุทั้งหลายได้เข้าไปยังทัณฑกัปปกนิคมเพื่อแสวงหาที่พัก

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ယေန အစိရဝတီ နဒီ တေနုပသင်္ကမိ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတုံ. အစိရဝတိယာ နဒိယာ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကစီဝရော အဋ္ဌာသိ ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗာပယမာနော. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော အာနန္ဒ, သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ နု ခေါ ဒေဝဒတ္တော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘အာပါယိကော ဒေဝဒတ္တော နေရယိကော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော’တိ, ဥဒါဟု ကေနစိဒေဝ ပရိယာယေနာ’တိ? ‘‘ဧဝံ ခေါ ပနေတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ ဗျာကတ’’န္တိ.

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์พร้อมด้วยภิกษุหลายรูปเข้าไปยังแม่น้ำอจิรวดีเพื่อสรงสนานพระวรกาย ท่านสรงสนานพระวรกายในแม่น้ำอจิรวดีแล้ว ขึ้นมาครองจีวรผืนเดียว ยืนผึ่งกายให้แห้งอยู่ ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า “ท่านอานนท์ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์พระเทวทัตโดยทรงกำหนดด้วยพระทัยโดยประการทั้งปวงว่า ‘พระเทวทัตเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก ตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้’ หรือว่าทรงพยากรณ์โดยปริยายอย่างใดอย่างหนึ่งหนอ” (ท่านพระอานนท์ตอบว่า) “ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์เรื่องนั้นไว้อย่างนั้น”

---

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ယေန အစိရဝတီ နဒီ တေနုပသင်္ကမိံ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတုံ. အစိရဝတိယာ နဒိယာ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကစီဝရော အဋ္ဌာသိံ ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗာပယမာနော. အထ ခေါ, ဘန္တေ, အညတရော ဘိက္ခု ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, အာနန္ဒ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ နု ခေါ ဒေဝဒတ္တော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – အာပါယိကော ဒေဝဒတ္တော နေရယိကော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆောတိ, ဥဒါဟု ကေနစိဒေဝ ပရိယာယေနာ’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ အဟံ, ဘန္တေ, တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစံ – ‘ဧဝံ ခေါ ပနေတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ ဗျာကတ’’’န္တိ.

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในที่นี้ ข้าพระองค์พร้อมด้วยภิกษุหลายรูปเข้าไปยังแม่น้ำอจิรวดีเพื่อสรงสนานกาย ข้าพระองค์สรงสนานกายในแม่น้ำอจิรวดีแล้ว ขึ้นมาครองจีวรผืนเดียว ยืนผึ่งกายให้แห้งอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้ามาหาข้าพระองค์ถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับข้าพระองค์ว่า ‘ท่านอานนท์ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์พระเทวทัตโดยทรงกำหนดด้วยพระทัยโดยประการทั้งปวงว่า ‘พระเทวทัตเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก ตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้’ หรือว่าทรงพยากรณ์โดยปริยายอย่างใดอย่างหนึ่งหนอ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ได้กล่าวกับภิกษุนั้นว่า ‘ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์เรื่องนั้นไว้อย่างนั้น’”

---

‘‘သော [Pg.353] ဝါ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု နဝေါ ဘဝိဿတိ အစိရပဗ္ဗဇိတော, ထေရော ဝါ ပန ဗာလော အဗျတ္တော. ကထဉှိ နာမ ယံ မယာ ဧကံသေန ဗျာကတံ တတ္ထ ဒွေဇ္ဈံ အာပဇ္ဇိဿတိ! နာဟံ, အာနန္ဒ, အညံ ဧကပုဂ္ဂလမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယော ဧဝံ မယာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဗျာကတော, ယထယိဒံ ဒေဝဒတ္တော. ယာဝကီဝဉ္စာဟံ, အာနန္ဒ, ဒေဝဒတ္တဿ ဝါလဂ္ဂကောဋိနိတ္တုဒနမတ္တမ္ပိ သုက္ကဓမ္မံ အဒ္ဒသံ; နေဝ တာဝါဟံ ဒေဝဒတ္တံ ဗျာကာသိံ – ‘အာပါယိကော ဒေဝဒတ္တော နေရယိကော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော’တိ. ယတော စ ခေါ အဟံ, အာနန္ဒ, ဒေဝဒတ္တဿ ဝါလဂ္ဂကောဋိနိတ္တုဒနမတ္တမ္ပိ သုက္ကဓမ္မံ န အဒ္ဒသံ; အထာဟံ ဒေဝဒတ္တံ ဗျာကာသိံ – ‘အာပါယိကော ဒေဝဒတ္တော နေရယိကော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော’တိ.

อานนท์ ภิกษุนั้นคงเป็นภิกษุใหม่ บวชยังไม่นาน หรือหากเป็นเถระ ก็คงเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ทำไมหนอ เธอจึงเกิดความสงสัยสองแง่สองง่ามในเรื่องที่เราพยากรณ์ไว้โดยส่วนเดียวเล่า อานนท์ เราไม่เห็นบุคคลอื่นแม้คนเดียวที่เราพยากรณ์โดยกำหนดด้วยใจโดยประการทั้งปวงอย่างนี้ เหมือนที่เราพยากรณ์เทวทัต อานนท์ ตลอดเวลาที่เรายังเห็นกุศลธรรมแม้ประมาณเท่าปลายเส้นผมในเทวทัตอยู่ ตลอดเวลานั้น เรายังไม่พยากรณ์เทวทัตว่า ‘เทวทัตเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก ตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้’ แต่อานนท์ เมื่อใดที่เราไม่เห็นกุศลธรรมแม้ประมาณเท่าปลายเส้นผมในเทวทัต เมื่อนั้น เราจึงพยากรณ์เทวทัตว่า ‘เทวทัตเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก ตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้’

---

‘‘သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, ဂူထကူပေါ သာဓိကပေါရိသော ပူရော ဂူထဿ သမတိတ္တိကော. တတြ ပုရိသော သသီသကော နိမုဂ္ဂေါ အဿ. တဿ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ အတ္ထကာမော ဟိတကာမော ယောဂက္ခေမကာမော တမှာ ဂူထကူပါ ဥဒ္ဓရိတုကာမော. သော တံ ဂူထကူပံ သမန္တာနုပရိဂစ္ဆန္တော နေဝ ပဿေယျ တဿ ပုရိသဿ ဝါလဂ္ဂကောဋိနိတ္တုဒနမတ္တမ္ပိ ဂူထေန အမက္ခိတံ, ယတ္ထ တံ ဂဟေတွာ ဥဒ္ဓရေယျ. ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ, အာနန္ဒ, ယတော ဒေဝဒတ္တဿ ဝါလဂ္ဂကောဋိနိတ္တုဒနမတ္တမ္ပိ သုက္ကဓမ္မံ န အဒ္ဒသံ; အထာဟံ ဒေဝဒတ္တံ ဗျာကာသိံ – ‘အာပါယိကော ဒေဝဒတ္တော နေရယိကော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော’တိ. သစေ တုမှေ, အာနန္ဒ, သုဏေယျာထ တထာဂတဿ ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏာနိ ဝိဘဇိဿာမီ’’တိ ?

อานนท์ เปรียบเหมือนหลุมคูถลึกกว่าชั่วบุรุษ เต็มเปี่ยมด้วยคูถเสมอขอบ บุรุษคนหนึ่งตกลงไปในหลุมนั้น จมมิดทั้งศีรษะ บุรุษอีกคนหนึ่งผู้หวังประโยชน์ หวังความเกื้อกูล หวังความเกษมจากโยคะ ปรารถนาจะฉุดบุรุษนั้นขึ้นจากหลุมคูถ พึงเกิดขึ้น บุรุษนั้นเดินวนรอบหลุมคูถนั้น ก็ไม่เห็นส่วนใดส่วนหนึ่งของบุรุษนั้นแม้ประมาณเท่าปลายเส้นผมที่ไม่เปื้อนคูถ ซึ่งพอจะจับฉุดขึ้นมาได้ อานนท์ ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อเราไม่เห็นกุศลธรรมแม้ประมาณเท่าปลายเส้นผมในเทวทัต เราจึงพยากรณ์เทวทัตว่า ‘เทวทัตเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก ตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้’ อานนท์ ถ้าเธอทั้งหลายพึงฟัง เราจะจำแนกญาณเครื่องกำหนดอินทรีย์ของบุคคลของตถาคต

---

‘‘ဧတဿ, ဘဂဝါ, ကာလော; ဧတဿ, သုဂတ, ကာလော ယံ ဘဂဝါ ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏာနိ ဝိဘဇေယျ. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ. ‘‘တေနဟာနန္ဒ, သုဏာဟိ, သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค เวลานี้เป็นกาลอันควร ข้าแต่พระสุคต เวลานี้เป็นกาลอันควร ที่พระผู้มีพระภาคจะทรงจำแนกญาณเครื่องกำหนดอินทรีย์ของบุคคล ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อานนท์ ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ท่านพระอานนท์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘ဣဓာဟံ, အာနန္ဒ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ကုသလာ ဓမ္မာ အန္တရဟိတာ, အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္မုခီဘူတာ[Pg.354]. အတ္ထိ စ ခွဿ ကုသလမူလံ အသမုစ္ဆိန္နံ, တမှာ တဿ ကုသလာ ကုသလံ ပါတုဘဝိဿတိ. ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလော အာယတိံ အပရိဟာနဓမ္မော ဘဝိဿတီ’တိ. သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, ဗီဇာနိ အခဏ္ဍာနိ အပူတီနိ အဝါတာတပဟတာနိ သာရဒါနိ သုခသယိတာနိ သုခေတ္တေ သုပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ နိက္ခိတ္တာနိ. ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, ဣမာနိ ဗီဇာနိ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ, အာနန္ဒ, ဣဓေကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ကုသလာ ဓမ္မာ အန္တရဟိတာ, အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္မုခီဘူတာ. အတ္ထိ စ ခွဿ ကုသလမူလံ အသမုစ္ဆိန္နံ, တမှာ တဿ ကုသလာ ကုသလံ ပါတုဘဝိဿတိ. ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလော အာယတိံ အပရိဟာနဓမ္မော ဘဝိဿတီ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတံ ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ အာယတိံ ဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ.

“ดูก่อนอานนท์ เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้แล มีอยู่ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมของบุคคลผู้นี้แล อันตรธานไปแล้ว อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่กุศลมูลของเขายังไม่ขาด กุศลจักปรากฏขึ้นแก่เขาเพราะกุศลมูลนั้น ด้วยเหตุนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้ไม่เสื่อมในกาลต่อไป’ เปรียบเหมือนพืชพันธุ์ทั้งหลายที่ไม่แตก ไม่เน่า ไม่ถูกลมและแดดทำลาย ยังมีแก่น เก็บไว้ดีแล้ว บุคคลหว่านลงในนาดี ในพื้นที่ที่เตรียมไว้ดีแล้ว ดูก่อนอานนท์ เธอจะพึงรู้หรือไม่ว่า ‘พืชพันธุ์เหล่านี้จักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์’” “เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนอานนท์ ฉันนั้นเหมือนกันแล เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้แล มีอยู่ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมของบุคคลผู้นี้แล อันตรธานไปแล้ว อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่กุศลมูลของเขายังไม่ขาด กุศลจักปรากฏขึ้นแก่เขาเพราะกุศลมูลนั้น ด้วยเหตุนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้ไม่เสื่อมในกาลต่อไป’ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งบุรุษบุคคล ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งปุริสินทริยญาณ ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งความเกิดขึ้นแห่งธรรมในอนาคต ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ

---

‘‘ဣဓ ပနာဟံ, အာနန္ဒ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အန္တရဟိတာ, ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္မုခီဘူတာ. အတ္ထိ စ ခွဿ အကုသလမူလံ အသမုစ္ဆိန္နံ, တမှာ တဿ အကုသလာ အကုသလံ ပါတုဘဝိဿတိ. ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလော အာယတိံ ပရိဟာနဓမ္မော ဘဝိဿတီ’တိ. သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, ဗီဇာနိ အခဏ္ဍာနိ အပူတီနိ အဝါတာတပဟတာနိ သာရဒါနိ သုခသယိတာနိ ပုထုသိလာယ နိက္ခိတ္တာနိ. ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, နယိမာနိ ဗီဇာနိ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ, အာနန္ဒ, ဣဓေကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အန္တရဟိတာ, ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္မုခီဘူတာ. အတ္ထိ စ ခွဿ အကုသလမူလံ အသမုစ္ဆိန္နံ, တမှာ တဿ အကုသလာ အကုသလံ ပါတုဘဝိဿတိ[Pg.355]. ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလော အာယတိံ ပရိဟာနဓမ္မော ဘဝိဿတီ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတံ ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ အာယတိံ ဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ.

“ดูก่อนอานนท์ อนึ่ง เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้แล มีอยู่ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมของบุคคลผู้นี้แล อันตรธานไปแล้ว กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่ว่าอกุศลมูลของเขายังไม่ขาด อกุศลจักปรากฏขึ้นแก่เขาเพราะอกุศลมูลนั้น ด้วยเหตุนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้เสื่อมในกาลต่อไป’ เปรียบเหมือนพืชพันธุ์ทั้งหลายที่ไม่แตก ไม่เน่า ไม่ถูกลมและแดดทำลาย ยังมีแก่น เก็บไว้ดีแล้ว บุคคลวางไว้บนแผ่นหินใหญ่ ดูก่อนอานนท์ เธอจะพึงรู้หรือไม่ว่า ‘พืชพันธุ์เหล่านี้จักไม่ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์’” “เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนอานนท์ ฉันนั้นเหมือนกันแล เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้แล มีอยู่ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมของบุคคลผู้นี้แล อันตรธานไปแล้ว กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่ว่าอกุศลมูลของเขายังไม่ขาด อกุศลจักปรากฏขึ้นแก่เขาเพราะอกุศลมูลนั้น ด้วยเหตุนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้เสื่อมในกาลต่อไป’ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งบุรุษบุคคล ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งปุริสินทริยญาณ ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งความเกิดขึ้นแห่งธรรมในอนาคต ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ

---

‘‘ဣဓ ပနာဟံ, အာနန္ဒ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘နတ္ထိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝါလဂ္ဂကောဋိနိတ္တုဒနမတ္တောပိ သုက္ကော ဓမ္မော, သမန္နာဂတောယံ ပုဂ္ဂလော ဧကန္တကာဠကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇိဿတီ’တိ. သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, ဗီဇာနိ ခဏ္ဍာနိ ပူတီနိ ဝါတာတပဟတာနိ သုခေတ္တေ သုပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ နိက္ခိတ္တာနိ. ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, နယိမာနိ ဗီဇာနိ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ, အာနန္ဒ, ဣဓေကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘နတ္ထိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝါလဂ္ဂကောဋိနိတ္တုဒနမတ္တောပိ သုက္ကော ဓမ္မော, သမန္နာဂတောယံ ပုဂ္ဂလော ဧကန္တကာဠကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇိဿတီ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတံ ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ အာယတိံ ဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတီ’’တိ.

“ดูก่อนอานนท์ อนึ่ง เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้แล มีอยู่ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลนี้ไม่มีธรรมฝ่ายขาวแม้ประมาณเท่าปลายขนทรายทิ่มลง บุคคลนี้ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำโดยส่วนเดียว เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก จักเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ เปรียบเหมือนพืชพันธุ์ทั้งหลายที่แตก เน่า ถูกลมและแดดทำลาย บุคคลหว่านลงในนาดี ในพื้นที่ที่เตรียมไว้ดีแล้ว ดูก่อนอานนท์ เธอจะพึงรู้หรือไม่ว่า ‘พืชพันธุ์เหล่านี้จักไม่ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์’” “เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนอานนท์ ฉันนั้นเหมือนกันแล เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้แล มีอยู่ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลนี้ไม่มีธรรมฝ่ายขาวแม้ประมาณเท่าปลายขนทรายทิ่มลง บุคคลนี้ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำโดยส่วนเดียว เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก จักเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งบุรุษบุคคล ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งปุริสินทริยญาณ ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งความเกิดขึ้นแห่งธรรมในอนาคต ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ”

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သက္ကာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ အပရေပိ တယော ပုဂ္ဂလာ သပ္ပဋိဘာဂါ ပညာပေတု’’န္တိ? ‘‘သက္ကာ, အာနန္ဒာ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ, အာနန္ဒ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ကုသလာ ဓမ္မာ အန္တရဟိတာ, အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္မုခီဘူတာ. အတ္ထိ စ ခွဿ ကုသလမူလံ [Pg.356] အသမုစ္ဆိန္နံ, တမ္ပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလော အာယတိံ ပရိဟာနဓမ္မော ဘဝိဿတီ’တိ. သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, အင်္ဂါရာနိ အာဒိတ္တာနိ သမ္ပဇ္ဇလိတာနိ သဇောတိဘူတာနိ ပုထုသိလာယ နိက္ခိတ္တာနိ. ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, နယိမာနိ အင်္ဂါရာနိ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သေယျထာပိ ဝါ ပန, အာနန္ဒ, သာယနှသမယံ သူရိယေ ဩဂစ္ဆန္တေ, ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, အာလောကော အန္တရဓာယိဿတိ အန္ဓကာရော ပါတုဘဝိဿတီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သေယျထာပိ ဝါ, ပနာနန္ဒ, အဘိဒေါ အဒ္ဓရတ္တံ ဘတ္တကာလသမယေ, ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, အာလောကော အန္တရဟိတော အန္ဓကာရော ပါတုဘူတော’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ, အာနန္ဒ, ဣဓေကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ကုသလာ ဓမ္မာ အန္တရဟိတာ, အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္မုခီဘူတာ. အတ္ထိ စ ခွဿ ကုသလမူလံ အသမုစ္ဆိန္နံ, တမ္ပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလော အာယတိံ ပရိဟာနဓမ္မော ဘဝိဿတီ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတံ ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ အာယတိံ ဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นไปได้หรือไม่ ที่จะทรงบัญญัติบุคคลอื่นอีก ๓ จำพวก ที่เป็นส่วนเปรียบของบุคคล ๓ จำพวกนี้” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อานนท์ เป็นไปได้” เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้มีอยู่ ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมของบุคคลผู้นี้อันตรธานไปแล้ว อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่เขายังกุศลมูลที่ยังตัดไม่ขาดอยู่ และกุศลมูลแม้นั้นก็กำลังจะถึงความถูกถอนขึ้นโดยสิ้นเชิง ด้วยเหตุนี้ บุคคลผู้นี้จักเป็นผู้มีธรรมะเสื่อมไปในอนาคต’ อานนท์ เปรียบเหมือนถ่านเพลิงที่ลุกโพลง โชติช่วง มีเปลวไฟ วางไว้บนแผ่นศิลาใหญ่ อานนท์ เธอพึงรู้อย่างนี้หรือไม่ว่า ‘ถ่านเพลิงเหล่านี้จักไม่ถึงความเจริญ ความงอกงาม ความไพบูลย์’” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “อานนท์ อีกอย่างหนึ่ง เปรียบเหมือนในเวลาเย็น เมื่อดวงอาทิตย์กำลังอัสดง เธอพึงรู้อย่างนี้หรือไม่ว่า ‘แสงสว่างจักอันตรธานไป ความมืดจักปรากฏขึ้น’” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “อานนท์ อีกอย่างหนึ่ง เปรียบเหมือนในเวลาก่อนเที่ยงคืน ในเวลาอาหาร เธอพึงรู้อย่างนี้หรือไม่ว่า ‘แสงสว่างอันตรธานไปแล้ว ความมืดปรากฏขึ้นแล้ว’” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “อานนท์ ฉันนั้นเหมือนกันแล เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้มีอยู่ ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมของบุคคลผู้นี้อันตรธานไปแล้ว อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่เขายังกุศลมูลที่ยังตัดไม่ขาดอยู่ และกุศลมูลแม้นั้นก็กำลังจะถึงความถูกถอนขึ้นโดยสิ้นเชิง ด้วยเหตุนี้ บุคคลผู้นี้จักเป็นผู้มีธรรมะเสื่อมไปในอนาคต’ อานนท์ ด้วยประการอย่างนี้แล บุคคลย่อมเป็นที่ตถาคตรู้แจ้งแล้ว ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ อานนท์ ด้วยประการอย่างนี้แล ปุริสินทริยญาณ (ญาณหยั่งรู้อินทรีย์ของบุคคล) ย่อมเป็นที่ตถาคตรู้แจ้งแล้ว ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ อานนท์ ด้วยประการอย่างนี้แล ความเกิดขึ้นแห่งธรรมในอนาคต ย่อมเป็นที่ตถาคตรู้แจ้งแล้ว ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ

---

‘‘ဣဓ ပနာဟံ, အာနန္ဒ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အန္တရဟိတာ, ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္မုခီဘူတာ. အတ္ထိ စ ခွဿ အကုသလမူလံ အသမုစ္ဆိန္နံ, တမ္ပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလော အာယတိံ အပရိဟာနဓမ္မော ဘဝိဿတီ’တိ. သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, အင်္ဂါရာနိ အာဒိတ္တာနိ သမ္ပဇ္ဇလိတာနိ သဇောတိဘူတာနိ သုက္ခေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိက္ခိတ္တာနိ. ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, ဣမာနိ အင်္ဂါရာနိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သေယျထာပိ ဝါ [Pg.357] ပနာနန္ဒ, ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ, ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, အန္ဓကာရော အန္တရဓာယိဿတိ, အာလောကော ပါတုဘဝိဿတီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သေယျထာပိ ဝါ ပနာနန္ဒ, အဘိဒေါ မဇ္ဈနှိကေ ဘတ္တကာလသမယေ, ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, အန္ဓကာရော အန္တရဟိတော အာလောကော ပါတုဘူတော’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ, အာနန္ဒ, ဣဓေကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အန္တရဟိတာ, ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္မုခီဘူတာ. အတ္ထိ စ ခွဿ အကုသလမူလံ အသမုစ္ဆိန္နံ, တမ္ပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလော အာယတိံ အပရိဟာနဓမ္မော ဘဝိဿတီ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတံ ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ အာယတိံ ဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ.

อานนท์ อีกประการหนึ่ง เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้มีอยู่ ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมของบุคคลผู้นี้อันตรธานไปแล้ว กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่เขายังอกุศลมูลที่ยังตัดไม่ขาดอยู่ และอกุศลมูลแม้นั้นก็กำลังจะถึงความถูกถอนขึ้นโดยสิ้นเชิง ด้วยเหตุนี้ บุคคลผู้นี้จักเป็นผู้มีธรรมะไม่เสื่อมไปในอนาคต’ อานนท์ เปรียบเหมือนถ่านเพลิงที่ลุกโพลง โชติช่วง มีเปลวไฟ วางไว้บนกองหญ้าแห้งหรือกองไม้แห้ง อานนท์ เธอพึงรู้อย่างนี้หรือไม่ว่า ‘ถ่านเพลิงเหล่านี้จักถึงความเจริญ ความงอกงาม ความไพบูลย์’” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “อานนท์ อีกอย่างหนึ่ง เปรียบเหมือนในเวลารุ่งอรุณแห่งราตรี เมื่อดวงอาทิตย์กำลังขึ้น เธอพึงรู้อย่างนี้หรือไม่ว่า ‘ความมืดจักอันตรธานไป แสงสว่างจักปรากฏขึ้น’” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “อานนท์ อีกอย่างหนึ่ง เปรียบเหมือนในเวลาก่อนเที่ยง ในเวลาอาหาร เธอพึงรู้อย่างนี้หรือไม่ว่า ‘ความมืดอันตรธานไปแล้ว แสงสว่างปรากฏขึ้นแล้ว’” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “อานนท์ ฉันนั้นเหมือนกันแล เราในโลกนี้ กำหนดใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้มีอยู่ ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดใจของบุคคลนั้นด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมของบุคคลผู้นี้อันตรธานไปแล้ว กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่เขายังอกุศลมูลที่ยังตัดไม่ขาดอยู่ และอกุศลมูลแม้นั้นก็กำลังจะถึงความถูกถอนขึ้นโดยสิ้นเชิง ด้วยเหตุนี้ บุคคลผู้นี้จักเป็นผู้มีธรรมะไม่เสื่อมไปในอนาคต’ อานนท์ ด้วยประการอย่างนี้แล บุคคลย่อมเป็นที่ตถาคตรู้แจ้งแล้ว ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ อานนท์ ด้วยประการอย่างนี้แล ปุริสินทริยญาณ (ญาณหยั่งรู้อินทรีย์ของบุคคล) ย่อมเป็นที่ตถาคตรู้แจ้งแล้ว ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ อานนท์ ด้วยประการอย่างนี้แล ความเกิดขึ้นแห่งธรรมในอนาคต ย่อมเป็นที่ตถาคตรู้แจ้งแล้ว ด้วยการกำหนดใจด้วยใจ

---

‘‘ဣဓ ပနာဟံ, အာနန္ဒ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘နတ္ထိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝါလဂ္ဂကောဋိနိတ္တုဒနမတ္တောပိ အကုသလော ဓမ္မော, သမန္နာဂတောယံ ပုဂ္ဂလော ဧကန္တသုက္ကေဟိ အနဝဇ္ဇေဟိ ဓမ္မေဟိ, ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’တိ. သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, အင်္ဂါရာနိ သီတာနိ နိဗ္ဗုတာနိ သုက္ခေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိက္ခိတ္တာနိ. ဇာနေယျာသိ တွံ, အာနန္ဒ, နယိမာနိ အင်္ဂါရာနိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ, အာနန္ဒ, ဣဓေကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမဿ ခေါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဇ္ဇမာနာ ကုသလာပိ ဓမ္မာ အကုသလာပိ ဓမ္မာ’တိ. တမေနံ အပရေန သမယေန ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘နတ္ထိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝါလဂ္ဂကောဋိနိတ္တုဒနမတ္တောပိ အကုသလော ဓမ္မော, သမန္နာဂတောယံ ပုဂ္ဂလော ဧကန္တသုက္ကေဟိ အနဝဇ္ဇေဟိ ဓမ္မေဟိ, ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏံ [Pg.358] စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတံ ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ အာယတိံ ဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော ဟောတိ.

ดูก่อนอานนท์ เรานั้นในโลกนี้ กำหนดรู้ใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้ชัดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้แล มีอยู่ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดรู้ใจของเขาด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้ชัดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้ไม่มีอกุศลธรรมแม้ประมาณเท่าปลายขนทรายทิ่มลง บุคคลนี้ประกอบด้วยธรรมที่ขาวส่วนเดียว ไม่มีโทษ จักปรินิพพานในปัจจุบันทีเดียว’ ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนถ่านไฟที่เย็นสนิทดับแล้ว เธอพึงรู้อย่างนี้ไหมว่า ‘ถ่านไฟเหล่านี้จักไม่ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์’ ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ ดูก่อนอานนท์ ฉันนั้นเหมือนกันแล เราในโลกนี้ กำหนดรู้ใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้ชัดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้แล มีอยู่ทั้งกุศลธรรมและอกุศลธรรม’ ต่อมาสมัยอื่น เรากำหนดรู้ใจของเขาด้วยใจของเราแล้ว ย่อมรู้ชัดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้นี้ไม่มีอกุศลธรรมแม้ประมาณเท่าปลายขนทรายทิ่มลง บุคคลนี้ประกอบด้วยธรรมที่ขาวส่วนเดียว ไม่มีโทษ จักปรินิพพานในปัจจุบันทีเดียว’ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล บุคคลผู้เป็นบุรุษ ตถาคตย่อมกำหนดรู้ใจด้วยใจแล้วรู้ได้ ด้วยอาการอย่างนี้แล ปุริสินทริยญาณ ตถาคตย่อมกำหนดรู้ใจด้วยใจแล้วรู้ได้ ด้วยอาการอย่างนี้แล ธรรมสมุปบาทในอนาคต ตถาคตย่อมกำหนดรู้ใจด้วยใจแล้วรู้ได้

---

‘‘တတြာနန္ဒ, ယေ တေ ပုရိမာ တယော ပုဂ္ဂလာ တေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဧကော အပရိဟာနဓမ္မော, ဧကော ပရိဟာနဓမ္မော, ဧကော အာပါယိကော နေရယိကော. တတြာနန္ဒ, ယေမေ ပစ္ဆိမာ တယော ပုဂ္ဂလာ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဧကော ပရိဟာနဓမ္မော, ဧကော အပရိဟာနဓမ္မော, ဧကော ပရိနိဗ္ဗာနဓမ္မော’’တိ. အဋ္ဌမံ.

ดูก่อนอานนท์ บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคล ๓ จำพวกแรก ในบุคคล ๓ จำพวกนั้น จำพวกหนึ่งเป็นผู้มีธรรมไม่เสื่อม จำพวกหนึ่งเป็นผู้มีธรรมเสื่อม จำพวกหนึ่งเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก ดูก่อนอานนท์ บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคล ๓ จำพวกหลัง ในบุคคล ๓ จำพวกนั้น จำพวกหนึ่งเป็นผู้มีธรรมเสื่อม จำพวกหนึ่งเป็นผู้มีธรรมไม่เสื่อม จำพวกหนึ่งเป็นผู้มีธรรมคือจะปรินิพพาน

---

၉. နိဗ္ဗေဓိကသုတ္တံ

๙. นิพเพธิกสูตร

---

၆၃. ‘‘နိဗ္ဗေဓိကပရိယာယံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မပရိယာယံ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

๖๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมปริยายอันเป็นเครื่องชำแรกกิเลสแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมปริยายนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้ว่า

---

‘‘ကတမော စ သော, ဘိက္ခဝေ, နိဗ္ဗေဓိကပရိယာယော ဓမ္မပရိယာယော? ကာမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ, ကာမာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, ကာမာနံ ဝေမတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ကာမာနံ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော, ကာမနိရောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ကာမနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมปริยายอันเป็นเครื่องชำแรกกิเลสนั้นเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ เหตุเกิดแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความต่างแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ วิบากแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความดับแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้

---

‘‘ဝေဒနာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဝေဒနာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, ဝေဒနာနံ ဝေမတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဝေဒနာနံ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဝေဒနာနိရောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဝေဒနာနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ เหตุเกิดแห่งเวทนาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความต่างแห่งเวทนาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ วิบากแห่งเวทนาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความดับแห่งเวทนาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้

---

‘‘သညာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ, သညာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, သညာနံ ဝေမတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, သညာနံ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော, သညာနိရောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, သညာနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัญญาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ เหตุเกิดแห่งสัญญาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความต่างแห่งสัญญาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ วิบากแห่งสัญญาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความดับแห่งสัญญาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งสัญญาทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้

---

‘‘အာသဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ, အာသဝါနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, အာသဝါနံ ဝေမတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, အာသဝါနံ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော, အာသဝနိရောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ เหตุเกิดแห่งอาสวะทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความต่างแห่งอาสวะทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ วิบากแห่งอาสวะทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความดับแห่งอาสวะทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งอาสวะทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้

---

‘‘ကမ္မံ[Pg.359], ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗံ, ကမ္မာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, ကမ္မာနံ ဝေမတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ကမ္မာနံ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော, ကမ္မနိရောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ကမ္မနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมอันบุคคลพึงรู้ เหตุเกิดแห่งกรรมทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความต่างแห่งกรรมทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ วิบากแห่งกรรมทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความดับแห่งกรรมทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งกรรมทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้

---

‘‘ဒုက္ခံ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဒုက္ခဿ နိဒါနသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒုက္ခဿ ဝေမတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဒုက္ခဿ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒုက္ခနိရောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทุกข์อันบุคคลพึงรู้ เหตุเกิดแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ความต่างแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ วิบากแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ความดับแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้

---

‘‘‘ကာမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ, ကာမာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, ကာမာနံ ဝေမတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ကာမာနံ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော, ကာမနိရောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ကာမနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ’တိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ ? ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ကာမဂုဏာ – စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ… ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ… ဇိဝှာဝိညေယျာ ရသာ… ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. အပိ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, နေတေ ကာမာ ကာမဂုဏာ နာမေတေ အရိယဿ ဝိနယေ ဝုစ္စန္တိ –

ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ เหตุเกิดแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความต่างแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ วิบากแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ความดับแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้ ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งกามทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้’ ดังนี้แล คำนั้นเราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการเหล่านี้คือ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ มีลักษณะน่ารัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด, เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยโสตะ..., กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานะ..., รสที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา..., โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ มีลักษณะน่ารัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่ว่าสิ่งเหล่านี้ไม่ใช่กาม สิ่งเหล่านี้เรียกว่ากามคุณในวินัยของพระอริยะ

---

‘‘သင်္ကပ္ပရာဂေါ ပုရိသဿ ကာမော,နေတေ ကာမာ ယာနိ စိတြာနိ လောကေ;

သင်္ကပ္ပရာဂေါ ပုရိသဿ ကာမော,တိဋ္ဌန္တိ စိတြာနိ တထေဝ လောကေ;

အထေတ္ထ ဓီရာ ဝိနယန္တိ ဆန္ဒ’’န္တိ.

ความกำหนัดเพราะความดำริของบุรุษ ชื่อว่ากาม อารมณ์อันวิจิตรในโลก ไม่ใช่กาม ความกำหนัดเพราะความดำริของบุรุษ ชื่อว่ากาม อารมณ์อันวิจิตรในโลกย่อมตั้งอยู่อย่างนั้นแหละ ส่วนผู้มีปัญญาย่อมนำฉันทะในอารมณ์อันวิจิตรเหล่านั้นออก

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ? ဖဿော, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเป็นเหตุเกิดแห่งกามทั้งหลาย ผัสสะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เป็นเหตุเกิดแห่งกามทั้งหลาย

---

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနံ ဝေမတ္တတာ? အညော, ဘိက္ခဝေ, ကာမော ရူပေသု, အညော ကာမော သဒ္ဒေသု, အညော ကာမော ဂန္ဓေသု, အညော ကာမော ရသေသု, အညော ကာမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနံ ဝေမတ္တတာ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเป็นความต่างแห่งกามทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามในรูปทั้งหลายเป็นอย่างอื่น กามในเสียงทั้งหลายเป็นอย่างอื่น กามในกลิ่นทั้งหลายเป็นอย่างอื่น กามในรสทั้งหลายเป็นอย่างอื่น กามในโผฏฐัพพะทั้งหลายเป็นอย่างอื่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าความต่างแห่งกามทั้งหลาย

---

‘‘ကတမော [Pg.360] စ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနံ ဝိပါကော? ယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကာမယမာနော တဇ္ဇံ တဇ္ဇံ အတ္တဘာဝံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ ပုညဘာဂိယံ ဝါ အပုညဘာဂိယံ ဝါ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနံ ဝိပါကော.

ภิกษุทั้งหลาย ก็วิบากแห่งกามทั้งหลายเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ใคร่กาม ย่อมยังอัตภาพอันสมควรแก่กามนั้นๆ อันเป็นส่วนแห่งบุญหรือเป็นส่วนแห่งมิใช่บุญให้เกิดขึ้น นี้เรียกว่า วิบากแห่งกามทั้งหลาย

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ကာမနိရောဓော? ဖဿနိရောဓော, ဘိက္ခဝေ, ကာမနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ကာမနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပော, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ, သမ္မာဝါယာမော, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความดับแห่งกามเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ความดับแห่งผัสสะ เป็นความดับแห่งกาม อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ เป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกาม ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ

---

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ ကာမေ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကာမာနံ နိဒါနသမ္ဘဝံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကာမာနံ ဝေမတ္တတံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကာမာနံ ဝိပါကံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကာမနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကာမနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ, သော ဣမံ နိဗ္ဗေဓိကံ ဗြဟ္မစရိယံ ပဇာနာတိ ကာမနိရောဓံ. ကာမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ…ပေ… ကာမနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดอริยสาวกย่อมรู้ชัดซึ่งกามทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งกามทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความต่างแห่งกามทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากแห่งกามทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความดับแห่งกามอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกามอย่างนี้ อริยสาวกนั้นย่อมรู้ชัดพรหมจรรย์อันเป็นเครื่องชำแรกกิเลสนี้ว่า เป็นความดับแห่งกาม คำที่เรากล่าวว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย กามทั้งหลายควรรู้ ...ฯลฯ... ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกามควรรู้’ ดังนี้ เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

---

‘‘ဝေဒနာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ…ပေ… ဝေဒနာနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? တိဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ – သုခါ ဝေဒနာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ.

คำที่เรากล่าวว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เวทนาควรรู้ ...ฯลฯ... ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งเวทนาควรรู้’ ดังนี้แล เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย เวทนา ๓ อย่างนี้ คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ? ဖဿော, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็เหตุเกิดแห่งเวทนาทั้งหลายเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งเวทนาทั้งหลาย

---

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာနံ ဝေမတ္တတာ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သာမိသာ သုခါ ဝေဒနာ, အတ္ထိ နိရာမိသာ သုခါ ဝေဒနာ, အတ္ထိ သာမိသာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, အတ္ထိ နိရာမိသာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, အတ္ထိ သာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ, အတ္ထိ နိရာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာနံ ဝေမတ္တတာ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งเวทนาทั้งหลายเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย สุขเวทนามีอามิสก็มี สุขเวทนาไม่มีอามิสก็มี ทุกขเวทนามีอามิสก็มี ทุกขเวทนาไม่มีอามิสก็มี อทุกขมสุขเวทนามีอามิสก็มี อทุกขมสุขเวทนาไม่มีอามิสก็มี นี้เรียกว่า ความต่างแห่งเวทนาทั้งหลาย

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာနံ ဝိပါကော? ယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိယမာနော တဇ္ဇံ တဇ္ဇံ အတ္တဘာဝံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ ပုညဘာဂိယံ ဝါ အပုညဘာဂိယံ ဝါ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာနံ ဝိပါကော.

ภิกษุทั้งหลาย ก็วิบากแห่งเวทนาทั้งหลายเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เสวยเวทนา ย่อมยังอัตภาพอันสมควรแก่เวทนานั้นๆ อันเป็นส่วนแห่งบุญหรือเป็นส่วนแห่งมิใช่บุญให้เกิดขึ้น นี้เรียกว่า วิบากแห่งเวทนาทั้งหลาย

---

‘‘ကတမော [Pg.361] စ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာနိရောဓော? ဖဿနိရောဓော, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဝေဒနာနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ความดับแห่งผัสสะ เป็นความดับแห่งเวทนา อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ เป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งเวทนา ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ ...ฯลฯ... สัมมาสมาธิ

---

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ ဝေဒနံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဝေဒနာနံ နိဒါနသမ္ဘဝံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဝေဒနာနံ ဝေမတ္တတံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဝေဒနာနံ ဝိပါကံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဝေဒနာနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဝေဒနာနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ. သော ဣမံ နိဗ္ဗေဓိကံ ဗြဟ္မစရိယံ ပဇာနာတိ ဝေဒနာနိရောဓံ. ဝေဒနာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ…ပေ… ဝေဒနာနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดอริยสาวกย่อมรู้ชัดซึ่งเวทนาอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งเวทนาทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความต่างแห่งเวทนาทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากแห่งเวทนาทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความดับแห่งเวทนาอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งเวทนาอย่างนี้ อริยสาวกนั้นย่อมรู้ชัดพรหมจรรย์อันเป็นเครื่องชำแรกกิเลสนี้ว่า เป็นความดับแห่งเวทนา คำที่เรากล่าวว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เวทนาควรรู้ ...ฯลฯ... ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งเวทนาควรรู้’ ดังนี้ เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

---

‘‘သညာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ…ပေ… သညာနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? ဆယိမာ, ဘိက္ခဝေ, သညာ – ရူပသညာ, သဒ္ဒသညာ, ဂန္ဓသညာ, ရသသညာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ, ဓမ္မသညာ.

คำที่เรากล่าวว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย สัญญาควรรู้ ...ฯลฯ... ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสัญญาควรรู้’ ดังนี้แล เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๖ อย่างนี้ คือ รูปสัญญา สัททสัญญา คันธสัญญา รสสัญญา โผฏฐัพพสัญญา ธัมมสัญญา

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, သညာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ? ဖဿော, ဘိက္ခဝေ, သညာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็เหตุเกิดแห่งสัญญาเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งสัญญา

---

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, သညာနံ ဝေမတ္တတာ? အညာ, ဘိက္ခဝေ, သညာ ရူပေသု, အညာ သညာ သဒ္ဒေသု, အညာ သညာ ဂန္ဓေသု, အညာ သညာ ရသေသု, အညာ သညာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု, အညာ သညာ ဓမ္မေသု. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သညာနံ ဝေမတ္တတာ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งสัญญาเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย สัญญาในรูปเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในเสียงเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในกลิ่นเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในรสเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในโผฏฐัพพะเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในธรรมารมณ์เป็นอย่างหนึ่ง นี้เรียกว่า ความต่างแห่งสัญญา

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, သညာနံ ဝိပါကော? ဝေါဟာရဝေပက္ကံ, ဘိက္ခဝေ, သညံ ဝဒါမိ. ယထာ ယထာ နံ သဉ္ဇာနာတိ တထာ တထာ ဝေါဟရတိ, ဧဝံ သညီ အဟောသိန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သညာနံ ဝိပါကော.

ภิกษุทั้งหลาย ก็วิบากแห่งสัญญาเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวสัญญาว่ามีโวหารเป็นวิบาก บุคคลย่อมจำสิ่งใดได้โดยอาการใดๆ ย่อมพูดถึงสิ่งนั้นโดยอาการนั้นๆ ว่า ‘เราเป็นผู้มีความจำได้อย่างนี้’ นี้เรียกว่า วิบากแห่งสัญญา

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, သညာနိရောဓော? ဖဿနိရောဓော, ဘိက္ခဝေ, သညာနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သညာနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความดับแห่งสัญญาเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ความดับแห่งผัสสะ เป็นความดับแห่งสัญญา อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ เป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสัญญา ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ ...ฯลฯ... สัมมาสมาธิ

---

‘‘ယတော [Pg.362] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ သညံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ သညာနံ နိဒါနသမ္ဘဝံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ သညာနံ ဝေမတ္တတံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ သညာနံ ဝိပါကံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ သညာနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ သညာနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ, သော ဣမံ နိဗ္ဗေဓိကံ ဗြဟ္မစရိယံ ပဇာနာတိ သညာနိရောဓံ. သညာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ…ပေ… သညာနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดอริยสาวกย่อมรู้ชัดซึ่งสัญญาอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งสัญญาอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความต่างแห่งสัญญาอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากแห่งสัญญาอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความดับแห่งสัญญาอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสัญญาอย่างนี้ อริยสาวกนั้นย่อมรู้ชัดพรหมจรรย์อันเป็นเครื่องชำแรกกิเลสนี้ว่า เป็นความดับแห่งสัญญา คำที่เรากล่าวว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย สัญญาควรรู้ ...ฯลฯ... ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสัญญาควรรู้’ ดังนี้ เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

---

‘‘အာသဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ…ပေ… အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ – ကာမာသဝေါ, ဘဝါသဝေါ, အဝိဇ္ဇာသဝေါ.

คำที่เรากล่าวว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อาสวะควรรู้ ...ฯลฯ... ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาสวะควรรู้’ ดังนี้แล เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย อาสวะ ๓ อย่างนี้ คือ กามาสวะ ภวาสวะ อวิชชาสวะ

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ? အဝိဇ္ဇာ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็เหตุเกิดแห่งอาสวะทั้งหลายเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย อวิชชาเป็นเหตุเกิดแห่งอาสวะทั้งหลาย

---

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ဝေမတ္တတာ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ နိရယဂမနီယာ, အတ္ထိ အာသဝါ တိရစ္ဆာနယောနိဂမနီယာ, အတ္ထိ အာသဝါ ပေတ္တိဝိသယဂမနီယာ, အတ္ထိ အာသဝါ မနုဿလောကဂမနီယာ, အတ္ထိ အာသဝါ ဒေဝလောကဂမနီယာ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ဝေမတ္တတာ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความแตกต่างแห่งอาสวะทั้งหลายเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย อาสวะที่นำไปสู่นรกมีอยู่ อาสวะที่นำไปสู่กำเนิดเดรัจฉานมีอยู่ อาสวะที่นำไปสู่เปรตวิสัยมีอยู่ อาสวะที่นำไปสู่มนุสสโลกมีอยู่ อาสวะที่นำไปสู่เทวโลกมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความแตกต่างแห่งอาสวะทั้งหลาย

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ဝိပါကော? ယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာဂတော တဇ္ဇံ တဇ္ဇံ အတ္တဘာဝံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ ပုညဘာဂိယံ ဝါ အပုညဘာဂိယံ ဝါ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ဝိပါကော.

ภิกษุทั้งหลาย ก็วิบากแห่งอาสวะทั้งหลายเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ถึงอวิชชาย่อมยังอัตภาพอันสมควรแก่อาสวะนั้นๆ ให้เกิดขึ้น เป็นส่วนแห่งบุญหรือเป็นส่วนแห่งบาป ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วิบากแห่งอาสวะทั้งหลาย

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝနိရောဓော? အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, ဘိက္ခဝေ, အာသဝနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความดับแห่งอาสวะเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความดับแห่งอวิชชาเป็นความดับแห่งอาสวะ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาสวะ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ...ฯลฯ...สัมมาสมาธิ

---

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ အာသဝေ ပဇာနာတိ, ဧဝံ အာသဝါနံ နိဒါနသမ္ဘဝံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ အာသဝါနံ ဝေမတ္တတံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ အာသဝါနံ ဝိပါကံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ အာသဝါနံ နိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ အာသဝါနံ နိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ, သော ဣမံ နိဗ္ဗေဓိကံ ဗြဟ္မစရိယံ ပဇာနာတိ အာသဝနိရောဓံ. အာသဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗာ…ပေ… အာသဝနိရောဓဂါမိနီ [Pg.363] ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดอริยสาวกย่อมรู้ชัดซึ่งอาสวะทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งอาสวะทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความแตกต่างแห่งอาสวะทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากแห่งอาสวะทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความดับแห่งอาสวะทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาสวะทั้งหลายอย่างนี้ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมรู้ชัดพรหมจรรย์อันเป็นเครื่องชำแรกกิเลสนี้ว่า เป็นความดับแห่งอาสวะ ภิกษุทั้งหลาย อาสวะทั้งหลายอันบุคคลพึงรู้...ฯลฯ...ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาสวะอันบุคคลพึงรู้ ดังนี้ ที่เรากล่าวคำใดไว้นั่น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

---

‘‘ကမ္မံ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗံ…ပေ… ကမ္မနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? စေတနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ ဝဒါမိ. စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ – ကာယေန ဝါစာယ မနသာ.

ภิกษุทั้งหลาย กรรมอันบุคคลพึงรู้...ฯลฯ...ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกรรมอันบุคคลพึงรู้ ดังนี้ ที่เรากล่าวคำนี้ไว้นั่นแล เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวเจตนาว่าเป็นกรรม บุคคลจงใจแล้วย่อมกระทำกรรมด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ? ဖဿော, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မာနံ နိဒါနသမ္ဘဝေါ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็เหตุเกิดแห่งกรรมทั้งหลายเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งกรรมทั้งหลาย

---

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မာနံ ဝေမတ္တတာ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ နိရယဝေဒနီယံ, အတ္ထိ ကမ္မံ တိရစ္ဆာနယောနိဝေဒနီယံ, အတ္ထိ ကမ္မံ ပေတ္တိဝိသယဝေဒနီယံ, အတ္ထိ ကမ္မံ မနုဿလောကဝေဒနီယံ, အတ္ထိ ကမ္မံ ဒေဝလောကဝေဒနီယံ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မာနံ ဝေမတ္တတာ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความแตกต่างแห่งกรรมทั้งหลายเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย กรรมที่ให้ผลในนรกมีอยู่ กรรมที่ให้ผลในกำเนิดเดรัจฉานมีอยู่ กรรมที่ให้ผลในเปรตวิสัยมีอยู่ กรรมที่ให้ผลในมนุสสโลกมีอยู่ กรรมที่ให้ผลในเทวโลกมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความแตกต่างแห่งกรรมทั้งหลาย

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မာနံ ဝိပါကော? တိဝိဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မာနံ ဝိပါကံ ဝဒါမိ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ, ဥပပဇ္ဇေ ဝါ, အပရေ ဝါ ပရိယာယေ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မာနံ ဝိပါကော.

ภิกษุทั้งหลาย ก็วิบากแห่งกรรมทั้งหลายเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าววิบากแห่งกรรมทั้งหลายว่ามี ๓ อย่าง คือ (ที่จะพึงเห็น) ในปัจจุบัน (ที่จะพึงเห็น) ในภพถัดไป หรือ (ที่จะพึงเห็น) ในภพต่อๆ ไป ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วิบากแห่งกรรมทั้งหลาย

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မနိရောဓော? ဖဿနိရောဓော, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ကမ္မနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความดับแห่งกรรมเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความดับแห่งผัสสะเป็นความดับแห่งกรรม อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกรรม ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ...ฯลฯ...สัมมาสมาธิ

---

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ ကမ္မံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကမ္မာနံ နိဒါနသမ္ဘဝံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကမ္မာနံ ဝေမတ္တတံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကမ္မနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ကမ္မနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ, သော ဣမံ နိဗ္ဗေဓိကံ ဗြဟ္မစရိယံ ပဇာနာတိ ကမ္မနိရောဓံ. ကမ္မံ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗံ…ပေ… ကမ္မနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดอริยสาวกย่อมรู้ชัดซึ่งกรรมอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งกรรมทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความแตกต่างแห่งกรรมทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากแห่งกรรมทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความดับแห่งกรรมอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกรรมอย่างนี้ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมรู้ชัดพรหมจรรย์อันเป็นเครื่องชำแรกกิเลสนี้ว่า เป็นความดับแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมอันบุคคลพึงรู้...ฯลฯ...ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกรรมอันบุคคลพึงรู้ ดังนี้ ที่เรากล่าวคำใดไว้นั่น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

---

‘‘ဒုက္ခံ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဒုက္ခဿ နိဒါနသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒုက္ခဿ ဝေမတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဒုက္ခဿ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒုက္ခနိရောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ[Pg.364], ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? ဇာတိပိ ဒုက္ခာ, ဇရာပိ ဒုက္ခာ, ဗျာဓိပိ ဒုက္ခော, မရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ, သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာပိ ဒုက္ခာ, ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ တမ္ပိ ဒုက္ခံ, သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ.

ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์อันบุคคลพึงรู้ เหตุเกิดแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ความแตกต่างแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ วิบากแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ความดับแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ดังนี้ ที่เรากล่าวคำนี้ไว้นั่นแล เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว แม้ชาติก็เป็นทุกข์ แม้ชราก็เป็นทุกข์ แม้พยาธิก็เป็นทุกข์ แม้มรณะก็เป็นทุกข์ แม้โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาส ก็เป็นทุกข์ การปรารถนาสิ่งใดแล้วไม่ได้สิ่งนั้น แม้นั่นก็เป็นทุกข์ โดยย่อ อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ နိဒါနသမ္ဘဝေါ? တဏှာ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ နိဒါနသမ္ဘဝေါ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็เหตุเกิดแห่งทุกข์เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ตัณหาเป็นเหตุเกิดแห่งทุกข์

---

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ ဝေမတ္တတာ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ အဓိမတ္တံ, အတ္ထိ ပရိတ္တံ, အတ္ထိ ဒန္ဓဝိရာဂိ, အတ္ထိ ခိပ္ပဝိရာဂိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ ဝေမတ္တတာ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความแตกต่างแห่งทุกข์เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ที่มากมายมีอยู่ ทุกข์ที่เล็กน้อยมีอยู่ ทุกข์ที่คลายช้ามีอยู่ ทุกข์ที่คลายเร็วมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความแตกต่างแห่งทุกข์

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ ဝိပါကော? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ယေန ဒုက္ခေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ, ယေန ဝါ ပန ဒုက္ခေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ဗဟိဒ္ဓါ ပရိယေဋ္ဌိံ အာပဇ္ဇတိ – ‘ကော ဧကပဒံ ဒွိပဒံ ဇာနာတိ ဣမဿ ဒုက္ခဿ နိရောဓာယာ’တိ? သမ္မောဟဝေပက္ကံ ဝါဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ဝဒါမိ ပရိယေဋ္ဌိဝေပက္ကံ ဝါ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ ဝိပါကော.

ภิกษุทั้งหลาย ก็วิบากแห่งทุกข์เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในโลกนี้ บุคคลบางคนถูกทุกข์ใดครอบงำ มีจิตถูกทุกข์นั้นยึดครอง ย่อมเศร้าโศก ลำบาก ร่ำไร ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล หรือว่าถูกทุกข์ใดครอบงำ มีจิตถูกทุกข์นั้นยึดครอง ย่อมแสวงหาในภายนอกว่า ‘ใครรู้คาถาบทเดียว สองบท เพื่อดับทุกข์นี้บ้าง’ ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวทุกข์ว่ามีความหลงใหลเป็นวิบาก หรือมีการแสวงหาเป็นวิบาก ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วิบากแห่งทุกข์

---

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခနိရောဓော? တဏှာနိရောဓော, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒုက္ခဿ နိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความดับแห่งทุกข์เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความดับแห่งตัณหาเป็นความดับแห่งทุกข์ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งทุกข์ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ...ฯลฯ...สัมมาสมาธิ

---

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ ဒုက္ခံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဒုက္ခဿ နိဒါနသမ္ဘဝံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဒုက္ခဿ ဝေမတ္တတံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဒုက္ခဿ ဝိပါကံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဒုက္ခနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ, သော ဣမံ နိဗ္ဗေဓိကံ ဗြဟ္မစရိယံ ပဇာနာတိ ဒုက္ခနိရောဓံ. ဒုက္ခံ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဒုက္ခဿ နိဒါနသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒုက္ခဿ ဝေမတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဒုက္ခဿ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒုက္ခနိရောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในกาลใดแล อริยสาวกย่อมรู้ชัดซึ่งทุกข์อย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งเหตุเป็นแดนเกิดพร้อมแห่งทุกข์อย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความแตกต่างแห่งทุกข์อย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากแห่งทุกข์อย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความดับแห่งทุกข์อย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ยังสัตว์ให้ถึงความดับแห่งทุกข์อย่างนี้ ในกาลนั้น อริยสาวกนั้นย่อมรู้ชัดซึ่งพรหมจรรย์อันชำแรกกิเลสนี้ อันเป็นที่ดับแห่งทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทุกข์อันบุคคลพึงรู้ เหตุเป็นแดนเกิดพร้อมแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ความแตกต่างแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ วิบากแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ความดับแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ข้อปฏิบัติที่ยังสัตว์ให้ถึงความดับแห่งทุกข์อันบุคคลพึงรู้ ดังนี้ คำใดที่เราได้กล่าวแล้วดังนี้ว่า คำนั้นเราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

---

‘‘အယံ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, နိဗ္ဗေဓိကပရိယာယော ဓမ္မပရိယာယော’’တိ. နဝမံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นธรรมปริยายที่เป็นไปเพื่อการชำแรกกิเลส ดังนี้แล จบสูตรที่ ๙

---

၁၀. သီဟနာဒသုတ္တံ

๑๐. สีหนาทสูตร

---

၆၄. ‘‘ဆယိမာနိ[Pg.365], ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနိ, ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ. ကတမာနိ ဆ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ ဟောတိ, ယံ ဗလံ အာဂမ္မ တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ.

๖๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตพลญาณของตถาคต ๖ ประการนี้ ที่ตถาคตผู้ประกอบแล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ย่อมให้พรหมจักรเป็นไป ๖ ประการเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งฐานะโดยความเป็นฐานะ และอฐานะโดยความเป็นอฐานะ ตามความเป็นจริง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้การที่ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งฐานะโดยความเป็นฐานะ และอฐานะโดยความเป็นอฐานะ ตามความเป็นจริง แม้นี้ก็เป็นตถาคตพลญาณของตถาคต ที่ตถาคตอาศัยแล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ย่อมให้พรหมจักรเป็นไป

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဌာနသော ဟေတုသော ဝိပါကံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဌာနသော ဟေတုသော ဝိပါကံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ ဟောတိ, ယံ ဗလံ အာဂမ္မ တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากแห่งกรรมสมาทานที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน โดยฐานะ โดยเหตุ ตามความเป็นจริง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้การที่ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากแห่งกรรมสมาทานที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน โดยฐานะ โดยเหตุ ตามความเป็นจริง แม้นี้ก็เป็นตถาคตพลญาณของตถาคต ที่ตถาคตอาศัยแล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ย่อมให้พรหมจักรเป็นไป

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော…ပေ… ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ ဟောတိ, ယံ ဗလံ အာဂမ္မ တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ตถาคตย่อมรู้ชัดซึ่งความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว และการออกจากฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติทั้งหลาย ตามความเป็นจริง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้การที่ตถาคต...ฯลฯ... แม้นี้ก็เป็นตถาคตพลญาณของตถาคต ที่ตถาคตอาศัยแล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ย่อมให้พรหมจักรเป็นไป

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ, ဒွေပိ ဇာတိယော…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ, ဒွေပိ ဇာတိယော…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ ဟောတိ, ယံ ဗလံ အာဂမ္မ တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ตถาคตย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ ได้ คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง...ฯลฯ... ย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ได้ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้การที่ตถาคตย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ ได้ คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง...ฯลฯ... ย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ได้ดังนี้ แม้นี้ก็เป็นตถาคตพลญาณของตถาคต ที่ตถาคตอาศัยแล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ย่อมให้พรหมจักรเป็นไป

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော [Pg.366] ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ, ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ ဟောတိ, ယံ ဗလံ အာဂမ္မ တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ตถาคตย่อมเห็น...ฯลฯ...ซึ่งสัตว์ทั้งหลายผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์...ฯลฯ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้การที่ตถาคตย่อมเห็น...ฯลฯ...ซึ่งสัตว์ทั้งหลายผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์...ฯลฯ... แม้นี้ก็เป็นตถาคตพลญาณของตถาคต ที่ตถาคตอาศัยแล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ย่อมให้พรหมจักรเป็นไป

---

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ယမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, ဣဒမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ ဟောတိ, ယံ ဗလံ အာဂမ္မ တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနိ, ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ตถาคตย่อมทำให้แจ้ง...ฯลฯ...แล้วเข้าถึงอยู่ เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้การที่ตถาคตย่อมทำให้แจ้ง...ฯลฯ...แล้วเข้าถึงอยู่ เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย แม้นี้ก็เป็นตถาคตพลญาณของตถาคต ที่ตถาคตอาศัยแล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ย่อมให้พรหมจักรเป็นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ตถาคตพลญาณของตถาคต ๖ ประการ ที่ตถาคตผู้ประกอบแล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ย่อมให้พรหมจักรเป็นไป

---

‘‘တတြ စေ, ဘိက္ခဝေ, ပရေ တထာဂတံ ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ဉာဏေန ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ဉာဏံ ဝိဒိတံ တထာ တထာ တေသံ တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ဉာဏေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในตถาคตพลญาณนั้น ถ้าชนเหล่าอื่นเข้ามาหาตถาคตแล้ว ถามปัญหาในญาณเครื่องรู้ฐานะโดยความเป็นฐานะ และอฐานะโดยความเป็นอฐานะ ตามความเป็นจริง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ญาณเครื่องรู้ฐานะโดยความเป็นฐานะ และอฐานะโดยความเป็นอฐานะ ตามความเป็นจริง เป็นที่ทราบแล้วแก่ตถาคตโดยประการใดๆ ตถาคตถูกถามปัญหาในญาณเครื่องรู้ฐานะโดยความเป็นฐานะ และอฐานะโดยความเป็นอฐานะ ตามความเป็นจริง ก็ย่อมพยากรณ์แก่ชนเหล่านั้นโดยประการนั้นๆ

---

‘‘တတြ စေ, ဘိက္ခဝေ, ပရေ တထာဂတံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဌာနသော ဟေတုသော ဝိပါကံ ယထာဘူတံ ဉာဏေန ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဌာနသော ဟေတုသော ဝိပါကံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ ဝိဒိတံ တထာ တထာ တေသံ တထာဂတော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဌာနသော ဟေတုသော ဝိပါကံ ယထာဘူတံ ဉာဏေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในตถาคตพลญาณนั้น ถ้าชนเหล่าอื่นเข้ามาหาตถาคตแล้ว ถามปัญหาในญาณเครื่องรู้วิบากแห่งกรรมสมาทานที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน โดยฐานะ โดยเหตุ ตามความเป็นจริง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ญาณเครื่องรู้วิบากแห่งกรรมสมาทานที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน โดยฐานะ โดยเหตุ ตามความเป็นจริง เป็นที่ทราบแล้วแก่ตถาคตโดยประการใดๆ ตถาคตถูกถามปัญหาในญาณเครื่องรู้วิบากแห่งกรรมสมาทานที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน โดยฐานะ โดยเหตุ ตามความเป็นจริง ก็ย่อมพยากรณ์แก่ชนเหล่านั้นโดยประการนั้นๆ

---

‘‘တတြ စေ, ဘိက္ခဝေ, ပရေ တထာဂတံ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ ဉာဏေန ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ ဝိဒိတံ, တထာ တထာ တေသံ တထာဂတော ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ ဉာဏေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ในการบันลือสีหนาทนั้น ถ้าชนเหล่าอื่นเข้าไปหาตถาคตแล้ว ทูลถามปัญหาเรื่องความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว และการออกจากฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติ ตามความเป็นจริงด้วยญาณ ภิกษุทั้งหลาย ญาณตามความเป็นจริงในเรื่องความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว และการออกจากฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติ เป็นที่รู้แจ้งแก่ตถาคตแล้วโดยประการใดๆ ตถาคตถูกถามปัญหาเรื่องความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว และการออกจากฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติ ตามความเป็นจริงด้วยญาณ ก็จะพยากรณ์แก่ชนเหล่านั้นโดยประการนั้นๆ

---

‘‘တတြ [Pg.367] စေ, ဘိက္ခဝေ, ပရေ တထာဂတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိံ ယထာဘူတံ ဉာဏေန ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ ဝိဒိတံ, တထာ တထာ တေသံ တထာဂတော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိံ ယထာဘူတံ ဉာဏေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ในการบันลือสีหนาทนั้น ถ้าชนเหล่าอื่นเข้าไปหาตถาคตแล้ว ทูลถามปัญหาเรื่องปุพเพนิวาสานุสติ ตามความเป็นจริงด้วยญาณ ภิกษุทั้งหลาย ญาณตามความเป็นจริงในเรื่องปุพเพนิวาสานุสติ เป็นที่รู้แจ้งแก่ตถาคตแล้วโดยประการใดๆ ตถาคตถูกถามปัญหาเรื่องปุพเพนิวาสานุสติ ตามความเป็นจริงด้วยญาณ ก็จะพยากรณ์แก่ชนเหล่านั้นโดยประการนั้นๆ

---

‘‘တတြ စေ, ဘိက္ခဝေ, ပရေ တထာဂတံ သတ္တာနံ စုတူပပါတံ ယထာဘူတံ ဉာဏေန ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ သတ္တာနံ စုတူပပါတံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ ဝိဒိတံ, တထာ တထာ တေသံ တထာဂတော သတ္တာနံ စုတူပပါတံ ယထာဘူတံ ဉာဏေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ในการบันลือสีหนาทนั้น ถ้าชนเหล่าอื่นเข้าไปหาตถาคตแล้ว ทูลถามปัญหาเรื่องจุตูปปาตะของสัตว์ทั้งหลาย ตามความเป็นจริงด้วยญาณ ภิกษุทั้งหลาย ญาณตามความเป็นจริงในเรื่องจุตูปปาตะของสัตว์ทั้งหลาย เป็นที่รู้แจ้งแก่ตถาคตแล้วโดยประการใดๆ ตถาคตถูกถามปัญหาเรื่องจุตูปปาตะของสัตว์ทั้งหลาย ตามความเป็นจริงด้วยญาณ ก็จะพยากรณ์แก่ชนเหล่านั้นโดยประการนั้นๆ

---

‘‘တတြ စေ, ဘိက္ခဝေ, ပရေ တထာဂတံ အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… ယထာဘူတံ ဉာဏေန ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… ယထာဘူတံ ဉာဏံ ဝိဒိတံ, တထာ တထာ တေသံ တထာဂတော အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… ယထာဘူတံ ဉာဏေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ในการบันลือสีหนาทนั้น ถ้าชนเหล่าอื่นเข้าไปหาตถาคตแล้ว ทูลถามปัญหาเรื่องความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย...ฯลฯ... ตามความเป็นจริงด้วยญาณ ภิกษุทั้งหลาย ญาณตามความเป็นจริงในเรื่องความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย...ฯลฯ... เป็นที่รู้แจ้งแก่ตถาคตแล้วโดยประการใดๆ ตถาคตถูกถามปัญหาเรื่องความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย...ฯลฯ... ตามความเป็นจริงด้วยญาณ ก็จะพยากรณ์แก่ชนเหล่านั้นโดยประการนั้นๆ

---

‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ယမ္ပိဒံ ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ဉာဏံ တမ္ပိ သမာဟိတဿ ဝဒါမိ နော အသမာဟိတဿ. ယမ္ပိဒံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဌာနသော ဟေတုသော ဝိပါကံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ တမ္ပိ သမာဟိတဿ ဝဒါမိ နော အသမာဟိတဿ. ယမ္ပိဒံ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ တမ္ပိ သမာဟိတဿ ဝဒါမိ နော အသမာဟိတဿ. ယမ္ပိဒံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ တမ္ပိ သမာဟိတဿ ဝဒါမိ နော အသမာဟိတဿ. ယမ္ပိဒံ သတ္တာနံ စုတူပပါတံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ တမ္ပိ သမာဟိတဿ ဝဒါမိ နော အသမာဟိတဿ. ယမ္ပိဒံ အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… ယထာဘူတံ ဉာဏံ တမ္ပိ သမာဟိတဿ ဝဒါမိ နော အသမာဟိတဿ. ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိ မဂ္ဂေါ, အသမာဓိ ကုမ္မဂ္ဂေါ’’တိ. ဒသမံ.

ภิกษุทั้งหลาย ในการบันลือสีหนาทนั้น ญาณที่รู้ฐานะโดยเป็นฐานะ และอฐานะโดยเป็นอฐานะตามความเป็นจริง แม้ญาณนั้น เราก็กล่าวสำหรับผู้มีจิตตั้งมั่น ไม่กล่าวสำหรับผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น ญาณที่รู้ถึงวิบากแห่งกรรมสมาทานที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน โดยฐานะ โดยเหตุ ตามความเป็นจริง แม้ญาณนั้น เราก็กล่าวสำหรับผู้มีจิตตั้งมั่น ไม่กล่าวสำหรับผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น ญาณที่รู้ความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว และการออกจากฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติ ตามความเป็นจริง แม้ญาณนั้น เราก็กล่าวสำหรับผู้มีจิตตั้งมั่น ไม่กล่าวสำหรับผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น ญาณที่รู้ปุพเพนิวาสานุสติตามความเป็นจริง แม้ญาณนั้น เราก็กล่าวสำหรับผู้มีจิตตั้งมั่น ไม่กล่าวสำหรับผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น ญาณที่รู้จุตูปปาตะของสัตว์ทั้งหลายตามความเป็นจริง แม้ญาณนั้น เราก็กล่าวสำหรับผู้มีจิตตั้งมั่น ไม่กล่าวสำหรับผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น ญาณที่รู้ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย...ฯลฯ... ตามความเป็นจริง แม้ญาณนั้น เราก็กล่าวสำหรับผู้มีจิตตั้งมั่น ไม่กล่าวสำหรับผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล สมาธิจึงเป็นมรรค ส่วนอสมาธิเป็นกุมมรรค

---

မဟာဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

มหาวรรคที่ ๖ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุททานของวรรคนั้น คือ

---

သောဏော [Pg.368] ဖဂ္ဂုနော ဘိဇာတိ, အာသဝါ ဒါရုဟတ္ထိ စ;

မဇ္ဈေ ဉာဏံ နိဗ္ဗေဓိကံ, သီဟနာဒေါတိ တေ ဒသာတိ.

๑. โสณสูตร ๒. ผัคคุณสูตร ๓. อภิชาติสูตร ๔. อาสวสูตร ๕. ทารุสูตรและหัตถิสูตร ๖. มัชเฌสูตร ๗. ญาณสูตร ๘. นิพเพธิกสูตร ๙. สีหนาทสูตร รวม ๑๐ สูตร

---

၇. ဒေဝတာဝဂ္ဂေါ

๗. เทวตาวรรค

---

၁. အနာဂါမိဖလသုတ္တံ

๑. อนาคามิผลสูตร

---

၆၅. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? အဿဒ္ဓိယံ, အဟိရိကံ, အနောတ္တပ္ပံ, ကောသဇ္ဇံ, မုဋ္ဌဿစ္စံ, ဒုပ္ပညတံ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကာတုံ.

๖๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อมไม่ควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความไม่มีศรัทธา ๒. ความไม่มีหิริ ๓. ความไม่มีโอตตัปปะ ๔. ความเกียจคร้าน ๕. ความมีสติหลงลืม ๖. ความมีปัญญาทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลยังละธรรม ๖ ประการนี้ไม่ได้ ย่อมไม่ควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล

---

‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? အဿဒ္ဓိယံ, အဟိရိကံ, အနောတ္တပ္ပံ, ကောသဇ္ဇံ, မုဋ္ဌဿစ္စံ, ဒုပ္ပညတံ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကာတု’’န္တိ. ပဌမံ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ย่อมควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความไม่มีศรัทธา ๒. ความไม่มีหิริ ๓. ความไม่มีโอตตัปปะ ๔. ความเกียจคร้าน ๕. ความมีสติหลงลืม ๖. ความมีปัญญาทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลละธรรม ๖ ประการนี้ได้แล้ว ย่อมควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล

---

၂. အရဟတ္တသုတ္တံ

๒. อรหัตตสูตร

---

၆၆. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? ထိနံ, မိဒ္ဓံ, ဥဒ္ဓစ္စံ, ကုက္ကုစ္စံ, အဿဒ္ဓိယံ, ပမာဒံ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ.

๖๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อมไม่ควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ถีนะ (ความหดหู่) ๒. มิทธะ (ความง่วงเหงา) ๓. อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน) ๔. กุกกุจจะ (ความรำคาญใจ) ๕. ความไม่มีศรัทธา ๖. ความประมาท ภิกษุทั้งหลาย บุคคลยังละธรรม ๖ ประการนี้ไม่ได้ ย่อมไม่ควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล

---

‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? ထိနံ, မိဒ္ဓံ, ဥဒ္ဓစ္စံ, ကုက္ကုစ္စံ, အဿဒ္ဓိယံ, ပမာဒံ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတု’’န္တိ. ဒုတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ย่อมควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ถีนะ ๒. มิทธะ ๓. อุทธัจจะ ๔. กุกกุจจะ ๕. ความไม่มีศรัทธา ๖. ความประมาท ภิกษุทั้งหลาย บุคคลละธรรม ๖ ประการนี้ได้แล้ว ย่อมควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล

---

၃. မိတ္တသုတ္တံ

๓. มิตตสูตร

---

၆၇. ‘‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပါပမိတ္တော ပါပသဟာယော ပါပသမ္ပဝင်္ကော, ပါပမိတ္တေ သေဝမာနော ဘဇမာနော ပယိရုပါသမာနော, တေသဉ္စ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇမာနော အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ [Pg.369] အပရိပူရေတွာ သေခံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သေခံ ဓမ္မံ အပရိပူရေတွာ သီလာနိ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သီလာနိ အပရိပူရေတွာ ကာမရာဂံ ဝါ ရူပရာဂံ ဝါ အရူပရာဂံ ဝါ ပဇဟိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

๖๗. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีใจน้อมไปในมิตรชั่ว คบหา เสพ ส้องเสพมิตรชั่ว และดำเนินตามทิฏฐิของมิตรชั่วเหล่านั้น จักบำเพ็ญอภิสมาจาริกธรรมให้บริบูรณ์ได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ เมื่อไม่บำเพ็ญอภิสมาจาริกธรรมให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญเสขธรรมให้บริบูรณ์ได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ เมื่อไม่บำเพ็ญเสขธรรมให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญศีลให้บริบูรณ์ได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ เมื่อไม่บำเพ็ญศีลให้บริบูรณ์แล้ว จักละกามราคะ รูปราคะ หรืออรูปราคะได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้

---

‘‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော, ကလျာဏမိတ္တေ သေဝမာနော ဘဇမာနော ပယိရုပါသမာနော, တေသဉ္စ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇမာနော အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ သေခံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သေခံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ သီလာနိ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သီလာနိ ပရိပူရေတွာ ကာမရာဂံ ဝါ ရူပရာဂံ ဝါ အရူပရာဂံ ဝါ ပဇဟိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. တတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีกัลยาณมิตร มีกัลยาณสหาย มีกัลยาณสัมปวังก์ เมื่อเสพ คบ เข้าไปนั่งใกล้กัลยาณมิตรเหล่านั้น และเป็นผู้ประพฤติตามอย่างที่ได้เห็นมาของกัลยาณมิตรเหล่านั้น จักบำเพ็ญอภิสมาจาริกธรรมให้บริบูรณ์ได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้ เมื่อบำเพ็ญอภิสมาจาริกธรรมให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญเสขธรรมให้บริบูรณ์ได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้ เมื่อบำเพ็ญเสขธรรมให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญศีลให้บริบูรณ์ได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้ เมื่อบำเพ็ญศีลให้บริบูรณ์แล้ว จักละกามราคะ รูปราคะ หรืออรูปราคะได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้

---

၄. သင်္ဂဏိကာရာမသုတ္တံ

๔. สังคณิการามสูตร

---

၆၈. ‘‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သင်္ဂဏိကာရာမော သင်္ဂဏိကရတော သင်္ဂဏိကာရာမတံ အနုယုတ္တော, ဂဏာရာမော ဂဏရတော ဂဏာရာမတံ အနုယုတ္တော, ဧကော ပဝိဝေကေ အဘိရမိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘ဧကော ပဝိဝေကေ အနဘိရမန္တော စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဂဟေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘စိတ္တဿ နိမိတ္တံ အဂဏှန္တော သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိံ အပရိပူရေတွာ သမ္မာသမာဓိံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သမ္မာသမာဓိံ အပရိပူရေတွာ သံယောဇနာနိ ပဇဟိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သံယောဇနာနိ အပ္ပဟာယ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

๖๘. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ยินดีในหมู่คณะ ยินดีแล้วในหมู่คณะ ประกอบเนืองๆ ซึ่งความยินดีในหมู่คณะ ยินดีในคณะ ยินดีแล้วในคณะ ประกอบเนืองๆ ซึ่งความยินดีในคณะ จักยินดียิ่งในวิเวกแต่ผู้เดียว ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ภิกษุผู้ไม่ยินดียิ่งในวิเวกแต่ผู้เดียว จักถือนิมิตแห่งจิตได้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ภิกษุผู้ไม่ถือนิมิตแห่งจิต จักบำเพ็ญสัมมาทิฏฐิให้บริบูรณ์ได้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ภิกษุผู้ไม่บำเพ็ญสัมมาทิฏฐิให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญสัมมาสมาธิให้บริบูรณ์ได้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ภิกษุผู้ไม่บำเพ็ญสัมมาสมาธิให้บริบูรณ์แล้ว จักละสังโยชน์ได้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ภิกษุผู้ยังละสังโยชน์ไม่ได้ จักทำให้แจ้งซึ่งนิพพานได้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้

---

‘‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န သင်္ဂဏိကာရာမော န သင်္ဂဏိကရတော န သင်္ဂဏိကာရာမတံ အနုယုတ္တော, န ဂဏာရာမော န ဂဏရတော န ဂဏာရာမတံ အနုယုတ္တော, ဧကော ပဝိဝေကေ အဘိရမိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘ဧကော ပဝိဝေကေ အဘိရမန္တော စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဂဟေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဂဏှန္တော သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပရိပူရေတွာ သမ္မာသမာဓိံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သမ္မာသမာဓိံ ပရိပူရေတွာ သံယောဇနာနိ ပဇဟိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သံယောဇနာနိ ပဟာယ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่ยินดีในหมู่คณะ ไม่ยินดีแล้วในหมู่คณะ ไม่ประกอบเนืองๆ ซึ่งความยินดีในหมู่คณะ ไม่ยินดีในคณะ ไม่ยินดีแล้วในคณะ ไม่ประกอบเนืองๆ ซึ่งความยินดีในคณะ จักยินดียิ่งในวิเวกแต่ผู้เดียว ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้ ภิกษุผู้ยินดียิ่งในวิเวกแต่ผู้เดียว จักถือนิมิตแห่งจิตได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้ ภิกษุผู้ถือนิมิตแห่งจิต จักบำเพ็ญสัมมาทิฏฐิให้บริบูรณ์ได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้ ภิกษุผู้บำเพ็ญสัมมาทิฏฐิให้บริบูรณ์แล้ว จักบำเพ็ญสัมมาสมาธิให้บริบูรณ์ได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้ ภิกษุผู้บำเพ็ญสัมมาสมาธิให้บริบูรณ์แล้ว จักละสังโยชน์ได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้ ภิกษุผู้ละสังโยชน์ได้แล้ว จักทำให้แจ้งซึ่งนิพพานได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่มีได้

---

၅. ဒေဝတာသုတ္တံ

๕. เทวตาสูตร

---

၆၉. အထ [Pg.370] ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဆယိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဆ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သောဝစဿတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ – ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, ဆ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ သာ ဒေဝတာ. သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. အထ ခေါ သာ ဒေဝတာ ‘‘သမနုညော မေ သတ္ထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ.

๖๙. ครั้งนั้นแล เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเคารพในพระศาสดา ๑ ความเคารพในพระธรรม ๑ ความเคารพในพระสงฆ์ ๑ ความเคารพในสิกขา ๑ ความเป็นผู้ว่าง่าย ๑ ความมีกัลยาณมิตร ๑ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ เทวดาองค์นั้นได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล เทวดาองค์นั้นทราบว่า ‘พระศาสดาทรงพอพระทัยเรา’ จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง

---

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဆယိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဆ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သောဝစဿတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ – ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, ဆ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ. ဣဒမဝေါစ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယီ’’တိ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาค เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้อภิวาทเรา แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กล่าวดังนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเคารพในพระศาสดา ๑ ความเคารพในพระธรรม ๑ ความเคารพในพระสงฆ์ ๑ ความเคารพในสิกขา ๑ ความเป็นผู้ว่าง่าย ๑ ความมีกัลยาณมิตร ๑ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง’

---

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမဿ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမိ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု အတ္တနာ စ သတ္ထုဂါရဝေါ ဟောတိ သတ္ထုဂါရဝတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ န သတ္ထုဂါရဝါ တေ စ သတ္ထုဂါရဝတာယ သမာဒပေတိ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ သတ္ထုဂါရဝါ တေသဉ္စ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ ဘူတံ တစ္ဆံ ကာလေန. အတ္တနာ စ ဓမ္မဂါရဝေါ ဟောတိ…ပေ… သံဃဂါရဝေါ ဟောတိ… သိက္ခာဂါရဝေါ ဟောတိ … သုဝစော ဟောတိ… ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏမိတ္တတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ န ကလျာဏမိတ္တာ တေ စ ကလျာဏမိတ္တတာယ သမာဒပေတိ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ ကလျာဏမိတ္တာ တေသဉ္စ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ ဘူတံ တစ္ဆံ ကာလေန[Pg.371]. ဣမဿ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမီ’’တိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสดังนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้โดยพิสดารดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย และกล่าวสรรเสริญความมีเคารพในพระศาสดาด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีความเคารพในพระศาสดาให้ตั้งมั่นในความเคารพในพระศาสดาด้วย และกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีความเคารพในพระศาสดาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรมด้วย...ฯลฯ...ในพระสงฆ์ด้วย...ในสิกขาด้วย...เป็นผู้ว่าง่ายด้วย...เป็นผู้มีกัลยาณมิตรด้วย และกล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีกัลยาณมิตรด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีกัลยาณมิตรให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีกัลยาณมิตรด้วย และกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีกัลยาณมิตรตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรด้วย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้โดยพิสดารดังนี้’

---

‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ! သာဓု ခေါ တွံ, သာရိပုတ္တ, ဣမဿ မယာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာသိ. ဣဓ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု အတ္တနာ စ သတ္ထုဂါရဝေါ ဟောတိ သတ္ထုဂါရဝတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ န သတ္ထုဂါရဝါ တေ စ သတ္ထုဂါရဝတာယ သမာဒပေတိ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ သတ္ထုဂါရဝါ တေသဉ္စ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ ဘူတံ တစ္ဆံ ကာလေန. အတ္တနာ စ ဓမ္မဂါရဝေါ ဟောတိ…ပေ… သံဃဂါရဝေါ ဟောတိ… သိက္ခာဂါရဝေါ ဟောတိ… သုဝစော ဟောတိ… ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏမိတ္တတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ န ကလျာဏမိတ္တာ တေ စ ကလျာဏမိတ္တတာယ သမာဒပေတိ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ ကလျာဏမိတ္တာ တေသဉ္စ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ ဘူတံ တစ္ဆံ ကာလေန. ဣမဿ ခေါ, သာရိပုတ္တ, မယာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. ပဉ္စမံ.

“ดีละ ดีละ สารีบุตร ดีแท้ สารีบุตร เธอเข้าใจเนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวไว้โดยย่ออย่างพิสดารเช่นนี้ได้ ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ตนเองก็มีความเคารพในพระศาสดา และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความมีเคารพในพระศาสดา ชักชวนภิกษุอื่นที่ไม่มีความเคารพในพระศาสดาให้ตั้งมั่นในความมีเคารพในพระศาสดา และกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีความเคารพในพระศาสดาตามความเป็นจริง ตามกาลอันควร ตนเองก็มีความเคารพในพระธรรม... ในพระสงฆ์... ในสิกขา... เป็นผู้ว่าง่าย... เป็นผู้มีมิตรดี และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีมิตรดี ชักชวนภิกษุอื่นที่ไม่มีมิตรดีให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีมิตรดี และกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีมิตรดีตามความเป็นจริง ตามกาลอันควร ดูก่อนสารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวไว้โดยย่ออย่างพิสดารเช่นนี้เถิด” จบสูตรที่ ๕

---

၆. သမာဓိသုတ္တံ

๖. สมาธิสูตร

---

၇၀. ‘‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န သန္တေန သမာဓိနာ န ပဏီတေန န ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေန န ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတေန အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘဝိဿတိ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဘဝိဿတိ, ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဘဝိဿတိ…ပေ… ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏိဿတိ – ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စာ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနိဿတိ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနိဿတိ …ပေ… ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိဿတိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ, ဒွေပိ ဇာတိယော…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿိဿတိ…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

๗๐. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงเข้าถึงอิทธิวิธีหลายประการ คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนเป็นคนเดียวก็ได้ ฯลฯ และใช้อำนาจทางกายไปได้ตลอดพรหมโลก ด้วยสมาธิที่ไม่สงบ ไม่ประณีต ไม่ได้ความระงับ ไม่ได้บรรลุความเป็นหนึ่ง นั่นไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ ด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์ บริสุทธิ์ ล่วงโสตของมนุษย์ นั่นไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงกำหนดรู้ใจของสัตว์อื่น ของบุคคลอื่นด้วยใจ คือ จิตมีราคะ ก็รู้ว่าจิตมีราคะ ฯลฯ หรือจิตหลุดพ้น ก็รู้ว่าจิตหลุดพ้น นั่นไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง ฯลฯ ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและเรื่องราวได้ นั่นไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงเห็นหมู่สัตว์ ฯลฯ รู้ชัดหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์ ล่วงตาของมนุษย์ นั่นไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ฯลฯ เข้าถึงอยู่ นั่นไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้

---

‘‘‘သော [Pg.372] ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သန္တေန သမာဓိနာ ပဏီတေန ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေန ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတေန အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘဝိဿတိ…ပေ… ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏိဿတိ – ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စာ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနိဿတိ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနိဿတိ…ပေ… ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိဿတိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ, ဒွေပိ ဇာတိယော…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿိဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงเข้าถึงอิทธิวิธีหลายประการ ฯลฯ และใช้อำนาจทางกายไปได้ตลอดพรหมโลก ด้วยสมาธิที่สงบ ประณีต ได้ความระงับ ได้บรรลุความเป็นหนึ่ง นั่นเป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ ด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์ บริสุทธิ์ ล่วงโสตของมนุษย์ นั่นเป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงกำหนดรู้ใจของสัตว์อื่น ของบุคคลอื่นด้วยใจ คือ จิตมีราคะ ก็รู้ว่าจิตมีราคะ ฯลฯ หรือจิตหลุดพ้น ก็รู้ว่าจิตหลุดพ้น นั่นเป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง ฯลฯ ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและเรื่องราวได้ นั่นเป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ฯลฯ รู้ชัดหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์ ล่วงตาของมนุษย์ นั่นเป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ฯลฯ เข้าถึงอยู่ นั่นเป็นฐานะที่จะมีได้” จบสูตรที่ ๖

---

၇. သက္ခိဘဗ္ဗသုတ္တံ

๗. สักขิภัพพสูตร

---

၇၁. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏိတုံ သတိ သတိ အာယတနေ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘ဣမေ ဟာနဘာဂိယာ ဓမ္မာ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ, ‘ဣမေ ဌိတိဘာဂိယာ ဓမ္မာ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ, ‘ဣမေ ဝိသေသဘာဂိယာ ဓမ္မာ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ, ‘ဣမေ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ ဓမ္မာ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ, အသက္ကစ္စကာရီ စ ဟောတိ, အသပ္ပာယကာရီ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏိတုံ သတိ သတိ အာယတနေ.

๗๑. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ ก็ไม่ควรที่จะบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในธรรมนั้นๆ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม’ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่’ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งคุณวิเศษ’ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส’ และเป็นผู้ไม่กระทำโดยเคารพ ไม่กระทำสิ่งที่เป็นสัปปายะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ ก็ไม่ควรที่จะบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในธรรมนั้นๆ

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏိတုံ သတိ သတိ အာယတနေ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘ဣမေ ဟာနဘာဂိယာ ဓမ္မာ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘ဣမေ ဌိတိဘာဂိယာ ဓမ္မာ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘ဣမေ ဝိသေသဘာဂိယာ ဓမ္မာ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘ဣမေ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ ဓမ္မာ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, သက္ကစ္စကာရီ စ ဟောတိ, သပ္ပာယကာရီ စ. ဣမေဟိ [Pg.373] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏိတုံ သတိ သတိ အာယတနေ’’တိ. သတ္တမံ.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ ก็ควรที่จะบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในธรรมนั้นๆ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งคุณวิเศษ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส’ และเป็นผู้กระทำโดยเคารพ กระทำสิ่งที่เป็นสัปปายะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ ก็ควรที่จะบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในธรรมนั้นๆ” จบสูตรที่ ๗

---

၈. ဗလသုတ္တံ

๘. พลสูตร

---

၇၂. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော သမာဓိသ္မိံ ဗလတံ ပါပုဏိတုံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န သမာဓိဿ သမာပတ္တိကုသလော ဟောတိ, န သမာဓိဿ ဌိတိကုသလော ဟောတိ, န သမာဓိဿ ဝုဋ္ဌာနကုသလော ဟောတိ, အသက္ကစ္စကာရီ စ ဟောတိ, အသာတစ္စကာရီ စ, အသပ္ပာယကာရီ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော သမာဓိသ္မိံ ဗလတံ ပါပုဏိတုံ.

๗๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ไม่ควรเพื่อจะถึงความเป็นผู้มีกำลังในสมาธิ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ ๒. ไม่เป็นผู้ฉลาดในการตั้งมั่นแห่งสมาธิ ๓. ไม่เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ ๔. เป็นผู้ไม่กระทำโดยเคารพ ๕. เป็นผู้ไม่กระทำโดยต่อเนื่อง ๖. เป็นผู้ไม่กระทำสิ่งที่เป็นสัปปายะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ไม่ควรเพื่อจะถึงความเป็นผู้มีกำลังในสมาธิ”

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော သမာဓိသ္မိံ ဗလတံ ပါပုဏိတုံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမာဓိဿ သမာပတ္တိကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ဌိတိကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ဝုဋ္ဌာနကုသလော ဟောတိ, သက္ကစ္စကာရီ စ ဟောတိ, သာတစ္စကာရီ စ, သပ္ပာယကာရီ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော သမာဓိသ္မိံ ဗလတံ ပါပုဏိတု’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ควรเพื่อจะถึงความเป็นผู้มีกำลังในสมาธิ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ ๒. เป็นผู้ฉลาดในการตั้งมั่นแห่งสมาธิ ๓. เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ ๔. เป็นผู้กระทำโดยเคารพ ๕. เป็นผู้กระทำโดยต่อเนื่อง ๖. เป็นผู้กระทำสิ่งที่เป็นสัปปายะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ควรเพื่อจะถึงความเป็นผู้มีกำลังในสมาธิ” (จบสูตรที่ ๘)

---

၉. ပဌမတဇ္ဈာနသုတ္တံ

๙. ปฐมตัชฌานสูตรที่ ๙

---

၇၃. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ. ကတမေ ဆ? ကာမစ္ဆန္ဒံ, ဗျာပါဒံ, ထိနမိဒ္ဓံ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ, ဝိစိကိစ္ဆံ. ကာမေသု ခေါ ပနဿ အာဒီနဝေါ န ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ.

๗๓. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ไม่ควรเพื่อจะเข้าปฐมฌานอยู่ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. กามฉันทะ ๒. พยาบาท ๓. ถีนมิทธะ ๔. อุทธัจจกุกกุจจะ ๕. วิจิกิจฉา ๖. อนึ่ง โทษในกามทั้งหลาย อันภิกษุนั้นมิได้เห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการนี้แลไม่ได้ ไม่ควรเพื่อจะเข้าปฐมฌานอยู่”

---

‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ. ကတမေ ဆ? ကာမစ္ဆန္ဒံ, ဗျာပါဒံ, ထိနမိဒ္ဓံ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ, ဝိစိကိစ္ဆံ, ကာမေသု ခေါ ပနဿ အာဒီနဝေါ န ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတု’’န္တိ. နဝမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ควรเพื่อจะเข้าปฐมฌานอยู่ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. กามฉันทะ ๒. พยาบาท ๓. ถีนมิทธะ ๔. อุทธัจจกุกกุจจะ ๕. วิจิกิจฉา ๖. อนึ่ง โทษในกามทั้งหลาย อันภิกษุนั้นเห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการนี้แลได้แล้ว ควรเพื่อจะเข้าปฐมฌานอยู่” (จบสูตรที่ ๙)

---

၁၀. ဒုတိယတဇ္ဈာနသုတ္တံ

๑๐. ทุติยตัชฌานสูตรที่ ๑๐

---

၇၄. ‘‘ဆ[Pg.374], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ. ကတမေ ဆ? ကာမဝိတက္ကံ, ဗျာပါဒဝိတက္ကံ, ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ, ကာမသညံ, ဗျာပါဒသညံ, ဝိဟိံသာသညံ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ.

๗๔. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ไม่ควรเพื่อจะเข้าปฐมฌานอยู่ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. กามวิตก ๒. พยาบาทวิตก ๓. วิหิงสาวิตก ๔. กามสัญญา ๕. พยาบาทสัญญา ๖. วิหิงสาสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการนี้แลไม่ได้ ไม่ควรเพื่อจะเข้าปฐมฌานอยู่”

---

‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ. ကတမေ ဆ? ကာမဝိတက္ကံ, ဗျာပါဒဝိတက္ကံ, ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ, ကာမသညံ, ဗျာပါဒသညံ, ဝိဟိံသာသညံ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတု’’န္တိ. ဒသမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ควรเพื่อจะเข้าปฐมฌานอยู่ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. กามวิตก ๒. พยาบาทวิตก ๓. วิหิงสาวิตก ๔. กามสัญญา ๕. พยาบาทสัญญา ๖. วิหิงสาสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการนี้แลได้แล้ว ควรเพื่อจะเข้าปฐมฌานอยู่” (จบสูตรที่ ๑๐)

---

ဒေဝတာဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

เทวตาวรรคที่ ๗ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

---

အနာဂါမိ အရဟံ မိတ္တာ, သင်္ဂဏိကာရာမဒေဝတာ;

သမာဓိ သက္ခိဘဗ္ဗံ ဗလံ, တဇ္ဈာနာ အပရေ ဒုဝေတိ.

อนาคามิสูตร อรหัตตสูตร มิตตสูตร สังคณิการามสูตร เทวตาสูตร สมาธิสูตร สักขิสูตร พลสูตร และตัชฌานสูตรอีก ๒ สูตร

---

၈. အရဟတ္တဝဂ္ဂေါ

๘. อรหัตตวรรคที่ ๘

---

၁. ဒုက္ခသုတ္တံ

๑. ทุกขสูตรที่ ๑

---

၇၅. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ သဝိဃာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ကာမဝိတက္ကေန, ဗျာပါဒဝိတက္ကေန, ဝိဟိံသာဝိတက္ကေန, ကာမသညာယ, ဗျာပါဒသညာယ, ဝိဟိံသာသညာယ – ဣမေဟိ, ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ သဝိဃာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ.

๗๕. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความคับแค้น มีความลำบาก มีความเร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากตายเพราะกายแตก ทุคติเป็นอันหวังได้ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. กามวิตก ๒. พยาบาทวิตก ๓. วิหิงสาวิตก ๔. กามสัญญา ๕. พยาบาทสัญญา ๖. วิหิงสาสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความคับแค้น มีความลำบาก มีความเร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากตายเพราะกายแตก ทุคติเป็นอันหวังได้”

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခံ ဝိဟရတိ အဝိဃာတံ အနုပါယာသံ အပရိဠာဟံ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ [Pg.375] မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေဟိ ဆဟိ? နေက္ခမ္မဝိတက္ကေန, အဗျာပါဒဝိတက္ကေန, အဝိဟိံသာဝိတက္ကေန, နေက္ခမ္မသညာယ, အဗျာပါဒသညာယ, အဝိဟိံသာသညာယ – ဣမေဟိ, ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခံ ဝိဟရတိ အဝိဃာတံ အနုပါယာသံ အပရိဠာဟံ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ. ပဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีควาคับแค้น ไม่มีความลำบาก ไม่มีความเร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากตายเพราะกายแตก สุคติเป็นอันหวังได้ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เนกขัมมวิตก ๒. อพยาบาทวิตก ๓. อวิหิงสาวิตก ๔. เนกขัมมสัญญา ๕. อพยาบาทสัญญา ๖. อวิหิงสาสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีควาคับแค้น ไม่มีความลำบาก ไม่มีความเร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากตายเพราะกายแตก สุคติเป็นอันหวังได้” (จบสูตรที่ ๑)

---

၂. အရဟတ္တသုတ္တံ

๒. อรหัตตสูตรที่ ๒

---

၇၆. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? မာနံ, ဩမာနံ, အတိမာနံ, အဓိမာနံ, ထမ္ဘံ, အတိနိပါတံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ.

๗๖. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ไม่ควรเพื่อจะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. มานะ ๒. โอมานะ ๓. อติมานะ ๔. อธิมานะ ๕. ถัมภะ ๖. อตินิปาตะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการนี้แลไม่ได้ ไม่ควรเพื่อจะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล”

---

‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? မာနံ, ဩမာနံ, အတိမာနံ, အဓိမာနံ, ထမ္ဘံ, အတိနိပါတံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတု’’န္တိ. ဒုတိယံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ควรเพื่อจะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. มานะ ๒. โอมานะ ๓. อติมานะ ๔. อธิมานะ ๕. ถัมภะ ๖. อตินิปาตะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการนี้แลได้แล้ว ควรเพื่อจะทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล” (จบสูตรที่ ๒)

---

၃. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မသုတ္တံ

๓. อุตตริมนุสสธรรมสูตรที่ ๓

---

၇၇. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? မုဋ္ဌဿစ္စံ, အသမ္ပဇညံ, ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတံ, ဘောဇနေ အမတ္တညုတံ, ကုဟနံ, လပနံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ သစ္ဆိကာတုံ.

๗๗. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ไม่ควรเพื่อจะทำให้แจ้งซึ่งอุตตริมนุสสธรรม อันเป็นญาณทัสสนะวิเศษอย่างสามารถของพระอริยะ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีสติหลงลืม ๒. ความไม่มีสัมปชัญญะ ๓. ความเป็นผู้มีทวารไม่คุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย ๔. ความเป็นผู้ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ๕. ความหลอกลวง ๖. ความพูดเลียบเคียง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการนี้แลไม่ได้ ไม่ควรเพื่อจะทำให้แจ้งซึ่งอุตตริมนุสสธรรม อันเป็นญาณทัสสนะวิเศษอย่างสามารถของพระอริยะ”

---

‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? မုဋ္ဌဿစ္စံ, အသမ္ပဇညံ, ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတံ, ဘောဇနေ အမတ္တညုတံ, ကုဟနံ, လပနံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ သစ္ဆိကာတု’’န္တိ. တတိယံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการแล้ว ควรเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งอุตตริมนุสสธรรม คือญาณทัสสนวิเสสอันสามารถกระทำความเป็นอริยะได้ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีสติหลงลืม ๒. ความไม่มีสัมปชัญญะ ๓. ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๔. ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ๕. ความหลอกลวง ๖. การพูดเลียบเคียง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการนี้แล้วแล ควรเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งอุตตริมนุสสธรรม คือญาณทัสสนวิเสสอันสามารถกระทำความเป็นอริยะได้”

---

၄. သုခသောမနဿသုတ္တံ

๔. สุขโสมนัสสสูตร

---

၇၈. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခသောမနဿဗဟုလော ဝိဟရတိ, ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတိ အာသဝါနံ ခယာယ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဓမ္မာရာမော ဟောတိ, ဘာဝနာရာမော ဟောတိ, ပဟာနာရာမော ဟောတိ, ပဝိဝေကာရာမော ဟောတိ[Pg.376], အဗျာပဇ္ဈာရာမော ဟောတိ, နိပ္ပပဉ္စာရာမော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခသောမနဿဗဟုလော ဝိဟရတိ, ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတိ အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

๗๘. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ย่อมเป็นผู้มากด้วยสุขโสมนัสอยู่ในทิฏฐธรรม และโยนิ (เหตุ) อันภิกษุนั้นปรารภแล้วเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ยินดีในธรรม ๒. เป็นผู้ยินดีในภาวนา ๓. เป็นผู้ยินดีในการละ ๔. เป็นผู้ยินดีในความสงัด ๕. เป็นผู้ยินดีในความไม่เบียดเบียน ๖. เป็นผู้ยินดีในธรรมที่ไม่มีปปัญจะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้มากด้วยสุขโสมนัสอยู่ในทิฏฐธรรม และโยนิอันภิกษุนั้นปรารภแล้วเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย”

---

၅. အဓိဂမသုတ္တံ

๕. อธิคมสูตร

---

၇၉. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော အနဓိဂတံ ဝါ ကုသလံ ဓမ္မံ အဓိဂန္တုံ, အဓိဂတံ ဝါ ကုသလံ ဓမ္မံ ဖာတိံ ကာတုံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န အာယကုသလော စ ဟောတိ, န အပါယကုသလော စ ဟောတိ, န ဥပါယကုသလော စ ဟောတိ, အနဓိဂတာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အဓိဂမာယ န ဆန္ဒံ ဇနေတိ, အဓိဂတေ ကုသလေ ဓမ္မေ န အာရက္ခတိ, သာတစ္စကိရိယာယ န သမ္ပာဒေတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော အနဓိဂတံ ဝါ ကုသလံ ဓမ္မံ အဓိဂန္တုံ, အဓိဂတံ ဝါ ကုသလံ ဓမ္မံ ဖာတိံ ကာတုံ.

๗๙. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ไม่ควรเพื่อจะบรรลุกุศลธรรมที่ยังไม่บรรลุ หรือเพื่อจะทำกุศลธรรมที่บรรลุแล้วให้เจริญ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่เป็นผู้ฉลาดในเหตุ (แห่งความเจริญ) ๒. ไม่เป็นผู้ฉลาดในเหตุ (แห่งความเสื่อม) ๓. ไม่เป็นผู้ฉลาดในอุบาย ๔. ไม่ก่อฉันทะเพื่อบรรลุกุศลธรรมทั้งหลายที่ยังไม่บรรลุ ๕. ไม่รักษาคุ้มครองกุศลธรรมทั้งหลายที่บรรลุแล้ว ๖. ไม่ให้สำเร็จด้วยการทำติดต่อ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ไม่ควรเพื่อจะบรรลุกุศลธรรมที่ยังไม่บรรลุ หรือเพื่อจะทำกุศลธรรมที่บรรลุแล้วให้เจริญ

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနဓိဂတံ ဝါ ကုသလံ ဓမ္မံ အဓိဂန္တုံ, အဓိဂတံ ဝါ ကုသလံ ဓမ္မံ ဖာတိံ ကာတုံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အာယကုသလော စ ဟောတိ, အပါယကုသလော စ ဟောတိ, ဥပါယကုသလော စ ဟောတိ, အနဓိဂတာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အဓိဂမာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ, အဓိဂတေ ကုသလေ ဓမ္မေ အာရက္ခတိ, သာတစ္စကိရိယာယ သမ္ပာဒေတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနဓိဂတံ ဝါ ကုသလံ ဓမ္မံ အဓိဂန္တုံ, အဓိဂတံ ဝါ ကုသလံ ဓမ္မံ ဖာတိံ ကာတု’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ควรเพื่อจะบรรลุกุศลธรรมที่ยังไม่บรรลุ หรือเพื่อจะทำกุศลธรรมที่บรรลุแล้วให้เจริญ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในเหตุ (แห่งความเจริญ) ๒. เป็นผู้ฉลาดในเหตุ (แห่งความเสื่อม) ๓. เป็นผู้ฉลาดในอุบาย ๔. ก่อฉันทะเพื่อบรรลุกุศลธรรมทั้งหลายที่ยังไม่บรรลุ ๕. รักษาคุ้มครองกุศลธรรมทั้งหลายที่บรรลุแล้ว ๖. ให้สำเร็จด้วยการทำติดต่อ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ควรเพื่อจะบรรลุกุศลธรรมที่ยังไม่บรรลุ หรือเพื่อจะทำกุศลธรรมที่บรรลุแล้วให้เจริญ”

---

၆. မဟန္တတ္တသုတ္တံ

๖. มหันตัตตสูตร

---

၈၀. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နစိရဿေဝ မဟန္တတ္တံ ဝေပုလ္လတ္တံ ပါပုဏာတိ ဓမ္မေသု. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အာလောကဗဟုလော စ ဟောတိ ယောဂဗဟုလော စ ဝေဒဗဟုလော စ အသန္တုဋ္ဌိဗဟုလော စ အနိက္ခိတ္တဓုရော စ ကုသလေသု ဓမ္မေသု ဥတ္တရိ စ ပတာရေတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နစိရဿေဝ မဟန္တတ္တံ ဝေပုလ္လတ္တံ ပါပုဏာတိ ဓမ္မေသူ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

๘๐. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ย่อมถึงความเป็นผู้ใหญ่ ความไพบูลย์ในธรรมทั้งหลายโดยไม่ช้านัก ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มากด้วยแสงสว่าง ๒. เป็นผู้มากด้วยความเพียร ๓. เป็นผู้มากด้วยความยินดี ๔. เป็นผู้มากด้วยความไม่สันโดษในกุศลธรรมทั้งหลาย ๕. เป็นผู้ไม่ทอดธุระ ๖. และพากเพียรให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อมถึงความเป็นผู้ใหญ่ ความไพบูลย์ในธรรมทั้งหลายโดยไม่ช้านัก”

---

၇. ပဌမနိရယသုတ္တံ

๗. ปฐมนิรยสูตร

---

၈၁. ‘‘ဆဟိ[Pg.377], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ, အဒိန္နာဒါယီ ဟောတိ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ ဟောတိ, မုသာဝါဒီ ဟောတိ, ပါပိစ္ဆော စ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ.

๘๑. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในนรก ฉันนั้น ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๒. เป็นผู้ลักทรัพย์ ๓. เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๔. เป็นผู้พูดเท็จ ๕. เป็นผู้มีความปรารถนาลามก ๖. เป็นผู้มีความเห็นผิด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในนรก ฉันนั้น

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, အပ္ပိစ္ဆော စ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ. သတ္တမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ ฉันนั้น ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ๒. เป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน ๓. เป็นผู้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร ๔. เป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท ๕. เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ๖. เป็นผู้มีความเห็นชอบ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ ฉันนั้น”

---

၈. ဒုတိယနိရယသုတ္တံ

๘. ทุติยนิรยสูตร

---

၈၂. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ. ကတမေဟိ ဆဟိ ? ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ, အဒိန္နာဒါယီ ဟောတိ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ ဟောတိ, မုသာဝါဒီ ဟောတိ, လုဒ္ဓေါ စ, ပဂဗ္ဘော စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ.

๘๒. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในนรก ฉันนั้น ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๒. เป็นผู้ลักทรัพย์ ๓. เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๔. เป็นผู้พูดเท็จ ๕. เป็นผู้โลภ ๖. เป็นผู้คะนอง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในนรก ฉันนั้น

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, အလုဒ္ဓေါ စ, အပ္ပဂဗ္ဘော စ. ဣမေဟိ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ ฉันนั้น ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ๒. เป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน ๓. เป็นผู้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร ๔. เป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท ๕. เป็นผู้ไม่โลภ ๖. เป็นผู้ไม่คะนอง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ ฉันนั้น”

---

၉. အဂ္ဂဓမ္မသုတ္တံ

๙. อัคคธัมมสูตร

---

၈၃. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော အဂ္ဂံ ဓမ္မံ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, အဟိရိကော ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ကုသီတော ဟောတိ, ဒုပ္ပညော [Pg.378] ဟောတိ, ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ သာပေက္ခော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော အဂ္ဂံ ဓမ္မံ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ.

๘๓. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ไม่ควรเพื่อจะกระทำให้แจ้งซึ่งอัคคธรรมคืออรหัตตผล ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๒. เป็นผู้ไม่มีหิริ ๓. เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ ๔. เป็นผู้เกียจคร้าน ๕. เป็นผู้มีปัญญาทราม ๖. เป็นผู้มีความเยื่อใยในกายและชีวิต ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ไม่ควรเพื่อจะกระทำให้แจ้งซึ่งอัคคธรรมคืออรหัตตผล

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အဂ္ဂံ ဓမ္မံ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဟိရိမာ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ, ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အဂ္ဂံ ဓမ္မံ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတု’’န္တိ. နဝမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งธรรมอันเลิศ คือ อรหัตตผล ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศรัทธา ๑ เป็นผู้มีหิริ ๑ เป็นผู้มีโอตตัปปะ ๑ เป็นผู้ปรารภความเพียร ๑ เป็นผู้มีปัญญา ๑ เป็นผู้ไม่มีความอาลัยในกายและชีวิต ๑ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งธรรมอันเลิศ คือ อรหัตตผล” นวมสูตรที่ ๙

---

၁၀. ရတ္တိဒိဝသသုတ္တံ

๑๐. รัตติทิวสสูตร

---

၈၄. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ ဟာနိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ဝုဒ္ဓိ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မဟိစ္ဆော ဟောတိ, ဝိဃာတဝါ, အသန္တုဋ္ဌော, ဣတရီတရစီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန, အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဒုဿီလော ဟောတိ, ကုသီတော ဟောတိ, မုဋ္ဌဿတိ ဟောတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ ဟာနိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ဝုဒ္ဓိ.

๘๔. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อราตรีหรือทิวาล่วงไป ๆ ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเจริญเลย ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีความปรารถนาใหญ่ ๑ มีความคับแค้นใจ ๑ ไม่สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ ๑ เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๑ เป็นผู้ทุศีล ๑ เป็นผู้เกียจคร้าน ๑ เป็นผู้มีสติหลงลืม ๑ เป็นผู้มีปัญญาทราม ๑ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อราตรีหรือทิวาล่วงไป ๆ ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเจริญเลย

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ပရိဟာနိ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န မဟိစ္ဆော ဟောတိ, အဝိဃာတဝါ, သန္တုဋ္ဌော, ဣတရီတရစီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန, သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သီလဝါ ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, သတိမာ ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, ကုသလေသု ဓမ္မေသု နော ပရိဟာနီ’’တိ. ဒသမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อราตรีหรือทิวาล่วงไป ๆ ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ไม่มีความปรารถนาใหญ่ ๑ ไม่มีความคับแค้นใจ ๑ สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ ๑ เป็นผู้มีศรัทธา ๑ เป็นผู้มีศีล ๑ เป็นผู้ปรารภความเพียร ๑ เป็นผู้มีสติ ๑ เป็นผู้มีปัญญา ๑ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อราตรีหรือทิวาล่วงไป ๆ ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” ทสมสูตรที่ ๑๐

---

အရဟတ္တဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

อรหัตตวรรคที่ ๘

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้น คือ

---

ဒုက္ခံ [Pg.379] အရဟတ္တံ ဥတ္တရိ စ, သုခံ အဓိဂမေန စ;

မဟန္တတ္တံ ဒွယံ နိရယေ, အဂ္ဂဓမ္မဉ္စ ရတ္တိယောတိ.

ทุกขสูตร อรหัตตสูตร อุตตริสูตร สุขสูตร อธิคมสูตร มหันตัตตสูตร นิรยสูตร ๒ สูตร อัคคธัมมสูตร และรัตติสูตร

---

၉. သီတိဝဂ္ဂေါ

๙. สีติวรรค

---

၁. သီတိဘာဝသုတ္တံ

๑. สีติภาวสูตร

---

၈၅. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေဟိ ဆဟိ ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ န နိဂ္ဂဏှာတိ, ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ န ပဂ္ဂဏှာတိ, ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသိတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ န သမ္ပဟံသေတိ, ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ န အဇ္ဈုပေက္ခတိ, ဟီနာဓိမုတ္တိကော စ ဟောတိ, သက္ကာယာဘိရတော စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတုံ.

๘๕. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ไม่ควรเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งภาวะที่เยือกเย็นอันยอดเยี่ยม ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ในสมัยที่ควรข่มจิต ก็ไม่ข่มจิต ๑ ในสมัยที่ควรประคองจิต ก็ไม่ประคองจิต ๑ ในสมัยที่ควรทำให้จิตบันเทิง ก็ไม่ทำให้จิตบันเทิง ๑ ในสมัยที่ควรวางเฉยจิต ก็ไม่วางเฉยจิต ๑ เป็นผู้มีอัธยาศัยเลวทราม ๑ และเป็นผู้ยินดีในสักกายะ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ไม่ควรเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งภาวะที่เยือกเย็นอันยอดเยี่ยม

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှာတိ, ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ, ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသိတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသေတိ, ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, ပဏီတာဓိမုတ္တိကော စ ဟောတိ, နိဗ္ဗာနာဘိရတော စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတု’’န္တိ. ပဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ควรเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งภาวะที่เยือกเย็นอันยอดเยี่ยม ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ในสมัยที่ควรข่มจิต ก็ข่มจิต ๑ ในสมัยที่ควรประคองจิต ก็ประคองจิต ๑ ในสมัยที่ควรทำให้จิตบันเทิง ก็ทำให้จิตบันเทิง ๑ ในสมัยที่ควรวางเฉยจิต ก็วางเฉยจิต ๑ เป็นผู้มีอัธยาศัยประณีต ๑ และเป็นผู้ยินดีในนิพพาน ๑ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ควรเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งภาวะที่เยือกเย็นอันยอดเยี่ยม” ปฐมสูตรที่ ๑

---

၂. အာဝရဏသုတ္တံ

๒. อาวรณสูตร

---

၈၆. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တောပိ သဒ္ဓမ္မံ အဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ဆဟိ[Pg.380]? ကမ္မာဝရဏတာယ သမန္နာဂတော ဟောတိ, ကိလေသာဝရဏတာယ သမန္နာဂတော ဟောတိ, ဝိပါကာဝရဏတာယ သမန္နာဂတော ဟောတိ, အဿဒ္ဓေါ စ ဟောတိ, အစ္ဆန္ဒိကော စ, ဒုပ္ပညော စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တောပိ သဒ္ဓမ္မံ အဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ.

๘๖. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ แม้ฟังพระสัทธรรมอยู่ ก็เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ประกอบด้วยกรรมที่เป็นเครื่องกั้น ๑ เป็นผู้ประกอบด้วยกิเลสที่เป็นเครื่องกั้น ๑ เป็นผู้ประกอบด้วยวิบากที่เป็นเครื่องกั้น ๑ เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๑ เป็นผู้ไม่มีฉันทะ ๑ เป็นผู้มีปัญญาทราม ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล แม้ฟังพระสัทธรรมอยู่ ก็เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? န ကမ္မာဝရဏတာယ သမန္နာဂတော ဟောတိ, န ကိလေသာဝရဏတာယ သမန္နာဂတော ဟောတိ, န ဝိပါကာဝရဏတာယ သမန္နာဂတော ဟောတိ, သဒ္ဓေါ စ ဟောတိ, ဆန္ဒိကော စ, ပညဝါ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တ’’န္တိ. ဒုတိယံ.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เมื่อฟังพระสัทธรรมอยู่ เป็นผู้ควรเพื่อจะหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยกรรมที่เป็นเครื่องกั้น ๑ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยกิเลสที่เป็นเครื่องกั้น ๑ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิบากที่เป็นเครื่องกั้น ๑ เป็นผู้มีศรัทธา ๑ เป็นผู้มีฉันทะ ๑ เป็นผู้มีปัญญา ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เมื่อฟังพระสัทธรรมอยู่ เป็นผู้ควรเพื่อจะหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย” ทุติยสูตรที่ ๒

---

၃. ဝေါရောပိတသုတ္တံ

๓. โวโรปิตสูตร

---

၈၇. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တောပိ သဒ္ဓမ္မံ အဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? မာတာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတာ ဟောတိ, ပိတာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတော ဟောတိ, အရဟံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတော ဟောတိ, တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌေန စိတ္တေန လောဟိတံ ဥပ္ပာဒိတံ ဟောတိ, သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတိ ဇဠော ဧဠမူဂေါ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တောပိ သဒ္ဓမ္မံ အဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ.

๘๗. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ แม้ฟังพระสัทธรรมอยู่ ก็เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ปลงชีวิตมารดา ๑ เป็นผู้ปลงชีวิตบิดา ๑ เป็นผู้ปลงชีวิตพระอรหันต์ ๑ เป็นผู้มีจิตประทุษร้ายทำพระโลหิตของพระตถาคตให้ห้อขึ้น ๑ เป็นผู้ทำสงฆ์ให้แตกกัน ๑ เป็นผู้มีปัญญาทราม โง่เขลา เป็นใบ้ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล แม้ฟังพระสัทธรรมอยู่ ก็เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? န မာတာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတာ ဟောတိ, န ပိတာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတော ဟောတိ, န အရဟံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတော ဟောတိ, န တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌေန စိတ္တေန လောဟိတံ ဥပ္ပာဒိတံ ဟောတိ, န သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ အဇဠော အနေဠမူဂေါ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော [Pg.381] သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တ’’န္တိ. တတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เมื่อฟังพระสัทธรรมอยู่ ย่อมเป็นผู้ควรเพื่อหยั่งลงสู่นิยามะ คือสัมมัตตะในกุศลธรรมทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไม่ปลงชีวิตมารดา ๒. ไม่ปลงชีวิตบิดา ๓. ไม่ปลงชีวิตพระอรหันต์ ๔. ไม่ทำพระโลหิตของพระตถาคตให้ห้อด้วยจิตคิดประทุษร้าย ๕. ไม่ทำสงฆ์ให้แตกกัน ๖. เป็นผู้มีปัญญา ไม่โง่เขลา ไม่เป็นใบ้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เมื่อฟังพระสัทธรรมอยู่ ย่อมเป็นผู้ควรเพื่อหยั่งลงสู่นิยามะ คือสัมมัตตะในกุศลธรรมทั้งหลาย

---

၄. သုဿူသတိသုတ္တံ

๔. สุสสูสติสูตร

---

၈၈. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တောပိ သဒ္ဓမ္မံ အဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒေသိယမာနေ န သုဿူသတိ, န သောတံ ဩဒဟတိ, န အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတိ, အနတ္ထံ ဂဏှာတိ, အတ္ထံ ရိဉ္စတိ, အနနုလောမိကာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တောပိ သဒ္ဓမ္မံ အဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ.

๘๘. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ แม้ฟังพระสัทธรรมอยู่ ก็ไม่เป็นผู้ควรเพื่อหยั่งลงสู่นิยามะ คือสัมมัตตะในกุศลธรรมทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ เมื่อพระธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศแล้ว อันผู้อื่นแสดงอยู่ ๑. ไม่ปรารถนาจะฟัง ๒. ไม่เงี่ยโสตลงสดับ ๓. ไม่ตั้งจิตไว้เพื่อรู้ทั่วถึง ๔. ยึดถือสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ๕. ละทิ้งสิ่งที่เป็นประโยชน์ ๖. เป็นผู้ประกอบด้วยขันติที่ไม่เป็นไปโดยอนุโลม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล แม้ฟังพระสัทธรรมอยู่ ก็ไม่เป็นผู้ควรเพื่อหยั่งลงสู่นิยามะ คือสัมมัตตะในกุศลธรรมทั้งหลาย

---

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ဆဟိ? တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒေသိယမာနေ သုဿူသတိ, သောတံ ဩဒဟတိ, အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတိ, အတ္ထံ ဂဏှာတိ, အနတ္ထံ ရိဉ္စတိ, အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เมื่อฟังพระสัทธรรมอยู่ ย่อมเป็นผู้ควรเพื่อหยั่งลงสู่นิยามะ คือสัมมัตตะในกุศลธรรมทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ เมื่อพระธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศแล้ว อันผู้อื่นแสดงอยู่ ๑. ปรารถนาจะฟัง ๒. เงี่ยโสตลงสดับ ๓. ตั้งจิตไว้เพื่อรู้ทั่วถึง ๔. ยึดถือสิ่งที่เป็นประโยชน์ ๕. ละทิ้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ๖. เป็นผู้ประกอบด้วยขันติที่เป็นไปโดยอนุโลม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เมื่อฟังพระสัทธรรมอยู่ ย่อมเป็นผู้ควรเพื่อหยั่งลงสู่นิยามะ คือสัมมัตตะในกุศลธรรมทั้งหลาย

---

၅. အပ္ပဟာယသုတ္တံ

๕. อัปปหายสูตร

---

၈၉. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ, ဝိစိကိစ္ဆံ, သီလဗ္ဗတပရာမာသံ, အပါယဂမနီယံ ရာဂံ, အပါယဂမနီယံ ဒေါသံ, အပါယဂမနီယံ မောဟံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒံ သစ္ဆိကာတုံ.

๘๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อมไม่ควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งทิฏฐิสัมปทา ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิ ๒. วิจิกิจฉา ๓. สีลัพพตปรามาส ๔. ราคะที่เป็นไปเพื่ออบาย ๕. โทสะที่เป็นไปเพื่ออบาย ๖. โมหะที่เป็นไปเพื่ออบาย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อยังละธรรม ๖ ประการนี้ไม่ได้ ย่อมไม่ควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งทิฏฐิสัมปทา

---

‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒံ သစ္ဆိကာတုံ. ကတမေ ဆ? သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ, ဝိစိကိစ္ဆံ, သီလဗ္ဗတပရာမာသံ, အပါယဂမနီယံ ရာဂံ, အပါယဂမနီယံ ဒေါသံ, အပါယဂမနီယံ မောဟံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒံ သစ္ဆိကာတု’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งทิฏฐิสัมปทา ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิ ๒. วิจิกิจฉา ๓. สีลัพพตปรามาส ๔. ราคะที่เป็นไปเพื่ออบาย ๕. โทสะที่เป็นไปเพื่ออบาย ๖. โมหะที่เป็นไปเพื่ออบาย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลละธรรม ๖ ประการนี้ได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งทิฏฐิสัมปทา

---

၆. ပဟီနသုတ္တံ

๖. ปหีนสูตร

---

၉၀. ‘‘ဆယိမေ[Pg.382], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဟီနာ. ကတမေ ဆ? သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသော, အပါယဂမနီယော ရာဂေါ, အပါယဂမနီယော ဒေါသော, အပါယဂမနီယော မောဟော. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မာ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဟီနာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

๙๐. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้ อันบุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิละได้แล้ว ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิ ๒. วิจิกิจฉา ๓. สีลัพพตปรามาส ๔. ราคะที่เป็นไปเพื่ออบาย ๕. โทสะที่เป็นไปเพื่ออบาย ๖. โมหะที่เป็นไปเพื่ออบาย ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้แล อันบุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิละได้แล้ว

---

၇. အဘဗ္ဗသုတ္တံ

๗. อภัพพสูตร

---

၉၁. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ဥပ္ပာဒေတုံ. ကတမေ ဆ? သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ, ဝိစိကိစ္ဆံ, သီလဗ္ဗတပရာမာသံ, အပါယဂမနီယံ ရာဂံ, အပါယဂမနီယံ ဒေါသံ, အပါယဂမနီယံ မောဟံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ဥပ္ပာဒေတု’’န္တိ. သတ္တမံ.

๙๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะให้ธรรม ๖ ประการเกิดขึ้น ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิ ๒. วิจิกิจฉา ๓. สีลัพพตปรามาส ๔. ราคะที่เป็นไปเพื่ออบาย ๕. โทสะที่เป็นไปเพื่ออบาย ๖. โมหะที่เป็นไปเพื่ออบาย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะให้ธรรม ๖ ประการนี้เกิดขึ้น

---

၈. ပဌမအဘဗ္ဗဋ္ဌာနသုတ္တံ

๘. ปฐมอภัพพัฏฐานสูตร

---

၉၂. ‘‘ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ. ကတမာနိ ဆ? အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဝိဟရိတုံ အပ္ပတိဿော, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မေ အဂါရဝေါ ဝိဟရိတုံ အပ္ပတိဿော, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သံဃေ အဂါရဝေါ ဝိဟရိတုံ အပ္ပတိဿော, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သိက္ခာယ အဂါရဝေါ ဝိဟရိတုံ အပ္ပတိဿော, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော အနာဂမနီယံ ဝတ္ထုံ ပစ္စာဂန္တုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော အဋ္ဌမံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

๙๒. ภิกษุทั้งหลาย อภัพพฐานะ (ฐานะที่เป็นไปไม่ได้) ๖ ประการนี้มีอยู่ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะอยู่โดยไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระศาสดา ๒. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะอยู่โดยไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระธรรม ๓. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะอยู่โดยไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในพระสงฆ์ ๔. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะอยู่โดยไม่เคารพ ไม่ยำเกรงในสิกขา ๕. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะกลับมาสู่วัตถุที่ไม่ควรกลับมา ๖. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะยังภพที่ ๘ ให้เกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย อภัพพฐานะ ๖ ประการนี้แล

---

၉. ဒုတိယအဘဗ္ဗဋ္ဌာနသုတ္တံ

๙. ทุติยอภัพพัฏฐานสูตร

---

၉၃. ‘‘ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ. ကတမာနိ ဆ? အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂန္တုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော ဥပဂန္တုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော ဥပဂန္တုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော အာနန္တရိယံ ကမ္မံ ကာတုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကောတူဟလမင်္ဂလေန သုဒ္ဓိံ ပစ္စာဂန္တုံ[Pg.383], အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသိတုံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနီ’’တိ. နဝမံ.

๙๓. ภิกษุทั้งหลาย อภัพพฐานะ ๖ ประการนี้มีอยู่ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะยึดถือสังขารไรๆ โดยความเป็นของเที่ยง ๒. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะยึดถือสังขารไรๆ โดยความเป็นสุข ๓. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะยึดถือธรรมไรๆ โดยความเป็นอัตตา ๔. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะทำอนันตริยกรรม ๕. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะกลับมาหาความบริสุทธิ์ด้วยโกตุหลมงคล ๖. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรเพื่อจะแสวงหาทักขิไณยบุคคลภายนอกจากศาสนานี้ ภิกษุทั้งหลาย อภัพพฐานะ ๖ ประการนี้แล

---

၁၀. တတိယအဘဗ္ဗဋ္ဌာနသုတ္တံ

๑๐. ตติยอภัพพัฏฐานสูตร

---

၉၄. ‘‘ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ. ကတမာနိ ဆ? အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ပိတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော အရဟန္တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌေန စိတ္တေန လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေတုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သံဃံ ဘိန္ဒိတုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသိတုံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနီ’’တိ. ဒသမံ.

๙๔. “ภิกษุทั้งหลาย ฐานะที่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิไม่ควรทำ ๖ ประการนี้ ๖ ประการเป็นไฉน คือ บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรปลงชีวิตมารดา ไม่ควรปลงชีวิตบิดา ไม่ควรปลงชีวิตพระอรหันต์ ไม่ควรทำโลหิตของพระตถาคตให้ห้อด้วยจิตคิดประทุษร้าย ไม่ควรทำสงฆ์ให้แตกกัน ไม่ควรเชื่อศาสดาอื่น ภิกษุทั้งหลาย ฐานะที่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิไม่ควรทำ ๖ ประการนี้แล” สูตรที่ ๑๐

---

၁၁. စတုတ္ထအဘဗ္ဗဋ္ဌာနသုတ္တံ

๑๑. จตุตถอภัพพัฏฐานสูตร

---

၉၅. ‘‘ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ. ကတမာနိ ဆ? အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သယံကတံ သုခဒုက္ခံ ပစ္စာဂန္တုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ပရံကတံ သုခဒုက္ခံ ပစ္စာဂန္တုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခံ ပစ္စာဂန္တုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော အသယံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ ပစ္စာဂန္တုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ ပစ္စာဂန္တုံ, အဘဗ္ဗော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော အသယံကာရဉ္စ အပရံကာရဉ္စ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ ပစ္စာဂန္တုံ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ ဟေတု စ သုဒိဋ္ဌော ဟေတုသမုပ္ပန္နာ စ ဓမ္မာ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနီ’’တိ. ဧကာဒသမံ.

๙๕. “ภิกษุทั้งหลาย ฐานะที่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิไม่ควรทำ ๖ ประการนี้ ๖ ประการเป็นไฉน คือ บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ไม่ควรยึดถือว่าสุขและทุกข์ตนทำเอง ไม่ควรยึดถือว่าสุขและทุกข์ผู้อื่นทำ ไม่ควรยึดถือว่าสุขและทุกข์ตนทำเองและผู้อื่นทำ ไม่ควรยึดถือว่าสุขและทุกข์ที่มิใช่ตนทำ เกิดขึ้นเองลอยๆ ไม่ควรยึดถือว่าสุขและทุกข์ที่มิใช่ผู้อื่นทำ เกิดขึ้นเองลอยๆ ไม่ควรยึดถือว่าสุขและทุกข์ที่มิใช่ทั้งตนและผู้อื่นทำ เกิดขึ้นเองลอยๆ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะเหตุว่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐินั้น เห็นชัดซึ่งเหตุและธรรมทั้งหลายที่เกิดแต่เหตุแล้ว ภิกษุทั้งหลาย ฐานะที่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิไม่ควรทำ ๖ ประการนี้แล” สูตรที่ ๑๑

---

သီတိဝဂ္ဂေါ နဝမော.

สีติวรรคที่ ๙

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้น คือ

---

သီတိဘာဝံ အာဝရဏံ, ဝေါရောပိတာ သုဿူသတိ;

အပ္ပဟာယ ပဟီနာဘဗ္ဗော, တဋ္ဌာနာ စတုရောပိ စာတိ.

ว่าด้วยความเยือกเย็น ๑, เครื่องกั้น ๑, การปลงชีวิต ๑, การฟังธรรม ๑, การละไม่ได้ ๑, การละได้แล้ว ๑, ความเป็นไปไม่ได้ ๔ สูตร

---

၁၀. အာနိသံသဝဂ္ဂေါ

๑๐. อานิสังสวรรค

---

၁. ပါတုဘာဝသုတ္တံ

๑. ปาตุภาวสูตร

---

၉၆. ‘‘ဆန္နံ[Pg.384], ဘိက္ခဝေ, ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ. ကတမေသံ ဆန္နံ? တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ ဓမ္မဝိနယဿ ဒေသေတာ ပုဂ္ဂလော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, အရိယာယတနေ ပစ္စာဇာတိ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ, ဣန္ဒြိယာနံ အဝေကလ္လတာ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ, အဇဠတာ အနေဠမူဂတာ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ, ကုသလေ ဓမ္မေ ဆန္ဒော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္နံ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိ’’န္တိ. ပဌမံ.

๙๖. “ภิกษุทั้งหลาย การปรากฏขึ้นแห่งธรรม ๖ ประการ หาได้ยากในโลก ๖ ประการเป็นไฉน คือ การปรากฏขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า หาได้ยากในโลก, บุคคลผู้แสดงธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว หาได้ยากในโลก, การได้เกิดในอริยายตนะ หาได้ยากในโลก, ความไม่บกพร่องแห่งอินทรีย์ทั้งหลาย หาได้ยากในโลก, ความเป็นผู้ไม่โง่เขลา ไม่เป็นใบ้พูดไม่ชัด หาได้ยากในโลก, ความพอใจในกุศลธรรมทั้งหลาย หาได้ยากในโลก ภิกษุทั้งหลาย การปรากฏขึ้นแห่งธรรม ๖ ประการนี้แล หาได้ยากในโลก” สูตรที่ ๑

---

၂. အာနိသံသသုတ္တံ

๒. อานิสังสสูตร

---

၉၇. ‘‘ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, အာနိသံသာ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ. ကတမေ ဆ? သဒ္ဓမ္မနိယတော ဟောတိ, အပရိဟာနဓမ္မော ဟောတိ, ပရိယန္တကတဿ ဒုက္ခံ ဟောတိ, အသာဓာရဏေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, ဟေတု စဿ သုဒိဋ္ဌော, ဟေတုသမုပ္ပန္နာ စ ဓမ္မာ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အာနိသံသာ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ. ဒုတိယံ.

๙๗. “ภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์แห่งการกระทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล ๖ ประการนี้ ๖ ประการเป็นไฉน คือ เป็นผู้เที่ยงในพระสัทธรรม, เป็นผู้มีธรรมที่ไม่เสื่อม, ทุกข์ของท่านมีที่สุดอันกระทำแล้ว, เป็นผู้ประกอบด้วยญาณอันไม่ทั่วไป (แก่ปุถุชน), ท่านเห็นชัดซึ่งเหตุ, และเห็นชัดซึ่งธรรมทั้งหลายที่เกิดแต่เหตุ ภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์แห่งการกระทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล ๖ ประการนี้แล” สูตรที่ ๒

---

၃. အနိစ္စသုတ္တံ

๓. อนิจจสูตร

---

၉၈. ‘‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော သမနုပဿန္တော အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော ဘဝိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ အသမန္နာဂတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သမ္မတ္တနိယာမံ အနောက္ကမမာနော သောတာပတ္တိဖလံ ဝါ သကဒါဂါမိဖလံ ဝါ အနာဂါမိဖလံ ဝါ အရဟတ္တံ ဝါ သစ္ဆိကရိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

๙๘. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดพิจารณาเห็นสังขารไรๆ โดยความเป็นของเที่ยง ภิกษุนั้นจักเป็นผู้ประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้, เมื่อไม่ประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ จักก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้, เมื่อไม่ก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม จักกระทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผล ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้

---

‘‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဗ္ဗသင်္ခါရေ အနိစ္စတော သမနုပဿန္တော အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော ဘဝိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမမာနော သောတာပတ္တိဖလံ ဝါ သကဒါဂါမိဖလံ [Pg.385] ဝါ အနာဂါမိဖလံ ဝါ အရဟတ္တံ ဝါ သစ္ဆိကရိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. တတိယံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดพิจารณาเห็นสังขารทั้งปวงโดยความเป็นของไม่เที่ยง ภิกษุนั้นจักเป็นผู้ประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้, เมื่อประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ จักก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้, เมื่อก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม จักกระทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผล ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้” สูตรที่ ๓

---

၄. ဒုက္ခသုတ္တံ

๔. ทุกขสูตร

---

၉၉. ‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော သမနုပဿန္တော…ပေ… သဗ္ဗသင်္ခါရေ ဒုက္ခတော သမနုပဿန္တော…ပေ… ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ’’. စတုတ္ထံ.

๙๙. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดพิจารณาเห็นสังขารไรๆ โดยความเป็นสุข...ฯลฯ... ภิกษุใดพิจารณาเห็นสังขารทั้งปวงโดยความเป็นทุกข์...ฯลฯ... ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้” สูตรที่ ๔

---

၅. အနတ္တသုတ္တံ

๕. อนัตตสูตร

---

၁၀၀. ‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော သမနုပဿန္တော…ပေ… သဗ္ဗဓမ္မေ အနတ္တတော သမနုပဿန္တော…ပေ… ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ’’. ပဉ္စမံ.

๑๐๐. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดพิจารณาเห็นธรรมไรๆ โดยความเป็นอัตตา...ฯลฯ... ภิกษุใดพิจารณาเห็นธรรมทั้งปวงโดยความเป็นอนัตตา...ฯลฯ... ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้” สูตรที่ ๕

---

၆. နိဗ္ဗာနသုတ္တံ

๖. นิพพานสูตร

---

၁၀၁. ‘‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု နိဗ္ဗာနံ ဒုက္ခတော သမနုပဿန္တော အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော ဘဝိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ အသမန္နာဂတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သမ္မတ္တနိယာမံ အနောက္ကမမာနော သောတာပတ္တိဖလံ ဝါ သကဒါဂါမိဖလံ ဝါ အနာဂါမိဖလံ ဝါ အရဟတ္တံ ဝါ သစ္ဆိကရိဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

๑๐๑. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดพิจารณาเห็นนิพพานโดยความเป็นทุกข์ ภิกษุนั้นจักเป็นผู้ประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้, เมื่อไม่ประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ จักก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้, เมื่อไม่ก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม จักกระทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผล ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้

---

‘‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု နိဗ္ဗာနံ သုခတော သမနုပဿန္တော အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော ဘဝိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမမာနော သောတာပတ္တိဖလံ ဝါ သကဒါဂါမိဖလံ ဝါ အနာဂါမိဖလံ ဝါ အရဟတ္တံ ဝါ သစ္ဆိကရိဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดพิจารณาเห็นนิพพานโดยความเป็นสุข ภิกษุนั้นจักเป็นผู้ประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้, เมื่อประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ จักก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้, เมื่อก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม จักกระทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผล ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้” สูตรที่ ๖

---

၇. အနဝတ္ထိတသုတ္တံ

๗. อนวัตถิตสูตร

---

၁၀၂. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, အာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနောဓိံ ကရိတွာ အနိစ္စသညံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ. ကတမေ ဆ? ‘သဗ္ဗသင်္ခါရာ စ မေ အနဝတ္ထိတာ ခါယိဿန္တိ, သဗ္ဗလောကေ စ မေ မနော နာဘိရမိဿတိ [Pg.386], သဗ္ဗလောကာ စ မေ မနော ဝုဋ္ဌဟိဿတိ, နိဗ္ဗာနပေါဏဉ္စ မေ မာနသံ ဘဝိဿတိ, သံယောဇနာ စ မေ ပဟာနံ ဂစ္ဆိဿန္တိ, ပရမေန စ သာမညေန သမန္နာဂတော ဘဝိဿာမီ’တိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနောဓိံ ကရိတွာ အနိစ္စသညံ ဥပဋ္ဌာပေတု’’န္တိ. သတ္တမံ.

๑๐๒. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเห็นอานิสงส์ ๖ ประการ ย่อมควรแท้เพื่อจะตั้งอนิจจสัญญาไว้ในสังขารทั้งปวง โดยไม่มีส่วนเหลือ อานิสงส์ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สังขารทั้งปวงจักปรากฏแก่เราโดยไม่ตั้งอยู่ ๒. ใจของเราจักไม่ยินดีในโลกทั้งปวง ๓. ใจของเราจักออกจากโลกทั้งปวง ๔. ใจของเราจักน้อมไปในนิพพาน ๕. สังโยชน์ทั้งหลายของเราจักถึงการละไป ๖. เราจักเป็นผู้ประกอบด้วยสามัญญคุณอย่างยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเห็นอานิสงส์ ๖ ประการนี้แล ย่อมควรแท้เพื่อจะตั้งอนิจจสัญญาไว้ในสังขารทั้งปวง โดยไม่มีส่วนเหลือ

---

၈. ဥက္ခိတ္တာသိကသုတ္တံ

๘. อุกขิตตาสิกสูตร

---

၁၀၃. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, အာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနောဓိံ ကရိတွာ ဒုက္ခသညံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ. ကတမေ ဆ? ‘သဗ္ဗသင်္ခါရေသု စ မေ နိဗ္ဗိဒသညာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဘဝိဿတိ, သေယျထာပိ ဥက္ခိတ္တာသိကေ ဝဓကေ. သဗ္ဗလောကာ စ မေ မနော ဝုဋ္ဌဟိဿတိ, နိဗ္ဗာနေ စ သန္တဒဿာဝီ ဘဝိဿာမိ, အနုသယာ စ မေ သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆိဿန္တိ, ကိစ္စကာရီ စ ဘဝိဿာမိ, သတ္ထာ စ မေ ပရိစိဏ္ဏော ဘဝိဿတိ မေတ္တာဝတာယာ’တိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနောဓိံ ကရိတွာ ဒုက္ခသညံ ဥပဋ္ဌာပေတု’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

๑๐๓. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเห็นอานิสงส์ ๖ ประการ ย่อมควรแท้เพื่อจะตั้งทุกขสัญญาไว้ในสังขารทั้งปวง โดยไม่มีส่วนเหลือ อานิสงส์ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. นิพพิทาสัญญาในสังขารทั้งปวงจักปรากฏแก่เรา เหมือนเพชฌฆาตผู้เงื้อดาบขึ้น ๒. ใจของเราจักออกจากโลกทั้งปวง ๓. เราจักเป็นผู้เห็นความสงบในนิพพาน ๔. อนุสัยทั้งหลายของเราจักถึงการถูกถอนขึ้น ๕. เราจักเป็นผู้มีกิจที่ต้องทำอันทำเสร็จแล้ว ๖. พระศาสดาจักเป็นผู้อันเราปรนนิบัติแล้วด้วยเมตตาจิต ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเห็นอานิสงส์ ๖ ประการนี้แล ย่อมควรแท้เพื่อจะตั้งทุกขสัญญาไว้ในสังขารทั้งปวง โดยไม่มีส่วนเหลือ

---

၉. အတမ္မယသုတ္တံ

๙. อตัมมยสูตร

---

၁၀၄. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, အာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ သဗ္ဗဓမ္မေသု အနောဓိံ ကရိတွာ အနတ္တသညံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ. ကတမေ ဆ? သဗ္ဗလောကေ စ အတမ္မယော ဘဝိဿာမိ, အဟင်္ကာရာ စ မေ ဥပရုဇ္ဈိဿန္တိ, မမင်္ကာရာ စ မေ ဥပရုဇ္ဈိဿန္တိ, အသာဓာရဏေန စ ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဘဝိဿာမိ, ဟေတု စ မေ သုဒိဋ္ဌော ဘဝိဿတိ, ဟေတုသမုပ္ပန္နာ စ ဓမ္မာ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ အာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ သဗ္ဗဓမ္မေသု အနောဓိံ ကရိတွာ အနတ္တသညံ ဥပဋ္ဌာပေတု’’န္တိ. နဝမံ.

๑๐๔. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเห็นอานิสงส์ ๖ ประการ ย่อมควรแท้เพื่อจะตั้งอนัตตสัญญาไว้ในธรรมทั้งปวง โดยไม่มีส่วนเหลือ อานิสงส์ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เราจักเป็นผู้ไม่อิงอาศัยตัณหาและทิฏฐิในโลกทั้งปวง ๒. อหังการ (การทำความยึดถือว่าเป็นเรา) ของเราจักดับไป ๓. มมังการ (การทำความยึดถือว่าเป็นของเรา) ของเราจักดับไป ๔. เราจักเป็นผู้ประกอบด้วยญาณที่ไม่สาธารณะ (แก่ปุถุชน) ๕. เหตุจักเป็นสิ่งที่อันเราเห็นดีแล้ว ๖. และธรรมทั้งหลายที่เกิดขึ้นแต่เหตุ (ก็จักเป็นสิ่งที่อันเราเห็นดีแล้ว) ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเห็นอานิสงส์ ๖ ประการนี้แล ย่อมควรแท้เพื่อจะตั้งอนัตตสัญญาไว้ในธรรมทั้งปวง โดยไม่มีส่วนเหลือ

---

၁၀. ဘဝသုတ္တံ

๑๐. ภวสูตร

---

၁၀၅. ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝါ ပဟာတဗ္ဗာ, တီသု သိက္ခာသု သိက္ခိတဗ္ဗံ. ကတမေ တယော ဘဝါ ပဟာတဗ္ဗာ? ကာမဘဝေါ, ရူပဘဝေါ, အရူပဘဝေါ [Pg.387] – ဣမေ တယော ဘဝါ ပဟာတဗ္ဗာ. ကတမာသု တီသု သိက္ခာသု သိက္ခိတဗ္ဗံ? အဓိသီလသိက္ခာယ, အဓိစိတ္တသိက္ခာယ, အဓိပညာသိက္ခာယ – ဣမာသု တီသု သိက္ခာသု သိက္ခိတဗ္ဗံ. ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဣမေ တယော ဘဝါ ပဟီနာ ဟောန္တိ, ဣမာသု စ တီသု သိက္ခာသု သိက္ခိတသိက္ခော ဟောတိ – အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှံ, ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနံ, သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’တိ. ဒသမံ.

๑๐๕. ภิกษุทั้งหลาย ภพ ๓ ประการนี้อันเธอทั้งหลายพึงละ สิกขา ๓ ประการนี้อันเธอทั้งหลายพึงศึกษา ภพ ๓ ประการที่พึงละ อะไรบ้าง คือ กามภพ รูปภพ อรูปภพ ภพ ๓ ประการนี้พึงละ สิกขา ๓ ประการที่พึงศึกษา อะไรบ้าง คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา สิกขา ๓ ประการนี้พึงศึกษา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภพ ๓ ประการนี้อันภิกษุละได้แล้ว และภิกษุเป็นผู้มีสิกขาอันศึกษาแล้วในสิกขา ๓ ประการนี้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว เป็นผู้คลายสังโยชน์ได้แล้ว เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ

---

၁၁. တဏှာသုတ္တံ

๑๑. ตัณหาสูตร

---

၁၀၆. ‘‘တိဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, တဏှာ ပဟာတဗ္ဗာ, တယော စ မာနာ. ကတမာ တိဿော တဏှာ ပဟာတဗ္ဗာ? ကာမတဏှာ, ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာ – ဣမာ တိဿော တဏှာ ပဟာတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော မာနာ ပဟာတဗ္ဗာ? မာနော, ဩမာနော, အတိမာနော – ဣမေ တယော မာနာ ပဟာတဗ္ဗာ. ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဣမာ တိဿော တဏှာ ပဟီနာ ဟောန္တိ, ဣမေ စ တယော မာနာ; အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှံ, ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနံ, သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’တိ. ဧကာဒသမံ.

๑๐๖. ภิกษุทั้งหลาย ตัณหา ๓ ประการนี้ และมานะ ๓ ประการนี้ อันเธอทั้งหลายพึงละ ตัณหา ๓ ประการที่พึงละ อะไรบ้าง คือ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ตัณหา ๓ ประการนี้พึงละ มานะ ๓ ประการที่พึงละ อะไรบ้าง คือ มานะ โอมานะ อติมานะ มานะ ๓ ประการนี้พึงละ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ตัณหา ๓ ประการนี้ และมานะ ๓ ประการนี้ อันภิกษุละได้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว เป็นผู้คลายสังโยชน์ได้แล้ว เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ

---

အာနိသံသဝဂ္ဂေါ ဒသမော.

อานิสังสวรรคที่ ๑๐

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้น คือ

---

ပါတုဘာဝေါ အာနိသံသော, အနိစ္စဒုက္ခအနတ္တတော;

နိဗ္ဗာနံ အနဝတ္ထိ, ဥက္ခိတ္တာသိ အတမ္မယော;

ဘဝါ တဏှာယေကာ ဒသာတိ.

ปาตุภาวสูตร อานิสังสสูตร อนิจจสูตร ทุกขสูตร อนัตตสูตร นิพพานสูตร อนวัตถิตสูตร อุกขิตตาสิกสูตร อตัมมยสูตร ภวสูตร และตัณหาสูตร รวมเป็น ๑๑ สูตร

---

ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ သမတ္တံ.

ทุติยปัณณาสก์ จบ

---

၁၁. တိကဝဂ္ဂေါ

๑๑. ติกวรรค

---

၁. ရာဂသုတ္တံ

๑. ราคสูตร

---

၁၀၇. ‘‘တယောမေ[Pg.388], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? ရာဂေါ, ဒေါသော, မောဟော. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? ရာဂဿ ပဟာနာယ အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, ဒေါသဿ ပဟာနာယ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, မောဟဿ ပဟာနာယ ပညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. ပဌမံ.

๑๐๗. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ราคะ โทสะ โมหะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เพื่อละธรรม ๓ ประการนี้แล ธรรม ๓ ประการอันเธอทั้งหลายพึงเจริญ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เพื่อละราคะ พึงเจริญอสุภะ เพื่อละโทสะ พึงเจริญเมตตา เพื่อละโมหะ พึงเจริญปัญญา ภิกษุทั้งหลาย เพื่อละธรรม ๓ ประการนี้แล ธรรม ๓ ประการนี้อันเธอทั้งหลายพึงเจริญ

---

၂. ဒုစ္စရိတသုတ္တံ

๒. ทุจริตสูตร

---

၁၀၈. ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? ကာယဒုစ္စရိတံ, ဝစီဒုစ္စရိတံ, မနောဒုစ္စရိတံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? ကာယဒုစ္စရိတဿ ပဟာနာယ ကာယသုစရိတံ ဘာဝေတဗ္ဗံ, ဝစီဒုစ္စရိတဿ ပဟာနာယ ဝစီသုစရိတံ ဘာဝေတဗ္ဗံ, မနောဒုစ္စရိတဿ ပဟာနာယ မနောသုစရိတံ ဘာဝေတဗ္ဗံ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. ဒုတိယံ.

๑๐๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เพื่อละธรรม ๓ ประการนี้แล ธรรม ๓ ประการอันเธอทั้งหลายพึงเจริญ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เพื่อละกายทุจริต พึงเจริญกายสุจริต เพื่อละวจีทุจริต พึงเจริญวจีสุจริต เพื่อละมโนทุจริต พึงเจริญมโนสุจริต ภิกษุทั้งหลาย เพื่อละธรรม ๓ ประการนี้แล ธรรม ๓ ประการนี้อันเธอทั้งหลายพึงเจริญ

---

၃. ဝိတက္ကသုတ္တံ

๓. วิตักกสูตร

---

၁၀၉. ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? ကာမဝိတက္ကဿ ပဟာနာယ နေက္ခမ္မဝိတက္ကော ဘာဝေတဗ္ဗော, ဗျာပါဒဝိတက္ကဿ ပဟာနာယ အဗျာပါဒဝိတက္ကော ဘာဝေတဗ္ဗော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကဿ ပဟာနာယ အဝိဟိံသာဝိတက္ကော ဘာဝေတဗ္ဗော. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. တတိယံ.

๑๐๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลพึงเจริญเนกขัมมวิตก เพื่อละกามวิตก พึงเจริญอพยาบาทวิตก เพื่อละพยาบาทวิตก พึงเจริญอวิหิงสาวิตก เพื่อละวิหิงสาวิตก ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ จบสูตรที่ ๓

---

၄. သညာသုတ္တံ

๔. สัญญาสูตร

---

၁၁၀. ‘‘တယောမေ[Pg.389], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? ကာမသညာ, ဗျာပါဒသညာ, ဝိဟိံသာသညာ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? ကာမသညာယ ပဟာနာယ နေက္ခမ္မသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, ဗျာပါဒသညာယ ပဟာနာယ အဗျာပါဒသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, ဝိဟိံသာသညာယ ပဟာနာယ အဝိဟိံသာသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

๑๑๐. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กามสัญญา พยาบาทสัญญา วิหิงสาสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลพึงเจริญเนกขัมมสัญญา เพื่อละกามสัญญา พึงเจริญอพยาบาทสัญญา เพื่อละพยาบาทสัญญา พึงเจริญอวิหิงสาสัญญา เพื่อละวิหิงสาสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ จบสูตรที่ ๔

---

၅. ဓာတုသုတ္တံ

๕. ธาตุสูตร

---

၁၁၁. ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? ကာမဓာတု, ဗျာပါဒဓာတု, ဝိဟိံသာဓာတု. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? ကာမဓာတုယာ ပဟာနာယ နေက္ခမ္မဓာတု ဘာဝေတဗ္ဗာ, ဗျာပါဒဓာတုယာ ပဟာနာယ အဗျာပါဒဓာတု ဘာဝေတဗ္ဗာ, ဝိဟိံသာဓာတုယာ ပဟာနာယ အဝိဟိံသာဓာတု ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

๑๑๑. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กามธาตุ พยาบาทธาตุ วิหิงสาธาตุ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลพึงเจริญเนกขัมมธาตุ เพื่อละกามธาตุ พึงเจริญอพยาบาทธาตุ เพื่อละพยาบาทธาตุ พึงเจริญอวิหิงสาธาตุ เพื่อละวิหิงสาธาตุ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ จบสูตรที่ ๕

---

၆. အဿာဒသုတ္တံ

๖. อัสสาทสูตร

---

၁၁၂. ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? အဿာဒဒိဋ္ဌိ, အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? အဿာဒဒိဋ္ဌိယာ ပဟာနာယ အနိစ္စသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, အတ္တာနုဒိဋ္ဌိယာ ပဟာနာယ အနတ္တသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ပဟာနာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

๑๑๒. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อัสสาททิฏฐิ อัตตานุทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลพึงเจริญอนิจจสัญญา เพื่อละอัสสาททิฏฐิ พึงเจริญอนัตตสัญญา เพื่อละอัตตานุทิฏฐิ พึงเจริญสัมมาทิฏฐิ เพื่อละมิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ จบสูตรที่ ๖

---

၇. အရတိသုတ္တံ

๗. อรติสูตร

---

၁၁၃. ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? အရတိ, ဝိဟိံသာ, အဓမ္မစရိယာ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ [Pg.390] ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? အရတိယာ ပဟာနာယ မုဒိတာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, ဝိဟိံသာယ ပဟာနာယ အဝိဟိံသာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, အဓမ္မစရိယာယ ပဟာနာယ ဓမ္မစရိယာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. သတ္တမံ.

๑๑๓. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อรติ (ความไม่ยินดี) วิหิงสา (ความเบียดเบียน) อธัมมจริยา (ความประพฤติไม่เป็นธรรม) ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลพึงเจริญมุทิตา เพื่อละอรติ พึงเจริญอวิหิงสา เพื่อละวิหิงสา พึงเจริญธัมมจริยา เพื่อละอธัมมจริยา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ จบสูตรที่ ๗

---

၈. သန္တုဋ္ဌိတာသုတ္တံ

๘. สันตุฏฐิตาสูตร

---

၁၁၄. ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? အသန္တုဋ္ဌိတာ, အသမ္ပဇညံ, မဟိစ္ဆတာ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? အသန္တုဋ္ဌိတာယ ပဟာနာယ သန္တုဋ္ဌိတာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, အသမ္ပဇညဿ ပဟာနာယ သမ္ပဇညံ ဘာဝေတဗ္ဗံ, မဟိစ္ဆတာယ ပဟာနာယ အပ္ပိစ္ဆတာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

๑๑๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อสันตุฏฐิตา (ความไม่สันโดษ) อสัมปชัญญะ (ความไม่มีสัมปชัญญะ) มหิจฉตา (ความมักมาก) ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลพึงเจริญสันตุฏฐิตา เพื่อละอสันตุฏฐิตา พึงเจริญสัมปชัญญะ เพื่อละอสัมปชัญญะ พึงเจริญอัปปิจฉตา เพื่อละมหิจฉตา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ จบสูตรที่ ๘

---

၉. ဒေါဝစဿတာသုတ္တံ

๙. โทวจัสสตาสูตร

---

၁၁၅. ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? ဒေါဝစဿတာ, ပါပမိတ္တတာ, စေတသော ဝိက္ခေပေါ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? ဒေါဝစဿတာယ ပဟာနာယ သောဝစဿတာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, ပါပမိတ္တတာယ ပဟာနာယ ကလျာဏမိတ္တတာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, စေတသော ဝိက္ခေပဿ ပဟာနာယ အာနာပါနဿတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. နဝမံ.

๑๑๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ โทวจัสสตา (ความเป็นผู้ว่ายาก) ปาปมิตตตา (ความมีมิตรชั่ว) เจตโส วิกเขโป (ความฟุ้งซ่านแห่งจิต) ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลพึงเจริญโสวจัสสตา เพื่อละโทวจัสสตา พึงเจริญกัลยาณมิตตตา เพื่อละปาปมิตตตา พึงเจริญอานาปานสติ เพื่อละความฟุ้งซ่านแห่งจิต ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ จบสูตรที่ ๙

---

၁၀. ဥဒ္ဓစ္စသုတ္တံ

๑๐. อุทธัจจสูตร

---

၁၁၆. ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ. ကတမေ တယော? ဥဒ္ဓစ္စံ, အသံဝရော, ပမာဒေါ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော ဓမ္မာ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? ဥဒ္ဓစ္စဿ ပဟာနာယ သမထော ဘာဝေတဗ္ဗော, အသံဝရဿ ပဟာနာယ သံဝရော ဘာဝေတဗ္ဗော, ပမာဒဿ ပဟာနာယ အပ္ပမာဒေါ ဘာဝေတဗ္ဗော. ဣမေသံ [Pg.391] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. ဒသမံ.

๑๑๖. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน) อสังวร (ความไม่สำรวม) ปมาทะ (ความประมาท) ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลพึงเจริญสมถะ เพื่อละอุทธัจจะ พึงเจริญสังวร เพื่อละอสังวร พึงเจริญอัปปมาทะ เพื่อละปมาทะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล อันบุคคลพึงเจริญเพื่อละธรรม ๓ ประการนี้ จบสูตรที่ ๑๐

---

တိကဝဂ္ဂေါ ဧကာဒသမော.

ติกวรรคที่ ๑๑ จบ

---

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

---

ရာဂဒုစ္စရိတဝိတက္က, သညာ ဓာတူတိ ဝုစ္စတိ;

အဿာဒအရတိတုဋ္ဌိ, ဒုဝေ စ ဥဒ္ဓစ္စေန ဝဂ္ဂေါတိ.

ว่าด้วยราคะ ทุจริต วิตก สัญญา ธาตุ อัสสาทะ อรติ สันตุฏฐิ และอีก ๒ สูตร คือ โทวจัสสตา และอุทธัจจะ รวมเป็นวรรค

---

၁၂. သာမညဝဂ္ဂေါ

๑๒. สามัญญวรรค

---

၁. ကာယာနုပဿီသုတ္တံ

๑. กายานุปัสสีสูตร

---

၁၁၇. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရိတုံ. ကတမေ ဆ? ကမ္မာရာမတံ, ဘဿာရာမတံ, နိဒ္ဒါရာမတံ, သင်္ဂဏိကာရာမတံ, ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတံ, ဘောဇနေ အမတ္တညုတံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရိတုံ.

๑๑๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อมไม่สามารถอยู่พิจารณาเห็นกายในกายได้ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ความยินดีในการงาน ความยินดีในการพูดคุย ความยินดีในการนอน ความยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลยังละธรรม ๖ ประการนี้ไม่ได้ ย่อมไม่สามารถอยู่พิจารณาเห็นกายในกายได้

---

‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရိတုံ. ကတမေ ဆ? ကမ္မာရာမတံ, ဘဿာရာမတံ, နိဒ္ဒါရာမတံ, သင်္ဂဏိကာရာမတံ, ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတံ, ဘောဇနေ အမတ္တညုတံ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရိတု’’န္တိ. ပဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลละธรรม ๖ ประการแล้ว ควรพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความยินดีในการงาน ๒. ความยินดีในการพูดคุย ๓. ความยินดีในการนอน ๔. ความยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๕. ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๖. ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลละธรรม ๖ ประการนี้แล้วแล ควรพิจารณาเห็นกายในกายอยู่”

---

၂. ဓမ္မာနုပဿီသုတ္တံ

๒. ธัมมานุปัสสีสูตร

---

၁၁၈. ‘‘ဆ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော အဇ္ဈတ္တံ ကာယေ…ပေ… ဗဟိဒ္ဓါ ကာယေ…ပေ… အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ကာယေ…ပေ… အဇ္ဈတ္တံ ဝေဒနာသု…ပေ… ဗဟိဒ္ဓါ ဝေဒနာသု…ပေ… အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝေဒနာသု…ပေ… အဇ္ဈတ္တံ စိတ္တေ…ပေ… ဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တေ…ပေ… အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တေ…ပေ… အဇ္ဈတ္တံ ဓမ္မေသု…ပေ… ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု…ပေ… အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရိတုံ. ကတမေ ဆ? ကမ္မာရာမတံ, ဘဿာရာမတံ, နိဒ္ဒါရာမတံ, သင်္ဂဏိကာရာမတံ, ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတံ[Pg.392], ဘောဇနေ အမတ္တညုတံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဓမ္မေ ပဟာယ ဘဗ္ဗော အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရိတု’’န္တိ. ဒုတိယံ.

๑๑๘. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ไม่ควรพิจารณาเห็นกายในกายภายใน ...ฯลฯ... ไม่ควรพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายทั้งภายในและภายนอกอยู่ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความยินดีในการงาน ๒. ความยินดีในการพูดคุย ๓. ความยินดีในการนอน ๔. ความยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๕. ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๖. ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลละธรรม ๖ ประการนี้แล้วแล ควรพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายทั้งภายในและภายนอกอยู่”

---

၃. တပုဿသုတ္တံ

๓. ตปุสสสูตร

---

၁၁၉. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော တပုဿော ဂဟပတိ တထာဂတေ နိဋ္ဌင်္ဂတော အမတဒ္ဒသော အမတံ သစ္ဆိကတွာ ဣရိယတိ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန, ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန, သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန, အရိယေန သီလေန, အရိယေန ဉာဏေန, အရိယာယ ဝိမုတ္တိယာ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော တပုဿော ဂဟပတိ တထာဂတေ နိဋ္ဌင်္ဂတော အမတဒ္ဒသော အမတံ သစ္ဆိကတွာ ဣရိယတီ’’တိ. တတိယံ.

๑๑๙. “ภิกษุทั้งหลาย ตปุสสคหบดีผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ถึงความแน่นอนในพระตถาคต เห็นอมตธรรม กระทำให้แจ้งซึ่งอมตธรรมอยู่ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วย ๑. ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ๒. ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม ๓. ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ ๔. ศีลอันเป็นอริยะ ๕. ญาณอันเป็นอริยะ ๖. วิมุตติอันเป็นอริยะ ภิกษุทั้งหลาย ตปุสสคหบดีผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ถึงความแน่นอนในพระตถาคต เห็นอมตธรรม กระทำให้แจ้งซึ่งอมตธรรมอยู่”

---

၄-၂၃. ဘလ္လိကာဒိသုတ္တာနိ

ภัลลิกาทิสูตร ที่ ๔-๒๓

---

၁၂၀-၁၃၉. ‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘလ္လိကော ဂဟပတိ…ပေ… သုဒတ္တော ဂဟပတိ အနာထပိဏ္ဍိကော… စိတ္တော ဂဟပတိ မစ္ဆိကာသဏ္ဍိကော… ဟတ္ထကော အာဠဝကော… မဟာနာမော သက္ကော… ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော… ဥဂ္ဂတော ဂဟပတိ… သူရမ္ဗဋ္ဌော … ဇီဝကော ကောမာရဘစ္စော… နကုလပိတာ ဂဟပတိ… တဝကဏ္ဏိကော ဂဟပတိ… ပူရဏော ဂဟပတိ… ဣသိဒတ္တော ဂဟပတိ… သန္ဓာနော ဂဟပတိ… ဝိစယော ဂဟပတိ… ဝိဇယမာဟိကော ဂဟပတိ… မေဏ္ဍကော ဂဟပတိ … ဝါသေဋ္ဌော ဥပါသကော… အရိဋ္ဌော ဥပါသကော… သာရဂ္ဂေါ ဥပါသကော တထာဂတေ နိဋ္ဌင်္ဂတော အမတဒ္ဒသော အမတံ သစ္ဆိကတွာ ဣရိယတိ. ကတမေဟိ ဆဟိ? ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန, ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန, သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန, အရိယေန သီလေန, အရိယေန ဉာဏေန, အရိယာယ ဝိမုတ္တိယာ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သာရဂ္ဂေါ ဥပါသကော တထာဂတေ နိဋ္ဌင်္ဂတော အမတဒ္ဒသော အမတံ သစ္ဆိကတွာ ဣရိယတီ’’တိ. တေဝီသတိမံ.

๑๒๐-๑๓๙. “ภิกษุทั้งหลาย ภัลลิกคหบดี ...ฯลฯ... สุทัตตคหบดี อนาถบิณฑิกะ ... จิตตคหบดีชาวเมืองมัจฉิกาสัณฑะ ... หัตถกะ อาฬวกะ ... มหานามศากยะ ... อุคคคหบดีชาวเมืองเวสาลี ... อุคคตคหบดี ... สูรัมพัฏฐะ ... ชีวกโกมารภัจจ์ ... นกุลปิตาคหบดี ... ตวกัณณิกคหบดี ... ปูรณคหบดี ... อิสิทัตตคหบดี ... สันธานคหบดี ... วิชยคหบดี ... วิชยมาหิกคหบดี ... เมณฑกคหบดี ... วาเสฏฐอุบาสก ... อริฏฐอุบาสก ... สารัคคอุบาสก ผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้ถึงความแน่นอนในพระตถาคต เห็นอมตธรรม กระทำให้แจ้งซึ่งอมตธรรมอยู่ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วย ๑. ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ๒. ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม ๓. ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ ๔. ศีลอันเป็นอริยะ ๕. ญาณอันเป็นอริยะ ๖. วิมุตติอันเป็นอริยะ ภิกษุทั้งหลาย สารัคคอุบาสกผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้ถึงความแน่นอนในพระตถาคต เห็นอมตธรรม กระทำให้แจ้งซึ่งอมตธรรมอยู่”

---

သာမညဝဂ္ဂေါ ဒွါဒသမော.

สามัญญวรรคที่ ๑๒ จบ

---

၁၃. ရာဂပေယျာလံ

๑๓. ราคเปยยาล

---

၁၄၀. ‘‘ရာဂဿ[Pg.393], ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ ဆ? ဒဿနာနုတ္တရိယံ, သဝနာနုတ္တရိယံ, လာဘာနုတ္တရိယံ, သိက္ခာနုတ္တရိယံ, ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ, အနုဿတာနုတ္တရိယံ. ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

๑๔๐. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ทัสสนานุตตริยะ (การเห็นอันยอดเยี่ยม) ๒. สวนานุตตริยะ (การฟังอันยอดเยี่ยม) ๓. ลาภานุตตริยะ (การได้อันยอดเยี่ยม) ๔. สิกขานุตตริยะ (การศึกษาอันยอดเยี่ยม) ๕. ปาริจริยานุตตริยะ (การบำรุงอันยอดเยี่ยม) ๖. อนุสสตานุตตริยะ (การระลึกอันยอดเยี่ยม) ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ”

---

၁၄၁. ‘‘ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ ဆ? ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, ဓမ္မာနုဿတိ, သံဃာနုဿတိ, သီလာနုဿတိ, စာဂါနုဿတိ, ဒေဝတာနုဿတိ. ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

๑๔๑. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. พุทธานุสติ ๒. ธัมมานุสติ ๓. สังฆานุสติ ๔. สีลานุสติ ๕. จาคานุสติ ๖. เทวตานุสติ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ”

---

၁၄၂. ‘‘ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ ဆ? အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ, နိရောဓသညာ. ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

๑๔๒. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. อนิจจสัญญา ๒. อนิจเจ ทุกขสัญญา ๓. ทุกเข อนัตตสัญญา ๔. ปหานสัญญา ๕. วิราคสัญญา ๖. นิโรธสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ”

---

၁၄၃-၁၆၉. ‘‘ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, ပရိညာယ…ပေ… ပရိက္ခယာယ… ပဟာနာယ… ခယာယ… ဝယာယ… ဝိရာဂါယ… နိရောဓာယ… စာဂါယ… ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’.

๑๔๓-๑๖๙. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อกำหนดรู้ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ... เพื่อละ ... เพื่อความสิ้นไป ... เพื่อความเสื่อมไป ... เพื่อความคลายกำหนัด ... เพื่อความดับ ... เพื่อสละ ... เพื่อสลัดคืนซึ่งราคะ”

---

၁၇၀-၆၄၉. ‘‘ဒေါသဿ…ပေ… မောဟဿ… ကောဓဿ… ဥပနာဟဿ… မက္ခဿ… ပဠာသဿ… ဣဿာယ… မစ္ဆရိယဿ… မာယာယ… သာဌေယျဿ… ထမ္ဘဿ… သာရမ္ဘဿ… မာနဿ… အတိမာနဿ… မဒဿ… ပမာဒဿ အဘိညာယ…ပေ… ပရိညာယ… ပရိက္ခယာယ… ပဟနာယ… ခယာယ… ဝယာယ… ဝိရာဂါယ… နိရောဓာယ… စာဂါယ… ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ဣမေ ဆ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

๑๗๐-๖๔๙. “ธรรม ๖ ประการนี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่ง ...ฯลฯ... เพื่อสลัดคืนซึ่งโทสะ ...ฯลฯ... โมหะ ... โกธะ ... อุปนาหะ ... มักขะ ... ปลาสะ ... อิสสา ... มัจฉริยะ ... มายา ... สาเถยยะ ... ถัมภะ ... สารัมภะ ... มานะ ... อติมานะ ... มทะ ... ปมาทะ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมภาษิตของพระผู้มีพระภาค”

---

ရာဂပေယျာလံ နိဋ္ဌိတံ.

ราคเปยยาล จบ

---

ဆက္ကနိပါတပါဠိ နိဋ္ဌိတာ.

พระไตรปิฎกบาลี ฉักกนิบาต จบ