นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धाला माझा नमस्कार असो.

องฺคุตฺตรนิกาโย

अंगुत्तरनिकाय

ปญฺจกนิปาตปาฬิ

पंचकनिपातपाळी

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

१. प्रथम पण्णासक

๑. เสขพลวคฺโค

१. सेखबलवग्ग

๑. สํขิตฺตสุตฺตํ

१. संखित्तसुत्त

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

१. मी असे ऐकले आहे – एका वेळी भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो!” ते भिक्खू भगवंतांना प्रत्युत्तर देत म्हणाले, “भदंत!” भगवंतांनी पुढीलप्रमाणे सांगितले –

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, เสขพลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขพลานิ.

“भिक्खूंनो, ही पाच सेखबले आहेत. कोणती पाच? श्रद्धाबल, हिरीबल, ओत्तप्पबल, वीरियबल आणि प्रज्ञाबल – भिक्खूंनो, हीच ती पाच सेखबले आहेत.”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สทฺธาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, หิรีพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, โอตฺตปฺปพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, วีริยพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, ปญฺญาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลนา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. ปฐมํ.

“म्हणूनच, भिक्खूंनो, तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आम्ही सेखबल असलेल्या श्रद्धाबलाने युक्त होऊ, सेखबल असलेल्या हिरीबलाने युक्त होऊ, सेखबल असलेल्या ओत्तप्पबलाने युक्त होऊ, सेखबल असलेल्या वीरियबलाने युक्त होऊ, सेखबल असलेल्या प्रज्ञाबलाने युक्त होऊ.’ भिक्खूंनो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.” भगवंत असे म्हणाले. संतुष्ट होऊन त्या भिक्खूंनी भगवंतांच्या भाषणाचे मनापासून स्वागत केले. पहिले सुत्त समाप्त.

๒. วิตฺถตสุตฺตํ

२. वित्थतसुत्त

๒. ‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.2], ภิกฺขเว, เสขพลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ.

२. “भिक्खूंनो, ही पाच सेखबले आहेत. कोणती पाच? श्रद्धाबल, हिरीबल, ओत्तप्पबल, वीरियबल आणि प्रज्ञाबल. आणि भिक्खूंनो, श्रद्धाबल कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक श्रद्धावान असतो, तो तथागतांच्या बोधीवर श्रद्धा ठेवतो – ‘ते भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवंत आहेत.’ भिक्खूंनो, याला श्रद्धाबल म्हटले जाते.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, หิรีพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก หิริมา โหติ, หิรียติ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, หิรีพลํ.

“आणि भिक्खूंनो, हिरीबल कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक लज्जावान असतो; तो कायिक दुश्चरित, वाचिक दुश्चरित आणि मानसिक दुश्चरिताची लाज बाळगतो; पापमय, अकुशल धर्मांच्या प्राप्तीची तो लाज बाळगतो. भिक्खूंनो, याला हिरीबल म्हटले जाते.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โอตฺตปฺปพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก โอตฺตปฺปี โหติ, โอตฺตปฺปติ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โอตฺตปฺปพลํ.

“आणि भिक्खूंनो, ओत्तप्पबल कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक भय बाळगणारा असतो; तो कायिक दुश्चरित, वाचिक दुश्चरित आणि मानसिक दुश्चरिताचे भय बाळगतो; पापमय, अकुशल धर्मांच्या प्राप्तीचे तो भय बाळगतो. भिक्खूंनो, याला ओत्तप्पबल म्हटले जाते.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ.

“आणि भिक्खूंनो, वीरियबल कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक अकुशल धर्मांच्या त्यागासाठी आणि कुशल धर्मांच्या प्राप्तीसाठी दृढ प्रयत्नशील राहतो; तो बलवान, दृढ पराक्रमी आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत आपली जबाबदारी न सोडणारा असतो. भिक्खूंनो, याला वीरियबल म्हटले जाते.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขพลานิ.

“आणि भिक्खूंनो, प्रज्ञाबल कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक प्रज्ञावान असतो; तो उदय आणि अस्त जाणणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असतो, जी प्रज्ञा आर्य, भेदक आणि पूर्णपणे दुःखक्षयाकडे नेणारी असते. भिक्खूंनो, याला प्रज्ञाबल म्हटले जाते. भिक्खूंनो, हीच ती पाच सेखबले आहेत.”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สทฺธาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, หิรีพเลน… โอตฺตปฺปพเลน … วีริยพเลน… ปญฺญาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลนา’ติ. เอวญฺหิ โข, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

“म्हणूनच, भिक्खूंनो, तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आम्ही सेखबल असलेल्या श्रद्धाबलाने युक्त होऊ, हिरीबलाने… ओत्तप्पबलाने… वीरियबलाने… सेखबल असलेल्या प्रज्ञाबलाने युक्त होऊ.’ भिक्खूंनो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.” दुसरे सुत्त समाप्त.

๓. ทุกฺขสุตฺตํ

३. दुक्खसुत्त

๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา [Pg.3] ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

३. “भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात क्लेश, संताप आणि जळजळीसह दुःखात जगतो; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर त्याच्यासाठी दुर्गतीचीच अपेक्षा असते. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू अश्रद्ध असतो, निर्लज्ज असतो, निर्भय असतो, आळशी असतो आणि प्रज्ञाहीन असतो. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात क्लेश, संताप आणि जळजळीसह दुःखात जगतो; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर त्याच्यासाठी दुर्गतीचीच अपेक्षा असते.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. ตติยํ.

“भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात क्लेश, संताप आणि जळजळीशिवाय सुखाने जगतो; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर त्याच्यासाठी सुगतीची अपेक्षा असते. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू श्रद्धावान असतो, लज्जावान असतो, भय बाळगणारा असतो, वीर्यवान असतो आणि प्रज्ञावान असतो. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात क्लेश, संताप आणि जळजळीशिवाय सुखाने जगतो; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर त्याच्यासाठी सुगतीची अपेक्षा असते.” तिसरे सुत्त समाप्त.

๔. ยถาภตสุตฺตํ

४. यथाभतसुत्त

๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

४. “भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू अश्रद्ध असतो, निर्लज्ज असतो, निर्भय असतो, आळशी असतो आणि प्रज्ञाहीन असतो. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จตุตฺถํ.

“भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात पोहोचतो. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू श्रद्धावान असतो, लज्जावान असतो, भय बाळगणारा असतो, वीर्यवान असतो आणि प्रज्ञावान असतो. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात पोहोचतो.” चौथे सुत्त समाप्त.

๕. สิกฺขาสุตฺตํ

५. सिक्खासुत्त

๕. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปญฺจ สหธมฺมิกา วาทานุปาตา คารยฺหา ฐานา อาคจฺฉนฺติ. กตเม ปญฺจ? สทฺธาปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรีปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปมฺปิ [Pg.4] นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยมฺปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม ปญฺจ สหธมฺมิกา วาทานุปาตา คารยฺหา ฐานา อาคจฺฉนฺติ.

५. भिक्खूंनो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी शिक्षेचा (सिक्खा) त्याग करून हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जातो, त्याला याच जन्मात पाच सकारण, निंदनीय आणि आक्षेपार्ह परिस्थितींना सामोरे जावे लागते. कोणत्या पाच? 'कुशल धर्मांमध्ये तुझी श्रद्धा नव्हती', 'कुशल धर्मांमध्ये तुला हिरी (पापाची लाज) नव्हती', 'कुशल धर्मांमध्ये तुला ओत्तप्प (पापाची भीती) नव्हती', 'कुशल धर्मांमध्ये तुझ्याकडे वीर्य (प्रयत्न) नव्हते', 'कुशल धर्मांमध्ये तुझ्याकडे प्रज्ञा नव्हती.' भिक्खूंनो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी शिक्षेचा त्याग करून हीन जीवनात परत जातो, त्याला याच जन्मात या पाच सकारण, निंदनीय आणि आक्षेपार्ह परिस्थितींना सामोरे जावे लागते.

‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุโข รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปญฺจ สหธมฺมิกา ปาสํสา ฐานา อาคจฺฉนฺติ. กตเม ปญฺจ? สทฺธาปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรีปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปมฺปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยมฺปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุโข รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม ปญฺจ สหธมฺมิกา ปาสํสา ฐานา อาคจฺฉนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

भिक्खूंनो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी दुःखाने आणि डोमनस्याने (मनाच्या अस्वस्थतेने) युक्त असूनही, डोळ्यात अश्रू आणून आणि रडत रडत परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध ब्रह्मचर्याचे आचरण करतो, त्याला याच जन्मात पाच सकारण प्रशंसनीय परिस्थिती प्राप्त होतात. कोणत्या पाच? 'कुशल धर्मांमध्ये तुझी श्रद्धा होती', 'कुशल धर्मांमध्ये तुला हिरी (पापाची लाज) होती', 'कुशल धर्मांमध्ये तुला ओत्तप्प (पापाची भीती) होती', 'कुशल धर्मांमध्ये तुझ्याकडे वीर्य (प्रयत्न) होते', 'कुशल धर्मांमध्ये तुझ्याकडे प्रज्ञा होती.' भिक्खूंनो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी दुःखाने आणि डोमनस्याने युक्त असूनही, डोळ्यात अश्रू आणून आणि रडत रडत परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध ब्रह्मचर्याचे आचरण करतो, त्याला याच जन्मात या पाच सकारण प्रशंसनीय परिस्थिती प्राप्त होतात. पाचवे (सुत्त समाप्त).

๖. สมาปตฺติสุตฺตํ

६. समापत्ति सुत्त

๖. ‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว สทฺธา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สทฺธา อนฺตรหิตา โหติ, อสทฺธิยํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

६. भिक्खूंनो, जोपर्यंत कुशल धर्मांमध्ये श्रद्धा प्रस्थापित असते, तोपर्यंत अकुशलाची समापत्ती (उत्पत्ती) होत नाही. परंतु, भिक्खूंनो, जेव्हा श्रद्धा नाहीशी होते आणि अश्रद्धा मनाला व्यापून राहते, तेव्हा अकुशलाची समापत्ती होते.

‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว หิรี ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, หิรี อนฺตรหิตา โหติ, อหิริกํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

भिक्खूंनो, जोपर्यंत कुशल धर्मांमध्ये हिरी (पापाची लाज) प्रस्थापित असते, तोपर्यंत अकुशलाची समापत्ती होत नाही. परंतु, भिक्खूंनो, जेव्हा हिरी नाहीशी होते आणि अहिरीक (निर्लज्जपणा) मनाला व्यापून राहते, तेव्हा अकुशलाची समापत्ती होते.

‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว โอตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โอตฺตปฺปํ อนฺตรหิตํ โหติ, อโนตฺตปฺปํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

भिक्खूंनो, जोपर्यंत कुशल धर्मांमध्ये ओत्तप्प (पापाची भीती) प्रस्थापित असते, तोपर्यंत अकुशलाची समापत्ती होत नाही. परंतु, भिक्खूंनो, जेव्हा ओत्तप्प नाहीसा होतो आणि अनोत्तप्प (पापाची भीती न वाटणे) मनाला व्यापून राहते, तेव्हा अकुशलाची समापत्ती होते.

‘‘น [Pg.5] ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว วีริยํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, วีริยํ อนฺตรหิตํ โหติ, โกสชฺชํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

भिक्खूंनो, जोपर्यंत कुशल धर्मांमध्ये वीर्य (प्रयत्न) प्रस्थापित असते, तोपर्यंत अकुशलाची समापत्ती होत नाही. परंतु, भिक्खूंनो, जेव्हा वीर्य नाहीसे होते आणि कौसज्ज (आळस) मनाला व्यापून राहते, तेव्हा अकुशलाची समापत्ती होते.

‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว ปญฺญา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ปญฺญา อนฺตรหิตา โหติ, ทุปฺปญฺญา ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

भिक्खूंनो, जोपर्यंत कुशल धर्मांमध्ये प्रज्ञा प्रस्थापित असते, तोपर्यंत अकुशलाची समापत्ती होत नाही. परंतु, भिक्खूंनो, जेव्हा प्रज्ञा नाहीशी होते आणि दुष्प्रज्ञा (अज्ञान) मनाला व्यापून राहते, तेव्हा अकुशलाची समापत्ती होते. सहावे (सुत्त समाप्त).

๗. กามสุตฺตํ

७. काम सुत्त

๗. ‘‘เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, สตฺตา กาเมสุ ลฬิตา. อสิตพฺยาภงฺคึ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺโต โอหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, ‘สทฺธาปพฺพชิโต กุลปุตฺโต’ติ อลํ วจนาย. ตํ กิสฺส เหตุ? ลพฺภา, ภิกฺขเว, โยพฺพเนน กามา เต จ โข ยาทิสา วา ตาทิสา วา. เย จ, ภิกฺขเว, หีนา กามา เย จ มชฺฌิมา กามา เย จ ปณีตา กามา, สพฺเพ กามา ‘กามา’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทหโร กุมาโร มนฺโท อุตฺตานเสยฺยโก ธาติยา ปมาทมนฺวาย กฏฺฐํ วา กฐลํ วา มุเข อาหเรยฺย. ตเมนํ ธาติ สีฆํ สีฆํ มนสิ กเรยฺย; สีฆํ สีฆํ มนสิ กริตฺวา สีฆํ สีฆํ อาหเรยฺย. โน เจ สกฺกุเณยฺย สีฆํ สีฆํ อาหริตุํ, วาเมน หตฺเถน สีสํ ปริคฺคเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน วงฺกงฺคุลึ กริตฺวา สโลหิตมฺปิ อาหเรยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘อตฺเถสา, ภิกฺขเว, กุมารสฺส วิเหสา; เนสา นตฺถี’ติ วทามิ. กรณียญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, ธาติยา อตฺถกามาย หิเตสินิยา อนุกมฺปิกาย, อนุกมฺปํ อุปาทาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โส กุมาโร วุทฺโธ โหติ อลํปญฺโญ, อนเปกฺขา ทานิ, ภิกฺขเว, ธาติ ตสฺมึ กุมาเร โหติ – ‘อตฺตคุตฺโต ทานิ กุมาโร นาลํ ปมาทายา’ติ.

७. भिक्खूंनो, बहुतेक सर्व प्राणी कामभोगांमध्ये रममाण झालेले असतात. भिक्खूंनो, जेव्हा एखादा कुलपुत्र विळा आणि गवताची कावड सोडून देऊन घराबाहेर पडून अनगारिक (बेघर) प्रव्रज्या ग्रहण करतो, तेव्हा त्याला 'श्रद्धेने प्रव्रजित झालेला कुलपुत्र' असे म्हणणे योग्य आहे. ते कशामुळे? भिक्खूंनो, तारुण्यात कामभोग सहज प्राप्त होऊ शकतात, मग ते कोणत्याही प्रकारचे असोत. आणि भिक्खूंनो, जे हीन कामभोग आहेत, जे मध्यम कामभोग आहेत आणि जे प्रणीत (उत्कृष्ट) कामभोग आहेत, ते सर्व केवळ 'कामभोग' म्हणूनच ओळखले जातात. भिक्खूंनो, उदाहरणार्थ, पाठीवर झोपलेला एक लहान, अजाण बालक दाईच्या निष्काळजीपणामुळे लाकडाचा तुकडा किंवा खापराचा तुकडा तोंडात टाकेल. तेव्हा ती दाई त्वरित लक्ष देईल आणि त्वरित लक्ष देऊन तो तुकडा बाहेर काढण्याचा प्रयत्न करेल. जर ती तो तुकडा त्वरित बाहेर काढू शकली नाही, तर ती डाव्या हाताने त्याचे डोके धरून, उजव्या हाताचे बोट वाकवून, रक्तासह तो तुकडा बाहेर काढेल. ते कशामुळे? भिक्खूंनो, यामुळे त्या बालकाला काही प्रमाणात त्रास होईल, हे मी नाकारत नाही. परंतु भिक्खूंनो, बालकाचे कल्याण इच्छिणाऱ्या, त्याचे हित शोधणाऱ्या आणि त्याच्यावर अनुकंपा करणाऱ्या दाईने अनुकंपेपोटी असे करणे आवश्यकच आहे. परंतु भिक्खूंनो, जेव्हा तो बालक मोठा होतो आणि समजूतदार बनतो, तेव्हा ती दाई त्या बालकाविषयी निश्चिंत होते, कारण 'आता हा बालक स्वतःचे रक्षण करण्यास समर्थ आहे, तो आता निष्काळजी राहणार नाही.'

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยาวกีวญฺจ ภิกฺขุโน สทฺธาย อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิริยา อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺเปน อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริเยน อกตํ โหติ [Pg.6] กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาย อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อนุรกฺขิตพฺโพ ตาว เม โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สทฺธาย กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิริยา กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺเปน กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริเยน กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาย กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อนเปกฺโข ทานาหํ, ภิกฺขเว, ตสฺมึ ภิกฺขุสฺมึ โหมิ – ‘อตฺตคุตฺโต ทานิ ภิกฺขุ นาลํ ปมาทายา’’’ติ. สตฺตมํ.

भिक्खूंनो, याचप्रमाणे जोपर्यंत भिक्खूने कुशल धर्मांमध्ये श्रद्धेने जे करायला हवे ते केलेले नसते, कुशल धर्मांमध्ये हिरीने (पापाच्या लाजेने) जे करायला हवे ते केलेले नसते, कुशल धर्मांमध्ये ओत्तप्पाने (पापाच्या भीतीने) जे करायला हवे ते केलेले नसते, कुशल धर्मांमध्ये वीर्याने (प्रयत्नाने) जे करायला हवे ते केलेले नसते, कुशल धर्मांमध्ये प्रज्ञेने जे करायला हवे ते केलेले नसते, तोपर्यंत भिक्खूंनो, मला त्या भिक्खूचे रक्षण करावेच लागते. परंतु भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खूने कुशल धर्मांमध्ये श्रद्धेने जे करायला हवे ते केलेले असते, कुशल धर्मांमध्ये हिरीने जे करायला हवे ते केलेले असते, कुशल धर्मांमध्ये ओत्तप्पाने जे करायला हवे ते केलेले असते, कुशल धर्मांमध्ये वीर्याने जे करायला हवे ते केलेले असते, कुशल धर्मांमध्ये प्रज्ञेने जे करायला हवे ते केलेले असते, तेव्हा भिक्खूंनो, मी त्या भिक्खूविषयी निश्चिंत होतो, कारण 'आता हा भिक्खू स्वतःचे रक्षण करण्यास समर्थ आहे, तो आता निष्काळजी राहणार नाही.' सातवे (सुत्त समाप्त).

๘. จวนสุตฺตํ

८. चवन सुत्त

๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อหิริโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อโนตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กุสีโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม.

८. भिक्खूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू सद्धर्मापासून च्युत होतो आणि सद्धर्मामध्ये टिकून राहू शकत नाही. कोणत्या पाच धर्मांनी? भिक्खूंनो, अश्रद्ध (श्रद्धा नसलेला) भिक्खू च्युत होतो आणि सद्धर्मामध्ये टिकून राहू शकत नाही. भिक्खूंनो, अहिरीक (पापाची लाज नसलेला) भिक्खू च्युत होतो आणि सद्धर्मामध्ये टिकून राहू शकत नाही. भिक्खूंनो, अनोत्तप्पी (पापाची भीती नसलेला) भिक्खू च्युत होतो आणि सद्धर्मामध्ये टिकून राहू शकत नाही. भिक्खूंनो, कुसीत (आळशी) भिक्खू च्युत होतो आणि सद्धर्मामध्ये टिकून राहू शकत नाही. भिक्खूंनो, दुष्प्रज्ञ (प्रज्ञा नसलेला) भिक्खू च्युत होतो आणि सद्धर्मामध्ये टिकून राहू शकत नाही. भिक्खूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू सद्धर्मापासून च्युत होतो आणि सद्धर्मामध्ये टिकून राहू शकत नाही.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. หิรีมา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. โอตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อารทฺธวีริโย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม’’ติ. อฏฺฐมํ.

"भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, श्रद्धावान भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, ह्रीमान (पापाची लाज बाळगणारा) भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, ओत्तप्पी (पापाचे भय बाळगणारा) भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, आरब्धवीर्य (प्रयत्नशील) भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, प्रज्ञावान भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, खरोखर या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो." आठवे सुत्त समाप्त.

๙. ปฐมอคารวสุตฺตํ

९. प्रथम अगावर सुत्त

๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อหิริโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อโนตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กุสีโต[Pg.7], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม.

९. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला, अनादर करणारा (अगावर) आणि विनय नसलेला (अप्पतिस्स) भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होतो, सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहू शकत नाही. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, अश्रद्ध असलेला, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होतो, सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहू शकत नाही. भिक्खूहो, अहिरिक (पापाची लाज नसलेला), अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होतो, सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहू शकत नाही. भिक्खूहो, अनोत्तप्पी (पापाचे भय नसलेला), अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होतो, सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहू शकत नाही. भिक्खूहो, आळशी, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होतो, सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहू शकत नाही. भिक्खूहो, दुर्बुद्ध, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होतो, सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहू शकत नाही. भिक्खूहो, खरोखर या पाच गुणांनी युक्त असलेला, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होतो, सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहू शकत नाही."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. หิริมา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. โอตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อารทฺธวีริโย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม’’ติ. นวมํ.

"भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला, आदर बाळगणारा (सगावर) आणि विनयशील (सप्पतिस्स) भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, श्रद्धावान असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, ह्रीमान असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, ओत्तप्पी असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, आरब्धवीर्य असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, प्रज्ञावान असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो. भिक्खूहो, खरोखर या पाच गुणांनी युक्त असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू सद्धम्मापासून च्युत होत नाही, तर सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित राहतो." नववे सुत्त समाप्त.

๑๐. ทุติยอคารวสุตฺตํ

१०. द्वितीय अगावर सुत्त

๑๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อหิริโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อโนตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. กุสีโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ.

१०. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, अश्रद्ध असलेला, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास असमर्थ असतो. भिक्खूहो, अहिरिक असलेला, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास असमर्थ असतो. भिक्खूहो, अनोत्तप्पी असलेला, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास असमर्थ असतो. भिक्खूहो, आळशी असलेला, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास असमर्थ असतो. भिक्खूहो, दुर्बुद्ध असलेला, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास असमर्थ असतो. भिक्खूहो, खरोखर या पाच गुणांनी युक्त असलेला, अनादर करणारा आणि विनय नसलेला भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास असमर्थ असतो."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย [Pg.8] วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. หิรีมา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… โอตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… อารทฺธวีริโย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุ’’นฺติ. ทสมํ.

"भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास समर्थ असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, श्रद्धावान असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास समर्थ असतो. भिक्खूहो, ह्रीमान असलेला... पे... ओत्तप्पी असलेला... पे... आरब्धवीर्य असलेला... पे... प्रज्ञावान असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास समर्थ असतो. भिक्खूहो, खरोखर या पाच गुणांनी युक्त असलेला, आदर बाळगणारा आणि विनयशील भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलता प्राप्त करण्यास समर्थ असतो." दहावे सुत्त समाप्त.

เสขพลวคฺโค ปฐโม.

प्रथम सेखबल वर्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

สํขิตฺตํ วิตฺถตํ ทุกฺขา, ภตํ สิกฺขาย ปญฺจมํ;

สมาปตฺติ จ กาเมสุ, จวนา ทฺเว อคารวาติ.

संक्षिप्त, विस्तृत, दुःख, आभत, पाचवे सिक्खा, समापत्ती, कामेसु, दोन चवन आणि अगावर.

๒. พลวคฺโค

२. बलवर्ग

๑. อนนุสฺสุตสุตฺตํ

१. अननुस्सुत सुत्त

๑๑. ‘‘ปุพฺพาหํ, ภิกฺขเว, อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺโต ปฏิชานามิ. ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตตี’’ติ. ปฐมํ.

११. "भिक्खूहो, पूर्वी कधीही न ऐकलेल्या धर्मांमध्ये (सत्यांमध्ये) मी विशिष्ट ज्ञानाने (अभिज्ञेने) जाणून अंतिम पारमितेला (पूर्णत्वाला) पोहोचलो आहे, अशी मी प्रतिज्ञा करतो. भिक्खूहो, तथागतांची ही पाच तथागत-बले आहेत, ज्या बलांनी युक्त होऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाची प्रतिज्ञा करतात, परिषदांमध्ये सिंहनाद करतात आणि ब्रह्मचक्र प्रवर्तित करतात. कोणती पाच? श्रद्धाबल, ह्रीबल, ओत्तप्पबल, वीर्यबल आणि प्रज्ञाबल - भिक्खूहो, खरोखर ही तथागतांची पाच तथागत-बले आहेत, ज्या बलांनी युक्त होऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाची प्रतिज्ञा करतात, परिषदांमध्ये सिंहनाद करतात आणि ब्रह्मचक्र प्रवर्तित करतात." पहिले सुत्त समाप्त.

๒. กูฏสุตฺตํ

२. कूट सुत्त

๑๒. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, เสขพลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขพลานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เสขพลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพลํ.

१२. "भिक्खूहो, ही पाच सेखबले (साधकाची बले) आहेत. कोणती पाच? श्रद्धाबल, ह्रीबल, ओत्तप्पबल, वीर्यबल आणि प्रज्ञाबल - भिक्खूहो, ही पाच सेखबले आहेत. भिक्खूहो, या पाच सेखबलांमध्ये जे हे प्रज्ञाबल आहे, ते सर्वश्रेष्ठ आहे, ते इतर सर्वांना सामावून घेणारे (संग्राहक) आहे आणि त्यांना संघटित करणारे (संघातनीय) आहे."

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.9], ภิกฺขเว, กูฏาคารสฺส เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ กูฏํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ เสขพลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพลํ.

"भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे एखाद्या शिखराकार घराचे (कूटगार) जे हे शिखर असते, ते सर्वश्रेष्ठ असते, ते इतर सर्व भागांना एकत्र धरून ठेवणारे आणि संघटित करणारे असते; त्याचप्रमाणे, भिक्खूहो, या पाच सेखबलांमध्ये जे हे प्रज्ञाबल आहे, ते सर्वश्रेष्ठ आहे, ते इतर सर्वांना सामावून घेणारे आणि संघटित करणारे आहे."

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สทฺธาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, หิรีพเลน… โอตฺตปฺปพเลน… วีริยพเลน… ปญฺญาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลนา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

“म्हणूनच, भिक्खूंनो, तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आम्ही शैक्षबळाने (शिकाऊ साधकाच्या बळाने) युक्त होऊ जे की श्रद्धाबळ आहे; आम्ही हिरीबळाने (पापाची लाज वाटण्याच्या बळाने)... ओत्तप्पबळाने (पापाच्या भयाने)... वीर्यबळाने... प्रज्ञाबळाने युक्त होऊ जे की शैक्षबळ आहे.’ भिक्खूंनो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.” हे दुसरे (सुत्त) समाप्त.

๓. สํขิตฺตสุตฺตํ

३. संक्खित्त सुत्त (संक्षिप्त सुत्त)

๑๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. ตติยํ.

१३. “भिक्खूंनो, ही पाच बळे आहेत. कोणती पाच? श्रद्धाबळ, वीर्यबळ, सतीबळ (स्मृतीबळ), समाधीबळ आणि प्रज्ञाबळ. भिक्खूंनो, हीच ती पाच बळे आहेत.” हे तिसरे (सुत्त) समाप्त.

๔. วิตฺถตสุตฺตํ

४. वित्थत सुत्त (विस्तृत सुत्त)

๑๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ.

१४. “भिक्खूंनो, ही पाच बळे आहेत. कोणती पाच? श्रद्धाबळ, वीर्यबळ, सतीबळ, समाधीबळ आणि प्रज्ञाबळ.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ.

“आणि भिक्खूंनो, श्रद्धाबळ कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक श्रद्धावान असतो, तो तथागतांच्या बोधीवर (ज्ञानावर) अशी श्रद्धा ठेवतो – ‘ते भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, शास्ता देवमनुष्याणां (देव आणि मनुष्यांचे शास्ते), बुद्ध आणि भगवंत आहेत.’ भिक्खूंनो, याला श्रद्धाबळ असे म्हणतात.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ.

“आणि भिक्खूंनो, वीर्यबळ कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांच्या प्राप्तीसाठी दृढ प्रयत्नशील (आरब्धवीर्य) होऊन विहरतो; तो बलवान, दृढ पराक्रमी असतो आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत आपली जबाबदारी कधीही सोडत नाही. भिक्खूंनो, याला वीर्यबळ असे म्हणतात.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สติพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สติพลํ.

“आणि भिक्खूंनो, सतीबळ (स्मृतीबळ) कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक स्मृतिमान असतो, तो परम स्मृती आणि जागरूकतेने (सती-नेपक्केन) युक्त असतो, खूप पूर्वी केलेले किंवा खूप पूर्वी बोललेले देखील तो आठवण्यास आणि पुनःपुन्हा स्मरण करण्यास समर्थ असतो. भिक्खूंनो, याला सतीबळ असे म्हणतात.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สมาธิพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ [Pg.10] ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมาธิพลํ.

“आणि भिक्खूंनो, समाधीबळ कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक कामभोगांपासून अलिप्त होऊन, अकुशल धर्मांपासून अलिप्त होऊन, वितर्क आणि विचारांसह, विवेकापासून उत्पन्न झालेले प्रीती आणि सुख असणारे पहिले ध्यान (प्रथम झान) प्राप्त करून विहरतो. वितर्क आणि विचारांच्या शांत होण्याने, अध्यात्मिक प्रसन्नता आणि चित्ताची एकाग्रता असणारे, वितर्करहित, विचाररहित, समाधीपासून उत्पन्न झालेले प्रीती आणि सुख असणारे दुसरे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. प्रीतीचाही विराग झाल्यामुळे तो उपेक्षक (तटस्थ) होऊन विहरतो आणि स्मृतिमान व संप्रजन्ययुक्त (जागरूक) राहून शरीराने सुखाचा अनुभव घेतो, ज्याच्याविषयी आर्य पुरुष म्हणतात – ‘तो उपेक्षक, स्मृतिमान आणि सुखविहारी आहे’, असे तिसरे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. सुखाचा त्याग केल्यामुळे आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे, तसेच पूर्वीच सोमनस्य (हर्ष) आणि दोमनस्य (खिन्नता) नष्ट झाल्यामुळे, दुःखही नाही आणि सुखही नाही अशा, उपेक्षेमुळे स्मृतीच्या अत्यंत शुद्धतेने युक्त असणारे चौथे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. भिक्खूंनो, याला समाधीबळ असे म्हणतात.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. จตุตฺถํ.

“आणि भिक्खूंनो, प्रज्ञाबळ कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक प्रज्ञावान असतो, तो उदय आणि अस्त (उत्पत्ती आणि विनाश) जाणणाऱ्या, आर्या (श्रेष्ठ), भेदक आणि दुःखाचा पूर्ण क्षय करणाऱ्या मार्गाकडे नेणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असतो. भिक्खूंनो, याला प्रज्ञाबळ असे म्हणतात. भिक्खूंनो, हीच ती पाच बळे आहेत.” हे चौथे (सुत्त) समाप्त.

๕. ทฏฺฐพฺพสุตฺตํ

५. दठ्ठब्ब सुत्त (द्रष्टव्य सुत्त)

๑๕. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ โสตาปตฺติยงฺเคสุ. เอตฺถ สทฺธาพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ. เอตฺถ วีริยพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, สติพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ. เอตฺถ สติพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, สมาธิพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ ฌาเนสุ. เอตฺถ สมาธิพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. เอตฺถ ปญฺญาพลํ ทฏฺฐพฺพํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. ปญฺจมํ.

१५. “भिक्खूंनो, ही पाच बळे आहेत. कोणती पाच? श्रद्धाबळ, वीर्यबळ, सतीबळ, समाधीबळ आणि प्रज्ञाबळ. आणि भिक्खूंनो, श्रद्धाबळ कोठे पाहिले पाहिजे? चार स्रोतापत्ती-अंगांमध्ये (स्रोतापन्न होण्याच्या चार अंगांमध्ये). येथे श्रद्धाबळ पाहिले पाहिजे. आणि भिक्खूंनो, वीर्यबळ कोठे पाहिले पाहिजे? चार सम्यक्प्रधानांमध्ये (चार सम्यक प्रयत्नांमध्ये). येथे वीर्यबळ पाहिले पाहिजे. आणि भिक्खूंनो, सतीबल कोठे पाहिले पाहिजे? चार सतीपट्ठानांमध्ये (स्मृतीच्या चार उपस्थानांमध्ये). येथे सतीबळ पाहिले पाहिजे. आणि भिक्खूंनो, समाधीबळ कोठे पाहिले पाहिजे? चार ध्यानांमध्ये. येथे समाधीबळ पाहिले पाहिजे. आणि भिक्खूंनो, प्रज्ञाबळ कोठे पाहिले पाहिजे? चार आर्यसत्यांमध्ये. येथे प्रज्ञाबळ पाहिले पाहिजे. भिक्खूंनो, हीच ती पाच बळे आहेत.” हे पाचवे (सुत्त) समाप्त.

๖. ปุนกูฏสุตฺตํ

६. पुनकूट सुत्त (शिखर सुत्त २)

๑๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ พลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพลํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กูฏาคารสฺส เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ กูฏํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ พลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพล’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

१६. “भिक्खूंनो, ही पाच बळे आहेत. कोणती पाच? श्रद्धाबळ, वीर्यबळ, सतीबळ, समाधीबळ आणि प्रज्ञाबळ – भिक्खूंनो, ही पाच बळे आहेत. भिक्खूंनो, या पाच बळांमध्ये जे हे प्रज्ञाबळ आहे, ते सर्वश्रेष्ठ आहे, ते सर्वांना सामावून घेणारे आहे आणि सर्वांना एकत्र बांधून ठेवणारे आहे. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्या शिखराकार घराचे (कूडागार) शिखर हे सर्वश्रेष्ठ असते, ते सर्व वाशांना सामावून घेणारे आणि एकत्र बांधून ठेवणारे असते; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, या पाच बळांमध्ये जे हे प्रज्ञाबळ आहे, ते सर्वश्रेष्ठ आहे, ते सर्वांना सामावून घेणारे आहे आणि सर्वांना एकत्र बांधून ठेवणारे आहे.” हे सहावे (सुत्त) समाप्त.

๗. ปฐมหิตสุตฺตํ

७. पठमहित सुत्त (प्रथम हित सुत्त)

๑๗. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.11], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตายา’’ติ. สตฺตมํ.

१७. “भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या हितासाठी कार्यरत असतो, पण इतरांच्या हितासाठी नाही. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू स्वतः शीलसंपन्न असतो, परंतु इतरांना शीलसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः समाधीसंपन्न असतो, परंतु इतरांना समाधीसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः प्रज्ञासंपन्न असतो, परंतु इतरांना प्रज्ञासंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः विमुक्तीसंपन्न (मुक्त) असतो, परंतु इतरांना विमुक्तीसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः विमुक्तीज्ञानदर्शनसंपन्न (विमुक्तीच्या ज्ञान आणि दर्शनाने युक्त) असतो, परंतु इतरांना विमुक्तीज्ञानदर्शनसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या हितासाठी कार्यरत असतो, पण इतरांच्या हितासाठी नाही.” हे सातवे (सुत्त) समाप्त.

๘. ทุติยหิตสุตฺตํ

८. दुतियहित सुत्त (द्वितीय हित सुत्त)

๑๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

१८. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू हा परहितासाठी कार्यरत असतो, स्वतःच्या हितासाठी नाही. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्षूंनो, येथे एखादा भिक्षू स्वतः शीलसंपन्न नसतो, परंतु इतरांना शीलसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः समाधिसंपन्न नसतो, परंतु इतरांना समाधिसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः प्रज्ञासंपन्न नसतो, परंतु इतरांना प्रज्ञासंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः विमुक्तिसंपन्न नसतो, परंतु इतरांना विमुक्तिसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः विमुक्तीच्या ज्ञान-दर्शनाने संपन्न नसतो, परंतु इतरांना विमुक्तीच्या ज्ञान-दर्शनाने संपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो. भिक्षूंनो, खरोखर या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू परहितासाठी कार्यरत असतो, स्वतःच्या हितासाठी नाही.” आठवे (सुत्त).

๙. ตติยหิตสุตฺตํ

९. तिसरे हित सुत्त

๑๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข[Pg.12], ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตายา’’ติ. นวมํ.

१९. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू हा स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत नसतो आणि परहितासाठीही नाही. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्षूंनो, येथे एखादा भिक्षू स्वतः शीलसंपन्न नसतो आणि इतरांनाही शीलसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः समाधिसंपन्न नसतो आणि इतरांनाही समाधिसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः प्रज्ञासंपन्न नसतो आणि इतरांनाही प्रज्ञासंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः विमुक्तिसंपन्न नसतो आणि इतरांनाही विमुक्तिसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः विमुक्तीच्या ज्ञान-दर्शनाने संपन्न नसतो आणि इतरांनाही विमुक्तीच्या ज्ञान-दर्शनाने संपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही. भिक्षूंनो, खरोखर या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत नसतो आणि परहितासाठीही नाही.” नववे (सुत्त).

๑๐. จตุตฺถหิตสุตฺตํ

१०. चौथे हित सुत्त

๒๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย จ ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย จ ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จา’’ติ. ทสมํ.

२०. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू हा स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत असतो आणि परहितासाठीही. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्षूंनो, येथे एखादा भिक्षू स्वतः शीलसंपन्न असतो आणि इतरांनाही शीलसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः समाधिसंपन्न असतो आणि इतरांनाही समाधिसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः प्रज्ञासंपन्न असतो आणि इतरांनाही प्रज्ञासंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः विमुक्तिसंपन्न असतो आणि इतरांनाही विमुक्तिसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः विमुक्तीच्या ज्ञान-दर्शनाने संपन्न असतो आणि इतरांनाही विमुक्तीच्या ज्ञान-दर्शनाने संपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो. भिक्षूंनो, खरोखर या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत असतो आणि परहितासाठीही.” दहावे (सुत्त).

พลวคฺโค ทุติโย.

दुसरा बल वर्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

อนนุสฺสุตกูฏญฺจ, สํขิตฺตํ วิตฺถเตน จ;

ทฏฺฐพฺพญฺจ ปุน กูฏํ, จตฺตาโรปิ หิเตน จาติ.

अननुस्सुत सुत्त, कूट सुत्त, संक्षिप्त सुत्त, विस्तृत सुत्त, दट्टब्ब सुत्त, पुन्हा कूट सुत्त आणि हिताविषयीची चार सुत्ते - अशी ही दहा सुत्ते आहेत.

๓. ปญฺจงฺคิกวคฺโค

३. पंचंगिक वर्ग

๑. ปฐมอคารวสุตฺตํ

१. पहिले अगावर सुत्त

๒๑. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อสภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ อปริปูเรตฺวา สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ อปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

२१. “भिक्षूंनो, जो भिक्षू आपल्या सधर्मीयांप्रती आदररहित, अनादर करणारा आणि विसंगत वर्तन करणारा आहे, त्याने ‘उत्तम आचरणाच्या नियमांचे (आभिसमाचारिक धर्माचे) पालन करावे’ हे शक्य नाही. उत्तम आचरणाच्या नियमांचे पालन न करता, त्याने ‘शैक्ष धर्माचे (सेख धर्माचे) पालन करावे’ हे शक्य नाही. शैक्ष धर्माचे पालन न करता, त्याने ‘शीलांचे पालन करावे’ हे शक्य नाही. शीलांचे पालन न करता, त्याने ‘सम्यक् दृष्टी पूर्ण करावी’ हे शक्य नाही. सम्यक् दृष्टी पूर्ण न करता, त्याने ‘सम्यक् समाधी पूर्ण करावी’ हे शक्य नाही.”

‘‘โส [Pg.13] วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส สภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ ปริปูเรตฺวา สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ปฐมํ.

“परंतु भिक्षूंनो, जो भिक्षू आपल्या सधर्मीयांप्रती आदरयुक्त, आदर देणारा आणि सुसंगत वर्तन करणारा आहे, त्याने ‘उत्तम आचरणाच्या नियमांचे (आभिसमाचारिक धर्माचे) पालन करावे’ हे शक्य आहे. उत्तम आचरणाच्या नियमांचे पालन करून, त्याने ‘शैक्ष धर्माचे (सेख धर्माचे) पालन करावे’ हे शक्य आहे. शैक्ष धर्माचे पालन करून, त्याने ‘शीलांचे पालन करावे’ हे शक्य आहे. शीलांचे पालन करून, त्याने ‘सम्यक् दृष्टी पूर्ण करावी’ हे शक्य आहे. सम्यक् दृष्टी पूर्ण करून, त्याने ‘सम्यक् समाधी पूर्ण करावी’ हे शक्य आहे.” पहिले (सुत्त).

๒. ทุติยอคารวสุตฺตํ

२. दुसरे अगावर सुत्त

๒๒. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อสภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สีลกฺขนฺธํ อปริปูเรตฺวา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมาธิกฺขนฺธํ อปริปูเรตฺวา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

२२. “भिक्षूंनो, जो भिक्षू आपल्या सधर्मीयांप्रती आदररहित, अनादर करणारा आणि विसंगत वर्तन करणारा आहे, त्याने ‘उत्तम आचरणाच्या नियमांचे (आभिसमाचारिक धर्माचे) पालन करावे’ हे शक्य नाही. उत्तम आचरणाच्या नियमांचे पालन न करता, त्याने ‘शैक्ष धर्माचे (सेख धर्माचे) पालन करावे’ हे शक्य नाही. शैक्ष धर्माचे पालन न करता, त्याने ‘शीलस्कंध पूर्ण करावा’ हे शक्य नाही. शीलस्कंध पूर्ण न करता, त्याने ‘समाधिस्कंध पूर्ण करावा’ हे शक्य नाही. समाधिस्कंध पूर्ण न करता, त्याने ‘प्रज्ञास्कंध पूर्ण करावा’ हे शक्य नाही.”

‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส สภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรตฺวา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรตฺวา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ทุติยํ.

“परंतु भिक्षूंनो, जो भिक्षू आपल्या सधर्मीयांप्रती आदरयुक्त, आदर देणारा आणि सुसंगत वर्तन करणारा आहे, त्याने ‘उत्तम आचरणाच्या नियमांचे (आभिसमाचारिक धर्माचे) पालन करावे’ हे शक्य आहे. उत्तम आचरणाच्या नियमांचे पालन करून, त्याने ‘शैक्ष धर्माचे (सेख धर्माचे) पालन करावे’ हे शक्य आहे. शैक्ष धर्माचे पालन करून, त्याने ‘शीलस्कंध पूर्ण करावा’ हे शक्य आहे. शीलस्कंध पूर्ण करून, त्याने ‘समाधिस्कंध पूर्ण करावा’ हे शक्य आहे. समाधिस्कंध पूर्ण करून, त्याने ‘प्रज्ञास्कंध पूर्ण करावा’ हे शक्य आहे.” दुसरे (सुत्त).

๓. อุปกฺกิเลสสุตฺตํ

३. उपक्किलेस सुत्त

๒๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ชาตรูปสฺส อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ ชาตรูปํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. กตเม ปญฺจ? อโย, โลหํ, ติปุ, สีสํ, สชฺฌํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ชาตรูปสฺส อุปกฺกิเลสา[Pg.14], เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ ชาตรูปํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ชาตรูปํ อิเมหิ ปญฺจหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิมุตฺตํ โหติ, ตํ โหติ ชาตรูปํ มุทุ จ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ น จ ปภงฺคุ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิฬนฺธนวิกติยา อากงฺขติ – ยทิ มุทฺทิกาย ยทิ กุณฺฑลาย ยทิ คีเวยฺยกาย ยทิ สุวณฺณมาลาย – ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

२३. भिक्खूहो, सोन्याचे हे पाच उपक्किलेस (दोष) आहेत, ज्या उपक्किलेसांनी दूषित झालेले सोने मऊ होत नाही, घडवण्यास योग्य होत नाही, चमकदार होत नाही, ठिसूळ बनते आणि कामासाठी योग्य प्रकारे उपयोगात आणता येत नाही. कोणते पाच? लोखंड, तांबे, कथील, शिसे आणि चांदी - भिक्खूहो, हे सोन्याचे पाच उपक्किलेस आहेत, ज्या उपक्किलेसांनी दूषित झालेले सोने मऊ होत नाही, घडवण्यास योग्य होत नाही, चमकदार होत नाही, ठिसूळ बनते आणि कामासाठी योग्य प्रकारे उपयोगात आणता येत नाही. परंतु भिक्खूहो, जेव्हा सोने या पाच उपक्किलेसांपासून मुक्त होते, तेव्हा ते सोने मऊ, घडवण्यास योग्य, चमकदार आणि न ठिसूळ असणारे बनते, तसेच ते कामासाठी योग्य प्रकारे उपयोगात आणता येते. मग त्यापासून ज्या ज्या प्रकारचा अलंकार बनवण्याची इच्छा असेल - मग ती अंगठी असो, कुंडल असो, कंठा असो किंवा सोन्याची माळ असो - ते त्या हेतूला पूर्ण करते.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ จิตฺตํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺโท, พฺยาปาโท, ถินมิทฺธํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, วิจิกิจฺฉา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ จิตฺตํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, จิตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิมุตฺตํ โหติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุ จ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ น จ ปภงฺคุ สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

त्याचप्रमाणे, भिक्खूहो, चित्ताचे हे पाच उपक्किलेस आहेत, ज्या उपक्किलेसांनी दूषित झालेले चित्त मऊ होत नाही, कर्मक्षम होत नाही, चमकदार होत नाही, ठिसूळ बनते आणि आसवांच्या क्षयासाठी योग्य प्रकारे समाहित होत नाही. कोणते पाच? कामच्छंद, व्यापाद, थिनमिद्ध (आळस आणि सुस्ती), उद्धच्च-कुक्कुच्च (उद्वेग आणि पश्चात्ताप) आणि विचिकिच्छा (संशय) - भिक्खूहो, हे चित्ताचे पाच उपक्किलेस आहेत, ज्या उपक्किलेसांनी दूषित झालेले चित्त मऊ होत नाही, कर्मक्षम होत नाही, चमकदार होत नाही, ठिसूळ बनते आणि आसवांच्या क्षयासाठी योग्य प्रकारे समाहित होत नाही. परंतु भिक्खूहो, जेव्हा चित्त या पाच उपक्किलेसांपासून मुक्त होते, तेव्हा ते चित्त मऊ, कर्मक्षम, चमकदार आणि न ठिसूळ असणारे बनते, तसेच ते आसवांच्या क्षयासाठी योग्य प्रकारे समाहित होते. मग ज्या ज्या अभिज्ञेने साक्षात्करणीय असलेल्या धर्माच्या साक्षात्कारासाठी मनुष्य आपले चित्त वळवतो, त्या त्या बाबतीत योग्य आधार असताना तो साक्षात्काराची पात्रता प्राप्त करतो.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก อสฺสํ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กเรยฺยํ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กเมยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมเสยฺยํ ปริมชฺเชยฺยํ ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

जर त्याची अशी इच्छा असेल की - 'मी विविध प्रकारच्या ऋद्धींचा अनुभव घ्यावा - एक असूनही अनेक व्हावे, अनेक असूनही पुन्हा एक व्हावे; प्रकट व्हावे, अदृश्य व्हावे; भिंत, तट किंवा डोंगर यांमधून अडथळ्याशिवाय पार जावे, जसे की आकाशातून जावे; पाण्यात जसे बुडावे व वर यावे, तसे जमिनीमध्येही बुडावे व वर यावे; जमिनीवर चालल्यासारखे पाण्यावर न बुडता चालावे; आकाशात पंख असलेल्या पक्षाप्रमाणे मांडी घालून उडावे; इतके महाबलाढ्य आणि महान प्रभावशाली असणाऱ्या या चंद्र आणि सूर्याला हाताने स्पर्श करावा व कुरवळावे; आणि ब्रह्मलोकापर्यंत शरीराने आपले नियंत्रण ठेवावे' - तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत साक्षात्काराची पात्रता प्राप्त करतो.

‘‘โส [Pg.15] สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

जर त्याची अशी इच्छा असेल की - 'मी मानवी मर्यादा ओलांडणाऱ्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य श्रोत्रधातूने दोन्ही प्रकारचे आवाज ऐकावे - दिव्य आणि मानवी, जे दूरचे असोत वा जवळचे' - तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत साक्षात्काराची पात्रता प्राप्त करतो.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ สํขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

जर त्याची अशी इच्छा असेल की - 'मी इतर प्राण्यांच्या आणि इतर व्यक्तींच्या चित्ताला आपल्या चित्ताने जाणून घ्यावे - रागयुक्त चित्ताला "हे रागयुक्त चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे, रागरहित चित्ताला "हे रागरहित चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे; द्वेषयुक्त चित्ताला "हे द्वेषयुक्त चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे, द्वेषरहित चित्ताला "हे द्वेषरहित चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे; मोहयुक्त चित्ताला "हे मोहयुक्त चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे, मोहरहित चित्ताला "हे मोहरहित चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे; संकुचित चित्ताला "हे संकुचित चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे, विखुरलेल्या चित्ताला "हे विखुरलेले चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे; विकसित चित्ताला "हे विकसित चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे, अविकसित चित्ताला "हे अविकसित चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे; सउत्तर चित्ताला "हे सउत्तर चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे, अनुत्तर चित्ताला "हे अनुत्तर चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे; समाहित चित्ताला "हे समाहित चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे, असमाहित चित्ताला "हे असमाहित चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे; विमुक्त चित्ताला "हे विमुक्त चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे, अविमुक्त चित्ताला "हे अविमुक्त चित्त आहे" असे जाणून घ्यावे' - तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत साक्षात्काराची पात्रता प्राप्त करतो.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

जर त्याची अशी इच्छा असेल की - 'मी माझ्या अनेक पूर्वजन्मांचे स्मरण करावे, जसे की - एक जन्म, दोन जन्म, तीन जन्म, चार जन्म, पाच जन्म, दहा जन्म, वीस जन्म, तीस जन्म, चाळीस जन्म, पन्नास जन्म, शंभर जन्म, हजार जन्म, lakh जन्म, अनेक संवर्तकल्प, अनेक विवर्तकल्प, अनेक संवर्त-विवर्तकल्प - "तिथे मी अशा नावाचा होतो, अशा गोत्राचा होतो, अशा वर्णाचा होतो, असा माझा आहार होता, अशा प्रकारचे सुख-दुःख मी भोगले आणि एवढे माझे आयुष्य होते; तिथून च्युत होऊन मी अमक्या ठिकाणी जन्माला आलो; तिथेही मी अशा नावाचा होतो, अशा गोत्राचा होतो, अशा वर्णाचा होतो, असा माझा आहार होता, अशा प्रकारचे सुख-दुःख मी भोगले आणि एवढे माझे आयुष्य होते; तिथून च्युत होऊन मी येथे जन्माला आलो" - अशा प्रकारे सविस्तर आणि वैशिष्ट्यांसह आपल्या अनेक पूर्वजन्मांचे स्मरण करावे' - तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत साक्षात्काराची पात्रता प्राप्त करतो.

‘‘โส [Pg.16] สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยํ – อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนาติ, อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

जर तो अशी इच्छा करतो – 'मी मानवी दृष्टीच्या पलीकडे असलेल्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूने प्राण्यांना मृत्यू पावत असताना आणि पुन्हा जन्म घेत असताना, हीन आणि श्रेष्ठ, सुंदर आणि कुरूप, सुगतीला गेलेले आणि दुर्गतीला गेलेले पाहावे; आणि प्राणी आपापल्या कर्मांनुसार कसे गती प्राप्त करतात हे जाणावे – "अरेरे! हे प्राणी काय-दुश्चरित, वची-दुश्चरित आणि मनो-दुश्चरित यांनी युक्त होते, आर्यांची निंदा करणारे होते, मिथ्या दृष्टी बाळगणारे होते आणि मिथ्या दृष्टीनुसार कर्म करणारे होते; ते शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न झाले आहेत. परंतु, हे प्राणी काय-सुचरित, वची-सुचरित आणि मनो-सुचरित यांनी युक्त होते, आर्यांची निंदा न करणारे होते, सम्यक दृष्टी बाळगणारे होते आणि सम्यक दृष्टीनुसार कर्म करणारे होते; ते शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगतीला, स्वर्गलोकात उत्पन्न झाले आहेत." अशा प्रकारे, मानवी दृष्टीच्या पलीकडे असलेल्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूने प्राण्यांना मृत्यू पावत असताना आणि पुन्हा जन्म घेत असताना, हीन आणि श्रेष्ठ, सुंदर आणि कुरूप, सुगतीला गेलेले आणि दुर्गतीला गेलेले पाहावे; आणि प्राणी आपापल्या कर्मांनुसार कसे गती प्राप्त करतात हे जाणावे' – तर योग्य आधार असताना, तो त्या त्या विषयात प्रत्यक्ष अनुभव घेण्यास पात्र ठरतो.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน’’ติ. ตติยํ.

जर तो अशी इच्छा करतो – 'आसवांच्या क्षयामुळे, आसवरहित अशा चेतोविमुक्तीला आणि प्रज्ञाविमुक्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञा प्राप्त करून, साक्षात करून, त्यात विहार करावा' – तर योग्य आधार असताना, तो त्या त्या विषयात प्रत्यक्ष अनुभव घेण्यास पात्र ठरतो. तिसरे.

๔. ทุสฺสีลสุตฺตํ

४. दुश्शील सुत्त

๒๔. ‘‘ทุสฺสีลสฺส, ภิกฺขเว, สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ [Pg.17] นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

२४. भिक्खूंनो, दुश्शील आणि शीलभ्रष्ट व्यक्तीच्या सम्यक समाधीचा मुख्य आधार नष्ट होतो. सम्यक समाधी नसताना, सम्यक समाधी भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या यथाभूत ज्ञानदर्शनाचा मुख्य आधार नष्ट होतो. यथाभूत ज्ञानदर्शन नसताना, यथाभूत ज्ञानदर्शन भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या निर्वेद आणि विरागाचा मुख्य आधार नष्ट होतो. निर्वेद आणि विराग नसताना, निर्वेद आणि विराग भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या विमुक्ती ज्ञानदर्शनाचा मुख्य आधार नष्ट होतो. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्या वृक्षाच्या फांद्या आणि पाने नष्ट झाली असतील, तर त्याची सालही पूर्णत्वास जात नाही, त्याचे कवचही पूर्णत्वास जात नाही, त्याचे मऊ लाकूड देखील पूर्णत्वास जात नाही आणि त्याचा गाभा देखील पूर्णत्वास जात नाही; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, दुश्शील आणि शीलभ्रष्ट व्यक्तीच्या सम्यक समाधीचा मुख्य आधार नष्ट होतो. सम्यक समाधी नसताना, सम्यक समाधी भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या यथाभूत ज्ञानदर्शनाचा मुख्य आधार नष्ट होतो. यथाभूत ज्ञानदर्शन नसताना, यथाभूत ज्ञानदर्शन भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या निर्वेद आणि विरागाचा मुख्य आधार नष्ट होतो. निर्वेद आणि विराग नसताना, निर्वेद आणि विराग भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या विमुक्ती ज्ञानदर्शनाचा मुख्य आधार नष्ट होतो.

‘‘สีลวโต, ภิกฺขเว, สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

भिक्खूंनो, शीलवान आणि शीलसंपन्न व्यक्तीच्या सम्यक समाधीला मुख्य आधार प्राप्त होतो. सम्यक समाधी असताना, सम्यक समाधी संपन्न व्यक्तीला यथाभूत ज्ञानदर्शनाचा मुख्य आधार प्राप्त होतो. यथाभूत ज्ञानदर्शन असताना, यथाभूत ज्ञानदर्शन संपन्न व्यक्तीला निर्वेद आणि विरागाचा मुख्य आधार प्राप्त होतो. निर्वेद आणि विराग असताना, निर्वेद आणि विराग संपन्न व्यक्तीला विमुक्ती ज्ञानदर्शनाचा मुख्य आधार प्राप्त होतो. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्या वृक्षाच्या फांद्या आणि पाने समृद्ध असतील, तर त्याची सालही पूर्णत्वास जाते, त्याचे कवचही पूर्णत्वास जाते, त्याचे मऊ लाकूड देखील पूर्णत्वास जाते आणि त्याचा गाभा देखील पूर्णत्वास जातो; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, शीलवान आणि शीलसंपन्न व्यक्तीच्या सम्यक समाधीला मुख्य आधार प्राप्त होतो. सम्यक समाधी असताना, सम्यक समाधी संपन्न व्यक्तीला यथाभूत ज्ञानदर्शनाचा मुख्य आधार प्राप्त होतो. यथाभूत ज्ञानदर्शन असताना, यथाभूत ज्ञानदर्शन संपन्न व्यक्तीला निर्वेद आणि विरागाचा मुख्य आधार प्राप्त होतो. निर्वेद आणि विराग असताना, निर्वेद आणि विराग संपन्न व्यक्तीला विमुक्ती ज्ञानदर्शनाचा मुख्य आधार प्राप्त होतो. चौथे.

๕. อนุคฺคหิตสุตฺตํ

५. अनुग्ग्रहीत सुत्त

๒๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ อนุคฺคหิตา สมฺมาทิฏฺฐิ เจโตวิมุตฺติผลา จ โหติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ.

२५. भिक्खूंनो, पाच अंगांनी उपकृत झालेली सम्यक दृष्टी ही चेतोविमुक्तीचे फल देणारी आणि चेतोविमुक्तीच्या फलाचे लाभ देणारी ठरते, तसेच ती प्रज्ञाविमुक्तीचे फल देणारी आणि प्रज्ञाविमुक्तीच्या फलाचे लाभ देणारी ठरते.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ สีลานุคฺคหิตา จ โหติ, สุตานุคฺคหิตา จ โหติ, สากจฺฉานุคฺคหิตา จ โหติ, สมถานุคฺคหิตา จ โหติ, วิปสฺสนานุคฺคหิตา จ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ อนุคฺคหิตา สมฺมาทิฏฺฐิ เจโตวิมุตฺติผลา จ โหติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จา’’ติ. ปญฺจมํ.

ती पाच अंगे कोणती? भिक्खूंनो, या धम्मात सम्यक दृष्टी ही शीलाने उपकृत असते, सुताने (धम्मश्रवणाने) उपकृत असते, साकच्छेने (धम्मचर्चेने) उपकृत असते, समथाने उपकृत असते आणि विपश्यनेने उपकृत असते. भिक्खूंनो, या पाच अंगांनी उपकृत झालेली सम्यक दृष्टी ही चेतोविमुक्तीचे फल देणारी आणि चेतोविमुक्तीच्या फलाचे लाभ देणारी ठरते, तसेच ती प्रज्ञाविमुक्तीचे फल देणारी आणि प्रज्ञाविमुक्तीच्या फलाचे लाभ देणारी ठरते. पाचवे.

๖. วิมุตฺตายตนสุตฺตํ

६. विमुत्तायतन सुत्त

๒๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, วิมุตฺตายตนานิ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา [Pg.18] วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

२६. भिक्खूंनो, ही पाच विमुक्तीची आयतने आहेत, ज्यांमध्ये अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करणाऱ्या भिक्खूचे अमुक्त असलेले चित्त मुक्त होते, क्षीण न झालेले आसव क्षीण होतात आणि प्राप्त न झालेले अनुत्तर योगक्षेम प्राप्त होते.

‘‘กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตสฺส ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

ती पाच कोणती? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूला शास्ता (बुद्ध) किंवा गुरुस्थानी असलेले एखादे सब्रह्मचारी धम्म उपदेशित करतात. भिक्खूंनो, ज्या ज्या प्रकारे शास्ता किंवा गुरुस्थानी असलेले एखादे सब्रह्मचारी त्या भिक्खूला धम्म उपदेशित करतात, त्या त्या प्रकारे तो त्या धम्मातील अर्थाचा अनुभव घेतो आणि धम्माचा अनुभव घेतो. अर्थ आणि धम्म जाणणाऱ्या त्या भिक्खूच्या मनात प्रमोद उत्पन्न होतो. प्रमोद उत्पन्न झालेल्याला प्रीती प्राप्त होते. प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याचा काय शांत होतो. शांत काय असलेला सुखाचा अनुभव घेतो. सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. भिक्खूंनो, हे पहिले विमुक्तीचे आयतन आहे, ज्यामध्ये अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करणाऱ्या भिक्खूचे अमुक्त असलेले चित्त मुक्त होते, क्षीण न झालेले आसव क्षीण होतात आणि प्राप्त न झालेले अनुत्तर योगक्षेम प्राप्त होते.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! भिक्खूला शास्ता धर्मोपदेश करीत नाहीत किंवा गुरुस्थानी असलेला एखादा सब्रह्मचारीही धर्मोपदेश करीत नाही; परंतु त्याने जसा ऐकला आहे, जसा अभ्यासला आहे, तसा तो धर्म इतरांना विस्ताराने उपदेशितो. भिक्खूहो! जसा जसा तो भिक्खू जसा ऐकलेला, जसा अभ्यासलेला धर्म इतरांना विस्ताराने उपदेशितो, तसा तसा त्याला त्या धर्मातील अर्थाचा बोध होतो आणि धर्माचा बोध होतो. अर्थाचा व धर्माचा बोध झालेल्या त्याला प्रमोद उत्पन्न होतो. प्रमुदित झालेल्याला प्रीती उत्पन्न होते. प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत होते. जिची काया शांत झाली आहे, तो सुखाचा अनुभव घेतो. सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. भिक्खूहो! हे दुसरे विमुक्तीचे आयतन आहे, जेथे अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करणाऱ्या भिक्खूचे अमुक्त चित्त मुक्त होते, क्षीण न झालेले आसव क्षयाला जातात आणि प्राप्त न झालेले अनुत्तर योगक्षेम प्राप्त होते.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน [Pg.19] ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน…เป… โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! भिक्खूला शास्ता धर्मोपदेश करीत नाहीत किंवा गुरुस्थानी असलेला एखादा सब्रह्मचारीही धर्मोपदेश करीत नाही, तसेच तो स्वतःही जसा ऐकला आहे, जसा अभ्यासला आहे, तसा धर्म इतरांना विस्ताराने उपदेशित नाही; परंतु त्याने जसा ऐकला आहे, जसा अभ्यासला आहे, तशा धर्माचे तो विस्ताराने सज्झाय करतो. भिक्खूहो! जसा जसा तो भिक्खू जसा ऐकलेला, जसा अभ्यासलेला धर्म विस्ताराने सज्झाय करतो, तसा तसा त्याला त्या धर्मातील अर्थाचा बोध होतो आणि धर्माचा बोध होतो. अर्थाचा व धर्माचा बोध झालेल्या त्याला प्रमोद उत्पन्न होतो. प्रमुदित झालेल्याला प्रीती उत्पन्न होते. प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत होते. जिची काया शांत झाली आहे, तो सुखाचा अनुभव घेतो. सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. भिक्खूहो! हे तिसरे विमुक्तीचे आयतन आहे, जेथे अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करणाऱ्या भिक्खूचे अमुक्त चित्त मुक्त होते, क्षीण न झालेले आसव क्षयाला जातात आणि प्राप्त न झालेले अनुत्तर योगक्षेम प्राप्त होते.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ; อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! भिक्खूला शास्ता धर्मोपदेश करीत नाहीत किंवा गुरुस्थानी असलेला एखादा सब्रह्मचारीही धर्मोपदेश करीत नाही, तसेच तो स्वतःही जसा ऐकला आहे, जसा अभ्यासला आहे, तसा धर्म इतरांना विस्ताराने उपदेशित नाही, तसेच तो विस्ताराने सज्झायही करीत नाही; परंतु त्याने जसा ऐकला आहे, जसा अभ्यासला आहे, तशा धर्माचा तो मनाने अनुवितर्क करतो, अनुविचार करतो आणि मनाने त्याचे अनुप्रेक्षण करतो. भिक्खूहो! जसा जसा तो भिक्खू जसा ऐकलेला, जसा अभ्यासलेला धर्म मनाने अनुवितर्क करतो, अनुविचार करतो आणि मनाने त्याचे अनुप्रेक्षण करतो, तसा तसा त्याला त्या धर्मातील अर्थाचा बोध होतो आणि धर्माचा बोध होतो. अर्थाचा व धर्माचा बोध झालेल्या त्याला प्रमोद उत्पन्न होतो. प्रमुदित झालेल्याला प्रीती उत्पन्न होते. प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत होते. जिची काया शांत झाली आहे, तो सुखाचा अनुभव घेतो. सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. भिक्खूहो! हे चौथे विमुक्तीचे आयतन आहे, जेथे अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करणाऱ्या भिक्खूचे अमुक्त चित्त मुक्त होते, क्षीण न झालेले आसव क्षयाला जातात आणि प्राप्त न झालेले अनुत्तर योगक्षेम प्राप्त होते.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ; อปิ จ ขฺวสฺส อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ [Pg.20] วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! भिक्खूला शास्ता धर्मोपदेश करीत नाहीत किंवा गुरुस्थानी असलेला एखादा सब्रह्मचारीही धर्मोपदेश करीत नाही, तसेच तो स्वतःही जसा ऐकला आहे, जसा अभ्यासला आहे, तसा धर्म इतरांना विस्ताराने उपदेशित नाही, तसेच तो विस्ताराने सज्झायही करीत नाही, तसेच तो मनाने अनुवितर्क, अनुविचार व अनुप्रेक्षणही करीत नाही; परंतु त्याने एखादे समाधिनिमित्त चांगल्या प्रकारे ग्रहण केलेले असते, चांगल्या प्रकारे मनसिकार केलेले असते, चांगल्या प्रकारे धारण केलेले असते आणि प्रज्ञेने चांगल्या प्रकारे प्रतिवेध केलेले असते. भिक्खूहो! जसे जसे त्या भिक्खूने एखादे समाधिनिमित्त चांगल्या प्रकारे ग्रहण केलेले, चांगल्या प्रकारे मनसिकार केलेले, चांगल्या प्रकारे धारण केलेले आणि प्रज्ञेने चांगल्या प्रकारे प्रतिवेध केलेले असते, तसे तसे त्याला त्या धर्मातील अर्थाचा बोध होतो आणि धर्माचा बोध होतो. अर्थाचा व धर्माचा बोध झालेल्या त्याला प्रमोद उत्पन्न होतो. प्रमुदित झालेल्याला प्रीती उत्पन्न होते. प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत होते. जिची काया शांत झाली आहे, तो सुखाचा अनुभव घेतो. सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. भिक्खूहो! हे पाचवे विमुक्तीचे आयतन आहे, जेथे अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करणाऱ्या भिक्खूचे अमुक्त चित्त मुक्त होते, क्षीण न झालेले आसव क्षयाला जातात आणि प्राप्त न झालेले अनुत्तर योगक्षेम प्राप्त होते.

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วิมุตฺตายตนานิ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

भिक्खूहो! हीच ती पाच विमुक्तीची आयतने आहेत, जेथे अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करणाऱ्या भिक्खूचे अमुक्त चित्त मुक्त होते, क्षीण न झालेले आसव क्षयाला जातात आणि प्राप्त न झालेले अनुत्तर योगक्षेम प्राप्त होते. सहावे सुत्त समाप्त.

๗. สมาธิสุตฺตํ

७. समाधिसुत्त

๒๗. ‘‘สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ อปฺปมาณํ นิปกา ปติสฺสตา. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาวยตํ อปฺปมาณํ นิปกานํ ปติสฺสตานํ ปญฺจ ญาณานิ ปจฺจตฺตญฺเญว อุปฺปชฺชนฺติ. กตมานิ ปญฺจ? ‘อยํ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข เจว อายติญฺจ สุขวิปาโก’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘อยํ สมาธิ อริโย นิรามิโส’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘อยํ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘อยํ สมาธิ สนฺโต ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธลทฺโธ เอโกทิภาวาธิคโต, น สงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘สโต โข ปนาหํ อิมํ สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ.

२७. भिक्खूहो! प्रज्ञावान आणि स्मृतिमान होऊन अप्रमाण समाधीची भावना करा. भिक्खूहो! प्रज्ञावान आणि स्मृतिमान होऊन अप्रमाण समाधीची भावना करणाऱ्यांना पाच प्रकारची ज्ञाने स्वतःच्याच ठिकाणी उत्पन्न होतात. कोणती पाच? 'ही समाधी वर्तमानकाळात सुख देणारी आहे आणि भविष्यकाळात सुखकारक विपाक देणारी आहे' असे स्वतःच्याच ठिकाणी ज्ञान उत्पन्न होते; 'ही समाधी आर्यांची आणि निरामिश आहे' असे स्वतःच्याच ठिकाणी ज्ञान उत्पन्न होते; 'ही समाधी सत्पुरुषांद्वारे सेविली गेली आहे' असे स्वतःच्याच ठिकाणी ज्ञान उत्पन्न होते; 'ही समाधी शांत, प्रणीत, क्लेशांच्या शांततेने प्राप्त झालेली, एकाग्रतेने प्राप्त झालेली आहे आणि ती क्लेशांना बळजबरीने दाबून रोखलेली नाही' असे स्वतःच्याच ठिकाणी ज्ञान उत्पन्न होते; 'मी जागरूक राहूनच या समाधीत प्रवेश करतो आणि जागरूक राहूनच यातून बाहेर पडतो' असे स्वतःच्याच ठिकाणी ज्ञान उत्पन्न होते.

‘‘สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ อปฺปมาณํ นิปกา ปติสฺสตา. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาวยตํ อปฺปมาณํ นิปกานํ ปติสฺสตานํ อิมานิ ปญฺจ ญาณานิ ปจฺจตฺตญฺเญว อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

भिक्खूहो! प्रज्ञावान आणि स्मृतिमान होऊन अप्रमाण समाधीची भावना करा. भिक्खूहो! प्रज्ञावान आणि स्मृतिमान होऊन अप्रमाण समाधीची भावना करणाऱ्यांना ही पाच ज्ञाने स्वतःच्याच ठिकाणी उत्पन्न होतात. सातवे सुत्त समाप्त.

๘. ปญฺจงฺคิกสุตฺตํ

८. पंचंगिकसुत्त

๒๘. ‘‘อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส ภาวนํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

२८. "भिक्खूंनो, मी तुम्हाला आर्य पंचअंगिक सम्यक समाधीच्या भावनेचा (विकासाचा) उपदेश करीन. तो लक्षपूर्वक ऐका, चांगल्या प्रकारे मनात साठवा; मी बोलतो." "तसेच असो, भंते," असे म्हणून त्या भिक्खूंनी भगवंतांना प्रतिसाद दिला. भगवंत पुढे म्हणाले –

‘‘กตมา [Pg.21] จ, ภิกฺขเว, อริยสฺส ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส ภาวนา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข นฺหาปโก วา นฺหาปกนฺเตวาสี วา กํสถาเล นฺหานียจุณฺณานิ อากิริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ สนฺเนยฺย. สายํ นฺหานียปิณฺฑิ สฺเนหานุคตา สฺเนหปเรตา สนฺตรพาหิรา ผุฏา สฺเนเหน, น จ ปคฺฆรินี. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ปฐมา ภาวนา.

"आणि भिक्खूंनो, आर्य पंचअंगिक सम्यक समाधीची भावना कोणती आहे? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू कामभोगांपासून अलिप्त होऊन, अकुशल धर्मांपासून अलिप्त होऊन... पहिल्या ध्यानात प्रवेश करतो आणि त्यात विहार करतो, जे विवेकजन्य (अलिप्ततेतून उत्पन्न) प्रीती आणि सुखाने युक्त असते आणि ज्यात वितर्क व विचार असतात. तो आपल्या याच शरीराला विवेकजन्य प्रीती आणि सुखाने ओले करतो, सर्व बाजूंनी ओले करतो, पूर्णपणे भरून टाकतो आणि व्यापून टाकतो; त्याच्या संपूर्ण शरीराचा कोणताही भाग असा नसतो जो विवेकजन्य प्रीती आणि सुखाने व्यापलेला नसेल. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखादा चतुर न्हावी किंवा त्याचा शिकाऊ मुलगा काशाच्या पात्रात स्नानाचे चूर्ण (उटणे) टाकून, त्यावर थोडे थोडे पाणी शिंपडून शिंपडून ते मळतो, जेणेकरून तो उटण्याचा गोळा पाण्याच्या ओलसरपणाने युक्त होतो, ओलसरपणाने वेढला जातो, आतून आणि बाहेरून ओलसरपणाने व्यापला जातो, परंतु त्यातून पाणी गळत नाही. त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, भिक्खू आपल्या याच शरीराला विवेकजन्य प्रीती आणि सुखाने ओले करतो, सर्व बाजूंनी ओले करतो, पूर्णपणे भरून टाकतो आणि व्यापून टाकतो; त्याच्या संपूर्ण शरीराचा कोणताही भाग असा नसतो जो विवेकजन्य प्रीती आणि सुखाने व्यापलेला नसेल. भिक्खूंनो, आर्य पंचअंगिक सम्यक समाधीची ही पहिली भावना आहे."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุทกรหโท คมฺภีโร อุพฺภิโททโก. ตสฺส เนวสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ปจฺฉิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น อุตฺตราย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ทกฺขิณาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, เทโว จ กาเลน กาลํ สมฺมา ธารํ นานุปฺปเวจฺเฉยฺย. อถ โข ตมฺหาว อุทกรหทา สีตา วาริธารา อุพฺภิชฺชิตฺวา ตเมว อุทกรหทํ สีเตน วารินา อภิสนฺเทยฺย ปริสนฺเทยฺย ปริปูเรยฺย ปริปฺผเรยฺย; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต อุทกรหทสฺส สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ทุติยา ภาวนา.

"पुन्हा, भिक्खूंनो, भिक्खू वितर्क आणि विचारांच्या शांत होण्याने... दुसऱ्या ध्यानात प्रवेश करतो आणि त्यात विहार करतो, जे चित्ताची आंतरिक प्रसन्नता आणि एकाग्रतेने युक्त असते, आणि समाधीजन्य (एकाग्रतेतून उत्पन्न) प्रीती आणि सुखाने युक्त असते, ज्यात वितर्क व विचार नसतात. तो आपल्या याच शरीराला समाधीजन्य प्रीती आणि सुखाने ओले करतो, सर्व बाजूंनी ओले करतो, पूर्णपणे भरून टाकतो आणि व्यापून टाकतो; त्याच्या संपूर्ण शरीराचा कोणताही भाग असा नसतो जो समाधीजन्य प्रीती आणि सुखाने व्यापलेला नसेल. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखादा खोल पाण्याचा तलाव असेल, ज्यामध्ये खालूनच पाणी उफाळून येत असेल, आणि त्याला पूर्व दिशेकडून पाण्याचा कोणताही मार्ग नसेल, पश्चिम दिशेकडून पाण्याचा कोणताही मार्ग नसेल, उत्तर दिशेकडून पाण्याचा कोणताही मार्ग नसेल, दक्षिण दिशेकडून पाण्याचा कोणताही मार्ग नसेल, आणि पाऊसही वेळोवेळी योग्य प्रकारे पर्जन्यवृष्टी करत नसेल; तरीही त्या तलावातूनच थंड पाण्याचा प्रवाह उफाळून येऊन त्या तलावालाच थंड पाण्याने ओले करेल, सर्व बाजूंनी ओले करेल, पूर्णपणे भरून टाकेल आणि व्यापून टाकेल; त्या संपूर्ण तलावाचा कोणताही भाग असा नसेल जो थंड पाण्याने व्यापलेला नसेल. त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, भिक्खू आपल्या याच शरीराला समाधीजन्य प्रीती आणि सुखाने ओले करतो, सर्व बाजूंनी ओले करतो, पूर्णपणे भरून टाकतो आणि व्यापून टाकतो; त्याच्या संपूर्ण शरीराचा कोणताही भाग असा नसतो जो समाधीजन्य प्रीती आणि सुखाने व्यापलेला नसेल. भिक्खूंनो, आर्य पंचअंगिक सम्यक समाधीची ही दुसरी भावना आहे."

‘‘ปุน [Pg.22] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโต นิมุคฺคโปสีนิ. ตานิ ยาว จคฺคา ยาว จ มูลา สีเตน วารินา อภิสนฺนานิ ปริสนฺนานิ ปริปูรานิ ปริปฺผุฏานิ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวตํ อุปฺปลานํ วา ปทุมานํ วา ปุณฺฑรีกานํ วา สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ตติยา ภาวนา.

"पुन्हा, भिक्खूंनो, भिक्खू प्रीतीचा विराग झाल्यामुळे... तिसऱ्या ध्यानात प्रवेश करतो आणि त्यात विहार करतो, जे निष्प्रीतिक (प्रीतीरहित) सुखाने युक्त असते. तो आपल्या याच शरीराला निष्प्रीतिक सुखाने ओले करतो, सर्व बाजूंनी ओले करतो, पूर्णपणे भरून टाकतो आणि व्यापून टाकतो; त्याच्या संपूर्ण शरीराचा कोणताही भाग असा नसतो जो निष्प्रीतिक सुखाने व्यापलेला नसेल. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे निळ्या कमळांच्या (उत्पल), तांबड्या कमळांच्या (पदुम) किंवा पांढऱ्या कमळांच्या (पुंडरीक) तलावात काही निळी, तांबडी किंवा पांढरी कमळे पाण्यातच जन्माला येतात, पाण्यातच वाढतात, पाण्यातून वर न निघता पाण्याच्या आतच बुडून राहून वाढतात. ती कमळे शेंड्यापासून मुळापर्यंत थंड पाण्याने ओली होतात, सर्व बाजूंनी ओली होतात, पूर्णपणे भरून जातात आणि व्यापली जातात; त्या निळ्या, तांबड्या किंवा पांढऱ्या कमळांचा कोणताही भाग असा नसतो जो थंड पाण्याने व्यापलेला नसेल. त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, भिक्खू आपल्या याच शरीराला निष्प्रीतिक सुखाने ओले करतो, सर्व बाजूंनी ओले करतो, पूर्णपणे भरून टाकतो आणि व्यापून टाकतो; त्याच्या संपूर्ण शरीराचा कोणताही भाग असा नसतो जो निष्प्रीतिक सुखाने व्यापलेला नसेल. भिक्खूंनो, आर्य पंचअंगिक सम्यक समाधीची ही तिसरी भावना आहे."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา …เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส โอทาเตน วตฺเถน สสีสํ ปารุปิตฺวา นิสินฺโน อสฺส; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส โอทาเตน วตฺเถน อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ จตุตฺถา ภาวนา.

"पुन्हा, भिक्खूंनो, भिक्खू सुखाचा आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे... चौथ्या ध्यानात प्रवेश करतो आणि त्यात विहार करतो, जे अदुःख-असुख असते, आणि जे उपेक्षेमुळे स्मृतीच्या शुद्धतेने युक्त असते. तो आपल्या याच शरीराला अत्यंत शुद्ध आणि निर्मळ चित्ताने व्यापून बसलेला असतो; त्याच्या संपूर्ण शरीराचा कोणताही भाग असा नसतो जो अत्यंत शुद्ध आणि निर्मळ चित्ताने व्यापलेला नसेल. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य पांढऱ्या वस्त्राने डोक्यासह स्वतःला पूर्णपणे झाकून बसलेला असेल, आणि त्याच्या शरीराचा कोणताही भाग असा नसेल जो त्या पांढऱ्या वस्त्राने व्यापलेला नसेल. त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, भिक्खू आपल्या याच शरीराला अत्यंत शुद्ध आणि निर्मळ चित्ताने व्यापून बसलेला असतो; त्याच्या संपूर्ण शरीराचा कोणताही भाग असा नसतो जो अत्यंत शुद्ध आणि निर्मळ चित्ताने व्यापलेला नसेल. भिक्खूंनो, आर्य पंचअंगिक सम्यक समाधीची ही चौथी भावना आहे."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อญฺโญว อญฺญํ ปจฺจเวกฺเขยฺย, ฐิโต วา นิสินฺนํ ปจฺจเวกฺเขยฺย, นิสินฺโน วา นิปนฺนํ ปจฺจเวกฺเขยฺย. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ปญฺจมา ภาวนา. เอวํ ภาวิเต โข[Pg.23], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

"पुन्हा, भिक्खूंनो, भिक्खूने प्रत्यावेक्षण-निमित्त (पुनरावलोकनाचे लक्षण) चांगल्या प्रकारे ग्रहण केलेले असते, चांगल्या प्रकारे मनात साठवलेले असते, चांगल्या प्रकारे धारण केलेले असते आणि प्रज्ञेने चांगल्या प्रकारे भेदून जाणलेले असते. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य दुसऱ्या मनुष्याचे निरीक्षण करतो; किंवा उभा असलेला मनुष्य बसलेल्या मनुष्याचे निरीक्षण करतो, किंवा बसलेला मनुष्य झोपलेल्या मनुष्याचे निरीक्षण करतो. त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, भिक्खूने प्रत्यावेक्षण-निमित्त चांगल्या प्रकारे ग्रहण केलेले असते, चांगल्या प्रकारे मनात साठवलेले असते, चांगल्या प्रकारे धारण केलेले असते आणि प्रज्ञेने चांगल्या प्रकारे भेदून जाणलेले असते. भिक्खूंनो, आर्य पंचअंगिक सम्यक समाधीची ही पाचवी भावना आहे. भिक्खूंनो, जेव्हा आर्य पंचअंगिक सम्यक समाधीची अशा प्रकारे भावना केली जाते, अशा प्रकारे तिचा वारंवार सराव केला जातो, तेव्हा भिक्खू ज्या ज्या अभिज्ञेने साक्षात्करणीय धर्माच्या साक्षात्कारासाठी आपले चित्त वळवतो, त्या त्या बाबतीत योग्य परिस्थिती (आधार) असताना तो प्रत्यक्ष साक्षात्कार करण्यास समर्थ होतो."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุทกมณิโก อาธาเร ฐปิโต ปูโร อุทกสฺส สมติตฺติโก กากเปยฺโย. ตเมนํ พลวา ปุริโส ยโต ยโต อาวชฺเชยฺย, อาคจฺเฉยฺย อุทก’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ภาวิเต อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“भिक्खूंनो, समजा, एका आधारावर पाण्याचा घडा ठेवलेला आहे, जो काठोकाठ पाण्याने भरलेला आहे की कावळेही त्यातून सहज पाणी पिऊ शकतील. जर एखाद्या बलवान माणसाने तो कोणत्याही दिशेला झुकवला, तर पाणी बाहेर येईल का?” “होय, भंते.” “तसेच, भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खूने अशा प्रकारे पाच अंगांनी युक्त अशा आर्य सम्यक समाधीची भावना केली असेल आणि तिचा वारंवार सराव केला असेल, तेव्हा ज्या ज्या अभिज्ञा-साक्षात्करणीय धर्माकडे तो आपले चित्त अभिज्ञा-साक्षात्कारासाठी वळवतो, त्या त्या बाबतीत योग्य आधार असताना तो प्रत्यक्ष साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त करतो.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สเม ภูมิภาเค โปกฺขรณี จตุรํสา อาลิพทฺธา ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. ตเมนํ พลวา ปุริโส ยโต ยโต อาลึ มุญฺเจยฺย, อาคจฺเฉยฺย อุทก’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ภาวิเต อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส…เป… สติ สติ อายตเน.

“भिक्खूंनो, समजा, एका सपाट जमिनीवर चहूबाजूंनी बांध घातलेले एक चौकोनी तळं आहे, जे काठोकाठ पाण्याने भरलेले आहे की कावळेही त्यातून सहज पाणी पिऊ शकतील. जर एखाद्या बलवान माणसाने कोणत्याही बाजूचा बांध काढला, तर पाणी बाहेर येईल का?” “होय, भंते.” “तसेच, भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खूने अशा प्रकारे पाच अंगांनी युक्त अशा आर्य सम्यक समाधीची भावना केली असेल आणि तिचा वारंवार सराव केला असेल, तेव्हा ज्या ज्या अभिज्ञा-साक्षात्करणीय धर्माकडे... (पूर्ववत)... योग्य आधार असताना तो प्रत्यक्ष साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त करतो.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุภูมิยํ จตุมหาปเถ อาชญฺญรโถ ยุตฺโต อสฺส ฐิโต โอธสฺตปโตโท. ตเมนํ ทกฺโข โยคฺคาจริโย อสฺสทมฺมสารถิ อภิรุหิตฺวา วาเมน หตฺเถน รสฺมิโย คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน ปโตทํ คเหตฺวา เยนิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ สาเรยฺยปิ ปจฺจาสาเรยฺยปิ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ภาวิเต อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“भिक्खूंनो, समजा, एका सपाट जमिनीवर, चवाठ्यावर उत्तम जातीच्या घोड्यांचा रथ जोडलेला उभा आहे आणि चाबूक हातात घेण्यास तयार आहे. एक कुशल सारथी, घोड्यांना वश करणारा प्रशिक्षक त्यावर आरूढ होऊन, डाव्या हाताने लगाम धरून आणि उजव्या हाताने चाबूक घेऊन, त्याला पाहिजे त्या मार्गाने, पाहिजे तिथे पुढे नेऊ शकतो किंवा मागे वळवू शकतो. तसेच, भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खूने अशा प्रकारे पाच अंगांनी युक्त अशा आर्य सम्यक समाधीची भावना केली असेल आणि तिचा वारंवार सराव केला असेल, तेव्हा ज्या ज्या अभिज्ञा-साक्षात्करणीय धर्माकडे तो आपले चित्त अभिज्ञा-साक्षात्कारासाठी वळवतो, त्या त्या बाबतीत योग्य आधार असताना तो प्रत्यक्ष साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त करतो.”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“जर त्याची अशी इच्छा असेल की— ‘मी विविध प्रकारच्या ऋद्धींचा अनुभव घ्यावा— एक असून अनेक व्हावे... अगदी ब्रह्मलोकापर्यंत शरीराने वश करावे,’ तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत प्रत्यक्ष साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त करतो.”

‘‘โส [Pg.24] สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“जर त्याची अशी इच्छा असेल की— ‘मी मानवी मर्यादा ओलांडणाऱ्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य श्रोत्रधातूने दोन्ही प्रकारचे आवाज ऐकावेत— दिव्य आणि मानवी, जे दूरचेही आहेत आणि जवळचेही,’ तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत प्रत्यक्ष साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त करतो.”

‘‘โส สเจ อกงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโทสํ วา จิตฺตํ… วีตโทสํ วา จิตฺตํ… สโมหํ วา จิตฺตํ… วีตโมหํ วา จิตฺตํ… สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ… วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… มหคฺคตํ วา จิตฺตํ… อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ… สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ… อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ… สมาหิตํ วา จิตฺตํ… อสมาหิตํ วา จิตฺตํ… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“जर त्याची अशी इच्छा असेल की— ‘मी इतर प्राण्यांच्या आणि इतर व्यक्तींच्या चित्ताला स्वतःच्या चित्ताने जाणून घ्यावे— सराग चित्ताला “सराग चित्त” म्हणून जाणावे, वीतराग चित्ताला “वीतराग चित्त” म्हणून जाणावे; सदोष चित्ताला... वीतदोष चित्ताला... समोह चित्ताला... वीतमोह चित्ताला... संकुचित चित्ताला... विखुरलेल्या चित्ताला... महग्गत चित्ताला... अमहग्गत चित्ताला... सउत्तर चित्ताला... अनुत्तर चित्ताला... समाहित चित्ताला... असमाहित चित्ताला... विमुक्त चित्ताला... अविमुक्त चित्ताला “अविमुक्त चित्त” म्हणून जाणावे,’ तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत प्रत्यक्ष साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त करतो.”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“जर त्याची अशी इच्छा असेल की— ‘मी माझ्या अनेक पूर्वजन्मांचे स्मरण करावे, जसे की— एक जन्म, दोन जन्म... अशा प्रकारे सविस्तर आणि वैशिष्ट्यांसह अनेक पूर्वजन्मांचे स्मरण करावे,’ तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत प्रत्यक्ष साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त करतो.”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“जर त्याची अशी इच्छा असेल की— ‘मी मानवी मर्यादा ओलांडणाऱ्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूंनी... कर्मांनुसार गती प्राप्त करणाऱ्या प्राण्यांना जाणावे,’ तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत प्रत्यक्ष साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त करतो.”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน’’ติ. อฏฺฐมํ.

“जर त्याची अशी इच्छा असेल की— ‘मी आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित अशा चेतोविमुक्तीला आणि प्रज्ञाविमुक्तीला याच जन्मात स्वतः उच्च ज्ञानाने साक्षात करून, त्यात प्रतिष्ठित होऊन विहरावे,’ तर योग्य आधार असताना तो त्या त्या बाबतीत प्रत्यक्ष साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त करतो.” आठवे सूक्त समाप्त.

๙. จงฺกมสุตฺตํ

९. चङ्कमसुत्त

๒๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, จงฺกเม อานิสํสา. กตเม ปญฺจ? อทฺธานกฺขโม โหติ, ปธานกฺขโม โหติ, อปฺปาพาโธ โหติ, อสิตํ ปีตํ ขายิตํ สายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ, จงฺกมาธิคโต สมาธิ จิรฏฺฐิติโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ จงฺกเม อานิสํสา’’ติ. นวมํ.

२९. “भिक्खूंनो, चङ्कमणाचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? मनुष्य लांबचा प्रवास करण्यास समर्थ होतो; तो ध्यानाचा सराव करण्यास समर्थ होतो; तो निरोगी राहतो; त्याने खाल्लेले, पिलेले, चघळलेले आणि चाखलेले अन्न नीट पचते; आणि चङ्कमणाने प्राप्त झालेली समाधी दीर्घकाळ टिकणारी असते. भिक्खूंनो, हे चङ्कमणाचे पाच फायदे आहेत.” नववे सूक्त समाप्त.

๑๐. นาคิตสุตฺตํ

१०. नागितसुत्त

๓๐. เอวํ [Pg.25] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน อิจฺฉานงฺคลํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. อสฺโสสุํ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต อิจฺฉานงฺคลํ อนุปฺปตฺโต; อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย เยน อิจฺฉานงฺคลวนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา พหิทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐํสุ อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา.

३०. असे मी ऐकले आहे— एक वेळ भगवान कोसल देशात मोठ्या भिक्खू संघासह चारिका करत असताना इच्छानङ्गल नावाच्या कोसलांच्या ब्राह्मण गावात पोहोचले. तिथे भगवान इच्छानङ्गल येथील इच्छानङ्गल वनखंडात विहरत होते. इच्छानङ्गलमधील ब्राह्मण गृहपतींनी ऐकले— “शाक्यकुळातून गृहत्याग करून प्रव्रजित झालेले शाक्यपुत्र श्रमण गोतम इच्छानङ्गल येथे आले आहेत आणि इच्छानङ्गल वनखंडात विहरत आहेत. त्या पूजनीय गोतमांची अशी कल्याणकारी कीर्ती पसरली आहे की— ‘ते भगवान अर्हत, सम्यक संबुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवान आहेत.’ त्यांनी देव, मार आणि ब्रह्मासह या जगाला, श्रमण-ब्राह्मणांसह या प्रजेला, देव आणि मनुष्यांसह स्वतःच्या उच्च ज्ञानाने साक्षात करून इतरांना अवगत केले आहे. ते असा धम्म उपदेशितात जो सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहे, जो अर्थयुक्त आणि व्यंजनयुक्त आहे; ते संपूर्ण परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रकटीकरण करतात. अशा प्रकारच्या अर्हतांचे दर्शन घेणे खरोखरच कल्याणकारी आहे.” त्यानंतर, ती रात्र संपल्यावर, इच्छानङ्गलमधील ब्राह्मण गृहपतींनी भरपूर प्रमाणात खाद्य आणि भोज्य पदार्थ घेऊन इच्छानङ्गल वनखंडाकडे प्रस्थान केले; आणि तिथे पोहोचून ते बाहेरील प्रवेशद्वाराजवळ मोठा गोंगाट व कोलाहल करत उभे राहिले.

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นาคิโต ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก ปน โข, นาคิต, อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา, เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? ‘‘เอเต, ภนฺเต, อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิตา ภควนฺตญฺเญว อุทฺทิสฺส ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ. ‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี [Pg.26] อกสิรลาภี. โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺยา’’ติ.

त्या वेळी आयुष्यमान नागित भगवंतांचे उपस्थायक (सेवक) होते. तेव्हा भगवंतांनी आयुष्यमान नागितांना संबोधित केले – “नागिता, हा मोठा गोंगाट आणि मोठा आवाज कोणाचा आहे? जणू काही कोळी लोक मासे पकडताना ओरडत आहेत!” “भंते, हे इच्छानंगल येथील ब्राह्मण आणि गृहपती आहेत, जे भगवंत आणि भिक्खू संघासाठी भरपूर खाद्य आणि भोज्य पदार्थ घेऊन बाहेरील प्रवेशद्वारापाशी उभे आहेत.” “नागिता, मला कीर्ती नको आणि कीर्तीचा माझ्याशी संबंध नसो. नागिता, ज्याला या नैष्क्रम्य सुखाचा (नेक्खम्मसुख), प्रविवेक सुखाचा (पविवेकसुख), उपशम सुखाचा (उपसमसुख) आणि संबोधी सुखाचा (संबोधसुख) इच्छेनुसार, विनासायास व सहजतेने लाभ होत नाही, तोच त्या विष्ठातुल्य सुखाचा (मीळ्हसुख), आळस सुखाचा (मिद्धसुख) आणि लाभ-सत्कार-कीर्तीच्या सुखाचा आस्वाद घेईल. परंतु, मला या नैष्क्रम्य सुखाचा, प्रविवेक सुखाचा, उपशम सुखाचा आणि संबोधी सुखाचा इच्छेनुसार, विनासायास व सहजतेने लाभ होतो. मग मी त्या विष्ठातुल्य सुखाचा, आळस सुखाचा आणि लाभ-सत्कार-कीर्तीच्या सुखाचा आस्वाद का बरे घेईन?”

‘‘อธิวาเสตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา, อธิวาเสตุ สุคโต; อธิวาสนกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. เยน เยเนว ทานิ ภควา คมิสฺสติ ตํนินฺนาว คมิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ยถานินฺนํ อุทกานิ ปวตฺตนฺติ; เอวเมวํ โข, ภนฺเต, เยน เยเนว ทานิ ภควา คมิสฺสติ, ตํนินฺนาว คมิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ, ภนฺเต, ภควโต สีลปญฺญาณ’’นฺติ.

“भंते, आता भगवंतांनी स्वीकृती द्यावी, सुगतांनी स्वीकृती द्यावी. भंते, आता भगवंतांच्या स्वीकृतीचीच वेळ आहे. आता भगवंत ज्या ज्या दिशेला जातील, त्या त्या दिशेकडेच नगरातील व ग्रामीण भागातील ब्राह्मण आणि गृहपती आकर्षित होतील. भंते, ज्याप्रमाणे मुसळधार पाऊस पडत असताना पाणी उताराच्या दिशेने वाहते; त्याचप्रमाणे, भंते, आता भगवंत ज्या ज्या दिशेला जातील, त्या त्या दिशेकडेच नगरातील व ग्रामीण भागातील ब्राह्मण आणि गृहपती आकर्षित होतील. याचे कारण काय? कारण, भंते, भगवंतांचे शील आणि प्रज्ञा तशी (महान) आहे.”

‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺย. อสิตปีตขายิตสายิตสฺส โข, นาคิต, อุจฺจารปสฺสาโว – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. ปิยานํ โข, นาคิต, วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺชนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. อสุภนิมิตฺตานุโยคํ อนุยุตฺตสฺส โข, นาคิต, สุภนิมิตฺเต ปาฏิกุลฺยตา สณฺฐาติ – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. ฉสุ โข, นาคิต, ผสฺสายตเนสุ อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต ผสฺเส ปาฏิกุลฺยตา สณฺฐาติ – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. ปญฺจสุ โข, นาคิต, อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสิโน วิหรโต อุปาทาเน ปาฏิกุลฺยตา สณฺฐาติ – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท’’ติ. ทสมํ.

“नागिता, मला कीर्ती नको आणि कीर्तीचा माझ्याशी संबंध नसो. नागिता, ज्याला या नैष्क्रम्य सुखाचा, प्रविवेक सुखाचा, उपशम सुखाचा आणि संबोधी सुखाचा इच्छेनुसार, विनासायास व सहजतेने लाभ होत नाही, तोच त्या विष्ठातुल्य सुखाचा, आळस सुखाचा आणि लाभ-सत्कार-कीर्तीच्या सुखाचा आस्वाद घेईल. परंतु, मला या नैष्क्रम्य सुखाचा, प्रविवेक सुखाचा, उपशम सुखाचा आणि संबोधी सुखाचा इच्छेनुसार, विनासायास व सहजतेने लाभ होतो. मग मी त्या विष्ठातुल्य सुखाचा, आळस सुखाचा आणि लाभ-सत्कार-कीर्तीच्या सुखाचा आस्वाद का बरे घेईन? नागिता, जे काही खाल्ले, प्यायले, चघळले आणि चाखले जाते, त्याचे रूपांतर मलमूत्रात होते – हाच त्याचा परिणाम (निस्यंद) आहे. नागिता, प्रिय व्यक्तींच्या किंवा वस्तूंच्या विनाशाने आणि बदलाने शोक, परिदेव (क्रंदन), दुःख, दौर्मनस्य (मानसिक क्लेश) आणि उपायास (हताशपणा) उत्पन्न होतात – हाच त्याचा परिणाम आहे. नागिता, जो अशुभाच्या चिंतनात (अशुभनिमित्त) मग्न असतो, त्याला शुभाच्या निमित्ताविषयी घृणा (विराग) उत्पन्न होते – हाच त्याचा परिणाम आहे. नागिता, जो सहा स्पर्शायतनांमध्ये अनित्यता पाहत राहतो, त्याला स्पर्शाविषयी घृणा उत्पन्न होते – हाच त्याचा परिणाम आहे. नागिता, जो पाच उपादानस्कंधांमध्ये उदय आणि व्यय (उत्पत्ती आणि विनाश) पाहत राहतो, त्याला उपादानाविषयी घृणा उत्पन्न होते – हाच त्याचा परिणाम आहे.” दहावे सुत्त समाप्त.

ปญฺจงฺคิกวคฺโค ตติโย.

पंचंगिक वर्ग तिसरा समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

ทฺเว อคารวุปกฺกิเลสา, ทุสฺสีลานุคฺคหิเตน จ;

วิมุตฺติสมาธิปญฺจงฺคิกา, จงฺกมํ นาคิเตน จาติ.

दोन अनादर सुत्ते, उपक्किलेस सुत्त, दुस्सील सुत्त, अनुग्गहीत सुत्त, विमुत्ती सुत्त, समाधी सुत्त, पंचंगिक सुत्त, चंकम सुत्त आणि नागित सुत्त.

๔. สุมนวคฺโค

४. सुमन वर्ग

๑. สุมนสุตฺตํ

१. सुमन सुत्त

๓๑. เอกํ [Pg.27] สมยํ…เป… อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สุมนา ราชกุมารี ปญฺจหิ รถสเตหิ ปญฺจหิ ราชกุมาริสเตหิ ปริวุตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข สุมนา ราชกุมารี ภควนฺตํ เอตทโวจ –

३१. एक वेळ भगवंत... श्रावस्ती येथील अनाथपिंडिकाच्या आरामात (जेतवनात) विहार करत होते. तेव्हा सुमन राजकन्या पाचशे रथांसह आणि पाचशे राजकन्यांच्या परिवारासह भगवंतांकडे आली. जवळ येऊन तिने भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसली. एका बाजूला बसलेल्या सुमन राजकन्येने भगवंतांना असे विचारले –

‘‘อิธสฺสุ, ภนฺเต, ภควโต ทฺเว สาวกา สมสทฺธา สมสีลา สมปญฺญา – เอโก ทายโก, เอโก อทายโก. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยุํ. เทวภูตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ?

“भंते, समजा भगवंतांचे दोन श्रावक आहेत, जे श्रद्धा, शील आणि प्रज्ञेमध्ये समान आहेत – परंतु एक दान देणारा (दायक) आहे आणि दुसरा दान न देणारा (अदायक) आहे. शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर ते दोघेही सुगतीमध्ये, स्वर्गलोकात उत्पन्न होतात. भंते, देव बनलेल्या त्या दोघांमध्ये काही फरक किंवा वेगळेपण असेल का?”

‘‘สิยา, สุมเน’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ เทวภูโต สมาโน ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน. โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ เทวภูโต สมาโน อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ’’.

“असेल, सुमने,” भगवंत म्हणाले – “सुमने, जो दान देणारा आहे, तो देव बनल्यावर दान न देणाऱ्यापेक्षा पाच गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो – दिव्य आयुष्य, दिव्य वर्ण (सौंदर्य), दिव्य सुख, दिव्य कीर्ती (यश) आणि दिव्य अधिपत्य (अधिकार). सुमने, जो दान देणारा आहे, तो देव बनल्यावर दान न देणाऱ्यापेक्षा या पाच गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो.”

‘‘สเจ ปน เต, ภนฺเต, ตโต จุตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉนฺติ, มนุสฺสภูตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘สิยา, สุมเน’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ มนุสฺสภูโต สมาโน ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ – มานุสเกน อายุนา, มานุสเกน วณฺเณน, มานุสเกน สุเขน, มานุสเกน ยเสน, มานุสเกน อาธิปเตยฺเยน. โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ มนุสฺสภูโต สมาโน อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ’’.

“परंतु भंते, जर ते तिथून च्युत होऊन (मृत्यू पावून) या मनुष्यलोकात आले, तर मनुष्य बनलेल्या त्या दोघांमध्ये काही फरक किंवा वेगळेपण असेल का?” “असेल, सुमने,” भगवंत म्हणाले – “सुमने, जो दान देणारा आहे, तो मनुष्य बनल्यावर दान न देणाऱ्यापेक्षा पाच गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो – मानवी आयुष्य, मानवी वर्ण (सौंदर्य), मानवी सुख, मानवी कीर्ती आणि मानवी अधिपत्य (अधिकार). सुमने, जो दान देणारा आहे, तो मनुष्य बनल्यावर दान न देणाऱ्यापेक्षा या पाच गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो.”

‘‘สเจ ปน เต, ภนฺเต, อุโภ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ปพฺพชิตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘สิยา, สุมเน’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ ปพฺพชิโต สมาโน ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ – ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ อปฺปํ อยาจิโต, ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชติ [Pg.28] อปฺปํ อยาจิโต, ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชติ อปฺปํ อยาจิโต, ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชติ อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิหรติ ตฺยสฺส มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ อปฺปํ อมนาเปน, มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ อปฺปํ อมนาเปน, มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ อปฺปํ อมนาเปน, มนาปํเยว พหุลํ อุปหารํ อุปหรนฺติ อปฺปํ อมนาปํ. โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ ปพฺพชิโต สมาโน อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาตี’’ติ.

“परंतु भंते, जर ते दोघेही घरादाराचा त्याग करून अनगारिक (गृहहीन) प्रव्रज्या घेतील (भिक्खू बनतील), तर भिक्खू बनलेल्या त्या दोघांमध्ये काही फरक किंवा वेगळेपण असेल का?” “असेल, सुमने,” भगवंत म्हणाले – “सुमने, जो दान देणारा आहे, तो भिक्खू बनल्यावर दान न देणाऱ्यापेक्षा पाच गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो – तो बहुधा याचना केल्यावरच (मागणी केल्यावरच) चीवराचा उपभोग घेतो, न मागता फार कमी; तो बहुधा याचना केल्यावरच पिंडपाताचा (अन्नाचा) उपभोग घेतो, न मागता फार कमी; तो बहुधा याचना केल्यावरच शयनासनाचा (निवासस्थानाचा) उपभोग घेतो, न मागता फार कमी; तो बहुधा याचना केल्यावरच ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिकाराचा (औषधोपचाराचा) उपभोग घेतो, न मागता फार कमी. तसेच, तो ज्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत (सहभिक्खूंसोबत) राहतो, ते त्याच्याशी बहुधा अनुकूल अशाच कायकर्माचे आचरण करतात, प्रतिकूल फार कमी; बहुधा अनुकूल अशाच वचीकर्माचे (वाणीचे) आचरण करतात, प्रतिकूल फार कमी; बहुधा अनुकूल अशाच मनोकर्माचे आचरण करतात, प्रतिकूल फार कमी; आणि बहुधा अनुकूल अशाच भेटवस्तू (पूजा-सत्कार) अर्पण करतात, प्रतिकूल फार कमी. सुमने, जो दान देणारा आहे, तो भिक्खू बनल्यावर दान न देणाऱ्यापेक्षा या पाच गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो.”

‘‘สเจ ปน เต, ภนฺเต, อุโภ อรหตฺตํ ปาปุณนฺติ, อรหตฺตปฺปตฺตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘เอตฺถ โข ปเนสาหํ, สุมเน, น กิญฺจิ นานากรณํ วทามิ, ยทิทํ วิมุตฺติยา วิมุตฺติ’’นฺติ.

“परंतु भन्ते, जर ते दोघेही अरहंतपद प्राप्त करते झाले, तर अरहंतपद प्राप्त झालेल्या त्यांच्यामध्ये काही वैशिष्ट्य किंवा फरक असेल का?” “सुमने, या बाबतीत मी त्यांच्या विमुक्तीमध्ये (मुक्ततेमध्ये) कोणताही फरक सांगत नाही, म्हणजेच एकाची विमुक्ती आणि दुसऱ्याची विमुक्ती यात काहीही फरक नाही.”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวญฺจิทํ, ภนฺเต, อลเมว ทานานิ ทาตุํ อลํ ปุญฺญานิ กาตุํ; ยตฺร หิ นาม เทวภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, มนุสฺสภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, ปพฺพชิตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, สุมเน! อลญฺหิ, สุมเน, ทานานิ ทาตุํ อลํ ปุญฺญานิ กาตุํ! เทวภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, มนุสฺสภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, ปพฺพชิตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานี’’ติ.

“आश्चर्यकारक आहे भन्ते, अद्भुत आहे भन्ते! भन्ते, दान देणे आणि पुण्यकर्मे करणे हे अत्यंत योग्यच आहे; कारण पुण्य हे देव झालेल्यालाही उपकारक ठरते, मनुष्य झालेल्यालाही उपकारक ठरते आणि प्रव्रजित (भिक्खू) झालेल्यालाही उपकारक ठरते.” “हे असेच आहे सुमने! सुमने, दान देणे आणि पुण्यकर्मे करणे हे खरोखरच योग्य आहे! पुण्य हे देव झालेल्यालाही उपकारक ठरते, मनुष्य झालेल्यालाही उपकारक ठरते आणि प्रव्रजित झालेल्यालाही उपकारक ठरते.”

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

भगवान असे म्हणाले. हे बोलून सुगत शास्त्यांनी पुढे असे म्हटले –

‘‘ยถาปิ จนฺโท วิมโล, คจฺฉํ อากาสธาตุยา;

สพฺเพ ตาราคเณ โลเก, อาภาย อติโรจติ.

“ज्याप्रमाणे आकाशातून प्रवास करणारा निर्मळ चंद्र आपल्या प्रकाशाने जगातील सर्व तारागणांना मागे टाकून अधिक शोभून दिसतो,

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺโน, สทฺโธ ปุริสปุคฺคโล;

สพฺเพ มจฺฉริโน โลเก, จาเคน อติโรจติ.

त्याचप्रमाणे शीलसंपन्न आणि श्रद्धावान मनुष्य आपल्या दातृत्वाने (त्यागाने) जगातील सर्व कंजूष लोकांना मागे टाकून अधिक शोभून दिसतो.

‘‘ยถาปิ เมโฆ ถนยํ, วิชฺชุมาลี สตกฺกกุ;

ถลํ นินฺนญฺจ ปูเรติ, อภิวสฺสํ วสุนฺธรํ.

ज्याप्रमाणे विजांच्या माळांनी युक्त असलेला आणि शेकडो शिखरे असलेला मेघ गर्जना करत पृथ्वीवर मुसळधार पाऊस पाडून सखल व उंच जमीन पाण्याने भरून टाकतो,

‘‘เอวํ ทสฺสนสมฺปนฺโน, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก;

มจฺฉรึ อธิคณฺหาติ, ปญฺจฐาเนหิ ปณฺฑิโต.

त्याचप्रमाणे सम्यक्संबुद्धांचा तो प्रज्ञावान श्रावक, जो ज्ञानदृष्टीने संपन्न आहे, तो कंजूष माणसाला पाच गोष्टींमध्ये मागे टाकतो:

‘‘อายุนา [Pg.29] ยสสา เจว, วณฺเณน จ สุเขน จ;

ส เว โภคปริพฺยูฬฺโห, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

आयुष्य, यश, वर्ण (सौंदर्य), सुख आणि वैभव. तो भोगांनी समृद्ध होऊन मृत्यूनंतर स्वर्गात आनंदित होतो.” (पहिले सुत्त समाप्त)

๒. จุนฺทีสุตฺตํ

२. चुन्दी सुत्त

๓๒. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข จุนฺที ราชกุมารี ปญฺจหิ รถสเตหิ ปญฺจหิ จ กุมาริสเตหิ ปริวุตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข จุนฺที ราชกุมารี ภควนฺตํ เอตทโวจ –

३२. एक वेळ भगवान राजगृहातील वेळुवनातील कलन्दकनिवाप येथे विहार करत होते. तेव्हा राजकुमारी चुन्दी पाचशे रथांसह आणि पाचशे राजकन्यांसह जेथे भगवान होते तेथे आली; जवळ येऊन भगवंतांना अभिवादन करून ती एका बाजूला बसली. एका बाजूला बसलेली राजकुमारी चुन्दी भगवंतांना म्हणाली –

‘‘อมฺหากํ, ภนฺเต, ภาตา จุนฺโท นาม ราชกุมาโร, โส เอวมาห – ‘ยเทว โส โหติ อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต, ธมฺมํ สรณํ คโต, สงฺฆํ สรณํ คโต, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคติ’นฺติ. สาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ปุจฺฉามิ – ‘กถํรูเป โข, ภนฺเต, สตฺถริ ปสนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคตึ? กถํรูเป ธมฺเม ปสนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคตึ? กถํรูเป สงฺเฆ ปสนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคตึ? กถํรูเปสุ สีเลสุ ปริปูรการี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคติ’’’นฺติ?

“भन्ते, आमचा भाऊ चुन्द नावाचा राजकुमार आहे, तो असे म्हणतो – ‘जी कोणी स्त्री किंवा पुरुष बुद्धाला शरण जातो, धम्माला शरण जातो, संघाला शरण जातो, प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहतो, अदिन्नादानापासून (चोरीपासून) अलिप्त राहतो, कामेसू मिच्छाचारापासून (व्यभिचारापासून) अलिप्त राहतो, मुसावादापासून (असत्य बोलण्यापासून) अलिप्त राहतो, सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानापासून (मद्य व मादक पदार्थांच्या सेवनापासून) अलिप्त राहतो; तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर केवळ सुगतीलाच प्राप्त होतो, दुर्गतीला नाही.’ म्हणून भन्ते, मी भगवंतांना विचारते – ‘भन्ते, कशा प्रकारच्या शास्त्यांवर (गुरूवर) श्रद्धा ठेवणारा मनुष्य शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर केवळ सुगतीलाच प्राप्त होतो, दुर्गतीला नाही? कशा प्रकारच्या धम्मावर श्रद्धा ठेवणारा मनुष्य शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर केवळ सुगतीलाच प्राप्त होतो, दुर्गतीला नाही? कशा प्रकारच्या संघावर श्रद्धा ठेवणारा मनुष्य शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर केवळ सुगतीलाच प्राप्त होतो, दुर्गतीला नाही? आणि कशा प्रकारच्या शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारा मनुष्य शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर केवळ सुगतीलाच प्राप्त होतो, दुर्गतीला नाही?’”

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญินาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. เย โข, จุนฺทิ, พุทฺเธ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“चुन्दी, जितके काही प्राणी आहेत – मग ते अपद (पाय नसलेले) असोत, द्विपद (दोन पाय असलेले) असोत, चतुष्पद (चार पाय असलेले) असोत, बहुपद (अनेक पाय असलेले) असोत, रूपी (रूप असलेले) असोत, अरूपी (रूप नसलेले) असोत, संज्ञी (संज्ञा असलेले) असोत, असंज्ञी (संज्ञा नसलेले) असोत किंवा नैवसंज्ञी-नासंज्ञी असोत – त्या सर्वांमध्ये अर्हत, सम्यक्संबुद्ध तथागत हेच सर्वश्रेष्ठ म्हटले जातात. चुन्दी, जे बुद्धांवर श्रद्धा ठेवतात, ते सर्वश्रेष्ठ गोष्टीवर श्रद्धा ठेवतात. आणि सर्वश्रेष्ठ गोष्टीवर श्रद्धा ठेवणाऱ्यांना सर्वश्रेष्ठच फळ प्राप्त होते.

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, ธมฺมา สงฺขตา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ. เย, จุนฺทิ, อริเย อฏฺฐงฺคิเก มคฺเค ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา, อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“चुन्दी, जितके काही संस्कृत (उत्पन्न केलेले/नियमबद्ध) धर्म आहेत, त्या सर्वांमध्ये आर्य अष्टांगिक मार्ग हा सर्वश्रेष्ठ म्हटला जातो. चुन्दी, जे आर्य अष्टांगिक मार्गावर श्रद्धा ठेवतात, ते सर्वश्रेष्ठ गोष्टीवर श्रद्धा ठेवतात. आणि सर्वश्रेष्ठ गोष्टीवर श्रद्धा ठेवणाऱ्यांना सर्वश्रेष्ठच फळ प्राप्त होते.

‘‘ยาวตา[Pg.30], จุนฺทิ, ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ – มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโต วฏฺฏุปจฺเฉโท ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. เย โข, จุนฺทิ, วิราเค ธมฺเม ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“चुन्दी, जितके काही संस्कृत किंवा असंस्कृत धर्म आहेत, त्या सर्वांमध्ये विराग (आसक्तीचा अभाव) हा सर्वश्रेष्ठ म्हटला जातो, म्हणजेच – मदाचे मर्दन करणारा, तृष्णेचे शमन करणारा, आसक्तीचे समूळ उच्चाटन करणारा, संसारचक्राचा छेद करणारा, तृष्णेचा क्षय करणारा, विराग, निरोध आणि निर्वाण. चुन्दी, जे विराग धम्मावर श्रद्धा ठेवतात, ते सर्वश्रेष्ठ गोष्टीवर श्रद्धा ठेवतात. आणि सर्वश्रेष्ठ गोष्टीवर श्रद्धा ठेवणाऱ्यांना सर्वश्रेष्ठच फळ प्राप्त होते.

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, สงฺฆา วา คณา วา, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ – จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. เย โข, จุนฺทิ, สงฺเฆ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“चुन्दी, जितके काही संघ किंवा समूह आहेत, त्या सर्वांमध्ये तथागतांचा श्रावकसंघ हा सर्वश्रेष्ठ म्हटला जातो, म्हणजेच – चार पुरुषयुगे (जोड्या) आणि आठ पुरुषपुद्गल (व्यक्ती). भगवंतांचा हा श्रावकसंघ आहुती देण्यास योग्य (आहुनेय), पाहुणचारास योग्य (पाहुनेय), दक्षिणेस योग्य (दक्षिणेय), हात जोडून नमस्कार करण्यास योग्य (अंजलिकरणीय) आणि जगाचे सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र आहे. चुन्दी, जे संघावर श्रद्धा ठेवतात, ते सर्वश्रेष्ठ गोष्टीवर श्रद्धा ठेवतात. आणि सर्वश्रेष्ठ गोष्टीवर श्रद्धा ठेवणाऱ्यांना सर्वश्रेष्ठच फळ प्राप्त होते.

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, สีลานิ, อริยกนฺตานิ สีลานิ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ – อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ. เย โข, จุนฺทิ, อริยกนฺเตสุ สีเลสุ ปริปูรการิโน, อคฺเค เต ปริปูรการิโน. อคฺเค โข ปน ปริปูรการีนํ อคฺโค วิปาโก โหตี’’ติ.

“चुन्दी, जितकी काही शिले आहेत, त्या सर्वांमध्ये आर्यांना प्रिय असलेली शिले सर्वश्रेष्ठ म्हटली जातात, जी अखंड, अछिद्र, डाग नसलेली, निष्कलंक, बंधनांतून मुक्त करणारी, विद्वानांनी प्रशंसलेली, चुकीच्या हेतूने न स्वीकारलेली आणि समाधीला पूरक असणारी आहेत. चुन्दी, जे आर्यांना प्रिय असलेल्या शीलांचे परिपूर्ण पालन करतात, ते सर्वश्रेष्ठ गोष्टीचे पालन करतात. आणि सर्वश्रेष्ठ गोष्टीचे पालन करणाऱ्यांना सर्वश्रेष्ठच फळ प्राप्त होते.”

‘‘อคฺคโต เว ปสนฺนานํ, อคฺคํ ธมฺมํ วิชานตํ;

อคฺเค พุทฺเธ ปสนฺนานํ, ทกฺขิเณยฺเย อนุตฺตเร.

“सर्वश्रेष्ठ धम्माला जाणून घेऊन, जे सर्वश्रेष्ठ गोष्टीवर श्रद्धा ठेवतात; जे सर्वश्रेष्ठ, दक्षिणेस योग्य आणि अनुपम अशा बुद्धांवर श्रद्धा ठेवतात;

‘‘อคฺเค ธมฺเม ปสนฺนานํ, วิราคูปสเม สุเข;

อคฺเค สงฺเฆ ปสนฺนานํ, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร.

जे विराग, उपशम आणि सुख देणाऱ्या सर्वश्रेष्ठ धम्मावर श्रद्धा ठेवतात; जे जगाचे अनुपम पुण्यक्षेत्र असलेल्या सर्वश्रेष्ठ संघावर श्रद्धा ठेवतात;

‘‘อคฺคสฺมึ ทานํ ททตํ, อคฺคํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ;

อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ, ยโส กิตฺติ สุขํ พลํ.

त्या सर्वश्रेष्ठ रतनांना दान देणाऱ्यांचे सर्वश्रेष्ठ पुण्य वाढते; त्यांचे सर्वश्रेष्ठ आयुष्य, वर्ण (सौंदर्य), यश, कीर्ती, सुख आणि बल वाढते.

‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี, อคฺคธมฺมสมาหิโต;

เทวภูโต มนุสฺโส วา, อคฺคปฺปตฺโต ปโมทตี’’ติ. ทุติยํ;

सर्वश्रेष्ठ धम्मामध्ये लीन असलेला प्रज्ञावान मनुष्य, जेव्हा सर्वश्रेष्ठ रतनांना दान देतो, तेव्हा तो देव असो वा मनुष्य, सर्वश्रेष्ठ पदाला प्राप्त होऊन आनंदित होतो.” (दुसरे सुत्त समाप्त)

๓. อุคฺคหสุตฺตํ

३. उग्गह सुत्त

๓๓. เอกํ สมยํ ภควา ภทฺทิเย วิหรติ ชาติยา วเน. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

३३. एक वेळ भगवान भद्दिय नगरातील जातिया वनात विहार करत होते. तेव्हा मेण्डक श्रेष्ठीचा नातू उग्गह जेथे भगवान होते तेथे आला; जवळ येऊन भगवंतांना अभिवादन करून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला मेण्डकचा नातू उग्गह भगवंतांना म्हणाला –

‘‘อธิวาเสตุ [Pg.31] เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย อตฺตจตุตฺโถ ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

“भन्ते, भगवंतांनी माझ्याकडून उद्याचे भोजन स्वतःसह चार भिक्खूंच्या संचात (स्वतः चौथे होऊन) स्वीकारावे.” भगवंतांनी मौन राहून संमती दिली. त्यानंतर मेण्डकचा नातू उग्गह याने भगवंतांची संमती जाणून घेऊन, आसनावरून उठून भगवंतांना अभिवादन केले आणि प्रदक्षिणा घालून तो निघून गेला.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อุคฺคหสฺส เมณฺฑกนตฺตุโน นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิมา เม, ภนฺเต, กุมาริโย ปติกุลานิ คมิสฺสนฺติ. โอวทตุ ตาสํ, ภนฺเต, ภควา; อนุสาสตุ ตาสํ, ภนฺเต, ภควา, ยํ ตาสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

त्यानंतर, ती रात्र संपल्यावर सकाळी भगवंतांनी चीवर परिधान केले आणि पात्र-चीवर घेऊन ते मेंडक श्रेष्ठीचा नातू उग्गह याच्या घराकडे गेले. तिथे पोहोचून ते मांडलेल्या आसनावर बसले. तेव्हा मेंडकचा नातू उग्गह याने भगवंतांना स्वतःच्या हाताने उत्तम दर्जाचे खाद्य व भोज्य पदार्थ वाढून तृप्त व संतुष्ट केले. त्यानंतर, जेव्हा भगवंतांनी भोजन आटोपले आणि पात्रातून हात काढून घेतला, तेव्हा मेंडकचा नातू उग्गह एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या मेंडकच्या नातवाने भगवंतांना असे म्हटले – “भंते, माझ्या या मुली आपल्या पतीच्या घरी जाणार आहेत. भंते, भगवंतांनी त्यांना उपदेश करावा; भंते, भगवंतांनी त्यांना अशी शिकवण द्यावी, जी त्यांच्यासाठी दीर्घकाळापर्यंत हिताची आणि सुखाची ठरेल.”

อถ โข ภควา ตา กุมาริโย เอตทโวจ – ‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ยสฺส โว มาตาปิตโร ภตฺตุโน ทสฺสนฺติ อตฺถกามา หิเตสิโน อนุกมฺปกา อนุกมฺปํ อุปาทาย, ตสฺส ภวิสฺสาม ปุพฺพุฏฺฐายินิโย ปจฺฉานิปาตินิโย กึการปฏิสฺสาวินิโย มนาปจารินิโย ปิยวาทินิโย’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

त्यानंतर भगवंत त्या मुलींना म्हणाले – “मुलींनो, म्हणून तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘तुमचे हित इच्छिणारे, कल्याण शोधणारे आणि तुमच्यावर अनुकंपा (दया) करणारे तुमचे माता-पिता अनुकंपेपोटी ज्या पतीला आम्हाला सोपवतील, त्याच्यासाठी आम्ही सर्वात आधी उठणाऱ्या, सर्वात शेवटी झोपणाऱ्या, काय करावे अशी आज्ञा पाळणाऱ्या, पतीच्या मनासारखे वागणाऱ्या आणि प्रिय बोलणाऱ्या होऊ.’ मुलींनो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เย เต ภตฺตุ ครุโน ภวิสฺสนฺติ มาตาติ วา ปิตาติ วา สมณพฺราหฺมณาติ วา, เต สกฺกริสฺสาม ครุํ กริสฺสาม มาเนสฺสาม ปูเชสฺสาม อพฺภาคเต จ อาสโนทเกน ปฏิปูเชสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

“मुलींनो, म्हणून तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आमच्या पतीचे जे कोणी आदरणीय असतील – मग ते सासू-सासरे असोत किंवा श्रमण-ब्राह्मण असोत – आम्ही त्यांचा आदर करू, सन्मान करू, गौरव करू, पूजा करू; आणि घरी आलेल्या पाहुण्यांचे आसन व पादप्रक्षालनाच्या पाण्याने आदरातिथ्य करू.’ मुलींनो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เย เต ภตฺตุ อพฺภนฺตรา กมฺมนฺตา อุณฺณาติ วา กปฺปาสาติ วา, ตตฺถ ทกฺขา ภวิสฺสาม อนลสา[Pg.32], ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคตา, อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุ’นฺติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

“मुलींनो, म्हणून तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आमच्या पतीच्या घरातील लोकरीचे किंवा कापसाचे जे काही उद्योग-व्यवसाय असतील, त्यामध्ये आम्ही कुशल आणि आळस न करणाऱ्या होऊ; त्या कामांच्या नियोजनासाठी योग्य विचारशक्तीने युक्त राहू आणि ते काम स्वतः करण्यास व इतरांकडून व्यवस्थित करून घेण्यास समर्थ होऊ.’ मुलींनो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘โย โส ภตฺตุ อพฺภนฺตโร อนฺโตชโน ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตสํ กตญฺจ กตโต ชานิสฺสาม อกตญฺจ อกตโต ชานิสฺสาม, คิลานกานญฺจ พลาพลํ ชานิสฺสาม, ขาทนียํ โภชนียญฺจสฺส ปจฺจํเสน สํวิภชิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

“मुलींनो, म्हणून तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आमच्या पतीच्या घरातील जे सेवक, नोकर किंवा कामगार असतील, त्यांनी केलेले काम केले म्हणून आणि न केलेले काम न केले म्हणून आम्ही जाणून घेऊ; आजारी लोकांच्या तब्येतीची (बलाबल) काळजी घेऊ; आणि प्रत्येकाला त्याच्या वाटणीनुसार अन्न व भोजन वाटून देऊ.’ मुलींनो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ ภตฺตา อาหริสฺสติ ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, ตํ อารกฺเขน คุตฺติยา สมฺปาเทสฺสาม, ตตฺถ จ ภวิสฺสาม อธุตฺตี อเถนี อโสณฺฑี อวินาสิกาโย’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ. อิเมหิ โข, กุมาริโย, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา มนาปกายิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’’ติ.

“मुलींनो, म्हणून तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आमचा पती जे काही धन, धान्य, चांदी किंवा सोने आणेल, त्याचे आम्ही रक्षण व सुरक्षितता करू; आणि त्या बाबतीत आम्ही उधळपट्टी न करणाऱ्या, चोरी न करणाऱ्या, व्यसनी न असणाऱ्या आणि संपत्तीचा नाश न करणाऱ्या होऊ.’ मुलींनो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे. मुलींनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली स्त्री शरीराच्या मृत्यूनंतर प्रिय रूप धारण करणाऱ्या देवांच्या (मनापकायिक देव) संगतीत जन्माला येते.”

‘‘โย นํ ภรติ สพฺพทา, นิจฺจํ อาตาปิ อุสฺสุโก;

สพฺพกามหรํ โปสํ, ภตฺตารํ นาติมญฺญติ.

“जो पती तिचे नेहमी पालनपोषण करतो, सतत उद्योगी व प्रयत्नशील राहतो, आणि तिच्या सर्व इच्छा पूर्ण करतो, अशा पालनपोषण करणाऱ्या पतीचा ती कधीही अनादर करत नाही.

‘‘น จาปิ โสตฺถิ ภตฺตารํ, อิสฺสาจาเรน โรสเย;

ภตฺตุ จ ครุโน สพฺเพ, ปฏิปูเชติ ปณฺฑิตา.

ती सुसंस्कारी स्त्री मत्सराच्या भावनेने आपल्या पतीला त्रास देत नाही; आणि ती सुज्ञ स्त्री पतीच्या सर्व आदरणीय व्यक्तींचा आदर-सत्कार करते.

‘‘อุฏฺฐาหิกา อนลสา, สงฺคหิตปริชฺชนา;

ภตฺตุ มนาปํ จรติ, สมฺภตํ อนุรกฺขติ.

ती तत्पर व आळस न करणारी असते, घरातील नोकर-चाकरांची काळजी घेते, पतीच्या मनासारखे वागते आणि त्याने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करते.

‘‘ยา เอวํ วตฺตตี นารี, ภตฺตุฉนฺทวสานุคา;

มนาปา นาม เต เทวา, ยตฺถ สา อุปปชฺชตี’’ติ. ตติยํ;

जी स्त्री पतीच्या इच्छेनुसार अशा प्रकारे वागते, ती 'मनाप' नावाच्या देवांच्या लोकामध्ये जन्माला येते.” (तिसरे सुत्त समाप्त)

๔. สีหเสนาปติสุตฺตํ

४. सीहसेनापती सुत्त

๓๔. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข สีโห เสนาปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.33] ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สีโห เสนาปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สกฺกา นุ โข, ภนฺเต, ภควา สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ ปญฺญาเปตุ’’นฺติ?

३४. एकदा भगवंत वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा सीह सेनापती भगवंतांकडे गेला; तिथे पोहोचून त्याने भगवंतांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या सीह सेनापतीने भगवंतांना विचारले – “भंते, भगवंत या जन्मात प्रत्यक्ष दिसणारे दानाचे फळ स्पष्ट करू शकतील का?”

‘‘สกฺกา, สีหา’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘ทายโก, สีห, ทานปติ พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป. ยมฺปิ, สีห, ทายโก ทานปติ พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

भगवंत म्हणाले – “सीह, हे शक्य आहे. सीह, दान देणारा, दानशूर व्यक्ती अनेक लोकांना प्रिय आणि मनासारखा वाटतो. सीह, दान देणारा, दानशूर व्यक्ती अनेक लोकांना प्रिय आणि मनासारखा वाटतो, हे या जन्मात प्रत्यक्ष दिसणारे दानाचे पहिले फळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายกํ ทานปตึ สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ. ยมฺปิ, สีห, ทายกํ ทานปตึ สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“तसेच सीह, दान देणाऱ्या, दानशूर व्यक्तीच्या जवळ शांत मनाचे सत्पुरुष जातात. सीह, दान देणाऱ्या, दानशूर व्यक्तीच्या जवळ शांत मनाचे सत्पुरुष जातात, हे देखील या जन्मात प्रत्यक्ष दिसणारे दानाचे फळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายกสฺส ทานปติโน กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. ยมฺปิ, สีห, ทายกสฺส ทานปติโน กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“तसेच सीह, दान देणाऱ्या, दानशूर व्यक्तीची उत्तम कीर्ती सर्वत्र पसरते. सीह, दान देणाऱ्या, दानशूर व्यक्तीची उत्तम कीर्ती सर्वत्र पसरते, हे देखील या जन्मात प्रत्यक्ष दिसणारे दानाचे फळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายโก ทานปติ ยํ ยเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. ยมฺปิ, สีห, ทายโก ทานปติ ยํ ยเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“तसेच सीह, दान देणारा, दानशूर व्यक्ती ज्या ज्या सभेत जातो – मग ती क्षत्रियांची सभा असो, ब्राह्मणांची सभा असो, गृहपतींची सभा असो वा श्रमणांची सभा असो – तो तिथे आत्मविश्वासाने आणि संकोच न बाळगता जातो. सीह, दान देणारा, दानशूर व्यक्ती ज्या ज्या सभेत जातो – मग ती क्षत्रियांची सभा असो, ब्राह्मणांची सभा असो, गृहपतींची सभा असो वा श्रमणांची सभा असो – तो तिथे आत्मविश्वासाने आणि संकोच न बाळगता जातो, हे देखील या जन्मात प्रत्यक्ष दिसणारे दानाचे फळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายโก ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. ยมฺปิ, สีห, ทายโก ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ, อิทํ สมฺปรายิกํ ทานผล’’นฺติ.

“तसेच सीह, दान देणारा, दानशूर व्यक्ती शरीराच्या मृत्यूनंतर सुगतीला, स्वर्गलोकात जन्माला येतो. सीह, दान देणारा, दानशूर व्यक्ती शरीराच्या मृत्यूनंतर सुगतीला, स्वर्गलोकात जन्माला येतो, हे परलोकात मिळणारे दानाचे फळ आहे.”

เอวํ วุตฺเต สีโห เสนาปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยานิมานิ, ภนฺเต, ภควตา จตฺตาริ สนฺทิฏฺฐิกานิ ทานผลานิ อกฺขาตานิ, นาหํ เอตฺถ ภควโต สทฺธาย คจฺฉามิ; อหํ เปตานิ ชานามิ. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ พหุโน ชนสฺส ปิโย มนาโป. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ; มํ สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ; มยฺหํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สีโห เสนาปติ ทายโก การโก [Pg.34] สงฺฆุปฏฺฐาโก’ติ. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ ยํ ยเทว ปริสํ อุปสงฺกมามิ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมามิ อมงฺกุภูโต. ยานิมานิ, ภนฺเต, ภควตา จตฺตาริ สนฺทิฏฺฐิกานิ ทานผลานิ อกฺขาตานิ, นาหํ เอตฺถ ภควโต สทฺธาย คจฺฉามิ; อหํ เปตานิ ชานามิ. ยญฺจ โข มํ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห – ‘ทายโก, สีห, ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’ติ, เอตาหํ น ชานามิ; เอตฺถ จ ปนาหํ ภควโต สทฺธาย คจฺฉามี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, สีห, เอวเมตํ, สีห! ทายโก ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’’ติ.

असे म्हटले असता, सेनापती सीहाने भगवंतांना असे म्हटले— “भन्ते, भगवंतांनी दानाचे जे चार प्रत्यक्ष दिसणारे (सन्दिट्ठिक) फायदे सांगितले आहेत, त्यांवर मी केवळ भगवंतांवरील श्रद्धेने विश्वास ठेवत नाही, तर मी स्वतः ते जाणतो. भन्ते, मी एक दाता, दानशूर गृहस्थ असून अनेक लोकांचा प्रिय व आवडता आहे. भन्ते, मी दाता व दानशूर आहे; शांत व सत्पुरुष लोक माझ्याकडे येतात. भन्ते, मी दाता व दानशूर आहे; माझी अशी उत्तम कीर्ती पसरली आहे की—'सेनापती सीह हा दाता आहे, उपकारकर्ता आहे आणि संघाचा उपस्थायक (सेवक) आहे.' भन्ते, मी दाता व दानशूर आहे; मी ज्या ज्या परिषदेत जातो—मग ती क्षत्रिय परिषद असो, ब्राह्मण परिषद असो, गृहपती परिषद असो वा श्रमण परिषद असो—तिथे मी आत्मविश्वासाने आणि प्रसन्न मुखाने जातो. भन्ते, भगवंतांनी दानाचे जे चार प्रत्यक्ष दिसणारे फायदे सांगितले आहेत, त्यांवर मी केवळ भगवंतांवरील श्रद्धेने विश्वास ठेवत नाही, तर मी स्वतः ते जाणतो. परंतु भन्ते, भगवंतांनी मला जे असे सांगितले आहे की—'सीह, दाता व दानशूर मनुष्य शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर सुगतीला, स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो,' हे मला माहीत नाही; या बाबतीत मात्र मी भगवंतांवर श्रद्धा ठेवून विश्वास ठेवतो.” “हे असेच आहे, सीह! हे असेच आहे, सीह! दाता व दानशूर मनुष्य शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर सुगतीला, स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो.”

‘‘ททํ ปิโย โหติ ภชนฺติ นํ พหู,กิตฺติญฺจ ปปฺโปติ ยโส จ วฑฺฒติ ;

อมงฺกุภูโต ปริสํ วิคาหติ,วิสารโท โหติ นโร อมจฺฉรี.

दान देणारा मनुष्य प्रिय होतो, अनेक जण त्याचा सहवास इच्छितात. त्याला कीर्ती प्राप्त होते आणि त्याचा यश वाढतो. मत्सररहित मनुष्य प्रसन्न मुखाने परिषदेत प्रवेश करतो आणि तो आत्मविश्वासू (निर्भय) असतो.

‘‘ตสฺมา หิ ทานานิ ททนฺติ ปณฺฑิตา,วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สุเขสิโน;

เต ทีฆรตฺตํ ติทิเว ปติฏฺฐิตา,เทวานํ สหพฺยคตา รมนฺติ เต.

म्हणूनच, सुखाची इच्छा करणारे प्राज्ञ (पंडित) लोक मत्सराचा मळ दूर करून दान देतात. ते दीर्घकाळ स्वर्गलोकात प्रतिष्ठित राहतात आणि देवांच्या संगतीत आनंद उपभोगतात.

‘‘กตาวกาสา กตกุสลา อิโต จุตา,สยํปภา อนุวิจรนฺติ นนฺทนํ ;

เต ตตฺถ นนฺทนฺติ รมนฺติ โมทเร,สมปฺปิตา กามคุเณหิ ปญฺจหิ;

‘‘กตฺวาน วากฺยํ อสิตสฺส ตาทิโน,รมนฺติ สคฺเค สุคตสฺส สาวกา’’ติ. จตุตฺถํ;

ज्यांनी कुशल कर्मे केली आहेत, ते या लोकातून च्युत होऊन, स्वयंप्रकाशी बनून नंदनवनात विहरतात. तिथे ते पाच कामगुणांनी युक्त होऊन आनंदित होतात, रममाण होतात आणि हर्षोल्हास करतात. त्या अनासक्त व तादी (समतायुक्त) भगवंतांच्या वचनाचे पालन करून, सुगतांचे श्रावक स्वर्गात आनंद उपभोगतात. (चौथे सुत्त समाप्त)

๕. ทานานิสํสสุตฺตํ

५. दानानिसंस सुत्त (दानाचे फायदे)

๓๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ทาเน อานิสํสา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป; สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท [Pg.35] อพฺภุคฺคจฺฉติ; คิหิธมฺมา อนปคโต โหติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ทาเน อานิสํสา’’ติ.

३५. “भिक्खूंनो, दानाचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? तो अनेक लोकांचा प्रिय व आवडता होतो; शांत व सत्पुरुष लोक त्याचा सहवास इच्छितात; त्याची उत्तम कीर्ती पसरते; तो गृहस्थाच्या कर्तव्यांपासून (पंचशीलापासून) ढळत नाही; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर तो सुगतीला, स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूंनो, हेच दानाचे पाच फायदे आहेत.”

‘‘ททมาโน ปิโย โหติ, สตํ ธมฺมํ อนุกฺกมํ;

สนฺโต นํ สทา ภชนฺติ, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

सत्पुरुषांच्या धर्माचे अनुकरण करत दान देणारा मनुष्य प्रिय होतो. संयमी आणि ब्रह्मचर्य पाळणारे शांत पुरुष नेहमी त्याचा सहवास इच्छितात.

‘‘เต ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺติ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ;

ยํ โส ธมฺมํ อิธญฺญาย, ปรินิพฺพาติ อนาสโว’’ติ. ปญฺจมํ;

ते त्याला सर्व दुःखांचा नाश करणाऱ्या धर्माचा उपदेश करतात. तो मनुष्य या लोकात त्या धर्माला जाणून, आसवरहित होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करतो. (पाचवे सुत्त समाप्त)

๖. กาลทานสุตฺตํ

६. कालदान सुत्त

๓๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, กาลทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? อาคนฺตุกสฺส ทานํ เทติ; คมิกสฺส ทานํ เทติ; คิลานสฺส ทานํ เทติ; ทุพฺภิกฺเข ทานํ เทติ; ยานิ ตานิ นวสสฺสานิ นวผลานิ ตานิ ปฐมํ สีลวนฺเตสุ ปติฏฺฐาเปติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ กาลทานานี’’ติ.

३६. “भिक्खूंनो, ही पाच योग्य वेळची दाने (कालदाने) आहेत. कोणती पाच? तो पाहुण्याला (आगंतुकाला) दान देतो; तो प्रवासाला निघणाऱ्याला (गमिकाला) दान देतो; तो आजारी व्यक्तीला (गिलानाला) दान देतो; तो दुष्काळाच्या वेळी दान देतो; जे काही नवीन धान्य किंवा नवीन फळे येतात, ती तो सर्वप्रथम शीलवंतांना अर्पण करतो. भिक्खूंनो, हीच पाच योग्य वेळची दाने आहेत.”

‘‘กาเล ททนฺติ สปฺปญฺญา, วทญฺญู วีตมจฺฉรา;

กาเลน ทินฺนํ อริเยสุ, อุชุภูเตสุ ตาทิสุ.

मत्सररहित, उदार आणि प्रज्ञावान लोक योग्य वेळी दान देतात. सरळमार्गी व तादी (समतायुक्त) अशा आर्य पुरुषांना योग्य वेळी दिलेले दान,

‘‘วิปฺปสนฺนมนา ตสฺส, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา;

เย ตตฺถ อนุโมทนฺติ, เวยฺยาวจฺจํ กโรนฺติ วา;

น เตน ทกฺขิณา อูนา, เตปิ ปุญฺญสฺส ภาคิโน.

प्रसन्न मनाने दिलेली ती दक्षिणा (दान) विपुल (महान) फळ देणारी ठरते. जे त्या दानाचा आनंद मानतात (अनुमोदन देतात) किंवा सेवाकार्य (वेय्यावच्च) करतात, त्यांचे दान त्यामुळे कमी होत नाही; ते देखील पुण्याचे वाटेकरी होतात.

‘‘ตสฺมา ทเท อปฺปฏิวานจิตฺโต, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ. ฉฏฺฐํ;

म्हणूनच, संकोच न बाळगता (प्रसन्न चित्ताने) अशा ठिकाणी दान द्यावे, जिथे दिलेले दान महाफळ देणारे ठरते. परलोकात पुण्य हेच प्राण्यांचे आधार असते. (सहावे सुत्त समाप्त)

๙. โภชนสุตฺตํ

९. भोजन सुत्त

๓๗. ‘‘โภชนํ, ภิกฺขเว, ททมาโน ทายโก ปฏิคฺคาหกานํ ปญฺจ ฐานานิ เทติ. กตมานิ ปญฺจ? อายุํ เทติ, วณฺณํ เทติ, สุขํ เทติ, พลํ เทติ, ปฏิภานํ เทติ. อายุํ โข ปน ทตฺวา อายุสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา; วณฺณํ ทตฺวา วณฺณสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา; สุขํ ทตฺวา สุขสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส [Pg.36] วา; พลํ ทตฺวา พลสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา; ปฏิภานํ ทตฺวา ปฏิภานสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. โภชนํ, ภิกฺขเว, ททมาโน ทายโก ปฏิคฺคาหกานํ อิมานิ ปญฺจ ฐานานิ เทตี’’ติ.

३७. “भिक्खूंनो, भोजन देणारा दाता प्रतिग्रहीतूंना (स्वीकार करणाऱ्यांना) पाच गोष्टी देतो. कोणत्या पाच? तो आयुष्य देतो, वर्ण (सौंदर्य) देतो, सुख देतो, बल देतो आणि प्रतिभा (बुद्धिमत्ता) देतो. आयुष्य दिल्याने तो स्वतः दिव्य किंवा मानवी आयुष्याचा वाटेकरी होतो; वर्ण दिल्याने तो दिव्य किंवा मानवी वर्णाचा वाटेकरी होतो; सुख दिल्याने तो दिव्य किंवा मानवी सुखाचा वाटेकरी होतो; बल दिल्याने तो दिव्य किंवा मानवी बलाचा वाटेकरी होतो; प्रतिभा दिल्याने तो दिव्य किंवा मानवी प्रतिभेचा वाटेकरी होतो. भिक्खूंनो, भोजन देणारा दाता प्रतिग्रहीतूंना या पाच गोष्टी देतो.”

‘‘อายุโท พลโท ธีโร, วณฺณโท ปฏิภานโท;

สุขสฺส ทาตา เมธาวี, สุขํ โส อธิคจฺฉติ.

आयुष्य, बल, वर्ण आणि प्रतिभा देणारा धीर पुरुष आणि सुखाचे दान देणारा बुद्धिमान मनुष्य स्वतः सुख प्राप्त करतो.

‘‘อายุํ ทตฺวา พลํ วณฺณํ, สุขญฺจ ปฏิภานกํ ;

ทีฆายุ ยสวา โหติ, ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ;

आयुष्य, बल, वर्ण, सुख आणि प्रतिभा देऊन तो मनुष्य जिथे जिथे जन्म घेतो, तिथे तिथे दीर्घायुषी आणि यशस्वी होतो. (सातवे सुत्त समाप्त)

๘. สทฺธสุตฺตํ

८. सद्धा सुत्त (श्रद्धेचे सुत्त)

๓๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, สทฺเธ กุลปุตฺเต อานิสํสา. กตเม ปญฺจ? เย เต, ภิกฺขเว, โลเก สนฺโต สปฺปุริสา เต สทฺธญฺเญว ปฐมํ อนุกมฺปนฺตา อนุกมฺปนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺธญฺเญว ปฐมํ อุปสงฺกมนฺตา อุปสงฺกมนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺธญฺเญว ปฐมํ ปฏิคฺคณฺหนฺตา ปฏิคฺคณฺหนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺธญฺเญว ปฐมํ ธมฺมํ เทเสนฺตา เทเสนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺโธ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สทฺเธ กุลปุตฺเต อานิสํสา.

३८. “भिक्खूंनो, श्रद्धावान कुलपुत्राला हे पाच फायदे मिळतात. कोणते पाच? (१) भिक्खूंनो, या जगात जे शांत व सत्पुरुष आहेत, ते अनुकंपा करताना सर्वप्रथम श्रद्धावानावरच अनुकंपा करतात, श्रद्धा नसलेल्यावर (अश्रद्धावानावर) तशी करत नाहीत; (२) ते भेट देण्यास जाताना सर्वप्रथम श्रद्धावानाकडेच जातात, अश्रद्धावानाकडे तसे जात नाहीत; (३) ते दान स्वीकारताना सर्वप्रथम श्रद्धावानाकडूनच स्वीकारतात, अश्रद्धावानाकडून तसे स्वीकारत नाहीत; (४) ते धर्माचा उपदेश करताना सर्वप्रथम श्रद्धावानालाच उपदेश करतात, अश्रद्धावानाला तसा करत नाहीत; (५) श्रद्धावान मनुष्य शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर सुगतीला, स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूंनो, श्रद्धावान कुलपुत्राला मिळणारे हेच पाच फायदे आहेत.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุภูมิยํ จตุมหาปเถ มหานิคฺโรโธ สมนฺตา ปกฺขีนํ ปฏิสรณํ โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุโน ชนสฺส ปฏิสรณํ โหติ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกาน’’นฺติ.

“भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे सुपीक जमिनीवर, चार रस्त्यांच्या चौकात असलेला मोठा वडाचा वृक्ष चहूबाजूंच्या पक्ष्यांचा आश्रयस्थान होतो; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, श्रद्धावान कुलपुत्र हा भिक्खू, भिक्खूणी, उपासक आणि उपासिका अशा अनेक लोकांचा आश्रयस्थान होतो.”

‘‘สาขาปตฺตผลูเปโต, ขนฺธิมาว มหาทุโม;

มูลวา ผลสมฺปนฺโน, ปติฏฺฐา โหติ ปกฺขินํ.

फांद्या, पाने आणि फळांनी युक्त, मजबूत खोड असलेला, खोल मुळे असलेला आणि फळांनी समृद्ध असलेला मोठा वृक्ष जसा पक्ष्यांचा आधार असतो,

‘‘มโนรเม อายตเน, เสวนฺติ นํ วิหงฺคมา;

ฉายํ ฉายตฺถิกา ยนฺติ, ผลตฺถา ผลโภชิโน.

त्या रमणीय स्थानावर पक्षी त्याचा आश्रय घेतात; सावलीची इच्छा करणारे सावलीत येतात आणि फळांची इच्छा करणारे फळे खातात.

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺนํ, สทฺธํ ปุริสปุคฺคลํ;

นิวาตวุตฺตึ อตฺถทฺธํ, โสรตํ สขิลํ มุทุํ.

त्याचप्रमाणे, जो शीलसंपन्न, श्रद्धावान, नम्र वृत्तीचा, अहंकाररहित, शांत, प्रेमळ आणि मृदू असा पुरुष आहे,

‘‘วีตราคา [Pg.37] วีตโทสา, วีตโมหา อนาสวา;

ปุญฺญกฺเขตฺตานิ โลกสฺมึ, เสวนฺติ ตาทิสํ นรํ.

जगातील जे पुण्यक्षेत्र आहेत—जे वीतरागी (रागरहित), वीतद्वेषी (द्वेषरहित), वीतमोही (मोहरहित) आणि आसवरहित (अनास्रव) आहेत—ते अशा व्यक्तीचा आश्रय घेतात.

‘‘เต ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺติ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ;

ยํ โส ธมฺมํ อิธญฺญาย, ปรินิพฺพาติ อนาสโว’’ติ. อฏฺฐมํ;

"ते त्याला सर्व दुःखांचे निवारण करणाऱ्या धम्माचा उपदेश करतात; ज्या धम्माला या लोकात जाणून तो आसवमुक्त होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करतो." (आठवे सुत्त समाप्त)

๙. ปุตฺตสุตฺตํ

९. पुत्र सुत्त

๓๙. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ สมฺปสฺสนฺตา มาตาปิตโร ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ กุเล ชายมานํ. กตมานิ ปญฺจ? ภโต วา โน ภริสฺสติ; กิจฺจํ วา โน กริสฺสติ; กุลวํโส จิรํ ฐสฺสติ; ทายชฺชํ ปฏิปชฺชิสฺสติ; อถ วา ปน เปตานํ กาลงฺกตานํ ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสตีติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ฐานานิ สมฺปสฺสนฺตา มาตาปิตโร ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ กุเล ชายมาน’’นฺติ.

३९. "भिक्षूंनो, पाच कारणांचा विचार करून माता-पिता आपल्या कुळात पुत्राचा जन्म व्हावा अशी इच्छा करतात. ती पाच कारणे कोणती? (१) 'आमच्याद्वारे पोसला गेलेला तो आमचे पालनपोषण करेल; (२) तो आमची कामे करेल; (३) आमचा कुलवंश दीर्घकाळ टिकून राहील; (४) तो आमच्या वारशाचा सांभाळ करेल; (५) किंवा आम्ही मृत होऊन परलोकात गेल्यानंतर तो आमच्या नावाने दक्षिणा (दान) अर्पण करेल.' भिक्षूंनो, या पाच कारणांचा विचार करून माता-पिता आपल्या कुळात पुत्राचा जन्म व्हावा अशी इच्छा करतात."

‘‘ปญฺจ ฐานานิ สมฺปสฺสํ, ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

ภโต วา โน ภริสฺสติ, กิจฺจํ วา โน กริสฺสติ.

"पाच कारणांचा विचार करून सुज्ञ माता-पिता पुत्राची इच्छा करतात: 'आमच्याद्वारे पोसला गेलेला तो आमचे पालनपोषण करेल, किंवा तो आमची कामे करेल."

‘‘กุลวํโส จิรํ ติฏฺเฐ, ทายชฺชํ ปฏิปชฺชติ;

อถ วา ปน เปตานํ, ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสติ.

"'कुलवंश दीर्घकाळ टिकून राहील, तो वारसा सांभाळेल, किंवा मृत झालेल्या आमच्यासाठी तो दक्षिणा (दान) अर्पण करेल.'"

‘‘ฐานาเนตานิ สมฺปสฺสํ, ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

ตสฺมา สนฺโต สปฺปุริสา, กตญฺญู กตเวทิโน.

"या कारणांचा विचार करून सुज्ञ लोक पुत्राची इच्छा करतात. म्हणूनच, कृतज्ञ आणि कृतवेदी असणारे शांत सत्पुरुष,"

‘‘ภรนฺติ มาตาปิตโร, ปุพฺเพ กตมนุสฺสรํ;

กโรนฺติ เนสํ กิจฺจานิ, ยถา ตํ ปุพฺพการินํ.

"पूर्वी त्यांनी केलेल्या उपकारांचे स्मरण करून आपल्या माता-पित्यांचे पालनपोषण करतात. ज्याप्रमाणे त्यांनी पूर्वी आपल्यासाठी केले होते, तसेच ते त्यांच्यासाठी कर्तव्ये पार पाडतात."

‘‘โอวาทการี ภตโปสี, กุลวํสํ อหาปยํ;

สทฺโธ สีเลน สมฺปนฺโน, ปุตฺโต โหติ ปสํสิโย’’ติ. นวมํ;

"आज्ञेचे पालन करणारा, माता-पित्यांचे पोषण करणारा, कुलवंशाची हानी न होऊ देणारा, श्रद्धावान आणि शीलसंपन्न असा पुत्र प्रशंसनीय ठरतो." (नववे सुत्त समाप्त)

๑๐. มหาสาลปุตฺตสุตฺตํ

१०. महाशालपुत्र सुत्त

๔๐. ‘‘หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ. กตมาหิ ปญฺจหิ? สาขาปตฺตปลาเสน วฑฺฒนฺติ; ตเจน วฑฺฒนฺติ; ปปฏิกาย วฑฺฒนฺติ; เผคฺคุนา วฑฺฒนฺติ; สาเรน วฑฺฒนฺติ. หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา อิมาหิ ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สทฺธํ กุลปุตฺตํ นิสฺสาย อนฺโตชโน ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒติ. กตมาหิ [Pg.38] ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ; สีเลน วฑฺฒติ; สุเตน วฑฺฒติ; จาเคน วฑฺฒติ; ปญฺญาย วฑฺฒติ. สทฺธํ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตํ นิสฺสาย อนฺโตชโน อิมาหิ ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒตี’’ติ.

४०. "भिक्षूंनो, पर्वतराज हिमालयाचा आश्रय घेऊन मोठे साल वृक्ष पाच प्रकारच्या वाढीने वाढतात. कोणत्या पाच प्रकारांनी? ते फांद्या, पाने आणि पल्लवांनी वाढतात; सालीने वाढतात; बाह्य सालीने वाढतात; मऊ लाकडाने वाढतात; आणि गाभ्याने (कठीण लाकडाने) वाढतात. भिक्षूंनो, पर्वतराज हिमालयाचा आश्रय घेऊन मोठे साल वृक्ष या पाच प्रकारच्या वाढीने वाढतात. तशाच प्रकारे, भिक्षूंनो, श्रद्धावान कुलपुत्राचा आश्रय घेऊन त्याच्या कुटुंबातील लोक पाच प्रकारच्या वाढीने वाढतात. कोणत्या पाच प्रकारांनी? ते श्रद्धेने वाढतात; शीलाने वाढतात; श्रुताने (ज्ञानाने) वाढतात; त्यागाने (दानाने) वाढतात; आणि प्रज्ञेने वाढतात. भिक्षूंनो, श्रद्धावान कुलपुत्राचा आश्रय घेऊन त्याच्या कुटुंबातील लोक या पाच प्रकारच्या वाढीने वाढतात."

‘‘ยถา หิ ปพฺพโต เสโล, อรญฺญสฺมึ พฺรหาวเน;

ตํ รุกฺขา อุปนิสฺสาย, วฑฺฒนฺเต เต วนปฺปตี.

"ज्याप्रमाणे विशाल अरण्यातील खडकाळ पर्वताचा आश्रय घेऊन तेथील वृक्ष आणि वनपती मोठे होतात आणि वाढतात,"

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺนํ, สทฺธํ กุลปุตฺตํ อิมํ ;

อุปนิสฺสาย วฑฺฒนฺติ, ปุตฺตทารา จ พนฺธวา;

อมจฺจา ญาติสงฺฆา จ, เย จสฺส อนุชีวิโน.

"तशाच प्रकारे, या शीलसंपन्न आणि श्रद्धावान कुलपुत्राचा आश्रय घेऊन त्याचे पत्नी-पुत्र, नातेवाईक, मित्र, आप्तस्वकीय आणि जे कोणी त्याच्यावर अवलंबून जगणारे आहेत, ते सर्व वाढतात."

‘‘ตฺยสฺส สีลวโต สีลํ, จาคํ สุจริตานิ จ;

ปสฺสมานานุกุพฺพนฺติ, เย ภวนฺติ วิจกฺขณา.

"जे सुज्ञ लोक असतात, ते त्या शीलवानाचे शील, त्याचा त्याग आणि त्याची सुचरिते पाहून त्याचे अनुकरण करतात."

‘‘อิมํ ธมฺมํ จริตฺวาน, มคฺคํ สุคติคามินํ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. ทสมํ;

"या लोकात सुगतीकडे नेणाऱ्या धम्माचे आचरण करून, ते देवलोकात आनंदित होतात आणि आपल्या इच्छित भोगांचा उपभोग घेत हर्षोल्हास करतात." (दहावे सुत्त समाप्त)

สุมนวคฺโค จตุตฺโถ.

चौथा सुमनवग्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचे उद्दान (अनुक्रमणिका) –

สุมนา จุนฺที อุคฺคโห, สีโห ทานานิสํสโก;

กาลโภชนสทฺธา จ, ปุตฺตสาเลหิ เต ทสาติ.

"सुमना, चुन्दी, उग्गह, सीह, दानानिसंस (दानाचे फायदे), काल (कालदान), भोजन, सुद्धा (श्रद्धा), ठाण (पाच कारणे) आणि पुत्त-साल (पुत्र व साल वृक्ष) - हे दहा सुत्त आहेत."

๕. มุณฺฑราชวคฺโค

५. मुण्डराजवग्ग

๑. อาทิยสุตฺตํ

१. आदियसुत्त

๔๑. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจิเม, คหปติ, โภคานํ อาทิยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ [Pg.39] ปริหรติ; มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ; ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. อยํ ปฐโม โภคานํ อาทิโย.

४१. "एकदा भगवान श्रावस्ती येथील अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेव्हा अनाथपिंडिक गृहपती भगवंतांकडे गेला; तिथे जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या अनाथपिंडिक गृहपतीला भगवान म्हणाले – 'गृहपती, भोगांचे (संपत्तीचे) पाच विनियोग (उपयोग) आहेत. कोणते पाच? गृहपती, येथे आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धर्मयुक्त आणि धर्ममार्गाने प्राप्त केलेल्या संपत्तीने स्वतःला सुखी व तृप्त करतो, स्वतःचे सुख उत्तम प्रकारे सांभाळतो; माता-पित्यांना सुखी व तृप्त करतो, त्यांचे सुख उत्तम प्रकारे सांभाळतो; आपल्या पत्नी-पुत्र, दास, कामगार आणि सेवकांना सुखी व तृप्त करतो, त्यांचे सुख उत्तम प्रकारे सांभाळतो. हा संपत्तीचा पहिला विनियोग आहे."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. อยํ ทุติโย โภคานํ อาทิโย.

"पुन्हा, गृहपती, आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धर्मयुक्त आणि धर्ममार्गाने प्राप्त केलेल्या संपत्तीने आपल्या मित्र आणि सहकाऱ्यांना सुखी व तृप्त करतो, त्यांचे सुख उत्तम प्रकारे सांभाळतो. हा संपत्तीचा दुसरा विनियोग आहे."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ยา ตา โหนฺติ อาปทา – อคฺคิโต วา อุทกโต วา ราชโต วา โจรโต วา อปฺปิยโต วา ทายาทโต – ตถารูปาสุ อาปทาสุ โภเคหิ ปริโยธาย วตฺตติ, โสตฺถึ อตฺตานํ กโรติ. อยํ ตติโย โภคานํ อาทิโย.

"पुन्हा, गृहपती, आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धर्मयुक्त आणि धर्ममार्गाने प्राप्त केलेल्या संपत्तीने - आग, पूर (पाणी), राजे (शासक), चोर किंवा अप्रिय वारसदार यांच्यामुळे उद्भवणाऱ्या संकटांपासून स्वतःचे रक्षण करतो आणि स्वतःला सुरक्षित ठेवतो. हा संपत्तीचा तिसरा विनियोग आहे."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปญฺจพลึ กตฺตา โหติ. ญาติพลึ, อติถิพลึ, ปุพฺพเปตพลึ, ราชพลึ, เทวตาพลึ – อยํ จตุตฺโถ โภคานํ อาทิโย.

"पुन्हा, गृहपती, आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धर्मयुक्त आणि धर्ममार्गाने प्राप्त केलेल्या संपत्तीने पाच प्रकारचे बळी (यज्ञ/अर्पण) देतो. ते म्हणजे: ज्ञातिबळी (नातेवाईकांना अर्पण), अतिथिबळी (पाहुण्यांना अर्पण), पूर्वपेतबळी (मृत पूर्वजांना अर्पण), राजबळी (राजाला कर देणे), आणि देवता बळी (देवतांना अर्पण). हा संपत्तीचा चौथा विनियोग आहे."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ เย เต สมณพฺราหฺมณา มทปฺปมาทา ปฏิวิรตา ขนฺติโสรจฺเจ นิวิฏฺฐา เอกมตฺตานํ ทเมนฺติ เอกมตฺตานํ สเมนฺติ เอกมตฺตานํ ปรินิพฺพาเปนฺติ, ตถารูเปสุ สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. อยํ ปญฺจโม โภคานํ อาทิโย. อิเม โข, คหปติ, ปญฺจ โภคานํ อาทิยา.

"पुन्हा, गृहपती, आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धर्मयुक्त आणि धर्ममार्गाने प्राप्त केलेल्या संपत्तीने - जे श्रमण आणि ब्राह्मण मद व प्रमादापासून अलिप्त आहेत, जे क्षमा आणि सौजन्यात प्रतिष्ठित आहेत, जे स्वतःचे दमन करतात, स्वतःला शांत करतात आणि स्वतःला परिनिर्वाणाप्रत नेतात, अशा श्रमण-ब्राह्मणांना उच्च फल देणारे, स्वर्गप्राप्ती करून देणारे, सुखद विपाक देणारे आणि स्वर्गाकडे नेणारे दान अर्पण करतो. हा संपत्तीचा पाचवा विनियोग आहे. गृहपती, हेच ते संपत्तीचे पाच विनियोग आहेत."

‘‘ตสฺส เจ, คหปติ, อริยสาวกสฺส อิเม ปญฺจ โภคานํ อาทิเย อาทิยโต โภคา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘เย วต โภคานํ อาทิยา เต จาหํ อาทิยามิ โภคา จ เม ปริกฺขยํ คจฺฉนฺตี’ติ. อิติสฺส โหติ อวิปฺปฏิสาโร. ตสฺส เจ, คหปติ, อริยสาวกสฺส อิเม ปญฺจ โภคานํ อาทิเย อาทิยโต โภคา อภิวฑฺฒนฺติ[Pg.40], ตสฺส เอวํ โหติ – ‘เย วต โภคานํ อาทิยา เต จาหํ อาทิยามิ โภคา จ เม อภิวฑฺฒนฺตี’ติ. อิติสฺส โหติ อุภเยเนว อวิปฺปฏิสาโร’’ติ.

"गृहपती, जर या पाच प्रकारे संपत्तीचा विनियोग करताना त्या आर्यश्रावकाची संपत्ती संपली, तर तो असा विचार करतो: 'संपत्तीचे जे योग्य विनियोग आहेत, ते मी केले आहेत आणि माझी संपत्ती संपली आहे.' यामुळे त्याला कोणताही पश्चात्ताप होत नाही. आणि जर, गृहपती, या पाच प्रकारे संपत्तीचा विनियोग करताना त्या आर्यश्रावकाची संपत्ती वाढली, तर तो असा विचार करतो: 'संपत्तीचे जे योग्य विनियोग आहेत, ते मी केले आहेत आणि माझी संपत्ती वाढली आहे.' अशा प्रकारे, दोन्ही परिस्थितींमध्ये त्याला पश्चात्ताप होत नाही."

‘‘ภุตฺตา โภคา ภตา ภจฺจา, วิติณฺณา อาปทาสุ เม;

อุทฺธคฺคา ทกฺขิณา ทินฺนา, อโถ ปญฺจพลีกตา;

อุปฏฺฐิตา สีลวนฺโต, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

"मी संपत्तीचा उपभोग घेतला आहे, माझ्यावर अवलंबून असणाऱ्यांचे पालनपोषण केले आहे आणि संकटांवर मात केली आहे. मी उच्च फल देणारे दान दिले आहे आणि पाच प्रकारचे बळी (अर्पण) केले आहेत. मी शीलवान, संयमी आणि ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्यांची सेवा केली आहे."

‘‘ยทตฺถํ โภคํ อิจฺเฉยฺย, ปณฺฑิโต ฆรมาวสํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, กตํ อนนุตาปิยํ.

"घरात राहणाऱ्या सुज्ञ (पंडित) माणसाने ज्या हेतूने संपत्तीची इच्छा करावी, तो माझा हेतू साध्य झाला आहे; आणि मी असे कर्म केले आहे ज्याचा मला पश्चात्ताप होत नाही."

‘‘เอตํ อนุสฺสรํ มจฺโจ, อริยธมฺเม ฐิโต นโร;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

"याचे वारंवार स्मरण करणारा मर्त्य मनुष्य आर्य धम्मामध्ये स्थिर राहतो. या लोकातच लोक त्याची प्रशंसा करतात आणि मृत्यूनंतर तो स्वर्गात (देवलोकात) आनंदित होतो." (पहिले सुत्त समाप्त)

๒. สปฺปุริสสุตฺตํ

२. सप्पुरिस सुत्त (सत्पुरुष सुत्त)

๔๒. ‘‘สปฺปุริโส, ภิกฺขเว, กุเล ชายมาโน พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มาตาปิตูนํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ปุตฺตทารสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ทาสกมฺมกรโปริสสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มิตฺตามจฺจานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; สมณพฺราหฺมณานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ.

४२. "भिक्खूंनो, जेव्हा एखाद्या कुळात सत्पुरुष (सज्जन व्यक्ती) जन्माला येतो, तेव्हा तो बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय आणि कल्याणासाठी ठरतो. तो माता-पित्यांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो; पत्नी आणि मुलांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो; दास, कामगार आणि नोकरचाकरांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो; मित्र आणि सहकाऱ्यांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो; आणि श्रमण-ब्राह्मणांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาเมโฆ สพฺพสสฺสานิ สมฺปาเทนฺโต พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส กุเล ชายมาโน พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มาตาปิตูนํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ปุตฺตทารสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ทาสกมฺมกรโปริสสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มิตฺตามจฺจานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; สมณพฺราหฺมณานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหตี’’ติ.

"भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखादा मोठा पर्जन्यमेघ सर्व पिकांना समृद्ध करत बहुसंख्य लोकांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतो; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, जेव्हा एखाद्या कुळात सत्पुरुष जन्माला येतो, तेव्हा तो बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय आणि कल्याणासाठी ठरतो. तो माता-पित्यांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो; पत्नी आणि मुलांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो; दास, कामगार आणि नोकरचाकरांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो; मित्र आणि सहकाऱ्यांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो; आणि श्रमण-ब्राह्मणांच्या हितासाठी, कल्याणासाठी आणि सुखासाठी ठरतो."

‘‘หิโต พหุนฺนํ ปฏิปชฺช โภเค, ตํ เทวตา รกฺขติ ธมฺมคุตฺตํ;

พหุสฺสุตํ สีลวตูปปนฺนํ, ธมฺเม ฐิตํ น วิชหติ กิตฺติ.

"अनेक लोकांच्या कल्याणासाठी आपल्या संपत्तीचा विनियोग करणाऱ्या आणि धम्माद्वारे रक्षिलेल्या त्या सत्पुरुषाचे देवही रक्षण करतात. धम्मामध्ये स्थिर असलेल्या, बहुश्रुत आणि शीलवान व व्रत पाळणाऱ्या अशा व्यक्तीला कीर्ती कधीही सोडत नाही."

‘‘ธมฺมฏฺฐํ [Pg.41] สีลสมฺปนฺนํ, สจฺจวาทึ หิรีมนํ;

เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว, โก ตํ นินฺทิตุมรหติ;

เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ, พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโต’’ติ. ทุติยํ;

"जो धम्मामध्ये प्रतिष्ठित आहे, शीलसंपन्न आहे, सत्यवादी आहे आणि मनात लज्जा (ह्री) बाळगणारा आहे; अशा जंबूनद सोन्याच्या नाण्यासारख्या शुद्ध माणसाची निंदा करण्यास कोण पात्र ठरेल? देवही त्याची प्रशंसा करतात आणि ब्रह्माद्वारेही तो प्रशंसिला जातो." (दुसरे सुत्त समाप्त)

๓. อิฏฺฐสุตฺตํ

३. इठ्ठ सुत्त (इष्ट सुत्त)

๔๓. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

४३. त्यानंतर अनाथपिंडिक गृहपती जेथे भगवान होते तेथे गेले; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या अनाथपिंडिक गृहपतीला भगवान म्हणाले –

‘‘ปญฺจิเม, คหปติ, ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อายุ, คหปติ, อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; วณฺโณ อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; สุขํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ ทุลฺลภํ โลกสฺมึ; ยโส อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; สคฺคา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. อิเม โข, คหปติ, ปญฺจ ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ.

"गृहपती, या जगात पाच गोष्टी अशा आहेत ज्या इष्ट (इच्छिलेल्या), प्रिय, मनपसंत आणि मिळण्यास कठीण आहेत. कोणत्या पाच? गृहपती, दीर्घायुष्य हे या जगात इष्ट, प्रिय, मनपसंत आणि मिळण्यास कठीण आहे; सौंदर्य (वर्ण) हे इष्ट, प्रिय, मनपसंत आणि मिळण्यास कठीण आहे; सुख हे इष्ट, प्रिय, मनपसंत आणि मिळण्यास कठीण आहे; कीर्ती (यश) ही इष्ट, प्रिय, मनपसंत आणि मिळण्यास कठीण आहे; आणि स्वर्ग (देवलोक) हे इष्ट, प्रिय, मनपसंत आणि मिळण्यास कठीण आहेत. गृहपती, या जगात इष्ट, प्रिय, मनपसंत आणि मिळण्यास कठीण असणाऱ्या या पाच गोष्टी आहेत."

‘‘อิเมสํ โข, คหปติ, ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ น อายาจนเหตุ วา ปตฺถนาเหตุ วา ปฏิลาภํ วทามิ. อิเมสํ โข, คหปติ, ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ อายาจนเหตุ วา ปตฺถนาเหตุ วา ปฏิลาโภ อภวิสฺส, โก อิธ เกน หาเยถ?

"गृहपती, या जगात इष्ट, प्रिय, मनपसंत आणि मिळण्यास कठीण असणाऱ्या या पाच गोष्टी केवळ प्रार्थना केल्याने किंवा इच्छा व्यक्त केल्याने प्राप्त होतात, असे मी म्हणत नाही. गृहपती, जर या जगात इष्ट, प्रिय, मनपसंत आणि मिळण्यास कठीण असणाऱ्या या पाच गोष्टी केवळ प्रार्थना केल्याने किंवा इच्छा व्यक्त केल्याने प्राप्त झाल्या असत्या, तर या जगात कोणाला कशाची उणीव भासली असती?"

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก อายุกาโม อายุํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา อายุสฺส วาปิ เหตุ. อายุกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน อายุสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. อายุสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา อายุปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ อายุสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

"गृहपती, दीर्घायुष्याची इच्छा करणाऱ्या आर्यश्रावकाने केवळ दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करणे किंवा त्यातच रममाण होणे योग्य नाही. गृहपती, ज्या आर्यश्रावकाला दीर्घायुष्याची इच्छा आहे, त्याने दीर्घायुष्य देणाऱ्या मार्गाचे (प्रतिपदेचे) आचरण केले पाहिजे. कारण जेव्हा तो दीर्घायुष्य देणाऱ्या मार्गाचे आचरण करतो, तेव्हा ते आचरण त्याला दीर्घायुष्य मिळवून देण्यास कारणीभूत ठरते. त्यामुळे त्याला दिव्य (देवलोकातील) किंवा मानवी दीर्घायुष्य प्राप्त होते."

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก วณฺณกาโม วณฺณํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา วณฺณสฺส วาปิ เหตุ. วณฺณกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน วณฺณสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. วณฺณสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา วณฺณปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ วณฺณสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

"गृहपती, सौंदर्याची (वर्णाची) इच्छा करणाऱ्या आर्यश्रावकाने केवळ सौंदर्यासाठी प्रार्थना करणे किंवा त्यातच रममाण होणे योग्य नाही. गृहपती, ज्या आर्यश्रावकाला सौंदर्याची इच्छा आहे, त्याने सौंदर्य देणाऱ्या मार्गाचे आचरण केले पाहिजे. कारण जेव्हा तो सौंदर्य देणाऱ्या मार्गाचे आचरण करतो, तेव्हा ते आचरण त्याला सौंदर्य मिळवून देण्यास कारणीभूत ठरते. त्यामुळे त्याला दिव्य किंवा मानवी सौंदर्य प्राप्त होते."

‘‘น [Pg.42] โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก สุขกาโม สุขํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา สุขสฺส วาปิ เหตุ. สุขกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน สุขสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. สุขสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา สุขปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ สุขสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

"गृहपती, सुखाची इच्छा करणाऱ्या आर्यश्रावकाने केवळ सुखासाठी प्रार्थना करणे किंवा त्यातच रममाण होणे योग्य नाही. गृहपती, ज्या आर्यश्रावकाला सुखाची इच्छा आहे, त्याने सुख देणाऱ्या मार्गाचे आचरण केले पाहिजे. कारण जेव्हा तो सुख देणाऱ्या मार्गाचे आचरण करतो, तेव्हा ते आचरण त्याला सुख मिळवून देण्यास कारणीभूत ठरते. त्यामुळे त्याला दिव्य किंवा मानवी सुख प्राप्त होते."

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก ยสกาโม ยสํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา ยสสฺส วาปิ เหตุ. ยสกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน ยสสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. ยสสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา ยสปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ ยสสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

"गृहपती, कीर्तीची (यशाची) इच्छा करणाऱ्या आर्यश्रावकाने केवळ कीर्तीसाठी प्रार्थना करणे किंवा त्यातच रममाण होणे योग्य नाही. गृहपती, ज्या आर्यश्रावकाला कीर्तीची इच्छा आहे, त्याने कीर्ती देणाऱ्या मार्गाचे आचरण केले पाहिजे. कारण जेव्हा तो कीर्ती देणाऱ्या मार्गाचे आचरण करतो, तेव्हा ते आचरण त्याला कीर्ती मिळवून देण्यास कारणीभूत ठरते. त्यामुळे त्याला दिव्य किंवा मानवी कीर्ती प्राप्त होते."

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก สคฺคกาโม สคฺคํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา สคฺคานํ วาปิ เหตุ. สคฺคกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน สคฺคสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. สคฺคสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา สคฺคปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ สคฺคาน’’นฺติ.

"गृहपती, स्वर्गाची (देवलोकाची) इच्छा करणाऱ्या आर्यश्रावकाने केवळ स्वर्गासाठी प्रार्थना करणे किंवा त्यातच रममाण होणे योग्य नाही. गृहपती, ज्या आर्यश्रावकाला स्वर्गाची इच्छा आहे, त्याने स्वर्ग देणाऱ्या मार्गाचे आचरण केले पाहिजे. कारण जेव्हा तो स्वर्ग देणाऱ्या मार्गाचे आचरण करतो, तेव्हा ते आचरण त्याला स्वर्ग मिळवून देण्यास कारणीभूत ठरते. त्यामुळे त्याला स्वर्ग प्राप्त होतो."

‘‘อายุํ วณฺณํ ยสํ กิตฺตึ, สคฺคํ อุจฺจากุลีนตํ;

รติโย ปตฺถยาเนน, อุฬารา อปราปรา.

"दीर्घायुष्य, सौंदर्य, कीर्ती, प्रसिद्धी, स्वर्ग, उच्च कुळात जन्म आणि एकामागून एक मिळणारे भव्य आनंद यांची इच्छा करणाऱ्या सुजाण व्यक्तीने (पुण्यकर्मांमध्ये अप्रमाद केला पाहिजे)."

‘‘อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ, ปุญฺญกิริยาสุ ปณฺฑิตา;

‘‘อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ, อธิคณฺหาติ ปณฺฑิโต.

"पुण्यकर्मांच्या बाबतीत पंडित (सुज्ञ लोक) अप्रमादाची (जागरूकतेची) प्रशंसा करतात. जागरूक राहणारा पंडित दोन्ही प्रकारचे हित साध्य करतो:"

‘‘ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ โย อตฺโถ, โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ. ตติยํ;

"या जन्मातील हित आणि परलोकातील हित. या दोन्ही हितांची प्राप्ती केल्यामुळे त्या धीर पुरुषाला 'पंडित' (सुज्ञ) म्हटले जाते." (तिसरे सुत्त समाप्त)

๔. มนาปทายีสุตฺตํ

४. मनापदायी सुत्त (मनपसंत देणारे सुत्त)

๔๔. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อุคฺคสฺส คหปติโน เวสาลิกสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา [Pg.43] เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก ภควนฺตํ เอตทโวจ –

४४. एका वेळी भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा भगवान सकाळी पूर्वाह्नसमयी चिवर परिधान करून, पात्र व चिवर घेऊन वैशाली येथील उग्ग गृहपतीच्या घरी गेले; तेथे गेल्यावर ते मांडलेल्या आसनावर बसले. त्यानंतर वैशालीचा उग्ग गृहपती जेथे भगवान होते तेथे गेला; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला वैशालीचा उग्ग गृहपती भगवंतांना म्हणाला –

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปํ เม, ภนฺเต, สาลปุปฺผกํ ขาทนียํ; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“भन्ते, मी भगवंतांच्या सन्मुख हे ऐकले आहे आणि त्यांच्याकडूनच ग्रहण केले आहे की—‘मनपसंत (प्रिय) वस्तू देणाऱ्याला मनपसंत (प्रिय) फळ मिळते.’ भन्ते, माझे हे साळपुष्पक (साळीच्या लाह्यांचे) खाद्य मला अत्यंत प्रिय आहे. भगवंतांनी माझ्यावर अनुकंपा करून त्याचा स्वीकार करावा.” भगवंतांनी अनुकंपा करून त्याचा स्वीकार केला.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปํ เม, ภนฺเต, สมฺปนฺนโกลกํ สูกรมํสํ ; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“भन्ते, मी भगवंतांच्या सन्मुख हे ऐकले आहे आणि त्यांच्याकडूनच ग्रहण केले आहे की—‘मनपसंत वस्तू देणाऱ्याला मनपसंत फळ मिळते.’ भन्ते, माझे हे बोरांनी युक्त असलेले डुकराचे मांस मला अत्यंत प्रिय आहे. भगवंतांनी माझ्यावर अनुकंपा करून त्याचा स्वीकार करावा.” भगवंतांनी अनुकंपा करून त्याचा स्वीकार केला.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปํ เม, ภนฺเต, นิพฺพตฺตเตลกํ นาลิยสากํ; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“भन्ते, मी भगवंतांच्या सन्मुख हे ऐकले आहे आणि त्यांच्याकडूनच ग्रहण केले आहे की—‘मनपसंत वस्तू देणाऱ्याला मनपसंत फळ मिळते.’ भन्ते, माझी ही तेलात तळलेली नालिय भाजी (कन्सो भाजी) मला अत्यंत प्रिय आहे. भगवंतांनी माझ्यावर अनुकंपा करून तिचा स्वीकार करावा.” भगवंतांनी अनुकंपा करून तिचा स्वीकार केला.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาโป เม, ภนฺเต, สาลีนํ โอทโน วิจิตกาฬโก อเนกสูโป อเนกพฺยญฺชโน; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“भन्ते, मी भगवंतांच्या सन्मुख हे ऐकले आहे आणि त्यांच्याकडूनच ग्रहण केले आहे की—‘मनपसंत वस्तू देणाऱ्याला मनपसंत फळ मिळते.’ भन्ते, काळे दाणे निवडून काढलेला, अनेक प्रकारचे सूप आणि व्यंजनांनी युक्त असलेला हा साळीचा भात मला अत्यंत प्रिय आहे. भगवंतांनी माझ्यावर अनुकंपा करून त्याचा स्वीकार करावा.” भगवंतांनी अनुकंपा करून त्याचा स्वीकार केला.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปานิ เม, ภนฺเต, กาสิกานิ วตฺถานิ; ตานิ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“भन्ते, मी भगवंतांच्या सन्मुख हे ऐकले आहे आणि त्यांच्याकडूनच ग्रहण केले आहे की—‘मनपसंत वस्तू देणाऱ्याला मनपसंत फळ मिळते.’ भन्ते, ही काशीची वस्त्रे मला अत्यंत प्रिय आहेत. भगवंतांनी माझ्यावर अनुकंपा करून त्यांचा स्वीकार करावा.” भगवंतांनी अनुकंपा करून त्यांचा स्वीकार केला.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาโป เม, ภนฺเต, ปลฺลงฺโก โคนกตฺถโต ปฏลิกตฺถโต กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรโณ สอุตฺตรจฺฉโท อุภโตโลหิตกูปธาโน. อปิ จ, ภนฺเต, มยมฺเปตํ ชานาม – ‘เนตํ ภควโต กปฺปตี’ติ. อิทํ เม, ภนฺเต, จนฺทนผลกํ อคฺฆติ อธิกสตสหสฺสํ; ตํ เม ภควา [Pg.44] ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย. อถ โข ภควา อุคฺคํ คหปตึ เวสาลิกํ อิมินา อนุโมทนีเยน อนุโมทิ –

“भन्ते, मी भगवंतांच्या सन्मुख हे ऐकले आहे आणि त्यांच्याकडूनच ग्रहण केले आहे की—‘मनपसंत वस्तू देणाऱ्याला मनपसंत फळ मिळते.’ भन्ते, लांब केसांच्या लोकरीच्या चटईने, फुलांच्या नक्षीच्या पांघरूणाने, उत्कृष्ट कदली-मृगाच्या कातड्याच्या बिछान्याने युक्त, वर छत असलेले आणि दोन्ही बाजूंना लाल रंगाच्या उशी असलेले हे आसन मला अत्यंत प्रिय आहे. परंतु, भन्ते, आम्हाला हे ठाऊक आहे की—‘हे भगवंतांसाठी कप्पिय (योग्य) नाही.’ भन्ते, माझे हे चंदनाचे पीठ (फलक) एक लाखापेक्षा अधिक मूल्याचे आहे. भगवंतांनी माझ्यावर अनुकंपा करून त्याचा स्वीकार करावा.” भगवंतांनी अनुकंपा करून त्याचा स्वीकार केला. त्यानंतर भगवंतांनी वैशालीचा गृहपती उग्ग याला या अनुमोदनाने अनुमोदित केले—

‘‘มนาปทายี ลภเต มนาปํ,โย อุชฺชุภูเตสุ ททาติ ฉนฺทสา;

อจฺฉาทนํ สยนมนฺนปานํ,นานาปฺปการานิ จ ปจฺจยานิ.

“मनपसंत वस्तू देणाऱ्याला मनपसंत फळ मिळते, जो सरळ मार्गी (ऋजू) असणाऱ्यांमध्ये स्वेच्छेने वस्त्र, शयन, अन्न-पान आणि विविध प्रकारचे प्रत्यय दान करतो.

‘‘จตฺตญฺจ มุตฺตญฺจ อนุคฺคหีตํ,เขตฺตูปเม อรหนฺเต วิทิตฺวา;

โส ทุจฺจชํ สปฺปุริโส จชิตฺวา,มนาปทายี ลภเต มนาป’’นฺติ.

“शेतासमान असणाऱ्या अर्हतांना ओळखून, जो आसक्ती सोडून, मुक्त हस्ते आणि अनासक्त चित्ताने दान करतो; तो सत्पुरुष अत्यंत कठीण अशा दानाचा त्याग करून, मनपसंत वस्तू देणारा होऊन मनपसंत फळ प्राप्त करतो.”

อถ โข ภควา อุคฺคํ คหปตึ เวสาลิกํ อิมินา อนุโมทนีเยน อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

त्यानंतर भगवंत वैशालीचा गृहपती उग्ग याला या अनुमोदनाने अनुमोदित करून आसनावरून उठून निघून गेले.

อถ โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก อปเรน สมเยน กาลมกาสิ. กาลงฺกโต จ อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปชฺชิ. เตน โข ปน สมเยน ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อุคฺโค เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข อุคฺคํ เทวปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ เต, อุคฺค, ยถาธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘ตคฺฆ เม, ภควา, ยถาธิปฺปาโย’’ติ. อถ โข ภควา อุคฺคํ เทวปุตฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

त्यानंतर काही काळानंतर वैशालीचा गृहपती उग्ग कालवश झाला. मृत्यू पावल्यानंतर वैशालीचा गृहपती उग्ग एका मनोमय कायात उत्पन्न झाला. त्या वेळी भगवंत श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. त्यानंतर उग्ग देवपुत्र रात्रीच्या प्रथम प्रहरानंतर, अत्यंत दैदिप्यमान वर्णाने संपूर्ण जेतवनाला प्रकाशित करून जेथे भगवंत होते तेथे आला; आल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला उभा राहिला. एका बाजूला उभ्या असलेल्या उग्ग देवपुत्राला भगवंत म्हणाले—“काय उग्ग, तुझ्या इच्छेनुसार सर्व पूर्ण झाले ना?” “नक्कीच, भगवन्, माझ्या इच्छेनुसार सर्व पूर्ण झाले आहे.” त्यानंतर भगवंतांनी उग्ग देवपुत्राला गाथांनी संबोधित केले—

‘‘มนาปทายี ลภเต มนาปํ,อคฺคสฺส ทาตา ลภเต ปุนคฺคํ;

วรสฺส ทาตา วรลาภิ โหติ,เสฏฺฐํ ทโท เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ.

“मनपसंत वस्तू देणाऱ्याला मनपसंत फळ मिळते; श्रेष्ठ वस्तू देणाऱ्याला पुन्हा श्रेष्ठ फळ मिळते; उत्तम वस्तू देणारा उत्तम फळ प्राप्त करतो; आणि सर्वोत्तम वस्तू देणारा सर्वोत्तम स्थानाला प्राप्त होतो.

‘‘โย [Pg.45] อคฺคทายี วรทายี, เสฏฺฐทายี จ โย นโร;

ทีฆายุ ยสวา โหติ, ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ;

“जो मनुष्य श्रेष्ठ देणारा, उत्तम देणारा आणि सर्वोत्तम देणारा असतो; तो जेथे जेथे जन्म घेतो, तेथे तेथे दीर्घायुषी आणि कीर्तिमान होतो.” चौथे (सुत्त समाप्त).

๕. ปุญฺญาภิสนฺทสุตฺตํ

५. पुञ्ञाभिसन्दसुत्त (पुण्यप्रवाह सुत्त)

๔๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ.

४५. “भिक्खूंनो, हे पाच पुण्यप्रवाह, कुशलप्रवाह आहेत, जे सुखाला आणणारे, स्वर्गीय सुख देणारे, सुखद विपाक देणारे, स्वर्गाप्रत नेणारे आणि जे इष्ट, प्रिय, मनपसंत, हितासाठी व सुखासाठी कारणीभूत ठरतात.

‘‘กตเม ปญฺจ? ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จีวรํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ.

“कोणते पाच? भिक्खूंनो, ज्या दायकाचे चीवर वापरून भिक्खू अमर्याद चित्तसमाधी प्राप्त करून विहार करतो; त्या दायकाचा तो अमर्याद पुण्यप्रवाह, कुशलप्रवाह, सुखाला आणणारा, स्वर्गीय सुख देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, प्रिय, मनपसंत, हितासाठी व सुखासाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชมาโน…เป… ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหารํ ปริภุญฺชมาโน…เป… ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มญฺจปีฐํ ปริภุญฺชมาโน…เป….

“ज्या, भिक्खूंनो, भिक्खू पिंडपात ग्रहण करून... पे... ज्या, भिक्खूंनो, भिक्खू विहार वापरून... पे... ज्या, भिक्खूंनो, भिक्खू मंच-पीठ वापरून... पे...

‘‘ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ.

“ज्या, भिक्खूंनो, भिक्खू आजारपणातील औषधोपचार आणि आवश्यक वस्तू वापरून अमर्याद चित्तसमाधी प्राप्त करून विहार करतो; त्या दायकाचा तो अमर्याद पुण्यप्रवाह, कुशलप्रवाह, सुखाला आणणारा, स्वर्गीय सुख देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, प्रिय, मनपसंत, हितासाठी व सुखासाठी कारणीभूत ठरतो. भिक्खूंनो, हेच ते पाच पुण्यप्रवाह, कुशलप्रवाह आहेत, जे सुखाला आणणारे, स्वर्गीय सुख देणारे, सुखद विपाक देणारे, स्वर्गाप्रत नेणारे आणि जे इष्ट, प्रिय, मनपसंत, हितासाठी व सुखासाठी कारणीभूत ठरतात.”

‘‘อิเมหิ จ ปน, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺเขยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“आणि भिक्खूंनो, या पाच पुण्यप्रवाहांनी आणि कुशलप्रवाहांनी युक्त असलेल्या आदरणीय आर्यश्रावकाच्या पुण्याचे मोजमाप करणे सोपे नाही की—‘एवढा पुण्यप्रवाह, कुशलप्रवाह, सुखाला आणणारा, स्वर्गीय सुख देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, प्रिय, मनपसंत, हितासाठी व सुखासाठी कारणीभूत ठरतो.’ तर तो केवळ ‘असंख्य, अप्रमेय, महान पुण्यस्कंध’ याच संज्ञेस पात्र ठरतो.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท น สุกรํ อุทกสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานีติ วา [Pg.46] เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสหสฺสานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานีติ วา; อถ โข อสงฺเขยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาอุทกกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ’. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมหิ ปญฺจหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺเขยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ.

भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे महासागरातील पाण्याचे मोजमाप करणे सोपे नाही की—'यात इतके पाण्याचे घट (अळ्हक) आहेत किंवा इतके शेकडो पाण्याचे घट आहेत किंवा इतके हजारो पाण्याचे घट आहेत किंवा इतके लाखो पाण्याचे घट आहेत'; तर तो केवळ 'असंख्य, अप्रमेय, महा-जलसमूह' म्हणूनच गणला जातो. त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, या पाच पुण्यप्रवाह आणि कुशलप्रवाहांनी युक्त असलेल्या आर्यश्रावकाच्या पुण्याचे मोजमाप करणे सोपे नाही की—'इतका हा पुण्याचा प्रवाह, कुशलप्रवाह सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुखाला देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, कांत (प्रिय), मनाजोगता, हितावह व सुखकारक ठरतो.' तर तो केवळ 'असंख्य, अप्रमेय, महा-पुण्यसमूह' म्हणूनच गणला जातो.

‘‘มโหทธึ อปริมิตํ มหาสรํ,พหุเภรวํ รตฺนคณานมาลยํ;

นชฺโช ยถา นรคณสงฺฆเสวิตา,ปุถู สวนฺตี อุปยนฺติ สาครํ.

ज्याप्रमाणे मानवांच्या समूहांनी सेवित असलेल्या, अनेक दिशांनी वाहणाऱ्या विस्तीर्ण नद्या त्या अपरिमित, महागर्जना करणाऱ्या, अत्यंत भयप्रद आणि विविध रत्नांचे भांडार असलेल्या महासागराला (समुद्राला) जाऊन मिळतात;

‘‘เอวํ นรํ อนฺนทปานวตฺถทํ,เสยฺยานิสชฺชตฺถรณสฺส ทายกํ;

ปุญฺญสฺส ธารา อุปยนฺติ ปณฺฑิตํ,นชฺโช ยถา วาริวหาว สาคร’’นฺติ. ปญฺจมํ;

त्याचप्रमाणे, अन्न, पेय, वस्त्र देणाऱ्या आणि शय्या, आसन व पांघरूण दान करणाऱ्या त्या प्राज्ञ (बुद्धिमान) मनुष्याकडे पुण्याचे प्रवाह धावून येतात; ज्याप्रमाणे जलवाहिन्या नद्या समुद्राकडे धावून जातात.

๖. สมฺปทาสุตฺตํ

६. संपदा सूत्र

๔๖. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, สุตสมฺปทา, จาคสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

४६. भिक्षूंनो, या पाच संपदा आहेत. कोणत्या पाच? श्रद्धा-संपदा, शील-संपदा, श्रुत-संपदा, त्याग-संपदा आणि प्रज्ञा-संपदा. भिक्षूंनो, या पाच संपदा आहेत.

๗. ธนสุตฺตํ

७. धन सूत्र

๔๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ธนานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาธนํ, สีลธนํ, สุตธนํ, จาคธนํ, ปญฺญาธนํ.

४७. भिक्षूंनो, ही पाच प्रकारची धने आहेत. कोणती पाच? श्रद्धा-धन, शील-धन, श्रुत-धन, त्याग-धन आणि प्रज्ञा-धन.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สทฺธาธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธาธนํ.

आणि भिक्षूंनो, श्रद्धा-धन कोणते आहे? येथे, भिक्षूंनो, आर्यश्रावक श्रद्धावान असतो, तो तथागतांच्या बोधीवर श्रद्धा ठेवतो की—'ते भगवंत अर्हत आहेत, सम्यक् संबुद्ध आहेत...पे... देव आणि मनुष्यांचे शास्ता (गुरु) आहेत, बुद्ध आहेत, भगवंत आहेत.' भिक्षूंनो, याला श्रद्धा-धन असे म्हणतात.

‘‘กตมญฺจ[Pg.47], ภิกฺขเว, สีลธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลธนํ.

आणि भिक्षूंनो, शील-धन कोणते आहे? येथे, भिक्षूंनो, आर्यश्रावक प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहतो...पे... सुरा, मेरय, मद्य आणि प्रमादाच्या स्थानांपासून अलिप्त राहतो. भिक्षूंनो, याला शील-धन असे म्हणतात.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สุตธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺโธ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุตธนํ.

आणि भिक्षूंनो, श्रुत-धन कोणते आहे? येथे, भिक्षूंनो, आर्यश्रावक बहुश्रुत असतो...पे... प्रज्ञेने (दृष्टीने) सत्य चांगल्या प्रकारे जाणतो. भिक्षूंनो, याला श्रुत-धन असे म्हणतात.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, จาคธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จาคธนํ.

आणि भिक्षूंनो, त्याग-धन कोणते आहे? येथे, भिक्षूंनो, आर्यश्रावक मत्सराचा मळ दूर झालेल्या चित्ताने गृहस्थाश्रमात राहतो; तो मुक्तहस्त दान देणारा, स्वच्छ हात असलेला (दान देण्यास तत्पर), त्यागात रमणारा, याचना करणाऱ्यांसाठी सुलभ असणारा आणि दान व वाटणी करण्यात आनंद मानणारा असतो. भिक्षूंनो, याला त्याग-धन असे म्हणतात.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาธนํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธนานี’’ติ.

आणि भिक्षूंनो, प्रज्ञा-धन कोणते आहे? येथे, भिक्षूंनो, आर्यश्रावक प्रज्ञावान असतो; तो उदय आणि अस्त (उत्पत्ती आणि विनाश) जाणणाऱ्या, आर्यांना योग्य असणाऱ्या, भेदक आणि दुःखाचा पूर्ण क्षय करणाऱ्या सम्यक् प्रज्ञेने युक्त असतो. भिक्षूंनो, याला प्रज्ञा-धन असे म्हणतात. भिक्षूंनो, हीच ती पाच प्रकारची धने आहेत.

‘‘ยสฺส สทฺธา ตถาคเต, อจลา สุปฺปติฏฺฐิตา;

สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ, อริยกนฺตํ ปสํสิตํ.

ज्याची तथागतांवर अढळ व सुप्रतिष्ठित श्रद्धा आहे; आणि ज्याचे शील कल्याणकारी, आर्यांना प्रिय व प्रशंसनीय आहे;

‘‘สงฺเฆ ปสาโท ยสฺสตฺถิ, อุชุภูตญฺจ ทสฺสนํ;

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ, อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ.

ज्याला संघाविषयी आदरयुक्त प्रसन्नता (प्रसाद) आहे आणि ज्याची दृष्टी सरळ (सम्यक्) झाली आहे; त्याला 'दरिद्री नव्हे' असे म्हणतात, त्याचे जीवन व्यर्थ नाही.

‘‘ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ, ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ;

อนุยุญฺเชถ เมธาวี, สรํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. สตฺตมํ;

म्हणून, बुद्ध शासनाचे स्मरण करत, बुद्धिमान मनुष्याने श्रद्धा, शील, प्रसन्नता आणि धम्मदर्शन (धम्माचे ज्ञान) प्राप्त करण्यासाठी प्रयत्नशील राहावे.

๘. อลพฺภนียฐานสุตฺตํ

८. अलभनीय स्थान सूत्र

๔๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. ‘พฺยาธิธมฺมํ มา พฺยาธียี’ติ …เป… ‘มรณธมฺมํ มา มียี’ติ… ‘ขยธมฺมํ มา ขียี’ติ… ‘นสฺสนธมฺมํ มา นสฺสี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

४८. भिक्षूंनो, या जगात श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणाकडूनही न मिळण्याजोग्या (अलभनीय) पाच गोष्टी आहेत. कोणत्या पाच? 'ज्याला वृद्धत्व येणे स्वाभाविक आहे, ते म्हातारे होऊ नये'—ही गोष्ट या जगात श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणाकडूनही मिळणे शक्य नाही. 'ज्याला आजारी पडणे स्वाभाविक आहे, ते आजारी पडू नये'...पे... 'ज्याला मरणे स्वाभाविक आहे, ते मरू नये'... 'ज्याचा क्षय होणे स्वाभाविक आहे, त्याचा क्षय होऊ नये'... 'ज्याचा नाश होणे स्वाभाविक आहे, त्याचा नाश होऊ नये'—ही गोष्ट या जगात श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणाकडूनही मिळणे शक्य नाही.

‘‘อสฺสุตวโต[Pg.48], ภิกฺขเว, ปุถุชฺชนสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

भिक्षूंनो, अश्रुतवान (ज्याला धम्माचे ज्ञान नाही अशा) पृथग्जनाचे वृद्धत्व येणे स्वाभाविक असलेले शरीर म्हातारे होते. ते म्हातारे झाले असता, तो असा विचार करत नाही की—'केवळ माझेच शरीर म्हातारे होत नाही, तर ज्या काही प्राण्यांचे येणे-जाणे, च्युती (मृत्यू) आणि उत्पत्ती (पुनर्जन्म) होते, त्या सर्व प्राण्यांचे वृद्धत्व येणे स्वाभाविक असलेले शरीर म्हातारे होते. जर मी शरीर म्हातारे झाले म्हणून शोक केला, खिन्न झालो, रडलो, छाती बडवून आक्रोश केला, संभ्रमात पडलो, तर मला अन्नही गोड लागणार नाही, माझ्या शरीराची कांतीही नष्ट होईल, माझे कामधंदेही चालणार नाहीत, माझे शत्रू आनंदित होतील आणि माझे मित्र दुःखी होतील.' तो शरीर म्हातारे झाले असता शोक करतो, खिन्न होतो, रडतो, छाती बडवून आक्रोश करतो, संभ्रमात पडतो. भिक्षूंनो, याला म्हणतात—'अश्रुतवान पृथग्जन, जो शोकरूपी विषारी बाणाने विंधला जाऊन स्वतःलाच पीडा देतो.'

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

पुन्हा, भिक्षूंनो, अश्रुतवान पृथग्जनाचे आजारी पडणे स्वाभाविक असलेले शरीर आजारी पडते...पे... मरणे स्वाभाविक असलेला प्राणी मरतो... क्षय होणे स्वाभाविक असलेली वस्तू क्षयाला जाते... नष्ट होणे स्वाभाविक असलेली वस्तू नष्ट होते. ती नष्ट झाली असता, तो असा विचार करत नाही की—'केवळ माझीच वस्तू नष्ट होत नाही, तर ज्या काही प्राण्यांचे येणे-जाणे, च्युती आणि उत्पत्ती होते, त्या सर्व प्राण्यांची नष्ट होणे स्वाभाविक असलेली वस्तू नष्ट होते. जर मी ती वस्तू नष्ट झाली म्हणून शोक केला, खिन्न झालो, रडलो, छाती बडवून आक्रोश केला, संभ्रमात पडलो, तर मला अन्नही गोड लागणार नाही, माझ्या शरीराची कांतीही नष्ट होईल, माझे कामधंदेही चालणार नाहीत, माझे शत्रू आनंदित होतील आणि माझे मित्र दुःखी होतील.' तो ती वस्तू नष्ट झाली असता शोक करतो, खिन्न होतो, रडतो, छाती बडवून आक्रोश करतो, संभ्रमात पडतो. भिक्षूंनो, याला म्हणतात—'अश्रुतवान पृथग्जन, जो शोकरूपी विषारी बाणाने विंधला जाऊन स्वतःलाच पीडा देतो.'

‘‘สุตวโต จ โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ[Pg.49]. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปติ’’’.

भिक्खूहो, श्रुतवान आर्यश्रावकाची देखील वृद्ध होणे ही जिची प्रकृती आहे अशी गोष्ट वृद्ध होते. ती वृद्ध झाली असता तो असा विचार करतो – 'केवळ माझ्याच बाबतीत वृद्ध होणे ही प्रकृती असलेली गोष्ट वृद्ध होत नाही, तर ज्या ज्या प्राण्यांचे येणे, जाणे, च्युती (मृत्यू) आणि उत्पत्ती (पुनर्जन्म) होते, त्या सर्व प्राण्यांच्या बाबतीत वृद्ध होणे ही प्रकृती असलेली गोष्ट वृद्ध होते. जर मी वृद्ध होणाऱ्या गोष्टीच्या वृद्ध होण्यावर शोक करू लागलो, खिन्न करू लागलो, रडू लागलो, छाती बडवून आक्रोश करू लागलो आणि संभ्रमात पडलो, तर मला अन्नही गोड लागणार नाही, माझ्या शरीराची कांतीही नष्ट होईल, माझे उद्योगधंदेही चालणार नाहीत, माझे शत्रू आनंदित होतील आणि माझे मित्र दुःखी होतील.' तो वृद्ध होणाऱ्या गोष्टीच्या वृद्ध होण्यावर शोक करत नाही, खिन्न होत नाही, रडत नाही, छाती बडवून आक्रोश करत नाही आणि संभ्रमात पडत नाही. भिक्खूहो, यालाच 'श्रुतवान आर्यश्रावक' असे म्हणतात, ज्याने शोकरूपी विषारी बाण उपटून टाकला आहे, ज्या बाणाने विंधलेला अश्रुतवान पृथग्जन स्वतःलाच पीडित करत राहतो. शोकविरहित आणि बाणरहित झालेला तो आर्यश्रावक स्वतःलाच पूर्णपणे शांत करतो.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปตี’’’ติ.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, श्रुतवान आर्यश्रावकाची आजारी पडणे ही जिची प्रकृती आहे अशी गोष्ट आजारी पडते...पे... मरणे ही जिची प्रकृती आहे अशी गोष्ट मरते... क्षय पावणे ही जिची प्रकृती आहे अशी गोष्ट क्षय पावते... नष्ट होणे ही जिची प्रकृती आहे अशी गोष्ट नष्ट होते. ती नष्ट झाली असता तो असा विचार करतो – 'केवळ माझ्याच बाबतीत नष्ट होणे ही प्रकृती असलेली गोष्ट नष्ट होत नाही, तर ज्या ज्या प्राण्यांचे येणे, जाणे, च्युती आणि उत्पत्ती होते, त्या सर्व प्राण्यांच्या बाबतीत नष्ट होणे ही प्रकृती असलेली गोष्ट नष्ट होते. जर मी नष्ट होणाऱ्या गोष्टीच्या नाशावर शोक करू लागलो, खिन्न करू लागलो, रडू लागलो, छाती बडवून आक्रोश करू लागलो आणि संभ्रमात पडलो, तर मला अन्नही गोड लागणार नाही, माझ्या शरीराची कांतीही नष्ट होईल, माझे उद्योगधंदेही चालणार नाहीत, माझे शत्रू आनंदित होतील आणि माझे मित्र दुःखी होतील.' तो नष्ट होणाऱ्या गोष्टीच्या नाशावर शोक करत नाही, खिन्न होत नाही, रडत नाही, छाती बडवून आक्रोश करत नाही आणि संभ्रमात पडत नाही. भिक्खूहो, यालाच 'श्रुतवान आर्यश्रावक' असे म्हणतात, ज्याने शोकरूपी विषारी बाण उपटून टाकला आहे, ज्या बाणाने विंधलेला अश्रुतवान पृथग्जन स्वतःलाच पीडित करत राहतो. शोकविरहित आणि बाणरहित झालेला तो आर्यश्रावक स्वतःलाच पूर्णपणे शांत करतो.

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ.

भिक्खूहो, या जगात श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणाकडूनही न मिळवता येण्याजोग्या या पाच गोष्टी आहेत.

‘‘น โสจนาย ปริเทวนาย,อตฺโถธ ลพฺภา อปิ อปฺปโกปิ;

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา,ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ.

शोक केल्याने किंवा रडल्याने येथे थोडासाही फायदा मिळत नाही. उलट, माणसाला शोकाकुल आणि दुःखी पाहून त्याचे शत्रू आनंदित होतात.

‘‘ยโต จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ,น เวธตี อตฺถวินิจฺฉยญฺญู;

ปจฺจตฺถิกาสฺส ทุขิตา ภวนฺติ,ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ.

परंतु जेव्हा हित आणि अनहित जाणणारा पंडित संकटातही डगमगत नाही, तेव्हा त्याचा पूर्वीसारखाच निर्विकार चेहरा पाहून त्याचे शत्रू दुःखी होतात.

‘‘ชปฺเปน [Pg.50] มนฺเตน สุภาสิเตน,อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา;

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ,ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.

प्रार्थनेने, मंत्रोच्चाराने, सुभाषिते बोलण्याने, लाच (दान) देण्याने किंवा परंपरेचा हवाला देण्याने, ज्या ज्या प्रकारे आणि ज्या ज्या ठिकाणी आपले हित साध्य होऊ शकत असेल, त्या त्या प्रकारे आणि त्या त्या ठिकाणी माणसाने प्रयत्न केला पाहिजे.

‘‘สเจ ปชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย,มยาว อญฺเญน วา เอส อตฺโถ;

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย,กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานี’’ติ. อฏฺฐมํ;

परंतु जर त्याला हे समजले की, 'हे हित माझ्याकडून किंवा इतर कोणाकडूनही मिळवणे अशक्य आहे,' तर त्याने शोक न करता, 'कर्म प्रबळ आहे, आता मी काय करू शकतो?' असा विचार करून ते सहन केले पाहिजे. (आठवे सुत्त समाप्त)

๙. โกสลสุตฺตํ

९. कोसलसुत्त

๔๙. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

४९. एकदा भगवान श्रावस्ती येथील अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेव्हा कोसलचा राजा प्रसेनजित जेथे भगवान होते तेथे आला; आल्यानंतर त्याने भगवंतांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला.

(เตน โข ปน สมเยน มลฺลิกา เทวี กาลงฺกตา โหติ.) อถ โข อญฺญตโร ปุริโส เยน ราชา ปเสนทิ โกสโล เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อุปกณฺณเก อาโรเจติ – ‘‘มลฺลิกา เทวี, เทว, กาลงฺกตา’’ติ. เอวํ วุตฺเต ราชา ปเสนทิ โกสโล ทุกฺขี ทุมฺมโน ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิ.

(त्या वेळी राणी मल्लिका हिचे निधन झाले होते.) तेव्हा एक माणूस जेथे कोसलचा राजा प्रसेनजित होता तेथे आला; आल्यानंतर त्याने राजा प्रसेनजितच्या कानात सांगितले – 'महाराज, राणी मल्लिका मरण पावली आहे.' असे सांगितले असता, राजा प्रसेनजित दुःखी, खिन्न, खांदे पाडलेला, खाली मान घातलेला, विचारमग्न आणि निरुत्तर होऊन बसला.

อถ โข ภควา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ทุกฺขึ ทุมฺมนํ ปตฺตกฺขนฺธํ อโธมุขํ ปชฺฌายนฺตํ อปฺปฏิภานํ วิทิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจิมานิ, มหาราช, อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ…เป… น โสจนาย ปริเทวนาย…เป… กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานี’’ติ. นวมํ.

तेव्हा भगवंतांनी राजा प्रसेनजितला दुःखी, खिन्न, खांदे पाडलेला, खाली मान घातलेला, विचारमग्न आणि निरुत्तर झालेले पाहून राजा प्रसेनजितला असे म्हटले – 'महाराज, या जगात श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणाकडूनही न मिळवता येण्याजोग्या या पाच गोष्टी आहेत. कोणत्या पाच? 'वृद्ध होणे ही जिची प्रकृती आहे अशी गोष्ट वृद्ध होऊ नये' ही न मिळवता येणारी गोष्ट आहे...पे... शोक केल्याने किंवा रडल्याने...पे... कर्म प्रबळ आहे, आता मी काय करू शकतो?' (असा विचार करून सहन करावे). (नववे सुत्त समाप्त)

๑๐. นารทสุตฺตํ

१०. नारदसुत्त

๕๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา นารโท ปาฏลิปุตฺเต วิหรติ กุกฺกุฏาราเม. เตน โข ปน สมเยน มุณฺฑสฺส รญฺโญ ภทฺทา เทวี กาลงฺกตา [Pg.51] โหติ ปิยา มนาปา. โส ภทฺทาย เทวิยา กาลงฺกตาย ปิยาย มนาปาย เนว นฺหายติ น วิลิมฺปติ น ภตฺตํ ภุญฺชติ น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ – รตฺตินฺทิวํ ภทฺทาย เทวิยา สรีเร อชฺโฌมุจฺฉิโต. อถ โข มุณฺโฑ ราชา ปิยกํ โกสารกฺขํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชถ, ยถา มยํ ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ จิรตรํ ปสฺเสยฺยามา’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ปิยโก โกสารกฺโข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิ.

५०. एकदा आयुष्यमान नारद पाटलीपुत्र येथील कुक्कुट आरामात विहार करत होते. त्या वेळी राजा मुंडाची प्रिय आणि आवडती राणी भद्रा हिचे निधन झाले होते. राणी भद्राच्या निधनामुळे राजा मुंड ना स्नान करत होता, ना सुगंधी द्रव्ये लावत होता, ना जेवण करत होता, ना राजकाज पाहत होता – तो रात्रंदिवस राणी भद्राच्या मृत शरीराच्या मोहात बुडून गेला होता. तेव्हा राजा मुंडने आपला खजिनदार पियक याला बोलावून म्हटले – 'मित्रा पियक, असे कर, राणी भद्राचे शरीर तेलाने भरलेल्या लोखंडी पेटीत ठेव आणि तिला दुसऱ्या लोखंडी पेटीने झाकून टाक, जेणेकरून आपण राणी भद्राचे शरीर अधिक काळ पाहू शकू.' खजिनदार पियकने 'तसेच होईल, महाराज' असे म्हणून राजा मुंडच्या आज्ञेचे पालन केले आणि राणी भद्राचे शरीर तेलाने भरलेल्या लोखंडी पेटीत ठेवून दुसऱ्या लोखंडी पेटीने झाकून दिले.

อถ โข ปิยกสฺส โกสารกฺขสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิมสฺส โข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ภทฺทา เทวี กาลงฺกตา ปิยา มนาปา. โส ภทฺทาย เทวิยา กาลงฺกตาย ปิยาย มนาปาย เนว นฺหายติ น วิลิมฺปติ น ภตฺตํ ภุญฺชติ น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ – รตฺตินฺทิวํ ภทฺทาย เทวิยา สรีเร อชฺโฌมุจฺฉิโต. กํ นุ โข มุณฺโฑ ราชา สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปยิรุปาเสยฺย, ยสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ!

तेव्हा खजिनदार पियकच्या मनात असा विचार आला – 'या राजा मुंडची प्रिय आणि आवडती राणी भद्रा मरण पावली आहे. राणी भद्राच्या निधनामुळे तो ना स्नान करत आहे, ना सुगंधी द्रव्ये लावत आहे, ना जेवण करत आहे, ना राजकाज पाहत आहे – तो रात्रंदिवस राणी भद्राच्या मृत शरीराच्या मोहात बुडून गेला आहे. राजा मुंडने अशा कोणत्या श्रमण किंवा ब्राह्मणाची सेवा करावी, ज्यांचा धम्म ऐकून तो आपला शोकरूपी बाण नष्ट करू शकेल?'

อถ โข ปิยกสฺส โกสารกฺขสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา นารโท ปาฏลิปุตฺเต วิหรติ กุกฺกุฏาราเม. ตํ โข ปนายสฺมนฺตํ นารทํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จ’. ยํนูน มุณฺโฑ ราชา อายสฺมนฺตํ นารทํ ปยิรุปาเสยฺย, อปฺเปว นาม มุณฺโฑ ราชา อายสฺมโต นารทสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ.

तेव्हा कोषागार रक्षक पियकच्या मनात असा विचार आला – “हे आयुष्यमान नारद पाटलीपुत्र येथील कुक्कुट आरामात विहार करत आहेत. त्या आयुष्यमान नारदांविषयी अशी कल्याणकारी कीर्ती पसरली आहे की – ‘ते पंडित, चतुर, बुद्धिमान, बहुश्रुत, सुंदर प्रवचनकार, प्रतिभावान, ज्येष्ठ आणि अर्हत आहेत.’ जर राजा मुंड आयुष्यमान नारदांची भेट घेईल, तर कदाचित राजा मुंड आयुष्यमान नारदांकडून धम्म ऐकून आपला शोकशल्य (दुःखाचा बाण) त्यागू शकेल.”

อถ โข ปิยโก โกสารกฺโข เยน มุณฺโฑ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มุณฺฑํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ โข, เทว, อายสฺมา นารโท ปาฏลิปุตฺเต วิหรติ กุกฺกุฏาราเม. ตํ โข ปนายสฺมนฺตํ นารทํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว [Pg.52] อรหา จ’. ยทิ ปน เทโว อายสฺมนฺตํ นารทํ ปยิรุปาเสยฺย, อปฺเปว นาม เทโว อายสฺมโต นารทสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, อายสฺมนฺตํ นารทํ ปฏิเวเทหิ. กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิโต อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ! ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ปิยโก โกสารกฺโข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา นารโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นารทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปิยโก โกสารกฺโข อายสฺมนฺตํ นารทํ เอตทโวจ –

तेव्हा कोषागार रक्षक पियक जेथे राजा मुंड होता तेथे गेला; आणि राजा मुंडला म्हणाला – “महाराज, हे आयुष्यमान नारद पाटलीपुत्र येथील कुक्कुट आरामात विहार करत आहेत. त्या आयुष्यमान नारदांविषयी अशी कल्याणकारी कीर्ती पसरली आहे की – ‘ते पंडित, चतुर, बुद्धिमान, बहुश्रुत, सुंदर प्रवचनकार, प्रतिभावान, ज्येष्ठ आणि अर्हत आहेत.’ जर महाराज आयुष्यमान नारदांची भेट घेतील, तर कदाचित महाराज आयुष्यमान नारदांकडून धम्म ऐकून आपला शोकशल्य त्यागू शकतील.” “तसे असेल तर, प्रिय पियक, आयुष्यमान नारदांना पूर्वकल्पना दे. कारण माझ्यासारख्या राजाने आपल्या राज्यात राहणाऱ्या श्रमण किंवा ब्राह्मणांना पूर्वकल्पना दिल्याशिवाय त्यांच्याकडे जाणे कसे बरे योग्य वाटेल?” “तसेच असो, महाराज,” असे म्हणून कोषागार रक्षक पियकने राजा मुंडच्या आज्ञेचा स्वीकार केला आणि तो जेथे आयुष्यमान नारद होते तेथे गेला. तेथे जाऊन त्याने आयुष्यमान नारदांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या कोषागार रक्षक पियकने आयुष्यमान नारदांना असे म्हटले –

‘‘อิมสฺส, ภนฺเต, มุณฺฑสฺส รญฺโญ ภทฺทา เทวี กาลงฺกตา ปิยา มนาปา. โส ภทฺทาย เทวิยา กาลงฺกตาย ปิยาย มนาปาย เนว นฺหายติ น วิลิมฺปติ น ภตฺตํ ภุญฺชติ น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ – รตฺตินฺทิวํ ภทฺทาย เทวิยา สรีเร อชฺโฌมุจฺฉิโต. สาธุ, ภนฺเต, อายสฺมา นารโท มุณฺฑสฺส รญฺโญ ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา มุณฺโฑ ราชา อายสฺมโต นารทสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ, ปิยก, มุณฺโฑ ราชา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

“भंते, या राजा मुंडची प्रिय आणि मनपसंत राणी भद्रा हिचे निधन झाले आहे. प्रिय व मनपसंत राणी भद्रा हिच्या निधनामुळे तो स्नान करत नाही, सुगंधी द्रव्ये लावत नाही, भोजन करत नाही आणि राजकारभाराची कामेही करत नाही – तो रात्रंदिवस राणी भद्रेच्या मृत शरीराजवळच मोहाने व्याकुळ होऊन बसून राहतो. भंते, हे चांगले होईल जर आयुष्यमान नारद राजा मुंडला अशा प्रकारे धम्म उपदेश करतील, जेणेकरून राजा मुंड आयुष्यमान नारदांचा धम्म ऐकून आपला शोकशल्य त्यागू शकेल.” “पियक, आता राजा मुंड ज्या वेळेला योग्य समजेल, (त्या वेळी त्याने यावे).”

อถ โข ปิยโก โกสารกฺโข อุฏฺฐายาสนา อายสฺมนฺตํ นารทํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน มุณฺโฑ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มุณฺฑํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘กตาวกาโส โข, เทว, อายสฺมตา นารเทน. ยสฺสทานิ เทโว กาลํ มญฺญตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ปิยโก โกสารกฺโข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา มุณฺฑํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ. ยสฺสทานิ เทโว กาลํ มญฺญตี’’ติ.

तेव्हा कोषागार रक्षक पियक आपल्या आसनावरून उठला, त्याने आयुष्यमान नारदांना अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि तो जेथे राजा मुंड होता तेथे गेला. तेथे जाऊन तो राजा मुंडला म्हणाला – “महाराज, आयुष्यमान नारदांनी भेटण्याची अनुमती दिली आहे. आता महाराज ज्या वेळेला योग्य समजतील (त्या वेळी प्रस्थान करावे).” “तसे असेल तर, प्रिय पियक, उत्तम उत्तम रथ तयार कर.” “तसेच असो, महाराज,” असे म्हणून कोषागार रक्षक पियकने राजा मुंडच्या आज्ञेचे पालन केले आणि उत्तम उत्तम रथ तयार करून राजा मुंडला म्हणाला – “महाराज, आपल्यासाठी उत्तम उत्तम रथ तयार आहेत. आता महाराज ज्या वेळेला योग्य समजतील (त्या वेळी प्रस्थान करावे).”

อถ โข มุณฺโฑ ราชา ภทฺรํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ เยน กุกฺกุฏาราโม เตน ปายาสิ มหจฺจา ราชานุภาเวน อายสฺมนฺตํ นารทํ ทสฺสนาย. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว อารามํ ปาวิสิ. อถ โข มุณฺโฑ ราชา [Pg.53] เยน อายสฺมา นารโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นารทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มุณฺฑํ ราชานํ อายสฺมา นารโท เอตทโวจ –

तेव्हा राजा मुंड एका उत्तम रथावर आरूढ झाला आणि इतर उत्तम रथांसह मोठ्या राजेशाही थाटात आयुष्यमान नारदांच्या दर्शनासाठी कुक्कुट आरामाकडे निघाला. रथ जाण्यायोग्य रस्ता होता तिथपर्यंत रथाने जाऊन, रथातून खाली उतरून तो पायीच आरामात शिरला. त्यानंतर राजा मुंड जेथे आयुष्यमान नारद होते तेथे गेला; तेथे जाऊन त्याने आयुष्यमान नारदांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या राजा मुंडला आयुष्यमान नारद असे म्हणाले –

‘‘ปญฺจิมานิ, มหาราช, อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. ‘พฺยาธิธมฺมํ มา พฺยาธียี’ติ…เป… ‘มรณธมฺมํ มา มียี’ติ… ‘ขยธมฺมํ มา ขียี’ติ… ‘นสฺสนธมฺมํ มา นสฺสี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

“महाराज, या जगात श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणाकडूनही न मिळवता येण्याजोग्या (अशक्य असणाऱ्या) पाच गोष्टी आहेत. कोणत्या पाच? १. ‘ज्याला वृद्धत्व येणे स्वाभाविक आहे, त्याला वृद्धत्व येऊ नये’ – ही गोष्ट या जगात श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणाकडूनही मिळवता येणे अशक्य आहे. २. ‘ज्याला आजारी पडणे स्वाभाविक आहे, ते आजारी पडू नये’... ३. ‘ज्याला मरणे स्वाभाविक आहे, ते मरू नये’... ४. ‘ज्याला क्षय पावणे स्वाभाविक आहे, त्याचा क्षय होऊ नये’... ५. ‘ज्याला नष्ट होणे स्वाभाविक आहे, ते नष्ट होऊ नये’ – ही गोष्ट या जगात श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणाकडूनही मिळवता येणे अशक्य आहे.”

‘‘อสฺสุตวโต, มหาราช, ปุถุชฺชนสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

“महाराज, अज्ञानी (धम्म न ऐकलेल्या) सामान्य माणसाला जेव्हा वृद्धत्व येते, तेव्हा तो वृद्धत्व आले असता असा विचार करत नाही – ‘केवळ मला एकट्यालाच वृद्धत्व आलेले नाही, तर ज्या ज्या प्राण्यांचे या जगात येणे, जाणे, मृत्यू आणि पुनर्जन्म होतो, त्या सर्व प्राण्यांना वृद्धत्व येत असते. जर मी वृद्धत्व आले असता शोक करू लागलो, कष्टी झालो, रडू लागलो, छाती बडवून आक्रोश करू लागलो आणि मोहात पडलो, तर मला अन्नही गोड लागणार नाही, माझ्या शरीराची कांतीही नष्ट होईल, माझे कामधंदेही चालणार नाहीत, माझे शत्रू आनंदित होतील आणि माझे मित्र दुःखी होतील.’ तो वृद्धत्व आले असता शोक करतो, कष्टी होतो, रडतो, छाती बडवून आक्रोश करतो आणि मोहात पडतो. महाराज, यालाच म्हणतात – ‘अज्ञानी सामान्य माणूस, जो विषाने माखलेल्या शोकशल्य (दुःखाच्या बाणाने) विद्ध होऊन स्वतःलाच पीडा देत राहतो.’”

‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

“पुन्हा आणखी, महाराज, अज्ञानी सामान्य माणसाला जेव्हा आजारपण येते... मृत्यू येतो... क्षय होतो... किंवा जेव्हा नाश पावणारी गोष्ट नष्ट होते, तेव्हा ती गोष्ट नष्ट झाली असता तो असा विचार करत नाही – ‘केवळ माझीच नाश पावणारी गोष्ट नष्ट झालेली नाही, तर ज्या ज्या प्राण्यांचे या जगात येणे, जाणे, मृत्यू आणि पुनर्जन्म होतो, त्या सर्व प्राण्यांच्या नाश पावणाऱ्या गोष्टी नष्ट होत असतात. जर मी ती गोष्ट नष्ट झाली असता शोक करू लागलो, कष्टी झालो, रडू लागलो, छाती बडवून आक्रोश करू लागलो आणि मोहात पडलो, तर मला अन्नही गोड लागणार नाही, माझ्या शरीराची कांतीही नष्ट होईल, माझे कामधंदेही चालणार नाहीत, माझे शत्रू आनंदित होतील आणि माझे मित्र दुःखी होतील.’ तो ती गोष्ट नष्ट झाली असता शोक करतो, कष्टी होतो, रडतो, छाती बडवून आक्रोश करतो आणि मोहात पडतो. महाराज, यालाच म्हणतात – ‘अज्ञानी सामान्य माणूस, जो विषाने माखलेल्या शोकशल्य (दुःखाच्या बाणाने) विद्ध होऊन स्वतःलाच पीडा देत राहतो.’”

‘‘สุตวโต [Pg.54] จ โข, มหาราช, อริยสาวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปติ’’’.

“महाराज, सुतवंत (श्रुतवान) आर्यश्रावकाची जीर्ण होणारी (वृद्ध होणारी) गोष्ट जीर्ण होते. ती गोष्ट जीर्ण झाली असता तो आर्यश्रावक असा विचार करतो – ‘केवळ माझ्याच बाबतीत जीर्ण होणारी गोष्ट जीर्ण होत नाही, तर ज्या ज्या प्राण्यांचे येणे (जन्म), जाणे (मृत्यू), च्युती (पतन) आणि उत्पत्ती (पुनर्जन्म) होते, त्या सर्व प्राण्यांची जीर्ण होणारी गोष्ट जीर्ण होतेच. जर मी या जीर्ण होणाऱ्या गोष्टीच्या जीर्ण होण्यावर शोक केला, कष्ट सोसले, रडलो, छाती बडवून घेतली, संभ्रमात पडलो, तर मला अन्नही गोड लागणार नाही, माझ्या शरीराची कांती नष्ट होईल, माझे उद्योगधंदे चालणार नाहीत, माझे शत्रू आनंदी होतील आणि माझे मित्र दुःखी होतील.’ तो जीर्ण होणाऱ्या गोष्टीच्या जीर्ण होण्यावर शोक करत नाही, कष्ट सोसत नाही, रडत नाही, छाती बडवून घेत नाही, संभ्रमात पडत नाही. महाराज, यालाच असे म्हणतात की – ‘सुतवंत आर्यश्रावकाने तो विषारी शोकरूपी बाण उपटून टाकला आहे, ज्याने विंधलेला अश्रुतवान (अज्ञानी) पृथग्जन स्वतःलाच पीडित करत असतो. शोकविरहित आणि बाणरहित झालेला आर्यश्रावक स्वतःलाच परिनिर्वाण (शांतता) प्राप्त करून देतो.’”

‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, สุตวโต อริยสาวกสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปติ ’’’.

“पुन्हा दुसरे असे की, महाराज, सुतवंत आर्यश्रावकाची आजारी पडणारी गोष्ट आजारी पडते... पे... मरण पावणारी गोष्ट मरण पावते... क्षय पावणारी गोष्ट क्षय पावते... नष्ट होणारी गोष्ट नष्ट होते. ती नष्ट होणारी गोष्ट नष्ट झाली असता तो असा विचार करतो – ‘केवळ माझ्याच बाबतीत नष्ट होणारी गोष्ट नष्ट होत नाही, तर ज्या ज्या प्राण्यांचे येणे, जाणे, च्युती आणि उत्पत्ती होते, त्या सर्व प्राण्यांची नष्ट होणारी गोष्ट नष्ट होतेच. जर मी या नष्ट होणाऱ्या गोष्टीच्या नष्ट होण्यावर शोक केला, कष्ट सोसले, रडलो, छाती बडवून घेतली, संभ्रमात पडलो, तर मला अन्नही गोड लागणार नाही, माझ्या शरीराची कांती नष्ट होईल, माझे उद्योगधंदे चालणार नाहीत, माझे शत्रू आनंदी होतील आणि माझे मित्र दुःखी होतील.’ तो नष्ट होणाऱ्या गोष्टीच्या नष्ट होण्यावर शोक करत नाही, कष्ट सोसत नाही, रडत नाही, छाती बडवून घेत नाही, संभ्रमात पडत नाही. महाराज, यालाच असे म्हणतात की – ‘सुतवंत आर्यश्रावकाने तो विषारी शोकरूपी बाण उपटून टाकला आहे, ज्याने विंधलेला अश्रुतवान पृथग्जन स्वतःलाच पीडित करत असतो. शोकविरहित आणि बाणरहित झालेला आर्यश्रावक स्वतःलाच परिनिर्वाण प्राप्त करून देतो.’”

‘‘อิมานิ โข, มหาราช, ปญฺจ อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ.

“महाराज, ही पाच अशी ठाणी (गोष्टी) आहेत जी या जगात कोणत्याही श्रमणाने, ब्राह्मणाने, देवाने, माराने, ब्रह्माने किंवा इतर कोणाकडूनही मिळवता येणे शक्य नाही.”

‘‘น โสจนาย ปริเทวนาย,อตฺโถธ ลพฺภา อปิ อปฺปโกปิ;

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา,ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ.

“शोक केल्याने किंवा रडल्याने कोणताही फायदा, अगदी थोडासुद्धा मिळत नाही. उलट, शोक करणाऱ्या आणि दुःखी झालेल्या माणसाला पाहून त्याचे शत्रू आनंदी होतात.”

‘‘ยโต [Pg.55] จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ,น เวธตี อตฺถวินิจฺฉยญฺญู;

ปจฺจตฺถิกาสฺส ทุขิตา ภวนฺติ,ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ.

“परंतु जेव्हा संकटातही हित-अहित जाणणारा ज्ञानी मनुष्य डगमगत नाही, तेव्हा त्याचा पूर्वीसारखाच शांत आणि अविचल चेहरा पाहून त्याचे शत्रू दुःखी होतात.”

‘‘ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน,อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา;

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ,ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.

“प्रार्थनेने, मंत्राने, सुभाषिते (चांगले शब्द) बोलून, दान देऊन किंवा परंपरेचा हवाला देऊन, ज्या ज्या प्रकारे आणि ज्या ज्या ठिकाणी आपले हित साध्य होऊ शकते, त्या त्या प्रकारे आणि त्या त्या ठिकाणी माणसाने प्रयत्न केला पाहिजे.”

‘‘สเจ ปชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย,มยาว อญฺเญน วา เอส อตฺโถ;

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย,กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานี’’ติ.

“पण जर त्याला हे समजले की हे हित माझ्याकडून किंवा इतर कोणाकडूनही मिळवणे अशक्य आहे, तर त्याने शोक न करता, ‘कर्म दृढ आहे, आता मी काय करू शकतो?’ असा विचार करून ते सहन केले पाहिजे.”

เอวํ วุตฺเต มุณฺโฑ ราชา อายสฺมนฺตํ นารทํ เอตทโวจ – ‘‘โก นาโม อยํ, ภนฺเต, ธมฺมปริยาโย’’ติ? ‘‘โสกสลฺลหรโณ นาม อยํ, มหาราช, ธมฺมปริยาโย’’ติ. ‘‘ตคฺฆ, ภนฺเต, โสกสลฺลหรโณ ! อิมญฺหิ เม, ภนฺเต, ธมฺมปริยายํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปหีน’’นฺติ.

असे म्हटले असता, मुंड राजाने आयुष्यमान नारदांना असे विचारले – “भंते, या धम्मपर्यायाचे (धम्म उपदेशाचे) नाव काय आहे?” “महाराज, या धम्मपर्यायाचे नाव ‘शोकसल्लहरण’ (शोकरूपी बाण उपटून टाकणारा) असे आहे.” “नक्कीच, भंते, हा शोकसल्लहरणच आहे! कारण, भंते, हा धम्मपर्याय ऐकून माझा शोकरूपी बाण नष्ट झाला आहे.”

อถ โข มุณฺโฑ ราชา ปิยกํ โกสารกฺขํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ ฌาเปถ; ถูปญฺจสฺสา กโรถ. อชฺชตคฺเค ทานิ มยํ นฺหายิสฺสาม เจว วิลิมฺปิสฺสาม ภตฺตญฺจ ภุญฺชิสฺสาม กมฺมนฺเต จ ปโยเชสฺสามา’’ติ. ทสมํ.

त्यानंतर मुंड राजाने कोषाध्यक्ष पियकाला बोलावून म्हटले – “तर मग, प्रिय पियक, भद्रा देवीच्या शरीरावर अंत्यसंस्कार (दाहसंस्कार) करा आणि तिच्यासाठी एक स्तूप बांधा. आजपासून आता आम्ही स्नान करू, सुगंधी द्रव्ये लावू, भोजन करू आणि राजकारभाराच्या कामात लक्ष घालू.” (दहावे सूत्त समाप्त.)

มุณฺฑราชวคฺโค ปญฺจโม.

मुंडराजवर्ग पाचवा समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

อาทิโย สปฺปุริโส อิฏฺฐา, มนาปทายีภิสนฺทํ;

สมฺปทา จ ธนํ ฐานํ, โกสโล นารเทน จาติ.

आदिय, सत्पुरुष, इष्ट, मनापदायी, अभिसंद, संपदा, धन, ठाण, कोसल आणि नारद.

ปฐมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

पहिले पन्नास (प्रथम पण्णासक) समाप्त.

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

२. दुसरे पन्नास (द्वितीय पण्णासक)

(๖) ๑. นีวรณวคฺโค

(६) १. नीवरण वर्ग

๑. อาวรณสุตฺตํ

१. आवरण सुत्त

๕๑. เอวํ [Pg.56] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

५१. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेथे भगवानांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूहो!” “भंते!” असे त्या भिक्खूंनी भगवानांना उत्तर दिले. भगवान म्हणाले –

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาวรณา นีวรณา เจตโส อชฺฌารุหา ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณา. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺโท, ภิกฺขเว, อาวรโณ นีวรโณ เจตโส อชฺฌารุโห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรโณ. พฺยาปาโท, ภิกฺขเว, อาวรโณ นีวรโณ เจตโส อชฺฌารุโห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรโณ. ถินมิทฺธํ, ภิกฺขเว, อาวรณํ นีวรณํ เจตโส อชฺฌารุหํ ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณํ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, ภิกฺขเว, อาวรณํ นีวรณํ เจตโส อชฺฌารุหํ ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณํ. วิจิกิจฺฉา, ภิกฺขเว, อาวรณา นีวรณา เจตโส อชฺฌารุหา ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาวรณา นีวรณา เจตโส อชฺฌารุหา ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณา.

“भिक्खूहो, हे पाच आवरण (अडथळे), नीवरण (मनाचे आच्छादन), मनाला दडपणारे आणि प्रज्ञा दुर्बळ करणारे धर्म आहेत. कोणते पाच? भिक्खूहो, कामच्छंद (इंद्रियसुखाची इच्छा) हे एक आवरण, नीवरण, मनाला दडपणारे आणि प्रज्ञा दुर्बळ करणारे आहे. भिक्खूहो, व्यापाद (द्वेष/क्रोध) हे आवरण, नीवरण, मनाला दडपणारे आणि प्रज्ञा दुर्बळ करणारे आहे. भिक्खूहो, थिनमिद्ध (आळस आणि डुलकी/ग्लानी) हे आवरण, नीवरण, मनाला दडपणारे आणि प्रज्ञा दुर्बळ करणारे आहे. भिक्खूहो, उद्धच्च-कुक्कुच्च (अस्वस्थता आणि पश्चात्ताप) हे आवरण, नीवरण, मनाला दडपणारे आणि प्रज्ञा दुर्बळ करणारे आहे. भिक्खूहो, विचिकित्सा (शंका/संशय) हे आवरण, नीवरण, मनाला दडपणारे आणि प्रज्ञा दुर्बळ करणारे आहे. भिक्खूहो, हेच ते पाच आवरण, नीवरण, मनाला दडपणारे आणि प्रज्ञा दुर्बळ करणारे धर्म आहेत.”

‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ อปฺปหาย, อพลาย ปญฺญาย ทุพฺพลาย อตฺตตฺถํ วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นที ปพฺพเตยฺยา ทูรงฺคมา สีฆโสตา หารหารินี. ตสฺสา ปุริโส อุภโต นงฺคลมุขานิ วิวเรยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มชฺเฌ นทิยา โสโต วิกฺขิตฺโต วิสโฏ พฺยาทิณฺโณ เนว ทูรงฺคโม อสฺส น สีฆโสโต น หารหารี. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, โส วต ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ อปฺปหาย, อพลาย ปญฺญาย ทุพฺพลาย อตฺตตฺถํ [Pg.57] วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“भिक्खूहो, तो भिक्खू मनाला झाकोळणारे, अडथळा आणणारे, चित्तावर आरूढ होणारे आणि प्रज्ञेला दुर्बळ करणारे हे पाच अडथळे (नीवरण) नष्ट न करता, आपल्या शक्तीहीन व दुर्बळ प्रज्ञेने स्वतःचे हित जाणेल, इतरांचे हित जाणेल, किंवा दोघांचेही हित जाणेल, अथवा मानवी धर्मापेक्षा श्रेष्ठ अशा आर्यांना योग्य असणाऱ्या विशेष ज्ञान आणि दर्शनाचा साक्षात्कार करेल, हे मुळीच शक्य नाही. भिक्खूहो, जसे पर्वतावरून वाहणारी, दूरवर जाणारी, वेगवान प्रवाह असणारी आणि सोबत कचरा वाहून नेणारी एखादी नदी असावी. एखाद्या माणसाने तिच्या दोन्ही किनाऱ्यांवरून पाण्याचे पाट (कालवे) उघडावेत. भिक्खूहो, अशा वेळी नदीच्या पात्रातील तो प्रवाह विखुरला जाईल, पसरला जाईल आणि विभागला जाईल; ज्यामुळे ती नदी दूरवर वाहू शकणार नाही, तिचा प्रवाह वेगवान राहणार नाही आणि ती सोबत कचरा वाहून नेऊ शकणार नाही. भिक्खूहो, त्याचप्रमाणे, तो भिक्खू मनाला झाकोळणारे, अडथळा आणणारे, चित्तावर आरूढ होणारे आणि प्रज्ञेला दुर्बळ करणारे हे पाच अडथळे नष्ट न करता, आपल्या शक्तीहीन व दुर्बळ प्रज्ञेने स्वतःचे हित जाणेल, इतरांचे हित जाणेल, किंवा दोघांचेही हित जाणेल, अथवा मानवी धर्मापेक्षा श्रेष्ठ अशा आर्यांना योग्य असणाऱ्या विशेष ज्ञान आणि दर्शनाचा साक्षात्कार करेल, हे मुळीच शक्य नाही.”

‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ ปหาย, พลวติยา ปญฺญาย อตฺตตฺถํ วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นที ปพฺพเตยฺยา ทูรงฺคมา สีฆโสตา หารหารินี. ตสฺสา ปุริโส อุภโต นงฺคลมุขานิ ปิทเหยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มชฺเฌ นทิยา โสโต อวิกฺขิตฺโต อวิสโฏ อพฺยาทิณฺโณ ทูรงฺคโม เจว อสฺส สีฆโสโต จ หารหารี จ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, โส วต ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ ปหาย, พลวติยา ปญฺญาย อตฺตตฺถํ วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ปฐมํ.

“परंतु भिक्खूहो, तो भिक्खू मनाला झाकोळणारे, अडथळा आणणारे, चित्तावर आरूढ होणारे आणि प्रज्ञेला दुर्बळ करणारे हे पाच अडथळे (नीवरण) नष्ट करून, आपल्या बलवान प्रज्ञेने स्वतःचे हित जाणेल, इतरांचे हित जाणेल, किंवा दोघांचेही हित जाणेल, अथवा मानवी धर्मापेक्षा श्रेष्ठ अशा आर्यांना योग्य असणाऱ्या विशेष ज्ञान आणि दर्शनाचा साक्षात्कार करेल, हे निश्चितच शक्य आहे. भिक्खूहो, जसे पर्वतावरून वाहणारी, दूरवर जाणारी, वेगवान प्रवाह असणारी आणि सोबत कचरा वाहून नेणारी एखादी नदी असावी. एखाद्या माणसाने तिच्या दोन्ही किनाऱ्यांवरून पाण्याचे पाट बंद करावेत. भिक्खूहो, अशा वेळी नदीच्या पात्रातील तो प्रवाह विखुरला जाणार नाही, पसरला जाणार नाही आणि विभागला जाणार नाही; ज्यामुळे ती नदी दूरवर वाहू शकेल, तिचा प्रवाह वेगवान राहील आणि ती सोबत कचरा वाहून नेऊ शकेल. भिक्खूहो, त्याचप्रमाणे, तो भिक्खू मनाला झाकोळणारे, अडथळा आणणारे, चित्तावर आरूढ होणारे आणि प्रज्ञेला दुर्बळ करणारे हे पाच अडथळे नष्ट करून, आपल्या बलवान प्रज्ञेने स्वतःचे हित जाणेल, इतरांचे हित जाणेल, किंवा दोघांचेही हित जाणेल, अथवा मानवी धर्मापेक्षा श्रेष्ठ अशा आर्यांना योग्य असणाऱ्या विशेष ज्ञान आणि दर्शनाचा साक्षात्कार करेल, हे निश्चितच शक्य आहे.” पहिले सुत्त समाप्त.

๒. อกุสลราสิสุตฺตํ

२. अकुसलरासि सुत्त (अकुशल समूह सुत्त)

๕๒. ‘‘อกุสลราสีติ, ภิกฺขเว, วทมาโน ปญฺจ นีวรเณ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. เกวโล หายํ, ภิกฺขเว, อกุสลราสิ ยทิทํ ปญฺจ นีวรณา. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ. อกุสลราสีติ, ภิกฺขเว, วทมาโน อิเม ปญฺจ นีวรเณ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. เกวโล หายํ, ภิกฺขเว, อกุสลราสิ ยทิทํ ปญฺจ นีวรณา’’ติ. ทุติยํ.

५२. “भिक्खूहो, 'अकुशल गोष्टींचा समूह' असे म्हणताना, जर कोणी योग्य प्रकारे म्हणू इच्छित असेल, तर त्याने या पाच अडथळ्यांविषयी (नीवरणांविषयी) म्हणावे. कारण भिक्खूहो, हा संपूर्ण अकुशल गोष्टींचा समूह म्हणजेच हे पाच अडथळे आहेत. ते पाच कोणते? कामच्छंद-नीवरण (इंद्रियसुखाची तीव्र इच्छा), व्यापाद-नीवरण (द्वेष/क्रोध), थिनमिद्ध-नीवरण (आळस आणि डुलकी), उद्धच्चकुक्कुच्च-नीवरण (अस्वस्थता आणि पश्चात्ताप), आणि विचिकिच्छा-नीवरण (शंका/संशय). भिक्खूहो, 'अकुशल गोष्टींचा समूह' असे म्हणताना, जर कोणी योग्य प्रकारे म्हणू इच्छित असेल, तर त्याने या पाच अडथळ्यांविषयी म्हणावे. कारण भिक्खूहो, हा संपूर्ण अकुशल गोष्टींचा समूह म्हणजेच हे पाच अडथळे आहेत.” दुसरे सुत्त समाप्त.

๓. ปธานิยงฺคสุตฺตํ

३. पधानियंग सुत्त (प्रयत्नांची अंगे सुत्त)

๕๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ปธานิยงฺคานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ [Pg.58] อปฺปาตงฺโก; สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย; อสโฐ โหติ อมายาวี; ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปธานิยงฺคานี’’ติ. ตติยํ.

५३. “भिक्खूहो, प्रयत्नांची (साधनेची) ही पाच अंगे आहेत. ती पाच कोणती? येथे, भिक्खूहो, भिक्खू श्रद्धावान असतो. तो तथागतांच्या संबोधीवर (ज्ञानावर) अशी श्रद्धा ठेवतो: 'ते भगवान अर्हत, सम्यक संबुद्ध, विद्या आणि आचरणाने संपन्न, सुगत, लोकविदू (लोकांचे ज्ञाते), अदम्य पुरुषांचे सारथी असणारे अनुपम पुरुष, देव आणि मानवांचे शास्ता (गुरू), बुद्ध आणि भगवान आहेत.' तो निरोगी आणि व्याधीमुक्त असतो; त्याची पचनशक्ती उत्तम असते, जी फार थंडही नसते आणि फार उष्णही नसते, तर मध्यम असून साधनेसाठी अनुकूल असते. तो निष्कपट आणि प्रामाणिक असतो; तो शास्त्यांसमोर (गुरूंसमोर) किंवा सुज्ञ सब्रह्मचाऱ्यांसमोर स्वतःला जसा आहे तसाच प्रकट करतो. तो अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी दृढ प्रयत्नशील राहतो; तो बलवान, पराक्रमी असतो आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत आपली जबाबदारी कधीही सोडत नाही. तो प्रज्ञावान असतो; तो उदय आणि अस्त (उत्पत्ती आणि विनाश) जाणणाऱ्या, आर्यांना योग्य असणाऱ्या, क्लेशांचा भेद करणाऱ्या आणि दुःखाचा पूर्ण क्षय करणाऱ्या सम्यक प्रज्ञेने संपन्न असतो. भिक्खूहो, हीच प्रयत्नांची पाच अंगे आहेत.” तिसरे सुत्त समाप्त.

๔. สมยสุตฺตํ

४. समय सुत्त (काळ/प्रसंग सुत्त)

๕๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อสมยา ปธานาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิณฺโณ โหติ ชรายาภิภูโต. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อสมโย ปธานาย.

५४. “भिक्खूहो, साधनेसाठी (प्रयत्नासाठी) हे पाच अयोग्य काळ (प्रसंग) आहेत. ते पाच कोणते? येथे, भिक्खूहो, भिक्खू वृद्ध झालेला असतो, वार्धक्याने ग्रासलेला असतो. भिक्खूहो, हा साधनेसाठी पहिला अयोग्य काळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พฺยาธิโต โหติ พฺยาธินาภิภูโต. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อสมโย ปธานาย.

“पुन्हा, भिक्खूहो, भिक्खू आजारी असतो, आजाराने ग्रासलेला असतो. भिक्खूहो, हा साधनेसाठी दुसरा अयोग्य काळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุพฺภิกฺขํ โหติ ทุสฺสสฺสํ ทุลฺลภปิณฺฑํ, น สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย อสมโย ปธานาย.

“पुन्हा, भिक्खूहो, जेव्हा दुष्काळ असतो, पीक चांगले येत नाही, भिक्षा मिळणे कठीण होते आणि भिक्षा मागून उदरनिर्वाह करणे सोपे नसते. भिक्खूहो, हा साधनेसाठी तिसरा अयोग्य काळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารูฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อสมโย ปธานาย.

“पुन्हा, भिक्खूहो, जेव्हा संकट किंवा भीतीचे वातावरण असते, जंगलात दरोडेखोरांचा उपद्रव असतो आणि ग्रामीण लोक वाहनांवर बसून इकडेतिकडे पळत सुटतात. भिक्खूहो, हा साधनेसाठी चौथा अयोग्य काळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, ภินฺเน อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริภาสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชา จ โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อสมโย ปธานาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อสมยา ปธานายาติ.

“पुन्हा, भिक्खूहो, जेव्हा संघात फूट पडते. भिक्खूहो, संघात फूट पडली असता, परस्परांना शिवीगाळ केली जाते, परस्परांना धमकावले जाते, परस्परांचा निषेध केला जातो आणि परस्परांचा त्याग केला जातो. अशा वेळी, ज्यांच्या मनात श्रद्धा नाही त्यांची श्रद्धा बसत नाही, आणि ज्यांच्या मनात श्रद्धा आहे अशा काही लोकांची श्रद्धा डळमळीत होते. भिक्खूहो, हा साधनेसाठी पाचवा अयोग्य काळ आहे. भिक्खूहो, हे साधनेसाठी पाच अयोग्य काळ आहेत.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, สมยา ปธานาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทหโร โหติ ยุวา สุสุ กาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม สมโย ปธานาย.

“भिक्खूहो, साधनेसाठी (प्रयत्नासाठी) हे पाच योग्य काळ (प्रसंग) आहेत. ते पाच कोणते? येथे, भिक्खूहो, भिक्खू तरुण असतो, तरुण वयाचा, काळे केसं असलेला, तारुण्याच्या उत्तम अवस्थेत आणि आयुष्याच्या पहिल्या टप्प्यात असतो. भिक्खूहो, हा साधनेसाठी पहिला योग्य काळ आहे.

‘‘ปุน [Pg.59] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย สมโย ปธานาย.

“पुन्हा, भिक्खूहो, भिक्खू निरोगी आणि व्याधीमुक्त असतो; त्याची पचनशक्ती उत्तम असते, जी फार थंडही नसते आणि फार उष्णही नसते, तर मध्यम असून साधनेसाठी अनुकूल असते. भिक्खूहो, हा साधनेसाठी दुसरा योग्य काळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สุภิกฺขํ โหติ สุสสฺสํ สุลภปิณฺฑํ, สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย สมโย ปธานาย.

“पुन्हा, भिक्खूहो, जेव्हा सुकाळ असतो, पीक चांगले येते, भिक्षा सहज मिळते आणि भिक्षा मागून उदरनिर्वाह करणे सोपे असते. भिक्खूहो, हा साधनेसाठी तिसरा योग्य काळ आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสา สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ สมโย ปธานาย.

“पुन्हा, भिक्खूहो, जेव्हा लोक एकोप्याने, आनंदाने, वाद न घालता, दुधात पाणी मिळावे तसे एकरूप होऊन, परस्परांकडे प्रेमाच्या नजरेने पाहत राहतात. भिक्खूहो, हा साधनेसाठी चौथा योग्य काळ आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ สมคฺโค สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, สมคฺเค น เจว อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริภาสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชา โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม สมโย ปธานาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมยา ปธานายา’’ติ. จตุตฺถํ.

पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! जेव्हा संघ एकजूट, आनंदित, वादविवाद न करणारा आणि एकाच पातिमोक्खाचे पठण करणारा होऊन सुखाने विहार करतो. भिक्षूहो, जेव्हा संघ एकजूट असतो, तेव्हा एकमेकांना शिवीगाळ केली जात नाही, एकमेकांचा अपमान केला जात नाही, एकमेकांवर आक्षेप घेतले जात नाहीत आणि एकमेकांचा त्याग केला जात नाही. अशा वेळी, ज्यांच्या मनात श्रद्धा नाही त्यांच्या मनात श्रद्धा निर्माण होते आणि जे आधीच श्रद्धावान आहेत त्यांची श्रद्धा अधिक दृढ होते. भिक्षूहो, साधना करण्यासाठी हा पाचवा अनुकूल काळ आहे. भिक्षूहो, साधना करण्यासाठी हे पाच अनुकूल काळ आहेत. चौथे सुत्त समाप्त.

๕. มาตาปุตฺตสุตฺตํ

५. मातापुत्तसुत्त (माता-पुत्र सुत्त)

๕๕. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สาวตฺถิยํ อุโภ มาตาปุตฺตา วสฺสาวาสํ อุปคมึสุ – ภิกฺขุ จ ภิกฺขุนี จ. เต อญฺญมญฺญสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อเหสุํ. มาตาปิ ปุตฺตสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อโหสิ; ปุตฺโตปิ มาตรํ อภิณฺหํ ทสฺสนกาโม อโหสิ. เตสํ อภิณฺหํ ทสฺสนา สํสคฺโค อโหสิ. สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส อโหสิ. วิสฺสาเส สติ โอตาโร อโหสิ. เต โอติณฺณจิตฺตา สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสุ.

५५. एकदा भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. त्या वेळी श्रावस्तीमध्ये आई आणि मुलगा, जे अनुक्रमे भिक्षुणी आणि भिक्षू होते, वर्षावासासाठी राहिले होते. त्यांना वारंवार एकमेकांना पाहण्याची इच्छा होत असे. आईला वारंवार मुलाला पाहण्याची इच्छा होत असे आणि मुलालाही वारंवार आईला पाहण्याची इच्छा होत असे. त्यांच्या वारंवार भेटण्यामुळे त्यांच्यात संसर्ग निर्माण झाला. संसर्ग निर्माण झाल्यामुळे विश्वास वाढला. विश्वास वाढल्यामुळे मनात कामवासनेला वाव मिळाला. कामवासनेने ग्रासलेल्या चित्तामुळे, त्यांनी शील-शिक्षणाचा त्याग न करता आणि आपली दुर्बलता उघड न करता मैथुन धर्माचे सेवन केले.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ อุโภ มาตาปุตฺตา [Pg.60] วสฺสาวาสํ อุปคมึสุ – ภิกฺขุ จ ภิกฺขุนี จ, เต อญฺญมญฺญสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อเหสุํ, มาตาปิ ปุตฺตสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อโหสิ, ปุตฺโตปิ มาตรํ อภิณฺหํ ทสฺสนกาโม อโหสิ. เตสํ อภิณฺหํ ทสฺสนา สํสคฺโค อโหสิ, สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส อโหสิ, วิสฺสาเส สติ โอตาโร อโหสิ, เต โอติณฺณจิตฺตา สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสู’’ติ.

तेव्हा अनेक भिक्षू जेथे भगवान होते तेथे आले. जवळ येऊन भगवंतांना अभिवादन करून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या त्या भिक्षूंनी भगवंतांना असे म्हटले— 'भंते, येथे श्रावस्तीमध्ये आई आणि मुलगा, जे अनुक्रमे भिक्षुणी आणि भिक्षू होते, वर्षावासासाठी राहिले होते. त्यांना वारंवार एकमेकांना पाहण्याची इच्छा होत असे. आईला वारंवार मुलाला पाहण्याची इच्छा होत असे आणि मुलालाही वारंवार आईला पाहण्याची इच्छा होत असे. त्यांच्या वारंवार भेटण्यामुळे त्यांच्यात संसर्ग निर्माण झाला. संसर्ग निर्माण झाल्यामुळे विश्वास वाढला. विश्वास वाढल्यामुळे मनात कामवासनेला वाव मिळाला. कामवासनेने ग्रासलेल्या चित्तामुळे, त्यांनी शील-शिक्षणाचा त्याग न करता आणि आपली दुर्बलता उघड न करता मैथुन धर्माचे सेवन केले.'

‘‘กึ นุ โส, ภิกฺขเว, โมฆปุริโส มญฺญติ – ‘น มาตา ปุตฺเต สารชฺชติ, ปุตฺโต วา ปน มาตรี’ติ? นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกรูปมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํ รชนียํ เอวํ กมนียํ เอวํ มทนียํ เอวํ พนฺธนียํ เอวํ มุจฺฉนียํ เอวํ อนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ยถยิทํ, ภิกฺขเว, อิตฺถิรูปํ. อิตฺถิรูเป, ภิกฺขเว, สตฺตา รตฺตา คิทฺธา คถิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌสนฺนา. เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ อิตฺถิรูปวสานุคา.

भिक्षूहो, त्या मोघपुरुषाला असे वाटले काय की— 'आई मुलाच्या प्रेमात पडत नाही किंवा मुलगा आईच्या प्रेमात पडत नाही'? भिक्षूहो, स्त्रीच्या रूपासारखे दुसरे एकही रूप मला दिसत नाही, जे पुरुषाच्या मनाला इतके आकर्षित करणारे, कामुक बनवणारे, मदमस्त करणारे, बंधनात टाकणारे, मोहित करणारे आणि सर्वश्रेष्ठ अशा योगक्षेमाच्या प्राप्तीमध्ये अडथळा आणणारे ठरेल. भिक्षूहो, स्त्रीच्या रूपामध्ये प्राणी आसक्त होतात, लोभी होतात, बांधले जातात, मोहित होतात आणि पूर्णपणे गढून जातात. स्त्रीच्या रूपाच्या अधीन झालेले ते दीर्घकाळ शोक करत राहतात.

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกสทฺทมฺปิ…เป… เอกคนฺธมฺปิ… เอกรสมฺปิ… เอกโผฏฺฐพฺพมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํ รชนียํ เอวํ กมนียํ เอวํ มทนียํ เอวํ พนฺธนียํ เอวํ มุจฺฉนียํ เอวํ อนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ยถยิทํ, ภิกฺขเว, อิตฺถิโผฏฺฐพฺพํ. อิตฺถิโผฏฺฐพฺเพ, ภิกฺขเว, สตฺตา รตฺตา คิทฺธา คถิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌสนฺนา. เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ อิตฺถิโผฏฺฐพฺพวสานุคา.

भिक्षूहो, स्त्रीच्या शब्दासारखा (आवाज)... स्त्रीच्या गंधासारखा... स्त्रीच्या रसासारखा... स्त्रीच्या स्पर्शासारखा दुसरा एकही स्पर्श मला दिसत नाही, जो पुरुषाच्या मनाला इतके आकर्षित करणारा, कामुक बनवणारे, मदमस्त करणारा, बंधनात टाकणारा, मोहित करणारा आणि सर्वश्रेष्ठ अशा योगक्षेमाच्या प्राप्तीमध्ये अडथळा आणणारा ठरेल. भिक्षूहो, स्त्रीच्या स्पर्शामध्ये प्राणी आसक्त होतात, लोभी होतात, बांधले जातात, मोहित होतात आणि पूर्णपणे गढून जातात. स्त्रीच्या स्पर्शाच्या अधीन झालेले ते दीर्घकाळ शोक करत राहतात.

‘‘อิตฺถี, ภิกฺขเว, คจฺฉนฺตีปิ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ; ฐิตาปิ…เป… นิสินฺนาปิ… สยานาปิ… หสนฺตีปิ… ภณนฺตีปิ… คายนฺตีปิ… โรทนฺตีปิ… อุคฺฆาติตาปิ … มตาปิ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ. ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมนฺตปาโส มารสฺสา’ติ มาตุคามํเยว สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมนฺตปาโส มารสฺสา’’’ติ.

भिक्षूहो, स्त्री चालत असतानाही पुरुषाच्या चित्ताला पूर्णपणे व्यापून राहते; उभी असतानाही... बसलेली असतानाही... झोपलेली असतानाही... हसत असतानाही... बोलत असतानाही... गात असतानाही... रडत असतानाही... सुजलेली असतानाही... आणि मृत असतानाही स्त्री पुरुषाच्या चित्ताला पूर्णपणे व्यापून राहते. भिक्षूहो, जर एखाद्या गोष्टीला 'माराचा सर्वव्यापी पाश' असे योग्य रीतीने म्हणायचे असेल, तर स्त्रीलाच 'माराचा सर्वव्यापी पाश' असे म्हणणे योग्य ठरेल.

‘‘สลฺลเป อสิหตฺเถน, ปิสาเจนาปิ สลฺลเป;

อาสีวิสมฺปิ อาสีเท, เยน ทฏฺโฐ น ชีวติ.

हातात तलवार घेतलेल्या शत्रूशी संवाद साधावा, पिशाचाशीही संवाद साधावा, किंवा ज्याच्या चावण्याने माणूस जिवंत राहत नाही अशा विषारी सापाच्या जवळ जावे;

‘‘นตฺเวว เอโก เอกาย, มาตุคาเมน สลฺลเป;

มุฏฺฐสฺสตึ [Pg.61] ตา พนฺธนฺติ, เปกฺขิเตน สิเตน จ.

परंतु एकांतात एका स्त्रीशी कधीही बोलू नये. कारण त्या आपल्या कटाक्षाने आणि स्मितहास्याने स्मृतिभ्रष्ट पुरुषाला बंधनात टाकतात.

‘‘อโถปิ ทุนฺนิวตฺเถน, มญฺชุนา ภณิเตน จ;

เนโส ชโน สฺวาสีสโท, อปิ อุคฺฆาติโต มโต.

तसेच अव्यवस्थित वस्त्रप्रावरणाने आणि मधुर भाषणाने त्या पुरुषाला बांधतात. ती स्त्री मृत होऊन सुजलेली असली तरी तिच्या जवळ जाणे सुरक्षित नाही.

‘‘ปญฺจ กามคุณา เอเต, อิตฺถิรูปสฺมึ ทิสฺสเร;

รูปา สทฺทา รสา คนฺธา, โผฏฺฐพฺพา จ มโนรมา.

हे पाच कामगुण स्त्रीच्या शरीरात दिसून येतात: मनमोहक रूप, शब्द, रस, गंध आणि स्पर्श.

‘‘เตสํ กาโมฆวูฬฺหานํ, กาเม อปริชานตํ;

กาลํ คติ ภวาภวํ, สํสารสฺมึ ปุรกฺขตา.

कामवासनेच्या पुरात वाहून गेलेल्या आणि कामभोगांचे यथार्थ ज्ञान नसलेल्या त्या प्राण्यांना संसारात काळ, गती आणि वारंवार होणारे जन्म-मरण सामोरे जावे लागते.

‘‘เย จ กาเม ปริญฺญาย, จรนฺติ อกุโตภยา;

เต เว ปารงฺคตา โลเก, เย ปตฺตา อาสวกฺขย’’นฺติ. ปญฺจมํ;

परंतु जे कामभोगांना पूर्णपणे जाणून घेऊन, कोणत्याही भयाशिवाय वावरतात, तेच या जगात आसवांचा क्षय करून पार गेले आहेत. पाचवे सुत्त समाप्त.

๖. อุปชฺฌายสุตฺตํ

६. उपज्झायसुत्त (उपाध्याय सुत्त)

๕๖. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน สโก อุปชฺฌาโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกํ อุปชฺฌายํ เอตทโวจ – ‘‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต เจว กาโย, ทิสา จ เม น ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ มํ นปฺปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, อตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’ติ.

५६. तेव्हा एक भिक्षू आपल्या उपाध्यायांकडे गेला. जवळ जाऊन त्याने आपल्या उपाध्यायांना असे म्हटले— 'भंते, सध्या माझे शरीर जड झाले आहे, मला दिशा सुचत नाहीत, मला धम्माचे आकलन होत नाही, आळस आणि डुलकी माझ्या चित्ताला व्यापून राहिली आहे, मी नाखुशीने ब्रह्मचर्य पाळत आहे आणि धम्माविषयी माझ्या मनात शंका निर्माण झाली आहे.'

อถ โข โส ภิกฺขุ ตํ สทฺธิวิหาริกํ ภิกฺขุํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ เอวมาห – ‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต เจว กาโย, ทิสา จ มํ น ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ เม นปฺปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, อตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’’ติ.

तेव्हा तो भिक्षू आपल्या त्या सद्धिविहारिक भिक्षूला सोबत घेऊन जेथे भगवान होते तेथे गेला. जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या त्या भिक्षूने भगवंतांना असे म्हटले— 'भंते, हा भिक्षू असे म्हणतो आहे— "भंते, सध्या माझे शरीर जड झाले आहे, मला दिशा सुचत नाहीत, मला धम्माचे आकलन होत नाही, आळस आणि डुलकी माझ्या चित्ताला व्यापून राहिली आहे, मी नाखुशीने ब्रह्मचर्य पाळत आहे आणि धम्माविषयी माझ्या मनात शंका निर्माण झाली आहे."'

‘‘เอวญฺเหตํ, ภิกฺขุ, โหติ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารสฺส, โภชเน อมตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนนุยุตฺตสฺส, อวิปสฺสกสฺส กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนนุยุตฺตสฺส วิหรโต, ยํ มธุรกชาโต เจว กาโย โหติ, ทิสา จสฺส น [Pg.62] ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ ตํ นปฺปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ, โหติ จสฺส ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา. ตสฺมาติห เต, ภิกฺขุ, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร ภวิสฺสามิ, โภชเน มตฺตญฺญู, ชาคริยํ อนุยุตฺโต, วิปสฺสโก กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺโต วิหริสฺสามี’ติ. เอวญฺหิ เต, ภิกฺขุ, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

“हे भिक्खू, हे असेच आहे! जो इंद्रियांचे द्वार रक्षण न करणारा (अगोपितद्वार), भोजनात प्रमाण न जाणणारा (अमात्रज्ञ), जागृततेचा अभ्यास न करणारा, कुशल धर्मांचे (विपश्यनेद्वारे) निरीक्षण न करणारा आणि रात्रीच्या पूर्व भागात व उत्तर भागात बोधिपक्षीय धर्मांच्या भावनेमध्ये (अभ्यासात) तत्पर नसून काळ घालवतो, त्याचे शरीर जड (गुंगी आल्यासारखे) होते, त्याला दिशा स्पष्ट समजत नाहीत, त्याला धर्म स्पष्ट होत नाहीत, आळस आणि सुस्ती (थीन-मिद्ध) त्याच्या चित्ताला व्यापून राहतात, तो असंतुष्ट होऊन ब्रह्मचर्य पाळतो आणि त्याच्या मनात धर्मांविषयी शंका (विचिकित्सा) निर्माण होते. म्हणून, हे भिक्खू, तू स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजेस – ‘मी इंद्रियांचे द्वार रक्षण करणारा (गोपितद्वार) होईन, भोजनात प्रमाण जाणणारा (मात्रज्ञ) होईन, जागृततेचा अभ्यास करणारा होईन, कुशल धर्मांचे निरीक्षण करणारा (विपश्यक) होईन आणि रात्रीच्या पूर्व भागात व उत्तर भागात बोधिपक्षीय धर्मांच्या भावनेमध्ये तत्पर राहून विहार करीन.’ हे भिक्खू, तू स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजेस.”

อถ โข โส ภิกฺขุ ภควตา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข โส ภิกฺขุ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร ปน โส ภิกฺขุ อรหตํ อโหสิ.

त्यानंतर तो भिक्खू भगवंतांच्या या उपदेशाने उपदेशित होऊन आपल्या आसनावरून उठला, भगवंतांना अभिवादन केले, त्यांची प्रदक्षिणा केली आणि तेथून निघून गेला. त्यानंतर तो भिक्खू एकांतात, जनसमुदायापासून दूर, अप्रमत्त (जागृत), उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करू लागला. फार काळ न जाता, ज्या ध्येयासाठी कुलपुत्र योग्य प्रकारे घरादाराचा त्याग करून अनगारिक (गृहहीन) प्रवज्जा ग्रहण करतात, ते ब्रह्मचर्याचे सर्वश्रेष्ठ अंतिम फळ (अर्हत्व) त्याने याच जन्मात स्वतः उच्च ज्ञानाने (अभिज्ञा) साक्षात करून, प्राप्त करून त्यात विहार केला. “जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पाळले गेले आहे, जे करायचे होते ते केले गेले आहे, आता या जन्मानंतर पुन्हा जन्म नाही,” असे त्याने जाणले. आणि तो भिक्खू अर्हतांपैकी एक झाला.

อถ โข โส ภิกฺขุ อรหตฺตํ ปตฺโต เยน สโก อุปชฺฌาโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกํ อุปชฺฌายํ เอตทโวจ – ‘‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, น เจว มธุรกชาโต กาโย, ทิสา จ เม ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ มํ ปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, นตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’ติ. อถ โข โส ภิกฺขุ ตํ สทฺธิวิหาริกํ ภิกฺขุํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ เอวมาห – ‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, น เจว มธุรกชาโต กาโย, ทิสา จ เม ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ มํ ปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, นตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’’ติ.

त्यानंतर अर्हत्व प्राप्त झाल्यावर तो भिक्खू आपल्या उपाध्यायांकडे गेला. जवळ जाऊन त्याने आपल्या उपाध्यायांना असे म्हटले, “भंते, आता माझे शरीर जड वाटत नाही, मला दिशा स्पष्ट समजत आहेत, मला धर्म स्पष्ट होत आहेत, आळस आणि सुस्ती (थीन-मिद्ध) माझ्या चित्ताला व्यापून राहत नाही, मी आनंदाने ब्रह्मचर्य पाळत आहे आणि माझ्या मनात धर्मांविषयी कोणतीही शंका (विचिकित्सा) नाही.” त्यानंतर त्या उपाध्यायांनी त्या सार्धविहारी (शिष्य) भिक्खूला सोबत घेतले आणि जेथे भगवंत होते तेथे ते गेले. भगवंतांजवळ जाऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या त्या भिक्खूने (उपाध्यायांनी) भगवंतांना असे म्हटले, “भंते, हा भिक्खू असे म्हणतो – ‘भंते, आता माझे शरीर जड वाटत नाही, मला दिशा स्पष्ट समजत आहेत, मला धर्म स्पष्ट होत आहेत, आळस आणि सुस्ती माझ्या चित्ताला व्यापून राहत नाही, मी आनंदाने ब्रह्मचर्य पाळत आहे आणि माझ्या मनात धर्मांविषयी कोणतीही शंका नाही.’”

‘‘เอวญฺเหตํ, ภิกฺขุ, โหติ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารสฺส, โภชเน มตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนุยุตฺตสฺส, วิปสฺสกสฺส กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต, ยํ น เจว มธุรกชาโต กาโย โหติ, ทิสา จสฺส ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ [Pg.63] ตํ ปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจสฺส จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ, น จสฺส โหติ ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา. ตสฺมาติห โว, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ภวิสฺสาม, โภชเน มตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนุยุตฺตา, วิปสฺสกา กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“हे भिक्खू, हे असेच आहे! जो इंद्रियांचे द्वार रक्षण करणारा (गोपितद्वार), भोजनात प्रमाण जाणणारा (मात्रज्ञ), जागृततेचा अभ्यास करणारा, कुशल धर्मांचे (विपश्यनेद्वारे) निरीक्षण करणारा आणि रात्रीच्या पूर्व भागात व उत्तर भागात बोधिपक्षीय धर्मांच्या भावनेमध्ये (अभ्यासात) तत्पर राहून विहार करतो, त्याचे शरीर जड होत नाही, त्याला दिशा स्पष्ट समजतात, त्याला धर्म स्पष्ट होतात, आळस आणि सुस्ती (थीन-मिद्ध) त्याच्या चित्ताला व्यापून राहत नाही, तो आनंदाने ब्रह्मचर्य पाळतो आणि त्याच्या मनात धर्मांविषयी शंका (विचिकित्सा) निर्माण होत नाही. म्हणून, हे भिक्खूहो, तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजेस – ‘आम्ही इंद्रियांचे द्वार रक्षण करणारे (गोपितद्वार) होऊ, भोजनात प्रमाण जाणणारे (मात्रज्ञ) होऊ, जागृततेचा अभ्यास करणारे होऊ, कुशल धर्मांचे निरीक्षण करणारे (विपश्यक) होऊ आणि रात्रीच्या पूर्व भागात व उत्तर भागात बोधिपक्षीय धर्मांच्या भावनेमध्ये तत्पर राहून विहार करू.’ हे भिक्खूहो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजेस.” (सहावे सूत्र समाप्त)

๗. อภิณฺหปจฺจเวกฺขิตพฺพฐานสุตฺตํ

७. अभिण्हपच्चवेक्खितब्बठाण सुत्त (सतत चिंतन करण्याच्या गोष्टींचे सूत्र)

๕๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพานิ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺโมมฺหิ, ชรํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘พฺยาธิธมฺโมมฺหิ, พฺยาธึ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘มรณธมฺโมมฺหิ, มรณํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ, กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ. ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

५७. “हे भिक्खूहो, स्त्री असो वा पुरुष, गृहस्थ असो वा प्रव्रजित (भिक्खू), या पाच गोष्टींचे वारंवार चिंतन केले पाहिजे. कोणत्या पाच गोष्टी? १. ‘मी म्हातारपणाच्या (जरा) अधीन आहे, मी म्हातारपणाला टाळू शकत नाही,’ याचे स्त्रीने वा पुरुषाने, गृहस्थाने वा प्रव्रजिताने वारंवार चिंतन केले पाहिजे. २. ‘मी आजारपणाच्या (व्याधी) अधीन आहे, मी आजारपणाला टाळू शकत नाही,’ याचे स्त्रीने वा पुरुषाने, गृहस्थाने वा प्रव्रजिताने वारंवार चिंतन केले पाहिजे. ३. ‘मी मृत्यूच्या अधीन आहे, मी मृत्यूला टाळू शकत नाही,’ याचे स्त्रीने वा पुरुषाने, गृहस्थाने वा प्रव्रजिताने वारंवार चिंतन केले पाहिजे. ४. ‘माझ्या सर्व प्रिय आणि आवडत्या व्यक्ती व वस्तूंपासून माझा वियोग आणि ताटातूट निश्चित आहे,’ याचे स्त्रीने वा पुरुषाने, गृहस्थाने वा प्रव्रजिताने वारंवार चिंतन केले पाहिजे. ५. ‘मी माझ्या कर्माचा मालक आहे, कर्माचा वारसदार आहे, कर्मच माझी योनी (उत्पत्तीचे स्थान) आहे, कर्मच माझा बंधू आहे, कर्मच माझा आश्रय आहे. मी जे काही बरे किंवा वाईट कर्म करीन, त्याचा मीच वारसदार होईन,’ याचे स्त्रीने वा पुरुषाने, गृहस्थाने वा प्रव्रजिताने वारंवार चिंतन केले पाहिजे.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘ชราธมฺโมมฺหิ, ชรํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ โยพฺพเน โยพฺพนมโท, เยน มเทน มตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย โยพฺพเน โยพฺพนมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘ชราธมฺโมมฺหิ, ชรํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“आणि हे भिक्खूहो, कोणत्या विशेष लाभाचा विचार करून स्त्रीने वा पुरुषाने, गृहस्थाने वा प्रव्रजिताने ‘मी म्हातारपणाच्या अधीन आहे, मी म्हातारपणाला टाळू शकत नाही’ याचे वारंवार चिंतन केले पाहिजे? हे भिक्खूहो, प्राण्यांना तारुण्यात तारुण्याचा मद (यौवनमद) असतो. ज्या मदाने धुंद होऊन प्राणी कायेने दुराचरण करतात, वाचेने दुराचरण करतात आणि मनाने दुराचरण करतात. परंतु, जो या गोष्टीचे वारंवार चिंतन करतो, त्याचा तारुण्याचा मद एकतर पूर्णपणे नष्ट होतो किंवा कमी होतो. हे भिक्खूहो, याच विशेष लाभाचा विचार करून स्त्रीने वा पुरुषाने, गृहस्थाने वा प्रव्रजिताने ‘मी म्हातारपणाच्या अधीन आहे, मी म्हातारपणाला टाळू शकत नाही’ याचे वारंवार चिंतन केले पाहिजे.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘พฺยาธิธมฺโมมฺหิ, พฺยาธึ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ อาโรคฺเย อาโรคฺยมโท, เยน มเทน มตฺตา กาเยน [Pg.64] ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย อาโรคฺเย อาโรคฺยมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘พฺยาธิธมฺโมมฺหิ, พฺยาธึ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“भिक्खूहो, कोणत्या हितकारक हेतूचा विचार करून स्त्रीने किंवा पुरुषाने, गृहस्थाने किंवा प्रव्रजिताने वारंवार असे चिंतन केले पाहिजे की, ‘मी व्याधिधर्मी आहे, मी व्याधीला ओलांडू शकत नाही’? भिक्खूहो, प्राण्यांमध्ये आरोग्याचा एक मद (आरोग्यमद) असतो, ज्या मदाने मत्त होऊन ते कायेने दुराचरण करतात, वाचेने दुराचरण करतात आणि मनाने दुराचरण करतात. परंतु, जेव्हा कोणी या गोष्टीचे वारंवार चिंतन करतो, तेव्हा त्याचा आरोग्याचा तो मद एकतर पूर्णपणे नष्ट होतो किंवा क्षीण होतो. भिक्खूहो, याच हितकारक हेतूचा विचार करून स्त्रीने किंवा पुरुषाने, गृहस्थाने किंवा प्रव्रजिताने वारंवार असे चिंतन केले पाहिजे की, ‘मी व्याधिधर्मी आहे, मी व्याधीला ओलांडू शकत नाही’.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘มรณธมฺโมมฺหิ, มรณํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ ชีวิเต ชีวิตมโท, เยน มเทน มตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย ชีวิเต ชีวิตมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘มรณธมฺโมมฺหิ, มรณํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“भिक्खूहो, कोणत्या हितकारक हेतूचा विचार करून स्त्रीने किंवा पुरुषाने, गृहस्थाने किंवा प्रव्रजिताने वारंवार असे चिंतन केले पाहिजे की, ‘मी मरणधर्मी आहे, मी मरणाला ओलांडू शकत नाही’? भिक्खूहो, प्राण्यांमध्ये जीवनाचा एक मद (जीवितमद) असतो, ज्या मदाने मत्त होऊन ते कायेने दुराचरण करतात, वाचेने दुराचरण करतात आणि मनाने दुराचरण करतात. परंतु, जेव्हा कोणी या गोष्टीचे वारंवार चिंतन करतो, तेव्हा त्याचा जीवनाचा तो मद एकतर पूर्णपणे नष्ट होतो किंवा क्षीण होतो. भिक्खूहो, याच हितकारक हेतूचा विचार करून स्त्रीने किंवा पुरुषाने, गृहस्थाने किंवा प्रव्रजिताने वारंवार असे चिंतन केले पाहिजे की, ‘मी मरणधर्मी आहे, मी मरणाला ओलांडू शकत नाही’.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ ปิเยสุ มนาเปสุ โย ฉนฺทราโค เยน ราเคน รตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย ปิเยสุ มนาเปสุ ฉนฺทราโค โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“भिक्खूहो, कोणत्या हितकारक हेतूचा विचार करून स्त्रीने किंवा पुरुषाने, गृहस्थाने किंवा प्रव्रजिताने वारंवार असे चिंतन केले पाहिजे की, ‘माझ्या सर्व प्रिय आणि मनपसंत गोष्टींपासून माझा वियोग आणि विरह निश्चित आहे’? भिक्खूहो, प्राण्यांमध्ये प्रिय आणि मनपसंत गोष्टींबद्दल जो तीव्र अनुराग (छंदराग) असतो, ज्या अनुरागाने आसक्त होऊन ते कायेने दुराचरण करतात, वाचेने दुराचरण करतात आणि मनाने दुराचरण करतात. परंतु, जेव्हा कोणी या गोष्टीचे वारंवार चिंतन करतो, तेव्हा त्याचा प्रिय आणि मनपसंत गोष्टींबद्दलचा तो छंदराग एकतर पूर्णपणे नष्ट होतो किंवा क्षीण होतो. भिक्खूहो, याच हितकारक हेतूचा विचार करून स्त्रीने किंवा पुरुषाने, गृहस्थाने किंवा प्रव्रजिताने वारंवार असे चिंतन केले पाहिजे की, ‘माझ्या सर्व प्रिय आणि मनपसंत गोष्टींपासून माझा वियोग आणि विरह निश्चित आहे’.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ, กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต สพฺพโส วา ทุจฺจริตํ ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ, กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ [Pg.65] อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“भिक्खूहो, कोणत्या हितकारक हेतूचा विचार करून स्त्रीने किंवा पुरुषाने, गृहस्थाने किंवा प्रव्रजिताने वारंवार असे चिंतन केले पाहिजे की, ‘मी स्वतःच्या कर्माचा मालक आहे, कर्माचा वारसदार आहे, कर्म हेच माझे उत्पत्तीस्थान आहे, कर्म हाच माझा नातेवाईक आहे, कर्म हाच माझा आश्रय आहे. मी जे काही बरे किंवा वाईट कर्म करीन, त्याचा मी वारसदार होईन’? भिक्खूहो, प्राण्यांमध्ये कायिक दुराचरण, वाचिक दुराचरण आणि मानसिक दुराचरण असते. परंतु, जेव्हा कोणी या गोष्टीचे वारंवार चिंतन करतो, तेव्हा त्याचे ते दुराचरण एकतर पूर्णपणे नष्ट होते किंवा क्षीण होते. भिक्खूहो, याच हितकारक हेतूचा विचार करून स्त्रीने किंवा पुरुषाने, गृहस्थाने किंवा प्रव्रजिताने वारंवार असे चिंतन केले पाहिजे की, ‘मी स्वतःच्या कर्माचा मालक आहे, कर्माचा वारसदार आहे, कर्म हेच माझे उत्पत्तीस्थान आहे, कर्म हाच माझा नातेवाईक आहे, कर्म हाच माझा आश्रय आहे. मी जे काही बरे किंवा वाईट कर्म करीन, त्याचा मी वारसदार होईन’.”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข อหญฺเญเวโก ชราธมฺโม ชรํ อนตีโต, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา ชราธมฺมา ชรํ อนตีตา’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“भिक्खूहो, तो आर्यश्रावक असा विचार करतो – ‘केवळ मी एकटाच जराधर्मी (वृद्धत्वाच्या स्वभावाचा) नाही आणि केवळ मीच वृद्धत्वाला ओलांडू शकत नाही असे नाही; तर जितके काही प्राणी आहेत, ज्यांचे येणे, जाणे, च्युती आणि उत्पत्ती होते, ते सर्व प्राणी जराधर्मी आहेत, ते वृद्धत्वाला ओलांडू शकत नाहीत.’ जेव्हा तो या गोष्टीचे वारंवार चिंतन करतो, तेव्हा त्याच्यामध्ये मार्ग उत्पन्न होतो. तो त्या मार्गाचे सेवन करतो, त्याची भावना करतो आणि त्याचा वारंवार सराव करतो. त्या मार्गाचे सेवन करणाऱ्या, त्याची भावना करणाऱ्या आणि त्याचा वारंवार सराव करणाऱ्या त्या आर्यश्रावकाची सर्व संयोजने पूर्णपणे नष्ट होतात आणि अनुशय समूळ नष्ट होतात.”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข อหญฺเญเวโก พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา พฺยาธิธมฺมา พฺยาธึ อนตีตา’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“भिक्खूहो, तो आर्यश्रावक असा विचार करतो – ‘केवळ मी एकटाच व्याधिधर्मी नाही आणि केवळ मीच व्याधीला ओलांडू शकत नाही असे नाही; तर जितके काही प्राणी आहेत, ज्यांचे येणे, जाणे, च्युती आणि उत्पत्ती होते, ते सर्व प्राणी व्याधिधर्मी आहेत, ते व्याधीला ओलांडू शकत नाहीत.’ जेव्हा तो या गोष्टीचे वारंवार चिंतन करतो, तेव्हा त्याच्यामध्ये मार्ग उत्पन्न होतो. तो त्या मार्गाचे सेवन करतो, त्याची भावना करतो आणि त्याचा वारंवार सराव करतो. त्या मार्गाचे सेवन करणाऱ्या, त्याची भावना करणाऱ्या आणि त्याचा वारंवार सराव करणाऱ्या त्या आर्यश्रावकाची सर्व संयोजने पूर्णपणे नष्ट होतात आणि अनुशय समूळ नष्ट होतात.”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข อหญฺเญเวโก มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“भिक्खूहो, तो आर्यश्रावक असा विचार करतो – ‘केवळ मी एकटाच मरणधर्मी नाही आणि केवळ मीच मरणाला ओलांडू शकत नाही असे नाही; तर जितके काही प्राणी आहेत, ज्यांचे येणे, जाणे, च्युती आणि उत्पत्ती होते, ते सर्व प्राणी मरणधर्मी आहेत, ते मरणाला ओलांडू शकत नाहीत.’ जेव्हा तो या गोष्टीचे वारंवार चिंतन करतो, तेव्हा त्याच्यामध्ये मार्ग उत्पन्न होतो. तो त्या मार्गाचे सेवन करतो, त्याची भावना करतो आणि त्याचा वारंवार सराव करतो. त्या मार्गाचे सेवन करणाऱ्या, त्याची भावना करणाऱ्या आणि त्याचा वारंवार सराव करणाऱ्या त्या आर्यश्रावकाची सर्व संयोजने पूर्णपणे नष्ट होतात आणि अनुशय समूळ नष्ट होतात.”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส สพฺเพหิ ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“भिक्खूहो, तो आर्यश्रावक असा विचार करतो – ‘केवळ माझ्या एकट्याचाच सर्व प्रिय आणि मनपसंत गोष्टींपासून वियोग आणि विरह होणार नाही असे नाही; तर जितके काही प्राणी आहेत, ज्यांचे येणे, जाणे, च्युती आणि उत्पत्ती होते, त्या सर्व प्राण्यांचा त्यांच्या प्रिय आणि मनपसंत गोष्टींपासून वियोग आणि विरह निश्चित आहे.’ जेव्हा तो या गोष्टीचे वारंवार चिंतन करतो, तेव्हा त्याच्यामध्ये मार्ग उत्पन्न होतो. तो त्या मार्गाचे सेवन करतो, त्याची भावना करतो आणि त्याचा वारंवार सराव करतो. त्या मार्गाचे सेवन करणाऱ्या, त्याची भावना करणाऱ्या आणि त्याचा वारंवार सराव करणाऱ्या त्या आर्यश्रावकाची सर्व संयोजने पूर्णपणे नष्ट होतात आणि अनुशय समूळ नष्ट होतात.”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น [Pg.66] โข อหญฺเญเวโก กมฺมสฺสโก กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฺปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามิ; อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา กมฺมสฺสกา กมฺมทายาทา กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฺปฏิสรณา, ยํ กมฺมํ กริสฺสนฺติ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาทา ภวิสฺสนฺตี’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺตี’’ติ.

“भिक्खूहो, तो आर्यश्रावक असा विचार करतो – ‘केवळ मी एकटाच माझ्या कर्माचा स्वामी, कर्माचा वारसदार, कर्माचा उगम, कर्माचा नातेवाईक आणि कर्माचा आश्रय नाही, जे काही कर्म मी करेन – चांगले असो वा वाईट – त्याचा मी वारसदार होईन; तर उलट, जितके काही प्राणी आहेत ज्यांचे येणे, जाणे, च्युती आणि पुनर्जन्म होतो, ते सर्व प्राणी कर्माचे स्वामी, कर्माचे वारसदार, कर्माचा उगम असणारे, कर्माचे नातेवाईक आणि कर्माचा आश्रय असणारे आहेत. ते जे काही कर्म करतील – चांगले असो वा वाईट – त्याचे ते वारसदार होतील.’ या विषयावर वारंवार चिंतन करणाऱ्या त्या श्रावकामध्ये मार्ग उत्पन्न होतो. तो त्या मार्गाचे सेवन करतो, त्याची भावना करतो आणि त्याचा वारंवार सराव करतो. त्या मार्गाचे सेवन, भावना आणि वारंवार सराव करणाऱ्या त्याचे सर्व संयोजने पूर्णपणे नष्ट होतात आणि अनुशय समूळ नष्ट होतात.”

‘‘พฺยาธิธมฺมา ชราธมฺมา, อโถ มรณธมฺมิโน;

ยถา ธมฺมา ตถา สตฺตา, ชิคุจฺฉนฺติ ปุถุชฺชนา.

“जे प्राणी आजारपणाच्या स्वभावाचे, वृद्धत्वाच्या स्वभावाचे आणि मृत्यूच्या स्वभावाचे आहेत; त्यांच्या या नैसर्गिक स्वभावाप्रमाणेच असणाऱ्या इतर प्राण्यांचा सामान्य लोक (पुथुज्जन) तिरस्कार करतात.”

‘‘อหญฺเจ ตํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, เอวํ ธมฺเมสุ ปาณิสุ;

น เมตํ ปติรูปสฺส, มม เอวํ วิหาริโน.

“जर मीसुद्धा अशाच स्वभावाच्या प्राण्यांचा तिरस्कार केला, तर अशा प्रकारे जगणाऱ्या माझ्यासाठी हे योग्य होणार नाही.”

‘‘โสหํ เอวํ วิหรนฺโต, ญตฺวา ธมฺมํ นิรูปธึ;

อาโรคฺเย โยพฺพนสฺมิญฺจ, ชีวิตสฺมิญฺจ เย มทา.

“अशा प्रकारे विहरत असताना, उपाधिरहित धर्म जाणून घेऊन, मी आरोग्य, तारुण्य आणि जीवन याविषयीचे सर्व मद (उन्माद) जिंकले आहेत.”

‘‘สพฺเพ มเท อภิโภสฺมิ, เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต ;

ตสฺส เม อหุ อุสฺสาโห, นิพฺพานํ อภิปสฺสโต.

“मी सर्व मदांवर मात केली आहे, निष्क्रमणाला क्षेमकारक पाहून; निर्वाणाचे स्पष्ट दर्शन घेणाऱ्या माझ्यामध्ये उत्साह उत्पन्न झाला.”

‘‘นาหํ ภพฺโพ เอตรหิ, กามานิ ปฏิเสวิตุํ;

อนิวตฺติ ภวิสฺสามิ, พฺรหฺมจริยปรายโณ’’ติ. สตฺตมํ;

“आता मी कामभोगांचे सेवन करण्यास असमर्थ आहे. मी ब्रह्मचर्यपरायण राहून कधीही मागे फिरणार नाही.” सातवे समाप्त.

๘. ลิจฺฉวิกุมารกสุตฺตํ

८. लिच्छविकुमारक सुत्त

๕๘. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต มหาวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ.

५८. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहरत होते. तेव्हा भगवान सकाळच्या वेळी चीवर परिधान करून, पात्र व चीवर घेऊन वैशालीमध्ये भिक्षेसाठी शिरले. वैशालीमध्ये भिक्षेसाठी हिंडून, भोजनोत्तर भिक्षाटनाहून परतल्यावर, महावनात प्रवेश करून एका वृक्षाच्या मुळाशी दिवसाच्या विश्रांतीसाठी बसले.

เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ลิจฺฉวิกุมารกา สชฺชานิ ธนูนิ อาทาย กุกฺกุรสงฺฆปริวุตา มหาวเน อนุจงฺกมมานา อนุวิจรมานา อทฺทสุ [Pg.67] ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ; ทิสฺวาน สชฺชานิ ธนูนิ นิกฺขิปิตฺวา กุกฺกุรสงฺฆํ เอกมนฺตํ อุยฺโยเชตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺติ.

त्या वेळी अनेक लिच्छवी कुमार सज्ज केलेले धनुष्य घेऊन आणि कुत्र्यांच्या समूहाने वेढलेले होऊन महावनात फिरत व हिंडत होते. त्यांनी भगवंतांना एका वृक्षाच्या मुळाशी बसलेले पाहिले. पाहून त्यांनी आपली सज्ज केलेली धनुष्ये खाली ठेवली, कुत्र्यांच्या समूहाला एका बाजूला हाकलून दिले आणि जेथे भगवान होते तेथे ते आले. जवळ येऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि शांत होऊन, हात जोडून भगवंतांची उपासना करू लागले.

เตน โข ปน สมเยน มหานาโม ลิจฺฉวิ มหาวเน ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อทฺทส เต ลิจฺฉวิกุมารเก ตุณฺหีภูเต ตุณฺหีภูเต ปญฺชลิเก ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺเต; ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหานาโม ลิจฺฉวิ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี, ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’’’ติ!

त्या वेळी महानाम लिच्छवी महावनात पायी फिरत असताना, त्यांनी त्या लिच्छवी कुमारांना शांतपणे, हात जोडून भगवंतांची उपासना करताना पाहिले. पाहून ते जेथे भगवान होते तेथे आले. जवळ येऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या महानाम लिच्छवींनी हा उद्गार काढला – ‘वज्जींचे कल्याण होईल! वज्जींचे कल्याण होईल!’

‘‘กึ ปน ตฺวํ, มหานาม, เอวํ วเทสิ – ‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี, ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’’’ติ? ‘‘อิเม, ภนฺเต, ลิจฺฉวิกุมารกา จณฺฑา ผรุสา อปานุภา. ยานิปิ ตานิ กุเลสุ ปเหณกานิ ปหียนฺติ, อุจฺฉูติ วา พทราติ วา ปูวาติ วา โมทกาติ วา สํกุลิกาติ วา, ตานิ วิลุมฺปิตฺวา วิลุมฺปิตฺวา ขาทนฺติ; กุลิตฺถีนมฺปิ กุลกุมารีนมฺปิ ปจฺฉาลิยํ ขิปนฺติ. เต ทานิเม ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺตี’’ติ.

“पण महानाम, तू असे का म्हणत आहेस – ‘वज्जींचे कल्याण होईल, वज्जींचे कल्याण होईल’?” “भंते, हे लिच्छवी कुमार अत्यंत उग्र, उद्धट आणि उर्मट आहेत. कुळांमध्ये पाठवल्या जाणाऱ्या ज्या काही भेटी असतात – जसे की ऊस, बोरे, पुऱ्या, मोदक किंवा तिळाच्या वड्या – त्या ते हिसकावून हिसकावून खातात; कुलीन स्त्रियांच्या आणि कुलीन मुलींच्या पाठीवर लाथा मारतात. पण आता तेच शांतपणे, हात जोडून भगवंतांची उपासना करत बसले आहेत.”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส ปญฺจ ธมฺมา สํวิชฺชนฺติ – ยทิ วา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส, ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส เปตฺตนิกสฺส, ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส, ยทิ วา คามคามณิกสฺส, ยทิ วา ปูคคามณิกสฺส, เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“महानाम, ज्या कोणत्याही कुलपुत्राकडे पाच धर्म असतात – मग तो अभिषिक्त क्षत्रिय राजा असो, प्रांताचा अधिकारी असो, वंशपरंपरेने मिळालेल्या संपत्तीचा उपभोग घेणारा असो, सेनेचा सेनापती असो, गावाचा प्रमुख असो, किंवा व्यापारी संघाचा प्रमुख असो, अथवा जे कुळांमध्ये स्वतंत्रपणे आपले अधिपत्य चालवतात ते असोत – त्यांच्या केवळ वृद्धीचीच अपेक्षा असते, ऱ्हासाची नाही.”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ มาตาปิตโร สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ มาตาปิตโร สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. มาตาปิตานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“ते पाच कोणते? येथे, महानाम, कुलपुत्र आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य रीतीने मिळवलेल्या संपत्तीने आपल्या माता-पित्यांचा सत्कार करतो, आदर करतो, मान राखतो आणि पूजा करतो. अशा प्रकारे सत्कृत, आदृत, मानित आणि पूजित झालेले माता-पिता त्याच्यावर कल्याणकारी मनाने अनुकंपा करतात – ‘तू दीर्घायुषी हो, दीर्घकाळ जग.’ महानाम, माता-पित्यांची अनुकंपा लाभलेल्या कुलपुत्राची केवळ वृद्धीच अपेक्षित असते, ऱ्हास नाही.”

‘‘ปุน [Pg.68] จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริสา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริสานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“पुन्हा दुसरे असे की, महानाम, कुलपुत्र आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य रीतीने मिळवलेल्या संपत्तीने आपले मुले, पत्नी, दास, कामगार आणि सेवक यांचा सत्कार करतो, आदर करतो, मान राखतो आणि पूजा करतो. अशा प्रकारे सत्कृत, आदृत, मानित आणि पूजित झालेले मुले, पत्नी, दास, कामगार आणि सेवक त्याच्यावर कल्याणकारी मनाने अनुकंपा करतात – ‘तू दीर्घायुषी हो, दीर्घकाळ जग.’ मुले, पत्नी, दास, कामगार आणि सेवक यांची अनुकंपा लाभलेल्या कुलपुत्राची केवळ वृद्धीच अपेक्षित असते, ऱ्हास नाही.”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสพฺโยหาเร สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสพฺโยหารา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสพฺโยหารานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“पुन्हा दुसरे असे की, महानाम, कुलपुत्र आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य रीतीने मिळवलेल्या संपत्तीने शेतीकामातील शेजारी आणि व्यावसायिक भागीदार यांचा सत्कार करतो, आदर करतो, मान राखतो आणि पूजा करतो. अशा प्रकारे सत्कृत, आदृत, मानित आणि पूजित झालेले शेजारी आणि व्यावसायिक भागीदार त्याच्यावर कल्याणकारी मनाने अनुकंपा करतात – ‘तू दीर्घायुषी हो, दीर्घकाळ जग.’ शेजारी आणि व्यावसायिक भागीदार यांची अनुकंपा लाभलेल्या कुलपुत्राची केवळ वृद्धीच अपेक्षित असते, ऱ्हास नाही.”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ยาวตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. เทวตานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“पुन्हा दुसरे असे की, महानाम, कुलपुत्र आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य रीतीने मिळवलेल्या संपत्तीने बळी स्वीकारणाऱ्या देवतांचा सत्कार करतो, आदर करतो, मान राखतो आणि पूजा करतो. अशा प्रकारे सत्कृत, आदृत, मानित आणि पूजित झालेल्या बळी स्वीकारणाऱ्या देवता त्याच्यावर कल्याणकारी मनाने अनुकंपा करतात – ‘तू दीर्घायुषी हो, दीर्घकाळ जग.’ देवतांची अनुकंपा लाभलेल्या कुलपुत्राची केवळ वृद्धीच अपेक्षित असते, ऱ्हास नाही.”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ สมณพฺราหฺมเณ สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ สมณพฺราหฺมณา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. สมณพฺราหฺมณานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

"पुन्हा आणखी, महानाम, कुलपुत्र आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने संपादन केलेल्या, घामाच्या धारा गाळून मिळवलेल्या, धार्मिक व धर्मसंमत मार्गाने प्राप्त केलेल्या संपत्तीने श्रमण-ब्राह्मणांचा सत्कार करतो, आदर करतो, मान देतो आणि त्यांची पूजा करतो. अशा प्रकारे सत्कृत, आदृत, मानित आणि पूजित झालेले ते श्रमण-ब्राह्मण त्या कुलपुत्रावर कल्याणकारी मनाने अनुकंपा करतात की – 'तू दीर्घायुषी हो, दीर्घकाळपर्यंत आपल्या आयुष्याचे रक्षण कर!' महानाम, श्रमण-ब्राह्मणांची अनुकंपा लाभलेल्या कुलपुत्राची केवळ वृद्धीच अपेक्षित असते, ऱ्हास नाही."

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส อิเม ปญฺจ ธมฺมา สํวิชฺชนฺติ – ยทิ วา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส, ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส เปตฺตนิกสฺส[Pg.69], ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส, ยทิ วา คามคามณิกสฺส, ยทิ วา ปูคคามณิกสฺส, เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

"महानाम, ज्या कोणा कुलपुत्राच्या ठायी हे पाच धर्म विद्यमान असतात – मग तो मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा असो, किंवा प्रांताचा अधिकारी (राष्ट्रिक) वा वंशपरंपरेने मिळालेल्या संपत्तीचा उपभोग घेणारा असो, किंवा सैन्याचा सेनापती असो, किंवा ग्रामप्रमुख असो, किंवा श्रेणीप्रमुख (पूगप्रमुख) असो, अथवा जे कुळांमध्ये आपापले स्वतंत्र अधिपत्य चालवतात ते असोत – त्यांची केवळ वृद्धीच अपेक्षित असते, ऱ्हास नाही."

‘‘มาตาปิตุกิจฺจกโร, ปุตฺตทารหิโต สทา;

อนฺโตชนสฺส อตฺถาย, เย จสฺส อนุชีวิโน.

"जो माता-पित्यांची कर्तव्ये पार पाडणारा आहे, नेहमी आपल्या पत्नी व मुलांच्या हिताचा विचार करणारा आहे, घरातील लोकांच्या कल्याणासाठी आणि जे त्याच्यावर अवलंबून राहून जगतात त्यांच्या कल्याणासाठी झटणारा आहे."

‘‘อุภินฺนญฺเจว อตฺถาย, วทญฺญู โหติ สีลวา;

ญาตีนํ ปุพฺพเปตานํ, ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ ชีวตํ.

"दोन्हींच्या कल्याणासाठी प्रयत्नशील असणारा, उदार आणि शीलवान असणारा तो ज्ञानी गृहस्थ, मृत झालेल्या पूर्वज नातेवाईकांच्या आणि या जगात जिवंत असणाऱ्या नातेवाईकांच्या हितासाठी कार्य करतो."

‘‘สมณานํ พฺราหฺมณานํ, เทวตานญฺจ ปณฺฑิโต;

วิตฺติสญฺชนโน โหติ, ธมฺเมน ฆรมาวสํ.

"तो पंडित गृहस्थ धर्माने गृहस्थाश्रम चालवत श्रमण, ब्राह्मण आणि देवतांना आनंद देणारा ठरतो."

‘‘โส กริตฺวาน กลฺยาณํ, ปุชฺโช โหติ ปสํสิโย;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. อฏฺฐมํ;

"असे कल्याणकारी कर्म करून तो पूजनीय आणि प्रशंसनीय होतो. या जगातच लोक त्याची प्रशंसा करतात आणि मृत्यूनंतर तो स्वर्गात आनंदित होतो." (आठवे सुत्त समाप्त)

๙. ปฐมวุฑฺฒปพฺพชิตสุตฺตํ

९. "प्रथम वृद्धप्रव्रजित सुत्त"

๕๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต. กตเมหิ ปญฺจหิ? ทุลฺลโภ, ภิกฺขเว, วุฑฺฒปพฺพชิโต นิปุโณ, ทุลฺลโภ อากปฺปสมฺปนฺโน, ทุลฺลโภ พหุสฺสุโต, ทุลฺลโภ ธมฺมกถิโก, ทุลฺลโภ วินยธโร. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต’’ติ. นวมํ.

५९. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला, वृद्धपणी प्रव्रजित झालेला भिक्खू मिळणे कठीण असते. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, वृद्धपणी प्रव्रजित झालेला भिक्खू निपुण असणे कठीण असते; आकल्पसंपन्न (योग्य आचार-विचारांनी युक्त) असणे कठीण असते; बहुश्रुत असणे कठीण असते; धम्मकथिक (धम्म उपदेशक) असणे कठीण असते; आणि विनयधर (विनय नियमांचा जाणकार) असणे कठीण असते. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला, वृद्धपणी प्रव्रजित झालेला भिक्खू मिळणे कठीण असते." (नववे सुत्त समाप्त)

๑๐. ทุติยวุฑฺฒปพฺพชิตสุตฺตํ

१०. "द्वितीय वृद्धप्रव्रजित सुत्त"

๖๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต. กตเมหิ ปญฺจหิ? ทุลฺลโภ, ภิกฺขเว, วุฑฺฒปพฺพชิโต สุวโจ, ทุลฺลโภ สุคฺคหิตคฺคาหี, ทุลฺลโภ ปทกฺขิณคฺคาหี, ทุลฺลโภ ธมฺมกถิโก, ทุลฺลโภ วินยธโร. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต’’ติ. ทสมํ.

६०. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला, वृद्धपणी प्रव्रजित झालेला भिक्खू मिळणे कठीण असते. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, वृद्धपणी प्रव्रजित झालेला भिक्खू सुवच (नम्र) असणे कठीण असते; सुग्गहीतग्राही (चांगल्या गोष्टींचे योग्य आकलन करणारा) असणे कठीण असते; प्रदक्षिणाग्राही (उपदेशाला आदराने ग्रहण करणारा) असणे कठीण असते; धम्मकथिक असणे कठीण असते; आणि विनयधर असणे कठीण असते. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला, वृद्धपणी प्रव्रजित झालेला भिक्खू मिळणे कठीण असते." (दहावे सुत्त समाप्त)

นีวรณวคฺโค ปฐโม.

"नीवरणवग्गो पहिला (पहिला नीवरण वर्ग समाप्त)."

ตสฺสุทฺทานํ –

"त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -"

อาวรณํ ราสิ องฺคานิ, สมยํ มาตุปุตฺติกา;

อุปชฺฌา ฐานา ลิจฺฉวิ, กุมารา อปรา ทุเวติ.

"आवरण (नीवरण), राशी, अंगे, समय, माय-लेक (मातुपुत्तिका), उपाज्झा (उपाध्याय), ठाण (स्थाने), लिच्छवी, कुमार आणि इतर दोन (वृद्धप्रव्रजित सुत्ते) - हे या वर्गातील सुत्ते आहेत."

(๗) ๒. สญฺญาวคฺโค

(७) २. "सञ्ञावग्गो (संज्ञा वर्ग)"

๑. ปฐมสญฺญาสุตฺตํ

१. "प्रथम संज्ञा सुत्त"

๖๑. ‘‘ปญฺจิมา[Pg.70], ภิกฺขเว, สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กตมา ปญฺจ? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ปฐมํ.

६१. "भिक्खूहो, या पाच संज्ञा विकसित केल्यावर आणि वारंवार अभ्यासल्यावर महान फळ देणाऱ्या, महान लाभ देणाऱ्या, अमृतात (निर्वाणात) विलीन होणाऱ्या आणि अमृत-पर्यवसायी (निर्वाण हेच अंतिम ध्येय असणाऱ्या) ठरतात. कोणत्या पाच? अशुभाची संज्ञा (अशुभसंज्ञा), मरणाची संज्ञा (मरणसंज्ञा), दोषांची संज्ञा (आदीनवसंज्ञा), आहाराविषयीच्या प्रतिकूलतेची संज्ञा (आहारे पटिकूलसंज्ञा) आणि सर्व लोकाविषयीच्या अनासक्तीची संज्ञा (सब्बलोके अनभिरतिसंज्ञा). भिक्खूहो, या पाच संज्ञा विकसित केल्यावर आणि वारंवार अभ्यासल्यावर महान फळ देणाऱ्या, महान लाभ देणाऱ्या, अमृतात विलीन होणाऱ्या आणि अमृत-पर्यवसायी ठरतात." (पहिले सुत्त समाप्त)

๒. ทุติยสญฺญาสุตฺตํ

२. "द्वितीय संज्ञा सुत्त"

๖๒. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กตมา ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ทุติยํ.

६२. "भिक्खूहो, या पाच संज्ञा विकसित केल्यावर आणि वारंवार अभ्यासल्यावर महान फळ देणाऱ्या, महान लाभ देणाऱ्या, अमृतात (निर्वाणात) विलीन होणाऱ्या आणि अमृत-पर्यवसायी ठरतात. कोणत्या पाच? अनित्यतेची संज्ञा (अनित्यसंज्ञा), अनात्मतेची संज्ञा (अनात्मसंज्ञा), मरणाची संज्ञा (मरणसंज्ञा), आहाराविषयीच्या प्रतिकूलतेची संज्ञा (आहारे पटिकूलसंज्ञा) आणि सर्व लोकाविषयीच्या अनासक्तीची संज्ञा (सब्बलोके अनभिरतिसंज्ञा). भिक्खूहो, या पाच संज्ञा विकसित केल्यावर आणि वारंवार अभ्यासल्यावर महान फळ देणाऱ्या, महान लाभ देणाऱ्या, अमृतात विलीन होणाऱ्या आणि अमृत-पर्यवसायी ठरतात." (दुसरे सुत्त समाप्त)

๓. ปฐมวฑฺฒิสุตฺตํ

३. "प्रथम वृद्धी सुत्त"

๖๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายี จ โหติ วราทายี จ กายสฺส. กตมาหิ ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, สุเตน วฑฺฒติ, จาเคน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ – อิมาหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายี จ โหติ วราทายี จ กายสฺสา’’ติ.

६३. "भिक्खूहो, पाच प्रकारच्या वृद्धीने (प्रगतीने) वाढणारा आर्यश्रावक हा आर्य वृद्धीने वाढतो आणि तो आपल्या शरीराचे (जीवनाचे) सार ग्रहण करतो व श्रेष्ठ गुणांचे संपादन करतो. कोणत्या पाच वृद्धींनी? तो श्रद्धेने वाढतो, शीलाने वाढतो, श्रुताने (ज्ञानाने) वाढतो, त्यागाने (दानाने) वाढतो आणि प्रज्ञेने वाढतो. भिक्खूहो, या पाच प्रकारच्या वृद्धीने वाढणारा आर्यश्रावक हा आर्य वृद्धीने वाढतो आणि तो आपल्या शरीराचे सार ग्रहण करतो व श्रेष्ठ गुणांचे संपादन करतो."

‘‘สทฺธาย สีเลน จ โย ปวฑฺฒติ,ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ;

โส ตาทิโส สปฺปุริโส วิจกฺขโณ,อาทียตี สารมิเธว อตฺตโน’’ติ. ตติยํ;

"जो मनुष्य श्रद्धा आणि शीलाने वाढतो, तसेच प्रज्ञा, त्याग आणि श्रुत या दोन्ही गुणांनी समृद्ध होतो; असा तो विचारशील, प्रज्ञावान सत्पुरुष या जगातच आपल्या जीवनाचे खरे सार ग्रहण करतो." (तिसरे सुत्त समाप्त)

๔. ทุติยวฑฺฒิสุตฺตํ

४. "द्वितीय वृद्धी सुत्त"

๖๔. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.71], ภิกฺขเว, วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกา อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายินี จ โหติ วราทายินี จ กายสฺส. กตมาหิ ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, สุเตน วฑฺฒติ, จาเคน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ – อิมาหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกา อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายินี จ โหติ วราทายินี จ กายสฺสา’’ติ.

६४. "भिक्खूहो, पाच प्रकारच्या वृद्धीने वाढणारी आर्यश्राविका ही आर्य वृद्धीने वाढते आणि ती आपल्या शरीराचे (जीवनाचे) सार ग्रहण करते व श्रेष्ठ गुणांचे संपादन करते. कोणत्या पाच वृद्धींनी? ती श्रद्धेने वाढते, शीलाने वाढते, श्रुताने (ज्ञानाने) वाढते, त्यागाने (दानाने) वाढते आणि प्रज्ञेने वाढते. भिक्खूहो, या पाच प्रकारच्या वृद्धीने वाढणारी आर्यश्राविका ही आर्य वृद्धीने वाढते आणि ती आपल्या शरीराचे सार ग्रहण करते व श्रेष्ठ गुणांचे संपादन करते."

‘‘สทฺธาย สีเลน จ ยา ปวฑฺฒติ,ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ;

สา ตาทิสี สีลวตี อุปาสิกา,อาทียตี สารมิเธว อตฺตโน’’ติ. จตุตฺถํ;

"जी स्त्री श्रद्धा आणि शीलाने वाढते, तसेच प्रज्ञा, त्याग आणि श्रुत या दोन्ही गुणांनी समृद्ध होते; अशी ती शीलवान उपासिका या जगातच आपल्या जीवनाचे खरे सार ग्रहण करते." (चौथे सुत्त समाप्त)

๕. สากจฺฉสุตฺตํ

५. "साकच्छा सुत्त (चर्चा सुत्त)"

๖๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. ปญฺจมํ.

६५. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत (सह-भिक्खूंसोबत) चर्चा करण्यास योग्य असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, या धम्मामध्ये भिक्खू स्वतः शीलसंपन्न असतो आणि शीलसंपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांचे योग्य उत्तर देण्यास समर्थ असतो; तो स्वतः समाधिसंपन्न असतो आणि समाधिसंपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांचे योग्य उत्तर देण्यास समर्थ असतो; तो स्वतः प्रज्ञासंपन्न असतो आणि प्रज्ञासंपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांचे योग्य उत्तर देण्यास समर्थ असतो; तो स्वतः विमुक्तिसंपन्न असतो आणि विमुक्तिसंपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांचे योग्य उत्तर देण्यास समर्थ असतो; तो स्वतः विमुक्ति-ज्ञानदर्शन-संपन्न असतो आणि विमुक्ति-ज्ञानदर्शन-संपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांचे योग्य उत्तर देण्यास समर्थ असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत चर्चा करण्यास योग्य असतो." (पाचवे सुत्त समाप्त)

๖. สาชีวสุตฺตํ

६. "साजीव सुत्त"

๖๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทาย กถาย จ [Pg.72] กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

६६. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत (सहकाऱ्यांसोबत) एकत्र राहण्यास योग्य असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, येथे भिक्खू स्वतः शीलसंपन्न असतो आणि शीलसंपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे देण्यास समर्थ असतो; स्वतः समाधिसंपन्न असतो आणि समाधिसंपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे देण्यास समर्थ असतो; स्वतः प्रज्ञासंपन्न असतो आणि प्रज्ञासंपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे देण्यास समर्थ असतो; स्वतः विमुक्तिसंपन्न असतो आणि विमुक्तिसंपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे देण्यास समर्थ असतो; स्वतः विमुक्तिज्ञानदर्शनसंपन्न असतो आणि विमुक्तिज्ञानदर्शनसंपदेविषयीच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे देण्यास समर्थ असतो. भिक्खूहो, खरोखर या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत एकत्र राहण्यास योग्य असतो.” सहावे.

๗. ปฐมอิทฺธิปาทสุตฺตํ

७. प्रथम इद्धिपाद सुत्त

๖๗. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ, ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

६७. “भिक्खूहो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी या पाच धम्मांची भावना करतो, या पाच धम्मांचा वारंवार अभ्यास करतो, त्याला दोन फळांपैकी एका फळाची अपेक्षा करता येते – याच जन्मात अंतिम ज्ञान (अर्हत्त्व) किंवा उपाधी शिल्लक राहिल्यास अनागामी अवस्था.”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีริยสมาธิ…เป… จิตฺตสมาธิ… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, อุสฺโสฬฺหิญฺเญว ปญฺจมึ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อิเม ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ, อิเม ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. สตฺตมํ.

“ते पाच कोणते? भिक्खूहो, येथे भिक्खू छंदावर आधारित समाधी आणि प्रधानसंस्कारांनी युक्त अशा इद्धिपादाची भावना करतो; वीर्यावर आधारित समाधी...पे... चित्तावर आधारित समाधी... विमंसेवर आधारित समाधी आणि प्रधानसंस्कारांनी युक्त अशा इद्धिपादाची भावना करतो; आणि पाचवे म्हणजे तीव्र प्रयत्न (उत्सोळ्ही) करतो. भिक्खूहो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी या पाच धम्मांची भावना करतो, या पाच धम्मांचा वारंवार अभ्यास करतो, त्याला दोन फळांपैकी एका फळाची अपेक्षा करता येते – याच जन्मात अंतिम ज्ञान किंवा उपाधी शिल्लक राहिल्यास अनागामी अवस्था.” सातवे.

๘. ทุติยอิทฺธิปาทสุตฺตํ

८. द्वितीय इद्धिपाद सुत्त

๖๘. ‘‘ปุพฺเพวาหํ, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน ปญฺจ ธมฺเม ภาเวสึ, ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกาสึ. กตเม ปญฺจ? ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวสึ, วีริยสมาธิ… จิตฺตสมาธิ… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวสึ, อุสฺโสฬฺหิญฺเญว ปญฺจมึ. โส โข อหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ อุสฺโสฬฺหิปญฺจมานํ ธมฺมานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมสึ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณึ สติ สติ อายตเน.

६८. “भिक्खूहो, संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, मी जेव्हा केवळ एक अबुद्ध बोधिसत्त्व होतो, तेव्हा मी पाच धम्मांची भावना केली होती, पाच धम्मांचा वारंवार अभ्यास केला होता. कोणते पाच? मी छंदावर आधारित समाधी आणि प्रधानसंस्कारांनी युक्त अशा इद्धिपादाची भावना केली; वीर्यावर आधारित समाधी... चित्तावर आधारित समाधी... विमंसेवर आधारित समाधी आणि प्रधानसंस्कारांनी युक्त अशा इद्धिपादाची भावना केली; आणि पाचवे म्हणजे तीव्र प्रयत्न (उत्सोळ्ही) केला. भिक्खूहो, तीव्र प्रयत्नासह या पाच धम्मांची भावना केल्यामुळे आणि त्यांचा वारंवार अभ्यास केल्यामुळे, मी ज्या ज्या अभिज्ञा प्राप्त करण्यायोग्य धम्माच्या साक्षात्कारासाठी चित्त वळवले, त्या त्या बाबतीत योग्य आधार असताना मी साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त केली.”

‘‘โส [Pg.73] สเจ อากงฺขึ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณึ สติ สติ อายตเน.

“जर माझी अशी इच्छा झाली की – ‘मी विविध प्रकारच्या ऋद्धींचा अनुभव घ्यावा...पे... अगदी ब्रह्मलोकापर्यंत शरीराने वश करावे,’ तर योग्य आधार असताना मी त्या त्या बाबतीत साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त केली.”

‘‘โส สเจ อากงฺขึ…เป… ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณึ สติ สติ อายตเน’’ติ. อฏฺฐมํ.

“जर माझी अशी इच्छा झाली की...पे... ‘आसवांच्या क्षयामुळे, आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीचा याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात्कार करून, ती प्राप्त करून मी विहार करावा,’ तर योग्य आधार असताना मी त्या त्या बाबतीत साक्षात्काराची योग्यता प्राप्त केली.” आठवे.

๙. นิพฺพิทาสุตฺตํ

९. निब्बिदा सुत्त

๖๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ.

६९. “भिक्खूहो, हे पाच धम्म भावित केले असता आणि वारंवार अभ्यासले असता, ते पूर्णपणे वैराग्यासाठी, विरागासाठी, निरोधासाठी, उपशमासाठी, अभिज्ञेसाठी, संबोधीसाठी आणि निर्वाणासाठी कारणीभूत ठरतात.”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. นวมํ.

“ते पाच कोणते? भिक्खूहो, येथे भिक्खू शरीरामध्ये अशुभाचे अनुदर्शन करत विहार करतो, आहारामध्ये प्रतिकूलतेची संज्ञा बाळगतो, संपूर्ण लोकामध्ये अनभिरतीची संज्ञा बाळगतो, सर्व संस्कारांमध्ये अनित्याचे अनुदर्शन करतो, आणि त्याच्या अंतःकरणात मरणाची संज्ञा चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. भिक्खूहो, हे पाच धम्म भावित केले असता आणि वारंवार अभ्यासले असता, ते पूर्णपणे वैराग्यासाठी, विरागासाठी, निरोधासाठी, उपशमासाठी, अभिज्ञेसाठी, संबोधीसाठी आणि निर्वाणासाठी कारणीभूत ठरतात.” नववे.

๑๐. อาสวกฺขยสุตฺตํ

१०. आसवक्खय सुत्त

๗๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

७०. “भिक्खूहो, हे पाच धम्म भावित केले असता आणि वारंवार अभ्यासले असता, ते आसवांच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? भिक्खूहो, येथे भिक्खू शरीरामध्ये अशुभाचे अनुदर्शन करत विहार करतो, आहारामध्ये प्रतिकूलतेची संज्ञा बाळगतो, संपूर्ण लोकामध्ये अनभिरतीची संज्ञा बाळगतो, सर्व संस्कारांमध्ये अनित्याचे अनुदर्शन करतो, आणि त्याच्या अंतःकरणात मरणाची संज्ञा चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. भिक्खूहो, हे पाच धम्म भावित केले असता आणि वारंवार अभ्यासले असता, ते आसवांच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरतात.” दहावे.

สญฺญาวคฺโค ทุติโย.

दुसरा सञ्ञावग्गो.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा सारांश –

ทฺเว จ สญฺญา ทฺเว วฑฺฒี จ, สากจฺเฉน จ สาชีวํ;

อิทฺธิปาทา จ ทฺเว วุตฺตา, นิพฺพิทา จาสวกฺขยาติ.

“दोन संज्ञा सुत्ते, दोन वृद्धी सुत्ते, साकच्छा (चर्चा) सुत्त आणि साजीव सुत्त; दोन इद्धिपाद सुत्ते, निब्बिदा सुत्त आणि आसवक्खय सुत्त अशी ही (दहा सुत्ते आहेत).”

(๘) ๓. โยธาชีววคฺโค

(८) ३. योधाजीव वग्गो

๑. ปฐมเจโตวิมุตฺติผลสุตฺตํ

१. प्रथम चेतोविमुत्तिफल सुत्त

๗๑. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.74], ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ.

७१. “भिक्खूहो, हे पाच धम्म भावित केले असता आणि वारंवार अभ्यासले असता, ते चेतोविमुक्तीचे फळ आणि चेतोविमुक्तीच्या फळाचे फायदे देणारे ठरतात, तसेच प्रज्ञाविमुक्तीचे फळ आणि प्रज्ञाविमुक्तीच्या फळाचे फायदे देणारे ठरतात.”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เจโตวิมุตฺโต จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺโต จ โหติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ อิติปิ, สํกิณฺณปริโข อิติปิ, อพฺพูฬฺเหสิโก อิติปิ, นิรคฺคโฬ อิติปิ, อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต อิติปิ’’’.

“ते पाच कोणते? भिक्खूहो, येथे भिक्खू शरीरामध्ये अशुभाचे अनुदर्शन करत विहार करतो, आहारामध्ये प्रतिकूलतेची संज्ञा बाळगतो, संपूर्ण लोकामध्ये अनभिरतीची संज्ञा बाळगतो, सर्व संस्कारांमध्ये अनित्याचे अनुदर्शन करतो, आणि त्याच्या अंतःकरणात मरणाची संज्ञा चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. भिक्खूहो, हे पाच धम्म भावित केले असता आणि वारंवार अभ्यासले असता, ते चेतोविमुक्तीचे फळ आणि चेतोविमुक्तीच्या फळाचे फायदे देणारे ठरतात, तसेच प्रज्ञाविमुक्तीचे फळ आणि प्रज्ञाविमुक्तीच्या फळाचे फायदे देणारे ठरतात. भिक्खूहो, जेव्हा भिक्खू चेतोविमुक्त आणि प्रज्ञाविमुक्त होतो – तेव्हा, भिक्खूहो, त्याला ‘असा भिक्खू ज्याने अडसर दूर केला आहे, ज्याने खंदक भरून काढला आहे, ज्याने खांब उपटून टाकला आहे, जो कुलूपरहित झाला आहे, जो आर्य आहे, ज्याने ध्वज खाली उतरवला आहे, ज्याने ओझे उतरवून ठेवले आहे आणि जो पूर्णपणे विमुक्त झाला आहे’ असे म्हटले जाते.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ.

“आणि भिक्खूहो, भिक्खू अडसर दूर केलेला कसा होतो? भिक्खूहो, येथे भिक्खूची अविद्या नष्ट झालेली असते, मुळासकट उपटून टाकलेली असते, ताडाच्या बुंध्यासारखी केलेली असते, नष्ट केलेली असते आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाची झालेली असते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू अडसर दूर केलेला होतो.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โปโนภวิโก ชาติสํสาโร ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ.

भिक्खूंनो, भिक्खू कशा प्रकारे खंदक बुजविलेला (संकिण्णपरिख) होतो? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूचा पुनर्जन्म घडवून आणणारा जन्म-संसार नष्ट झालेला असतो, मुळासकट कापून टाकलेला असतो, ताडाच्या बुंध्यासारखा नष्ट केलेला असतो, अस्तित्वहीन केलेला असतो आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचा झालेला असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू खंदक बुजविलेला होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ.

भिक्खूंनो, भिक्खू कशा प्रकारे वेशीचा खांब उपटून टाकलेला (अब्बूळ्हेसिक) होतो? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूची तृष्णा नष्ट झालेली असते, मुळासकट कापून टाकलेली असते, ताडाच्या बुंध्यासारखी नष्ट केलेली असते, अस्तित्वहीन केलेली असते आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाची झालेली असते. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू वेशीचा खांब उपटून टाकलेला होतो.

‘‘กถญฺจ[Pg.75], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวํกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ.

भिक्खूंनो, भिक्खू कशा प्रकारे अडसर नसलेला (निरग्गळ) होतो? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूची पाच खालच्या पातळीवरील बंधने (पंच ओरंभागिय संयोजने) नष्ट झालेली असतात, मुळासकट कापून टाकलेली असतात, ताडाच्या बुंध्यासारखी नष्ट केलेली असतात, अस्तित्वहीन केलेली असतात आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाची झालेली असतात. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू अडसर नसलेला होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อสฺมิมาโน ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหตี’’ติ. ปฐมํ.

भिक्खूंनो, भिक्खू कशा प्रकारे ध्वज खाली उतरवलेला, भार उतरवून ठेवलेला, अलिप्त असलेला आर्य होतो? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूचा 'मी आहे' हा अहंकार (अस्मिमान) नष्ट झालेला असतो, मुळासकट कापून टाकलेला असतो, ताडाच्या बुंध्यासारखा नष्ट केलेला असतो, अस्तित्वहीन केलेला असतो आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचा झालेला असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू ध्वज खाली उतरवलेला, भार उतरवून ठेवलेला, अलिप्त असलेला आर्य होतो. पहिले सुत्त समाप्त.

๒. ทุติยเจโตวิมุตฺติผลสุตฺตํ

२. दुसरे चेतोविमुत्तिफल सुत्त

๗๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ. กตเม ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เจโตวิมุตฺโต จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺโต จ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ อิติปิ, สํกิณฺณปริโข อิติปิ, อพฺพูฬฺเหสิโก อิติปิ, นิรคฺคโฬ อิติปิ, อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต อิติปิ’’’.

७२. भिक्खूंनो, हे पाच धर्म विकसित केले असता, वारंवार अभ्यासले असता, चेतोविमुक्तीचे फळ देणारे आणि चेतोविमुक्तीचे लाभ देणारे ठरतात; तसेच प्रज्ञाविमुक्तीचे फळ देणारे आणि प्रज्ञाविमुक्तीचे लाभ देणारे ठरतात. कोणते पाच? अनित्य संज्ञा (अनित्यतेची जाणीव), अनित्यामध्ये दुःख संज्ञा, दुःखामध्ये अनात्म संज्ञा, प्रहाण संज्ञा (त्याग करण्याची जाणीव) आणि विराग संज्ञा (वैराग्याची जाणीव). भिक्खूंनो, हे पाच धर्म विकसित केले असता, वारंवार अभ्यासले असता, चेतोविमुक्तीचे फळ देणारे आणि चेतोविमुक्तीचे लाभ देणारे ठरतात; तसेच प्रज्ञाविमुक्तीचे फळ देणारे आणि प्रज्ञाविमुक्तीचे लाभ देणारे ठरतात. भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खू चेतोविमुक्त आणि प्रज्ञाविमुक्त होतो, तेव्हा त्याला 'अडसर दूर केलेला भिक्खू', 'खंदक बुजविलेला भिक्खू', 'वेशीचा खांब उपटून टाकलेला भिक्खू', 'अडसर नसलेला भिक्खू', आणि 'ध्वज खाली उतरवलेला, भार उतरवून ठेवलेला, अलिप्त असलेला आर्य भिक्खू' असे म्हटले जाते.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ.

भिक्खूंनो, भिक्खू कशा प्रकारे अडसर दूर केलेला (उक्खित्तपलिघ) होतो? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूची अविद्या नष्ट झालेली असते, मुळासकट कापून टाकलेली असते, ताडाच्या बुंध्यासारखी नष्ट केलेली असते, अस्तित्वहीन केलेली असते आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाची झालेली असते. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू अडसर दूर केलेला होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โปโนภวิโก ชาติสํสาโร ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ.

भिक्खूंनो, भिक्खू कशा प्रकारे खंदक बुजविलेला (संकिण्णपरिख) होतो? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूचा पुनर्जन्म घडवून आणणारा जन्म-संसार नष्ट झालेला असतो, मुळासकट कापून टाकलेला असतो, ताडाच्या बुंध्यासारखा नष्ट केलेला असतो, अस्तित्वहीन केलेला असतो आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचा झालेला असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू खंदक बुजविलेला होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา [Pg.76] อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ.

भिक्खूंनो, भिक्खू कशा प्रकारे वेशीचा खांब उपटून टाकलेला (अब्बूळ्हेसिक) होतो? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूची तृष्णा नष्ट झालेली असते, मुळासकट कापून टाकलेली असते, ताडाच्या बुंध्यासारखी नष्ट केलेली असते, अस्तित्वहीन केलेली असते आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाची झालेली असते. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू वेशीचा खांब उपटून टाकलेला होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวํกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ.

भिक्खूंनो, भिक्खू कशा प्रकारे अडसर नसलेला (निरग्गळ) होतो? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूची पाच खालच्या पातळीवरील बंधने (पंच ओरंभागिय संयोजने) नष्ट झालेली असतात, मुळासकट कापून टाकलेली असतात, ताडाच्या बुंध्यासारखी नष्ट केलेली असतात, अस्तित्वहीन केलेली असतात आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाची झालेली असतात. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू अडसर नसलेला होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อสฺมิมาโน ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหตี’’ติ. ทุติยํ.

भिक्खूंनो, भिक्खू कशा प्रकारे ध्वज खाली उतरवलेला, भार उतरवून ठेवलेला, अलिप्त असलेला आर्य होतो? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूचा 'मी आहे' हा अहंकार (अस्मिमान) नष्ट झालेला असतो, मुळासकट कापून टाकलेला असतो, ताडाच्या बुंध्यासारखा नष्ट केलेला असतो, अस्तित्वहीन केलेला असतो आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचा झालेला असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू ध्वज खाली उतरवलेला, भार उतरवून ठेवलेला, अलिप्त असलेला आर्य होतो. दुसरे सुत्त समाप्त.

๓. ปฐมธมฺมวิหารีสุตฺตํ

३. पहिले धम्मविहारी सुत्त

๗๓. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธมฺมวิหารี, ธมฺมวิหารี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหตี’’ติ?

७३. त्यानंतर एक भिक्खू भगवंतांकडे गेला; तिथे जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या त्या भिक्खूने भगवंतांना असे विचारले – 'भंते, "धम्मविहारी, धम्मविहारी" (धम्मामध्ये विहार करणारा) असे म्हटले जाते. भंते, किती प्रमाणात भिक्खू धम्मविहारी होतो?'

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ตาย ธมฺมปริยตฺติยา ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปริยตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

"भिक्खू, येथे एखादा भिक्खू धम्माचे अध्ययन करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अद्भुतधम्म आणि वेदल्ल. तो त्या धम्माच्या अध्ययनातच दिवस घालवतो, एकांतवासाची उपेक्षा करतो आणि स्वतःच्या अंतर्मनातील चित्त-शमनाचा (समाधीचा) अभ्यास करत नाही. भिक्खू, अशा भिक्खूला 'केवळ अध्ययनात मग्न असलेला' (परियत्तिबहुल) म्हटले जाते, 'धम्मविहारी' नाही."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. โส ตาย ธมฺมปญฺญตฺติยา ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปญฺญตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

"पुन्हा, भिक्खू, एखादा भिक्खू जसा ऐकला व शिकला आहे तसा धम्म विस्ताराने इतरांना उपदेश करतो. तो त्या धम्माच्या उपदेशातच दिवस घालवतो, एकांतवासाची उपेक्षा करतो आणि स्वतःच्या अंतर्मनातील चित्त-शमनाचा अभ्यास करत नाही. भिक्खू, अशा भिक्खूला 'केवळ उपदेशात मग्न असलेला' (पण्णत्तिबहुल) म्हटले जाते, 'धम्मविहारी' नाही."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. โส เตน สชฺฌาเยน ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ สชฺฌายพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

"पुन्हा, भिक्खू, एखादा भिक्खू जसा ऐकला व शिकला आहे तसा धम्म विस्ताराने पाठांतर करतो. तो त्या पाठांतरातच दिवस घालवतो, एकांतवासाची उपेक्षा करतो आणि स्वतःच्या अंतर्मनातील चित्त-शमनाचा अभ्यास करत नाही. भिक्खू, अशा भिक्खूला 'केवळ पाठांतरात मग्न असलेला' (सज्झायबहुल) म्हटले जाते, 'धम्मविहारी' नाही."

‘‘ปุน [Pg.77] จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. โส เตหิ ธมฺมวิตกฺเกหิ ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ วิตกฺกพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

"पुन्हा, भिक्खू, एखादा भिक्खू जसा ऐकला व शिकला आहे तशा धम्माचा मनाने विचार करतो, चिंतन करतो आणि मनात वारंवार त्याचे निरीक्षण करतो. तो त्या धम्माच्या विचारांमध्येच दिवस घालवतो, एकांतवासाची उपेक्षा करतो आणि स्वतःच्या अंतर्मनातील चित्त-शमनाचा अभ्यास करत नाही. भिक्खू, अशा भिक्खूला 'केवळ विचारांमध्ये मग्न असलेला' (वितक्कबहुल) म्हटले जाते, 'धम्मविहारी' नाही."

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ตาย ธมฺมปริยตฺติยา น ทิวสํ อตินาเมติ, นาปิ ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหติ.

"भिक्खू, येथे एखादा भिक्खू धम्माचे अध्ययन करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अद्भुतधम्म आणि वेदल्ल. परंतु तो केवळ त्या धम्माच्या अध्ययनातच दिवस घालवत नाही, एकांतवासाची उपेक्षाही करत नाही आणि स्वतःच्या अंतर्मनातील चित्त-शमनाचा (समाधीचा) अभ्यास करतो. भिक्खू, अशा प्रकारे भिक्खू 'धम्मविहारी' होतो."

‘‘อิติ โข, ภิกฺขุ, เทสิโต มยา ปริยตฺติพหุโล, เทสิโต ปญฺญตฺติพหุโล, เทสิโต สชฺฌายพหุโล, เทสิโต วิตกฺกพหุโล, เทสิโต ธมฺมวิหารี. ยํ โข, ภิกฺขุ, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขุ, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขุ, มา ปมาทตฺถ, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. ตติยํ.

"अशा प्रकारे, भिक्खू, मी अध्ययनात मग्न असलेल्या भिक्खूविषयी सांगितले आहे, शिकवण्यात मग्न असलेल्या भिक्खूविषयी सांगितले आहे, पठणात मग्न असलेल्या भिक्खूविषयी सांगितले आहे, चिंतनात मग्न असलेल्या भिक्खूविषयी सांगितले आहे आणि धम्मामध्ये विहार करणाऱ्या (धम्मविहारी) भिक्खूविषयी सांगितले आहे. भिक्खू, आपल्या शिष्यांचे कल्याण इच्छिणाऱ्या आणि त्यांच्यावर अनुकंपा करणाऱ्या दयाळू शास्त्याने अनुकंपेपोटी जे काही करायला हवे, ते मी तुमच्यासाठी केले आहे. भिक्खू, ही वृक्षमूले आहेत, ही शून्य (शांत) घरे आहेत. ध्यान करा, भिक्खू, प्रमाद करू नका, नंतर पश्चात्ताप करण्याची वेळ येऊ देऊ नका. हेच आमचे तुम्हास अनुशासन आहे." तिसरे (सुत्त समाप्त).

๔. ทุติยธมฺมวิหารีสุตฺตํ

४. दुसरे धम्मविहारी सुत्त

๗๔. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธมฺมวิหารี ธมฺมวิหารี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหตี’’ติ?

७४. तेव्हा एक भिक्खू जेथे भगवंत होते तेथे गेला; गेल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला तो भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – "भन्ते, 'धम्मविहारी, धम्मविहारी' असे म्हटले जाते. भन्ते, किती प्रमाणात भिक्खू धम्मविहारी असतो?"

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ; อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปริยตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

"इथे, भिक्खू, एखादा भिक्खू धम्माचे अध्ययन करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल; परंतु तो प्रज्ञेने त्याहून अधिक त्याचा अर्थ जाणत नाही. भिक्खू, याला 'अध्ययनात मग्न असलेला भिक्खू' म्हटले जाते, 'धम्मविहारी' नाही."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปญฺญตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

"पुन्हा, भिक्खू, एखादा भिक्खू जसे ऐकले आहे, जसे अध्ययन केले आहे, तसा धम्म इतरांना विस्ताराने शिकवतो, परंतु तो प्रज्ञेने त्याहून अधिक त्याचा अर्थ जाणत नाही. भिक्खू, याला 'शिकवण्यात मग्न असलेला भिक्खू' म्हटले जाते, 'धम्मविहारी' नाही."

‘‘ปุน [Pg.78] จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ สชฺฌายพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

"पुन्हा, भिक्खू, एखादा भिक्खू जसे ऐकले आहे, जसे अध्ययन केले आहे, तशा धम्माचे विस्ताराने पठण करतो, परंतु तो प्रज्ञेने त्याहून अधिक त्याचा अर्थ जाणत नाही. भिक्खू, याला 'पठणात मग्न असलेला भिक्खू' म्हटले जाते, 'धम्मविहारी' नाही."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ, อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ วิตกฺกพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

"पुन्हा, भिक्खू, एखादा भिक्खू जसे ऐकले आहे, जसे अध्ययन केले आहे, तशा धम्माचे मनाने चिंतन करतो, विचार करतो आणि मनात त्याचे अनुपेक्षण करतो, परंतु तो प्रज्ञेने त्याहून अधिक त्याचा अर्थ जाणत नाही. भिक्खू, याला 'चिंतनात मग्न असलेला भिक्खू' म्हटले जाते, 'धम्मविहारी' नाही."

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ; อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหติ.

"इथे, भिक्खू, एखादा भिक्खू धम्माचे अध्ययन करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल; आणि तो प्रज्ञेने त्याचा अर्थही जाणतो. भिक्खू, अशा प्रकारे भिक्खू धम्मविहारी असतो."

‘‘อิติ โข, ภิกฺขุ, เทสิโต มยา ปริยตฺติพหุโล, เทสิโต ปญฺญตฺติพหุโล, เทสิโต สชฺฌายพหุโล, เทสิโต วิตกฺกพหุโล, เทสิโต ธมฺมวิหารี. ยํ โข, ภิกฺขุ, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขุ, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ ภิกฺขุ, มา ปมาทตฺถ, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. จตุตฺถํ.

"अशा प्रकारे, भिक्खू, मी अध्ययनात मग्न असलेल्या भिक्खूविषयी सांगितले आहे, शिकवण्यात मग्न असलेल्या भिक्खूविषयी सांगितले आहे, पठणात मग्न असलेल्या भिक्खूविषयी सांगितले आहे, चिंतनात मग्न असलेल्या भिक्खूविषयी सांगितले आहे आणि धम्मविहारी भिक्खूविषयी सांगितले आहे. भिक्खू, आपल्या शिष्यांचे कल्याण इच्छिणाऱ्या आणि त्यांच्यावर अनुकंपा करणाऱ्या दयाळू शास्त्याने अनुकंपेपोटी जे काही करायला हवे, ते मी तुमच्यासाठी केले आहे. भिक्खू, ही वृक्षमूले आहेत, ही शून्य (शांत) घरे आहेत. ध्यान करा, भिक्खू, प्रमाद करू नका, नंतर पश्चात्ताप करण्याची वेळ येऊ देऊ नका. हेच आमचे तुम्हास अनुशासन आहे." चौथे (सुत्त समाप्त).

๕. ปฐมโยธาชีวสุตฺตํ

५. पहिले योधाजीव सुत्त

๗๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

७५. "भिक्खूंनो, जगात हे पाच प्रकारचे योद्धे आढळतात. कोणते पाच? इथे, भिक्खूंनो, एखादा योद्धा केवळ धुळीचा लोट पाहूनच खचून जातो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धभूमीत उतरू शकत नाही. भिक्खूंनो, असाही एखादा योद्धा इथे असतो. भिक्खूंनो, हा जगात आढळणारा पहिला योद्धा आहे."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ; อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

"पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा योद्धा धुळीचा लोट सहन करू शकतो; परंतु केवळ ध्वजाचे टोक पाहूनच तो खचून जातो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धभूमीत उतरू शकत नाही. भिक्खूंनो, असाही एखादा योद्धा इथे असतो. भिक्खूंनो, हा जगात आढळणारा दुसरा योद्धा आहे."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ; อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น [Pg.79] สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

"पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा योद्धा धुळीचा लोट सहन करू शकतो, ध्वजाचे टोक सहन करू शकतो; परंतु केवळ युद्धाचा कोलाहल ऐकूनच तो खचून जातो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धभूमीत उतरू शकत नाही. भिक्खूंनो, असाही एखादा योद्धा इथे असतो. भिक्खूंनो, हा जगात आढळणारा तिसरा योद्धा आहे."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ; อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

"पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा योद्धा धुळीचा लोट सहन करू शकतो, ध्वजाचे टोक सहन करू शकतो, युद्धाचा कोलाहल सहन करू शकतो; परंतु प्रत्यक्ष युद्धप्रहारात तो घायाळ होतो आणि विकल होतो. भिक्खूंनो, असाही एखादा योद्धा इथे असतो. भिक्खूंनो, हा जगात आढळणारा चौथा योद्धा आहे."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, สหติ สมฺปหารํ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

"पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा योद्धा धुळीचा लोट सहन करू शकतो, ध्वजाचे टोक सहन करू शकतो, युद्धाचा कोलाहल सहन करू शकतो, युद्धप्रहारही सहन करू शकतो. तो त्या युद्धावर विजय मिळवून, युद्ध जिंकणारा होऊन, त्याच युद्धभूमीच्या अग्रभागी राज्य करतो. भिक्खूंनो, असाही एखादा योद्धा इथे असतो. भिक्खूंनो, हा जगात आढळणारा पाचवा योद्धा आहे. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे योद्धे जगात आढळतात."

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส รชคฺคสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’ติ. โส ตํ สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส รชคฺคสฺมึ.

"त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, भिक्खूंमध्येही योद्ध्यांसारखे हे पाच प्रकारचे व्यक्ती आढळतात. कोणते पाच? इथे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू केवळ धुळीचा लोट पाहूनच खचून जातो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि ब्रह्मचर्य टिकवून ठेवू शकत नाही. तो प्रशिक्षणातील आपली दुर्बलता प्रकट करून, दीक्षेचा त्याग करून हीन गृहस्थाश्रमात परततो. त्याच्या बाबतीत 'धुळीचा लोट' म्हणजे काय? इथे, भिक्खूंनो, भिक्खू ऐकतो – 'अमुक एका गावात किंवा नगरात एक स्त्री किंवा तरुणी अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, मनमोहक आणि परम सौंदर्यसंपन्न आहे.' हे ऐकून तो खचून जातो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि ब्रह्मचर्य टिकवून ठेवू शकत नाही. तो प्रशिक्षणातील आपली दुर्बलता प्रकट करून, दीक्षेचा त्याग करून गृहस्थाश्रमात परततो. त्याच्या बाबतीत हाच 'धुळीचा लोट' आहे."

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे तो योद्धा केवळ धुळीचा लोट पाहूनच खचून जातो, मागे हटतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धभूमीत उतरू शकत नाही; भिक्खूंनो, मी या व्यक्तीला त्या योद्धासारखाच म्हणतो. भिक्खूंनो, या जगात अशीही काही व्यक्ती असते. भिक्खूंनो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा हा पहिला योद्धासारखा पुरुष आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ; อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ [Pg.80] อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส ธชคฺคสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น เหว โข สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’ติ; อปิ จ โข สามํ ปสฺสติ อิตฺถึ วา กุมารึ วา อภิรูปํ ทสฺสนียํ ปาสาทิกํ ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตํ. โส ตํ ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส ธชคฺคสฺมึ.

“पुन्हा पुढे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू धुळीचा लोट सहन करू शकतो; परंतु केवळ ध्वजाचे टोक पाहूनच खचून जातो, मागे हटतो, धीर धरू शकत नाही आणि ब्रह्मचर्य टिकवून ठेवू शकत नाही. तो सिक्खा-दुर्बलता प्रकट करून, सिक्खाचा त्याग करतो आणि हीन जीवनात परत जातो. त्याच्यासाठी ध्वजाचे टोक काय आहे? भिक्खूंनो, येथे भिक्खू असे ऐकत नाही की—‘अमुक एका गावात किंवा नगरात एखादी स्त्री किंवा तरुणी अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, मनमोहक आणि परम सौंदर्यसंपन्न आहे’; तर तो स्वतःच अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, मनमोहक आणि परम सौंदर्यसंपन्न स्त्री किंवा तरुणी पाहतो. तिला पाहून तो खचून जातो, मागे हटतो, धीर धरू शकत नाही आणि ब्रह्मचर्य टिकवून ठेवू शकत नाही. तो सिक्खा-दुर्बलता प्रकट करून, सिक्खाचा त्याग करतो आणि हीन जीवनात परत जातो. हेच त्याच्यासाठी ध्वजाचे टोक आहे.”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ; อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे तो योद्धा धुळीचा लोट सहन करू शकतो; परंतु केवळ ध्वजाचे टोक पाहूनच खचून जातो, मागे हटतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धभूमीत उतरू शकत नाही; भिक्खूंनो, मी या व्यक्तीला त्या योद्धासारखाच म्हणतो. भिक्खूंनो, या जगात अशीही काही व्यक्ती असते. भिक्खूंनो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा हा दुसरा योद्धासारखा पुरुष आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ; อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส อุสฺสารณาย? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อูหสติ อุลฺลปติ อุชฺชคฺฆติ อุปฺปณฺเฑติ. โส มาตุคาเมน อูหสิยมาโน อุลฺลปิยมาโน อุชฺชคฺฆิยมาโน อุปฺปณฺฑิยมาโน สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส อุสฺสารณาย.

“पुन्हा पुढे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू धुळीचा लोट सहन करू शकतो, ध्वजाचे टोक सहन करू शकतो; परंतु केवळ कोलाहल ऐकूनच खचून जातो, मागे हटतो, धीर धरू शकत नाही आणि ब्रह्मचर्य टिकवून ठेवू शकत नाही. तो सिक्खा-दुर्बलता प्रकट करून, सिक्खाचा त्याग करतो आणि हीन जीवनात परत जातो. त्याच्यासाठी कोलाहल काय आहे? भिक्खूंनो, येथे अरण्यात, झाडाच्या मुळाशी किंवा शून्य घरात गेलेल्या भिक्खूजवळ एखादी स्त्री येते आणि हसते, बोलते, मोठ्याने हसते आणि थट्टा-मस्करी करते. त्या स्त्रीने हसविले असता, बोलविले असता, मोठ्याने हसविले असता आणि थट्टा-मस्करी केली असता, तो खचून जातो, मागे हटतो, धीर धरू शकत नाही आणि ब्रह्मचर्य टिकवून ठेवू शकत नाही. तो सिक्खा-दुर्बलता प्रकट करून, सिक्खाचा त्याग करतो आणि हीन जीवनात परत जातो. हेच त्याच्यासाठी कोलाहल आहे.”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ; อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे तो योद्धा धुळीचा लोट सहन करू शकतो, ध्वजाचे टोक सहन करू शकतो; परंतु केवळ कोलाहल ऐकूनच खचून जातो, मागे हटतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धभूमीत उतरू शकत नाही; भिक्खूंनो, मी या व्यक्तीला त्या योद्धासारखाच म्हणतो. भिक्खूंनो, या जगात अशीही काही व्यक्ती असते. भिक्खूंनो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा हा तिसरा योद्धासारखा पुरुष आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ; อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. กิมสฺส สมฺปหารสฺมึ[Pg.81]? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ. อิทมสฺส สมฺปหารสฺมึ.

“पुन्हा पुढे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू धुळीचा लोट सहन करू शकतो, ध्वजाचे टोक सहन करू शकतो, कोलाहल सहन करू शकतो; परंतु प्रत्यक्ष संघर्षात तो घायाळ होतो आणि नष्ट होतो. त्याच्यासाठी प्रत्यक्ष संघर्ष काय आहे? भिक्खूंनो, येथे अरण्यात, झाडाच्या मुळाशी किंवा शून्य घरात गेलेल्या भिक्खूजवळ एखादी स्त्री येते आणि त्याच्याजवळ बसते, जवळ झोपते आणि त्याला आलिंगन देते. त्या स्त्रीने जवळ बसले असता, जवळ झोपले असता आणि आलिंगन दिले असता, तो सिक्खाचा त्याग न करता आणि आपली दुर्बलता प्रकट न करता मैथुन धर्माचे सेवन करतो. हेच त्याच्यासाठी प्रत्यक्ष संघर्ष आहे.”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे तो योद्धा धुळीचा लोट सहन करू शकतो, ध्वजाचे टोक सहन करू शकतो, कोलाहल सहन करू शकतो; परंतु प्रत्यक्ष संघर्षात घायाळ होतो आणि नष्ट होतो; भिक्खूंनो, मी या व्यक्तीला त्या योद्धासारखाच म्हणतो. भिक्खूंनो, या जगात अशीही काही व्यक्ती असते. भिक्खूंनो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा हा चौथा योद्धासारखा पुरुष आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, สหติ สมฺปหารํ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. กิมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน วินิเวเฐตฺวา วินิโมเจตฺวา เยน กามํ ปกฺกมติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ.

“पुन्हा पुढे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू धुळीचा लोट सहन करू शकतो, ध्वजाचे टोक सहन करू शकतो, कोलाहल सहन करू शकतो, प्रत्यक्ष संघर्ष सहन करू शकतो; तो त्या युद्धावर विजय मिळवून, युद्ध जिंकणारा होऊन त्याच रणभूमीच्या अग्रभागी वास करतो. त्याच्यासाठी युद्धविजय काय आहे? भिक्खूंनो, येथे अरण्यात, झाडाच्या मुळाशी किंवा शून्य घरात गेलेल्या भिक्खूजवळ एखादी स्त्री येते आणि त्याच्याजवळ बसते, जवळ झोपते आणि त्याला आलिंगन देते. त्या स्त्रीने जवळ बसले असता, जवळ झोपले असता आणि आलिंगन दिले असता, तो स्वतःला सोडवून घेतो, मुक्त करतो आणि आपल्या इच्छेनुसार निघून जातो. तो एकांत सेनासनाचा आश्रय घेतो—अरण्य, वृक्षाचे मूळ, पर्वत, दरी, पर्वताची गुहा, स्मशान, जंगल, उघडे मैदान किंवा पलाळपुंज (गवताचा ढीग).”

‘‘โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ; พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

तो अरण्यात गेलेला किंवा वृक्षाच्या मुळाशी गेलेला किंवा शून्य घरात (एकांतात) गेलेला, मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून आणि समोर स्मृती प्रस्थापित करून बसतो. तो लोकात अभिज्झेचा (लोभाचा) त्याग करून, लोभरहित चित्ताने विहरतो, अभिज्झेपासून चित्त शुद्ध करतो; व्यापाद-प्रदोषाचा (द्वेषाचा) त्याग करून, द्वेषरहित चित्ताने विहरतो, सर्व प्राणिमात्रांच्या हिताची अनुकंपा बाळगणारा होऊन व्यापाद-प्रदोषापासून चित्त शुद्ध करतो; थिनमिद्धाचा (आळस आणि डुलकीचा) त्याग करून, आळस-डुलकीरहित होऊन विहरतो, प्रकाशसंज्ञी, स्मृतिमान व संप्रजन्ययुक्त होऊन थिनमिद्धापासून चित्त शुद्ध करतो; उद्धच्च-कुक्कुच्चाचा (उद्वेग आणि पश्चात्तापाचा) त्याग करून, उद्वेगरहित होऊन विहरतो, अध्यात्मिक शांत चित्ताने उद्धच्च-कुक्कुच्चापासून चित्त शुद्ध करतो; विचिकित्सेचा (संशयाचा) त्याग करून, संशयापलीकडे गेलेला होऊन विहरतो, कुशल धर्मांविषयी निःशंक होऊन विचिकित्सेपासून चित्त शुद्ध करतो. तो चित्ताला मलीन करणाऱ्या आणि प्रज्ञेला दुर्बळ करणाऱ्या या पाच नीवरणांचा त्याग करून, कामां (इंद्रियभोगां) पासून अलिप्त होऊन... पे... प्रीतीचा विराग झाल्यामुळे उपेक्षक राहून विहरतो, स्मृतिमान व संप्रजन्ययुक्त राहतो आणि शरीराने त्या सुखाचा अनुभव घेतो, ज्याविषयी आर्य सांगतात की—'उपेक्षक, स्मृतिमान आणि सुखविहारी'; अशा प्रकारे तो तिसऱ्या ध्यानात प्रवेश करून विहरतो. सुखाचा त्याग केल्यामुळे आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे, पूर्वीच सोमनस्य आणि दोमनस्याचा अस्त झाल्यामुळे, जे दुःखही नाही आणि सुखही नाही, अशा उपेक्षा आणि स्मृतीच्या परिशुद्धीने युक्त असलेल्या चौथ्या ध्यानात प्रवेश करून विहरतो.

‘‘โส [Pg.82] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อิทมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ.

अशा प्रकारे चित्त समाहित, परिशुद्ध, अत्यंत स्वच्छ, दोषरहित, उपक्किलेशांपासून मुक्त, मृदू, कर्मक्षम, स्थिर आणि अकंप झाले असता, तो आसवांच्या क्षयाच्या ज्ञानासाठी चित्त वळवतो. तो 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत (आहे तसे) जाणतो, 'हा दुःखसमुदय आहे' हे यथाभूत जाणतो, 'हा दुःखनिरोध आहे' हे यथाभूत जाणतो, 'ही दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणतो. 'हे आसव आहेत' हे यथाभूत जाणतो, 'हा आसवसमुदय आहे' हे यथाभूत जाणतो, 'हा आसवनिरोध आहे' हे यथाभूत जाणतो, 'ही आसवनिरोधगामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणतो. अशा प्रकारे जाणणाऱ्या आणि अशा प्रकारे पाहणाऱ्या त्याच्या चित्ताची कामासवापासूनही मुक्ती होते, भवासवापासूनही मुक्ती होते आणि अविद्यासवापासूनही मुक्ती होते. मुक्त झाल्यावर 'मुक्त झाले' असे ज्ञान होते. 'जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य जगले गेले आहे, जे करायचे होते ते केले गेले आहे, आता या अस्तित्वासाठी काहीही उरलेले नाही' असे तो जाणतो. हा त्याचा युद्धविजयाचा क्षण होय.

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, สหติ สมฺปหารํ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสู’’ติ. ปญฺจมํ.

भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो योद्धा धुळीचा लोळ सहन करतो, ध्वजांचे टोक सहन करतो, गर्जना सहन करतो, प्रहार सहन करतो आणि त्या संग्रामावर विजय मिळवून, युद्ध जिंकलेला तो योद्धा त्या रणभूमीच्या अग्रभागीच राहतो; भिक्खूहो, मी या पुद्गलाला त्याच्यासारखाच म्हणतो. भिक्खूहो, या जगात असाही एखादा पुद्गल असतो. भिक्खूहो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा हा पाचवा योद्धासदृश पुद्गल आहे. भिक्खूहो, भिक्खूंमध्ये हे पाच योद्धासदृश पुद्गल अस्तित्वात आहेत. पाचवे समाप्त.

๖. ทุติยโยธาชีวสุตฺตํ

६. दुसरे योद्धाजीवि सुत्त

๗๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

७६. भिक्खूहो, जगात हे पाच प्रकारचे योद्धे अस्तित्वात आहेत. कोणते पाच? भिक्खूहो, येथे एखादा योद्धा तलवार आणि ढाल घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून सज्ज झालेल्या रणभूमीत उतरतो. तो त्या संग्रामात उत्साह दाखवतो, प्रयत्न करतो. पण तसा प्रयत्न आणि उत्साह दाखवणाऱ्या त्याला शत्रू मारून टाकतात, त्याचा अंत करतात. भिक्खूहो, या जगात असाही एखादा योद्धा असतो. भिक्खूहो, जगात आढळणारा हा पहिला योद्धा आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ [Pg.83] วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. โส ญาตเกหิ นียมาโน อปฺปตฺวาว ญาตเก อนฺตรามคฺเค กาลํ กโรติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, येथे एखादा योद्धा तलवार आणि ढाल घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून सज्ज झालेल्या रणभूमीत उतरतो. तो त्या संग्रामात उत्साह दाखवतो, प्रयत्न करतो. पण तसा प्रयत्न आणि उत्साह दाखवणाऱ्या त्याला शत्रू जखमी करतात. मग त्याचे सहकारी त्याला तिथून बाहेर काढतात आणि त्याच्या नातेवाईकांकडे घेऊन जातात. नातेवाईकांकडे नेले जात असताना, तो नातेवाईकांपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच वाटेतच मरण पावतो. भिक्खूहो, या जगात असाही एखादा योद्धा असतो. भिक्खूहो, जगात आढळणारा हा दुसरा योद्धा आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน เตเนว อาพาเธน กาลํ กโรติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, येथे एखादा योद्धा तलवार आणि ढाल घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून सज्ज झालेल्या रणभूमीत उतरतो. तो त्या संग्रामात उत्साह दाखवतो, प्रयत्न करतो. पण तसा प्रयत्न आणि उत्साह दाखवणाऱ्या त्याला शत्रू जखमी करतात. मग त्याचे सहकारी त्याला तिथून बाहेर काढतात आणि त्याच्या नातेवाईकांकडे घेऊन जातात. त्याचे नातेवाईक त्याची सेवा करतात, काळजी घेतात. पण नातेवाईकांकडून सेवा आणि काळजी घेतली जात असतानाच, तो त्याच आजाराने (जखमेने) मरण पावतो. भिक्खूहो, या जगात असाही एखादा योद्धा असतो. भिक्खूहो, जगात आढळणारा हा तिसरा योद्धा आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, येथे एखादा योद्धा तलवार आणि ढाल घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून सज्ज झालेल्या रणभूमीत उतरतो. तो त्या संग्रामात उत्साह दाखवतो, प्रयत्न करतो. पण तसा प्रयत्न आणि उत्साह दाखवणाऱ्या त्याला शत्रू जखमी करतात. मग त्याचे सहकारी त्याला तिथून बाहेर काढतात आणि त्याच्या नातेवाईकांकडे घेऊन जातात. त्याचे नातेवाईक त्याची सेवा करतात, काळजी घेतात. नातेवाईकांकडून सेवा आणि काळजी घेतली जात असताना, तो त्या आजारातून (जखमेतून) बरा होतो. भिक्खूहो, या जगात असाही एखादा योद्धा असतो. भिक्खूहो, जगात आढळणारा हा चौथा योद्धा आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, येथे एखादा योद्धा तलवार आणि ढाल घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून सज्ज झालेल्या रणभूमीत उतरतो. तो त्या संग्रामावर पूर्ण विजय मिळवून, युद्ध जिंकलेला तो योद्धा त्या रणभूमीच्या अग्रभागीच राहतो. भिक्खूहो, या जगात असाही एखादा योद्धा असतो. भिक्खूहो, जगात आढळणारा हा पाचवा योद्धा आहे. भिक्खूहो, जगात हे पाच प्रकारचे योद्धे अस्तित्वात आहेत.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ [Pg.84] วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ.

भिक्खूहो, त्याचप्रमाणे योद्ध्यांच्या उपमेसारखे हे पाच पुद्गल भिक्खूंमध्ये आढळतात. कोणते पाच? येथे, भिक्खूहो, एखादा भिक्खू एखाद्या गावाचा किंवा नगराचा आश्रय घेऊन राहतो. तो सकाळी वस्त्र परिधान करून, पात्र व चीवर घेऊन, अरक्षित शरीराने, अरक्षित वाचेने, अरक्षित चित्ताने, स्मृति जागृत न ठेवता आणि इंद्रिये असंयत ठेवून त्याच गावात किंवा नगरात भिक्षेसाठी प्रवेश करतो. तिथे तो एखाद्या स्त्रीला अयोग्य रीतीने वस्त्र परिधान केलेली किंवा अव्यवस्थित वस्त्रे नेसलेली पाहतो. त्या स्त्रीला अशा अयोग्य रीतीने वस्त्र परिधान केलेली पाहून त्याच्या चित्तात कामवासना उत्पन्न होऊन ती त्याच्या चित्ताचा ताबा घेते. तो कामवासनेने ग्रस्त झालेल्या चित्ताने, आपली दुर्बलता प्रकट न करता आणि शिक्षापदांचा त्याग न करता मैथुन धर्माचे सेवन करतो.

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

भिक्खूहो, जसा एखादा योद्धा तलवार आणि ढाल घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून युद्धासाठी सज्ज झालेल्या रणांगणात उतरतो. तो त्या रणांगणात पराक्रम करतो, प्रयत्न करतो; परंतु पराक्रम आणि प्रयत्न करत असतानाच शत्रू त्याला ठार मारतात, त्याचा अंत करतात. भिक्खूहो, मी या पुद्गलाला त्या योद्ध्यासारखाच मानतो. भिक्खूहो, या जगात असाही काही पुद्गल असतो. भिक्खूहो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा योद्ध्याच्या उपमेसारखा हा पहिला पुद्गल आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน ปริฑยฺหเตว กาเยน ปริฑยฺหติ เจตสา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจยฺยํ – ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’ติ. โส อารามํ คจฺฉนฺโต อปฺปตฺวาว อารามํ อนฺตรามคฺเค สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, एखादा भिक्खू एखाद्या गावाचा किंवा नगराचा आश्रय घेऊन राहतो. तो सकाळी वस्त्र परिधान करून, पात्र व चीवर घेऊन, अरक्षित शरीराने, अरक्षित वाचेने, अरक्षित चित्ताने, स्मृति जागृत न ठेवता आणि इंद्रिये असंयत ठेवून त्याच गावात किंवा नगरात भिक्षेसाठी प्रवेश करतो. तिथे तो एखाद्या स्त्रीला अयोग्य रीतीने वस्त्र परिधान केलेली किंवा अव्यवस्थित वस्त्रे नेसलेली पाहतो. त्या स्त्रीला अशा अयोग्य रीतीने वस्त्र परिधान केलेली पाहून त्याच्या चित्तात कामवासना उत्पन्न होऊन ती त्याच्या चित्ताचा ताबा घेते. तो कामवासनेने ग्रस्त झालेल्या चित्तामुळे शरीराने आणि मनाने जळू लागतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'मी आरामात जाऊन भिक्खूंना सांगावे की – "आयुष्यमानहो, मी कामवासनेने ग्रस्त झालो आहे, कामवासनेने पीडित झालो आहे. मी ब्रह्मचर्य पाळण्यास असमर्थ आहे. मी शिक्षापदांमधील माझी दुर्बलता प्रकट करून, शिक्षापदांचा त्याग करून हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जाईन."' तो आरामाकडे जात असताना, आरामात पोहोचण्यापूर्वीच वाटेतच आपली दुर्बलता प्रकट करून, शिक्षापदांचा त्याग करून गृहस्थ जीवनात परत जातो.

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. โส ญาตเกหิ นียมาโน อปฺปตฺวาว [Pg.85] ญาตเก อนฺตรามคฺเค กาลํ กโรติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

भिक्खूहो, जसा एखादा योद्धा तलवार आणि ढाल घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून युद्धासाठी सज्ज झालेल्या रणांगणात उतरतो. तो त्या रणांगणात पराक्रम करतो, प्रयत्न करतो; परंतु पराक्रम आणि प्रयत्न करत असतानाच शत्रू त्याला जखमी करतात. त्याचे सहकारी त्याला रणांगणातून बाहेर काढतात आणि त्याच्या नातेवाईकांकडे घेऊन जातात. नातेवाईकांकडे नेले जात असताना, नातेवाईकांपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच वाटेतच तो मरण पावतो. भिक्खूहो, मी या पुद्गलाला त्या योद्ध्यासारखाच मानतो. भिक्खूहो, या जगात असाही काही पुद्गल असतो. भिक्खूहो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा योद्ध्याच्या उपमेसारखा हा दुसरा पुद्गल आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน ปริฑยฺหเตว กาเยน ปริฑยฺหติ เจตสา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจยฺยํ – ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’ติ. โส อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจติ – ‘ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, एखादा भिक्खू एखाद्या गावाचा किंवा नगराचा आश्रय घेऊन राहतो. तो सकाळी वस्त्र परिधान करून, पात्र व चीवर घेऊन, अरक्षित शरीराने, अरक्षित वाचेने, अरक्षित चित्ताने, स्मृति जागृत न ठेवता आणि इंद्रिये असंयत ठेवून त्याच गावात किंवा नगरात भिक्षेसाठी प्रवेश करतो. तिथे तो एखाद्या स्त्रीला अयोग्य रीतीने वस्त्र परिधान केलेली किंवा अव्यवस्थित वस्त्रे नेसलेली पाहतो. त्या स्त्रीला अशा अयोग्य रीतीने वस्त्र परिधान केलेली पाहून त्याच्या चित्तात कामवासना उत्पन्न होऊन ती त्याच्या चित्ताचा ताबा घेते. तो कामवासनेने ग्रस्त झालेल्या चित्तामुळे शरीराने आणि मनाने जळू लागतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'मी आरामात जाऊन भिक्खूंना सांगावे की – "आयुष्यमानहो, मी कामवासनेने ग्रस्त झालो आहे, कामवासनेने पीडित झालो आहे. मी ब्रह्मचर्य पाळण्यास असमर्थ आहे. मी शिक्षापदांमधील माझी दुर्बलता प्रकट करून, शिक्षापदांचा त्याग करून हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जाईन."' तो आरामात जातो आणि भिक्खूंना सांगतो – 'आयुष्यमानहो, मी कामवासनेने ग्रस्त झालो आहे, कामवासनेने पीडित झालो आहे. मी ब्रह्मचर्य पाळण्यास असमर्थ आहे. मी शिक्षापदांमधील माझी दुर्बलता प्रकट करून, शिक्षापदांचा त्याग करून गृहस्थ जीवनात परत जाईन.'

‘‘ตเมนํ สพฺรหฺมจารี โอวทนฺติ อนุสาสนฺติ – ‘อปฺปสฺสาทา, อาวุโส, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อฏฺฐิกงฺกลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. มํสเปสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. ติณุกฺกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. องฺคารกาสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สุปินกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. ยาจิตกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. รุกฺขผลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อสิสูนูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สตฺติสูลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา [Pg.86] พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สปฺปสิรูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อภิรมตายสฺมา พฺรหฺมจริเย; มายสฺมา สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตี’’’ติ.

त्यावर त्याचे सब्रह्मचारी त्याला उपदेश करतात आणि समजावून सांगतात – 'आयुष्यमान, भगवंतांनी सांगितले आहे की कामभोग हे अल्प सुखाचे, बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना हाडांच्या सांगाड्याची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना मांसाच्या तुकड्याची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना गवताच्या मशालीची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना धगधगत्या कोळशाच्या खड्ड्याची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना स्वप्नाची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना उसने घेतलेल्या वस्तूंची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना झाडावरील फळांची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना खाटकाच्या सुरी आणि लाकडी ठोकळ्याची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना भाल्याच्या टोकाची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. भगवंतांनी कामभोगांना सापाच्या डोक्याची उपमा दिली आहे, ते बहुदुःखी आणि बहुक्लेशकारक आहेत, आणि त्यात दोष अधिक आहे. आयुष्यमानांनी ब्रह्मचर्यातच रममाण व्हावे. आयुष्यमानांनी शिक्षापदांमधील आपली दुर्बलता प्रकट करून, शिक्षापदांचा त्याग करून गृहस्थ जीवनात परत जाऊ नये.'

‘‘โส สพฺรหฺมจารีหิ เอวํ โอวทิยมาโน เอวํ อนุสาสิยมาโน เอวมาห – ‘กิญฺจาปิ, อาวุโส, อปฺปสฺสาทา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย; อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ. โส สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

त्याच्या सधर्माचाऱ्यांकडून (सहकारी भिक्खूंकडून) अशा प्रकारे उपदेश व मार्गदर्शन केले जात असताना तो म्हणतो— 'मित्रांनो, जरी भगवंतांनी असे सांगितले आहे की कामभोग हे अल्प आस्वादाचे, बहुदुःखी व अत्यंत क्लेशकारक आहेत आणि त्यांमध्ये दोषच अधिक आहेत; तरीही मी ब्रह्मचर्य टिकवून ठेवण्यास असमर्थ आहे. मी नियमपालनातील माझी दुर्बलता प्रकट करून, दीक्षेचा त्याग करून हीन अशा गृहस्थाश्रमात परत जात आहे.' तो नियमपालनातील आपली दुर्बलता प्रकट करून, दीक्षेचा त्याग करतो आणि हीन अशा गृहस्थाश्रमात परत जातो.

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ, ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน เตเนว อาพาเธน กาลํ กโรติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखादा योद्धा तलवार आणि ढाल हाती घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून सज्ज झालेल्या रणभूमीत उतरतो. तो त्या युद्धात पराक्रम करतो, प्रयत्न करतो. तो पराक्रम व प्रयत्न करत असताना शत्रू त्याला जखमी करतात. मग त्याचे सहकारी त्याला तिथून बाहेर काढतात आणि त्याच्या नातेवाईकांकडे घेऊन जातात. त्याचे नातेवाईक त्याची शुश्रूषा करतात, त्याची काळजी घेतात. नातेवाईकांकडून शुश्रूषा व काळजी घेतली जात असताना तो त्याच आजाराने (जखमेने) मृत्यू पावतो. भिक्खूंनो, मी या व्यक्तीला त्या योद्ध्यासारखाच मानतो. भिक्खूंनो, या जगात असाही काही व्यक्ती असतो. भिक्खूंनो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा हा तिसरा योद्ध्यासारखा व्यक्ती आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน ปริฑยฺหเตว กาเยน ปริฑยฺหติ เจตสา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจยฺยํ – ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ [Pg.87] สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’ติ. โส อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจติ – ‘ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

पुन्हा पुढे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एखाद्या गावाचा किंवा नगराचा आश्रय घेऊन विहरत असतो. तो सकाळी वस्त्रे परिधान करून, पात्र व चीवर घेऊन, असंयत कायेने, असंयत वाचेने, असंयत चित्ताने, स्मृती जागृत न ठेवता आणि इंद्रियांवर ताबा न ठेवता त्याच गावात किंवा नगरात भिक्षेसाठी प्रवेश करतो. तिथे तो एखाद्या स्त्रीला अयोग्य रीतीने किंवा तोकड्या कपड्यांत नेसलेली पाहतो. तिला तशा अवस्थेत पाहून त्याच्या मनात कामवासना उत्पन्न होते आणि ती त्याच्या चित्ताचा ताबा घेते. कामवासनेने चित्त कलुषित झाल्यामुळे तो शरीराने व मनाने जळू लागतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो— 'मी विहारात जाऊन भिक्खूंना सांगावे की— मित्रांनो, मी कामवासनेने ग्रस्त झालो आहे, कामवासनेने पीडित झालो आहे, मी ब्रह्मचर्य पाळण्यास असमर्थ आहे. मी नियमपालनातील माझी दुर्बलता प्रकट करून, दीक्षेचा त्याग करून हीन अशा गृहस्थाश्रमात परत जात आहे.' मग तो विहारात जाऊन भिक्खूंना सांगतो— 'मित्रांनो, मी कामवासनेने ग्रस्त झालो आहे, कामवासनेने पीडित झालो आहे, मी ब्रह्मचर्य पाळण्यास असमर्थ आहे. मी नियमपालनातील माझी दुर्बलता प्रकट करून, दीक्षेचा त्याग करून हीन अशा गृहस्थाश्रमात परत जात आहे.'

‘‘ตเมนํ สพฺรหฺมจารี โอวทนฺติ อนุสาสนฺติ – ‘อปฺปสฺสาทา, อาวุโส, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อฏฺฐิกงฺกลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. มํสเปสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา…เป… ติณุกฺกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… องฺคารกาสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… สุปินกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… ยาจิตกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… รุกฺขผลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… อสิสูนูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… สตฺติสูลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… สปฺปสิรูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อภิรมตายสฺมา พฺรหฺมจริเย; มายสฺมา สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตี’’’ติ.

त्याचे सधर्माचारी त्याला उपदेश व मार्गदर्शन करतात— 'मित्रा, भगवंतांनी सांगितले आहे की कामभोग हे अल्प आस्वादाचे, बहुदुःखी व अत्यंत क्लेशकारक आहेत आणि त्यांमध्ये दोषच अधिक आहेत. भगवंतांनी कामभोगांना हाडांच्या सांगाड्याची उपमा दिली आहे, कामभोग हे बहुदुःखी व अत्यंत क्लेशकारक आहेत आणि त्यांमध्ये दोषच अधिक आहेत. भगवंतांनी कामभोगांना मांसाच्या तुकड्याची उपमा दिली आहे... गवत पेटवलेल्या मशालीची उपमा दिली आहे... धगधगत्या कोळशाच्या कुंडाची उपमा दिली आहे... स्वप्नाची उपमा दिली आहे... उसने घेतलेल्या वस्तूची उपमा दिली आहे... फळांनी लगडलेल्या झाडाची उपमा दिली आहे... खाटीकखान्यातील सुऱ्याची उपमा दिली आहे... भाल्याच्या टोकाची उपमा दिली आहे... सापाच्या डोक्याची उपमा दिली आहे; कामभोग हे बहुदुःखी व अत्यंत क्लेशकारक आहेत आणि त्यांमध्ये दोषच अधिक आहेत. आयुष्मान, आपण ब्रह्मचर्यातच रममाण व्हावे. आयुषमानांनी नियमपालनातील आपली दुर्बलता प्रकट करून, दीक्षेचा त्याग करून हीन अशा गृहस्थाश्रमात परत जाऊ नये.'

‘‘โส สพฺรหฺมจารีหิ เอวํ โอวทิยมาโน เอวํ อนุสาสิยมาโน เอวมาห – ‘อุสฺสหิสฺสามิ, อาวุโส, วายมิสฺสามิ, อาวุโส, อภิรมิสฺสามิ, อาวุโส! น ทานาหํ, อาวุโส, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

त्याच्या सधर्माचाऱ्यांकडून अशा प्रकारे उपदेश व मार्गदर्शन केले जात असताना तो म्हणतो— 'मित्रांनो, मी प्रयत्न करीन, मी पराक्रम करीन, मी रममाण होईन! मित्रांनो, आता मी नियमपालनातील माझी दुर्बलता प्रकट करून, दीक्षेचा त्याग करून हीन अशा गृहस्थाश्रमात परत जाणार नाही.'

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ, ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखादा योद्धा तलवार आणि ढाल हाती घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून सज्ज झालेल्या रणभूमीत उतरतो. तो त्या युद्धात पराक्रम करतो, प्रयत्न करतो. तो पराक्रम व प्रयत्न करत असताना शत्रू त्याला जखमी करतात. मग त्याचे सहकारी त्याला तिथून बाहेर काढतात आणि त्याच्या नातेवाईकांकडे घेऊन जातात. त्याचे नातेवाईक त्याची शुश्रूषा करतात, त्याची काळजी घेतात. नातेवाईकांकडून शुश्रूषा व काळजी घेतली जात असताना तो त्या आजारातून (जखमेतून) बरा होतो. भिक्खूंनो, मी या व्यक्तीला त्या योद्ध्यासारखाच मानतो. भिक्खूंनो, या जगात असाही काही व्यक्ती असतो. भिक्खूंनो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा हा चौथा योद्ध्यासारखा व्यक्ती आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ รกฺขิเตเนว กาเยน รกฺขิตาย วาจาย รกฺขิเตน จิตฺเตน อุปฏฺฐิตาย สติยา สํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส [Pg.88] จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา … ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

पुन्हा पुढे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एखाद्या गावाचा किंवा नगराचा आश्रय घेऊन विहरत असतो. तो सकाळी वस्त्रे परिधान करून, पात्र व चीवर घेऊन, संयत कायेने, संयत वाचेने, संयत चित्ताने, स्मृती जागृत ठेवून आणि इंद्रियांवर ताबा ठेवून त्याच गावात किंवा नगरात भिक्षेसाठी प्रवेश करतो. तो डोळ्यांनी रूप पाहून निमित्तग्राही होत नाही किंवा अनुव्यंजनग्राही होत नाही. कारण, जर त्याने चक्षुरिंद्रिय असंयत ठेवले, तर अभिज्झा आणि दोमनस्स हे पापी अकुशल धर्म त्याच्या चित्तावर ताबा मिळवतील. म्हणून तो चक्षुरिंद्रियाच्या संवरासाठी प्रयत्न करतो, चक्षुरिंद्रियाचे रक्षण करतो, चक्षुरिंद्रियाचा संवर करतो. कानाने शब्द ऐकून... नाकाने गंध घेऊन... जिभेने रस चाखून... शरीराने स्पर्श अनुभवून... मनाने धर्म जाणून तो निमित्तग्राही होत नाही किंवा अनुव्यंजनग्राही होत नाही. कारण, जर त्याने मनेंद्रिय असंयत ठेवले, तर अभिज्झा आणि दोमनस्स हे पापी अकुशल धर्म त्याच्या चित्तावर ताबा मिळवतील. म्हणून तो मनेंद्रियाच्या संवरासाठी प्रयत्न करतो, मनेंद्रियाचे रक्षण करतो, मनेंद्रियाचा संवर करतो. तो भोजनानंतर भिक्षेवरून परत आल्यावर अरण्यातील, वृक्षाच्या मुळाशी, पर्वतावर, दरीत, पर्वतगुहेत, स्मशानात, घनदाट जंगलात, मोकळ्या मैदानात किंवा गवताच्या ढिगाऱ्याजवळ अशा एकांत जागी आश्रय घेतो. तो अरण्यात, वृक्षाच्या मुळाशी किंवा शून्य घरात जाऊन मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून, समोर स्मृती प्रस्थापित करून बसतो. तो जगातील अभिज्झा त्यागून... तो चित्ताला कलुषित करणाऱ्या आणि प्रज्ञेला दुर्बळ करणाऱ्या या पाच नीवरणांचा त्याग करून, कामभोगांपासून अलिप्त राहून... चतुर्थ ध्यान प्राप्त करून विहरतो.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ’’.

जेव्हा त्याचे चित्त अशा प्रकारे समाहित, परिशुद्ध, निर्मळ, दोषरहित, उपक्किलेसांपासून मुक्त, मृदू, कर्मक्षम, स्थिर आणि अचलता प्राप्त झालेले असते, तेव्हा तो आसवांच्या क्षयाच्या ज्ञानासाठी आपले चित्त वळवतो. तो 'हे दुःख आहे' हे यथार्थपणे जाणतो... पे... 'या स्थितीसाठी आता काहीही कर्तव्य उरलेले नाही' हे तो जाणतो.

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสู’’ติ. ฉฏฺฐํ.

भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे तो योद्धा तलवार आणि ढाल हाती घेऊन, धनुष्य आणि बाणांचा भाता पाठीवर बांधून सज्ज झालेल्या रणभूमीत उतरतो; आणि त्या युद्धावर विजय मिळवून, युद्ध जिंकलेला तो त्याच रणभूमीच्या अग्रभागी राहतो; भिक्खूंनो, मी या पुद्गलाला त्याच योद्ध्यासारखा मानतो. भिक्खूंनो, या जगात असाही एखादा पुद्गल असतो. भिक्खूंनो, भिक्खूंमध्ये आढळणारा हा पाचवा योद्धा-समान पुद्गल आहे. भिक्खूंनो, भिक्खूंमध्ये हे पाच योद्धा-समान पुद्गल विद्यमान आहेत. सहावे.

๗. ปฐมอนาคตภยสุตฺตํ

७. प्रथम अनागतभय सुत्त

๗๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส [Pg.89] ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

७७. भिक्खूंनो, या पाच अनागत भयांचे सम्यक् दर्शन घेणाऱ्या अरण्यवासी भिक्खूने, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी अप्रमत्त, प्रयत्नशील आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरण करणे अत्यंत योग्यच आहे.

‘‘กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกกํ โข ปน มํ อรญฺเญ วิหรนฺตํ อหิ วา มํ ฑํเสยฺย, วิจฺฉิโก วา มํ ฑํเสยฺย, สตปที วา มํ ฑํเสยฺย, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

ती पाच कोणती? भिक्खूंनो, या शासनात अरण्यवासी भिक्खू असा विचार करतो – 'मी आता अरण्यात एकटाच राहत आहे. अरण्यात एकटाच राहत असताना मला एखादा साप चावू शकतो, विंचू चावू शकतो किंवा कानगोष्ट चावू शकते. त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो, जे माझ्यासाठी अंतराय ठरेल. चला तर मग, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी मी वीर्य आरंभ करतो.' भिक्खूंनो, या पहिल्या अनागत भयाचे सम्यक् दर्शन घेणाऱ्या अरण्यवासी भिक्खूने, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी अप्रमत्त, प्रयत्नशील आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरण करणे अत्यंत योग्यच आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกโก โข ปนาหํ อรญฺเญ วิหรนฺโต อุปกฺขลิตฺวา วา ปปเตยฺยํ, ภตฺตํ วา ภุตฺตํ เม พฺยาปชฺเชยฺย, ปิตฺตํ วา เม กุปฺเปยฺย, เสมฺหํ วา เม กุปฺเปยฺย, สตฺถกา วา เม วาตา กุปฺเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूंनो, अरण्यवासी भिक्खू असा विचार करतो – 'मी आता अरण्यात एकटाच राहत आहे. अरण्यात एकटाच राहत असताना मी अडखळून पडू शकतो, किंवा मी खाल्लेले अन्न मला बाधू शकते, किंवा माझे पित्त प्रकोपित होऊ शकते, किंवा माझा कफ प्रकोपित होऊ शकतो, किंवा शरीरातील तीक्ष्ण वायू प्रकोपित होऊ शकतात. त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो, जे माझ्यासाठी अंतराय ठरेल. चला तर मग, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी मी वीर्य आरंभ करतो.' भिक्खूंनो, या दुसऱ्या अनागत भयाचे सम्यक् दर्शन घेणाऱ्या अरण्यवासी भिक्खूने, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी अप्रमत्त, प्रयत्नशील आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरण करणे अत्यंत योग्यच आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกโก โข ปนาหํ อรญฺเญ วิหรนฺโต วาเฬหิ สมาคจฺเฉยฺยํ, สีเหน วา พฺยคฺเฆน วา ทีปินา วา อจฺเฉน วา ตรจฺเฉน วา, เต มํ ชีวิตา โวโรเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ [Pg.90] อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूंनो, अरण्यवासी भिक्खू असा विचार करतो – 'मी आता अरण्यात एकटाच राहत आहे. अरण्यात एकटाच राहत असताना माझा हिंस्र श्वापदांशी सामना होऊ शकतो – सिंहाशी, वाघाशी, बिबट्याशी, अस्वलाशी किंवा तरसाशी. ते माझे प्राण घेऊ शकतात, ज्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो, जे माझ्यासाठी अंतराय ठरेल. चला तर मग, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी मी वीर्य आरंभ करतो.' भिक्खूंनो, या तिसऱ्या अनागत भयाचे सम्यक् दर्शन घेणाऱ्या अरण्यवासी भिक्खूने, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी अप्रमत्त, प्रयत्नशील आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरण करणे अत्यंत योग्यच आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกโก โข ปนาหํ อรญฺเญ วิหรนฺโต มาณเวหิ สมาคจฺเฉยฺยํ กตกมฺเมหิ วา อกตกมฺเมหิ วา, เต มํ ชีวิตา โวโรเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूंनो, अरण्यवासी भिक्खू असा विचार करतो – 'मी आता अरण्यात एकटाच राहत आहे. अरण्यात एकटाच राहत असताना माझा अशा चोरांशी सामना होऊ शकतो ज्यांनी गुन्हे केले आहेत किंवा जे गुन्हे करण्याच्या तयारीत आहेत. ते माझे प्राण घेऊ शकतात, ज्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो, जे माझ्यासाठी अंतराय ठरेल. चला तर मग, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी मी वीर्य आरंभ करतो.' भिक्खूंनो, या चौथ्या अनागत भयाचे सम्यक् दर्शन घेणाऱ्या अरण्यवासी भिक्खूने, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी अप्रमत्त, प्रयत्नशील आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरण करणे अत्यंत योग्यच आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. สนฺติ โข ปนารญฺเญ วาฬา อมนุสฺสา, เต มํ ชีวิตา โวโรเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूंनो, अरण्यवासी भिक्खू असा विचार करतो – 'मी आता अरण्यात एकटाच राहत आहे. अरण्यात हिंस्र अमनुष्य राहतात, ते माझे प्राण घेऊ शकतात, ज्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो, जे माझ्यासाठी अंतराय ठरेल. चला तर मग, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी मी वीर्य आरंभ करतो.' भिक्खूंनो, या पाचव्या अनागत भयाचे सम्यक् दर्शन घेणाऱ्या अरण्यवासी भिक्खूने, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी अप्रमत्त, प्रयत्नशील आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरण करणे अत्यंत योग्यच आहे.

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. สตฺตมํ.

भिक्खूंनो, या पाच अनागत भयांचे सम्यक् दर्शन घेणाऱ्या अरण्यवासी भिक्खूने, जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवलेले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी अप्रमत्त, प्रयत्नशील आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरण करणे अत्यंत योग्यच आहे. सातवे.

๘. ทุติยอนาคตภยสุตฺตํ

८. द्वितीय अनागतभय सुत्त

๗๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ ทหโร ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา[Pg.91]. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ อิมํ กายํ ชรา ผุสติ. ชิณฺเณน โข ปน ชราย อภิภูเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ชิณฺณโกปิ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

७८. “भिक्खूहो, या पाच अनागत भयांचे (भविष्यातील संकटांचे) नीट अवलोकन करून, भिक्खूने अप्रमादी, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन, जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी प्रयत्नशील राहणे योग्यच आहे. कोणती आहेत ही पाच? इथे, भिक्खूहो, भिक्खू असा विचार करतो – ‘सध्या मी तरुण आहे, काळ्या केसांचा युवक आहे, तारुण्याच्या उत्तम अवस्थेत आणि आयुष्याच्या पहिल्या टप्प्यात आहे. परंतु, असा वेळ येईल जेव्हा या शरीराला वृद्धत्व ग्रासेल. वृद्ध झालेल्या आणि वृद्धत्वाने ग्रासलेल्या व्यक्तीला बुद्धांच्या शासनाचे मनन करणे सोपे नसते, तसेच अरण्यातील किंवा जंगलातील दुर्गम अशा एकांत सेनासनांचा आश्रय घेणे सोपे नसते. ती अनिष्ट, अप्रिय आणि मनाविरुद्ध असणारी वृद्धत्वाची अवस्था माझ्यावर येण्यापूर्वीच, मी आताच जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य आरंभ करतो, जेणेकरून त्या धम्माशी युक्त होऊन मी वृद्ध झाल्यावरही सुखाने विहार करू शकेन.’ भिक्खूहो, हे पहिले अनागत भय पाहून भिक्खूने अप्रमादी, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन, जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी प्रयत्नशील राहणे योग्यच आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ อิมํ กายํ พฺยาธิ ผุสติ. พฺยาธิเตน โข ปน พฺยาธินา อภิภูเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต พฺยาธิโตปิ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, भिक्खूहो, भिक्खू असा विचार करतो – ‘सध्या मी निरोगी आहे, व्याधीमुक्त आहे. माझी पचनशक्ती उत्तम आहे, जी फार थंडही नाही आणि फार उष्णही नाही, तर मध्यम असून ध्यानाचा सराव करण्यासाठी अनुकूल आहे. परंतु, असा वेळ येईल जेव्हा या शरीराला आजारपण (व्याधी) ग्रासेल. आजारी पडलेल्या आणि व्याधीने ग्रासलेल्या व्यक्तीला बुद्धांच्या शासनाचे मनन करणे सोपे नसते, तसेच अरण्यातील किंवा जंगलातील दुर्गम अशा एकांत सेनासनांचा आश्रय घेणे सोपे नसते. ती अनिष्ट, अप्रिय आणि मनाविरुद्ध असणारी आजारपणाची अवस्था माझ्यावर येण्यापूर्वीच, मी आताच जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य आरंभ करतो, जेणेकरून त्या धम्माशी युक्त होऊन मी आजारी असतानाही सुखाने विहार करू शकेन.’ भिक्खूहो, हे दुसरे अनागत भय पाहून भिक्खूने अप्रमादी, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन, जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी प्रयत्नशील राहणे योग्यच आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตรหิ โข สุภิกฺขํ สุสสฺสํ สุลภปิณฺฑํ, สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ ทุพฺภิกฺขํ โหติ ทุสฺสสฺสํ ทุลฺลภปิณฺฑํ, น สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. ทุพฺภิกฺเข โข ปน มนุสฺสา เยน สุภิกฺขํ เตน สงฺกมนฺติ. ตตฺถ สงฺคณิกวิหาโร โหติ อากิณฺณวิหาโร. สงฺคณิกวิหาเร โข ปน สติ อากิณฺณวิหาเร น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ [Pg.92] กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ทุพฺภิกฺเขปิ ผาสุ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, भिक्खूहो, भिक्खू असा विचार करतो – ‘सध्या सुकाळ आहे, पिके उत्तम आहेत, भिक्षा सहज मिळते आणि भिक्षा मागून उदरनिर्वाह करणे सोपे आहे. परंतु, असा वेळ येईल जेव्हा दुष्काळ पडेल, पिके नष्ट होतील, भिक्षा मिळणे कठीण होईल आणि भिक्षा मागून उदरनिर्वाह करणे सोपे असणार नाही. दुष्काळाच्या वेळी लोक जेथे सुकाळ असेल तिथे स्थलांतर करतात. तिथे गर्दी आणि लोकांचा गराडा होतो. गर्दी आणि लोकांचा गराडा असताना बुद्धांच्या शासनाचे मनन करणे सोपे नसते, तसेच अरण्यातील किंवा जंगलातील दुर्गम अशा एकांत सेनासनांचा आश्रय घेणे सोपे नसते. ती अनिष्ट, अप्रिय आणि मनाविरुद्ध असणारी दुष्काळाची अवस्था माझ्यावर येण्यापूर्वीच, मी आताच जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य आरंभ करतो, जेणेकरून त्या धम्माशी युक्त होऊन मी दुष्काळातही सुखाने विहार करू शकेन.’ भिक्खूहो, हे तिसरे अनागत भय पाहून भिक्खूने अप्रमादी, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन, जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी प्रयत्नशील राहणे योग्यच आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตรหิ โข มนุสฺสา สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารูฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. ภเย โข ปน สติ มนุสฺสา เยน เขมํ เตน สงฺกมนฺติ. ตตฺถ สงฺคณิกวิหาโร โหติ อากิณฺณวิหาโร. สงฺคณิกวิหาเร โข ปน สติ อากิณฺณวิหาเร น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ภเยปิ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, भिक्खूहो, भिक्खू असा विचार करतो – ‘सध्या लोक एकोप्याने, आनंदाने, वाद न घालता, दुधात पाणी मिळावे तसे एकरूप होऊन, एकमेकांकडे प्रेमाच्या नजरेने पाहत विहार करत आहेत. परंतु, असा वेळ येईल जेव्हा संकट येईल, जंगलातील दरोडेखोरांचे बंड होईल आणि ग्रामीण भागातील लोक वाहनांवर बसून इकडेतिकडे पळू लागतील. संकटकाळात लोक जेथे सुरक्षितता असेल तिथे स्थलांतर करतात. तिथे गर्दी आणि लोकांचा गराडा होतो. गर्दी आणि लोकांचा गराडा असताना बुद्धांच्या शासनाचे मनन करणे सोपे नसते, तसेच अरण्यातील किंवा जंगलातील दुर्गम अशा एकांत सेनासनांचा आश्रय घेणे सोपे नसते. ती अनिष्ट, अप्रिय आणि मनाविरुद्ध असणारी संकटकाळाची अवस्था माझ्यावर येण्यापूर्वीच, मी आताच जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य आरंभ करतो, जेणेकरून त्या धम्माशी युक्त होऊन मी संकटकाळातही सुखाने विहार करू शकेन.’ भिक्खूहो, हे चौथे अनागत भय पाहून भिक्खूने अप्रमादी, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन, जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी प्रयत्नशील राहणे योग्यच आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตรหิ โข สงฺโฆ สมคฺโค สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรติ. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ สงฺโฆ ภิชฺชติ. สงฺเฆ โข ปน ภินฺเน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ภินฺเนปิ สงฺเฆ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน [Pg.93] อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, भिक्खूहो, भिक्खू असा विचार करतो – ‘सध्या संघ एकोप्याने, आनंदाने, वाद न घालता, एकाच पातिमोक्खाचे पठण करत सुखाने विहार करत आहे. परंतु, असा वेळ येईल जेव्हा संघात फूट पडेल. संघात फूट पडलेली असताना बुद्धांच्या शासनाचे मनन करणे सोपे नसते, तसेच अरण्यातील किंवा जंगलातील दुर्गम अशा एकांत सेनासनांचा आश्रय घेणे सोपे नसते. ती अनिष्ट, अप्रिय आणि मनाविरुद्ध असणारी संघभेदाची अवस्था माझ्यावर येण्यापूर्वीच, मी आताच जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य आरंभ करतो, जेणेकरून त्या धम्माशी युक्त होऊन मी संघात फूट पडलेली असतानाही सुखाने विहार करू शकेन.’ भिक्खूहो, हे पाचवे अनागत भय पाहून भिक्खूने अप्रमादी, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन, जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी प्रयत्नशील राहणे योग्यच आहे.”

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“भिक्षूंनो, या पाच अनागत (भविष्यातील) भयांचे नीट दर्शन घेणाऱ्या भिक्षूने अप्रमत्त (जागरूक), उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन, जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप साध्य झाले नाही ते साध्य करण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी प्रयत्नशील राहणेच योग्य आहे.” आठवे (सुत्त समाप्त).

๙. ตติยอนาคตภยสุตฺตํ

९. तिसरे अनागतभय सुत्त

๗๙. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพํ.

७९. “भिक्षूंनो, ही पाच अनागत भये आहेत, जी सध्या उत्पन्न झालेली नाहीत, परंतु भविष्यात उत्पन्न होतील. तुम्ही ती ओळखली पाहिजेत; आणि ती ओळखून त्यांचा त्याग करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.

‘‘กตมานิ ปญฺจ? ภวิสฺสนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญ อุปสมฺปาเทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญ อุปสมฺปาเทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“ती पाच कोणती? (१) भिक्षूंनो, भविष्यात असे भिक्षू होतील जे काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अभावित (अविकसित) असतील. ते स्वतः काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असूनही इतरांना उपसंपदा (दीक्षा) देतील. ते आपल्या शिष्यांना अधिशील, अधिचित्त आणि अधिप्रज्ञेमध्ये प्रशिक्षित करण्यास असमर्थ ठरतील. ते शिष्यसुद्धा काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित होतील. तेसुद्धा स्वतः काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असूनही इतरांना उपसंपदा देतील. तेसुद्धा आपल्या शिष्यांना अधिशील, अधिचित्त आणि अधिप्रज्ञेमध्ये प्रशिक्षित करण्यास असमर्थ ठरतील. ते शिष्यसुद्धा काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित होतील. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, धम्माच्या ऱ्हासाने विनयाचा ऱ्हास होतो आणि विनयाच्या ऱ्हासाने धम्माचा ऱ्हास होतो. भिक्षूंनो, हे पहिले अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याचा त्याग करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญสํ นิสฺสยํ ทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา [Pg.94] อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญสํ นิสฺสยํ ทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भविष्यात असे भिक्षू होतील जे काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असतील. ते स्वतः काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असूनही इतरांना निस्सय (आश्रय) देतील. ते आपल्या शिष्यांना अधिशील, अधिचित्त आणि अधिप्रज्ञेमध्ये प्रशिक्षित करण्यास असमर्थ ठरतील. ते शिष्यसुद्धा काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित होतील. तेसुद्धा स्वतः काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असूनही इतरांना निस्सय देतील. तेसुद्धा आपल्या शिष्यांना अधिशील, अधिचित्त आणि अधिप्रज्ञेमध्ये प्रशिक्षित करण्यास असमर्थ ठरतील. ते शिष्यसुद्धा काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित होतील. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, धम्माच्या ऱ्हासाने विनयाचा ऱ्हास होतो आणि विनयाच्या ऱ्हासाने धम्माचा ऱ्हास होतो. भिक्षूंनो, हे दुसरे अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याचा त्याग करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อภิธมฺมกถํ เวทลฺลกถํ กเถนฺตา กณฺหธมฺมํ โอกฺกมมานา น พุชฺฌิสฺสนฺติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“पुन्हा तिसरे असे की, भिक्षूंनो, भविष्यात असे भिक्षू होतील जे काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असतील. ते स्वतः काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असूनही अभिधम्मकथा (उच्च धम्मचर्चा) आणि वेदल्लकथा (प्रश्न-उत्तरांच्या चर्चा) करत असताना, कृष्णधम्मात (अकुशल धम्मात) घसरतील, परंतु त्यांना याचे भान राहणार नाही. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, धम्माच्या ऱ्हासाने विनयाचा ऱ्हास होतो आणि विनयाच्या ऱ्हासाने धम्माचा ऱ्हास होतो. भिक्षूंनो, हे तिसरे अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याचा त्याग करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา เย เต สุตฺตนฺตา ตถาคตภาสิตา คมฺภีรา คมฺภีรตฺถา โลกุตฺตรา สุญฺญตาปฺปฏิสํยุตฺตา, เตสุ ภญฺญมาเนสุ น สุสฺสูสิสฺสนฺติ, น โสตํ โอทหิสฺสนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ, น จ เต ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ. เย ปน เต สุตฺตนฺตา กวิตา กาเวยฺยา จิตฺตกฺขรา จิตฺตพฺยญฺชนา พาหิรกา สาวกภาสิตา, เตสุ ภญฺญมาเนสุ สุสฺสูสิสฺสนฺติ, โสตํ โอทหิสฺสนฺติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ, เต จ ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“पुन्हा चौथे असे की, भिक्षूंनो, भविष्यात असे भिक्षू होतील जे काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असतील. ते स्वतः काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असताना, जेव्हा तथागतांनी उपदेशिलेले, गंभीर, गंभीर अर्थ असलेले, लोकोत्तर आणि शून्यतायुक्त (अनात्मतेशी संबंधित) सुत्तांचे पठण केले जाईल, तेव्हा ते ते ऐकण्यास उत्सुक नसतील, कान देणार नाहीत, ते समजून घेण्यासाठी आपले चित्त एकाग्र करणार नाहीत आणि ते धम्म शिकण्यायोग्य किंवा ग्रहण करण्यायोग्य मानणार नाहीत. परंतु, जेव्हा कवींनी रचलेली, काव्यात्मक, सुंदर अक्षरे व सुंदर व्यंजने असलेली, बाह्य (धम्माबाहेरील) लोकांची आणि त्यांच्या शिष्यांनी उपदेशिलेली सुत्ते वाचली जातील, तेव्हा ते ती ऐकण्यास उत्सुक असतील, कान देतील, ती समजून घेण्यासाठी आपले चित्त एकाग्र करतील आणि तोच धम्म शिकण्यायोग्य व ग्रहण करण्यायोग्य मानतील. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, धम्माच्या ऱ्हासाने विनयाचा ऱ्हास होतो आणि विनयाच्या ऱ्हासाने धम्माचा ऱ्हास होतो. भिक्षूंनो, हे चौथे अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याचा त्याग करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.”

‘‘ปุน [Pg.95] จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา เถรา ภิกฺขู พาหุลิกา ภวิสฺสนฺติ สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภิสฺสนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชิสฺสติ. สาปิ ภวิสฺสติ พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภิสฺสติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ. ‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพ’’นฺติ. นวมํ.

“पुन्हा पाचवे असे की, भिक्षूंनो, भविष्यात असे भिक्षू होतील जे काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असतील. ते स्वतः काया, शील, चित्त आणि प्रज्ञेने अविकसित असताना, जे स्थवीर (ज्येष्ठ) भिक्षू असतील ते बाहुलिक (भौतिक साधनांची मुबलकता शोधणारे), शिथिल (नियम पाळण्यात ढिले), अधोगतीकडे नेणाऱ्या गोष्टींमध्ये अग्रेसर आणि एकांताचा (विवेक) त्याग करणारे होतील. जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप साध्य झाले नाही ते साध्य करण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी ते वीर्य (प्रयत्न) करणार नाहीत. त्यांची भावी पिढी त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवून चालेल. ती भावी पिढीसुद्धा बाहुलिक, शिथिल, अधोगतीकडे नेणाऱ्या गोष्टींमध्ये अग्रेसर आणि एकांताचा त्याग करणारी होईल. जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप साध्य झाले नाही ते साध्य करण्यासाठी आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी ती वीर्य करणार नाही. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, धम्माच्या ऱ्हासाने विनयाचा ऱ्हास होतो आणि विनयाच्या ऱ्हासाने धम्माचा ऱ्हास होतो. भिक्षूंनो, हे पाचवे अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याचा त्याग करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे. भिक्षूंनो, ही पाच अनागत भये आहेत, जी सध्या उत्पन्न झालेली नाहीत, परंतु भविष्यात उत्पन्न होतील. तुम्ही ती ओळखली पाहिजेत; आणि ती ओळखून त्यांचा त्याग करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.” नववे (सुत्त समाप्त).

๑๐. จตุตฺถอนาคตภยสุตฺตํ

१०. चौथे अनागतभय सुत्त

๘๐. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพํ.

८०. “भिक्खूंनो, ही पाच अनागत (भविष्यातील) भये आहेत, जी सध्या उत्पन्न झालेली नाहीत, परंतु भविष्यात उत्पन्न होतील. तुम्ही ती ओळखली पाहिजेत; आणि ती ओळखून त्यांच्या त्यागासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.

‘‘กตมานิ ปญฺจ? ภวิสฺสนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ จีวเร กลฺยาณกามา. เต จีวเร กลฺยาณกามา สมานา ริญฺจิสฺสนฺติ ปํสุกูลิกตฺตํ, ริญฺจิสฺสนฺติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานีสุ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปสฺสนฺติ, จีวรเหตุ จ อเนกวิหิตํ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“ती पाच कोणती? भिक्खूंनो, भविष्यात असे भिक्खू होतील जे उत्तम चीवरांची इच्छा बाळगणारे असतील. उत्तम चीवरांची इच्छा बाळगणारे ते भिक्खू पांसुकूलिकत्व (चिंध्यांपासून बनवलेले चीवर परिधान करण्याचे व्रत) सोडून देतील, अरण्यातील व जंगलातील दुर्गम शयनासने (निवासस्थाने) सोडून देतील; आणि गावे, नगरे व राजधानीच्या शहरांमध्ये येऊन वास्तव्य करतील, तसेच चीवराच्या कारणास्तव अनेक प्रकारच्या अयोग्य व अयोग्य मार्गांनी (अनेसना) उपजीविका शोधू लागतील. भिक्खूंनो, हे पहिले अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याच्या त्यागासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ ปิณฺฑปาเต กลฺยาณกามา. เต ปิณฺฑปาเต กลฺยาณกามา สมานา ริญฺจิสฺสนฺติ ปิณฺฑปาติกตฺตํ[Pg.96], ริญฺจิสฺสนฺติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานีสุ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปสฺสนฺติ ชิวฺหคฺเคน รสคฺคานิ ปริเยสมานา, ปิณฺฑปาตเหตุ จ อเนกวิหิตํ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूंनो, भविष्यात असे भिक्खू होतील जे उत्तम पिंडपाताची (भिक्षेची) इच्छा बाळगणारे असतील. उत्तम पिंडपाताची इच्छा बाळगणारे ते भिक्खू पिंडपातिकत्व (भिक्षा मागून जीवन जगण्याचे व्रत) सोडून देतील, अरण्यातील व जंगलातील दुर्गम शयनासने सोडून देतील; आणि गावे, नगरे व राजधानीच्या शहरांमध्ये येऊन वास्तव्य करतील व जिभेच्या चोचल्यांसाठी उत्तम चवींचे अन्न शोधत राहतील, तसेच पिंडपाताच्या कारणास्तव अनेक प्रकारच्या अयोग्य व अयोग्य मार्गांनी उपजीविका शोधू लागतील. भिक्खूंनो, हे दुसरे अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याच्या त्यागासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ เสนาสเน กลฺยาณกามา. เต เสนาสเน กลฺยาณกามา สมานา ริญฺจิสฺสนฺติ รุกฺขมูลิกตฺตํ, ริญฺจิสฺสนฺติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานีสุ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปสฺสนฺติ, เสนาสนเหตุ จ อเนกวิหิตํ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“पुन्हा तिसरे असे की, भिक्खूंनो, भविष्यात असे भिक्खू होतील जे उत्तम शयनासनाची (निवासस्थानाची) इच्छा बाळगणारे असतील. उत्तम शयनासनाची इच्छा बाळगणारे ते भिक्खू रुक्खमूलिकत्व (वृक्षाच्या मुळाशी राहण्याचे व्रत) सोडून देतील, अरण्यातील व जंगलातील दुर्गम शयनासने सोडून देतील; आणि गावे, नगरे व राजधानीच्या शहरांमध्ये येऊन वास्तव्य करतील, तसेच शयनासनाच्या कारणास्तव अनेक प्रकारच्या अयोग्य व अयोग्य मार्गांनी उपजीविका शोधू लागतील. भिक्खूंनो, हे तिसरे अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याच्या त्यागासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ ภิกฺขุนีสิกฺขมานาสมณุทฺเทเสหิ สํสฏฺฐา วิหริสฺสนฺติ. ภิกฺขุนีสิกฺขมานาสมณุทฺเทเสหิ สํสคฺเค โข ปน, ภิกฺขเว, สติ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘อนภิรตา วา พฺรหฺมจริยํ จริสฺสนฺติ, อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชิสฺสนฺติ, สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสนฺติ’. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“पुन्हा चौथे असे की, भिक्खूंनो, भविष्यात असे भिक्खू होतील जे भिक्खुनी, सिक्खमाना (शिक्षार्थी स्त्रिया) आणि श्रमणोद्देश (नवशिके श्रमण) यांच्याशी अतिशय जवळीक साधून राहतील. भिक्खूंनो, भिक्खुनी, सिक्खमाना आणि श्रमणोद्देश यांच्याशी अशी जवळीक निर्माण झाल्यावर अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – ‘ते असंतुष्ट होऊन ब्रह्मचर्य पाळतील, किंवा एखाद्या क्लिष्ट (मलीन) आपत्तीला (नियमांच्या उल्लंघनाला) प्राप्त होतील, किंवा शिक्षेचा (प्रशिक्षणाचा) त्याग करून हीन गृहस्थाश्रमात परत जातील.’ भिक्खूंनो, हे चौथे अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याच्या त्यागासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อารามิกสมณุทฺเทเสหิ สํสฏฺฐา วิหริสฺสนฺติ. อารามิกสมณุทฺเทเสหิ สํสคฺเค โข ปน, ภิกฺขเว, สติ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘อเนกวิหิตํ สนฺนิธิการปริโภคํ อนุยุตฺตา วิหริสฺสนฺติ, โอฬาริกมฺปิ นิมิตฺตํ กริสฺสนฺติ, ปถวิยาปิ หริตคฺเคปิ’. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“पुन्हा पाचवे असे की, भिक्खूंनो, भविष्यात असे भिक्खू होतील जे आरामिक (विहाराचे सेवक) आणि श्रमणोद्देश यांच्याशी अतिशय जवळीक साधून राहतील. भिक्खूंनो, आरामिक आणि श्रमणोद्देश यांच्याशी अशी जवळीक निर्माण झाल्यावर अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – ‘ते अनेक प्रकारच्या साठवून ठेवलेल्या वस्तूंचा उपभोग घेण्यास प्रवृत्त होतील, आणि जमिनीच्या बाबतीत किंवा हिरव्या वनस्पतींच्या बाबतीत उघडपणे संकेत (नुकसान करण्याचे किंवा खोदण्याचे संकेत) करतील.’ भिक्खूंनो, हे पाचवे अनागत भय आहे, जे सध्या उत्पन्न झालेले नाही, परंतु भविष्यात उत्पन्न होईल. तुम्ही ते ओळखले पाहिजे; आणि ते ओळखून त्याच्या त्यागासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.

‘‘อิมานิ [Pg.97] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

“भिक्खूंनो, हीच ती पाच अनागत भये आहेत, जी सध्या उत्पन्न झालेली नाहीत, परंतु भविष्यात उत्पन्न होतील. तुम्ही ती ओळखली पाहिजेत; आणि ती ओळखून त्यांच्या त्यागासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.” दहावे (सुत्त समाप्त).

โยธาชีววคฺโค ตติโย.

योधाजीव वर्ग तिसरा समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा सारांश (उद्दान) –

ทฺเว เจโตวิมุตฺติผลา, ทฺเว จ ธมฺมวิหาริโน;

โยธาชีวา จ ทฺเว วุตฺตา, จตฺตาโร จ อนาคตาติ.

दोन चेतोविमुत्तीच्या फळाविषयी, दोन धम्मविहारींविषयी, दोन योधाजीवांविषयी आणि चार अनागत भयांविषयी सांगितले आहेत.

(๙) ๔. เถรวคฺโค

(९) ४. थेर वर्ग

๑. รชนียสุตฺตํ

१. रजनीय सुत्त

๘๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? รชนีเย รชฺชติ, ทุสฺสนีเย ทุสฺสติ, โมหนีเย มุยฺหติ, กุปฺปนีเย กุปฺปติ, มทนีเย มชฺชติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

८१. “भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर (ज्येष्ठ) भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसाठी (सहकाऱ्यांसाठी) अप्रिय, अमनाप (नापसंत), आदर न राखला जाणारा आणि अभावनिय (अनादरणीय) ठरतो. कोणत्या पाच गुणांनी? जो आसक्ती निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये आसक्त होतो, द्वेष निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये द्वेष करतो, मोह निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये मोहित होतो, क्रोध निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये क्रोधीत होतो आणि मद (अहंकार/नशा) निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये मदांध होतो – भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसाठी अप्रिय, अमनाप, आदर न राखला जाणारा आणि अभावनिय ठरतो.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? รชนีเย น รชฺชติ, ทุสฺสนีเย น ทุสฺสติ, โมหนีเย น มุยฺหติ, กุปฺปนีเย น กุปฺปติ, มทนีเย น มชฺชติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसाठी प्रिय, मनाप (पसंतीचा), आदरणीय आणि भावनिय (पूजनीय) ठरतो. कोणत्या पाच गुणांनी? जो आसक्ती निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये आसक्त होत नाही, द्वेष निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये द्वेष करत नाही, मोह निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये मोहित होत नाही, क्रोध निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये क्रोधीत होत नाही आणि मद निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये मदांध होत नाही – भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसाठी प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनिय ठरतो.” पहिले (सुत्त समाप्त).

๒. วีตราคสุตฺตํ

२. वीतराग सुत्त

๘๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ [Pg.98] ปญฺจหิ? อวีตราโค โหติ, อวีตโทโส โหติ, อวีตโมโห โหติ, มกฺขี จ, ปฬาสี จ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

८२. “भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसाठी अप्रिय, अमनाप, आदर न राखला जाणारा आणि अभावनिय ठरतो. कोणत्या पाच गुणांनी? जो वीतराग (रागरहित) नसतो, वीतद्वेष (द्वेषरहित) नसतो, वीतमोह (मोहरहित) नसतो, आणि जो गुणनाशक (मक्खी - दुसऱ्यांचे गुण झाकणारा) व मत्सरी (पळासी - स्पर्धा करणारा/अहंकारी) असतो – भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसाठी अप्रिय, अमनाप, आदर न राखला जाणारा आणि अभावनिय ठरतो.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? วีตราโค โหติ, วีตโทโส โหติ, วีตโมโห โหติ, อมกฺขี จ, อปฬาสี จ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ทุติยํ.

“भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसाठी प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनिय ठरतो. कोणत्या पाच गुणांनी? जो वीतराग असतो, वीतद्वेष असतो, वीतमोह असतो, आणि जो गुणनाशक नसतो (अमक्खी) व मत्सरी नसतो (अपळासी) – भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसाठी प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनिय ठरतो.” दुसरे (सुत्त समाप्त).

๓. กุหกสุตฺตํ

३. कुहक सुत्त

๘๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กุหโก จ โหติ, ลปโก จ, เนมิตฺติโก จ, นิปฺเปสิโก จ, ลาเภน จ ลาภํ นิชิคีสิตา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

८३. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा (सहकाऱ्यांचा) अप्रिय, अमनाप (नापसंत), अनादरणीय आणि अभावनीय (आदरणीय नसलेला) होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो ढोंगी असतो, चापलूसी करणारा असतो, संकेत देणारा (इशारे देणारा) असतो, धमकावणारा (तुच्छ लेखणारा) असतो आणि लाभाने लाभाची हाव धरणारा असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा अप्रिय, अमनाप, अनादरणीय आणि अभावनीय होतो."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น จ กุหโก โหติ, น จ ลปโก, น จ เนมิตฺติโก, น จ นิปฺเปสิโก, น จ ลาเภน ลาภํ นิชิคีสิตา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ตติยํ.

"भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप (पसंत), आदरणीय आणि भावनीय होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो ढोंगी नसतो, चापलूसी करणारा नसतो, संकेत देणारा नसतो, धमकावणारा नसतो आणि लाभाने लाभाची हाव धरणारा नसतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनीय होतो." तिसरे (सुत्त).

๔. อสฺสทฺธสุตฺตํ

४. अस्सद्धसुत्त (अश्रद्ध सुत्त)

๘๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ, อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ[Pg.99], กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

८४. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा अप्रिय, अमनाप, अनादरणीय आणि अभावनीय होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो अश्रद्ध (श्रद्धा नसलेला) असतो, निर्लज्ज (पाप करण्याची लाज न वाटणारा) असतो, भीतिहीन (पापाचे भय नसलेला) असतो, आळशी असतो आणि प्रज्ञाहीन असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा अप्रिय, अमनाप, अनादरणीय आणि अभावनीय होतो."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. จตุตฺถํ.

"भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनीय होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो श्रद्धावान असतो, लज्जावान (पाप करण्याची लाज बाळगणारा) असतो, भय बाळगणारा (पापाचे भय बाळगणारा) असतो, उद्योगी (प्रयत्नशील) असतो आणि प्रज्ञावान असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनीय होतो." चौथे (सुत्त).

๕. อกฺขมสุตฺตํ

५. अक्खमसुत्त (अक्षमा सुत्त)

๘๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

८५. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा अप्रिय, अमनाप, अनादरणीय आणि अभावनीय होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो रूपांचे सहन करू शकत नाही (रूपांविषयी असहिष्णू असतो), शब्दांचे सहन करू शकत नाही, गंधांचे सहन करू शकत नाही, रसांचे सहन करू शकत नाही, स्पर्शांचे सहन करू शकत नाही. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा अप्रिय, अमनाप, अनादरणीय आणि अभावनीय होतो."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ปญฺจมํ.

"भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनीय होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो रूपांचे सहन करू शकतो (रूपांविषयी सहिष्णू असतो), शब्दांचे सहन करू शकतो, गंधांचे सहन करू शकतो, रसांचे सहन करू शकतो, स्पर्शांचे सहन करू शकतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनीय होतो." पाचवे (सुत्त).

๖. ปฏิสมฺภิทาปตฺตสุตฺตํ

६. पटिसम्भिदापत्तसुत्त (प्रतिसंभिदाप्राप्त सुत्त)

๘๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต อลํ กาตุํ [Pg.100] อลํ สํวิธาตุํ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

८६. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनीय होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो अर्थ-प्रतिसंभिदा प्राप्त असतो, धम्म-प्रतिसंभिदा प्राप्त असतो, निरुक्ति-प्रतिसंभिदा प्राप्त असतो, प्रतिभान-प्रतिसंभिदा प्राप्त असतो; आणि आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांची जी काही लहान-मोठी कर्तव्ये असतात, त्यांमध्ये तो कुशल असतो, आळस न करणारा असतो, त्या कामांच्या उपायांचा विचार करण्याच्या प्रज्ञेने युक्त असतो, ती कामे स्वतः करण्यास समर्थ असतो आणि त्यांचे नियोजन करण्यास समर्थ असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनीय होतो." सहावे (सुत्त).

๗. สีลวนฺตสุตฺตํ

७. सीलवन्तसुत्त (शीलवान सुत्त)

๘๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ. อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคฬาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. สตฺตมํ.

८७. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनीय होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो शीलवान असतो, प्रातिमोक्ष-संवर-शीलाने संयमित होऊन विहरतो, आचार आणि गोचराने संपन्न असतो, अगदी सूक्ष्म दोषांमध्येही भय पाहणारा असतो आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार आचरण करतो; तो बहुश्रुत असतो, ऐकलेले धारण करणारा आणि ऐकलेल्याचा संग्रह करणारा असतो. जे धम्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी असतात, जे अर्थयुक्त आणि व्यंजनयुक्त असतात, जे संपूर्णपणे परिपूर्ण and अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात, असे धम्म त्याने विपुल प्रमाणात ऐकलेले असतात, मनात साठवलेले असतात, वाणीने त्यांचा सराव केलेला असतो, मनाने त्यांचे चिंतन केलेले असते आणि प्रज्ञेने त्यांचे उत्तम प्रकारे आकलन केलेले असते; तो कल्याणकारी वाणी बोलणारा असतो, मधुर आवाजाचा असतो, सुसंस्कृत, स्पष्ट, निर्दोष आणि अर्थ स्पष्ट करणाऱ्या वाणीने युक्त असतो; तो उच्च चित्ताच्या आणि याच जन्मात सुखाने विहरण्यास कारणीभूत असणाऱ्या चारही ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास लाभ मिळवणारा असतो; आसवांच्या क्षयामुळे, आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीचा याच जन्मात स्वतः उच्च ज्ञानाने साक्षात्कार करून, ती प्राप्त करून विहरतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनीय होतो." सातवे (सुत्त).

๘. เถรสุตฺตํ

८. थेरसुत्त (थेर सुत्त)

๘๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนอสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

८८. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू बहुजनांच्या अहितासाठी, बहुजनांच्या असुखासाठी, अनेक लोकांच्या अनर्थासाठी, अहितासाठी आणि देव-मनुष्यांच्या दुःखासाठी प्रवृत्त झालेला असतो."

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? เถโร โหติ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต; ญาโต โหติ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร; ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา [Pg.101] ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา อปฺปฏิวิทฺธา; มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน, โส พหุชนํ สทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปตฺวา อสทฺธมฺเม ปติฏฺฐาเปติ. เถโร ภิกฺขุ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ญาโต เถโร ภิกฺขุ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ลาภี เถโร ภิกฺขุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, พหุสฺสุโต เถโร ภิกฺขุ สุตธโร สุตสนฺนิจโย อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนอสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

कोणत्या पाच गोष्टींनी? (१) एखादा थेर भिक्खू दीर्घकाळचा दीक्षित आणि चिरप्रव्रजित असतो. (२) तो प्रसिद्ध, कीर्तिमान आणि गृहस्थ व प्रव्रजित अशा बहुसंख्य लोकांच्या परिवाराने वेढलेला असतो. (३) तो चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भेषज-परिकार मिळवणारा असतो. (४) तो बहुश्रुत असतो, श्रुतधर आणि श्रुतसंनिचय असतो. जे धर्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थयुक्त व व्यंजनयुक्त आहेत आणि जे केवळ परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात, असे धर्म त्याने पुष्कळ ऐकलेले असतात, मनात धारण केलेले असतात, वाणीने पाठ केलेले असतात, मनाने चिंतन केलेले असतात, परंतु प्रज्ञेने त्यांचे सम्यक आकलन केलेले नसते. (५) तो मिथ्यादृष्टी आणि विपरीत दर्शन बाळगणारा असतो. तो बहुसंख्य लोकांना सद्धर्मापासून परावृत्त करून असद्धर्मामध्ये प्रस्थापित करतो. 'हे थेर भिक्खू दीर्घकाळचे दीक्षित आणि चिरप्रव्रजित आहेत' असे म्हणून लोक त्यांच्या वर्तनाचे अनुकरण करतात. 'हे थेर भिक्खू प्रसिद्ध, कीर्तिमान आणि गृहस्थ व प्रव्रजितांच्या मोठ्या परिवाराने वेढलेले आहेत' असे म्हणून लोक त्यांच्या वर्तनाचे अनुकरण करतात. 'हे थेर भिक्खू चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भेषज-परिकार मिळवणारे आहेत' असे म्हणून लोक त्यांच्या वर्तनाचे अनुकरण करतात. 'हे थेर भिक्खू बहुश्रुत, श्रुतधर आणि श्रुतसंनिचय आहेत' असे म्हणून लोक त्यांच्या वर्तनाचे अनुकरण करतात. भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींनी युक्त असलेला थेर भिक्खू बहुजनांच्या अहितासाठी, बहुजनांच्या असुखासाठी, बहुसंख्य लोकांच्या अनर्थासाठी, अहितासाठी आणि देव-मनुष्यांच्या दुःखासाठी प्रवृत्त झालेला असतो.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

भिक्खूंनो, पाच गोष्टींनी युक्त असलेला थेर भिक्खू बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, बहुसंख्य लोकांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि देव-मनुष्यांच्या सुखासाठी प्रवृत्त झालेला असतो.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? เถโร โหติ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต; ญาโต โหติ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร; ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน, โส พหุชนํ อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปตฺวา สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาเปติ. เถโร ภิกฺขุ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ญาโต เถโร ภิกฺขุ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ลาภี เถโร ภิกฺขุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, พหุสฺสุโต เถโร ภิกฺขุ สุตธโร สุตสนฺนิจโย อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย [Pg.102] พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

कोणत्या पाच गोष्टींनी? (१) एखादा थेर भिक्खू दीर्घकाळचा दीक्षित आणि चिरप्रव्रजित असतो. (२) तो प्रसिद्ध, कीर्तिमान आणि गृहस्थ व प्रव्रजित अशा बहुसंख्य लोकांच्या परिवाराने वेढलेला असतो. (३) तो चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भेषज-परिकार मिळवणारा असतो. (४) तो बहुश्रुत असतो, श्रुतधर आणि श्रुतसंनिचय असतो. जे धर्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थयुक्त व व्यंजनयुक्त आहेत आणि जे केवळ परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात, असे धर्म त्याने पुष्कळ ऐकलेले असतात, मनात धारण केलेले असतात, वाणीने पाठ केलेले असतात, मनाने चिंतन केलेले असतात आणि प्रज्ञेने त्यांचे सम्यक आकलन केलेले असते. (५) तो सम्यक दृष्टी आणि अविरुद्ध दर्शन बाळगणारा असतो. तो बहुसंख्य लोकांना असद्धर्मापासून परावृत्त करून सद्धर्मामध्ये प्रस्थापित करतो. 'हे थेर भिक्खू दीर्घकाळचे दीक्षित आणि चिरप्रव्रजित आहेत' असे म्हणून लोक त्यांच्या वर्तनाचे अनुकरण करतात. 'हे थेर भिक्खू प्रसिद्ध, कीर्तिमान आणि गृहस्थ व प्रव्रजितांच्या मोठ्या परिवाराने वेढलेले आहेत' असे म्हणून लोक त्यांच्या वर्तनाचे अनुकरण करतात. 'हे थेर भिक्खू चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भेषज-परिकार मिळवणारे आहेत' असे म्हणून लोक त्यांच्या वर्तनाचे अनुकरण करतात. 'हे थेर भिक्खू बहुश्रुत, श्रुतधर आणि श्रुतसंनिचय आहेत' असे म्हणून लोक त्यांच्या वर्तनाचे अनुकरण करतात. भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींनी युक्त असलेला थेर भिक्खू बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, बहुसंख्य लोकांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि देव-मनुष्यांच्या सुखासाठी प्रवृत्त झालेला असतो. (आठवे सूत्र समाप्त.)

๙. ปฐมเสขสุตฺตํ

९. पहिले सेख सूत्र

๘๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ น ปจฺจเวกฺขติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

८९. भिक्खूंनो, या पाच गोष्टी सेख भिक्खूच्या अधःपतनास कारणीभूत ठरतात. कोणत्या पाच? कामात रममाण होणे, गप्पागोष्टींमध्ये रममाण होणे, झोपण्यात रममाण होणे, घोळक्यात रममाण होणे आणि ज्या प्रकारे चित्त विमुक्त झाले आहे त्याचे प्रत्यवेक्षण न करणे. भिक्खूंनो, या पाच गोष्टी सेख भिक्खूच्या अधःपतनास कारणीभूत ठरतात.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. นวมํ.

भिक्खूंनो, या पाच गोष्टी सेख भिक्खूच्या प्रगतीस (अधःपतन न होण्यास) कारणीभूत ठरतात. कोणत्या पाच? कामात रममाण न होणे, गप्पागोष्टींमध्ये रममाण न होणे, झोपण्यात रममाण न होणे, घोळक्यात रममाण न होणे आणि ज्या प्रकारे चित्त विमुक्त झाले आहे त्याचे प्रत्यवेक्षण करणे. भिक्खूंनो, या पाच गोष्टी सेख भिक्खूच्या प्रगतीस कारणीभूत ठरतात. (नववे सूत्र समाप्त.)

๑๐. ทุติยเสขสุตฺตํ

१०. दुसरे सेख सूत्र

๙๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ พหุกิจฺโจ โหติ พหุกรณีโย วิยตฺโต กึกรณีเยสุ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

९०. भिक्खूंनो, या पाच गोष्टी सेख भिक्खूच्या अधःपतनास कारणीभूत ठरतात. कोणत्या पाच? इथे, भिक्खूंनो, सेख भिक्खू हा पुष्कळ कामे असणारा, पुष्कळ कर्तव्ये असणारा आणि काय करावे याविषयीच्या कामांमध्ये कुशल असतो; तो एकांतवासाचा त्याग करतो आणि स्वतःच्या अंतरातील चित्तशमनाचा अभ्यास करत नाही. भिक्खूंनो, ही पहिली गोष्ट सेख भिक्खूच्या अधःपतनास कारणीभूत ठरते.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ อปฺปมตฺตเกน กมฺเมน ทิวสํ อตินาเมติ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूंनो, सेख भिक्खू अगदी क्षुल्लक कामात आपला संपूर्ण दिवस घालवतो; तो एकांतवासाचा त्याग करतो आणि स्वतःच्या अंतरातील चित्तशमनाचा अभ्यास करत नाही. भिक्खूंनो, ही दुसरी गोष्ट सेख भिक्खूच्या अधःपतनास कारणीभूत ठरते.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ สํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

पुन्हा तिसरे असे की, भिक्खूंनो, सेख भिक्खू गृहस्थ आणि प्रव्रजितांशी अयोग्य अशा गृहस्थ-संपर्कात राहतो; तो एकांतवासाचा त्याग करतो आणि स्वतःच्या अंतरातील चित्तशमनाचा अभ्यास करत नाही. भिक्खूंनो, ही तिसरी गोष्ट सेख भिक्खूच्या अधःपतनास कारणीभूत ठरते.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ อกาเลน คามํ ปวิสติ, อติทิวา ปฏิกฺกมติ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

पुन्हा चौथे असे की, भिक्खूंनो, सेख भिक्खू अवेळी गावात प्रवेश करतो आणि फार उशिरा परत येतो; तो एकांतवासाचा त्याग करतो आणि स्वतःच्या अंतरातील चित्तशमनाचा अभ्यास करत नाही. भिक्खूंनो, ही चौथी गोष्ट सेख भिक्खूच्या अधःपतनास कारणीभूत ठरते.

‘‘ปุน [Pg.103] จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ ยายํ กถา อาภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

पुन्हा पाचवे असे की, भिक्खूंनो, जी चर्चा क्लेशांचे निर्मूलन करणारी आणि चित्त मोकळे करण्यास अनुकूल असते, जसे की – अल्पेच्छतेविषयीची चर्चा, संतोषाविषयीची चर्चा, एकांताविषयीची चर्चा, अलिप्ततेविषयीची चर्चा, वीर्य आरंभाविषयीची चर्चा, शीलाविषयीची चर्चा, समाधीविषयीची चर्चा, प्रज्ञेविषयीची चर्चा, विमुक्तीविषयीची चर्चा, विमुक्तीच्या ज्ञान-दर्शनाविषयीची चर्चा; अशा प्रकारची चर्चा सेख भिक्खूला हवी तेव्हा, सहजपणे आणि विनासायास प्राप्त होत नाही; तो एकांतवासाचा त्याग करतो आणि स्वतःच्या अंतरातील चित्तशमनाचा अभ्यास करत नाही. भिक्खूंनो, ही पाचवी गोष्ट सेख भिक्खूच्या अधःपतनास कारणीभूत ठरते. भिक्खूंनो, या पाच गोष्टी सेख भिक्खूच्या अधःपतनास कारणीभूत ठरतात.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น พหุกิจฺโจ โหติ น พหุกรณีโย วิยตฺโต กึกรณีเยสุ; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“भिक्षूंनो, हे पाच धर्म शैक्ष भिक्षूच्या अवनती न होण्यास कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? भिक्षूंनो, या शासनात शैक्ष भिक्षू हा फार कामे असणारा नसतो, फार कर्तव्ये असणारा नसतो, आणि जी काही कर्तव्ये करायची असतात त्यामध्ये तो चतुर असतो; तो एकांतवासाचा त्याग करत नाही आणि स्वतःच्या अंतःकरणात चित्ताच्या शमनाचा अभ्यास करतो. भिक्षूंनो, हा पहिला धर्म शैक्ष भिक्षूच्या अवनती न होण्यास कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น อปฺปมตฺตเกน กมฺเมน ทิวสํ อตินาเมติ; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, शैक्ष भिक्षू हा क्षुल्लक कामांमध्ये आपला दिवस घालवत नाही; तो एकांतवासाचा त्याग करत नाही आणि स्वतःच्या अंतःकरणात चित्ताच्या शमनाचा अभ्यास करतो. भिक्षूंनो, हा दुसरा धर्म शैक्ष भिक्षूच्या अवनती न होण्यास कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ อสํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, शैक्ष भिक्षू हा गृहस्थ आणि प्रव्रजितांशी गृहस्थांच्या अयोग्य अशा संसर्गाने संसर्ग न ठेवता विहरतो; तो एकांतवासाचा त्याग करत नाही आणि स्वतःच्या अंतःकरणात चित्ताच्या शमनाचा अभ्यास करतो. भिक्षूंनो, हा तिसरा धर्म शैक्ष भिक्षूच्या अवनती न होण्यास कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น อติกาเลน คามํ ปวิสติ, นาติทิวา ปฏิกฺกมติ; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, शैक्ष भिक्षू हा फार लवकर गावात प्रवेश करत नाही आणि फार उशिरा परत येत नाही; तो एकांतवासाचा त्याग करत नाही आणि स्वतःच्या अंतःकरणात चित्ताच्या शमनाचा अभ्यास करतो. भिक्षूंनो, हा चौथा धर्म शैक्ष भिक्षूच्या अवनती न होण्यास कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ ยายํ กถา อาภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย [Pg.104] นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, शैक्ष भिक्षू हा अशा प्रकारच्या कथा ज्या क्लेशांचे निर्मूलन करणाऱ्या आणि चित्त मोकळे करण्यास अनुकूल असतात, जसे की – अल्पेच्छतेविषयीची कथा, संतुष्टीविषयीची कथा, एकांताविषयीची कथा, असंसर्गाविषयीची कथा, वीर्य आरंभाविषयीची कथा, शीलाविषयीची कथा, समाधीविषयीची कथा, प्रज्ञेविषयीची कथा, विमुक्तीविषयीची कथा, विमुक्तीच्या ज्ञानदर्शनाविषयीची कथा; अशा प्रकारच्या कथा तो इच्छेनुसार, विनासायास आणि सहजपणे प्राप्त करतो; तो एकांतवासाचा त्याग करत नाही आणि स्वतःच्या अंतःकरणात चित्ताच्या शमनाचा अभ्यास करतो. भिक्षूंनो, हा पाचवा धर्म शैक्ष भिक्षूच्या अवनती न होण्यास कारणीभूत ठरतो. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म शैक्ष भिक्षूच्या अवनती न होण्यास कारणीभूत ठरतात.” दहावे.

เถรวคฺโค จตุตฺโถ.

चौथा थेरवग्गो (थेर वर्ग) समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका –

รชนีโย วีตราโค, กุหกาสฺสทฺธอกฺขมา;

ปฏิสมฺภิทา จ สีเลน, เถโร เสขา ปเร ทุเวติ.

रजनीय, वीतराग, कुहक, अस्सद्ध (अश्रद्ध), अक्खम (अक्षम), पटिसम्भिदा, सील, थेर आणि इतर दोन सेख (शैक्ष) सुत्ते.

(๑๐) ๕. กกุธวคฺโค

(१०) ५. ककुध वर्ग

๑. ปฐมสมฺปทาสุตฺตํ

१. प्रथम संपदा सुत्त

๙๑. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, สุตสมฺปทา, จาคสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ปฐมํ.

९१. “भिक्षूंनो, या पाच संपदा आहेत. कोणत्या पाच? श्रद्धा-संपदा, शील-संपदा, श्रुत-संपदा, त्याग-संपदा आणि प्रज्ञा-संपदा. भिक्षूंनो, या पाच संपदा आहेत.” पहिले.

๒. ทุติยสมฺปทาสุตฺตํ

२. द्वितीय संपदा सुत्त

๙๒. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? สีลสมฺปทา, สมาธิสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา, วิมุตฺติสมฺปทา, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ทุติยํ.

९२. “भिक्षूंनो, या पाच संपदा आहेत. कोणत्या पाच? शील-संपदा, समाधी-संपदा, प्रज्ञा-संपदा, विमुक्ती-संपदा आणि विमुक्ती-ज्ञानदर्शन-संपदा. भिक्षूंनो, या पाच संपदा आहेत.” दुसरे.

๓. พฺยากรณสุตฺตํ

३. व्याकरण सुत्त

๙๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อญฺญาพฺยากรณานิ. กตมานิ ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อญฺญํ พฺยากโรติ; ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อญฺญํ พฺยากโรติ; อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อญฺญํ พฺยากโรติ; อธิมาเนน อญฺญํ พฺยากโรติ; สมฺมเทว อญฺญํ พฺยากโรติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อญฺญาพฺยากรณานี’’ติ. ตติยํ.

९३. “भिक्षूंनो, अंतिम ज्ञानाच्या या पाच घोषणा आहेत. कोणत्या पाच? मंदतेमुळे आणि अत्यंत संभ्रमामुळे कोणी अंतिम ज्ञानाची घोषणा करतो; वाईट इच्छा असल्यामुळे आणि इच्छेने ग्रासल्यामुळे कोणी अंतिम ज्ञानाची घोषणा करतो; वेडेपणामुळे आणि चित्तभ्रमामुळे कोणी अंतिम ज्ञानाची घोषणा करतो; अतिमानामुळे कोणी अंतिम ज्ञानाची घोषणा करतो; आणि योग्य प्रकारे कोणी अंतिम ज्ञानाची घोषणा करतो. भिक्षूंनो, अंतिम ज्ञानाच्या या पाच घोषणा आहेत.” तिसरे.

๔. ผาสุวิหารสุตฺตํ

४. फासुविहार सुत्त

๙๔. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.105], ภิกฺขเว, ผาสุวิหารา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ผาสุวิหารา’’ติ. จตุตฺถํ.

९४. “भिक्षूंनो, सुखद विहरणाचे हे पाच प्रकार आहेत. कोणते पाच? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू कामभोगांपासून अलिप्त राहून, अकुशल धर्मांपासून अलिप्त राहून, वितर्क आणि विचारांसह असणारे, विवेकापासून उत्पन्न झालेले, प्रीती आणि सुखाने युक्त असणारे पहिले ध्यान प्राप्त करून विहरतो; वितर्क आणि विचारांच्या शमनामुळे... (पे)... दुसरे ध्यान... तिसरे ध्यान... चौथे ध्यान प्राप्त करून विहरतो; आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने जाणून, साक्षात करून, प्राप्त करून विहरतो. भिक्षूंनो, सुखद विहरणाचे हे पाच प्रकार आहेत.” चौथे.

๕. อกุปฺปสุตฺตํ

५. अकुप्प सुत्त

๙๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. ปญฺจมํ.

९५. “भिक्षूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू लवकरच अकंप (अर्हत्त्व) प्राप्त करतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू अर्थ-प्रतिसंभिदेला प्राप्त झालेला असतो, धम्म-प्रतिसंभिदेला प्राप्त झालेला असतो, निरुक्ति-प्रतिसंभिदेला प्राप्त झालेला असतो, प्रतिभास-प्रतिसंभिदेला प्राप्त झालेला असतो आणि जसे चित्त विमुक्त झाले आहे त्याचे प्रत्यवेक्षण करतो. भिक्षूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू लवकरच अकंप (अर्हत्त्व) प्राप्त करतो.” पाचवे.

๖. สุตธรสุตฺตํ

६. सुतधर सुत्त

๙๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ อาเสวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปฏฺโฐ โหติ อปฺปกิจฺโจ สุภโร สุสนฺโตโส ชีวิตปริกฺขาเรสุ; อปฺปาหาโร โหติ อโนทริกตฺตํ อนุยุตฺโต; อปฺปมิทฺโธ โหติ ชาคริยํ อนุยุตฺโต; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ อาเสวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

९६. “भिक्षूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आनापानस्मृतीचा अभ्यास करत असताना लवकरच अकंप (अर्हत्त्व) प्राप्त करतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू अल्प उद्योग करणारा, अल्प कर्तव्ये असणारा, सहज पोसला जाणारा आणि जीवनोपयोगी साहित्याबाबत समाधानी असतो; तो अल्पाहारी असतो आणि खाण्यापिण्याच्या बाबतीत अतिलोभी नसतो; तो अल्पनिद्रिस्त असतो आणि जागृत राहण्याचा अभ्यास करतो; तो बहुश्रुत असतो, ऐकलेले लक्षात ठेवणारा आणि ऐकलेल्याचा संग्रह करणारा असतो. जे धर्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थ आणि व्यंजनासह संपूर्ण परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात, असे धर्म त्याने पुष्कळ ऐकलेले असतात, लक्षात ठेवलेले असतात, वाणीने पाठ केलेले असतात, मनाने चिंतन केलेले असतात आणि प्रज्ञेने चांगल्या प्रकारे जाणलेले असतात; आणि जसे चित्त विमुक्त झाले आहे त्याचे प्रत्यवेक्षण करतो. भिक्षूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आनापानस्मृतीचा अभ्यास करत असताना लवकरच अकंप (अर्हत्त्व) प्राप्त करतो.” सहावे.

๗. กถาสุตฺตํ

७. कथा सुत्त

๙๗. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.106], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ ภาเวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปฏฺโฐ โหติ อปฺปกิจฺโจ สุภโร สุสนฺโตโส ชีวิตปริกฺขาเรสุ; อปฺปาหาโร โหติ อโนทริกตฺตํ อนุยุตฺโต; อปฺปมิทฺโธ โหติ ชาคริยํ อนุยุตฺโต; ยายํ กถา อาภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ ภาเวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. สตฺตมํ.

९७. “भिक्खूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू आनापानसतीची भावना करत असताना लवकरच अकुप्पाला (अकंप्य अर्हतत्त्वाला) प्राप्त करतो. कोणत्या पाच? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू अल्प-उद्योगी असतो, अल्प-कृत्य करणारा असतो, सहज पोसला जाणारा असतो आणि जीवनोपयोगी वस्तूंमध्ये सुसंतुष्ट असतो; तो अल्पाहारी असतो आणि उदरभरणासाठी अधिक प्रयत्न न करणारा असतो; तो अल्प-तंद्री असणारा असतो आणि जागृत राहण्यात तत्पर असतो; जी चर्चा क्लेशांचे निर्मूलन करणारी आणि चित्त मोकळे करण्यास अनुकूल असते, जसे की – अल्पेच्छतेविषयी चर्चा...पे०... विमुक्तीच्या ज्ञानदर्शनाविषयी चर्चा, अशा प्रकारची चर्चा त्याला इच्छेनुसार, विनासायास आणि सहजपणे लाभते; आणि तो आपल्या विमुक्त चित्ताचे वारंवार निरीक्षण करतो. भिक्खूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू आनापानसतीची भावना करत असताना लवकरच अकुप्पाला प्राप्त करतो.” सातवे.

๘. อารญฺญกสุตฺตํ

८. आरण्यकसुत्त

๙๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ พหุลีกโรนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปฏฺโฐ โหติ อปฺปกิจฺโจ สุภโร สุสนฺโตโส ชีวิตปริกฺขาเรสุ; อปฺปาหาโร โหติ อโนทริกตฺตํ อนุยุตฺโต; อปฺปมิทฺโธ โหติ ชาคริยํ อนุยุตฺโต; อารญฺญโก โหติ ปนฺตเสนาสโน; ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ พหุลีกโรนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

९८. “भिक्खूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू आनापानसतीचा वारंवार सराव करत असताना लवकरच अकुप्पाला (अकंप्य अर्हतत्त्वाला) प्राप्त करतो. कोणत्या पाच? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू अल्प-उद्योगी असतो, अल्प-कृत्य करणारा असतो, सहज पोसला जाणारा असतो आणि जीवनोपयोगी वस्तूंमध्ये सुसंतुष्ट असतो; तो अल्पाहारी असतो आणि उदरभरणासाठी अधिक प्रयत्न न करणारा असतो; तो अल्प-तंद्री असणारा असतो आणि जागृत राहण्यात तत्पर असतो; तो आरण्यक असतो आणि एकांतवासातील शयनासनाचा आश्रय घेणारा असतो; आणि तो आपल्या विमुक्त चित्ताचे वारंवार निरीक्षण करतो. भिक्खूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू आनापानसतीचा वारंवार सराव करत असताना लवकरच अकुप्पाला प्राप्त करतो.” आठवे.

๙. สีหสุตฺตํ

९. सीहसुत्त

๙๙. ‘‘สีโห, ภิกฺขเว, มิคราชา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมติ; อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภติ; วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสํ อนุวิโลเกติ; สมนฺตา จตุทฺทิสํ อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทติ; ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกมติ. โส หตฺถิสฺส เจปิ ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; มหึสสฺส เจปิ ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; ควสฺส เจปิ ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; ทีปิสฺส เจปิ [Pg.107] ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; ขุทฺทกานญฺเจปิ ปาณานํ ปหารํ เทติ อนฺตมโส สสพิฬารานมฺปิ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘มา เม โยคฺคปโถ นสฺสา’ติ.

९९. “भिक्खूंनो, पशूंचा राजा असलेला सिंह संध्याकाळच्या वेळी आपल्या गुहेतून बाहेर पडतो; बाहेर पडून तो आपले शरीर ताणतो; शरीर ताणून तो सभोवतालच्या चारही दिशांकडे पाहतो; चारही दिशांकडे पाहून तो तीन वेळा सिंहगर्जना करतो; तीन वेळा सिंहगर्जना करून तो शिकारीच्या शोधात निघतो. तो जर हत्तीवर हल्ला करतो, तर तो पूर्ण आदरानेच करतो, अनादराने नाही; जर तो म्हशीवर हल्ला करतो, तर तो पूर्ण आदरानेच करतो, अनादराने नाही; जर तो बैलावर हल्ला करतो, तर तो पूर्ण आदरानेच करतो, अनादराने नाही; जर तो बिबट्यावर हल्ला करतो, तर तो पूर्ण आदरानेच करतो, अनादराने नाही; अगदी ससा किंवा मांजर यांसारख्या लहान प्राण्यांवर जरी तो हल्ला करतो, तरी तो पूर्ण आदरानेच करतो, अनादराने नाही. याचे कारण काय? ‘माझा कौशल्याचा मार्ग नष्ट होऊ नये’ (असा विचार करून तो असे करतो).”

‘‘สีโหติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. ยํ โข, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, อิทมสฺส โหติ สีหนาทสฺมึ. ภิกฺขูนญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; ภิกฺขุนีนญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; อุปาสกานญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; อุปาสิกานญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; ปุถุชฺชนานญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ อนฺตมโส อนฺนภารเนสาทานมฺปิ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ธมฺมครุ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมคารโว’’ติ. นวมํ.

“भिक्खूंनो, ‘सिंह’ हे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा तथागतांचेच एक नाव आहे. भिक्खूंनो, तथागत जेव्हा परिषदेला धम्म देशना देतात, तीच त्यांची सिंहगर्जना असते. भिक्खूंनो, तथागत जर भिक्खूंना धम्म देशना देतात, तर ती पूर्ण आदरानेच देतात, अनादराने नाही; जर तथागत भिक्खुनींना धम्म देशना देतात, तर ती पूर्ण आदरानेच देतात, अनादराने नाही; जर तथागत उपासकांना धम्म देशना देतात, तर ती पूर्ण आदरानेच देतात, अनादराने नाही; जर तथागत उपासिकांना धम्म देशना देतात, तर ती पूर्ण आदरानेच देतात, अनादराने नाही; अगदी अन्न वाहून नेणारे आणि पारधी यांसारख्या सामान्य लोकांना जरी तथागत धम्म देशना देतात, तरी ती पूर्ण आदरानेच देतात, अनादराने नाही. याचे कारण काय? कारण, भिक्खूंनो, तथागत हे धम्माला पूजणारे आणि धम्माचा आदर करणारे आहेत.” नववे.

๑๐. กกุธเถรสุตฺตํ

१०. ककुधथेरसुत्त

๑๐๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน กกุโธ นาม โกลิยปุตฺโต อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส อุปฏฺฐาโก อธุนากาลงฺกโต อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน. ตสฺส เอวรูโป อตฺตภาวปฏิลาโภ โหติ – เสยฺยถาปิ นาม ทฺเว วา ตีณิ วา มาคธกานิ คามกฺเขตฺตานิ. โส เตน อตฺตภาวปฏิลาเภน เนว อตฺตานํ โน ปรํ พฺยาพาเธติ.

१००. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान कोसंबी येथील घोसितारामात विहार करत होते. त्या वेळी, आयुष्यमान महामोग्गल्लानांचे सेवक केलेले ककुध नावाचे कोलियपुत्र नुकतेच काळाधीन झाले होते आणि एका मनोमय शरीरात उत्पन्न झाले होते. त्यांना अशा प्रकारचा आत्मभाव प्राप्त झाला होता – जणू काही मगध देशातील दोन किंवा तीन गावांची शेतेच. ते आपल्या त्या शरीराने स्वतःलाही त्रास देत नव्हते आणि इतरांनाही पीडा देत नव्हते.

อถ โข กกุโธ เทวปุตฺโต เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข กกุโธ เทวปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ [Pg.108] เอตทโวจ – ‘‘เทวทตฺตสฺส, ภนฺเต, เอวรูปํ อิจฺฉาคตํ อุปฺปชฺชิ – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ. สหจิตฺตุปฺปาทา จ, ภนฺเต, เทวทตฺโต ตสฺสา อิทฺธิยา ปริหีโน’’ติ. อิทมโวจ กกุโธ เทวปุตฺโต. อิทํ วตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

त्यानंतर ककुध देवपुत्र जेथे आयुष्यमान महामोग्गल्लान होते तेथे आले; आल्यानंतर त्यांनी आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना अभिवादन केले आणि ते एका बाजूला उभे राहिले. एका बाजूला उभे राहून ककुध देवपुत्राने आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना असे म्हटले – “भंते, देवदत्ताच्या मनात अशी वाईट इच्छा निर्माण झाली आहे की – ‘मी भिक्खू संघाचे नेतृत्व करीन.’ आणि भंते, हा विचार मनात येताच देवदत्त आपल्या ऋद्धीपासून भ्रष्ट झाला.” ककुध देवपुत्राने हे सांगितले. हे बोलून त्यांनी आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि ते तेथेच अंतर्धान पावले.

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภควนฺตํ เอตทโวจ –

त्यानंतर आयुष्यमान महामोग्गल्लान जेथे भगवान होते तेथे गेले; गेल्यानंतर त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसून आयुष्यमान महामोग्गल्लानांनी भगवंतांना असे म्हटले –

‘‘กกุโธ นาม, ภนฺเต, โกลิยปุตฺโต มมํ อุปฏฺฐาโก อธุนากาลงฺกโต อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน โหติ. ตสฺส เอวรูโป อตฺตภาวปฏิลาโภ – เสยฺยถาปิ นาม ทฺเว วา ตีณิ วา มาคธกานิ คามกฺเขตฺตานิ. โส เตน อตฺตภาวปฏิลาเภน เนว อตฺตานํ โน ปรํ พฺยาพาเธติ. อถ โข, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘เทวทตฺตสฺส, ภนฺเต, เอวรูปํ อิจฺฉาคตํ อุปฺปชฺชิ – อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามีติ. สหจิตฺตุปฺปาทา จ, ภนฺเต, เทวทตฺโต ตสฺสา อิทฺธิยา ปริหีโน’ติ. อิทมโวจ, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

“भंते, ककुध नावाचे कोलियपुत्र, जे माझे सेवक होते, ते नुकतेच काळाधीन झाले असून एका मनोमय शरीरात उत्पन्न झाले आहेत. त्यांना अशा प्रकारचा आत्मभाव प्राप्त झाला आहे – जणू काही मगध देशातील दोन किंवा तीन गावांची शेतेच. ते आपल्या त्या शरीराने स्वतःलाही त्रास देत नाहीत आणि इतरांनाही पीडा देत नाहीत. त्यानंतर, भंते, ककुध देवपुत्र जेथे मी होतो तेथे आले; आल्यानंतर त्यांनी मला अभिवादन केले आणि ते एका बाजूला उभे राहिले. एका बाजूला उभे राहून, भंते, ककुध देवपुत्राने मला असे म्हटले – ‘भंते, देवदत्ताच्या मनात अशी वाईट इच्छा निर्माण झाली आहे की – मी भिक्खू संघाचे नेतृत्व करीन. आणि भंते, हा विचार मनात येताच देवदत्त आपल्या ऋद्धीपासून भ्रष्ट झाला.’ भंते, ककुध देवपुत्राने हे सांगितले. हे बोलून त्यांनी मला अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि ते तेथेच अंतर्धान पावले.”

‘‘กึ ปน เต, โมคฺคลฺลาน, กกุโธ เทวปุตฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘ยํ กิญฺจิ กกุโธ เทวปุตฺโต ภาสติ สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ, โน อญฺญถา’’’ติ? ‘‘เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เม, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต – ‘ยํ กิญฺจิ กกุโธ เทวปุตฺโต ภาสติ สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ, โน อญฺญถา’’’ติ. ‘‘รกฺขสฺเสตํ, โมคฺคลฺลาน, วาจํ! (รกฺขสฺเสตํ, โมคฺคลฺลาน, วาจํ) ! อิทานิ โส โมฆปุริโส อตฺตนาว อตฺตานํ ปาตุกริสฺสติ.

“मोग्गल्लान, तू ककुध देवपुत्राच्या मनाचा तुझ्या मनाने वेध घेऊन हे जाणले आहेस का की—‘ककुध देवपुत्र जे काही बोलतो, ते सर्व तसेच होते, अन्यथा नाही’?” “होय, भन्ते! मी ककुध देवपुत्राच्या मनाचा माझ्या मनाने वेध घेऊन हे जाणले आहे की—‘ककुध देवपुत्र जे काही बोलतो, ते सर्व तसेच होते, अन्यथा नाही’.” “मोग्गल्लान, हे बोलणे गुप्त ठेव! मोग्गल्लान, हे बोलणे गुप्त ठेव! आता तो मोघपुरुष स्वतःच स्वतःला उघड करील.”

‘‘ปญฺจิเม, โมคฺคลฺลาน, สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, โมคฺคลฺลาน, เอกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธสีโล สมาโน ‘ปริสุทฺธสีโลมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม สีลํ ปริโยทาตํ [Pg.109] อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธสีโล สมาโน ปริสุทฺธสีโลมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม สีลํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา สีลโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ สีลโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“मोग्गल्लान, जगात हे पाच प्रकारचे शास्ते विद्यमान आहेत. कोणते पाच? येथे, मोग्गल्लान, एखादे शास्ते अपरिशुद्ध शील असलेले असूनही ‘मी परिशुद्ध शील असलेले आहे’ अशी प्रतिज्ञा करतात, ‘माझे शील परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे’ असे म्हणतात. त्यांचे श्रावक त्यांना असे जाणतात—‘हे आदरणीय शास्ते अपरिशुद्ध शील असलेले असूनही “मी परिशुद्ध शील असलेले आहे, माझे शील परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे” अशी प्रतिज्ञा करतात. जर आम्ही गृहस्थांना हे सांगितले, तर ते त्यांना आवडणार नाही. जे त्यांना आवडणार नाही, त्याबाबत आम्ही त्यांच्याशी तसे कसे वागू शकतो? शिवाय, ते चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भैषज्य-परिष्कारांनी सन्मानित होतात. ते जे काही करतील, त्यानेच ते स्वतः ओळखले जातील.’ मोग्गल्लान, अशा प्रकारच्या शास्त्यांचे त्यांचे श्रावक शीलाच्या बाबतीत रक्षण करतात; आणि असे शास्ते देखील आपल्या श्रावकांकडून शीलाच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करतात.”

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธาชีโว สมาโน ‘ปริสุทฺธาชีโวมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว ปริโยทาโต อสํกิลิฏฺโฐ’ติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธาชีโว สมาโน ปริสุทฺธาชีโวมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว ปริโยทาโต อสํกิลิฏฺโฐ’ติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา อาชีวโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ อาชีวโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, मोग्गल्लान, येथे एखादे शास्ते अपरिशुद्ध आजीविका असलेले असूनही ‘मी परिशुद्ध आजीविका असलेले आहे’ अशी प्रतिज्ञा करतात, ‘माझी आजीविका परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे’ असे म्हणतात. त्यांचे श्रावक त्यांना असे जाणतात—‘हे आदरणीय शास्ते अपरिशुद्ध आजीविका असलेले असूनही “मी परिशुद्ध आजीविका असलेले आहे, माझी आजीविका परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे” अशी प्रतिज्ञा करतात. जर आम्ही गृहस्थांना हे सांगितले, तर ते त्यांना आवडणार नाही. जे त्यांना आवडणार नाही, त्याबाबत आम्ही त्यांच्याशी तसे कसे वागू शकतो? शिवाय, ते चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भैषज्य-परिष्कारांनी सन्मानित होतात. ते जे काही करतील, त्यानेच ते स्वतः ओळखले जातील.’ मोग्गल्लान, अशा प्रकारच्या शास्त्यांचे त्यांचे श्रावक आजीविकेच्या बाबतीत रक्षण करतात; आणि असे शास्ते देखील आपल्या श्रावकांकडून आजीविकेच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करतात.”

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธธมฺมเทสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธธมฺมเทสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธา เม ธมฺมเทสนา ปริโยทาตา อสํกิลิฏฺฐา’ติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธธมฺมเทสโน สมาโน ปริสุทฺธธมฺมเทสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธา เม ธมฺมเทสนา ปริโยทาตา อสํกิลิฏฺฐา’ติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา ธมฺมเทสนโต รกฺขนฺติ[Pg.110]; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ ธมฺมเทสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, मोग्गल्लान, येथे एखादे शास्ते अपरिशुद्ध धम्मदेशना करणारे असूनही ‘मी परिशुद्ध धम्मदेशना करणारे आहे’ अशी प्रतिज्ञा करतात, ‘माझी धम्मदेशना परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे’ असे म्हणतात. त्यांचे श्रावक त्यांना असे जाणतात—‘हे आदरणीय शास्ते अपरिशुद्ध धम्मदेशना करणारे असूनही “मी परिशुद्ध धम्मदेशना करणारे आहे, माझी धम्मदेशना परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे” अशी प्रतिज्ञा करतात. जर आम्ही गृहस्थांना हे सांगितले, तर ते त्यांना आवडणार नाही. जे त्यांना आवडणार नाही, त्याबाबत आम्ही त्यांच्याशी तसे कसे वागू शकतो? शिवाय, ते चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भैषज्य-परिष्कारांनी सन्मानित होतात. ते जे काही करतील, त्यानेच ते स्वतः ओळखले जातील.’ मोग्गल्लान, अशा प्रकारच्या शास्त्यांचे त्यांचे श्रावक धम्मदेशनेच्या बाबतीत रक्षण करतात; आणि असे शास्ते देखील आपल्या श्रावकांकडून धम्मदेशनेच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करतात.”

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธเวยฺยากรโณ สมาโน ‘ปริสุทฺธเวยฺยากรโณมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม เวยฺยากรณํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธเวยฺยากรโณ สมาโน ปริสุทฺธเวยฺยากรโณมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม เวยฺยากรณํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา เวยฺยากรณโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ เวยฺยากรณโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, मोग्गल्लान, येथे एखादे शास्ते अपरिशुद्ध स्पष्टीकरण देणारे असूनही ‘मी परिशुद्ध स्पष्टीकरण देणारे आहे’ अशी प्रतिज्ञा करतात, ‘माझे स्पष्टीकरण परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे’ असे म्हणतात. त्यांचे श्रावक त्यांना असे जाणतात—‘हे आदरणीय शास्ते अपरिशुद्ध स्पष्टीकरण देणारे असूनही “मी परिशुद्ध स्पष्टीकरण देणारे आहे, माझे स्पष्टीकरण परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे” अशी प्रतिज्ञा करतात. जर आम्ही गृहस्थांना हे सांगितले, तर ते त्यांना आवडणार नाही. जे त्यांना आवडणार नाही, त्याबाबत आम्ही त्यांच्याशी तसे कसे वागू शकतो? शिवाय, ते चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भैषज्य-परिष्कारांनी सन्मानित होतात. ते जे काही करतील, त्यानेच ते स्वतः ओळखले जातील.’ मोग्गल्लान, अशा प्रकारच्या शास्त्यांचे त्यांचे श्रावक स्पष्टीकरणाच्या बाबतीत रक्षण करतात; आणि असे शास्ते देखील आपल्या श्रावकांकडून स्पष्टीकरणाच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करतात.”

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธญาณทสฺสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธญาณทสฺสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม ญาณทสฺสนํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธญาณทสฺสโน สมาโน ปริสุทฺธญาณทสฺสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม ญาณทสฺสนํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา ญาณทสฺสนโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ ญาณทสฺสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ. อิเม โข, โมคฺคลฺลาน, ปญฺจ สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“पुन्हा दुसरे असे की, मोग्गल्लान, येथे एखादे शास्ते अपरिशुद्ध ज्ञानदर्शन असलेले असूनही ‘मी परिशुद्ध ज्ञानदर्शन असलेले आहे’ अशी प्रतिज्ञा करतात, ‘माझे ज्ञानदर्शन परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे’ असे म्हणतात. त्यांचे श्रावक त्यांना असे जाणतात—‘हे आदरणीय शास्ते अपरिशुद्ध ज्ञानदर्शन असलेले असूनही “मी परिशुद्ध ज्ञानदर्शन असलेले आहे, माझे ज्ञानदर्शन परिशुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे” अशी प्रतिज्ञा करतात. जर आम्ही गृहस्थांना हे सांगितले, तर ते त्यांना आवडणार नाही. जे त्यांना आवडणार नाही, त्याबाबत आम्ही त्यांच्याशी तसे कसे वागू शकतो? शिवाय, ते चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भैषज्य-परिष्कारांनी सन्मानित होतात. ते जे काही करतील, त्यानेच ते स्वतः ओळखले जातील.’ मोग्गल्लान, अशा प्रकारच्या शास्त्यांचे त्यांचे श्रावक ज्ञानदर्शनाच्या बाबतीत रक्षण करतात; आणि असे शास्ते देखील आपल्या श्रावकांकडून ज्ञानदर्शनाच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करतात. मोग्गल्लान, जगात हे पाच प्रकारचे शास्ते विद्यमान आहेत.”

‘‘อหํ โข ปน, โมคฺคลฺลาน, ปริสุทฺธสีโล สมาโน ‘ปริสุทฺธสีโลมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธํ เม สีลํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. น จ มํ สาวกา สีลโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ สีลโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธาชีโว สมาโน ‘ปริสุทฺธาชีโวมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว ปริโยทาโต อสํกิลิฏฺโฐ’ติ. น จ มํ สาวกา [Pg.111] อาชีวโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ อาชีวโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธธมฺมเทสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธธมฺมเทสโนมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธา เม ธมฺมเทสนา ปริโยทาตา อสํกิลิฏฺฐา’ติ. น จ มํ สาวกา ธมฺมเทสนโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ ธมฺมเทสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธเวยฺยากรโณ สมาโน ‘ปริสุทฺธเวยฺยากรโณมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธํ เม เวยฺยากรณํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. น จ มํ สาวกา เวยฺยากรณโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ เวยฺยากรณโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธญาณทสฺสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธญาณทสฺสโนมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธํ เม ญาณทสฺสนํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. น จ มํ สาวกา ญาณทสฺสนโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ ญาณทสฺสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามี’’ติ. ทสมํ.

“हे मोग्गल्लान, मी अत्यंत शुद्ध शील असलेला असून 'मी शुद्ध शीलवान आहे' अशी प्रतिज्ञा करतो, 'माझे शील शुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे'. माझे श्रावक शीलाच्या बाबतीत माझे रक्षण करत नाहीत आणि मीही श्रावकांकडून शीलाच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करत नाही. मी अत्यंत शुद्ध आजीविका असलेला असून 'माझी आजीविका शुद्ध आहे' अशी प्रतिज्ञा करतो, 'माझी आजीविका शुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे'. माझे श्रावक आजीविकेच्या बाबतीत माझे रक्षण करत नाहीत आणि मीही श्रावकांकडून आजीविकेच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करत नाही. मी अत्यंत शुद्ध धम्मदेशना करणारा असून 'माझी धम्मदेशना शुद्ध आहे' अशी प्रतिज्ञा करतो, 'माझी धम्मदेशना शुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे'. माझे श्रावक धम्मदेशनेच्या बाबतीत माझे रक्षण करत नाहीत आणि मीही श्रावकांकडून धम्मदेशनेच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करत नाही. मी अत्यंत शुद्ध स्पष्टीकरण देणारा असून 'माझे स्पष्टीकरण शुद्ध आहे' अशी प्रतिज्ञा करतो, 'माझे स्पष्टीकरण शुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे'. माझे श्रावक स्पष्टीकरणाच्या बाबतीत माझे रक्षण करत नाहीत आणि मीही श्रावकांकडून स्पष्टीकरणाच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करत नाही. मी अत्यंत शुद्ध ज्ञानदर्शन असलेला असून 'माझे ज्ञानदर्शन शुद्ध आहे' अशी प्रतिज्ञा करतो, 'माझे ज्ञानदर्शन शुद्ध, निर्मळ आणि निष्कलंक आहे'. माझे श्रावक ज्ञानदर्शनाच्या बाबतीत माझे रक्षण करत नाहीत आणि मीही श्रावकांकडून ज्ञानदर्शनाच्या बाबतीत रक्षणाची अपेक्षा करत नाही.” दहावे सुत्त समाप्त.

กกุธวคฺโค ปญฺจโม.

पाचवा ककुध वर्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

ทฺเว สมฺปทา พฺยากรณํ, ผาสุ อกุปฺปปญฺจมํ;

สุตํ กถา อารญฺญโก, สีโห จ กกุโธ ทสาติ.

दोन संपदा, व्याकरण, फासु (सुखविहार), पाचवे अकुप्प, सुत, कथा, आरण्यक, सीह आणि ककुध – अशी ही दहा सुत्ते आहेत.

ทุติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

दुसरे पन्नासक (पन्नास सुत्तांचा समूह) समाप्त झाले.

๓. ตติยปณฺณาสกํ

३. तिसरे पन्नासक

(๑๑) ๑. ผาสุวิหารวคฺโค

(११) १. फासुविहार वर्ग

๑. สารชฺชสุตฺตํ

१. सारज्ज सुत्त (भित्रेपणाविषयीचे सुत्त)

๑๐๑. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.112], ภิกฺขเว, เสขเวสารชฺชกรณา ธมฺมา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ.

१०१. “भिक्खून्नों, शैक्ष (साधनावस्थेतील) भिक्खूमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करणारे हे पाच धम्म आहेत. कोणते पाच? येथे, भिक्खून्नों, भिक्खू श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, बहुश्रुत असतो, उद्योगी (वीर्यवान) असतो आणि प्रज्ञावान असतो.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อสฺสทฺธสฺส สารชฺชํ โหติ, สทฺธสฺส ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

“भिक्खून्नों, जो श्रद्धाहीन असतो त्याच्यामध्ये जो भित्रेपणा (आत्मविश्वासाचा अभाव) असतो, तो श्रद्धावान भिक्खूमध्ये नसतो. म्हणून हा धम्म शैक्ष भिक्खूमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करणारा आहे.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สารชฺชํ โหติ, สีลวโต ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

“भिक्खून्नों, जो दुःशील (शीलहीन) असतो त्याच्यामध्ये जो भित्रेपणा असतो, तो शीलवान भिक्खूमध्ये नसतो. म्हणून हा धम्म शैक्ष भिक्खूमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करणारा आहे.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อปฺปสฺสุตสฺส สารชฺชํ โหติ, พหุสฺสุตสฺส ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

“भिक्खून्नों, जो अल्पश्रुत असतो त्याच्यामध्ये जो भित्रेपणा असतो, तो बहुश्रुत भिक्खूमध्ये नसतो. म्हणून हा धम्म शैक्ष भिक्खूमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करणारा आहे.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, กุสีตสฺส สารชฺชํ โหติ, อารทฺธวีริยสฺส ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

“भिक्खून्नों, जो आळशी असतो त्याच्यामध्ये जो भित्रेपणा असतो, तो उद्योगी भिक्खूमध्ये नसतो. म्हणून हा धम्म शैक्ष भिक्खूमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करणारा आहे.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุปฺปญฺญสฺส สารชฺชํ โหติ, ปญฺญวโต ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขเวสารชฺชกรณา ธมฺมา’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खून्नों, जो दुर्बुद्ध (प्रज्ञारहित) असतो त्याच्यामध्ये जो भित्रेपणा असतो, तो प्रज्ञावान भिक्खूमध्ये नसतो. म्हणून हा धम्म शैक्ष भिक्खूमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करणारा आहे. भिक्खून्नों, हेच ते पाच धम्म आहेत जे शैक्ष भिक्खूमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करतात.” पहिले सुत्त समाप्त.

๒. อุสฺสงฺกิตสุตฺตํ

२. उस्संकित सुत्त (संशयास्पद भिक्खूविषयीचे सुत्त)

๑๐๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโต โหติ ปาปภิกฺขูติ อปิ อกุปฺปธมฺโมปิ.

१०२. “भिक्खून्नों, पाच गोष्टींनी युक्त असलेला भिक्खू, जरी तो अकुप्पधम्मा (अर्हत पदाला पोहोचलेला, अचल स्वभावाचा) असला, तरीही 'हा पापी भिक्खू आहे' असा त्याच्यावर संशय व शंका घेतली जाते.

กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวสิยาโคจโร วา โหติ, วิธวาโคจโร วา โหติ, ถุลฺลกุมาริกาโคจโร วา โหติ, ปณฺฑกโคจโร วา โหติ, ภิกฺขุนีโคจโร วา โหติ.

“कोणत्या पाच गोष्टींनी? येथे, भिक्खून्नों, भिक्खू वारंगनांच्या (वेश्यांच्या) घरी जाणारा असतो, किंवा विधवेच्या घरी जाणारा असतो, किंवा प्रौढ कुमारिकेच्या घरी जाणारा असतो, किंवा नपुंसकाच्या घरी जाणारा असतो, किंवा भिक्खुणीच्या विहारात जाणारा असतो.

‘‘อิเมหิ [Pg.113] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโต โหติ ปาปภิกฺขูติ อปิ อกุปฺปธมฺโมปี’’ติ. ทุติยํ.

“भिक्खून्नों, या पाच गोष्टींनी युक्त असलेला भिक्खू, जरी तो अकुप्पधम्मा असला, तरीही 'हा पापी भिक्खू आहे' असा त्याच्यावर संशय व शंका घेतली जाते.” दुसरे सुत्त समाप्त.

๓. มหาโจรสุตฺตํ

३. महाचोर सुत्त

๑๐๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ, นิลฺโลปมฺปิ หรติ, เอกาคาริกมฺปิ กโรติ, ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต จ โหติ, คหนนิสฺสิโต จ, พลวนิสฺสิโต จ, โภคจาคี จ, เอกจารี จ.

१०३. “भिक्खून्नों, पाच अंगांनी युक्त असलेला महाचोर घर फोडतो, लूटमार करतो, एकाकी घरावर दरोडा घालतो आणि महामार्गावर दबा धरून बसतो. कोणत्या पाच अंगांनी? येथे, भिक्खून्नों, महाचोर विषम स्थानाचा (दुर्गम जागेचा) आश्रय घेणारा असतो, घनदाट जंगलाचा आश्रय घेणारा असतो, बलवान लोकांचा आश्रय घेणारा असतो, लाच (भोग) देणारा असतो आणि एकटाच फिरणारा असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร นทีวิทุคฺคํ วา นิสฺสิโต โหติ ปพฺพตวิสมํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ.

“आणि भिक्खून्नों, महाचोर विषम स्थानाचा आश्रय घेणारा कसा असतो? येथे, भिक्खून्नों, महाचोर पार करण्यास कठीण अशा नद्यांचा किंवा दुर्गम पर्वतांचा आश्रय घेतो. अशा प्रकारे, भिक्खून्नों, महाचोर विषम स्थानाचा आश्रय घेणारा असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ติณคหนํ วา นิสฺสิโต โหติ รุกฺขคหนํ วา โรธํ วา มหาวนสณฺฑํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ.

“आणि भिक्खून्नों, महाचोर घनदाट जंगलाचा आश्रय घेणारा कसा असतो? येथे, भिक्खून्नों, महाचोर गवताच्या झाडीचा, वृक्षांच्या दाटीचा, वेलींच्या जाळ्याचा किंवा मोठ्या घनदाट अरण्याचा आश्रय घेतो. अशा प्रकारे, भिक्खून्नों, महाचोर घनदाट जंगलाचा आश्रय घेणारा असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ.

“आणि भिक्खून्नों, महाचोर बलवान लोकांचा आश्रय घेणारा कसा असतो? येथे, भिक्खून्नों, महाचोर राजाचा किंवा राजाच्या महामात्यांचा (मंत्र्यांचा) आश्रय घेतो. त्याला असे वाटते – 'जर कोणी मला काही बोलले, तर हे राजे किंवा महामात्य माझी बाजू घेऊन माझ्या हिताचे बोलतील.' जर कोणी त्याला काही बोलले, तर ते राजे किंवा महामात्य त्याची बाजू घेऊन त्याच्या हिताचे बोलतात. अशा प्रकारे, भिक्खून्नों, महाचोर बलवान लोकांचा आश्रय घेणारा असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร โภคจาคี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิโต โภเคน ปฏิสนฺถริสฺสามี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตโต โภเคน ปฏิสนฺถรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร โภคจาคี โหติ.

“आणि भिक्खून्नों, महाचोर लाच देणारा कसा असतो? येथे, भिक्खून्नों, महाचोर श्रीमंत, अफाट संपत्ती व साधनसामग्री असलेला असतो. त्याला असे वाटते – 'जर कोणी मला काही बोलले, तर मी या संपत्तीतून लाच देऊन त्याला शांत करीन.' जर कोणी त्याला काही बोलले, तर तो आपल्या संपत्तीतून लाच देऊन त्याला शांत करतो. अशा प्रकारे, भिक्खून्नों, महाचोर लाच देणारा असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร เอกจารี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร เอกโกว คหณานิ กตฺตา โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘มา เม [Pg.114] คุยฺหมนฺตา พหิทฺธา สมฺเภทํ อคมํสู’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร เอกจารี โหติ.

“आणि भिक्खून्नों, महाचोर एकटाच फिरणारा कसा असतो? येथे, भिक्खून्नों, महाचोर एकटाच चोऱ्या करतो. ते कशासाठी? 'माझे गुप्त बेत बाहेर कोणाला समजू नयेत' या विचाराने. अशा प्रकारे, भिक्खून्नों, महाचोर एकटाच फिरणारा असतो.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ นิลฺโลปมฺปิ หรติ เอกาคาริกมฺปิ กโรติ ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ.

“भिक्खून्नों, या पाच अंगांनी युक्त असलेला महाचोर घर फोडतो, लूटमार करतो, एकाकी घरावर दरोडा घालतो आणि महामार्गावर दबा धरून बसतो.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต จ โหติ, คหนนิสฺสิโต จ, พลวนิสฺสิโต จ, โภคจาคี จ, เอกจารี จ.

“त्याचप्रमाणे, भिक्खून्नों, पाच गोष्टींनी युक्त असलेला पापी भिक्खू स्वतःचे गुण नष्ट करून व स्वतःला हानी पोहोचवून जीवन जगतो; तो निंदनीय ठरतो, सुज्ञांच्या निंदेस पात्र होतो आणि पुष्कळ अकुशल (पाप) गोळा करतो. कोणत्या पाच गोष्टींनी? येथे, भिक्खून्नों, पापी भिक्खू विषम स्थानाचा आश्रय घेणारा असतो, घनदाट जंगलाचा आश्रय घेणारा असतो, बलवान लोकांचा आश्रय घेणारा असतो, लाच (भोग) देणारा असतो आणि एकटाच फिरणारा असतो.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสเมน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ.

“भिक्खूंनो, पापी भिक्खू विषमाचा (अयोग्य गोष्टींचा) आश्रय घेणारा कसा होतो? भिक्खूंनो, या शासनात पापी भिक्खू विषम कायकर्माने युक्त असतो, विषम वचीकर्माने युक्त असतो आणि विषम मनोकर्माने युक्त असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे पापी भिक्खू विषमाचा आश्रय घेणारा होतो।”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ.

“भिक्खूंनो, पापी भिक्खू गहनाचा (अरण्य किंवा गहन विचारांचा) आश्रय घेणारा कसा होतो? भिक्खूंनो, या शासनात पापी भिक्खू मिथ्यादृष्टी (मिच्छादिट्ठी) असलेला असतो आणि अंतग्ग्राहिक दृष्टीने युक्त असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे पापी भिक्खू गहनाचा आश्रय घेणारा होतो।”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ.

“भिक्खूंनो, पापी भिक्खू बलवानांचा (सामर्थ्यशाली लोकांचा) आश्रय घेणारा कसा होतो? भिक्खूंनो, या शासनात पापी भिक्खू राजांचा किंवा राजमहामात्रांचा (राजमंत्र्यांचा) आश्रय घेतो. त्याला असे वाटते – ‘जर कोणी मला काही बोलले, तर हे राजे किंवा राजमहामात्र माझे समर्थन करून माझ्या हिताचे बोलतील.’ जर कोणी त्याला काही बोलले, तर ते राजे किंवा राजमहामात्र त्याचे समर्थन करून त्याच्या हिताचे बोलतात. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे पापी भिक्खू बलवानांचा आश्रय घेणारा होतो।”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ โภคจาคี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิโต ลาเภน ปฏิสนฺถริสฺสามี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตโต ลาเภน ปฏิสนฺถรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ โภคจาคี โหติ.

“भिक्खूंनो, पापी भिक्खू संपत्तीचा त्याग करणारा (लाच देणारा) कसा होतो? भिक्खूंनो, या शासनात पापी भिक्खूला चीवर, पिंडपात, सेनासन आणि ग्लानप्रत्यय-भेषज्ज-परिकार (औषधोपचार व आजारी भिक्खूंचे साहित्य) मुबलक प्रमाणात मिळत असतात. त्याला असे वाटते – ‘जर कोणी मला काही बोलले, तर मी या लाभाने (वस्तू देऊन) त्याचे समाधान करीन.’ जर कोणी त्याला काही बोलले, तर तो त्या लाभाने त्याचे समाधान करतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे पापी भिक्खू संपत्तीचा त्याग करणारा (लाच देणारा) होतो।”

‘‘กถญฺจ[Pg.115], ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ เอกจารี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ เอกโกว ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ นิวาสํ กปฺเปติ. โส ตตฺถ กุลานิ อุปสงฺกมนฺโต ลาภํ ลภติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ เอกจารี โหติ.

“भिक्खूंनो, पापी भिक्खू एकाकी विहार करणारा कसा होतो? भिक्खूंनो, या शासनात पापी भिक्खू सीमावर्ती (दुर्गम) प्रदेशांमध्ये एकटाच निवास करतो. तो तेथे कुळांकडे (घरोघरी) जाऊन लाभ मिळवतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे पापी भिक्खू एकाकी विहार करणारा होतो।”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ตติยํ.

“भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला पापी भिक्खू स्वतःला क्षत (नष्ट) आणि उपहत (घायाळ) करून घेतो, तो सदोष ठरतो, सुज्ञांकडून निंदनीय ठरतो आणि पुष्कळ अपुण्य (पाप) गोळा करतो.” तिसरे (सुत्त समाप्त).

๔. สมณสุขุมาลสุตฺตํ

४. समणसुखुमाल सुत्त (श्रमण सुकुमार सुत्त)

๑๐๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ.

१०४. “भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू श्रमणांमध्ये अत्यंत सुकुमार श्रमण होतो.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิหรติ, ตฺยสฺส มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาปํเยว อุปหารํ อุปหรนฺติ, อปฺปํ อมนาปํ. ยานิ โข ปน ตานิ เวทยิตานิ ปิตฺตสมุฏฺฐานานิ วา เสมฺหสมุฏฺฐานานิ วา วาตสมุฏฺฐานานิ วา สนฺนิปาติกานิ วา อุตุปริณามชานิ วา วิสมปริหารชานิ วา โอปกฺกมิกานิ วา กมฺมวิปากชานิ วา, ตานิสฺส น พหุเทว อุปฺปชฺชนฺติ. อปฺปาพาโธ โหติ, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ.

“कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू बहुतांश वेळा विनंती केल्यावरच चीवर परिधान करतो, न मागता फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा विनंती केल्यावरच पिंडपात ग्रहण करतो, न मागता फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा विनंती केल्यावरच सेनासनाचा (निवासस्थानाचा) उपयोग करतो, न मागता फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा विनंती केल्यावरच ग्लानप्रत्यय-भेषज्ज-परिकाराचा (औषधोपचाराचा) उपयोग करतो, न मागता फार कमी वेळा. ज्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत (सहकाऱ्यांसोबत) तो राहतो, ते त्याच्याशी बहुतांश वेळा प्रिय अशा कायकर्माने वागतात, अप्रिय कायकर्माने फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा प्रिय अशा वचीकर्माने वागतात, अप्रिय वचीकर्माने फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा प्रिय अशा मनोकर्माने वागतात, अप्रिय मनोकर्माने फार कमी वेळा; ते त्याला बहुतांश वेळा प्रिय अशाच गोष्टी अर्पण करतात, अप्रिय गोष्टी फार कमी वेळा. पित्तामुळे, कफामुळे, वातामुळे किंवा त्यांच्या एकत्र येण्यामुळे (त्रिदोषांमुळे), ऋतुबदलामुळे, अयोग्य वागणुकीमुळे, बाह्य आघातामुळे किंवा कर्माच्या विपाकामुळे उत्पन्न होणाऱ्या वेदना त्याला फारशा होत नाहीत. तो निरोगी (अल्प आजारी) असतो. तो उच्च चित्ताशी संबंधित आणि या जन्मातच सुखकारक विहार देणाऱ्या चार ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास लाभ घेणारा असतो. आसवांच्या (चित्तमलांच्या) क्षयामुळे, तो आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतःच्या विशिष्ट ज्ञानाने (अभिज्ञेने) साक्षात करून, त्यात प्रतिष्ठित होऊन विहार करतो. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू श्रमणांमध्ये अत्यंत सुकुमार श्रमण होतो.”

‘‘ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’ติ, มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’ติ[Pg.116]. อหญฺหิ, ภิกฺขเว, ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน ภิกฺขูหิ สทฺธึ วิหรามิ, เต มํ มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาปํเยว อุปหารํ อุปหรนฺติ, อปฺปํ อมนาปํ. ยานิ โข ปน ตานิ เวทยิตานิ – ปิตฺตสมุฏฺฐานานิ วา เสมฺหสมุฏฺฐานานิ วา วาตสมุฏฺฐานานิ วา สนฺนิปาติกานิ วา อุตุปริณามชานิ วา วิสมปริหารชานิ วา โอปกฺกมิกานิ วา กมฺมวิปากชานิ วา – ตานิ เม น พหุเทว อุปฺปชฺชนฺติ. อปฺปาพาโธหมสฺมิ, จตุนฺนํ โข ปนสฺมิ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามิ.

“भिक्खूंनो, जर कोणाविषयी योग्य प्रकारे असे म्हणायचे असेल की, ‘तो श्रमणांमध्ये अत्यंत सुकुमार श्रमण आहे’, तर ते माझ्याविषयीच योग्य प्रकारे म्हटले जाऊ शकते की, ‘मी श्रमणांमध्ये अत्यंत सुकुमार श्रमण आहे’. कारण भिक्खूंनो, मी बहुतांश वेळा विनंती केल्यावरच चीवर परिधान करतो, न मागता फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा विनंती केल्यावरच पिंडपात ग्रहण करतो, न मागता फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा विनंती केल्यावरच सेनासनाचा उपयोग करतो, न मागता फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा विनंती केल्यावरच ग्लानप्रत्यय-भेषज्ज-परिकाराचा उपयोग करतो, न मागता फार कमी वेळा. ज्या भिक्खूंसोबत मी राहतो, ते माझ्याशी बहुतांश वेळा प्रिय अशा कायकर्माने वागतात, अप्रिय कायकर्माने फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा प्रिय अशा वचीकर्माने वागतात, अप्रिय वचीकर्माने फार कमी वेळा; बहुतांश वेळा प्रिय अशा मनोकर्माने वागतात, अप्रिय मनोकर्माने फार कमी वेळा; ते मला बहुतांश वेळा प्रिय अशाच गोष्टी अर्पण करतात, अप्रिय गोष्टी फार कमी वेळा. पित्तामुळे, कफामुळे, वातामुळे किंवा त्यांच्या एकत्र येण्यामुळे, ऋतुबदलामुळे, अयोग्य वागणुकीमुळे, बाह्य आघातामुळे किंवा कर्माच्या विपाकामुळे उत्पन्न होणाऱ्या वेदना मला फारशा होत नाहीत. मी निरोगी (अल्प आजारी) आहे. मी उच्च चित्ताशी संबंधित आणि या जन्मातच सुखकारक विहार देणाऱ्या चार ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास लाभ घेणारा आहे. आसवांच्या क्षयामुळे... (पेय्यालं)... साक्षात करून, त्यात प्रतिष्ठित होऊन विहार करतो।”

‘‘ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’ติ, มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’’’ติ. จตุตฺถํ.

“भिक्खूंनो, जर कोणाविषयी योग्य प्रकारे असे म्हणायचे असेल की, ‘तो श्रमणांमध्ये अत्यंत सुकुमार श्रमण आहे’, तर ते माझ्याविषयीच योग्य प्रकारे म्हटले जाऊ शकते की, ‘मी श्रमणांमध्ये अत्यंत सुकुमार श्रमण आहे’.” तिथे चौथे (सुत्त समाप्त).

๕. ผาสุวิหารสุตฺตํ

५. फासुविहार सुत्त (सुखकारक विहार सुत्त)

๑๐๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ผาสุวิหารา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, เมตฺตํ วจีกมฺมํ…เป… เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, ตถารูเปหิ สีเลหิ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ผาสุวิหารา’’ติ. ปญฺจมํ.

१०५. “भिक्षूंनो, सुखाने राहण्याचे हे पाच मार्ग आहेत. कोणते पाच? भिक्षूंनो, येथे भिक्खूचे आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांविषयी प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष देखील मैत्रीपूर्ण कायिक कर्म प्रस्थापित असते; मैत्रीपूर्ण वाचिक कर्म... तसेच मैत्रीपूर्ण मानसिक कर्म प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष देखील प्रस्थापित असते. जी शील अखंड, अछिद्र, डाग नसलेली, निष्कलंक, बंधनांतून मुक्त करणारी, विद्वानांनी प्रशंसिलेली, चुकीच्या दृष्टीने न स्वीकारलेली आणि समाधीला पूरक असणारी आहेत; अशा शीलांनी युक्त होऊन तो आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांसोबत प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष देखील समान शील राखून राहतो. जी दृष्टी आर्य, संसारातून मुक्त करणारी आणि तिचे आचरण करणाऱ्याला पूर्णपणे दुःखाचा क्षय करण्याकडे नेते; अशा दृष्टीने युक्त होऊन तो आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांसोबत प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष देखील समान दृष्टी राखून राहतो. भिक्षूंनो, सुखाने राहण्याचे हेच पाच मार्ग आहेत.” पाचवे सुत्त समाप्त।

๖. อานนฺทสุตฺตํ

६. आनंद सुत्त

๑๐๖. เอกํ [Pg.117] สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

१०६. एकदा भगवान कोसंबी येथे घोसिताराम विहारामध्ये राहत होते. तेव्हा आयुष्यमान आनंद भगवंतांकडे गेले; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना असे म्हटले –

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา ; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“भंते, संघात राहताना भिक्खू कोणत्या प्रकारे सुखाने राहू शकेल?” “आनंदा, जेव्हा भिक्खू स्वतः शीलाने संपन्न असतो, परंतु इतरांना त्यांच्या शीलाच्या बाबतीत दोष देत नाही; आनंदा, या मर्यादेपर्यंत संघात राहणारा भिक्खू सुखाने राहू शकतो।”

‘‘สิยา ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท ! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“पण भंते, संघात राहताना भिक्खू सुखाने राहू शकेल असा आणखी काही मार्ग आहे का?” “आहे, आनंदा! जेव्हा भिक्खू स्वतः शीलाने संपन्न असतो, इतरांना त्यांच्या शीलाच्या बाबतीत दोष देत नाही; आणि तो स्वतःचेच निरीक्षण करतो, इतरांचे निरीक्षण करत नाही; आनंदा, या मर्यादेपर्यंत संघात राहणारा भिक्खू सुखाने राहू शकतो।”

‘‘สิยา ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; อปญฺญาโต จ โหติ, เตน จ อปญฺญาตเกน โน ปริตสฺสติ; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“पण भंते, संघात राहताना भिक्खू सुखाने राहू शकेल असा आणखी काही मार्ग आहे का?” “आहे, आनंदा! जेव्हा भिक्खू स्वतः शीलाने संपन्न असतो, इतरांना त्यांच्या शीलाच्या बाबतीत दोष देत नाही; स्वतःचेच निरीक्षण करतो, इतरांचे निरीक्षण करत नाही; आणि तो प्रसिद्ध नसतो आणि त्या अप्रसिद्धतेमुळे तो व्याकुळ होत नाही; आनंदा, या मर्यादेपर्यंत संघात राहणारा भिक्खू सुखाने राहू शकतो।”

‘‘สิยา ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; อปญฺญาโต จ โหติ, เตน จ อปญฺญาตเกน โน ปริตสฺสติ; จตุนฺนญฺจ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“पण भंते, संघात राहताना भिक्खू सुखाने राहू शकेल असा आणखी काही मार्ग आहे का?” “आहे, आनंदा! जेव्हा भिक्खू स्वतः शीलाने संपन्न असतो, इतरांना त्यांच्या शीलाच्या बाबतीत दोष देत नाही; स्वतःचेच निरीक्षण करतो, इतरांचे निरीक्षण करत नाही; प्रसिद्ध नसतो आणि त्या अप्रसिद्धतेमुळे व्याकुळ होत नाही; आणि उच्च चित्ताशी संबंधित असलेल्या आणि याच जन्मात सुख देणाऱ्या चारही ध्यानांचा तो इच्छेनुसार, विनासायास आणि सहजपणे लाभ घेणारा असतो; आनंदा, या मर्यादेपर्यंत संघात राहणारा भिक्खू सुखाने राहू शकतो।”

‘‘สิยา [Pg.118] ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; อปญฺญาโต จ โหติ, เตน จ อปญฺญาตเกน โน ปริตสฺสติ; จตุนฺนญฺจ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺย.

“पण भंते, संघात राहताना भिक्खू सुखाने राहू शकेल असा आणखी काही मार्ग आहे का?” “आहे, आनंदा! जेव्हा भिक्खू स्वतः शीलाने संपन्न असतो, इतरांना त्यांच्या शीलाच्या बाबतीत दोष देत नाही; स्वतःचेच निरीक्षण करतो, इतरांचे निरीक्षण करत नाही; प्रसिद्ध नसतो आणि त्या अप्रसिद्धतेमुळे व्याकुळ होत नाही; उच्च चित्ताशी संबंधित असलेल्या आणि याच जन्मात सुख देणाऱ्या चारही ध्यानांचा तो इच्छेनुसार, विनासायास आणि सहजपणे लाभ घेणारा असतो; आणि आसवांच्या क्षयामुळे, आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीचा याच जन्मात स्वतः उच्च ज्ञानाने साक्षात्कार करून, त्यात प्रविष्ट होऊन विहरतो; आनंदा, या मर्यादेपर्यंत संघात राहणारा भिक्खू सुखाने राहू शकतो।

‘‘อิมมฺหา จาหํ, อานนฺท, ผาสุวิหารา อญฺโญ ผาสุวิหาโร อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถีติ วทามี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“आणि आनंदा, मी असे सांगतो की, सुखाने राहण्याचा यापेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक उत्तम असा दुसरा कोणताही मार्ग नाही.” सहावे सुत्त समाप्त।

๗. สีลสุตฺตํ

७. शील सुत्त

๑๐๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

१०७. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलीकरणीय आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो।

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ.

“कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्षूंनो, येथे भिक्खू शीलसंपन्न असतो, समाधिसंपन्न असतो, प्रज्ञासंपन्न असतो, विमुक्तीसंपन्न असतो आणि विमुक्तीज्ञानदर्शनसंपन्न असतो।

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

“भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलीकरणीय आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो.” सातवे सुत्त समाप्त।

๘. อเสขสุตฺตํ

८. असेख सुत्त

๑๐๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

१०८. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय... तसेच जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो।

‘‘กตเมหิ, ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน [Pg.119] ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्षूंनो, येथे भिक्खू असेख शीलस्कंधाने युक्त असतो, असेख समाधिस्कंधाने युक्त असतो, असेख प्रज्ञास्कंधाने युक्त असतो, असेख विमुक्तिस्कंधाने युक्त असतो आणि असेख विमुक्तीज्ञानदर्शनस्कंधाने युक्त असतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय... तसेच जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो.” आठवे सुत्त समाप्त।

๙. จาตุทฺทิสสุตฺตํ

९. चातुद्दिस सुत्त

๑๐๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จาตุทฺทิโส โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จาตุทฺทิโส โหตี’’ติ. นวมํ.

१०९. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू चारी दिशांना अडथळ्याशिवाय (मुक्तपणे) संचार करतो. कोणत्या पाच गुणांनी? इथे, भिक्खूहो, भिक्खू शीलवान असतो; तो पातिमोक्ख संवराने सुरक्षित राहून विहरतो; आचार आणि गोचराने संपन्न असतो; अगदी लहान दोषांमध्येही भय पाहणारा असतो; आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार आचरण करतो. तो बहुश्रुत असतो, श्रुत धरून ठेवणारा (स्मरण ठेवणारा) आणि श्रुताचा संचय करणारा असतो. जे धम्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थासह आणि व्यंजनासह परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात; अशा प्रकारचे धम्म त्याने पुष्कळ ऐकलेले असतात, मनात धारण केलेले असतात, वाणीने पाठ केलेले असतात, मनाने वारंवार चिंतन केलेले असते आणि प्रज्ञेने चांगल्या प्रकारे जाणलेले असतात. तो जसे मिळेल तसे चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारपणातील औषधोपचार व आवश्यक उपकरणांनी संतुष्ट असतो. तो उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुख देणाऱ्या चार ध्यानांचा (झानांचा) इच्छेनुसार, विनासायास आणि सहज लाभ मिळवणारा असतो. आसवांच्या क्षयामुळे, तो आसवरहित चित्तविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः उच्च ज्ञानाने साक्षात करून, त्यात प्रवेश करून विहरतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू चारी दिशांना अडथळ्याशिवाय संचार करतो.” नववे.

๑๐. อรญฺญสุตฺตํ

१०. अरञ्ञसुत्त (अरण्य सुत्त)

๑๑๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; อารทฺธวีริโย วิหรติ ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ [Pg.120] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุ’’นฺติ. ทสมํ.

११०. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अरण्यातील निर्जन आणि एकांत अशा शयनासनांचे सेवन करण्यास योग्य असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? इथे, भिक्खूहो, भिक्खू शीलवान असतो... (तसेच पूर्वीप्रमाणे)... शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार आचरण करतो; तो बहुश्रुत असतो... प्रज्ञेने चांगल्या प्रकारे जाणलेले असतात; तो दृढ प्रयत्न करणारा (आरद्धवीर्य) असतो, बलवान, दृढ पराक्रमी आणि कुशल धम्मांच्या बाबतीत आपली जबाबदारी न सोडणारा असतो; तो उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुख देणाऱ्या चार ध्यानांचा इच्छेनुसार, विनासायास आणि सहज लाभ मिळवणारा असतो; आसवांच्या क्षयामुळे, तो आसवरहित चित्तविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः उच्च ज्ञानाने साक्षात करून, त्यात प्रवेश करून विहरतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अरण्यातील निर्जन आणि एकांत अशा शयनासनांचे सेवन करण्यास योग्य असतो.” दहावे.

ผาสุวิหารวคฺโค ปฐโม.

पहिला फासुविहार वर्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

สารชฺชํ สงฺกิโต โจโร, สุขุมาลํ ผาสุ ปญฺจมํ;

อานนฺท สีลาเสขา จ, จาตุทฺทิโส อรญฺเญน จาติ.

सारज्ज (भय/संकोच), संकित (शंकित), चोर, सुखुमाल, पाचवे फासु; आनंद, शील, सेख, चातुद्दिस आणि अरण्य.

(๑๒) ๒. อนฺธกวินฺทวคฺโค

(१२) २. अन्धकविन्दवग्गो (अंधकविन्द वर्ग)

๑. กุลูปกสุตฺตํ

१. कुलूपकसुत्त (कुटुंबांना भेट देणाऱ्या भिक्खूविषयीचे सुत्त)

๑๑๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสนฺถววิสฺสาสี จ โหติ, อนิสฺสรวิกปฺปี จ, วิสฺสฏฺฐุปเสวี จ, อุปกณฺณกชปฺปี จ, อติยาจนโก จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

१११. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला, कुटुंबांना भेट देणारा (कुलूपक) भिक्खू त्या कुटुंबांमध्ये अप्रिय, अमनाप (नावडता), आदर न मिळवणारा (अगुरु) आणि भावना न जागवणारा (अभावनीय) ठरतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो केवळ ओळखीच्या बळावर अति-जवळीक (असंथवविस्सासी) साधतो; स्वतःच्या मालकीच्या नसलेल्या गोष्टींचे वाटप करतो (अनिस्सरविकप्पी); आपापसात मतभेद किंवा फूट पडलेल्या लोकांमध्ये मध्यस्थी करण्याचा प्रयत्न करतो (विस्सट्ठुपसेवी); कानात कुजबुज करतो (उपकण्णकजप्पी); आणि अतिशय याचना (मागणी) करतो (अतियाचनको). भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला, कुटुंबांना भेट देणारा भिक्खू त्या कुटुंबांमध्ये अप्रिय, अमनाप, आदर न मिळवणारा आणि भावना न जागवणारा ठरतो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อสนฺถววิสฺสาสี จ โหติ, น อนิสฺสรวิกปฺปี จ, น วิสฺสฏฺฐุปเสวี จ, น อุปกณฺณกชปฺปี จ, น อติยาจนโก จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला, कुटुंबांना भेट देणारा भिक्खू त्या कुटुंबांमध्ये प्रिय, मनाप (आवडता), आदरणीय (गरु) आणि भावना जागवणारा (भावनीय) ठरतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो केवळ ओळखीच्या बळावर अति-जवळीक साधत नाही; स्वतःच्या मालकीच्या नसलेल्या गोष्टींचे वाटप करत नाही; आपापसात मतभेद किंवा फूट पडलेल्या लोकांमध्ये मध्यस्थी करण्याचा प्रयत्न करत नाही; कानात कुजबुज करत नाही; आणि अतिशय याचना करत नाही. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला, कुटुंबांना भेट देणारा भिक्खू त्या कुटुंबांमध्ये प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावना जागवणारा ठरतो.” पहिले.

๒. ปจฺฉาสมณสุตฺตํ

२. पच्छासमणसुत्त (मागाहून येणाऱ्या भिक्खूविषयीचे सुत्त)

๑๑๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ น อาทาตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อติทูเร วา คจฺฉติ อจฺจาสนฺเน วา, น ปตฺตปริยาปนฺนํ [Pg.121] คณฺหติ, อาปตฺติสามนฺตา ภณมานํ น นิวาเรติ, ภณมานสฺส อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ น อาทาตพฺโพ.

११२. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला मागाहून येणारा भिक्खू (पच्छासमण) म्हणून सोबत घेऊ नये. कोणत्या पाच गुणांनी? तो एकतर खूप मागे चालतो किंवा खूप जवळ चालतो; (आचार्यांचे) पात्र भरलेले असताना ते स्वतःकडे घेत नाही; आचार्यांकडून एखादा विनयभंग (आपत्ती) घडत असताना त्यांना बोलण्यापासून रोखत नाही; आचार्य बोलत असताना मध्ये-मध्ये बोलून व्यत्यय आणतो; आणि तो प्रज्ञाहीन, जड (मूर्ख) व लाळ गाळणारा (एळमूक) असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला मागाहून येणारा भिक्खू म्हणून सोबत घेऊ नये.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ อาทาตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? นาติทูเร คจฺฉติ น อจฺจาสนฺเน, ปตฺตปริยาปนฺนํ คณฺหติ, อาปตฺติสามนฺตา ภณมานํ นิวาเรติ, ภณมานสฺส น อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ, ปญฺญวา โหติ อชโฬ อเนฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ อาทาตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला मागाहून येणारा भिक्खू म्हणून सोबत घ्यावे. कोणत्या पाच गुणांनी? तो खूप मागे चालत नाही आणि खूप जवळही चालत नाही; पात्र भरलेले असताना ते स्वतःकडे घेतो; आचार्यांकडून एखादा विनयभंग घडत असताना त्यांना बोलण्यापासून रोखतो; आचार्य बोलत असताना मध्ये-मध्ये बोलून व्यत्यय आणत नाही; आणि तो प्रज्ञावान, बुद्धिमान व चतुर असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला मागाहून येणारा भिक्खू म्हणून सोबत घ्यावे.” दुसरे.

๓. สมฺมาสมาธิสุตฺตํ

३. सम्मासमाधिसुत्त (सम्यक समाधी सुत्त)

๑๑๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

११३. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सम्यक समाधी (सम्मासमाधी) प्राप्त करून विहरण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? इथे, भिक्खूहो, भिक्खू रूपांचे सहन करण्यास असमर्थ (अक्खमो) असतो, शब्दांचे सहन करण्यास असमर्थ असतो, गंधांचे सहन करण्यास असमर्थ असतो, रसांचे सहन करण्यास असमर्थ असतो आणि स्पर्शांचे (फोट्ठब्बानां) सहन करण्यास असमर्थ असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सम्यक समाधी प्राप्त करून विहरण्यास असमर्थ असतो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. ตติยํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सम्यक समाधी प्राप्त करून विहरण्यास समर्थ असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? इथे, भिक्खूहो, भिक्खू रूपांचे सहन करण्यास समर्थ (खमो) असतो, शब्दांचे सहन करण्यास समर्थ असतो, गंधांचे सहन करण्यास समर्थ असतो, रसांचे सहन करण्यास समर्थ असतो आणि स्पर्शांचे सहन करण्यास समर्थ असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सम्यक समाधी प्राप्त करून विहरण्यास समर्थ असतो.” तिसरे.

๔. อนฺธกวินฺทสุตฺตํ

४. अन्धकविन्दसुत्त (अंधकविन्द सुत्त)

๑๑๔. เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ อนฺธกวินฺเท. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

११४. एकदा भगवान मगध देशातील अंधकविन्द येथे विहरत होते. तेव्हा आयुष्यमान आनंद जेथे भगवान होते तेथे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांना भगवान असे म्हणाले -

‘‘เย เต, อานนฺท, ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เต โว, อานนฺท, ภิกฺขู ปญฺจสุ ธมฺเมสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา[Pg.122]. กตเมสุ ปญฺจสุ? ‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, สีลวา โหถ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุตา วิหรถ อาจารโคจรสมฺปนฺนา อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวิโน, สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสู’ติ – อิติ ปาติโมกฺขสํวเร สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

आनंदा, जे भिक्खू नवीन आहेत, ज्यांनी अलीकडेच प्रव्रज्या घेतली आहे आणि जे नुकतेच या धम्म-विनयात आले आहेत, त्यांना तुम्ही पाच गोष्टींमध्ये प्रोत्साहित केले पाहिजे, प्रस्थापित केले पाहिजे आणि दृढ केले पाहिजे. कोणत्या पाच गोष्टींमध्ये? 'या, मित्रांनो! तुम्ही शीलवान व्हा; प्रातिमोक्ष संवराने सुरक्षित राहून, आचार आणि गोचराने संपन्न होऊन, अगदी लहान दोषांमध्येही भय पाहणारे होऊन विहरा; आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांमध्ये स्वतःला प्रशिक्षित करा' – अशा प्रकारे त्यांना प्रातिमोक्ष संवरामध्ये प्रोत्साहित केले पाहिजे, प्रस्थापित केले पाहिजे आणि दृढ केले पाहिजे.

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา วิหรถ อารกฺขสติโน นิปกฺกสติโน, สารกฺขิตมานสา สตารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคตา’ติ – อิติ อินฺทฺริยสํวเร สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

'या, मित्रांनो! तुम्ही इंद्रियांचे दरवाजे सुरक्षित ठेवून विहरा; जागरूकतेचे रक्षक व्हा, प्रज्ञावान व स्मृतिमान व्हा, सुरक्षित मनाचे आणि जागरूकतेच्या रक्षणाने युक्त अशा चित्ताने संपन्न व्हा' – अशा प्रकारे त्यांना इंद्रिय संवरामध्ये प्रोत्साहित केले पाहिजे, प्रस्थापित केले पाहिजे आणि दृढ केले पाहिजे.

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, อปฺปภสฺสา โหถ, ภสฺเส ปริยนฺตการิโน’ติ – อิติ ภสฺสปริยนฺเต สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

'या, मित्रांनो! तुम्ही अल्पभाषी व्हा, बोलण्यावर मर्यादा ठेवणारे व्हा' – अशा प्रकारे त्यांना संभाषणाच्या मर्यादेमध्ये प्रोत्साहित केले पाहिजे, प्रस्थापित केले पाहिजे आणि दृढ केले पाहिजे.

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, อารญฺญิกา โหถ, อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวถา’ติ – อิติ กายวูปกาเส สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

'या, मित्रांनो! तुम्ही अरण्यवासी व्हा, अरण्यातील निर्जन व एकांत अशा शयनासनांचा आश्रय घ्या' – अशा प्रकारे त्यांना शारीरिक एकांतामध्ये प्रोत्साहित केले पाहिजे, प्रस्थापित केले पाहिजे आणि दृढ केले पाहिजे.

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, สมฺมาทิฏฺฐิกา โหถ สมฺมาทสฺสเนน สมนฺนาคตา’ติ – อิติ สมฺมาทสฺสเน สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา. เย เต, อานนฺท, ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เต โว, อานนฺท, ภิกฺขู อิเมสุ ปญฺจสุ ธมฺเมสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ. จตุตฺถํ.

'या, मित्रांनो! तुम्ही सम्यक दृष्टी असणारे व्हा, सम्यक दर्शनाने संपन्न व्हा' – अशा प्रकारे त्यांना सम्यक दर्शनामध्ये प्रोत्साहित केले पाहिजे, प्रस्थापित केले पाहिजे आणि दृढ केले पाहिजे. आनंदा, जे भिक्खू नवीन आहेत, ज्यांनी अलीकडेच प्रव्रज्या घेतली आहे आणि जे नुकतेच या धम्म-विनयात आले आहेत, त्यांना तुम्ही या पाच गोष्टींमध्ये प्रोत्साहित केले पाहिजे, प्रस्थापित केले पाहिजे आणि दृढ केले पाहिजे. चौथे.

๕. มจฺฉรินีสุตฺตํ

५. मच्छरिनी सुत्त

๑๑๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อาวาสมจฺฉรินี โหติ, กุลมจฺฉรินี โหติ, ลาภมจฺฉรินี โหติ, วณฺณมจฺฉรินี โหติ, ธมฺมมจฺฉรินี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

११५. भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते. कोणत्या पाच गुणांनी? ती आवासाबाबत मत्सरी असते, कुलाबाबत मत्सरी असते, लाभाबाबत मत्सरी असते, यशाबाबत मत्सरी असते आणि धम्माबाबत मत्सरी असते. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อาวาสมจฺฉรินี โหติ, น กุลมจฺฉรินี โหติ, น ลาภมจฺฉรินี โหติ, น วณฺณมจฺฉรินี โหติ, น ธมฺมมจฺฉรินี โหติ[Pg.123]. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. ปญฺจมํ.

भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. कोणत्या पाच गुणांनी? ती आवासाबाबत मत्सरी नसते, कुलाबाबत मत्सरी नसते, लाभाबाबत मत्सरी नसते, यशाबाबत मत्सरी नसते आणि धम्माबाबत मत्सरी नसते. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. पाचवे.

๖. วณฺณนาสุตฺตํ

६. वण्णना सुत्त

๑๑๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

११६. भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते. कोणत्या पाच गुणांनी? (१) कसलीही चौकशी न करता आणि सत्य न जाणून घेता, जी निंदेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती प्रशंसा करते. (२) कसलीही चौकशी न करता आणि सत्य न जाणून घेता, जी प्रशंसेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती निंदा करते. (३) कसलीही चौकशी न करता आणि सत्य न जाणून घेता, जी गोष्ट अविश्वासार्ह आहे तिच्यावर ती विश्वास दाखवते. (४) कसलीही चौकशी न करता आणि सत्य न जाणून घेता, जी गोष्ट विश्वासार्ह आहे तिच्यावर ती अविश्वास दाखवते. (५) ती श्रद्धेने दिलेले दान वाया घालवते. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. ฉฏฺฐํ.

भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. कोणत्या पाच गुणांनी? (१) पूर्ण चौकशी करून आणि सत्य जाणून घेऊन, जी निंदेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती निंदा करते. (२) पूर्ण चौकशी करून आणि सत्य जाणून घेऊन, जी प्रशंसेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती प्रशंसा करते. (३) पूर्ण चौकशी करून आणि सत्य जाणून घेऊन, जी गोष्ट अविश्वासार्ह आहे तिच्यावर ती अविश्वास दाखवते. (४) पूर्ण चौकशी करून आणि सत्य जाणून घेऊन, जी गोष्ट विश्वासार्ह आहे तिच्यावर ती विश्वास दाखवते. (५) ती श्रद्धेने दिलेले दान वाया घालवत नाही. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. सहावे.

๗. อิสฺสุกินีสุตฺตํ

७. इस्सुकिनी सुत्त

๑๑๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อิสฺสุกินี จ โหติ, มจฺฉรินี จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

११७. भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते. कोणत्या पाच गुणांनी? (१) कसलीही चौकशी न करता आणि सत्य न जाणून घेता, जी निंदेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती प्रशंसा करते. (२) कसलीही चौकशी न करता आणि सत्य न जाणून घेता, जी प्रशंसेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती निंदा करते. (३) ती ईर्ष्याळू असते, (४) मत्सरी असते, आणि (५) श्रद्धेने दिलेले दान वाया घालवते. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ[Pg.124], อนิสฺสุกินี จ โหติ, อมจฺฉรินี จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. कोणत्या पाच गुणांनी? (१) पूर्ण चौकशी करून आणि सत्य जाणून घेऊन, जी निंदेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती निंदा करते. (२) पूर्ण चौकशी करून आणि सत्य जाणून घेऊन, जी प्रशंसेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती प्रशंसा करते. (३) ती ईर्ष्याळू नसते, (४) मत्सरी नसते, आणि (५) श्रद्धेने दिलेले दान वाया घालवत नाही. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. सातवे.

๘. มิจฺฉาทิฏฺฐิกสุตฺตํ

८. मिच्छादिट्ठिक सुत्त

๑๑๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา จ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺปา จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

११८. भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते. कोणत्या पाच गुणांनी? (१) कसलीही चौकशी न करता आणि सत्य न जाणून घेता, जी निंदेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती प्रशंसा करते. (२) कसलीही चौकशी न करता आणि सत्य न जाणून घेता, जी प्रशंसेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती निंदा करते. (३) ती मिथ्या दृष्टी असणारी असते, (४) मिथ्या संकल्प असणारी असते, आणि (५) श्रद्धेने दिलेले दान वाया घालवते. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมฺมาทิฏฺฐิกา จ, โหติ, สมฺมาสงฺกปฺปา จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. อฏฺฐมํ.

भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. कोणत्या पाच गुणांनी? (१) पूर्ण चौकशी करून आणि सत्य जाणून घेऊन, जी निंदेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती निंदा करते. (२) पूर्ण चौकशी करून आणि सत्य जाणून घेऊन, जी प्रशंसेस पात्र आहे अशा व्यक्तीची ती प्रशंसा करते. (३) ती सम्यक दृष्टी असणारी असते, (४) सम्यक संकल्प असणारी असते, आणि (५) श्रद्धेने दिलेले दान वाया घालवत नाही. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. आठवे.

๙. มิจฺฉาวาจาสุตฺตํ

९. मिच्छावाचा सुत्त

๑๑๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาวาจา จ โหติ, มิจฺฉากมฺมนฺตา จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

११९. भिक्खूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू काही उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते. कोणत्या पाच? विचार न करता, खोलवर न समजून घेता, जो निंदेस पात्र आहे त्याची स्तुती करते; विचार न करता, खोलवर न समजून घेता, जो स्तुतीस पात्र आहे त्याची निंदा करते; तिची वाणी मिथ्या असते; तिचे कर्म मिथ्या असते; आणि ती श्रद्धेने दिलेले दान नष्ट करते. भिक्खूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू काही उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมฺมาวาจา จ โหติ, สมฺมากมฺมนฺตา จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. นวมํ.

भिक्खूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू काही उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. कोणत्या पाच? विचार करून, खोलवर समजून घेऊन, जो निंदेस पात्र आहे त्याची निंदा करते; विचार करून, खोलवर समजून घेऊन, जो स्तुतीस पात्र आहे त्याची स्तुती करते; तिची वाणी सम्यक असते; तिचे कर्म सम्यक असते; आणि ती श्रद्धेने दिलेले दान नष्ट करत नाही. भिक्खूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू काही उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. नववे.

๑๐. มิจฺฉาวายามสุตฺตํ

१०. मिथ्यावायाम सुत्त

๑๒๐. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.125], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาวายามา จ โหติ, มิจฺฉาสตินี จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

१२०. भिक्खूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू काही उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते. कोणत्या पाच? विचार न करता, खोलवर न समजून घेता, जो निंदेस पात्र आहे त्याची स्तुती करते; विचार न करता, खोलवर न समजून घेता, जो स्तुतीस पात्र आहे त्याची निंदा करते; तिचा व्यायाम (प्रयत्न) मिथ्या असतो; तिची स्मृती मिथ्या असते; आणि ती श्रद्धेने दिलेले दान नष्ट करते. भिक्खूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू काही उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडते.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมฺมาวายามา จ โหติ, สมฺมาสตินี จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

भिक्खूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू काही उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. कोणत्या पाच? विचार करून, खोलवर समजून घेऊन, जो निंदेस पात्र आहे त्याची निंदा करते; विचार करून, खोलवर समजून घेऊन, जो स्तुतीस पात्र आहे त्याची स्तुती करते; तिचा व्यायाम (प्रयत्न) सम्यक असतो; तिची स्मृती सम्यक असते; आणि ती श्रद्धेने दिलेले दान नष्ट करत नाही. भिक्खूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेली भिक्खुणी जणू काही उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जाते. दहावे.

อนฺธกวินฺทวคฺโค ทุติโย.

अंधकविन्द वग्ग दुसरा समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा संग्रह (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

กุลูปโก ปจฺฉาสมโณ, สมาธิอนฺธกวินฺทํ;

มจฺฉรี วณฺณนา อิสฺสา, ทิฏฺฐิวาจาย วายมาติ.

कुलूपक, पच्छासमण, समाधी, अंधकविन्द, मच्छरी, वर्णना, ईर्ष्या, दृष्टी, वाचा आणि व्यायाम.

(๑๓) ๓. คิลานวคฺโค

(१३) ३. गिलान वग्ग

๑. คิลานสุตฺตํ

१. गिलान सुत्त

๑๒๑. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน คิลานสาลา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ ทุพฺพลํ คิลานกํ; ทิสฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

१२१. एका वेळी भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा भगवान संध्याकाळच्या वेळी एकांतातून उठून जेथे आजारी भिक्खूंची निवासशाळा (गिलाणशाळा) होती, तेथे गेले. भगवानांनी एका दुर्बल, आजारी भिक्खूला पाहिले; त्याला पाहून ते तयार केलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर भगवानांनी भिक्खूंना संबोधित केले –

‘‘ยํ [Pg.126] กิญฺจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ ทุพฺพลํ คิลานกํ ปญฺจ ธมฺมา น วิชหนฺติ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘นจิรสฺเสว อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’’’ติ.

भिक्खूंनो, कोणत्याही दुर्बल आणि आजारी भिक्खूचा जर पाच धर्म त्याग करत नसतील, तर त्याच्याकडून अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – 'लवकरच, आसवांचा क्षय झाल्यामुळे, तो आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात करून, त्यात प्रवेश करून विहार करेल.'

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. ยํ กิญฺจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ ทุพฺพลํ คิลานกํ อิเม ปญฺจ ธมฺมา น วิชหนฺติ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘นจิรสฺเสว อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’’’ติ. ปฐมํ.

कोणते पाच? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू शरीरामध्ये अशुभाचे अनुदर्शन करत विहार करतो, आहारामध्ये प्रतिकूलतेची संज्ञा बाळगतो, संपूर्ण लोकाविषयी अनासक्तीची संज्ञा बाळगतो, सर्व संस्कारांमध्ये अनित्याचे अनुदर्शन करतो, आणि त्याच्या अंतःकरणात मरणाची संज्ञा चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. भिक्खूंनो, कोणत्याही दुर्बल आणि आजारी भिक्खूचा जर हे पाच धर्म त्याग करत नसतील, तर त्याच्याकडून अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – 'लवकरच, आसवांचा क्षय झाल्यामुळे... पे... साक्षात करून, त्यात प्रवेश करून विहार करेल.' पहिले.

๒. สติสูปฏฺฐิตสุตฺตํ

२. सतिसूपट्ठित सुत्त

๑๒๒. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

१२२. भिक्खूंनो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी पाच धर्मांची भावना करतो, पाच धर्मांचा बहुलतेने अभ्यास करतो, त्याला दोन फळांपैकी एका फळाची अपेक्षा असते – याच जन्मात अर्हतपद (अज्ञा), किंवा उपाधी शिल्लक राहिल्यास अनागामी पद.

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อชฺฌตฺตญฺเญว สติ สูปฏฺฐิตา โหติ ธมฺมานํ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย, อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อิเม ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ อิเม ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. ทุติยํ.

कोणते पाच? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खूची स्मृती स्वतःच्या अंतःकरणातच चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते, जी धर्मांच्या उदय आणि अस्त जाणणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असते; तो शरीरामध्ये अशुभाचे अनुदर्शन करत विहार करतो, आहारामध्ये प्रतिकूलतेची संज्ञा बाळगतो, संपूर्ण लोकाविषयी अनासक्तीची संज्ञा बाळगतो, आणि सर्व संस्कारांमध्ये अनित्याचे अनुदर्शन करतो. भिक्खूंनो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी या पाच धर्मांची भावना करतो, या पाच धर्मांचा बहुलतेने अभ्यास करतो, त्याला दोन फळांपैकी एका फळाची अपेक्षा असते – याच जन्मात अर्हतपद, किंवा उपाधी शिल्लक राहिल्यास अनागामी पद. दुसरे.

๓. ปฐมอุปฏฺฐากสุตฺตํ

३. प्रथम उपट्ठाक सुत्त

๑๒๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน ทูปฏฺฐาโก โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ น ชานาติ, เภสชฺชํ นปฺปฏิเสวิตา โหติ, อตฺถกามสฺส คิลานุปฏฺฐากสฺส น ยถาภูตํ อาพาธํ อาวิกตฺตา โหติ อภิกฺกมนฺตํ วา อภิกฺกมตีติ ปฏิกฺกมนฺตํ วา ปฏิกฺกมตีติ ฐิตํ วา ฐิโตติ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ [Pg.127] เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อนธิวาสกชาติโก โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน ทูปฏฺฐาโก โหติ.

१२३. भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला आजारी भिक्खू सेवा करण्यास कठीण असतो. कोणत्या पाच? तो अहितकारक गोष्टी करतो, हितकारक गोष्टींमध्ये योग्य प्रमाण जाणत नाही, औषध वेळेवर घेत नाही, त्याचे कल्याण इच्छिणाऱ्या परिचारकाजवळ आपल्या आजाराची खरी स्थिती स्पष्ट करत नाही – आजार वाढत असल्यास 'वाढत आहे', कमी होत असल्यास 'कमी होत आहे', किंवा स्थिर असल्यास 'स्थिर आहे' असे सांगत नाही, आणि शरीरात उत्पन्न झालेल्या तीव्र, कठीण, कटू, असुखद, अप्रिय आणि प्राणघातक वेदना सहन न करणाऱ्या स्वभावाचा असतो. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला आजारी भिक्खू सेवा करण्यास कठीण असतो.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน สูปฏฺฐาโก โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ ชานาติ, เภสชฺชํ ปฏิเสวิตา โหติ, อตฺถกามสฺส คิลานุปฏฺฐากสฺส ยถาภูตํ อาพาธํ อาวิกตฺตา โหติ อภิกฺกมนฺตํ วา อภิกฺกมตีติ ปฏิกฺกมนฺตํ วา ปฏิกฺกมตีติ ฐิตํ วา ฐิโตติ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติโก โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน สูปฏฺฐาโก โหตี’’ติ. ตติยํ.

भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला आजारी भिक्खू सेवा करण्यास सोपा असतो. कोणत्या पाच? तो हितकारक गोष्टी करतो, हितकारक गोष्टींमध्ये योग्य प्रमाण जाणतो, औषध वेळेवर घेतो, त्याचे कल्याण इच्छिणाऱ्या परिचारकाजवळ आपल्या आजाराची खरी स्थिती स्पष्ट करतो – आजार वाढत असल्यास 'वाढत आहे', कमी होत असल्यास 'कमी होत आहे', किंवा स्थिर असल्यास 'स्थिर आहे' असे सांगतो, आणि शरीरात उत्पन्न झालेल्या तीव्र, कठीण, कटू, असुखद, अप्रिय आणि प्राणघातक वेदना सहन करणाऱ्या स्वभावाचा असतो. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला आजारी भिक्खू सेवा करण्यास सोपा असतो. तिसरे.

๔. ทุติยอุปฏฺฐากสุตฺตํ

४. द्वितीय उपट्ठाक सुत्त

๑๒๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก นาลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? นปฺปฏิพโล โหติ เภสชฺชํ สํวิธาตุํ; สปฺปายาสปฺปายํ น ชานาติ, อสปฺปายํ อุปนาเมติ, สปฺปายํ อปนาเมติ; อามิสนฺตโร คิลานํ อุปฏฺฐาติ, โน เมตฺตจิตฺโต; เชคุจฺฉี โหติ อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา วนฺตํ วา เขฬํ วา นีหริตุํ; นปฺปฏิพโล โหติ คิลานํ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก นาลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ.

१२४. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला रुग्णसेवक रुग्णाची सेवा करण्यास योग्य नसतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो औषध योजना करण्यास असमर्थ असतो; काय पथ्यकर व काय अपथ्यकर आहे हे तो जाणत नाही, तो अपथ्यकारक गोष्टी देतो आणि पथ्यकारक गोष्टी दूर करतो; तो आमिषाच्या आशेने रुग्णाची सेवा करतो, मैत्रीभावाने नाही; त्याला मलमूत्र, उलटी किंवा थुंकी साफ करण्याची घृणा वाटते; आणि तो वेळोवेळी रुग्णाला धम्मचर्चेने उपदेश करण्यास, समाविष्ट करण्यास, प्रोत्साहित करण्यास व आनंदित करण्यास असमर्थ असतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला रुग्णसेवक रुग्णाची सेवा करण्यास योग्य नसतो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก อลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปฏิพโล โหติ เภสชฺชํ สํวิธาตุํ; สปฺปายาสปฺปายํ ชานาติ, อสปฺปายํ อปนาเมติ, สปฺปายํ อุปนาเมติ; เมตฺตจิตฺโต คิลานํ อุปฏฺฐาติ, โน อามิสนฺตโร; อเชคุจฺฉี โหติ อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา วนฺตํ วา เขฬํ วา นีหริตุํ; ปฏิพโล โหติ คิลานํ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก อลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला रुग्णसेवक रुग्णाची सेवा करण्यास योग्य असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो औषध योजना करण्यास समर्थ असतो; काय पथ्यकर व काय अपथ्यकर आहे हे तो जाणतो, तो अपथ्यकारक गोष्टी दूर करतो आणि पथ्यकारक गोष्टी देतो; तो मैत्रीभावाने रुग्णाची सेवा करतो, आमिषाच्या आशेने नाही; त्याला मलमूत्र, उलटी किंवा थुंकी साफ करण्याची घृणा वाटत नाही; आणि तो वेळोवेळी रुग्णाला धम्मचर्चेने उपदेश करण्यास, समाविष्ट करण्यास, प्रोत्साहित करण्यास व आनंदित करण्यास समर्थ असतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला रुग्णसेवक रुग्णाची सेवा करण्यास योग्य असतो.” चौथे (सुत्त समाप्त).

๕. ปฐมอนายุสฺสาสุตฺตํ

५. पहिले अनायुस्स सुत्त

๑๒๕. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.128], ภิกฺขเว, ธมฺมา อนายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? อสปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ น ชานาติ, อปริณตโภชี จ โหติ, อกาลจารี จ โหติ, อพฺรหฺมจารี จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อนายุสฺสา.

१२५. “भिक्षूंनो, हे पाच धर्म आयुष्य कमी करणारे आहेत. कोणते पाच? तो अपथ्यकारक गोष्टी करतो; पथ्यकारक गोष्टींमध्ये योग्य प्रमाण जाणत नाही; न पचणारे अन्न खातो; अवेळी फिरतो; आणि अब्रह्मचर्य पाळतो. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म आयुष्य कमी करणारे आहेत.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? สปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ ชานาติ, ปริณตโภชี จ โหติ, กาลจารี จ โหติ, พฺรหฺมจารี จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสา’’ติ. ปญฺจมํ.

“भिक्षूंनो, हे पाच धर्म आयुष्य वाढवणारे आहेत. कोणते पाच? तो पथ्यकारक गोष्टी करतो; पथ्यकारक गोष्टींमध्ये योग्य प्रमाण जाणतो; पचणारे अन्न खातो; योग्य वेळी फिरतो; आणि ब्रह्मचर्य पाळतो. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म आयुष्य वाढवणारे आहेत.” पाचवे (सुत्त समाप्त).

๖. ทุติยอนายุสฺสาสุตฺตํ

६. दुसरे अनायुस्स सुत्त

๑๒๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อนายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? อสปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ น ชานาติ, อปริณตโภชี จ โหติ, ทุสฺสีโล จ, ปาปมิตฺโต จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อนายุสฺสา.

१२६. “भिक्षूंनो, हे पाच धर्म आयुष्य कमी करणारे आहेत. कोणते पाच? तो अपथ्यकारक गोष्टी करतो; पथ्यकारक गोष्टींमध्ये योग्य प्रमाण जाणत नाही; न पचणारे अन्न खातो; दुःशील असतो; आणि पापी मित्रांची संगत धरतो. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म आयुष्य कमी करणारे आहेत.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? สปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ ชานาติ, ปริณตโภชี จ โหติ, สีลวา จ, กลฺยาณมิตฺโต จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“भिक्षूंनो, हे पाच धर्म आयुष्य वाढवणारे आहेत. कोणते पाच? तो पथ्यकारक गोष्टी करतो; पथ्यकारक गोष्टींमध्ये योग्य प्रमाण जाणतो; पचणारे अन्न खातो; शीलवान असतो; आणि कल्याणमित्रांची संगत धरतो. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म आयुष्य वाढवणारे आहेत.” सहावे (सुत्त समाप्त).

๗. วปกาสสุตฺตํ

७. वपकास सुत्त

๑๒๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, กามสงฺกปฺปพหุโล จ วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุํ.

१२७. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू संघापासून दूर (एकांतात) राहण्यास योग्य नसतो. कोणत्या पाच गुणांनी? इथे, भिक्षूंनो, भिक्षू जसे मिळेल तशा चीवराने असंतुष्ट असतो; जसा मिळेल तशा पिंडपाताने असंतुष्ट असतो; जसे मिळेल तशा शयनासनाने असंतुष्ट असतो; जसे मिळेल तशा औषधोपचाराने व रुग्णोपयोगी साहित्याने असंतुष्ट असतो; आणि तो कामवासनेच्या विचारांमध्ये मग्न होऊन राहतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू संघापासून दूर राहण्यास योग्य नसतो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน[Pg.129], เนกฺขมฺมสงฺกปฺปพหุโล จ วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू संघापासून दूर (एकांतात) राहण्यास योग्य असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? इथे, भिक्षूंनो, भिक्षू जसे मिळेल तशा चीवराने संतुष्ट असतो; जसा मिळेल तशा पिंडपाताने संतुष्ट असतो; जसे मिळेल तशा शयनासनाने संतुष्ट असतो; जसे मिळेल तशा औषधोपचाराने व रुग्णोपयोगी साहित्याने संतुष्ट असतो; आणि तो नैष्क्रम्य-विचारांमध्ये मग्न होऊन राहतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू संघापासून दूर राहण्यास योग्य असतो.” सातवे (सुत्त समाप्त).

๘. สมณสุขสุตฺตํ

८. समणसुख सुत्त

๑๒๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สมณทุกฺขานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมณทุกฺขานิ.

१२८. “भिक्षूंनो, श्रमणाची ही पाच प्रकारची दुःखे आहेत. कोणती पाच? इथे, भिक्षूंनो, भिक्षू जसे मिळेल तशा चीवराने असंतुष्ट असतो; जसा मिळेल तशा पिंडपाताने असंतुष्ट असतो; जसे मिळेल तशा शयनासनाने असंतुष्ट असतो; जसे मिळेल तशा औषधोपचाराने व रुग्णोपयोगी साहित्याने असंतुष्ट असतो; आणि तो उदासीन (अनभिरत) होऊन ब्रह्मचर्याचे पालन करतो. भिक्षूंनो, ही श्रमणाची पाच प्रकारची दुःखे आहेत.”

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สมณสุขานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมณสุขานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“भिक्षूंनो, श्रमणाची ही पाच प्रकारची सुखे आहेत. कोणती पाच? इथे, भिक्षूंनो, भिक्षू जसे मिळेल तशा चीवराने संतुष्ट असतो; जसा मिळेल तशा पिंडपाताने संतुष्ट असतो; जसे मिळेल तशा शयनासनाने संतुष्ट असतो; जसे मिळेल तशा औषधोपचाराने व रुग्णोपयोगी साहित्याने संतुष्ट असतो; आणि तो आनंदाने (अभिरत होऊन) ब्रह्मचर्याचे पालन करतो. भिक्षूंनो, ही श्रमणाची पाच प्रकारची सुखे आहेत.” आठवे (सुत्त समाप्त).

๙. ปริกุปฺปสุตฺตํ

९. परिकुप्प सुत्त

๑๒๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาปายิกา เนรยิกา ปริกุปฺปา อเตกิจฺฉา. กตเม ปญฺจ? มาตา ชีวิตา โวโรปิตา โหติ, ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, อรหํ ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ อุปฺปาทิตํ โหติ, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาปายิกา เนรยิกา ปริกุปฺปา อเตกิจฺฉา’’ติ. นวมํ.

१२९. “भिक्षूंनो, हे पाच धर्म अपायकारक, नरकात पाडणारे, अत्यंत घातक आणि असाध्य आहेत. कोणते पाच? मातेची हत्या करणे, पित्याची हत्या करणे, अर्हंताची हत्या करणे, दुष्ट बुद्धीने तथागतांच्या शरीरातून रक्त काढणे, आणि संघात फूट पाडणे. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म अपायकारक, नरकात पाडणारे, अत्यंत घातक आणि असाध्य आहेत.” नववे (सुत्त समाप्त).

๑๐. พฺยสนสุตฺตํ

१०. व्यसन सुत्त

๑๓๐. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พฺยสนานิ. กตมานิ ปญฺจ? ญาติพฺยสนํ, โภคพฺยสนํ, โรคพฺยสนํ, สีลพฺยสนํ, ทิฏฺฐิพฺยสนํ. น, ภิกฺขเว, สตฺตา ญาติพฺยสนเหตุ วา [Pg.130] โภคพฺยสนเหตุ วา โรคพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. สีลพฺยสนเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา ทิฏฺฐิพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พฺยสนานิ.

१३०. “भिक्षूंनो, हे पाच प्रकारचे ऱ्हास (विनाश) आहेत. कोणते पाच? नातेवाईकांचा ऱ्हास, संपत्तीचा ऱ्हास, आरोग्याचा ऱ्हास (आजारपण), शीलाचा ऱ्हास आणि दृष्टीचा ऱ्हास. भिक्षूंनो, नातेवाईकांच्या ऱ्हासामुळे, संपत्तीच्या ऱ्हासामुळे किंवा आरोग्याच्या ऱ्हासामुळे प्राणी शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर अपाय, दुर्गती, विनिपात किंवा नरकात उत्पन्न होत नाहीत. परंतु, भिक्षूंनो, शीलाच्या ऱ्हासामुळे किंवा दृष्टीच्या ऱ्हासामुळे प्राणी शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न होतात. भिक्षूंनो, हे पाच प्रकारचे ऱ्हास आहेत.”

‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? ญาติสมฺปทา, โภคสมฺปทา, อาโรคฺยสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. น, ภิกฺขเว, สตฺตา ญาติสมฺปทาเหตุ วา โภคสมฺปทาเหตุ วา อาโรคฺยสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สีลสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ทสมํ.

भिक्खूहो, या पाच संपदा आहेत. कोणत्या पाच? ज्ञातिसंपदा, भोगसंपदा, आरोग्यसंपदा, शीलसंपदा आणि दिट्ठिसंपदा. भिक्खूहो, प्राणी ज्ञातिसंपदेमुळे किंवा भोगसंपदेमुळे किंवा आरोग्यसंपदेमुळे, काया भेदून मृत्यूनंतर सुगतीला, स्वर्गलोकात उत्पन्न होत नाहीत. परंतु भिक्खूहो, शीलसंपदेमुळे किंवा दिट्ठिसंपदेमुळे प्राणी काया भेदून मृत्यूनंतर सुगतीला, स्वर्गलोकात उत्पन्न होतात. भिक्खूहो, या पाच संपदा आहेत. दहावे (सुत्त समाप्त).

คิลานวคฺโค ตติโย.

तिसरा गिलानवग्गो (ग्लान वर्ग) समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

คิลาโน สติสูปฏฺฐิ, ทฺเว อุปฏฺฐากา ทุวายุสา;

วปกาสสมณสุขา, ปริกุปฺปํ พฺยสเนน จาติ.

गिलान (आजारी), सतिपट्ठान, दोन उपट्ठाक (परिचारक), दोन अयुस्स (अहितकारक), वपकास (एकांत), समणसुख, परिकुप्प आणि व्यसन (हानी/पतन).

(๑๔) ๔. ราชวคฺโค

(१४) ४. राजवग्गो (राज वर्ग)

๑. ปฐมจกฺกานุวตฺตนสุตฺตํ

१. पहिले चक्कानुवत्तन सुत्त

๑๓๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺเมเนว จกฺกํ วตฺเตติ ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

१३१. भिक्खूहो, पाच अंगांनी युक्त असलेला चक्रवर्ती राजा धर्मानेच चक्र प्रवर्तित करतो; ते चक्र मानवी रूपातील कोणत्याही शत्रू प्राण्याकडून मागे फिरवले जाऊ शकत नाही.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี อตฺถญฺญู จ โหติ, ธมฺมญฺญู จ, มตฺตญฺญู จ, กาลญฺญู จ, ปริสญฺญู จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺเมเนว จกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

कोणत्या पाच अंगांनी? भिक्खूहो, या जगात चक्रवर्ती राजा अत्थञ्ञू (हित जाणणारा) असतो, धम्मञ्ञू (परंपरा/नियम जाणणारा) असतो, मत्तञ्ञू (मर्यादा जाणणारा) असतो, कालञ्ञू (योग्य वेळ जाणणारा) असतो आणि परिसञ्ञू (सभा जाणणारा) असतो. भिक्खूहो, या पाच अंगांनी युक्त असलेला चक्रवर्ती राजा धर्मानेच चक्र प्रवर्तित करतो; ते चक्र मानवी रूपातील कोणत्याही शत्रू प्राण्याकडून मागे फिरवले जाऊ शकत नाही.

‘‘เอวเมวํ [Pg.131] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

त्याचप्रमाणे, भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेले तथागत, अर्हत, सम्यक सम्बुद्ध धर्मानेच अनुत्तर धम्मचक्र प्रवर्तित करतात; ते धम्मचक्र या जगात कोणत्याही श्रमणाकडून, ब्राह्मणाकडून, देवाकडून, माराकडून, ब्रह्माकडून किंवा इतर कोणाकडूनही मागे फिरवले जाऊ शकत नाही.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อตฺถญฺญู, ธมฺมญฺญู, มตฺตญฺญู, กาลญฺญู, ปริสญฺญู. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ ธมฺมจกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, या जगात तथागत, अर्हत, सम्यक सम्बुद्ध अत्थञ्ञू (परमार्थ/हित जाणणारे) आहेत, धम्मञ्ञू (सत्य/धर्म जाणणारे) आहेत, मत्तञ्ञू (प्रमाण/मर्यादा जाणणारे) आहेत, कालञ्ञू (योग्य वेळ जाणणारे) आहेत आणि परिसञ्ञू (परिषद/सभा जाणणारे) आहेत. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेले तथागत, अर्हत, सम्यक सम्बुद्ध धर्मानेच अनुत्तर धम्मचक्र प्रवर्तित करतात; ते धम्मचक्र या जगात कोणत्याही श्रमणाकडून, ब्राह्मणाकडून, देवाकडून, माराकडून, ब्रह्माकडून किंवा इतर कोणाकडूनही मागे फिरवले जाऊ शकत नाही. पहिले (सुत्त समाप्त).

๒. ทุติยจกฺกานุวตฺตนสุตฺตํ

२. दुसरे चक्कानुवत्तन सुत्त

๑๓๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต ปิตรา ปวตฺติตํ จกฺกํ ธมฺเมเนว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

१३२. भिक्खूहो, पाच अंगांनी युक्त असलेला चक्रवर्ती राजाचा ज्येष्ठ पुत्र, आपल्या पित्याने प्रवर्तित केलेले चक्र धर्मानेच अनुप्रवर्तित करतो; ते चक्र मानवी रूपातील कोणत्याही शत्रू प्राण्याकडून मागे फिरवले जाऊ शकत नाही.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อตฺถญฺญู จ โหติ, ธมฺมญฺญู จ, มตฺตญฺญู จ, กาลญฺญู จ, ปริสญฺญู จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต ปิตรา ปวตฺติตํ จกฺกํ ธมฺเมเนว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

कोणत्या पाच अंगांनी? भिक्खूहो, या जगात चक्रवर्ती राजाचा ज्येष्ठ पुत्र अत्थञ्ञू असतो, धम्मञ्ञू असतो, मत्तञ्ञू असतो, कालञ्ञू असतो आणि परिसञ्ञू असतो. भिक्खूहो, या पाच अंगांनी युक्त असलेला चक्रवर्ती राजाचा ज्येष्ठ पुत्र, आपल्या पित्याने प्रवर्तित केलेले चक्र धर्मानेच अनुप्रवर्तित करतो; ते चक्र मानवी रूपातील कोणत्याही शत्रू प्राण्याकडून मागे फिरवले जाऊ शकत नाही.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สาริปุตฺโต ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ สมฺมเทว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

त्याचप्रमाणे, भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेले सारिपुत्त, तथागतांनी प्रवर्तित केलेले अनुत्तर धम्मचक्र योग्य प्रकारे अनुप्रवर्तित करतात; ते धम्मचक्र या जगात कोणत्याही श्रमणाकडून, ब्राह्मणाकडून, देवाकडून, माराकडून, ब्रह्माकडून किंवा इतर कोणाकडूनही मागे फिरवले जाऊ शकत नाही.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต อตฺถญฺญู, ธมฺมญฺญู, มตฺตญฺญู, กาลญฺญู, ปริสญฺญู. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สาริปุตฺโต ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ สมฺมเทว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, या जगात सारिपुत्त अत्थञ्ञू आहेत, धम्मञ्ञू आहेत, मत्तञ्ञू आहेत, कालञ्ञू आहेत आणि परिसञ्ञू आहेत. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेले सारिपुत्त, तथागतांनी प्रवर्तित केलेले अनुत्तर धम्मचक्र योग्य प्रकारे अनुप्रवर्तित करतात; ते धम्मचक्र या जगात कोणत्याही श्रमणाकडून, ब्राह्मणाकडून, देवाकडून, माराकडून, ब्रह्माकडून किंवा इतर कोणाकडूनही मागे फिरवले जाऊ शकत नाही. दुसरे (सुत्त समाप्त).

๓. ธมฺมราชาสุตฺตํ

३. धम्मराजा सुत्त

๑๓๓. ‘‘โยปิ [Pg.132] โส, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา, โสปิ น อราชกํ จกฺกํ วตฺเตตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ราชา’’ติ? ‘‘ธมฺโม, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ.

१३३. भिक्खूहो, जो चक्रवर्ती राजा धार्मिक आणि धर्मराजा असतो, तो देखील राजाशिवाय (सर्वोच्च शासकाशिवाय) चक्र प्रवर्तित करत नाही. असे म्हटले असता, एका भिक्खूने भगवंतांना विचारले, "पण भंते, धार्मिक आणि धर्मराजा असलेल्या चक्रवर्ती राजाचा राजा कोण आहे?" भगवंतांनी उत्तर दिले, "भिक्खू, तो धर्म (धम्म) आहे."

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ อนฺโตชนสฺมึ.

भिक्खू, या जगात धार्मिक आणि धर्मराजा असलेला चक्रवर्ती राजा धर्माचाच आश्रय घेऊन, धर्माचा सत्कार करून, धर्माचा आदर करून, धर्माची पूजा करून, धर्मालाच आपला ध्वज, धर्मालाच आपला केतू (निशाण) आणि धर्मालाच आपले अधिपति बनवून, आपल्या अंतःपुरातील (राजवाड्यातील) लोकांचे धर्मानुसार रक्षण, संरक्षण आणि सुरक्षा सुनिश्चित करतो.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ขตฺติเยสุ อนุยนฺเตสุ …เป… พลกายสฺมึ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคมชานปเทสุ สมณพฺราหฺมเณสุ มิคปกฺขีสุ. ส โข โส, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อนฺโตชนสฺมึ ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ขตฺติเยสุ อนุยนฺเตสุ พลกายสฺมึ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคมชานปเทสุ สมณพฺราหฺมเณสุ มิคปกฺขีสุ ธมฺเมเนว จกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

पुन्हा, भिक्खू, धार्मिक आणि धर्मराजा असलेला चक्रवर्ती राजा धर्माचाच आश्रय घेऊन, धर्माचा सत्कार करून, धर्माचा आदर करून, धर्माची पूजा करून, धर्मालाच आपला ध्वज, धर्मालाच आपला केतू आणि धर्मालाच आपले अधिपति बनवून, क्षत्रिय राजे आणि मांडलिक राजांमध्ये... पे... सैन्यामध्ये, ब्राह्मण आणि गृहपतींमध्ये, नगरातील व जनपदातील लोकांमध्ये, श्रमण-ब्राह्मणांमध्ये आणि पशू-पक्ष्यांमध्ये धर्मानुसार रक्षण, संरक्षण आणि सुरक्षा सुनिश्चित करतो. भिक्खू, तो धार्मिक आणि धर्मराजा असलेला चक्रवर्ती राजा धर्माचाच आश्रय घेऊन, धर्माचा सत्कार करून, धर्माचा आदर करून, धर्माची पूजा करून, धर्मालाच आपला ध्वज, धर्मालाच आपला केतू आणि धर्मालाच आपले अधिपति बनवून, अंतःपुरातील लोकांमध्ये धर्मानुसार रक्षण, संरक्षण आणि सुरक्षा सुनिश्चित करून, तसेच क्षत्रिय राजे आणि मांडलिक राजांमध्ये, सैन्यामध्ये, ब्राह्मण आणि गृहपतींमध्ये, नगरातील व जनपदातील लोकांमध्ये, श्रमण-ब्राह्मणांमध्ये आणि पशू-पक्ष्यांमध्ये धर्मानुसार रक्षण, संरक्षण आणि सुरक्षा सुनिश्चित करून धर्मानेच चक्र प्रवर्तित करतो; ते चक्र मानवी रूपातील कोणत्याही शत्रू प्राण्याकडून मागे फिरवले जाऊ शकत नाही.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ภิกฺขูสุ – ‘เอวรูปํ กายกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ กายกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ วจีกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ วจีกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ มโนกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ มโนกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูโป อาชีโว เสวิตพฺโพ, เอวรูโป อาชีโว น เสวิตพฺโพ; เอวรูโป คามนิคโม เสวิตพฺโพ, เอวรูโป คามนิคโม น เสวิตพฺโพ’ติ.

“त्याचप्रमाणे, हे भिक्खू, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध, धम्मिक (धर्माचे पालन करणारे), धम्मराज, केवळ धम्माचाच आश्रय घेऊन, धम्माचा सत्कार करत, धम्माचा आदर करत, धम्माचा सन्मान करत, धम्मालाच आपला ध्वज, धम्मालाच आपली पताका आणि धम्मालाच आपले अधिपति मानून, भिक्खूंसाठी धम्मानुसार संरक्षण, निवारा आणि सुरक्षा प्रदान करतात (असे सांगून की) – ‘अशा प्रकारच्या कायिक कर्माचे आचरण करावे, अशा प्रकारच्या कायिक कर्माचे आचरण करू नये; अशा प्रकारच्या वचीकर्माचे आचरण करावे, अशा प्रकारच्या वचीकर्माचे आचरण करू नये; अशा प्रकारच्या मनोकर्माचे आचरण करावे, अशा प्रकारच्या मनोकर्माचे आचरण करू नये; अशा प्रकारच्या आजीविकेचे आचरण करावे, अशा प्रकारच्या आजीविकेचे आचरण करू नये; अशा प्रकारच्या ग्राम किंवा नगराचा आश्रय घ्यावा, अशा प्रकारच्या ग्राम किंवा नगराचा आश्रय घेऊ नये.’”

‘‘ปุน [Pg.133] จปรํ, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ภิกฺขุนีสุ …เป… อุปาสเกสุ…เป… อุปาสิกาสุ – ‘เอวรูปํ กายกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ กายกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ วจีกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ วจีกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ มโนกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ มโนกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูโป อาชีโว เสวิตพฺโพ, เอวรูโป อาชีโว น เสวิตพฺโพ; เอวรูโป คามนิคโม เสวิตพฺโพ, เอวรูโป คามนิคโม น เสวิตพฺโพ’’’ติ.

“पुन्हा, हे भिक्खू, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध, धम्मिक, धम्मराज, केवळ धम्माचाच आश्रय घेऊन, धम्माचा सत्कार करत, धम्माचा आदर करत, धम्माचा सन्मान करत, धम्मालाच आपला ध्वज, धम्मालाच आपली पताका आणि धम्मालाच आपले अधिपति मानून, भिक्खुणींमध्ये... पे... उपासकांमध्ये... पे... उपासिकांमध्ये धम्मानुसार संरक्षण, निवारा आणि सुरक्षा प्रदान करतात (असे सांगून की) – ‘अशा प्रकारच्या कायिक कर्माचे आचरण करावे, अशा प्रकारच्या कायिक कर्माचे आचरण करू नये; अशा प्रकारच्या वचीकर्माचे आचरण करावे, अशा प्रकारच्या वचीकर्माचे आचरण करू नये; अशा प्रकारच्या मनोकर्माचे आचरण करावे, अशा प्रकारच्या मनोकर्माचे आचरण करू नये; अशा प्रकारच्या आजीविकेचे आचरण करावे, अशा प्रकारच्या आजीविकेचे आचरण करू नये; अशा प्रकारच्या ग्राम किंवा नगराचा आश्रय घ्यावा, अशा प्रकारच्या ग्राम किंवा नगराचा आश्रय घेऊ नये.’”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ภิกฺขูสุ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ภิกฺขุนีสุ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อุปาสเกสุ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อุปาสิกาสุ ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“हे भिक्खू, ते तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध, धम्मिक, धम्मराज, केवळ धम्माचाच आश्रय घेऊन, धम्माचा सत्कार करत, धम्माचा आदर करत, धम्माचा सन्मान करत, धम्मालाच आपला ध्वज, धम्मालाच आपली पताका आणि धम्मालाच आपले अधिपति मानून, भिक्खूंमध्ये धम्मानुसार संरक्षण, निवारा आणि सुरक्षा प्रदान करून; भिक्खुणींमध्ये धम्मानुसार संरक्षण, निवारा आणि सुरक्षा प्रदान करून; उपासकांमध्ये धम्मानुसार संरक्षण, निवारा आणि सुरक्षा प्रदान करून; उपासिकांमध्ये धम्मानुसार संरक्षण, निवारा आणि सुरक्षा प्रदान करून, केवळ धम्माद्वारेच अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) धम्मचक्र प्रवर्तित करतात. ते धम्मचक्र या लोकात कोणत्याही श्रमणाद्वारे, ब्राह्मणाद्वारे, देवाद्वांरे, माराद्वारे, ब्रह्माद्वारे किंवा इतर कोणाहीद्वारे मागे फिरवले जाऊ शकत नाही.” तिसरे.

๔. ยสฺสํทิสํสุตฺตํ

४. यस्संगदिस सुत्त

๑๓๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, สกสฺมึเยว วิชิเต วิหรติ.

१३४. “भिक्खूंनो, पाच अंगांनी युक्त असलेला, मस्तकावर राज्याभिषेक झालेला क्षत्रिय राजा ज्या ज्या दिशेला राहतो, तो आपल्या स्वतःच्याच राज्यात राहतो.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร; พลวา โข ปน โหติ จตุรงฺคินิยา เสนาย สมนฺนาคโต อสฺสวาย โอวาทปฏิกราย; ปริณายโก โข ปนสฺส โหติ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ; ตสฺสิเม จตฺตาโร ธมฺมา ยสํ ปริปาเจนฺติ. โส อิมินา ยสปญฺจเมน [Pg.134] ธมฺเมน สมนฺนาคโต ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, สกสฺมึเยว วิชิเต วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, ภิกฺขเว, โหติ วิชิตาวีนํ.

“कोणत्या पाच अंगांनी? येथे, भिक्खूंनो, मस्तकावर राज्याभिषेक झालेला क्षत्रिय राजा माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंकडून सुजात (उत्कृष्ट कुळात जन्मलेला) असतो, सातव्या पिढीपर्यंत त्याची मातृवंश व पितृवंश परंपरा शुद्ध असते, जन्माच्या बाबतीत त्याच्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जात नाही किंवा त्याची निंदा केली जात नाही; तो समृद्ध असतो, त्याच्याकडे विपुल धनसंपत्ती आणि ऐश्वर्य असते, त्याचे खजिने आणि कोठारे पूर्ण भरलेली असतात; तो बलवान असतो, त्याच्याकडे त्याच्या आज्ञा पाळणारी आणि उपदेशांचे पालन करणारी चतुरंग सेना असते; त्याचा मुख्य सल्लागार (परिणायक) हा बुद्धिमान, चतुर, प्रज्ञावान आणि भूतकाळ, भविष्यकाळ व वर्तमानकाळातील हिताचा विचार करण्यास समर्थ असतो; हे चार गुण त्याच्या कीर्तीला वाढवतात. कीर्ती हा पाचवा गुण असलेल्या या पाच गुणांनी युक्त असलेला तो राजा ज्या ज्या दिशेला राहतो, तो आपल्या स्वतःच्याच राज्यात राहतो. याचे कारण काय? कारण, भिक्खूंनो, विजयी राजांच्या बाबतीत असेच घडते.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, วิมุตฺตจิตฺโตว วิหรติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ชาติสมฺปนฺโน; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต พลสมฺปนฺโน; ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ปริณายกสมฺปนฺโน; ตสฺสิเม จตฺตาโร ธมฺมา วิมุตฺตึ ปริปาเจนฺติ. โส อิมินา วิมุตฺติปญฺจเมน ธมฺเมน สมนฺนาคโต ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ วิมุตฺตจิตฺโตว วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, ภิกฺขเว, โหติ วิมุตฺตจิตฺตาน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू ज्या ज्या दिशेला राहतो, तो विमुक्तचित्त होऊनच राहतो. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू शीलवान असतो; तो प्रातिमोक्ष संवराने संयमित होऊन राहतो, उत्तम आचार आणि गोचराने युक्त असतो, अगदी लहान दोषांमध्येही भय पाहणारा असतो आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यात स्वतःला प्रशिक्षित करतो – जसा मस्तकावर राज्याभिषेक झालेला क्षत्रिय राजा सुजात असतो. तो बहुश्रुत असतो, ऐकलेले लक्षात ठेवणारा आणि ऐकलेल्याचा संग्रह करणारा असतो. जे धम्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थ आणि व्यंजनासह परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात, अशा धम्मांचे त्याने विपुल श्रवण केलेले असते, ते धम्म त्याने मुखोद्गत केलेले असतात, मनात साठवलेले असतात, विचाराने तपासलेले असतात आणि प्रज्ञेने चांगल्या प्रकारे जाणलेले असतात – जसा मस्तकावर राज्याभिषेक झालेला क्षत्रिय राजा समृद्ध, विपुल धनसंपत्ती आणि ऐश्वर्य असलेला, खजिने आणि कोठारे पूर्ण भरलेला असतो. तो अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी दृढ प्रयत्नशील असतो, तो बलवान, दृढ पराक्रमी असतो आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत आपली धुरा कधीही खाली ठेवत नाही – जसा मस्तकावर राज्याभिषेक झालेला क्षत्रिय राजा बलसंपन्न असतो. तो प्रज्ञावान असतो; तो उदय आणि अस्त जाणणाऱ्या, आर्य, भेदक आणि दुःखाचा पूर्ण क्षय करणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असतो – जसा मस्तकावर राज्याभिषेक झालेला क्षत्रिय राजा परिणायकसंपन्न असतो. त्याचे हे चार गुण त्याच्या विमुक्तीला परिपक्व करतात. विमुक्ती हा पाचवा गुण असलेल्या या पाच गुणांनी युक्त असलेला तो भिक्खू ज्या ज्या दिशेला राहतो, तो विमुक्तचित्त होऊनच राहतो. याचे कारण काय? कारण, भिक्खूंनो, विमुक्तचित्त असलेल्यांच्या बाबतीत असेच घडते.” चौथे.

๕. ปฐมปตฺถนาสุตฺตํ

५. प्रथम पत्थना सुत्त

๑๓๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต รชฺชํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อภิรูโป โหติ [Pg.135] ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต; มาตาปิตูนํ ปิโย โหติ มนาโป; เนคมชานปทสฺส ปิโย โหติ มนาโป; ยานิ ตานิ รญฺญํ ขตฺติยานํ มุทฺธาวสิตฺตานํ สิปฺปฏฺฐานานิ หตฺถิสฺมึ วา อสฺสสฺมึ วา รถสฺมึ วา ธนุสฺมึ วา ถรุสฺมึ วา ตตฺถ สิกฺขิโต โหติ อนวโย.

१३५. “भिक्खूंनो, पाच अंगांनी युक्त असलेला, मस्तकावर राज्याभिषेक झालेल्या क्षत्रिय राजाचा ज्येष्ठ पुत्र राज्याची आकांक्षा धरतो. कोणत्या पाच अंगांनी? येथे, भिक्खूंनो, मस्तकावर राज्याभिषेक झालेल्या क्षत्रिय राजाचा ज्येष्ठ पुत्र माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंकडून सुजात असतो, सातव्या पिढीपर्यंत त्याची मातृवंश व पितृवंश परंपरा शुद्ध असते, जन्माच्या बाबतीत त्याच्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जात नाही किंवा त्याची निंदा केली जात नाही; तो देखणा, दर्शनीय, प्रसन्न व्यक्तिमत्त्वाचा आणि अत्यंत सुंदर शरीरकांतीने युक्त असतो; तो आपल्या माता-पित्यांचा अत्यंत प्रिय आणि आवडता असतो; तो नगरातील व ग्रामीण भागातील प्रजेचा अत्यंत प्रिय आणि आवडता असतो; आणि मस्तकावर राज्याभिषेक झालेल्या क्षत्रिय राजांसाठी आवश्यक असलेल्या हत्तीवर बसणे, घोड्यावर बसणे, रथ चालवणे, धनुर्विद्या किंवा तलवारबाजी यांसारख्या सर्व कलांमध्ये तो प्रशिक्षित आणि निपुण असतो.”

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ มาตาปิตูนํ ปิโย มนาโป. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ เนคมชานปทสฺส ปิโย มนาโป. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ยานิ ตานิ รญฺญํ ขตฺติยานํ มุทฺธาวสิตฺตานํ สิปฺปฏฺฐานานิ หตฺถิสฺมึ วา อสฺสสฺมึ วา รถสฺมึ วา ธนุสฺมึ วา ถรุสฺมึ วา, ตตฺถ สิกฺขิโต อนวโย. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต รชฺชํ ปตฺเถติ.

“त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंनी सुजात आहे, सातव्या पिढीपर्यंत माझी मातृवंश-पितृवंश परंपरा शुद्ध आहे, जन्माच्या वादावरून माझ्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जाऊ शकत नाही किंवा माझी निंदा केली जाऊ शकत नाही. मग मी राज्याची इच्छा का करू नये! मी देखणा, दर्शनीय, प्रसन्न आणि अत्यंत सुंदर शरीरयष्टीने युक्त आहे. मग मी राज्याची इच्छा का करू नये! मी माझ्या माता-पित्यांचा प्रिय आणि आवडता आहे. मग मी राज्याची इच्छा का करू नये! मी नगरातील आणि ग्रामीण भागातील लोकांचा प्रिय आणि आवडता आहे. मग मी राज्याची इच्छा का करू नये! अभिषिक्त क्षत्रिय राजांना आवश्यक असणाऱ्या हत्ती चालवणे, घोडेस्वारी करणे, रथ चालवणे, धनुर्विद्या आणि तलवारबाजी या सर्व कलांमध्ये मी पूर्णपणे प्रशिक्षित आणि निपुण आहे. मग मी राज्याची इच्छा का करू नये!’ भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला, अभिषिक्त क्षत्रिय राजाचा ज्येष्ठ पुत्र राज्याची इच्छा करतो.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย; อสโฐ โหติ อมายาวี, ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา.

“त्याचप्रमाणे, भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आसवांच्या क्षयाची इच्छा करतो. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूहो, भिक्खू श्रद्धावान असतो, तो तथागतांच्या बोधीवर श्रद्धा ठेवतो – ‘ते भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवान आहेत.’ तो निरोगी आणि व्याधीमुक्त असतो; त्याची पचनशक्ती समतोल असते, जी फार थंडही नसते आणि फार उष्णही नसते, तर मध्यम आणि साधनेसाठी अनुकूल असते; तो निष्कपट आणि मायारहित असतो, तो शास्त्यांकडे किंवा सुज्ञ सब्रह्मचाऱ्यांकडे स्वतःला जसा आहे तसा प्रकट करतो; तो अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी दृढ प्रयत्नशील असतो, तो बलवान, पराक्रमी आणि कुशल धर्मांच्या आचरणात तत्पर असतो; तो प्रज्ञावान असतो, उदय आणि अस्त जाणणाऱ्या, आर्य, भेदक आणि दुःखाचा पूर्णपणे नाश करणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असतो.”

‘‘ตสฺส [Pg.136] เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ สทฺโธ, สทฺทหามิ ตถาคตสฺส โพธึ – อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ‘กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อสโฐ อมายาวี ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อารทฺธวีริโย วิหรามิ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ปญฺญวา อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी श्रद्धावान आहे, मी तथागतांच्या बोधीवर श्रद्धा ठेवतो – ते भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्ध...पे... देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवान आहेत. मग मी आसवांच्या क्षयाची इच्छा का करू नये! मी निरोगी आणि व्याधीमुक्त आहे, माझी पचनशक्ती समतोल आहे, जी फार थंडही नाही आणि फार उष्णही नाही, तर मध्यम आणि साधनेसाठी अनुकूल आहे. मग मी आसवांच्या क्षयाची इच्छा का करू नये! मी निष्कपट आणि मायारहित आहे, मी शास्त्यांकडे किंवा सुज्ञ सब्रह्मचाऱ्यांकडे स्वतःला जसा आहे तसा प्रकट करतो. मग मी आसवांच्या क्षयाची इच्छा का करू नये! मी अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी दृढ प्रयत्नशील आहे, मी बलवान, पराक्रमी आणि कुशल धर्मांच्या आचरणात तत्पर आहे. मग मी आसवांच्या क्षयाची इच्छा का करू नये! मी प्रज्ञावान आहे, उदय आणि अस्त जाणणाऱ्या, आर्य, भेदक आणि दुःखाचा पूर्णपणे नाश करणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त आहे. मग मी आसवांच्या क्षयाची इच्छा का करू नये!’ भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आसवांच्या क्षयाची इच्छा करतो.” पाचवे सुत्त समाप्त.

๖. ทุติยปตฺถนาสุตฺตํ

६. दुसरे पत्थना सुत्त

๑๓๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต โอปรชฺชํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อภิรูโป โหติ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต; มาตาปิตูนํ ปิโย โหติ มนาโป, พลกายสฺส ปิโย โหติ มนาโป; ปณฺฑิโต โหติ วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ.

१३६. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला, अभिषिक्त क्षत्रिय राजाचा ज्येष्ठ पुत्र उपराजपदाची इच्छा करतो. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूहो, अभिषिक्त क्षत्रिय राजाचा ज्येष्ठ पुत्र माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंनी सुजात असतो, सातव्या पिढीपर्यंत त्याची मातृवंश-पितृवंश परंपरा शुद्ध असते, जन्माच्या वादावरून त्याच्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जाऊ शकत नाही किंवा त्याची निंदा केली जाऊ शकत नाही; तो देखणा, दर्शनीय, प्रसन्न आणि अत्यंत सुंदर शरीरयष्टीने युक्त असतो; तो आपल्या माता-पित्यांचा प्रिय आणि आवडता असतो, तसेच सैन्याचा प्रिय आणि आवडता असतो; तो बुद्धिमान, चतुर, प्रज्ञावान आणि भूतकाळ, भविष्यकाळ व वर्तमानकाळातील हिताचा विचार करण्यास समर्थ असतो.”

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ มาตาปิตูนํ ปิโย [Pg.137] มนาโป. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ พลกายสฺส ปิโย มนาโป. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต โอปรชฺชํ ปตฺเถติ.

“त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंनी सुजात आहे, सातव्या पिढीपर्यंत माझी मातृवंश-पितृवंश परंपरा शुद्ध आहे, जन्माच्या वादावरून माझ्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जाऊ शकत नाही किंवा माझी निंदा केली जाऊ शकत नाही. मग मी उपराजपदाची इच्छा का करू नये! मी देखणा, दर्शनीय, प्रसन्न आणि अत्यंत सुंदर शरीरयष्टीने युक्त आहे. मग मी उपराजपदाची इच्छा का करू नये! मी माझ्या माता-पित्यांचा प्रिय आणि आवडता आहे. मग मी उपराजपदाची इच्छा का करू नये! मी सैन्याचा प्रिय आणि आवडता आहे. मग मी उपराजपदाची इच्छा का करू नये! मी बुद्धिमान, चतुर, प्रज्ञावान आणि भूतकाळ, भविष्यकाळ व वर्तमानकाळातील हिताचा विचार करण्यास समर्थ आहे. मग मी उपराजपदाची इच्छा का करू नये!’ भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला, अभिषिक्त क्षत्रिय राजाचा ज्येष्ठ पुत्र उपराजपदाची इच्छा करतो.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต โหติ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา.

“त्याचप्रमाणे, भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आसवांच्या क्षयाची इच्छा करतो. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूहो, भिक्खू शीलवान असतो...पे... शील नियमांचे ग्रहण करून त्यात स्वतःला प्रशिक्षित करतो; तो बहुश्रुत असतो...पे... प्रज्ञेने सत्याचा चांगला वेध घेतलेला असतो; चार स्मृतिप्रस्थानांमध्ये त्याचे चित्त चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित असते; तो अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी दृढ प्रयत्नशील असतो, तो बलवान, पराक्रमी आणि कुशल धर्मांच्या आचरणात तत्पर असतो; तो प्रज्ञावान असतो, उदय आणि अस्त जाणणाऱ्या, आर्य, भेदक आणि दुःखाचा पूर्णपणे नाश करणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असतो.”

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ สีลวา, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรามิ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขามิ สิกฺขาปเทสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ พหุสฺสุโต สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปา เม ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อารทฺธวีริโย วิหรามิ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ปญฺญวา อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“त्या भिक्खूच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी शीलवान आहे, पातिमोक्ख संवराने संवरित होऊन राहतो, आचार आणि गोचराने संपन्न आहे, अगदी लहान दोषांमध्येही भय पाहणारा आहे, आणि समादान करून शिक्षापदांचे पालन करतो. मग मी आसवांच्या क्षयाची (नाशाची) आकांक्षा का करू नये! मी बहुश्रुत आहे, श्रुत धरून ठेवणारा आहे, श्रुताचा संचय करणारा आहे. जे धर्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थयुक्त आणि व्यंजनयुक्त आहेत, जे केवळ परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात, असे धर्म मी बहुश्रुत केले आहेत, कंठस्थ केले आहेत, वाणीने सराव केला आहे, मनाने चिंतन केले आहे आणि दृष्टीने पूर्णपणे जाणले आहे. मग मी आसवांच्या क्षयाची आकांक्षा का करू नये! माझे चित्त चार सतिपट्ठानांमध्ये चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित आहे. मग मी आसवांच्या क्षयाची आकांक्षा का करू नये! मी अकुशल धर्मांच्या प्रहाणासाठी आणि कुशल धर्मांच्या प्राप्तीसाठी दृढ वीर्य (प्रयत्न) करणारा आहे, बलवान आहे, दृढ पराक्रमी आहे आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत जबाबदारी न सोडणारा आहे. मग मी आसवांच्या क्षयाची आकांक्षा का करू नये! मी प्रज्ञावान आहे, उदय आणि अस्त जाणणाऱ्या, आर्यांच्या, भेदक आणि दुःखाचा सम्यक क्षय करणाऱ्या प्रज्ञेने संपन्न आहे. मग मी आसवांच्या क्षयाची आकांक्षा का करू नये!’ भिक्खूंनो, या पाच धर्मांनी संपन्न असलेला भिक्खू आसवांच्या क्षयाची आकांक्षा करतो.” सहावे सूत्र समाप्त।

๗. อปฺปํสุปติสุตฺตํ

७. अप्पंसुपति सुत्त (अल्प निद्रा सूत्र)

๑๓๗. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.138], ภิกฺขเว, อปฺปํ รตฺติยา สุปนฺติ, พหุํ ชคฺคนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิตฺถี, ภิกฺขเว, ปุริสาธิปฺปายา อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. ปุริโส, ภิกฺขเว, อิตฺถาธิปฺปาโย อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. โจโร, ภิกฺขเว, อาทานาธิปฺปาโย อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. ราชา, ภิกฺขเว, ราชกรณีเยสุ ยุตฺโต อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. ภิกฺขุ, ภิกฺขเว, วิสํโยคาธิปฺปาโย อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อปฺปํ รตฺติยา สุปนฺติ, พหุํ ชคฺคนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

१३७. “भिक्खूंनो, हे पाच जण रात्री खूप कमी झोपतात आणि जास्त वेळ जागे राहतात. कोणते पाच? भिक्खूंनो, पुरुषाची इच्छा करणारी स्त्री रात्री कमी झोपते आणि जास्त वेळ जागी राहते. भिक्खूंनो, स्त्रीची इच्छा करणारा पुरुष रात्री कमी झोपतो आणि जास्त वेळ जागा राहतो. भिक्खूंनो, चोरी करण्याची इच्छा असणारा चोर रात्री कमी झोपतो आणि जास्त वेळ जागा राहतो. भिक्खूंनो, राजा आपल्या राजकार्यात व्यस्त असल्यामुळे रात्री कमी झोपतो आणि जास्त वेळ जागा राहतो. भिक्खूंनो, विसंयोगाची (बंधनांतून मुक्तीची किंवा निर्वाणाची) इच्छा असणारा भिक्खू रात्री कमी झोपतो आणि जास्त वेळ जागा राहतो. भिक्खूंनो, हे पाच जण रात्री कमी झोपतात आणि जास्त वेळ जागे राहतात.” सातवे सूत्र समाप्त।

๘. ภตฺตาทกสุตฺตํ

८. भत्तादक सुत्त (अन्न भक्षक सूत्र)

๑๓๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ภตฺตาทโก จ โหติ โอกาสผรโณ จ ลณฺฑสารโณ จ สลากคฺคาหี จ รญฺโญ นาโคตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ภตฺตาทโก จ โอกาสผรโณ จ ลณฺฑสารโณ จ สลากคฺคาหี จ, รญฺโญ นาโคตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

१३८. “भिक्खूंनो, पाच अंगांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती केवळ अन्न खाणारा, जागा व्यापणारा, विष्ठा टाकणारा आणि मोजणीच्या वेळी शलाका (काठी) घेणारा ठरतो, तरीही त्याला ‘राजाचा हत्ती’ म्हणूनच गणले जाते. कोणते पाच? भिक्खूंनो, या जगात राजाचा हत्ती रूपांना सहन करू शकत नाही, शब्दांना सहन करू शकत नाही, गंधांना सहन करू शकत नाही, रसांना सहन करू शकत नाही आणि स्पर्शांना सहन करू शकत नाही. भिक्खूंनो, या पाच अंगांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती केवळ अन्न खाणारा, जागा व्यापणारा, विष्ठा टाकणारा आणि शलाका घेणारा ठरतो, तरीही त्याला ‘राजाचा हत्ती’ म्हणूनच गणले जाते.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภตฺตาทโก จ โหติ, โอกาสผรโณ จ มญฺจปีฐมทฺทโน จ สลากคฺคาหี จ, ภิกฺขุตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภตฺตาทโก จ โหติ โอกาสผรโณ จ มญฺจปีฐมทฺทโน จ สลากคฺคาหี จ, ภิกฺขุตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू केवळ अन्न खाणारा, जागा व्यापणारा, मंचक व पीठ (खाटा व आसने) मोडणारा आणि मोजणीच्या वेळी शलाका घेणारा ठरतो, तरीही त्याला ‘भिक्खू’ म्हणूनच गणले जाते. कोणते पाच? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू रूपांना सहन करू शकत नाही, शब्दांना सहन करू शकत नाही, गंधांना सहन करू शकत नाही, रसांना सहन करू शकत नाही आणि स्पर्शांना सहन करू शकत नाही. भिक्खूंनो, या पाच धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू केवळ अन्न खाणारा, जागा व्यापणारा, मंचक व पीठ मोडणारा आणि शलाका घेणारा ठरतो, तरीही त्याला ‘भिक्खू’ म्हणूनच गणले जाते.” आठवे सूत्र समाप्त।

๙. อกฺขมสุตฺตํ

९. अक्खम सुत्त (असह्य सूत्र)

๑๓๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค น ราชารโห โหติ น ราชโภคฺโค, น รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ[Pg.139]. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

१३९. “भिक्खूंनो, पाच अंगांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती राजासाठी योग्य नसतो, राजाच्या उपयोगाचा नसतो आणि राजाचे अंग (वैशिष्ट्य) म्हणून गणला जात नाही. कोणत्या पाच अंगांनी? भिक्खूंनो, या जगात राजाचा हत्ती रूपांना सहन करू शकत नाही, शब्दांना सहन करू शकत नाही, गंधांना सहन करू शकत नाही, रसांना सहन करू शकत नाही आणि स्पर्शांना सहन करू शकत नाही.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิกายํ วา ทิสฺวา อสฺสกายํ วา ทิสฺวา รถกายํ วา ทิสฺวา ปตฺติกายํ วา ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ.

“आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती रूपांना कसा काय सहन करू शकत नाही? भिक्खूंनो, या जगात राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर हत्तींचे सैन्य, घोड्यांचे सैन्य, रथांचे सैन्य किंवा पायदळ पाहून घाबरतो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धात उतरू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती रूपांना सहन करू शकत नाही.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิสทฺทํ วา สุตฺวา อสฺสสทฺทํ วา สุตฺวา รถสทฺทํ วา สุตฺวา ปตฺติสทฺทํ วา สุตฺวา เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทํ วา สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ สทฺทานํ.

“आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती शब्दांना कसा काय सहन करू शकत नाही? भिक्खूंनो, या जगात राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर हत्तींचे आवाज, घोड्यांचे आवाज, रथांचे आवाज, पायदळाचे आवाज किंवा भेरी, ढोल, शंख आणि नगारे यांचे आवाज ऐकून घाबरतो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धात उतरू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती शब्दांना सहन करू शकत नाही.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ คนฺธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เย เต รญฺโญ นาคา อภิชาตา สงฺคามาวจรา เตสํ มุตฺตกรีสสฺส คนฺธํ ฆายิตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ คนฺธานํ.

“आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती गंधांना कसा काय सहन करू शकत नाही? भिक्खूंनो, या जगात राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर जे कुलीन आणि युद्धात अनुभवी असलेले राजाचे हत्ती आहेत, त्यांच्या मलमूत्राचा वास घेऊन घाबरतो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धात उतरू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती गंधांना सहन करू शकत नाही.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอกิสฺสา วา ติโณทกทตฺติยา วิมานิโต ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา ติโณทกทตฺตีหิ วิมานิโต สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รสานํ.

“आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती रसांना कसा काय सहन करू शकत नाही? भिक्खूंनो, या जगात राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर जर त्याला एक वेळ किंवा दोन, तीन, चार किंवा पाच वेळा गवत व पाणी न मिळाल्यामुळे त्याचा मानभंग झाला, तर तो घाबरतो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धात उतरू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती रसांना सहन करू शकत नाही.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอเกน วา สรเวเคน วิทฺโธ, ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา สรเวเคหิ วิทฺโธ สํสีทติ วิสีทติ, น [Pg.140] สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

“आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती स्पर्शांना कसा काय सहन करू शकत नाही? भिक्खूंनो, या जगात राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर जर त्याला एक बाण लागला, किंवा दोन, तीन, चार किंवा पाच बाण लागले, तर तो घाबरतो, मागे सरकतो, धीर धरू शकत नाही आणि युद्धात उतरू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती स्पर्शांना सहन करू शकत नाही.”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค น ราชารโห โหติ น ราชโภคฺโค น รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“भिक्खूंनो, या पाच अंगांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती राजासाठी योग्य नसतो, राजाच्या उपयोगाचा नसतो आणि राजाचे अंग म्हणून गणला जात नाही.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น อาหุเนยฺโย โหติ น ปาหุเนยฺโย น ทกฺขิเณยฺโย น อญฺชลิกรณีโย น อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

भिक्खूंनो, त्याचप्रमाणे, पाच अंगांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय्य नसतो, पाहुनेय्य नसतो, दक्खिणेय्य नसतो, अंजलि-करणीय नसतो आणि जगासाठी अनुत्तर पुण्यक्षेत्र नसतो. कोणत्या पाच अंगांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू रूपांविषयी अक्षम असतो, शब्दांविषयी अक्षम असतो, गंधांविषयी अक्षम असतो, रसांविषयी अक्षम असतो आणि स्पर्शांविषयी अक्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รชนีเย รูเป สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ.

आणि भिक्खूंनो, भिक्खू रूपांविषयी अक्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू डोळ्यांनी रूप पाहून, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या रूपावर आसक्त होतो आणि आपले चित्त एकाग्र करू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू रूपांविषयी अक्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสเตน สทฺทํ สุตฺวา รชนีเย สทฺเท สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ สทฺทานํ.

आणि भिक्खूंनो, भिक्खू शब्दांविषयी अक्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू कानांनी शब्द ऐकून, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या शब्दावर आसक्त होतो आणि आपले चित्त एकाग्र करू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू शब्दांविषयी अक्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ คนฺธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา รชนีเย คนฺเธ สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ คนฺธานํ.

आणि भिक्खूंनो, भिक्खू गंधांविषयी अक्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू नाकाने गंध घेऊन, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या गंधावर आसक्त होतो आणि आपले चित्त एकाग्र करू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू गंधांविषयी अक्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา รชนีเย รเส สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รสานํ.

आणि भिक्खूंनो, भिक्खू रसांविषयी अक्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू जिभेने रस चाखून, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या रसावर आसक्त होतो आणि आपले चित्त एकाग्र करू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू रसांविषयी अक्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา รชนีเย โผฏฺฐพฺเพ สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

आणि भिक्खूंनो, भिक्खू स्पर्शांविषयी अक्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू शरीराने स्पर्शाचा अनुभव घेऊन, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या स्पर्शावर आसक्त होतो आणि आपले चित्त एकाग्र करू शकत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू स्पर्शांविषयी अक्षम असतो.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น อาหุเนยฺโย โหติ น ปาหุเนยฺโย น ทกฺขิเณยฺโย น อญฺชลิกรณีโย น อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय्य नसतो, पाहुनेय्य नसतो, दक्खिणेय्य नसतो, अंजलि-करणीय नसतो आणि जगासाठी अनुत्तर पुण्यक्षेत्र नसतो.

‘‘ปญฺจหิ[Pg.141], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

भिक्खूंनो, पाच अंगांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती राजासाठी योग्य असतो, राजाच्या उपभोगासाठी असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणूनच गणला जातो. कोणत्या पाच अंगांनी? येथे, भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती रूपांविषयी क्षम असतो, शब्दांविषयी क्षम असतो, गंधांविषयी क्षम असतो, रसांविषयी क्षम असतो आणि स्पर्शांविषयी क्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิกายํ วา ทิสฺวา อสฺสกายํ วา ทิสฺวา รถกายํ วา ทิสฺวา ปตฺติกายํ วา ทิสฺวา น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รูปานํ.

आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती रूपांविषयी क्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर हत्तींचे सैन्य, घोड्यांचे सैन्य, रथांचे सैन्य किंवा पायदळ सैन्य पाहून घाबरत नाही, मागे हटत नाही, धीर धरून उभा राहतो आणि युद्धात उतरण्यास समर्थ असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती रूपांविषयी क्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิสทฺทํ วา สุตฺวา อสฺสสทฺทํ วา สุตฺวา รถสทฺทํ วา สุตฺวา ปตฺติสทฺทํ วา สุตฺวา เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทํ วา สุตฺวา น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ สทฺทานํ.

आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती शब्दांविषयी क्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर हत्तींचे आवाज, घोड्यांचे आवाज, रथांचे आवाज, पायदळाचे आवाज किंवा भेरी, पणव, शंख आणि दुंदुभींचे आवाज ऐकून घाबरत नाही, मागे हटत नाही, धीर धरून उभा राहतो आणि युद्धात उतरण्यास समर्थ असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती शब्दांविषयी क्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ คนฺธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เย เต รญฺโญ นาคา อภิชาตา สงฺคามาวจรา เตสํ มุตฺตกรีสสฺส คนฺธํ ฆายิตฺวา น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ คนฺธานํ.

आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती गंधांविषयी क्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर, जे उच्च कुळातील आणि युद्धात अनुभवी असलेले शत्रूचे हत्ती असतात, त्यांच्या मलमूत्राचा गंध घेऊनही घाबरत नाही, मागे हटत नाही, धीर धरून उभा राहतो आणि युद्धात उतरण्यास समर्थ असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती गंधांविषयी क्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอกิสฺสา วา ติโณทกทตฺติยา วิมานิโต ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา ติโณทกทตฺตีหิ วิมานิโต น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รสานํ.

आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती रसांविषयी क्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर, त्याला एकदा गवत व पाणी न मिळाल्यामुळे किंवा दोनदा, तीनदा, चारदा अथवा पाचदा गवत व पाणी न मिळाल्यामुळे तो घाबरत नाही, मागे हटत नाही, धीर धरून उभा राहतो आणि युद्धात उतरण्यास समर्थ असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती रसांविषयी क्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอเกน วา สรเวเคน วิทฺโธ, ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา สรเวเคหิ วิทฺโธ น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

आणि भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती स्पर्शांविषयी क्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर, एका बाणाने विद्ध झाला तरी, किंवा दोन, तीन, चार अथवा पाच बाणांनी विद्ध झाला तरी घाबरत नाही, मागे हटत नाही, धीर धरून उभा राहतो आणि युद्धात उतरण्यास समर्थ असतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे राजाचा हत्ती स्पर्शांविषयी क्षम असतो.

‘‘อิเมหิ [Pg.142] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

भिक्खूंनो, या पाच अंगांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती राजासाठी योग्य असतो, राजाच्या उपभोगासाठी असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणूनच गणला जातो.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

भिक्खूंनो, त्याचप्रमाणे, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय्य असतो, पाहुनेय्य असतो, दक्खिणेय्य असतो, अंजलि-करणीय असतो आणि जगासाठी अनुत्तर पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू रूपांविषयी क्षम असतो, शब्दांविषयी क्षम असतो, गंधांविषयी क्षम असतो, रसांविषयी क्षम असतो आणि स्पर्शांविषयी क्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รชนีเย รูเป น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ.

आणि भिक्खूंनो, भिक्खू रूपांविषयी क्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू डोळ्यांनी रूप पाहून, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या रूपावर आसक्त होत नाही आणि आपले चित्त एकाग्र करू शकतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू रूपांविषयी क्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสเตน สทฺทํ สุตฺวา รชนีเย สทฺเท น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สทฺทานํ.

आणि भिक्खूंनो, भिक्खू शब्दांविषयी क्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू कानांनी शब्द ऐकून, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या शब्दावर आसक्त होत नाही आणि आपले चित्त एकाग्र करू शकतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू शब्दांविषयी क्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ คนฺธานํ. อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา รชนีเย คนฺเธ น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ คนฺธานํ.

आणि भिक्खूंनो, भिक्खू गंधांविषयी क्षम कसा असतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू नाकाने गंध घेऊन, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या गंधावर आसक्त होत नाही आणि आपले चित्त एकाग्र करू शकतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू गंधांविषयी क्षम असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา รชนีเย รเส น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รสานํ.

आणि भिक्षूंनो, भिक्षू रसांचा (चवींचा) सहन करणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू जिभेने रसाची चव घेऊन, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या रसात अडकत नाही आणि आपले चित्त एकाग्र करण्यास समर्थ होतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, भिक्षू रसांचा सहन करणारा होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา รชนีเย โผฏฺฐพฺเพ น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

आणि भिक्षूंनो, भिक्षू स्पर्शविषयांचा सहन करणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू शरीराने स्पर्शाचा अनुभव घेऊन, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या स्पर्शात अडकत नाही आणि आपले चित्त एकाग्र करण्यास समर्थ होतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, भिक्षू स्पर्शविषयांचा सहन करणारा होतो.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. นวมํ.

भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय (दूरवरून आणलेले दान स्वीकारण्यास योग्य), पाहुनेय (पाहुण्यांसाठी ठेवलेले दान स्वीकारण्यास योग्य), दक्खिणेय (परलोकावर श्रद्धा ठेवून दिलेले दान स्वीकारण्यास योग्य), अंजलीकरणीय (हात जोडून नमस्कार करण्यास योग्य) आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र होतो.” नववे (सुत्त समाप्त).

๑๐. โสตสุตฺตํ

१०. सोत सुत्त

๑๔๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ [Pg.143] ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา จ โหติ, หนฺตา จ, รกฺขิตา จ, ขนฺตา จ, คนฺตา จ.

१४०. भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती राजासाठी योग्य, राजाच्या उपभोगासाठी योग्य आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती ऐकणारा, शत्रूचा नाश करणारा, रक्षण करणारा, सहन करणारा आणि वेगाने जाणारा असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ยเมนํ หตฺถิทมฺมสารถิ การณํ กาเรติ – ยทิ วา กตปุพฺพํ ยทิ วา อกตปุพฺพํ – ตํ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต สุณาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती ऐकणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती, त्याला शिकवणारा (माहुत) जे काही काम करायला सांगतो – मग ते आधी केलेले असो वा नसो – त्याकडे पूर्ण लक्ष देतो, मनात साठवतो, आपले संपूर्ण चित्त त्यावर केंद्रित करतो आणि एकाग्रतेने ऐकतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती ऐकणारा होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค หนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิมฺปิ หนติ, หตฺถารุหมฺปิ หนติ, อสฺสมฺปิ หนติ, อสฺสารุหมฺปิ หนติ, รถมฺปิ หนติ, รถิกมฺปิ หนติ, ปตฺติกมฺปิ หนติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค หนฺตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती शत्रूचा नाश करणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर हत्तींचाही नाश करतो, हत्तीस्वारांचाही नाश करतो, घोड्यांचाही नाश करतो, घोडस्वारांचाही नाश करतो, रथांचाही नाश करतो, रथस्वारांचाही नाश करतो आणि पायदळ सैनिकांचाही नाश करतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती शत्रूचा नाश करणारा होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค รกฺขิตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต รกฺขติ ปุริมํ กายํ, รกฺขติ ปจฺฉิมํ กายํ, รกฺขติ ปุริเม ปาเท, รกฺขติ ปจฺฉิเม ปาเท, รกฺขติ สีสํ, รกฺขติ กณฺเณ, รกฺขติ ทนฺเต, รกฺขติ โสณฺฑํ, รกฺขติ วาลธึ, รกฺขติ หตฺถารุหํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค รกฺขิตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती रक्षण करणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर आपल्या शरीराच्या पुढच्या भागाचे रक्षण करतो, मागच्या भागाचे रक्षण करतो, पुढच्या पायांचे रक्षण करतो, मागच्या पायांचे रक्षण करतो, डोक्याचे रक्षण करतो, कानांचे रक्षण करतो, दातांचे रक्षण करतो, सोंडेचे रक्षण करतो, शेपटीचे रक्षण करतो आणि आपल्या माहुताचे (हत्तीस्वाराचे) रक्षण करतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती रक्षण करणारा होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต ขโม โหติ สตฺติปฺปหารานํ อสิปฺปหารานํ อุสุปฺปหารานํ ผรสุปฺปหารานํ เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขนฺตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती सहन करणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर भाल्यांचे प्रहार, तलवारींचे प्रहार, बाणांचे प्रहार, कुऱ्हाडींचे प्रहार आणि ढोल, नगारे, शंख व इतर वाद्यांचे भयानक आवाज सहन करतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती सहन करणारा होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค คนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ยเมนํ หตฺถิทมฺมสารถิ ทิสํ เปเสติ – ยทิ วา คตปุพฺพํ ยทิ วา อคตปุพฺพํ – ตํ ขิปฺปเมว คนฺตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค คนฺตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती वेगाने जाणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती, त्याला शिकवणारा (माहुत) ज्या दिशेला पाठवतो – मग ती आधी पाहिलेली असो वा नसो – तिथे अत्यंत वेगाने जातो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, राजाचा हत्ती वेगाने जाणारा होतो.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती राजासाठी योग्य, राजाच्या उपभोगासाठी योग्य आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो.

‘‘เอวเมวํ [Pg.144] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา จ โหติ, หนฺตา จ, รกฺขิตา จ, ขนฺตา จ, คนฺตา จ.

त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलीकरणीय आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू ऐकणारा, नाश करणारा, रक्षण करणारा, सहन करणारा आणि जाणारा असतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย เทสิยมาเน อฏฺฐึกตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, भिक्षू ऐकणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, तथागतांनी उपदेशिलेल्या धम्म आणि विनयाचे प्रवचन होत असताना, भिक्षू त्याकडे पूर्ण लक्ष देतो, मनात साठवतो, आपले संपूर्ण चित्त त्यावर केंद्रित करतो आणि एकाग्रतेने धम्म ऐकतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, भिक्षू ऐकणारा होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ หนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ (หนติ) พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ; อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ (หนติ) พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ หนฺตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, भिक्षू नाश करणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू मनात उत्पन्न झालेल्या कामवितर्काला थारा देत नाही, तर त्याचा त्याग करतो, त्याला दूर करतो, नष्ट करतो, नाहीसा करतो आणि पुन्हा उत्पन्न होऊ देत नाही; मनात उत्पन्न झालेल्या व्यापादवितर्काला...पे०... मनात उत्पन्न झालेल्या विहिंसावितर्काला...पे०... वेळोवेळी उत्पन्न होणाऱ्या वाईट, अकुशल विचारांना थारा देत नाही, तर त्यांचा त्याग करतो, त्यांना दूर करतो, नष्ट करतो, नाहीसे करतो आणि पुन्हा उत्पन्न होऊ देत नाही. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, भिक्षू नाश करणारा होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รกฺขิตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รกฺขิตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, भिक्षू रक्षण करणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू डोळ्यांनी रूप पाहून त्याच्या बाह्य आकाराचे किंवा तपशीलाचे ग्रहण करत नाही. ज्या कारणाने डोळ्यांचे इंद्रिय असंयत ठेवून विहरणाऱ्या व्यक्तीवर लोभ आणि दौर्मनस्य हे वाईट अकुशल धर्म प्रभाव टाकू शकतात, त्या डोळ्यांचे इंद्रियाच्या संयमासाठी तो प्रयत्न करतो; डोळ्यांच्या इंद्रियाचे रक्षण करतो आणि डोळ्यांच्या इंद्रियावर संयम ठेवतो. कानाने शब्द ऐकून... नाकाने गंध घेऊन... जिभेने चव घेऊन... शरीराने स्पर्श अनुभवून... मनाने धम्माचे ज्ञान झाल्यावर तो त्याच्या बाह्य आकाराचे किंवा तपशीलाचे ग्रहण करत नाही. ज्या कारणाने मनाचे इंद्रिय असंयत ठेवून विहरणाऱ्या व्यक्तीवर लोभ आणि दौर्मनस्य हे वाईट अकुशल धर्म प्रभाव टाकू शकतात, त्या मनाच्या इंद्रियाच्या संयमासाठी तो प्रयत्न करतो; मनाच्या इंद्रियाचे रक्षण करतो आणि मनाच्या इंद्रियावर संयम ठेवतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, भिक्षू रक्षण करणारा होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย ฑํสมกสวาตาตปสรีส ปสมฺผสฺสานํ; ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ [Pg.145] อธิวาสกชาติโก โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขนฺตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, भिक्षू सहन करणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू थंडी, उष्णता, भूक, तहान, डास, माश्या, वारा, ऊन आणि सरपटणाऱ्या प्राण्यांचे स्पर्श सहन करतो; अपमानास्पद व कटू शब्दांचे प्रहार सहन करतो; शरीरात उत्पन्न झालेल्या अत्यंत वेदनादायक, तीव्र, कठीण, कटू, अप्रिय, अमनाविरुद्ध आणि प्राणघातक शारीरिक वेदना सहन करण्याची वृत्ती बाळगतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, भिक्षू सहन करणारा होतो.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยา สา ทิสา อคตปุพฺพา อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา, ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ, ตํ ขิปฺปญฺเญว คนฺตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คนฺตา โหติ.

आणि भिक्षूंनो, भिक्षू जाणारा कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, या दीर्घ संसार प्रवासात ज्या दिशेला तो पूर्वी कधीही गेला नाही – म्हणजेच सर्व संस्कारांचा उपशम, सर्व उपाधींचा त्याग, तृष्णेचा क्षय, वैराग्य, निरोध, निर्वाण – त्या निर्वाणाप्रत तो अत्यंत वेगाने जातो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, भिक्षू जाणारा होतो.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ทสมํ.

"भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय (दूरवरून आणलेले दान स्वीकारण्यास योग्य) असतो...पे... जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र असतो." दहावे.

ราชวคฺโค จตุตฺโถ.

चौथा राजवर्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचे उद्दान (विषयसूची) –

จกฺกานุวตฺตนา ราชา, ยสฺสํทิสํ ทฺเว เจว ปตฺถนา;

อปฺปํสุปติ ภตฺตาโท, อกฺขโม จ โสเตน จาติ.

चक्र, अनुवर्तन, राजा, ज्या दिशेला, दोन प्रार्थना; अल्प झोप घेणारा, भोजन करणारा, अक्षम आणि श्रोता.

(๑๕) ๕. ติกณฺฑกีวคฺโค

(१५) ५. तिकण्डकी वर्ग

๑. อวชานาติสุตฺตํ

१. अवजानाति सुत्त

๑๔๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? ทตฺวา อวชานาติ, สํวาเสน อวชานาติ, อาเธยฺยมุโข โหติ, โลโล โหติ, มนฺโท โมมูโห โหติ.

१४१. "भिक्षूंनो, या जगात पाच प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते पाच? देऊन अवहेलना करणारा, एकत्र राहिल्याने अवहेलना करणारा, ऐकीव गोष्टींवर चटकन विश्वास ठेवणारा (आधेयमुख), चंचल आणि मंद-मूढ."

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส เทติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ เทมิ; อยํ ปฏิคฺคณฺหาตี’ติ. ตเมนํ ทตฺวา อวชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती देऊन अवहेलना कशी करते? येथे, भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीला चीवर, पिंडपात (भिक्षा), शयनासन आणि आजारपणातील औषधोपचार व आवश्यक वस्तू दान देते. त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'मी देतोय आणि हा स्वीकारतोय.' असे देऊन तो त्याची अवहेलना करतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती देऊन अवहेलना करते."

‘‘กถญฺจ[Pg.146], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สํวสติ ทฺเว วา ตีณิ วา วสฺสานิ. ตเมนํ สํวาเสน อวชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती एकत्र राहिल्याने अवहेलना कशी करते? येथे, भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीसोबत दोन किंवा तीन वर्षे एकत्र राहते. एकत्र राहिल्यामुळे ती त्याची अवहेलना करते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती एकत्र राहिल्याने अवहेलना करते."

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรสฺส วณฺเณ วา อวณฺเณ วา ภาสิยมาเน ตํ ขิปฺปญฺเญว อธิมุจฺจิตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती ऐकीव गोष्टींवर चटकन विश्वास ठेवणारी (आधेयमुख) कशी होते? येथे, भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीची स्तुती किंवा निंदा केली जात असताना, त्यावर लगेचच विश्वास ठेवते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती ऐकीव गोष्टींवर चटकन विश्वास ठेवणारी होते."

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โลโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อิตฺตรสทฺโธ โหติ อิตฺตรภตฺตี อิตฺตรเปโม อิตฺตรปฺปสาโท. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โลโล โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती चंचल कशी होते? येथे, भिक्षूंनो, एखाद्या व्यक्तीची श्रद्धा अल्प असते, भक्ती अल्प असते, प्रेम अल्प असते आणि प्रसन्नता (आदर) अल्प असते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती चंचल होते."

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล กุสลากุสเล ธมฺเม น ชานาติ, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม น ชานาติ, หีนปฺปณีเต ธมฺเม น ชานาติ, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม น ชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती मंद व मूढ कशी होते? येथे, भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती कुशल आणि अकुशल धर्म (गोष्टी) जाणत नाही; सदोष आणि निर्दोष धर्म जाणत नाही; हीन आणि प्रणीत (उत्कृष्ट) धर्म जाणत नाही; कृष्ण (काळे/वाईट) आणि शुक्ल (पांढरे/चांगले) व त्यांचे प्रतिभाग असणारे धर्म जाणत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती मंद व मूढ होते. भिक्षूंनो, हे पाच प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत." पहिले.

๒. อารภติสุตฺตํ

२. आरभति सुत्त

๑๔๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

१४२. "भिक्षूंनो, या जगात पाच प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते पाच? येथे, भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती अपराध करते आणि पश्चात्तापही करते; परंतु ती त्या चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला यथार्थपणे जाणत नाही, जिथे तिचे उत्पन्न झालेले पापी, अकुशल धर्म पूर्णपणे नष्ट होतात."

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ, น วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

"पुन्हा, भिक्षूंनो, येथे एखादी व्यक्ती अपराध करते, पण पश्चात्ताप करत नाही; आणि ती त्या चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला यथार्थपणे जाणत नाही, जिथे तिचे उत्पन्न झालेले पापी, अकुशल धर्म पूर्णपणे नष्ट होतात."

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น อารภติ, วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

"पुन्हा, भिक्षूंनो, येथे एखादी व्यक्ती अपराध करत नाही, पण पश्चात्ताप करते; आणि ती त्या चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला यथार्थपणे जाणत नाही, जिथे तिचे उत्पन्न झालेले पापी, अकुशल धर्म पूर्णपणे नष्ट होतात."

‘‘อิธ [Pg.147] ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

"पुन्हा, भिक्षूंनो, येथे एखादी व्यक्ती अपराधही करत नाही आणि पश्चात्तापही करत नाही; आणि ती त्या चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला यथार्थपणे जाणत नाही, जिथे तिचे उत्पन्न झालेले पापी, अकुशल धर्म पूर्णपणे नष्ट होतात."

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

"पुन्हा, भिक्षूंनो, येथे एखादी व्यक्ती अपराधही करत नाही आणि पश्चात्तापही करत नाही; आणि ती त्या चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला यथार्थपणे जाणते, जिथे तिचे उत्पन्न झालेले पापी, अकुशल धर्म पूर्णपणे नष्ट होतात."

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ติ.

"त्यांच्यामध्ये, भिक्षूंनो, जो व्यक्ती अपराध करतो आणि पश्चात्तापही करतो, आणि त्या चेतोविमुक्ती व प्रज्ञाविमुक्तीला यथार्थपणे जाणत नाही, जिथे त्याचे उत्पन्न झालेले पापी, अकुशल धर्म पूर्णपणे नष्ट होतात, त्याला असे म्हटले पाहिजे – 'आयुष्यमानांच्या ठिकाणी अपराधातून उत्पन्न झालेले आसव विद्यमान आहेत आणि पश्चात्तापातून उत्पन्न झालेले आसव वाढत आहेत. हे चांगले होईल की आयुष्यमानांनी अपराधातून उत्पन्न झालेल्या आसवांचा त्याग करून, पश्चात्तापातून उत्पन्न झालेल्या आसवांचे निवारण करून चित्त आणि प्रज्ञेची भावना करावी. अशा प्रकारे आयुष्यमान या पाचव्या व्यक्तीसमान होतील.'"

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา น ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ติ.

"त्यांच्यामध्ये, भिक्षूंनो, जो व्यक्ती अपराध करतो पण पश्चात्ताप करत नाही, आणि त्या चेतोविमुक्ती व प्रज्ञाविमुक्तीला यथार्थपणे जाणत नाही, जिथे त्याचे उत्पन्न झालेले पापी, अकुशल धर्म पूर्णपणे नष्ट होतात, त्याला असे म्हटले पाहिजे – 'आयुष्यमानांच्या ठिकाणी अपराधातून उत्पन्न झालेले आसव विद्यमान आहेत, परंतु पश्चात्तापातून उत्पन्न झालेले आसव वाढत नाहीत. हे चांगले होईल की आयुष्यमानांनी अपराधातून उत्पन्न झालेल्या आसवांचा त्याग करून चित्त आणि प्रज्ञेची भावना करावी. अशा प्रकारे आयुष्यमान या पाचव्या व्यक्तीसमान होतील.'"

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ ติ.

"त्यांच्यामध्ये, भिक्षूंनो, जो व्यक्ती अपराध करत नाही पण पश्चात्ताप करतो, आणि त्या चेतोविमुक्ती व प्रज्ञाविमुक्तीला यथार्थपणे जाणत नाही, जिथे त्याचे उत्पन्न झालेले पापी, अकुशल धर्म पूर्णपणे नष्ट होतात, त्याला असे म्हटले पाहिजे – 'आयुष्यमानांच्या ठिकाणी अपराधातून उत्पन्न झालेले आसव विद्यमान नाहीत, परंतु पश्चात्तापातून उत्पन्न झालेले आसव वाढत आहेत. हे चांगले होईल की आयुष्यमानांनी पश्चात्तापातून उत्पन्न झालेल्या आसवांचे निवारण करून चित्त आणि प्रज्ञेची भावना करावी. अशा प्रकारे आयुष्यमान या पाचव्या व्यक्तीसमान होतील.'"

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา [Pg.148] อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา น ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ติ.

"त्यांच्यामध्ये, भिक्षूंनो, जो व्यक्ती अपराधही करत नाही आणि पश्चात्तापही करत नाही, आणि त्या चेतोविमुक्ती व प्रज्ञाविमुक्तीला यथार्थपणे जाणत नाही, जिथे त्याचे उत्पन्न झालेले पापी, अकुशल धर्म पूर्णपणे नष्ट होतात, त्याला असे म्हटले पाहिजे – 'आयुष्यमानांच्या ठिकाणी अपराधातून उत्पन्न झालेले आसव विद्यमान नाहीत आणि पश्चात्तापातून उत्पन्न झालेले आसवही वाढत नाहीत. हे चांगले होईल की आयुष्यमानांनी चित्त आणि प्रज्ञेची भावना करावी. अशा प्रकारे आयुष्यमान या पाचव्या व्यक्तीसमान होतील.'"

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร ปุคฺคลา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน เอวํ โอวทิยมานา เอวํ อนุสาสิยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาปุณนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

"अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे व्यक्ती या पाचव्या व्यक्तीद्वारे अशा प्रकारे उपदेशित आणि अनुशासित केले असता, अनुक्रमाने आसवांच्या क्षयाला प्राप्त होतात." दुसरे.

๓. สารนฺททสุตฺตํ

३. सारंदद सुत्त

๑๔๓. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน ปญฺจมตฺตานํ ลิจฺฉวิสตานํ สารนฺทเท เจติเย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? หตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อสฺสรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, มณิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อิตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, คหปติรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ.

१४३. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा भगवान सकाळच्या वेळी चीवर परिधान करून, पात्र व चीवर घेऊन वैशालीमध्ये भिक्षेसाठी शिरले. त्या वेळी सारंदद चैत्यामध्ये एकत्र जमलेल्या व बसलेल्या सुमारे पाचशे लिच्छवी राजपुत्रांमध्ये हा संवाद सुरू झाला – 'जगात पाच रत्नांचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे. कोणत्या पाच? जगात हत्ती-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे, जगात अश्व-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे, जगात मणी-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे, जगात स्त्री-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे, जगात गृहपती-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे. या पाच रत्नांचा प्रादुर्भाव जगात दुर्मिळ आहे.'

อถ โข เต ลิจฺฉวี มคฺเค ปุริสํ ฐเปสุํ – ‘‘ยทา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปสฺเสยฺยาสิ ภควนฺตํ, อถ อมฺหากํ อาโรเจยฺยาสี’’ติ. อทฺทสา โข โส ปุริโส ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ; ทิสฺวาน เยน เต ลิจฺฉวี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘อยํ โส, ภนฺเต, ภควา คจฺฉติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ; ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’ติ.

त्यानंतर त्या लिच्छवींनी रस्त्यावर एका माणसाला उभे केले आणि सांगितले – 'हे माणसा, जेव्हा तू भगवंतांना येताना पाहशील, तेव्हा आम्हाला येऊन सांग.' त्या माणसाने भगवंतांना दुरूनच येताना पाहिले. त्यांना पाहून तो ज्या ठिकाणी ते लिच्छवी होते, तिथे गेला. तिथे जाऊन तो त्या लिच्छवींना म्हणाला – 'भंते, ते अर्हत, सम्यकसबुद्ध भगवान येत आहेत. आता आपण जाण्याची जी वेळ योग्य समजता, ती करा (म्हणजेच दर्शनासाठी जावे).'

อถ โข เต ลิจฺฉวี เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เต ลิจฺฉวี ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

त्यानंतर ते लिच्छवी ज्या ठिकाणी भगवान होते, तिथे गेले. तिथे जाऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि ते एका बाजूला उभे राहिले. एका बाजूला उभे राहून त्या लिच्छवींनी भगवंतांना असे म्हटले –

‘‘สาธุ, ภนฺเต, เยน สารนฺททํ เจติยํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ภควา เยน [Pg.149] สารนฺททํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘กาย นุตฺถ, ลิจฺฉวี, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? หตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อสฺสรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, มณิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อิตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, คหปติรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’’นฺติ.

‘भंते, बरे होईल जर भगवान अनुकंपा करून सारंदद चैत्याकडे चालतील.’ भगवंतांनी मौन राहून संमती दिली. त्यानंतर भगवान ज्या ठिकाणी सारंदद चैत्य होते, तिथे गेले. तिथे जाऊन ते तयार केलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर भगवंतांनी त्या लिच्छवींना विचारले – 'लिच्छवींनो, तुम्ही आता कोणत्या चर्चेसाठी एकत्र बसला आहात? आणि तुमची कोणती अपूर्ण चर्चा मध्येच थांबली आहे?' 'भंते, येथे एकत्र जमलेल्या व बसलेल्या आमच्यामध्ये हा संवाद सुरू झाला होता – जगात पाच रत्नांचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे. कोणत्या पाच? जगात हत्ती-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे, जगात अश्व-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे, जगात मणी-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे, जगात स्त्री-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे, जगात गृहपती-रत्नाचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे. या पाच रत्नांचा प्रादुर्भाव जगात दुर्मिळ आहे.'

‘‘กามาธิมุตฺตานํ วต, โภ, ลิจฺฉวีนํ กามํเยว อารพฺภ อนฺตรากถา อุทปาทิ. ปญฺจนฺนํ, ลิจฺฉวี, รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, กตญฺญู กตเวที ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ลิจฺฉวี, ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

‘अरे! कामभोगांमध्ये मग्न असलेल्या लिच्छवींमध्ये कामभोगांविषयीच चर्चा सुरू झाली होती! लिच्छवींनो, जगात पाच रत्नांचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे. कोणत्या पाच? (१) जगात अर्हत, सम्यकसबुद्ध अशा तथागतांचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे. (२) तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म-विनयाचा उपदेश करणारी व्यक्ती जगात दुर्मिळ आहे. (३) तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म-विनयाचा उपदेश केला असता, तो समजून घेणारी व्यक्ती जगात दुर्मिळ आहे. (४) तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म-विनयाचा उपदेश समजून घेऊन, धम्मानुसार आचरण करणारी (धम्मानुधम्मप्रतिपन्न) व्यक्ती जगात दुर्मिळ आहे. (५) कृतज्ञ आणि कृतवेदी व्यक्ती जगात दुर्मिळ आहे. लिच्छवींनो, या पाच रत्नांचा प्रादुर्भाव जगात दुर्मिळ आहे.’ तिसरे सुत्त समाप्त.

๔. ติกณฺฑกีสุตฺตํ

४. तिकंडकी सुत्त

๑๔๔. เอกํ สมยํ ภควา สาเกเต วิหรติ ติกณฺฑกีวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

१४४. एकदा भगवान साकेत येथील तिकंडकी वनात विहार करत होते. तिथे भगवंतांनी भिक्षूंना संबोधित केले – 'भिक्षूंनो!' 'भदंत!' असे त्या भिक्षूंनी भगवंतांना उत्तर दिले. भगवान असे म्हणाले –

‘‘สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูเล [Pg.150] จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺย สโต สมฺปชาโน.

‘भिक्षूंनो, हे चांगले आहे की भिक्षूने वेळोवेळी अप्रतिकूल गोष्टींमध्ये प्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा. भिक्षूंनो, हे चांगले आहे की भिक्षूने वेळोवेळी प्रतिकूल गोष्टींमध्ये अप्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा. भिक्षूंनो, हे चांगले आहे की भिक्षूने वेळोवेळी अप्रतिकूल आणि प्रतिकूल अशा दोन्ही गोष्टींमध्ये प्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा. भिक्षूंनो, हे चांगले आहे की भिक्षूने वेळोवेळी प्रतिकूल आणि अप्रतिकूल अशा दोन्ही गोष्टींमध्ये अप्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा. भिक्षूंनो, हे चांगले आहे की भिक्षूने वेळोवेळी प्रतिकूल आणि अप्रतिकूल या दोन्ही गोष्टींना टाळून, उपेक्षक (तटस्थ), स्मृतिमान आणि संप्रजन्ययुक्त होऊन विहार करावा.’

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

‘भिक्षूंनो, कोणत्या फायद्याचा विचार करून भिक्षूने अप्रतिकूल गोष्टींमध्ये प्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा? माझ्या मनात राग निर्माण करणाऱ्या गोष्टींबद्दल राग उत्पन्न होऊ नये – भिक्षूंनो, या फायद्याचा विचार करून भिक्षूने अप्रतिकूल गोष्टींमध्ये प्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा.’

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

‘भिक्षूंनो, कोणत्या फायद्याचा विचार करून भिक्षूने प्रतिकूल गोष्टींमध्ये अप्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा? माझ्या मनात द्वेष निर्माण करणाऱ्या गोष्टींबद्दल द्वेष उत्पन्न होऊ नये – भिक्षूंनो, या फायद्याचा विचार करून भिक्षूने प्रतिकूल गोष्टींमध्ये अप्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा.’

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูเล จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาทิ, มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูเล จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

‘भिक्षूंनो, कोणत्या फायद्याचा विचार करून भिक्षूने अप्रतिकूल आणि प्रतिकूल अशा दोन्ही गोष्टींमध्ये प्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा? माझ्या मनात राग निर्माण करणाऱ्या गोष्टींबद्दल राग उत्पन्न होऊ नये आणि द्वेष निर्माण करणाऱ्या गोष्टींबद्दल द्वेष उत्पन्न होऊ नये – भिक्षूंनो, या फायद्याचा विचार करून भिक्षूने अप्रतिकूल आणि प्रतिकूल अशा दोन्ही गोष्टींमध्ये प्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा.’

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาทิ, มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

‘भिक्षूंनो, कोणत्या फायद्याचा विचार करून भिक्षूने प्रतिकूल आणि अप्रतिकूल अशा दोन्ही गोष्टींमध्ये अप्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा? माझ्या मनात द्वेष निर्माण करणाऱ्या गोष्टींबद्दल द्वेष उत्पन्न होऊ नये आणि राग निर्माण करणाऱ्या गोष्टींबद्दल राग उत्पन्न होऊ नये – भिक्षूंनो, या फायद्याचा विचार करून भिक्षूने प्रतिकूल आणि अप्रतिकूल अशा दोन्ही गोष्टींमध्ये अप्रतिकूलतेची भावना ठेवून विहार करावा.’

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺย? ‘สโต สมฺปชาโน มา เม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนํ รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาทิ, มา เม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนํ โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาทิ, มา เม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนํ โมหนีเยสุ ธมฺเมสุ โมโห อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺย สโต สมฺปชาโน’’ติ. จตุตฺถํ.

“भिक्खूहो, कोणत्या विशेष प्रयोजनासाठी भिक्खूने प्रतिकूल आणि अनुकूल या दोन्ही गोष्टींचा त्याग करून, तटस्थ, स्मृतिमान आणि संप्रजन्यशील होऊन विहरावे? 'माझ्या मनात कोणत्याही ठिकाणी, कोणत्याही प्रकारे, राग उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींबद्दल थोडासाही राग उत्पन्न होऊ नये! माझ्या मनात कोणत्याही ठिकाणी, कोणत्याही प्रकारे, द्वेष उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींबद्दल थोडासाही द्वेष उत्पन्न होऊ नये! माझ्या मनात कोणत्याही ठिकाणी, कोणत्याही प्रकारे, मोह उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींबद्दल थोडासाही मोह उत्पन्न होऊ नये!' – भिक्खूहो, याच विशेष प्रयोजनासाठी भिक्खूने प्रतिकूल आणि अनुकूल या दोन्ही गोष्टींचा त्याग करून, तटस्थ, स्मृतिमान आणि संप्रजन्यशील होऊन विहरावे.” चौथे.

๕. นิรยสุตฺตํ

५. निरयसुत्त (नरक सुत्त)

๑๔๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี [Pg.151] โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

१४५. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो. कोणते पाच? तो प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारा) असतो, अदित्नादायी (चोरी करणारा) असतो, कामेसू मिच्छाचारी (व्यभिचारी) असतो, मुसावादी (असत्य बोलणारा) असतो, आणि सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठायी (मद्य व मादक पदार्थांचे सेवन करून प्रमाद करणारा) असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปญฺจมํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणते पाच? तो प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त असतो, अदित्नादानापासून (चोरीपासून) अलिप्त असतो, कामेसू मिच्छाचारापासून (व्यभिचारापासून) अलिप्त असतो, मुसावादापासून (असत्यापासून) अलिप्त असतो, आणि सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानापासून (मद्य व मादक पदार्थांच्या सेवनापासून) अलिप्त असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” पाचवे.

๖. มิตฺตสุตฺตํ

६. मित्तसुत्त (मित्र सुत्त)

๑๔๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต น เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กมฺมนฺตํ กาเรติ, อธิกรณํ อาทิยติ, ปาโมกฺเขสุ ภิกฺขูสุ ปฏิวิรุทฺโธ โหติ, ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺโต วิหรติ, นปฺปฏิพโล โหติ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต น เสวิตพฺโพ.

१४६. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूची मित्र म्हणून संगत करू नये. कोणते पाच? तो कामांमध्ये गुंतवून ठेवतो, वादांमध्ये (अधिकरण) भाग घेतो, प्रमुख भिक्खूंशी विरोध करतो, दीर्घकाळ आणि विनाकारण भटकंती करण्यात मग्न राहतो, आणि वेळोवेळी धम्मचर्चेद्वारे उपदेश करण्यास, प्रवृत्त करण्यास, उत्साहित करण्यास व आनंदित करण्यास असमर्थ असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूची मित्र म्हणून संगत करू नये.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น กมฺมนฺตํ กาเรติ, น อธิกรณํ อาทิยติ, น ปาโมกฺเขสุ ภิกฺขูสุ ปฏิวิรุทฺโธ โหติ, น ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺโต วิหรติ, ปฏิพโล โหติ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต เสวิตพฺโพ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूची मित्र म्हणून संगत करावी. कोणते पाच? तो कामांमध्ये गुंतवून ठेवत नाही, वादांमध्ये भाग घेत नाही, प्रमुख भिक्खूंशी विरोध करत नाही, दीर्घकाळ आणि विनाकारण भटकंती करण्यात मग्न राहत नाही, आणि वेळोवेळी धम्मचर्चेद्वारे उपदेश करण्यास, प्रवृत्त करण्यास, उत्साहित करण्यास व आनंदित करण्यास समर्थ असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूची मित्र म्हणून संगत करावी.” सहावे.

๗. อสปฺปุริสทานสุตฺตํ

७. असप्पुरिसदानसुत्त (असत्पुरुष दान सुत्त)

๑๔๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? อสกฺกจฺจํ เทติ, อจิตฺตีกตฺวา เทติ, อสหตฺถา เทติ, อปวิทฺธํ เทติ, อนาคมนทิฏฺฐิโก เทติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อสปฺปุริสทานานิ.

१४७. “भिक्खूहो, असत्पुरुषाची पाच प्रकारची दाने असतात. कोणती पाच? तो आदर न राखता (अनादराने) देतो, सन्मान न करता देतो, स्वतःच्या हाताने देत नाही, फेकून दिल्यासारखे देतो, आणि दानाच्या फळावर विश्वास न ठेवता देतो. भिक्खूहो, ही असत्पुरुषाची पाच प्रकारची दाने आहेत.”

‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.152], ภิกฺขเว, สปฺปุริสทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? สกฺกจฺจํ เทติ, จิตฺตีกตฺวา เทติ, สหตฺถา เทติ, อนปวิทฺธํ เทติ, อาคมนทิฏฺฐิโก เทติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สปฺปุริสทานานี’’ติ. สตฺตมํ.

“भिक्खूहो, सत्पुरुषाची पाच प्रकारची दाने असतात. कोणती पाच? तो आदराने देतो, सन्मानपूर्वक देतो, स्वतःच्या हाताने देतो, फेकून न देता देतो, आणि दानाच्या फळावर विश्वास ठेवून देतो. भिक्खूहो, ही सत्पुरुषाची पाच प्रकारची दाने आहेत.” सातवे.

๘. สปฺปุริสทานสุตฺตํ

८. सप्पुरिसदानसुत्त (सत्पुरुष दान सुत्त)

๑๔๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สปฺปุริสทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาย ทานํ เทติ, สกฺกจฺจํ ทานํ เทติ, กาเลน ทานํ เทติ, อนุคฺคหิตจิตฺโต ทานํ เทติ, อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อนุปหจฺจ ทานํ เทติ.

१४८. “भिक्खूहो, सत्पुरुषाची पाच प्रकारची दाने असतात. कोणती पाच? तो श्रद्धेने दान देतो, आदराने दान देतो, योग्य वेळी दान देतो, आसक्ती नसलेल्या मनाने दान देतो, आणि स्वतःला किंवा इतरांना इजा न पोहोचवता दान देतो.”

‘‘สทฺธาย โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค, อภิรูโป จ โหติ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต.

“भिक्खूहो, श्रद्धेने दान दिल्याने, त्या दानाचा विपाक ज्या ज्या ठिकाणी उत्पन्न होतो, तिथे तो मनुष्य श्रीमंत, महाधनी आणि समृद्ध होतो; तसेच तो देखणा, आकर्षक, प्रसन्न आणि अत्यंत सुंदर शरीरकांतीने युक्त होतो.”

‘‘สกฺกจฺจํ โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. เยปิสฺส เต โหนฺติ ปุตฺตาติ วา ทาราติ วา ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ สุสฺสูสนฺติ โสตํ โอทหนฺติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ.

“भिक्खूहो, आदराने दान दिल्याने, त्या दानाचा विपाक ज्या ज्या ठिकाणी उत्पन्न होतो, तिथे तो मनुष्य श्रीमंत, महाधनी आणि समृद्ध होतो; तसेच त्याची मुले, पत्नी, दास, सेवक आणि कामगार त्याचे ऐकतात, कान देऊन ऐकतात आणि समजून घेण्यासाठी आपले मन एकाग्र करतात.”

‘‘กาเลน โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค; กาลาคตา จสฺส อตฺถา ปจุรา โหนฺติ.

“भिक्खूहो, योग्य वेळी दान दिल्याने, त्या दानाचा विपाक ज्या ज्या ठिकाणी उत्पन्न होतो, तिथे तो मनुष्य श्रीमंत, महाधनी आणि समृद्ध होतो; आणि त्याला योग्य वेळी भरपूर लाभ प्राप्त होतात.”

‘‘อนุคฺคหิตจิตฺโต โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค; อุฬาเรสุ จ ปญฺจสุ กามคุเณสุ โภคาย จิตฺตํ นมติ.

“भिक्खूहो, आसक्ती नसलेल्या मनाने दान दिल्याने, त्या दानाचा विपाक ज्या ज्या ठिकाणी उत्पन्न होतो, तिथे तो मनुष्य श्रीमंत, महाधनी आणि समृद्ध होतो; आणि त्याचे मन पाच प्रकारच्या उत्कृष्ट कामगुणांचा उपभोग घेण्याकडे वळते.”

‘‘อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อนุปหจฺจ โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค; น จสฺส กุโตจิ โภคานํ อุปฆาโต อาคจฺฉติ อคฺคิโต วา อุทกโต วา ราชโต วา โจรโต วา อปฺปิยโต วา ทายาทโต วา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สปฺปุริสทานานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“भिक्खूहो, स्वतःला किंवा इतरांना इजा न पोहोचवता दान दिल्याने, त्या दानाचा विपाक ज्या ज्या ठिकाणी उत्पन्न होतो, तिथे तो मनुष्य श्रीमंत, महाधनी आणि समृद्ध होतो; आणि त्याच्या संपत्तीला आग, पाणी, राजे, चोर किंवा अप्रिय वारसदार यांसारख्या कोणत्याही कारणाने हानी पोहोचत नाही. भिक्खूहो, ही सत्पुरुषाची पाच प्रकारची दाने आहेत.” आठवे.

๙. ปฐมสมยวิมุตฺตสุตฺตํ

९. पठमसमयविमुत्तसुत्त (प्रथम समयविमुक्त सुत्त)

๑๔๙. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.153], ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ น ปจฺจเวกฺขติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

१४९. “भिक्खूहो, या पाच गोष्टी समयविमुक्त भिक्खूच्या अधोगतीला कारणीभूत ठरतात. कोणत्या पाच? कामात रममाण होणे, गप्पागोष्टींमध्ये रममाण होणे, झोपण्यात रममाण होणे, घोळक्यात रममाण होणे, आणि ज्या प्रकारे चित्त मुक्त झाले आहे त्याचे पुनरावलोकन न करणे. भिक्खूहो, या पाच गोष्टी समयविमुक्त भिक्खूच्या अधोगतीला कारणीभूत ठरतात.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. นวมํ.

“भिक्खूहो, या पाच गोष्टी समयविमुक्त भिक्खूच्या अधोगतीला रोखण्यास कारणीभूत ठरतात. कोणत्या पाच? कामात रममाण न होणे, गप्पागोष्टींमध्ये रममाण न होणे, झोपण्यात रममाण न होणे, घोळक्यात रममाण न होणे, आणि ज्या प्रकारे चित्त मुक्त झाले आहे त्याचे पुनरावलोकन करणे. भिक्खूहो, या पाच गोष्टी समयविमुक्त भिक्खूच्या अधोगतीला रोखण्यास कारणीभूत ठरतात.” नववे.

๑๐. ทุติยสมยวิมุตฺตสุตฺตํ

१०. दुतियसमयविमुत्तसुत्त (द्वितीय समयविमुक्त सुत्त)

๑๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา, โภชเน อมตฺตญฺญุตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

१५०. "भिक्षूंनो, हे पाच धर्म समयविमुक्त (तात्पुरत्या मुक्त झालेल्या) भिक्षूच्या पतनास (ऱ्हासास) कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? कामात रममाण असणे, गप्पागोष्टींमध्ये रममाण असणे, झोपण्यात रममाण असणे, इंद्रियांचे द्वार असुरक्षित ठेवणे आणि भोजनात योग्य प्रमाण न जाणणे. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म समयविमुक्त भिक्षूच्या पतनास कारणीभूत ठरतात."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา, โภชเน มตฺตญฺญุตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

"भिक्षूंनो, हे पाच धर्म समयविमुक्त भिक्षूच्या अपतनास (ऱ्हास न होण्यास) कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? कामात रममाण न असणे, गप्पागोष्टींमध्ये रममाण न असणे, झोपण्यात रममाण न असणे, इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवणे आणि भोजनात योग्य प्रमाण जाणणे. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म समयविमुक्त भिक्षूच्या अपतनास कारणीभूत ठरतात." दहावे.

ติกณฺฑกีวคฺโค ปญฺจโม.

तिकण्टकी वर्ग पाचवा समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका -

ทตฺวา อวชานาติ อารภติ จ, สารนฺทท ติกณฺฑ นิรเยน จ;

มิตฺโต อสปฺปุริสสปฺปุริเสน, สมยวิมุตฺตํ อปเร ทฺเวติ.

दान देऊन अवमान करणे, अपराध करणे, सारंदद, तिकण्टकी, निरय (नरक), मित्र, असत्पुरुष, सत्पुरुष आणि समयविमुक्त हे दोन सुत्त.

ตติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

तिसरे पन्नासक समाप्त.

๔. จตุตฺถปณฺณาสกํ

४. चौथे पन्नासक

(๑๖) ๑. สทฺธมฺมวคฺโค

(१६) १. सद्धम्म वर्ग

๑. ปฐมสมฺมตฺตนิยามสุตฺตํ

१. प्रथम सम्मत्तनियाम सुत्त

๑๕๑. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.154], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กถํ ปริโภติ, กถิกํ ปริโภติ, อตฺตานํ ปริโภติ, วิกฺขิตฺตจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ, อเนกคฺคจิตฺโต อโยนิโส จ มนสิ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

१५१. "भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम (आर्य मार्ग) प्राप्त करण्यास असमर्थ ठरते. कोणत्या पाच गुणांनी? ती उपदेशाचा अनादर करते, उपदेश करणाऱ्याचा अनादर करते, स्वतःचा अनादर करते, विचलित चित्ताने धम्म ऐकते आणि एकाग्रचित्त नसून अयोग्य रीतीने मनन करते. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास असमर्थ ठरते."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น กถํ ปริโภติ, น กถิกํ ปริโภติ, น อตฺตานํ ปริโภติ, อวิกฺขิตฺตจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ, เอกคฺคจิตฺโต โยนิโส จ มนสิ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

"भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम (आर्य मार्ग) प्राप्त करण्यास समर्थ ठरते. कोणत्या पाच गुणांनी? ती उपदेशाचा अनादर करत नाही, उपदेश करणाऱ्याचा अनादर करत नाही, स्वतःचा अनादर करत नाही, अविचलित चित्ताने धम्म ऐकते आणि एकाग्रचित्त होऊन योग्य रीतीने मनन करते. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास समर्थ ठरते." पहिले.

๒. ทุติยสมฺมตฺตนิยามสุตฺตํ

२. द्वितीय सम्मत्तनियाम सुत्त

๑๕๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กถํ ปริโภติ, กถิกํ ปริโภติ, อตฺตานํ ปริโภติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค, อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

१५२. "भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास असमर्थ ठरते. कोणत्या पाच गुणांनी? ती उपदेशाचा अनादर करते, उपदेश करणाऱ्याचा अनादर करते, स्वतःचा अनादर करते, ती प्रज्ञाहीन, मूर्ख व जडबुद्धी असते, आणि जे समजले नाही ते समजले आहे असा खोटा अभिमान बाळगते. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास असमर्थ ठरते."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น กถํ ปริโภติ, น กถิกํ ปริโภติ, น อตฺตานํ ปริโภติ, ปญฺญวา โหติ [Pg.155] อชโฬ อเนฬมูโค, น อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ทุติยํ.

"भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास समर्थ ठरते. कोणत्या पाच गुणांनी? ती उपदेशाचा अनादर करत नाही, उपदेश करणाऱ्याचा अनादर करत नाही, स्वतःचा अनादर करत नाही, ती प्रज्ञावान असते, मूर्ख व जडबुद्धी नसते, आणि जे समजले नाही ते समजले आहे असा खोटा अभिमान बाळगत नाही. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास समर्थ ठरते." दुसरे.

๓. ตติยสมฺมตฺตนิยามสุตฺตํ

३. तृतीय सम्मत्तनियाम सुत्त

๑๕๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? มกฺขี ธมฺมํ สุณาติ มกฺขปริยุฏฺฐิโต, อุปารมฺภจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ รนฺธคเวสี, ธมฺมเทสเก อาหตจิตฺโต โหติ ขีลชาโต, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค, อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

१५३. "भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास असमर्थ ठरते. कोणत्या पाच गुणांनी? ती गुण नाकारण्याच्या भावनेने आणि मत्सराने ग्रासलेली होऊन धम्म ऐकते; ती दोषारोप करण्याच्या बुद्धीने आणि चुका शोधत धम्म ऐकते; धम्म उपदेशकाविषयी तिचे चित्त कलुषित व अडथळ्यांनी युक्त असते; ती प्रज्ञाहीन, मूर्ख व जडबुद्धी असते; आणि जे समजले नाही ते समजले आहे असा खोटा अभिमान बाळगते. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास असमर्थ ठरते."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อมกฺขี ธมฺมํ สุณาติ น มกฺขปริยุฏฺฐิโต, อนุปารมฺภจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ น รนฺธคเวสี, ธมฺมเทสเก อนาหตจิตฺโต โหติ อขีลชาโต, ปญฺญวา โหติ อชโฬ อเนฬมูโค, น อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ตติยํ.

"भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास समर्थ ठरते. कोणत्या पाच गुणांनी? ती गुण नाकारण्याच्या भावनेने किंवा मत्सराने ग्रासलेली नसून धम्म ऐकते; ती दोषारोप करण्याच्या बुद्धीने व चुका न शोधता धम्म ऐकते; धम्म उपदेशकाविषयी तिचे चित्त कलुषित व अडथळ्यांनी युक्त नसते; ती प्रज्ञावान असते, मूर्ख व जडबुद्धी नसते; आणि जे समजले नाही ते समजले आहे असा खोटा अभिमान बाळगत नाही. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व नियम प्राप्त करण्यास समर्थ ठरते." तिसरे.

๔. ปฐมสทฺธมฺมสมฺโมสสุตฺตํ

४. प्रथम सद्धम्मसम्मोस सुत्त

๑๕๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ ธาเรนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขนฺติ, น สกฺกจฺจํ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

१५४. "भिक्षूंनो, हे पाच धर्म सद्धम्माच्या ऱ्हासास (नाशास) आणि अंतर्धानास कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू आदरपूर्वक धम्म ऐकत नाहीत, आदरपूर्वक धम्माचे अध्ययन करत नाहीत, आदरपूर्वक धम्म मनात धारण करत नाहीत, धारण केलेल्या धम्माच्या अर्थाचे आदरपूर्वक परीक्षण करत नाहीत, आणि अर्थ व धम्म जाणून घेऊन आदरपूर्वक धम्मानुकूल आचरण करत नाहीत. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म सद्धम्माच्या ऱ्हासास आणि अंतर्धानास कारणीभूत ठरतात."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺติ, สกฺกจฺจํ [Pg.156] ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ, สกฺกจฺจํ ธมฺมํ ธาเรนฺติ, สกฺกจฺจํ ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขนฺติ, สกฺกจฺจํ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

"भिक्षूंनो, हे पाच धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अऱ्हासासाठी (नाश न होण्यासाठी) आणि न अंतर्धान पावण्यासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू आदरपूर्वक धम्म ऐकतात, आदरपूर्वक धम्माचे अध्ययन करतात, आदरपूर्वक धम्म मनात धारण करतात, धारण केलेल्या धम्माच्या अर्थाचे आदरपूर्वक परीक्षण करतात, आणि अर्थ व धम्म जाणून घेऊन आदरपूर्वक धम्मानुकूल आचरण करतात. भिक्षूंनो, हे पाच धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अऱ्हासासाठी आणि न अंतर्धान पावण्यासाठी कारणीभूत ठरतात." चौथे.

๕. ทุติยสทฺธมฺมสมฺโมสสุตฺตํ

५. द्वितीय सद्धम्मसम्मोस सुत्त

๑๕๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ธมฺมํ น ปริยาปุณนฺติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

१५५. “भिक्षूंनो, हे पाच धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू धम्माचा अभ्यास करत नाहीत (धम्म शिकत नाहीत) – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. भिक्षूंनो, हा पहिला धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू जसा ऐकला आहे आणि जसा शिकला आहे तसा धम्म इतरांना विस्ताराने उपदेशित करत नाहीत. भिक्षूंनो, हा दुसरा धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น วิตฺถาเรน ปรํ วาเจนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू जसा ऐकला आहे आणि जसा शिकला आहे तसा धम्म इतरांना विस्ताराने शिकवत नाहीत. भिक्षूंनो, हा तिसरा धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू जसा ऐकला आहे आणि जसा शिकला आहे तशा धम्माचे विस्ताराने सज्झाय (पठण) करत नाहीत. भिक्षूंनो, हा चौथा धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น เจตสา อนุวิตกฺเกนฺติ อนุวิจาเรนฺติ มนสานุเปกฺขนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू जसा ऐकला आहे आणि जसा शिकला आहे तशा धम्माचे मनाने चिंतन करत नाहीत, विचार करत नाहीत आणि मनाने त्याचे परीक्षण करत नाहीत. भिक्षूंनो, हा पाचवा धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो. भिक्षूंनो, हेच ते पाच धर्म आहेत जे सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतात.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“भिक्षूंनो, हे पाच धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अ-विनाशासाठी आणि न नाहीसे होण्यासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू धम्माचा अभ्यास करतात (धम्म शिकतात) – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. भिक्षूंनो, हा पहिला धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अ-विनाशासाठी आणि न नाहीसे होण्यासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน [Pg.157] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू जसा ऐकला आहे आणि जसा शिकला आहे तसा धम्म इतरांना विस्ताराने उपदेशित करतात. भिक्षूंनो, हा दुसरा धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अ-विनाशासाठी आणि न नाहीसे होण्यासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปรํ วาเจนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू जसा ऐकला आहे आणि जसा शिकला आहे तसा धम्म इतरांना विस्ताराने शिकवतात. भिक्षूंनो, हा तिसरा धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अ-विनाशासाठी आणि न नाहीसे होण्यासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू जसा ऐकला आहे आणि जसा शिकला आहे तशा धम्माचे विस्ताराने सज्झाय (पठण) करतात. भिक्षूंनो, हा चौथा धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अ-विनाशासाठी आणि न नाहीसे होण्यासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกนฺติ อนุวิจาเรนฺติ มนสานุเปกฺขนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू जसा ऐकला आहे आणि जसा शिकला आहे तशा धम्माचे मनाने चिंतन करतात, विचार करतात आणि मनाने त्याचे परीक्षण करतात. भिक्षूंनो, हा पाचवा धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अ-विनाशासाठी आणि न नाहीसे होण्यासाठी कारणीभूत ठरतो. भिक्षूंनो, हेच ते पाच धर्म आहेत जे सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अ-विनाशासाठी आणि न नाहीसे होण्यासाठी कारणीभूत ठरतात.” पाचवे सुत्त समाप्त.

๖. ตติยสทฺธมฺมสมฺโมสสุตฺตํ

६. तिसरे सद्धम्मसम्मेास सुत्त

๑๕๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทุคฺคหิตํ สุตฺตนฺตํ ปริยาปุณนฺติ ทุนฺนิกฺขิตฺเตหิ ปทพฺยญฺชเนหิ. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

१५६. “भिक्षूंनो, हे पाच धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू चुकीच्या पद्धतीने ग्रहण केलेले सुत्त, चुकीच्या पद्धतीने मांडलेल्या पद आणि व्यंजनांसह शिकतात. भिक्षूंनो, जेव्हा पद आणि व्यंजने चुकीच्या पद्धतीने मांडलेली असतात, तेव्हा त्याचा अर्थ समजणे देखील कठीण होते. भिक्षूंनो, हा पहिला धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทุพฺพจา โหนฺติ, โทวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา, อกฺขมา อปฺปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू दुर्विनीत (सांगण्यास कठीण) असतात, दुर्विनीत बनवणाऱ्या गुणांनी युक्त असतात, असहिष्णू असतात आणि उपदेशाचा आदरपूर्वक स्वीकार करत नाहीत. भिक्षूंनो, हा दुसरा धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา, เต น สกฺกจฺจํ สุตฺตนฺตํ ปรํ วาเจนฺติ; เตสํ อจฺจเยน ฉินฺนมูลโก สุตฺตนฺโต โหติ อปฺปฏิสรโณ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, जे भिक्षू बहुश्रुत आहेत, परंपरेचे वाहक आहेत, धम्मधर, विनयधर आणि मातिकाधर आहेत, ते इतरांना आदरपूर्वक सुत्त शिकवत नाहीत. त्यांच्या मृत्यूनंतर, सुत्त मूळ तुटलेले आणि आश्रय नसलेले होते. भिक्षूंनो, हा तिसरा धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู พาหุลิกา โหนฺติ สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา [Pg.158] อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, जे ज्येष्ठ भिक्षू आहेत ते बाहुलिक (भौतिक गोष्टींचे संचय करणारे) आणि शिथिल बनतात, अधोगतीकडे जाण्यात अग्रेसर असतात, एकांताचा त्याग करतात, आणि जे प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी, ज्याचा साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य (प्रयत्न) करत नाहीत. त्यांची भावी पिढी त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवते. ती देखील बाहुलिक आणि शिथिल बनते, अधोगतीकडे जाण्यात अग्रेसर राहते, एकांताचा त्याग करते, आणि जे प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे मिळवले नाही ते मिळवण्यासाठी, ज्याचा साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य (प्रयत्न) करत नाही. भिक्षूंनो, हा चौथा धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, ภินฺเน อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริภาสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา จ โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, संघात फूट पडते. भिक्षूंनो, संघात फूट पडली असता, परस्परांना शिवीगाळ करणे, परस्परांना दूषण देणे, परस्परांचा त्याग करणे आणि परस्परांना वाळीत टाकणे असे प्रकार घडतात. त्यामुळे ज्यांच्या मनात श्रद्धा नाही त्यांची श्रद्धा बसत नाही, आणि ज्यांच्या मनात श्रद्धा आहे अशा काही लोकांची श्रद्धा डळमळीत होते. भिक्षूंनो, हा पाचवा धर्म सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतो. भिक्षूंनो, हेच ते पाच धर्म आहेत जे सद्धम्माच्या विनाशासाठी आणि अंतर्धानासाठी कारणीभूत ठरतात.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สุคฺคหิตํ สุตฺตนฺตํ ปริยาปุณนฺติ สุนิกฺขิตฺเตหิ ปทพฺยญฺชเนหิ. สุนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ สุนโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“भिक्षूंनो, हे पाच धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अ-विनाशासाठी आणि न नाहीसे होण्यासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते पाच? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू योग्य प्रकारे ग्रहण केलेले सुत्त, योग्य प्रकारे मांडलेल्या पद आणि व्यंजनांसह शिकतात. भिक्षूंनो, जेव्हा पद आणि व्यंजने योग्य प्रकारे मांडलेली असतात, तेव्हा त्याचा अर्थ समजणे देखील सोपे होते. भिक्षूंनो, हा पहिला धर्म सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अ-विनाशासाठी आणि न नाहीसे होण्यासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สุวจา โหนฺติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา, ขมา ปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! भिक्खू सुवच (सहजपणे उपदेश ऐकणारे) असतात, सुवचनतेस कारणीभूत असणाऱ्या गुणांनी युक्त असतात, सहनशील असतात आणि उपदेशाचा आदरपूर्वक स्वीकार करणारे असतात. भिक्खूहो! हा दुसरा धर्म सद्धम्माच्या चिरस्थितीसाठी, तो नष्ट न होण्यासाठी आणि अंतर्धान न पावण्यासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา, เต สกฺกจฺจํ สุตฺตนฺตํ ปรํ วาเจนฺติ; เตสํ อจฺจเยน น ฉินฺนมูลโก สุตฺตนฺโต โหติ สปฺปฏิสรโณ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! जे भिक्खू बहुश्रुत आहेत, आगम (परंपरागत ग्रंथ) जाणणारे आहेत, धम्मधर (धम्म धारण करणारे), विनयधर (विनय धारण करणारे) आणि मातिकाधर (मातृका धारण करणारे) आहेत, ते इतरांना आदरपूर्वक सुत्तांचे अध्यापन करतात. त्यांच्या निधनानंतर, सुत्त मूळ तुटलेले राहत नाहीत, तर त्यांना आधार लाभतो. भिक्खूहो! हा तिसरा धर्म सद्धम्माच्या चिरस्थितीसाठी, तो नष्ट न होण्यासाठी आणि अंतर्धान न पावण्यासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู น พาหุลิกา โหนฺติ น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา; วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา [Pg.159] อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ น พาหุลิกา น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! जे थेर (ज्येष्ठ) भिक्खू आहेत, ते बाहुलिक (भौतिक साधनांचे संचय करणारे) नसतात, शिथिल (साधनेत ढिले) नसतात, अधोगतीकडे नेणाऱ्या (पाच नीवरणांच्या) ओझ्याचा त्याग करणारे असतात आणि प्रविवेकात (एकांतवासात) अग्रेसर असतात. जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे साध्य झालेले नाही ते साध्य करण्यासाठी आणि ज्याचा साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी ते वीर्य (प्रयत्न) आरंभतात. त्यांच्या नंतरची पिढी (अनुयायी) त्यांच्याच आचरणाचे अनुकरण करते. ती पिढी देखील बाहुलिक नसते, शिथिल नसते, अधोगतीकडे नेणाऱ्या ओझ्याचा त्याग करणारी असते, प्रविवेकात अग्रेसर असते आणि जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे साध्य झालेले नाही ते साध्य करण्यासाठी आणि ज्याचा साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य आरंभते. भिक्खूहो! हा चौथा धर्म सद्धम्माच्या चिरस्थितीसाठी, तो नष्ट न होण्यासाठी आणि अंतर्धान न पावण्यासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ สมคฺโค สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุํ วิหรติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, สมคฺเค น เจว อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริภาสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! संघ एकजूट होऊन, आनंदात, वादविवाद न करता, एकाच प्रातिमोक्षाचे पठण करत सुखाने विहार करतो. भिक्खूहो! संघात एकजूट असताना, एकमेकांना शिवीगाळ केली जात नाही, एकमेकांचा अपमान केला जात नाही, एकमेकांवर आक्षेप घेतले जात नाहीत आणि एकमेकांचा त्याग केला जात नाही. अशा वेळी, जे अप्रसन्न (श्रद्धा नसलेले) आहेत ते प्रसन्न होतात आणि जे आधीच प्रसन्न आहेत त्यांची श्रद्धा अधिक वाढते. भिक्खूहो! हा पाचवा धर्म सद्धम्माच्या चिरस्थितीसाठी, तो नष्ट न होण्यासाठी आणि अंतर्धान न पावण्यासाठी कारणीभूत ठरतो. भिक्खूहो! हेच ते पाच धर्म आहेत जे सद्धम्माच्या चिरस्थितीसाठी, तो नष्ट न होण्यासाठी आणि अंतर्धान न पावण्यासाठी कारणीभूत ठरतात.” सहावे सुत्त समाप्त.

๗. ทุกฺกถาสุตฺตํ

७. दुक्कथा सुत्त (अयोग्य संभाषण सुत्त)

๑๕๗. ‘‘ปญฺจนฺนํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลานํ กถา ทุกฺกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธาย. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? อสฺสทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สทฺธากถา ทุกฺกถา; ทุสฺสีลสฺส สีลกถา ทุกฺกถา; อปฺปสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา ทุกฺกถา; มจฺฉริสฺส จาคกถา ทุกฺกถา; ทุปฺปญฺญสฺส ปญฺญากถา ทุกฺกถา.

१५७. “भिक्खूहो! एका व्यक्तीची दुसऱ्या व्यक्तीशी तुलना करता, पाच प्रकारच्या व्यक्तींशी केलेले संभाषण हे अयोग्य (दुक्कथा) ठरते. कोणत्या पाच प्रकारच्या? भिक्खूहो! अश्रद्ध (श्रद्धा नसलेल्या) व्यक्तीशी श्रद्धेविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते; दुःशील (शील नसलेल्या) व्यक्तीशी शीलाविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते; अल्पश्रुत (कमी ज्ञान असलेल्या) व्यक्तीशी बहुश्रुततेविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते; कंजूष व्यक्तीशी त्यागाविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते; आणि दुर्बुद्ध (प्रज्ञा नसलेल्या) व्यक्तीशी प्रज्ञेविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, อสฺสทฺธสฺส สทฺธากถา ทุกฺกถา? อสฺสทฺโธ, ภิกฺขเว, สทฺธากถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สทฺธาสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา อสฺสทฺธสฺส สทฺธากถา ทุกฺกถา.

“आणि भिक्खूहो! अश्रद्ध व्यक्तीशी श्रद्धेविषयी केलेले संभाषण अयोग्य का ठरते? भिक्खूहो! जेव्हा श्रद्धेविषयी संभाषण केले जाते, तेव्हा अश्रद्ध व्यक्ती चिडते, क्रोधीत होते, संतप्त होते, हट्टी बनते आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करते. याचे कारण काय? कारण, भिक्खूहो! ती व्यक्ती स्वतःमध्ये श्रद्धा-संपदा (श्रद्धेची समृद्धी) पाहत नाही आणि त्यामुळे तिला मिळणारा प्रीती व आनंद लाभत नाही. म्हणूनच, अश्रद्ध व्यक्तीशी श्रद्धेविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลกถา ทุกฺกถา? ทุสฺสีโล, ภิกฺขเว, สีลกถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส[Pg.160], ภิกฺขเว, สีลสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา ทุสฺสีลสฺส สีลกถา ทุกฺกถา.

“आणि भिक्खूहो! दुःशील व्यक्तीशी शीलाविषयी केलेले संभाषण अयोग्य का ठरते? भिक्खूहो! जेव्हा शीलाविषयी संभाषण केले जाते, तेव्हा दुःशील व्यक्ती चिडते, क्रोधीत होते, संतप्त होते, हट्टी बनते आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करते. याचे कारण काय? कारण, भिक्खूहो! ती व्यक्ती स्वतःमध्ये शील-संपदा पाहत नाही आणि त्यामुळे तिला मिळणारा प्रीती व आनंद लाभत नाही. म्हणूनच, दुःशील व्यक्तीशी शीलाविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, อปฺปสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา ทุกฺกถา? อปฺปสฺสุโต, ภิกฺขเว, พาหุสจฺจกถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สุตสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา อปฺปสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา ทุกฺกถา.

“आणि भिक्खूहो! अल्पश्रुत व्यक्तीशी बहुश्रुततेविषयी केलेले संभाषण अयोग्य का ठरते? भिक्खूहो! जेव्हा बहुश्रुततेविषयी संभाषण केले जाते, तेव्हा अल्पश्रुत व्यक्ती चिडते, क्रोधीत होते, संतप्त होते, हट्टी बनते आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करते. याचे कारण काय? कारण, भिक्खूहो! ती व्यक्ती स्वतःमध्ये श्रुत-संपदा (ज्ञानाची समृद्धी) पाहत नाही आणि त्यामुळे तिला मिळणारा प्रीती व आनंद लाभत नाही. म्हणूनच, अल्पश्रुत व्यक्तीशी बहुश्रुततेविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, มจฺฉริสฺส จาคกถา ทุกฺกถา? มจฺฉรี, ภิกฺขเว, จาคกถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, จาคสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา มจฺฉริสฺส จาคกถา ทุกฺกถา.

“आणि भिक्खूहो! कंजूष व्यक्तीशी त्यागाविषयी केलेले संभाषण अयोग्य का ठरते? भिक्खूहो! जेव्हा त्यागाविषयी संभाषण केले जाते, तेव्हा कंजूष व्यक्ती चिडते, क्रोधीत होते, संतप्त होते, हट्टी बनते आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करते. याचे कारण काय? कारण, भिक्खूहो! ती व्यक्ती स्वतःमध्ये त्याग-संपदा पाहत नाही आणि त्यामुळे तिला मिळणारा प्रीती व आनंद लाभत नाही. म्हणूनच, कंजूष व्यक्तीशी त्यागाविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ทุปฺปญฺญสฺส ปญฺญากถา ทุกฺกถา? ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ปญฺญากถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ปญฺญาสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา ทุปฺปญฺญสฺส ปญฺญากถา ทุกฺกถา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ ปุคฺคลานํ กถา ทุกฺกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธาย.

“आणि भिक्खूहो! दुर्बुद्ध व्यक्तीशी प्रज्ञेविषयी केलेले संभाषण अयोग्य का ठरते? भिक्खूहो! जेव्हा प्रज्ञेविषयी संभाषण केले जाते, तेव्हा दुर्बुद्ध व्यक्ती चिडते, क्रोधीत होते, संतप्त होते, हट्टी बनते आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करते. याचे कारण काय? कारण, भिक्खूहो! ती व्यक्ती स्वतःमध्ये प्रज्ञा-संपदा पाहत नाही आणि त्यामुळे तिला मिळणारा प्रीती व आनंद लाभत नाही. म्हणूनच, दुर्बुद्ध व्यक्तीशी प्रज्ञेविषयी केलेले संभाषण अयोग्य ठरते. भिक्खूहो! एका व्यक्तीची दुसऱ्या व्यक्तीशी तुलना करता, या पाच प्रकारच्या व्यक्तींशी केलेले संभाषण हे अयोग्य ठरते.”

‘‘ปญฺจนฺนํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลานํ กถา สุกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธาย. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? สทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สทฺธากถา สุกถา; สีลวโต สีลกถา สุกถา; พหุสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา สุกถา; จาควโต จาคกถา สุกถา; ปญฺญวโต ปญฺญากถา สุกถา.

“भिक्खूहो! एका व्यक्तीची दुसऱ्या व्यक्तीशी तुलना करता, पाच प्रकारच्या व्यक्तींशी केलेले संभाषण हे योग्य (सुकथा) ठरते. कोणत्या पाच प्रकारच्या? भिक्खूहो! श्रद्धावान व्यक्तीशी श्रद्धेविषयी केलेले संभाषण योग्य ठरते; शीलवान व्यक्तीशी शीलाविषयी केलेले संभाषण योग्य ठरते; बहुश्रुत व्यक्तीशी बहुश्रुततेविषयी केलेले संभाषण योग्य ठरते; त्यागशील (दानशूर) व्यक्तीशी त्यागाविषयी केलेले संभाषण योग्य ठरते; आणि प्रज्ञावान व्यक्तीशी प्रज्ञेविषयी केलेले संभाषण योग्य ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, สทฺธสฺส สทฺธากถา สุกถา? สทฺโธ, ภิกฺขเว, สทฺธากถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สทฺธาสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา สทฺธสฺส สทฺธากถา สุกถา.

“आणि भिक्खूहो! श्रद्धावान व्यक्तीशी श्रद्धेविषयी केलेले संभाषण योग्य का ठरते? भिक्खूहो! जेव्हा श्रद्धेविषयी संभाषण केले जाते, तेव्हा श्रद्धावान व्यक्ती चिडत नाही, क्रोधीत होत नाही, संतप्त होत नाही, हट्टी बनत नाही आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करत नाही. याचे कारण काय? कारण, भिक्खूहो! ती व्यक्ती स्वतःमध्ये श्रद्धा-संपदा पाहते आणि त्यामुळे तिला मिळणारा प्रीती व आनंद लाभतो. म्हणूनच, श्रद्धावान व्यक्तीशी श्रद्धेविषयी केलेले संभाषण योग्य ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลกถา สุกถา? สีลวา, ภิกฺขเว, สีลกถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น [Pg.161] ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา สีลวโต สีลกถา สุกถา.

“भिक्खूहो, शीलवान व्यक्तीसाठी शीलविषयक चर्चा (शीलकथा) ही सुकथा (योग्य किंवा चांगली चर्चा) का ठरते? भिक्खूहो, जेव्हा शीलविषयक चर्चा केली जाते, तेव्हा शीलवान व्यक्ती चिडत नाही, क्रुद्ध होत नाही, मनात द्वेष धरत नाही, हट्टीपणा करत नाही आणि राग, द्वेष व अप्रसन्नता प्रकट करत नाही. याचे कारण काय? भिक्खूहो, कारण तो स्वतःमध्ये त्या शीलसंपदेचे दर्शन घेतो आणि त्यामुळे त्याला प्रीती व आनंद (प्रामोज्य) प्राप्त होतो. म्हणूनच, शीलवान व्यक्तीसाठी शीलविषयक चर्चा ही सुकथा ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, พหุสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา สุกถา? พหุสฺสุโต, ภิกฺขเว, พาหุสจฺจกถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สุตสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา พหุสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา สุกถา.

“भिक्खूहो, बहुश्रुत (ज्ञानवान) व्यक्तीसाठी बहुश्रुततेविषयीची चर्चा (बहुश्रुतताकथा) ही सुकथा का ठरते? भिक्खूहो, जेव्हा बहुश्रुततेविषयी चर्चा केली जाते, तेव्हा बहुश्रुत व्यक्ती चिडत नाही, क्रुद्ध होत नाही, मनात द्वेष धरत नाही, हट्टीपणा करत नाही आणि राग, द्वेष व अप्रसन्नता प्रकट करत नाही. याचे कारण काय? भिक्खूहो, कारण तो स्वतःमध्ये त्या ज्ञानसंपदेचे (श्रुतसंपदेचे) दर्शन घेतो आणि त्यामुळे त्याला प्रीती व आनंद प्राप्त होतो. म्हणूनच, बहुश्रुत व्यक्तीसाठी बहुश्रुततेविषयीची चर्चा ही सुकथा ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, จาควโต จาคกถา สุกถา? จาควา, ภิกฺขเว, จาคกถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, จาคสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา จาควโต จาคกถา สุกถา.

“भिक्खूहो, त्यागवान (दानशूर) व्यक्तीसाठी त्यागाविषयीची चर्चा (त्यागकथा) ही सुकथा का ठरते? भिक्खूहो, जेव्हा त्यागाविषयी चर्चा केली जाते, तेव्हा त्यागवान व्यक्ती चिडत नाही, क्रुद्ध होत नाही, मनात द्वेष धरत नाही, हट्टीपणा करत नाही आणि राग, द्वेष व अप्रसन्नता प्रकट करत नाही. याचे कारण काय? भिक्खूहो, कारण तो स्वतःमध्ये त्या त्यागसंपदेचे दर्शन घेतो आणि त्यामुळे त्याला प्रीती व आनंद प्राप्त होतो. म्हणूनच, त्यागवान व्यक्तीसाठी त्यागाविषयीची चर्चा ही सुकथा ठरते.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ปญฺญวโต ปญฺญากถา สุกถา? ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ปญฺญากถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ปญฺญาสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา ปญฺญวโต ปญฺญากถา สุกถา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ ปุคฺคลานํ กถา สุกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธายา’’ติ. สตฺตมํ.

“भिक्खूहो, प्रज्ञावान व्यक्तीसाठी प्रज्ञेविषयीची चर्चा (प्रज्ञाकथा) ही सुकथा का ठरते? भिक्खूहो, जेव्हा प्रज्ञेविषयी चर्चा केली जाते, तेव्हा प्रज्ञावान व्यक्ती चिडत नाही, क्रुद्ध होत नाही, मनात द्वेष धरत नाही, हट्टीपणा करत नाही आणि राग, द्वेष व अप्रसन्नता प्रकट करत नाही. याचे कारण काय? भिक्खूहो, कारण तो स्वतःमध्ये त्या प्रज्ञासंपदेचे दर्शन घेतो आणि त्यामुळे त्याला प्रीती व आनंद प्राप्त होतो. म्हणूनच, प्रज्ञावान व्यक्तीसाठी प्रज्ञेविषयीची चर्चा ही सुकथा ठरते. भिक्खूहो, एका व्यक्तीची दुसऱ्या व्यक्तीशी तुलना करता, या पाच प्रकारच्या व्यक्तींसाठी ही चर्चा सुकथा ठरते.” सातवे सूत्र समाप्त.

๘. สารชฺชสุตฺตํ

८. सारज्ज सुत्त

๑๕๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, อปฺปสฺสุโต โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ.

१५८. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू भित्रेपणाला (आत्मविश्वासहीनतेला) प्राप्त होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू अश्रद्ध (श्रद्धा नसलेला) असतो, दुःशील (शील नसलेला) असतो, अल्पश्रुत (कमी ज्ञान असलेला) असतो, आळशी असतो आणि प्रज्ञाहीन (मूर्ख) असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू भित्रेपणाला प्राप्त होतो.”

‘‘ปญฺจหิ[Pg.162], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วิสารโท โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วิสารโท โหตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू विशारद (आत्मविश्वासू/निर्भय) असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, बहुश्रुत असतो, उद्योगी (वीर्यवान) असतो आणि प्रज्ञावान असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू विशारद असतो.” आठवे सूत्र समाप्त.

๙. อุทายีสุตฺตํ

९. उदायी सुत्त

๑๕๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุทายี มหติยา คิหิปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสนฺโต นิสินฺโน โหติ. อทฺทสา โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ อุทายึ มหติยา คิหิปริสาย ปริวุตํ ธมฺมํ เทเสนฺตํ นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, อุทายี มหติยา คิหิปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสตี’’ติ.

१५९. असे मी ऐकले आहे – एक वेळ भगवान कौशाम्बी येथील घोषिताराम विहारात विहार करत होते. त्या वेळी आयुष्यमान उदायी मोठ्या गृहस्थ समुदायाने वेढलेले असून धम्मदेशना देत बसले होते. आयुष्यमान आनंदांनी आयुष्यमान उदायी यांना मोठ्या गृहस्थ समुदायाने वेढलेले असून धम्मदेशना देत बसलेले पाहिले. पाहून ते भगवंतांकडे गेले; भगवंतांकडे जाऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना असे म्हटले – “भन्ते, आयुष्यमान उदायी मोठ्या गृहस्थ समुदायाने वेढलेले असून धम्मदेशना देत आहेत.”

‘‘น โข, อานนฺท, สุกรํ ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุํ. ปเรสํ, อานนฺท, ธมฺมํ เทเสนฺเตน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. กตเม ปญฺจ? ‘อนุปุพฺพึ กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘ปริยายทสฺสาวี กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘อนุทฺทยตํ ปฏิจฺจ กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘น อามิสนฺตโร กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อนุปหจฺจ กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. น โข, อานนฺท, สุกรํ ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุํ. ปเรสํ, อานนฺท, ธมฺมํ เทเสนฺเตน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ’’ติ. นวมํ.

“आनंदा, इतरांना धम्मदेशना देणे सोपे नाही. आनंदा, इतरांना धम्मदेशना देणाऱ्याने स्वतःच्या मनात पाच गुण प्रस्थापित करूनच धम्मदेशना दिली पाहिजे. कोणते पाच? ‘मी अनुक्रमे (अनुपूर्वीने) धम्मकथा सांगेन’ असा विचार करून धम्मदेशना दिली पाहिजे; ‘मी कारण व संदर्भ स्पष्ट करत धम्मकथा सांगेन’ असा विचार करून धम्मदेशना दिली पाहिजे; ‘मी करुणेपोटी धम्मकथा सांगेन’ असा विचार करून धम्मदेशना दिली पाहिजे; ‘मी आमिषाच्या (भौतिक लाभाच्या) अपेक्षेने धम्मकथा सांगणार नाही’ असा विचार करून धम्मदेशना दिली पाहिजे; ‘मी स्वतःला किंवा इतरांना इजा न पोहोचवता (हानी न करता) धम्मकथा सांगेन’ असा विचार करून धम्मदेशना दिली पाहिजे. आनंदा, इतरांना धम्मदेशना देणे सोपे नाही. आनंदा, इतरांना धम्मदेशना देणाऱ्याने स्वतःच्या मनात हे पाच गुण प्रस्थापित करूनच धम्मदेशना दिली पाहिजे.” नववे सूत्र समाप्त.

๑๐. ทุปฺปฏิวิโนทยสุตฺตํ

१०. दुप्पटिविनोदय सुत्त

๑๖๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยา. กตเม ปญฺจ? อุปฺปนฺโน ราโค ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โทโส ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โมโห [Pg.163] ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺนํ ปฏิภานํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ, อุปฺปนฺนํ คมิกจิตฺตํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยา’’ติ. ทสมํ.

१६०. “भिक्खूहो, उत्पन्न झालेल्या या पाच गोष्टी दूर करणे कठीण असते. कोणत्या पाच? उत्पन्न झालेला राग (आसक्ती) दूर करणे कठीण असते, उत्पन्न झालेला द्वेष दूर करणे कठीण असते, उत्पन्न झालेला मोह दूर करणे कठीण असते, उत्पन्न झालेली वक्तृत्व प्रतिभा (बोलण्याची तीव्र इच्छा) दूर करणे कठीण असते, आणि उत्पन्न झालेले प्रवासाचे मन (प्रवास करण्याची इच्छा) दूर करणे कठीण असते. भिक्खूहो, उत्पन्न झालेल्या या पाच गोष्टी दूर करणे कठीण असते.” दहावे सूत्र समाप्त.

สทฺธมฺมวคฺโค ปฐโม.

पहिला सद्धम्म वर्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा सारांश (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

ตโย สมฺมตฺตนิยามา, ตโย สทฺธมฺมสมฺโมสา;

ทุกฺกถา เจว สารชฺชํ, อุทายิทุพฺพิโนทยาติ.

तीन समत्तनियाम सुत्ते, तीन सद्धम्मसम्मेास सुत्ते, दुक्कथा सुत्त, सारज्ज सुत्त, उदायी सुत्त आणि दुप्पटिविनोदय सुत्त; अशी ही दहा सुत्ते आहेत.

(๑๗) ๒. อาฆาตวคฺโค

(१७) २. आघात वर्ग

๑. ปฐมอาฆาตปฏิวินยสุตฺตํ

१. पहिले आघातपटिविनय सुत्त

๑๖๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาฆาตปฏิวินยา ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ. กตเม ปญฺจ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, เมตฺตา ตสฺมึ ปุคฺคเล ภาเวตพฺพา; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, กรุณา ตสฺมึ ปุคฺคเล ภาเวตพฺพา; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, อุเปกฺขา ตสฺมึ ปุคฺคเล ภาเวตพฺพา; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, อสติอมนสิกาโร ตสฺมึ ปุคฺคเล อาปชฺชิตพฺโพ; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, กมฺมสฺสกตา ตสฺมึ ปุคฺคเล อธิฏฺฐาตพฺพา – ‘กมฺมสฺสโก อยมายสฺมา กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฺปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสติ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสตี’ติ; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาฆาตปฏิวินยา, ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. ปฐมํ.

१६१. “भिक्षूंनो, द्वेष (आघात) दूर करण्याचे हे पाच उपाय आहेत, ज्यांच्याद्वारे भिक्षूने एखाद्या व्यक्तीबद्दल निर्माण झालेला द्वेष पूर्णपणे नष्ट केला पाहिजे. कोणते पाच? भिक्षूंनो, ज्या व्यक्तीबद्दल द्वेष निर्माण होईल, त्या व्यक्तीबद्दल मैत्रीची भावना वाढवावी; अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर करावा. भिक्षूंनो, ज्या व्यक्तीबद्दल द्वेष निर्माण होईल, त्या व्यक्तीबद्दल करुणेची भावना वाढवावी; अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर करावा. भिक्षूंनो, ज्या व्यक्तीबद्दल द्वेष निर्माण होईल, त्या व्यक्तीबद्दल उपेक्षेची (तटस्थतेची) भावना वाढवावी; अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर करावा. भिक्षूंनो, ज्या व्यक्तीबद्दल द्वेष निर्माण होईल, त्या व्यक्तीकडे दुर्लक्ष करावे आणि तिच्यावर मन एकाग्र करू नये; अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर करावा. भिक्षूंनो, ज्या व्यक्तीबद्दल द्वेष निर्माण होईल, त्या व्यक्तीच्या बाबतीत 'कर्मस्वता' (स्वतःच्या कर्माचा मालक असणे) दृढ करावी – ‘हे आयुष्यमान स्वतःच्या कर्माचे मालक आहेत, कर्माचे वारसदार आहेत, कर्म हेच त्यांचे मूळ आहे, कर्म हेच त्यांचे नातेवाईक आहे, कर्म हेच त्यांचे आश्रयस्थान आहे. ते जे काही चांगले किंवा वाईट कर्म करतील, त्याचे ते वारसदार होतील’; अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर करावा. भिक्षूंनो, द्वेष दूर करण्याचे हेच ते पाच उपाय आहेत, ज्यांच्याद्वारे भिक्षूने एखाद्या व्यक्तीबद्दल निर्माण झालेला द्वेष पूर्णपणे नष्ट केला पाहिजे.” पहिले (सुत्त समाप्त).

๒. ทุติยอาฆาตปฏิวินยสุตฺตํ

२. दुसरे आघातपटिविनय सुत्त

๑๖๒. ตตฺร [Pg.164] โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

१६२. तेथे आयुष्यमान सारिपुत्तांनी भिक्षूंना संबोधित केले – “आवुसो भिक्षूंनो!” “आवुसो,” असे म्हणून त्या भिक्षूंनी आयुष्यमान सारिपुत्तांना प्रतिसाद दिला. आयुष्यमान सारिपुत्त म्हणाले –

‘‘ปญฺจิเม, อาวุโส, อาฆาตปฏิวินยา ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ. กตเม ปญฺจ? อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ ปริสุทฺธวจีสมาจาโร; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธวจีสมาจาโร โหติ ปริสุทฺธกายสมาจาโร; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ อปริสุทฺธวจีสมาจาโร, ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ อปริสุทฺธวจีสมาจาโร, น จ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร, ลภติ จ กาเลน วา กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

“आवुसो, द्वेष दूर करण्याचे हे पाच उपाय आहेत, ज्यांच्याद्वारे भिक्षूने एखाद्या व्यक्तीबद्दल निर्माण झालेला द्वेष पूर्णपणे नष्ट केला पाहिजे. कोणते पाच? येथे, आवुसो, एखादी व्यक्ती अशी असते जिचे शारीरिक आचरण अपवित्र असते, परंतु तिचे वाचिक आचरण पवित्र असते; अशा व्यक्तीबद्दलचा द्वेषही दूर केला पाहिजे. पुन्हा, आवुसो, एखादी व्यक्ती अशी असते जिचे वाचिक आचरण अपवित्र असते, परंतु तिचे शारीरिक आचरण पवित्र असते; अशा व्यक्तीबद्दलचा द्वेषही दूर केला पाहिजे. पुन्हा, आवुसो, एखादी व्यक्ती अशी असते जिचे शारीरिक आचरण आणि वाचिक आचरण दोन्ही अपवित्र असतात, परंतु वेळोवेळी तिला चित्ताची प्रसन्नता आणि चित्ताची निर्मळता लाभते; अशा व्यक्तीबद्दलचा द्वेषही दूर केला पाहिजे. पुन्हा, आवुसो, एखादी व्यक्ती अशी असते जिचे शारीरिक आचरण आणि वाचिक आचरण दोन्ही अपवित्र असतात, आणि तिला वेळोवेळी चित्ताची प्रसन्नता किंवा चित्ताची निर्मळता लाभत नाही; अशा व्यक्तीबद्दलचा द्वेषही दूर केला पाहिजे. पुन्हा, आवुसो, एखादी व्यक्ती अशी असते जिचे शारीरिक आचरण आणि वाचिक आचरण दोन्ही पवित्र असतात, आणि तिला वेळोवेळी चित्ताची प्रसन्नता आणि चित्ताची निर्मळता लाभते; अशा व्यक्तीबद्दलचा द्वेषही दूर केला पाहिजे.”

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปํสุกูลิโก รถิยาย นนฺตกํ ทิสฺวา วาเมน ปาเทน นิคฺคณฺหิตฺวา ทกฺขิเณน ปาเทน ปตฺถริตฺวา, โย ตตฺถ สาโร ตํ ปริปาเตตฺวา อาทาย ปกฺกเมยฺย; เอวเมวํ ขฺวาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร, ยาสฺส อปริสุทฺธกายสมาจารตา น สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา, ยา [Pg.165] จ ขฺวาสฺส ปริสุทฺธวจีสมาจารตา สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

“त्यात, आवुसो, जी व्यक्ती अपवित्र शारीरिक आचरणाची परंतु पवित्र वाचिक आचरणाची आहे, तिच्याबद्दलचा द्वेष कसा दूर करावा? आवुसो, ज्याप्रमाणे पांसुकुलिक (चिंध्यांचे वस्त्र नेसणारा) भिक्षू रस्त्यावर पडलेला एखादा कपड्याचा तुकडा पाहून, डाव्या पायाने तो दाबून धरतो आणि उजव्या पायाने तो पसरवून पाहतो, आणि त्यात जो चांगला, मजबूत भाग असेल तो फाडून घेतो आणि निघून जातो; त्याचप्रमाणे, आवुसो, जी व्यक्ती अपवित्र शारीरिक आचरणाची परंतु पवित्र वाचिक आचरणाची आहे, तिच्या अपवित्र शारीरिक आचरणावर त्या वेळी लक्ष देऊ नये, तर तिच्या पवित्र वाचिक आचरणावरच त्या वेळी लक्ष केंद्रित करावे. अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर करावा.”

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ปริสุทฺธกายสมาจาโร, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, โปกฺขรณี เสวาลปณกปริโยนทฺธา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. โส ตํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา อุโภหิ หตฺเถหิ อิติจิติ จ เสวาลปณกํ อปวิยูหิตฺวา อญฺชลินา ปิวิตฺวา ปกฺกเมยฺย. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ปริสุทฺธกายสมาจาโร, ยาสฺส อปริสุทฺธวจีสมาจารตา น สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา, ยา จ ขฺวาสฺส ปริสุทฺธกายสมาจารตา สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

“त्यात, आवुसो, जी व्यक्ती अपवित्र वाचिक आचरणाची परंतु पवित्र शारीरिक आचरणाची आहे, तिच्याबद्दलचा द्वेष कसा दूर करावा? आवुसो, ज्याप्रमाणे एखादा तलाव शेवाळाने आणि पाणवनस्पतींनी पूर्णपणे झाकलेला असावा. तेव्हा उन्हाने व्याकुळ झालेला, उष्णतेने त्रस्त झालेला, थकलेला, तहानलेला आणि कोरडा पडलेला एखादा माणूस तिथे येईल. तो त्या तलावात उतरेल आणि दोन्ही हातांनी इकडेतिकडे शेवाळ बाजूला सारून, हाताच्या ओंजळीने स्वच्छ पाणी पिऊन निघून जाईल; त्याचप्रमाणे, आवुसो, जी व्यक्ती अपवित्र वाचिक आचरणाची परंतु पवित्र शारीरिक आचरणाची आहे, तिच्या अपवित्र वाचिक आचरणावर त्या वेळी लक्ष देऊ नये, तर तिच्या पवित्र शारीरिक आचरणावरच त्या वेळी लक्ष केंद्रित करावे. अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर करावा.”

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปริตฺตํ โคปเท อุทกํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อิทํ โข ปริตฺตํ โคปเท อุทกํ. สจาหํ อญฺชลินา วา ปิวิสฺสามิ ภาชเนน วา โขเภสฺสามิปิ ตํ โลเฬสฺสามิปิ ตํ อเปยฺยมฺปิ ตํ กริสฺสามิ. ยํนูนาหํ จตุกฺกุณฺฑิโก นิปติตฺวา โคปีตกํ ปิวิตฺวา ปกฺกเมยฺย’นฺติ. โส จตุกฺกุณฺฑิโก นิปติตฺวา โคปีตกํ ปิวิตฺวา ปกฺกเมยฺย. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ยาสฺส อปริสุทฺธกายสมาจารตา น สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา; ยาปิสฺส อปริสุทฺธวจีสมาจารตา น สาปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา. ยญฺจ โข โส ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพํ. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

“त्यात, आवुसो, जी व्यक्ती अपवित्र शारीरिक आचरणाची आणि अपवित्र वाचिक आचरणाची आहे, परंतु तिला वेळोवेळी चित्ताची प्रसन्नता आणि चित्ताची निर्मळता लाभते, तिच्याबद्दलचा द्वेष कसा दूर करावा? आवुसो, ज्याप्रमाणे गायीच्या पाऊलखुणेत थोडेसे पाणी साचलेले असावे. तेव्हा उन्हाने व्याकुळ झालेला, उष्णतेने त्रस्त झालेला, थकलेला, तहानलेला आणि कोरडा पडलेला एखादा माणूस तिथे येईल. त्याच्या मनात असा विचार येईल – ‘हे गायीच्या पाऊलखुणेतील पाणी फारच थोडे आहे. जर मी ते ओंजळीने किंवा पात्राने पिण्याचा प्रयत्न केला, तर मी ते ढवळून टाकीन, गढूळ करीन आणि पिण्यायोग्य ठेवणार नाही. त्यापेक्षा मी चारही पायांवर वाकून, गायीप्रमाणे ते पाणी पिऊन निघून गेलो तर किती बरे होईल!’ मग तो चारही पायांवर वाकून, गायीप्रमाणे ते पाणी पितो आणि निघून जातो. त्याचप्रमाणे, आवुसो, जी व्यक्ती अपवित्र शारीरिक आचरणाची आणि अपवित्र वाचिक आचरणाची आहे, परंतु तिला वेळोवेळी चित्ताची प्रसन्नता आणि चित्ताची निर्मळता लाभते, तिच्या अपवित्र शारीरिक आचरणावर त्या वेळी लक्ष देऊ नये, तसेच तिच्या अपवित्र वाचिक आचरणावरही त्या वेळी लक्ष देऊ नये. तर, तिला वेळोवेळी जी चित्ताची प्रसन्नता आणि चित्ताची निर्मळता लाभते, त्यावरच त्या वेळी लक्ष केंद्रित करावे. अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर करावा.”

‘‘ตตฺราวุโส[Pg.166], ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร น จ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริโส อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. ตสฺส ปุรโตปิสฺส ทูเร คาโม ปจฺฉโตปิสฺส ทูเร คาโม. โส น ลเภยฺย สปฺปายานิ โภชนานิ, น ลเภยฺย สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, น ลเภยฺย ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, น ลเภยฺย คามนฺตนายกํ. ตเมนํ อญฺญตโร ปุริโส ปสฺเสยฺย อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. โส ตสฺมึ ปุริเส การุญฺญํเยว อุปฏฺฐาเปยฺย, อนุทฺทยํเยว อุปฏฺฐาเปยฺย, อนุกมฺปํเยว อุปฏฺฐาเปยฺย – ‘อโห วตายํ ปุริโส ลเภยฺย สปฺปายานิ โภชนานิ, ลเภยฺย สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลเภยฺย ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, ลเภยฺย คามนฺตนายกํ! ตํ กิสฺส เหตุ? มายํ ปุริโส อิเธว อนยพฺยสนํ อาปชฺชี’ติ ! เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร น จ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล การุญฺญํเยว อุปฏฺฐาเปตพฺพํ อนุทฺทยาเยว อุปฏฺฐาเปตพฺพา อนุกมฺปาเยว อุปฏฺฐาเปตพฺพา – ‘อโห วต อยมายสฺมา กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวยฺย, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวยฺย, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวยฺย! ตํ กิสฺส เหตุ? มายํ อายสฺมา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชี’ติ ! เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

मित्रांनो, त्या पाच व्यक्तींपैकी, ज्या व्यक्तीचे शारीरिक आचरण अशुद्ध आहे, वाचिक आचरण अशुद्ध आहे आणि ज्याला वेळोवेळी चित्ताची प्रसन्नता व चित्ताची निर्मळता लाभत नाही, अशा व्यक्तीबद्दलचा द्वेष कसा दूर करावा? मित्रांनो, समजा एखादा आजारी, दुःखी आणि गंभीरपणे आजारी असलेला मनुष्य महामार्गावरून प्रवास करत आहे. त्याच्या पुढेही गाव दूर आहे आणि मागेही गाव दूर आहे. त्याला योग्य भोजन मिळत नाही, योग्य औषध मिळत नाही, योग्य परिचारक मिळत नाही आणि त्याला गावापर्यंत पोहोचवणारा मार्गदर्शकही मिळत नाही. महामार्गावरून प्रवास करणाऱ्या दुसऱ्या एखाद्या मनुष्याने त्याला पाहिले, तर तो त्या आजारी मनुष्याबद्दल केवळ करुणा, दया आणि सहानुभूतीच बाळगेल: 'अहो! या मनुष्याला योग्य भोजन मिळो, योग्य औषध मिळो, योग्य परिचारक मिळो आणि गावापर्यंत पोहोचवणारा मार्गदर्शक मिळो! त्याचे कारण काय? हा मनुष्य इथेच नष्ट व उद्ध्वस्त होऊ नये!' मित्रांनो, याचप्रमाणे, ज्या व्यक्तीचे शारीरिक आचरण अशुद्ध आहे, वाचिक आचरण अशुद्ध आहे आणि ज्याला वेळोवेळी चित्ताची प्रसन्नता व चित्ताची निर्मळता लाभत नाही, अशा व्यक्तीबद्दलही केवळ करुणा, दया आणि सहानुभूतीच बाळगली पाहिजे: 'अहो! हे आयुष्यमान शारीरिक दुराचरण सोडून चांगल्या शारीरिक आचरणाचा अभ्यास करोत; वाचिक दुराचरण सोडून चांगल्या वाचिक आचरणाचा अभ्यास करोत; मानसिक दुराचरण सोडून चांगल्या मानसिक आचरणाचा अभ्यास करोत! त्याचे कारण काय? हे आयुष्यमान शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न होऊ नयेत!' अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर केला पाहिजे.

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล ปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, โปกฺขรณี อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสตกา สุปติตฺถา รมณียา นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺนา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต[Pg.167]. โส ตํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา นฺหาตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา ตตฺเถว รุกฺขจฺฉายาย นิสีเทยฺย วา นิปชฺเชยฺย วา.

मित्रांनो, त्या व्यक्तींपैकी, ज्या व्यक्तीचे शारीरिक आचरण शुद्ध आहे, वाचिक आचरण शुद्ध आहे आणि ज्याला वेळोवेळी चित्ताची प्रसन्नता व चित्ताची निर्मळता लाभते, अशा व्यक्तीबद्दलचा द्वेष कसा दूर करावा? मित्रांनो, समजा एखादी पुष्करणी आहे, जिचे पाणी स्वच्छ, गोड, थंड, निर्मळ आहे, जिचे घाट सुंदर आहेत, जी अत्यंत रमणीय आहे आणि विविध वृक्षांनी वेढलेली आहे. तेव्हा उन्हाने व्याकुळ झालेला, उष्णतेने त्रस्त झालेला, थकलेला, तहानलेला आणि व्याकुळ झालेला एखादा मनुष्य तिथे येईल. तो त्या पुष्करणीत उतरून, स्नान करून आणि पाणी पिऊन, बाहेर येईल आणि तिथेच एका वृक्षाच्या सावलीत बसेल किंवा झोपेल.

เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล ปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ยาปิสฺส ปริสุทฺธกายสมาจารตา สาปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา; ยาปิสฺส ปริสุทฺธวจีสมาจารตา สาปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา; ยมฺปิ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพํ. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. สมนฺตปาสาทิกํ, อาวุโส, ปุคฺคลํ อาคมฺม จิตฺตํ ปสีทติ.

मित्रांनो, याचप्रमाणे, ज्या व्यक्तीचे शारीरिक आचरण शुद्ध आहे, वाचिक आचरण शुद्ध आहे आणि ज्याला वेळोवेळी चित्ताची प्रसन्नता व चित्ताची निर्मळता लाभते, अशा वेळी त्याच्या शुद्ध शारीरिक आचरणाचाच मनात विचार केला पाहिजे; त्याच्या शुद्ध वाचिक आचरणाचाच मनात विचार केला पाहिजे; आणि त्याला वेळोवेळी लाभणाऱ्या चित्ताच्या प्रसन्नतेचा व चित्ताच्या निर्मळतेचाच मनात विचार केला पाहिजे. अशा प्रकारे त्या व्यक्तीबद्दलचा द्वेष दूर केला पाहिजे. मित्रांनो, सर्व बाजूंनी प्रसन्नता देणाऱ्या व्यक्तीचा आश्रय घेतल्याने चित्त प्रसन्न होते.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, ปญฺจ อาฆาตปฏิวินยา, ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

मित्रांनो, हे द्वेष दूर करण्याचे पाच मार्ग आहेत, ज्यांच्याद्वारे भिक्खूने आपल्या मनात निर्माण झालेला द्वेष पूर्णपणे दूर केला पाहिजे. दुसरे सुत्त समाप्त.

๓. สากจฺฉสุตฺตํ

३. साकच्छ सुत्त (चर्चा सुत्त)

๑๖๓. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

१६३. तिथे आयुष्यमान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले— 'मित्रांनो, भिक्खूंनो!' त्या भिक्खूंनी आयुष्यमान सारिपुत्तांना उत्तर दिले— 'मित्रांनो!' आयुष्यमान सारिपुत्त म्हणाले—

‘‘ปญฺจหาวุโส, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, อาวุโส, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. ตติยํ.

मित्रांनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत चर्चा करण्यास योग्य असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? मित्रांनो, इथे भिक्खू स्वतः शीलसंपन्न असतो आणि शीलसंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो; स्वतः समाधिसंपन्न असतो आणि समाधिसंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो; स्वतः प्रज्ञासंपन्न असतो आणि प्रज्ञासंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो; स्वतः विमुक्तिसंपन्न असतो आणि विमुक्तिसंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो; स्वतः विमुक्ति-ज्ञानदर्शनसंपन्न असतो आणि विमुक्ति-ज्ञानदर्शनसंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो. मित्रांनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत चर्चा करण्यास योग्य असतो. तिसरे सुत्त समाप्त.

๔. สาชีวสุตฺตํ

४. साजीव सुत्त (सहजीवन सुत्त)

๑๖๔. ตตฺร [Pg.168] โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘ปญฺจหิ, อาวุโส, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, อาวุโส, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

१६४. तिथे आयुष्यमान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले... पे... 'मित्रांनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत एकत्र राहण्यास (सहजीवन जगण्यास) योग्य असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? मित्रांनो, इथे भिक्खू स्वतः शीलसंपन्न असतो आणि शीलसंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो; स्वतः समाधिसंपन्न असतो आणि समाधिसंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो; स्वतः प्रज्ञासंपन्न असतो आणि प्रज्ञासंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो; स्वतः विमुक्तिसंपन्न असतो आणि विमुक्तिसंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो; स्वतः विमुक्ति-ज्ञानदर्शनसंपन्न असतो आणि विमुक्ति-ज्ञानदर्शनसंपदेच्या चर्चेत विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यास समर्थ असतो. मित्रांनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत एकत्र राहण्यास योग्य असतो.' चौथे सुत्त समाप्त.

๕. ปญฺหปุจฺฉาสุตฺตํ

५. पञ्हपुच्छा सुत्त (प्रश्न विचारणे सुत्त)

๑๖๕. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘โย หิ โกจิ, อาวุโส, ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, สพฺโพ โส ปญฺจหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน. กตเมหิ ปญฺจหิ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, ปริภวํ ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, อญฺญาตุกาโม ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, อถ วา ปเนวํจิตฺโต ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ – ‘สเจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อหมสฺส สมฺมเทว พฺยากริสฺสามี’ติ. โย หิ โกจิ, อาวุโส, ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, สพฺโพ โส อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน. อหํ โข ปนาวุโส, เอวํจิตฺโต ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉามิ – ‘สเจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ, อหมสฺส สมฺมเทว พฺยากริสฺสามี’’ติ. ปญฺจมํ.

१६५. तेथे आयुष्मान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले... 'आवुसो, जो कोणी दुसऱ्याला प्रश्न विचारतो, तो सर्व पाच कारणांमुळे किंवा त्यांपैकी एखाद्या विशिष्ट कारणामुळे विचारतो. कोणती पाच कारणे? मंदतेमुळे आणि अत्यंत मूढतेमुळे दुसऱ्याला प्रश्न विचारतो; पापी इच्छेमुळे, वाईट इच्छेने वश होऊन दुसऱ्याला प्रश्न विचारतो; अपमान करण्याच्या हेतूने दुसऱ्याला प्रश्न विचारतो; जाणून घेण्याच्या इच्छेने दुसऱ्याला प्रश्न विचारतो; किंवा अशा विचाराने दुसऱ्याला प्रश्न विचारतो की— जर मी विचारलेल्या प्रश्नाचे त्याने योग्य उत्तर दिले तर ते चांगलेच आहे, पण जर त्याने योग्य उत्तर दिले नाही, तर मी स्वतः त्याला त्याचे योग्य स्पष्टीकरण देईन. आवुसो, जो कोणी दुसऱ्याला प्रश्न विचारतो, तो सर्व या पाच कारणांमुळे किंवा त्यांपैकी एखाद्या विशिष्ट कारणामुळे विचारतो. पण आवुसो, मी मात्र अशा विचाराने दुसऱ्याला प्रश्न विचारतो की— जर मी विचारलेल्या प्रश्नाचे त्याने योग्य उत्तर दिले तर ते चांगलेच आहे, पण जर त्याने योग्य उत्तर दिले नाही, तर मी स्वतः त्याला त्याचे योग्य स्पष्टीकरण देईन.'

๖. นิโรธสุตฺตํ

६. निरोधसुत्त

๑๖๖. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ [Pg.169] สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

१६६. तेथे आयुष्मान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले... 'आवुसो, या शासनात शीलसंपन्न, समाधिसंपन्न आणि प्रज्ञासंपन्न भिक्खू संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही येऊ शकतो—अशी शक्यता आहे. जर त्याला याच जन्मात अर्हतपद प्राप्त झाले नाही, तर कवळीकार आहार ग्रहण करणाऱ्या देवांच्या संगतीचे अतिक्रमण करून, मनोमय काया असलेल्या कोणत्यातरी एका देवलोकात उत्पन्न होऊन, संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही येऊ शकतो—अशी शक्यता आहे.'

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

असे म्हटले असता, आयुष्मान उदायी आयुष्मान सारिपुत्तांना म्हणाले— 'आवुसो सारिपुत्त, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की तो भिक्खू कवळीकार आहार ग्रहण करणाऱ्या देवांच्या संगतीचे अतिक्रमण करून, मनोमय काया असलेल्या कोणत्यातरी एका देवलोकात उत्पन्न होऊन, संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकेल आणि त्यातून बाहेर येऊ शकेल—अशी कोणतीही शक्यता नाही.'

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

दुसऱ्यांदाही... तिसऱ्यांदाही आयुष्मान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले— 'आवुसो, या शासनात शीलसंपन्न, समाधिसंपन्न आणि प्रज्ञासंपन्न भिक्खू संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही येऊ शकतो—अशी शक्यता आहे. जर त्याला याच जन्मात अर्हतपद प्राप्त झाले नाही, तर कवळीकार आहार ग्रहण करणाऱ्या देवांच्या संगतीचे अतिक्रमण करून, मनोमय काया असलेल्या कोणत्यातरी एका देवलोकात उत्पन्न होऊन, संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही येऊ शकतो—अशी शक्यता आहे.'

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

तिसऱ्यांदाही आयुष्मान उदायी आयुष्मान सारिपुत्तांना म्हणाले— 'आवुसो सारिपुत्त, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की तो भिक्खू कवळीकार आहार ग्रहण करणाऱ्या देवांच्या संगतीचे अतिक्रमण करून, मनोमय काया असलेल्या कोणत्यातरी एका देवलोकात उत्पन्न होऊन, संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकेल आणि त्यातून बाहेर येऊ शकेल—अशी कोणतीही शक्यता नाही.'

อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยาวตติยกมฺปิ โข เม อายสฺมา อุทายี ปฏิกฺโกสติ, น จ เม โกจิ ภิกฺขุ อนุโมทติ. ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ [Pg.170] อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

तेव्हा आयुष्मान सारिपुत्तांच्या मनात असा विचार आला— 'आयुष्मान उदायी तिसऱ्यांदाही माझ्या बोलण्याचा विरोध करत आहेत, आणि एकही भिक्खू माझ्या बोलण्याला संमती देत नाही. मग मी जेथे भगवान आहेत तेथे जावे हेच बरे.' त्यानंतर आयुष्मान सारिपुत्त जेथे भगवान होते तेथे गेले; तेथे जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्मान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले— 'आवुसो, या शासनात शीलसंपन्न, समाधिसंपन्न आणि प्रज्ञासंपन्न भिक्खू संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही येऊ शकतो—अशी शक्यता आहे. जर त्याला याच जन्मात अर्हतपद प्राप्त झाले नाही, तर कवळीकार आहार ग्रहण करणाऱ्या देवांच्या संगतीचे अतिक्रमण करून, मनोमय काया असलेल्या कोणत्यातरी एका देवलोकात उत्पन्न होऊन, संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही येऊ शकतो—अशी शक्यता आहे.'

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

असे म्हटले असता, आयुष्मान उदायी आयुष्मान सारिपुत्तांना म्हणाले— 'आवुसो सारिपुत्त, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की तो भिक्खू कवळीकार आहार ग्रहण करणाऱ्या देवांच्या संगतीचे अतिक्रमण करून, मनोमय काया असलेल्या कोणत्यातरी एका देवलोकात उत्पन्न होऊन, संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकेल आणि त्यातून बाहेर येऊ शकेल—अशी कोणतीही शक्यता नाही.'

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

दुसऱ्यांदाही... तिसऱ्यांदाही आयुष्मान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले— 'आवुसो, या शासनात शीलसंपन्न, समाधिसंपन्न आणि प्रज्ञासंपन्न भिक्खू संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही येऊ शकतो—अशी शक्यता आहे. जर त्याला याच जन्मात अर्हतपद प्राप्त झाले नाही, तर कवळीकार आहार ग्रहण करणाऱ्या देवांच्या संगतीचे अतिक्रमण करून, मनोमय काया असलेल्या कोणत्यातरी एका देवलोकात उत्पन्न होऊन, संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही येऊ शकतो—अशी शक्यता आहे.'

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

तिसऱ्यांदाही आयुष्मान उदायी आयुष्मान सारिपुत्तांना म्हणाले— 'आवुसो सारिपुत्त, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की तो भिक्खू कवळीकार आहार ग्रहण करणाऱ्या देवांच्या संगतीचे अतिक्रमण करून, मनोमय काया असलेल्या कोणत्यातरी एका देवलोकात उत्पन्न होऊन, संज्ञा-वेदयित-निरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकेल आणि त्यातून बाहेर येऊ शकेल—अशी कोणतीही शक्यता नाही.'

อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ภควโตปิ โข เม สมฺมุขา อายสฺมา อุทายี ยาวตติยกํ ปฏิกฺโกสติ, น จ เม โกจิ ภิกฺขุ อนุโมทติ. ยํนูนาหํ ตุณฺหี อสฺส’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

तेव्हा आयुष्मान सारिपुत्तांच्या मनात असा विचार आला— 'भगवंतांच्या समक्ष देखील आयुष्मान उदायी तिसऱ्यांदा माझ्या बोलण्याचा विरोध करत आहेत, आणि एकही भिक्खू माझ्या बोलण्याला संमती देत नाही. मग मी शांत राहिलेलेच बरे.' त्यानंतर आयुष्मान सारिपुत्त शांत राहिले.

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อามนฺเตสิ – ‘‘กํ ปน ตฺวํ, อุทายิ, มโนมยํ กายํ ปจฺเจสี’’ติ? ‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา อรูปิโน สญฺญามยา’’ติ. ‘‘กึ นุ โข ตุยฺหํ, อุทายิ, พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส ภณิเตน! ตฺวมฺปิ นาม ภณิตพฺพํ มญฺญสี’’ติ! อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อตฺถิ นาม, อานนฺท, เถรํ ภิกฺขุํ วิเหสิยมานํ อชฺฌุเปกฺขิสฺสถ[Pg.171]. น หิ นาม, อานนฺท, การุญฺญมฺปิ ภวิสฺสติ เถรมฺหิ ภิกฺขุมฺหิ วิเหสิยมานมฺหี’’ติ.

तेव्हा भगवंतांनी आयुष्मान उदायींना संबोधित केले— 'उदायी, तू कोणत्या मनोमय कायेवर विश्वास ठेवतोस?' 'भंते, जे देव अरूपी आणि संज्ञामय आहेत.' 'उदायी, तुझ्यासारख्या मूर्ख आणि अज्ञानी माणसाच्या बोलण्याने काय होणार! तरीही तुला असे वाटते की तू बोलले पाहिजे!' त्यानंतर भगवंतांनी आयुष्मान आनंदांना संबोधित केले— 'आनंद, एका थेर भिक्खूला त्रास दिला जात असताना तुम्ही केवळ मूक प्रेक्षक बनून राहता हे योग्य आहे का? आनंद, एका थेर भिक्खूला त्रास दिला जात असताना तुमच्या मनात थोडीही करुणा उत्पन्न होत नाही का?'

อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

त्यानंतर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – "भिक्खूंनो, या धम्मात शीलसंपन्न, समाधीसंपन्न आणि प्रज्ञासंपन्न भिक्खू संज्ञावेदयितनिरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही पडू शकतो – अशी शक्यता आहे. जर त्याने याच जन्मात अर्हत्त्व प्राप्त केले नाही, तर कबाळीकार आहार ग्रहण करणाऱ्या देवांच्या संगतीचे उल्लंघन करून, एका विशिष्ट मनोमय कायात उत्पन्न होऊन, तो संज्ञावेदयितनिरोध समापत्तीमध्ये प्रवेश करू शकतो आणि त्यातून बाहेरही पडू शकतो – अशी शक्यता आहे." भगवंत असे म्हणाले. हे बोलून सुगतांनी आपल्या आसनावरून उठून विहारात प्रवेश केला.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เยนายสฺมา อุปวาโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาวุโส อุปวาณ, อญฺเญ เถเร ภิกฺขู วิเหเสนฺติ. มยํ เตน น มุจฺจาม. อนจฺฉริยํ โข, ปเนตํ อาวุโส อุปวาณ, ยํ ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เอตเทว อารพฺภ อุทาหเรยฺย ยถา อายสฺมนฺตํเยเวตฺถ อุปวาณํ ปฏิภาเสยฺย. อิทาเนว อมฺหากํ สารชฺชํ โอกฺกนฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ เอตทโวจ –

त्यानंतर, भगवंत निघून गेल्यावर काही वेळातच आयुष्यमान आनंद जेथे आयुष्यमान उपवाण होते तेथे गेले; आणि जवळ जाऊन आयुष्यमान उपवाणांना म्हणाले – "मित्र उपवाण, येथे इतर भिक्खू ज्येष्ठ थेर भिक्खूंना त्रास देतात. आम्ही त्यामुळे मुक्त होत नाही. मित्र उपवाण, हे काही आश्चर्यकारक नाही की, संध्याकाळच्या वेळी एकांतातून उठून भगवंत याच विषयाला अनुसरून काही बोलतील आणि या बाबतीत आयुष्यमान उपवाणांनाच उत्तर देण्यास सांगतील. आताच आमच्या मनात संकोच निर्माण झाला आहे." त्यानंतर भगवंत संध्याकाळच्या वेळी एकांतातून उठून जेथे उपस्थानशाळा होती तेथे गेले; आणि तेथे जाऊन मांडलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर भगवंतांनी आयुष्यमान उपवाणांना विचारले –

‘‘กตีหิ นุ โข, อุปวาณ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ? ‘‘ปญฺจหิ, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภนฺเต, เถโร ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภนฺเต, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ [Pg.172] สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ.

"उपवाण, किती गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाला अनुकूल, आदरणीय आणि पूजनीय होतो?" "भंते, पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाला अनुकूल, आदरणीय आणि पूजनीय होतो. कोणते पाच? भंते, येथे थेर भिक्खू शीलवान असतो... (पे)... शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यात स्वतःला प्रशिक्षित करतो; बहुश्रुत असतो... (पे)... दृष्टीने सत्य चांगल्या प्रकारे जाणतो; त्याची वाणी कल्याणकारी असते, त्याचे संभाषण मधुर असते, तो सुसंस्कृत, स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ समजायला सोप्या अशा वाणीने युक्त असतो; उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चार ध्यानांना तो सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास प्राप्त करणारा असतो; आस्रवांच्या क्षयामुळे... (पे)... स्वतःच्या थेट ज्ञानाने याच जन्मात आस्रवरहित चित्तमुक्ती आणि प्रज्ञामुक्ती साक्षात करून, त्यात प्रवेश करून विहार करतो. भंते, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाला अनुकूल, आदरणीय आणि पूजनीय होतो."

‘‘สาธุ สาธุ, อุปวาณ! อิเมหิ โข, อุปวาณ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. อิเม เจ, อุปวาณ, ปญฺจ ธมฺมา เถรสฺส ภิกฺขุโน น สํวิชฺเชยฺยุํ, ตํ สพฺรหฺมจารี น สกฺกเรยฺยุํ น ครุํ กเรยฺยุํ น มาเนยฺยุํ น ปูเชยฺยุํ ขณฺฑิจฺเจน ปาลิจฺเจน วลิตฺตจตาย. ยสฺมา จ โข, อุปวาณ, อิเม ปญฺจ ธมฺมา เถรสฺส ภิกฺขุโน สํวิชฺชนฺติ, ตสฺมา ตํ สพฺรหฺมจารี สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

"साधू, साधू, उपवाण! खरोखर, उपवाण, या पाच गुणांनी युक्त असलेला थेर भिक्खू सब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, मनाला अनुकूल, आदरणीय आणि पूजनीय होतो. उपवाण, जर हे पाच गुण थेर भिक्खूमध्ये नसतील, तर त्याचे सब्रह्मचारी केवळ त्याचे दात पडले आहेत, केस पांढरे झाले आहेत आणि त्वचा सुरकुतली आहे म्हणून त्याचा सत्कार करणार नाहीत, आदर करणार नाहीत, सन्मान करणार नाहीत किंवा त्याची पूजा करणार नाहीत. परंतु, उपवाण, ज्या अर्थी हे पाच गुण थेर भिक्खूमध्ये आढळतात, म्हणूनच त्याचे सब्रह्मचारी त्याचा सत्कार करतात, आदर करतात, सन्मान करतात आणि त्याची पूजा करतात." सहावे सूत्र समाप्त.

๗. โจทนาสุตฺตํ

७. चोदना सूत्र

๑๖๗. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’.

१६७. तेथे आयुष्यमान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले – "मित्रांनो, दुसऱ्याला चोदना करू इच्छिणाऱ्या चोदक भिक्खूने स्वतःच्या ठिकाणी पाच गोष्टी प्रस्थापित करूनच दुसऱ्याला चोदित केले पाहिजे."

‘‘กตเม ปญฺจ? กาเลน วกฺขามิ, โน อกาเลน; ภูเตน วกฺขามิ, โน อภูเตน; สณฺเหน วกฺขามิ, โน ผรุเสน; อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ, โน อนตฺถสํหิเตน; เมตฺตจิตฺโต วกฺขามิ, โน โทสนฺตโร. โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ.

"कोणत्या पाच? (१) मी योग्य वेळी बोलेन, अयोग्य वेळी बोलणार नाही; (२) मी सत्य बोलेन, असत्य बोलणार नाही; (३) मी कोमल शब्दांत बोलेन, कठोर शब्दांत बोलणार नाही; (४) मी हितकारक बोलेन, अहितकारक बोलणार नाही; (५) मी मैत्रीपूर्ण चित्ताने बोलेन, द्वेषयुक्त अंतःकरणाने बोलणार नाही. मित्रांनो, दुसऱ्याला चोदना करू इच्छिणाऱ्या चोदक भिक्खूने स्वतःच्या ठिकाणी या पाच गोष्टी प्रस्थापित करूनच दुसऱ्याला चोदित केले पाहिजे."

‘‘อิธาหํ, อาวุโส, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ อกาเลน โจทิยมานํ โน กาเลน กุปิตํ, อภูเตน โจทิยมานํ โน ภูเตน กุปิตํ, ผรุเสน โจทิยมานํ โน สณฺเหน กุปิตํ, อนตฺถสํหิเตน โจทิยมานํ โน อตฺถสํหิเตน กุปิตํ, โทสนฺตเรน โจทิยมานํ โน เมตฺตจิตฺเตน กุปิตํ.

"मित्रांनो, येथे मी काही व्यक्तींना पाहतो की, ज्यांना अयोग्य वेळी चोदित केले असता, योग्य वेळी न केल्यामुळे ते क्रुद्ध होतात; असत्य गोष्टीवरून चोदित केले असता, सत्य गोष्टीवरून न केल्यामुळे ते क्रुद्ध होतात; कठोर शब्दांत चोदित केले असता, कोमल शब्दांत न केल्यामुळे ते क्रुद्ध होतात; अहितकारक गोष्टीवरून चोदित केले असता, हितकारक गोष्टीवरून न केल्यामुळे ते क्रुद्ध होतात; द्वेषयुक्त अंतःकरणाने चोदित केले असता, मैत्रीपूर्ण चित्ताने न केल्यामुळे ते क्रुद्ध होतात."

‘‘อธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘อกาเลนายสฺมา จุทิโต โน กาเลน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; อภูเตนายสฺมา จุทิโต โน ภูเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; ผรุเสนายสฺมา จุทิโต โน สณฺเหน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย[Pg.173]; อนตฺถสํหิเตนายสฺมา จุทิโต โน อตฺถสํหิเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; โทสนฺตเรนายสฺมา จุทิโต โน เมตฺตจิตฺเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสารายา’ติ. อธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ.

"मित्रांनो, अधर्माने चोदित केलेल्या भिक्खूच्या मनात पाच प्रकारे पश्चात्तापरहितता निर्माण केली पाहिजे – ‘आयुष्यमानांना अयोग्य वेळी चोदित केले गेले आहे, योग्य वेळी नाही; त्यामुळे तुम्हाला पश्चात्ताप न होणेच योग्य आहे. आयुष्यमानांना असत्य गोष्टीवरून चोदित केले गेले आहे, सत्य गोष्टीवरून नाही; त्यामुळे तुम्हाला पश्चात्ताप न होणेच योग्य आहे. आयुष्यमानांना कठोर शब्दांत चोदित केले गेले आहे, कोमल शब्दांत नाही; त्यामुळे तुम्हाला पश्चात्ताप न होणेच योग्य आहे. आयुष्यमानांना अहितकारक गोष्टीवरून चोदित केले गेले आहे, हितकारक गोष्टीवरून नाही; त्यामुळे तुम्हाला पश्चात्ताप न होणेच योग्य आहे. आयुष्यमानांना द्वेषयुक्त अंतःकरणाने चोदित केले गेले आहे, मैत्रीपूर्ण चित्ताने नाही; त्यामुळे तुम्हाला पश्चात्ताप न होणेच योग्य आहे.’ मित्रांनो, अधर्माने चोदित केलेल्या भिक्खूच्या मनात या पाच प्रकारे पश्चात्तापरहितता निर्माण केली पाहिजे."

‘‘อธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘อกาเลน เต, อาวุโส, โจทิโต โน กาเลน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; อภูเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน ภูเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; ผรุเสน เต, อาวุโส, โจทิโต โน สณฺเหน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; อนตฺถสํหิเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อตฺถสํหิเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; โทสนฺตเรน เต, อาวุโส, โจทิโต โน เมตฺตจิตฺเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสารายา’ติ. อธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยถา น อญฺโญปิ ภิกฺขุ อภูเตน โจเทตพฺพํ มญฺเญยฺยาติ.

"मित्रांनो, अधर्माने चोदना करणाऱ्या भिक्खूच्या मनात पाच प्रकारे पश्चात्ताप निर्माण केला पाहिजे – ‘मित्रा, तू त्याला अयोग्य वेळी चोदित केले आहे, योग्य वेळी नाही; त्यामुळे तुला पश्चात्ताप होणेच योग्य आहे. मित्रा, तू त्याला असत्य गोष्टीवरून चोदित केले आहे, सत्य गोष्टीवरून नाही; त्यामुळे तुला पश्चात्ताप होणेच योग्य आहे. मित्रा, तू त्याला कठोर शब्दांत चोदित केले आहे, कोमल शब्दांत नाही; त्यामुळे तुला पश्चात्ताप होणेच योग्य आहे. मित्रा, तू त्याला अहितकारक गोष्टीवरून चोदित केले आहे, हितकारक गोष्टीवरून नाही; त्यामुळे तुला पश्चात्ताप होणेच योग्य आहे. मित्रा, तू त्याला द्वेषयुक्त अंतःकरणाने चोदित केले आहे, मैत्रीपूर्ण चित्ताने नाही; त्यामुळे तुला पश्चात्ताप होणेच योग्य आहे.’ मित्रांनो, अधर्माने चोदना करणाऱ्या भिक्खूच्या मनात या पाच प्रकारे पश्चात्ताप निर्माण केला पाहिजे. हे कशासाठी? जेणेकरून इतर कोणत्याही भिक्खूने असत्य गोष्टीवरून दुसऱ्याला चोदित करण्याचा विचार करू नये."

‘‘อิธ ปนาหํ, อาวุโส, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ กาเลน โจทิยมานํ โน อกาเลน กุปิตํ, ภูเตน โจทิยมานํ โน อภูเตน กุปิตํ, สณฺเหน โจทิยมานํ โน ผรุเสน กุปิตํ, อตฺถสํหิเตน โจทิยมานํ โน อนตฺถสํหิเตน กุปิตํ, เมตฺตจิตฺเตน โจทิยมานํ โน โทสนฺตเรน กุปิตํ.

"परंतु मित्रांनो, येथे मी काही व्यक्तींना पाहतो की, ज्यांना योग्य वेळी चोदित केले असता, अयोग्य वेळी न केल्यामुळेही ते क्रुद्ध होतात; सत्य गोष्टीवरून चोदित केले असता, असत्य गोष्टीवरून न केल्यामुळेही ते क्रुद्ध होतात; कोमल शब्दांत चोदित केले असता, कठोर शब्दांत न केल्यामुळेही ते क्रुद्ध होतात; हितकारक गोष्टीवरून चोदित केले असता, अहितकारक गोष्टीवरून न केल्यामुळेही ते क्रुद्ध होतात; मैत्रीपूर्ण चित्ताने चोदित केले असता, द्वेषयुक्त अंतःकरणाने न केल्यामुळेही ते क्रुद्ध होतात."

‘‘ธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘กาเลนายสฺมา จุทิโต โน อกาเลน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; ภูเตนายสฺมา จุทิโต โน อภูเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; สณฺเหนายสฺมา จุทิโต โน ผรุเสน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; อตฺถสํหิเตนายสฺมา จุทิโต โน อนตฺถสํหิเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; เมตฺตจิตฺเตนายสฺมา จุทิโต โน โทสนฺตเรน, อลํ เต วิปฺปฏิสารายา’ติ. ธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ.

“मित्रांनो, धर्माच्या नियमांनुसार चोदना केलेल्या (दोष दाखवलेल्या) भिक्खूच्या मनात पाच प्रकारे पश्चात्ताप (खंत) उत्पन्न केला पाहिजे – ‘आयुष्यमान, तुम्हाला योग्य वेळी चोदना केली गेली आहे, अयोग्य वेळी नाही; हे तुमच्या पश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे. आयुष्यमान, तुम्हाला सत्य गोष्टीवरून चोदना केली गेली आहे, असत्यावरून नाही; हे तुमच्या पश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे. आयुष्यमान, तुम्हाला सौम्य शब्दांत चोदना केली गेली आहे, कठोर शब्दांत नाही; हे तुमच्या पश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे. आयुष्यमान, तुम्हाला हितकारक गोष्टीसाठी चोदना केली गेली आहे, अहितकारक गोष्टीसाठी नाही; हे तुमच्या पश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे. आयुष्यमान, तुम्हाला मैत्रीपूर्ण चित्ताने चोदना केली गेली आहे, द्वेषयुक्त चित्ताने नाही; हे तुमच्या पश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे.’ मित्रांनो, धर्माच्या नियमांनुसार चोदना केलेल्या भिक्खूच्या मनात या पाच प्रकारे पश्चात्ताप उत्पन्न केला पाहिजे.”

‘‘ธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘กาเลน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อกาเลน, อลํ [Pg.174] เต อวิปฺปฏิสาราย; ภูเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อภูเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; สณฺเหน เต, อาวุโส, โจทิโต โน ผรุเสน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; อตฺถสํหิเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อนตฺถสํหิเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; เมตฺตจิตฺเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน โทสนฺตเรน, อลํ เต อวิปฺปฏิสารายา’ติ. ธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยถา อญฺโญปิ ภิกฺขุ ภูเตน โจทิตพฺพํ มญฺเญยฺยาติ.

“मित्रांनो, धर्माच्या नियमांनुसार चोदना करणाऱ्या (दोष दाखवणाऱ्या) भिक्खूच्या मनात पाच प्रकारे अपश्चात्ताप (मनःशांती) उत्पन्न केला पाहिजे – ‘मित्रा, तू योग्य वेळी चोदना केली आहेस, अयोग्य वेळी नाही; हे तुझ्या अपश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे. मित्रा, तू सत्य गोष्टीवरून चोदना केली आहेस, असत्यावरून नाही; हे तुझ्या अपश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे. मित्रा, तू सौम्य शब्दांत चोदना केली आहेस, कठोर शब्दांत नाही; हे तुझ्या अपश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे. मित्रा, तू हितकारक गोष्टीसाठी चोदना केली आहेस, अहितकारक गोष्टीसाठी नाही; हे तुझ्या अपश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे. मित्रा, तू मैत्रीपूर्ण चित्ताने चोदना केली आहेस, द्वेषयुक्त चित्ताने नाही; हे तुझ्या अपश्चात्तापासाठी पुरेसे आहे.’ मित्रांनो, धर्माच्या नियमांनुसार चोदना करणाऱ्या भिक्खूच्या मनात या पाच प्रकारे अपश्चात्ताप उत्पन्न केला पाहिजे. ते कशासाठी? जेणेकरून इतर भिक्खू देखील सत्य गोष्टीवरूनच चोदना करणे योग्य मानतील.”

‘‘จุทิเตน, อาวุโส, ปุคฺคเลน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาตพฺพํ – สจฺเจ จ, อกุปฺเป จ. มํ เจปิ, อาวุโส, ปเร โจเทยฺยุํ กาเลน วา อกาเลน วา ภูเตน วา อภูเตน วา สณฺเหน วา ผรุเสน วา อตฺถสํหิเตน วา อนตฺถสํหิเตน วา เมตฺตจิตฺตา วา โทสนฺตรา วา, อหมฺปิ ทฺวีสุเยว ธมฺเมสุ ปติฏฺฐเหยฺยํ – สจฺเจ จ, อกุปฺเป จ. สเจ ชาเนยฺยํ – ‘อตฺเถโส มยิ ธมฺโม’ติ, ‘อตฺถี’ติ นํ วเทยฺยํ – ‘สํวิชฺชเตโส มยิ ธมฺโม’ติ. สเจ ชาเนยฺยํ – ‘นตฺเถโส มยิ ธมฺโม’ติ, ‘นตฺถี’ติ นํ วเทยฺยํ – ‘เนโส ธมฺโม มยิ สํวิชฺชตี’ติ.

“मित्रांनो, चोदना केलेल्या (दोष दाखवलेल्या) व्यक्तीने दोन गोष्टींवर प्रतिष्ठित राहिले पाहिजे – सत्यावर आणि अक्रोधावर (राग न येण्यावर). मित्रांनो, जर इतरांनी मला चोदना केली – मग ती योग्य वेळी असो वा अयोग्य वेळी, सत्यावरून असो वा असत्यावरून, सौम्य शब्दांत असो वा कठोर शब्दांत, हितकारक असो वा अहितकारक, मैत्रीपूर्ण चित्ताने असो वा द्वेषयुक्त चित्ताने – तरीही मी केवळ दोनच गोष्टींवर प्रतिष्ठित राहीन – सत्यावर आणि अक्रोधावर. जर मला ठाऊक असेल की, ‘हा दोष माझ्यात आहे’, तर मी त्याला सांगेन, ‘होय, हा दोष माझ्यात आहे, तो माझ्यात विद्यमान आहे.’ जर मला ठाऊक असेल की, ‘हा दोष माझ्यात नाही’, तर मी त्याला सांगेन, ‘नाही, हा दोष माझ्यात नाही, तो माझ्यात विद्यमान नाही.’”

‘‘เอวมฺปิ โข เต, สาริปุตฺต, วุจฺจมานา อถ จ ปนิเธกจฺเจ โมฆปุริสา น ปทกฺขิณํ คณฺหนฺตี’’ติ.

“सारिपुत्ता, तुझ्याद्वारे अशा प्रकारे सांगितले जात असतानाही, येथील काही मोघपुरुष (अज्ञानी लोक) ते आदराने स्वीकारत नाहीत.”

‘‘เย เต, ภนฺเต, ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ชีวิกตฺถา น สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา สฐา มายาวิโน เกตพิโน อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารา โภชเน อมตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนนุยุตฺตา สามญฺเญ อนเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย น ติพฺพคารวา พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา กุสีตา หีนวีริยา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ทุปฺปญฺญา เอฬมูคา, เต มยา เอวํ วุจฺจมานา น ปทกฺขิณํ คณฺหนฺติ.

“भंते, जे लोक श्रद्धा नसलेले, केवळ उपजीविकेसाठी, श्रद्धेविनाच घराबाहेर पडून अनगारिक (प्रव्रजित) झाले आहेत; जे धूर्त, कपटी, ढोंगी, उद्धट, गर्विष्ठ, चंचल, वाचाळ, असंबद्ध बोलणारे, इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित न ठेवणारे, भोजनात प्रमाण न जाणणारे, जागरूकतेचा अभ्यास न करणारे, श्रामण्यभावाविषयी उदासीन, शिक्षेविषयी तीव्र आदर नसलेले, भौतिक साधनांचे लोभी, शिथिल वृत्तीचे, अधोगतीला प्राधान्य देणारे, एकांताचा ध्यास सोडलेले, आळशी, वीर्यहीन, विस्मरणशील, संप्रजन्य नसलेले, असंयत, विचलित चित्त असलेले, प्रज्ञाहीन आणि मूक-बधिर आहेत; त्यांना माझ्याद्वारे अशा प्रकारे सांगितले गेले असता, ते आदराने स्वीकारत नाहीत.”

‘‘เย ปน เต, ภนฺเต, กุลปุตฺตา สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา อสฐา อมายาวิโน อเกตพิโน อนุทฺธตา อนุนฺนฬา อจปลา อมุขรา อวิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา โภชเน มตฺตญฺญุโน ชาคริยํ [Pg.175] อนุยุตฺตา สามญฺเญ อเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย ติพฺพคารวา น พาหุลิกา น สาถลิกา โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา อารทฺธวีริยา ปหิตตฺตา อุปฏฺฐิตสฺสติโน สมฺปชานา สมาหิตา เอกคฺคจิตฺตา ปญฺญวนฺโต อเนฬมูคา, เต มยา เอวํ วุจฺจมานา ปทกฺขิณํ คณฺหนฺตีติ.

“परंतु भंते, जे कुलपुत्र श्रद्धेने घराबाहेर पडून अनगारिक (प्रव्रजित) झाले आहेत; जे धूर्त नाहीत, कपटी नाहीत, ढोंगी नाहीत, उद्धट नाहीत, गर्विष्ठ नाहीत, चंचल नाहीत, वाचाळ नाहीत, असंबद्ध बोलणारे नाहीत; जे इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवणारे आहेत, भोजनात प्रमाण जाणणारे आहेत, जागरूकतेचा अभ्यास करणारे आहेत, श्रामण्यभावाविषयी आस्था बाळगणारे आहेत, शिक्षेविषयी तीव्र आदर असणारे आहेत; जे भौतिक साधनांचे लोभी नाहीत, शिथिल वृत्तीचे नाहीत, अधोगतीचा ध्यास सोडलेले आहेत, एकांताला प्राधान्य देणारे आहेत, उत्साही आहेत, आत्मसमर्पित आहेत, स्मृती जागृत ठेवणारे आहेत, संप्रजन्य असलेले, समाहित, एकाग्र चित्त असलेले, प्रज्ञावान आणि मूक-बधिर नसलेले आहेत; त्यांना माझ्याद्वारे अशा प्रकारे सांगितले गेले असता, ते आदराने स्वीकारतात.”

‘‘เย เต, สาริปุตฺต, ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ชีวิกตฺถา น สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา สฐา มายาวิโน เกตพิโน อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารา โภชเน อมตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนนุยุตฺตา สามญฺเญ อนเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย น ติพฺพคารวา พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา กุสีตา หีนวีริยา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ทุปฺปญฺญา เอฬมูคา, ติฏฺฐนฺตุ เต.

“सारिपुत्ता, जे लोक श्रद्धा नसलेले, केवळ उपजीविकेसाठी, श्रद्धेविनाच घराबाहेर पडून अनगारिक (प्रव्रजित) झाले आहेत; जे धूर्त, कपटी, ढोंगी, उद्धट, गर्विष्ठ, चंचल, वाचाळ, असंबद्ध बोलणारे, इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित न ठेवणारे, भोजनात प्रमाण न जाणणारे, जागरूकतेचा अभ्यास न करणारे, श्रामण्यभावाविषयी उदासीन, शिक्षेविषयी तीव्र आदर नसलेले, भौतिक साधनांचे लोभी, शिथिल वृत्तीचे, अधोगतीला प्राधान्य देणारे, एकांताचा ध्यास सोडलेले, आळशी, वीर्यहीन, विस्मरणशील, संप्रजन्य नसलेले, असंयत, विचलित चित्त असलेले, प्रज्ञाहीन आणि मूक-बधिर आहेत; त्यांच्याविषयी राहू दे (त्यांच्याकडे दुर्लक्ष कर).”

‘‘เย ปน, เต สาริปุตฺต, กุลปุตฺตา สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา อสฐา อมายาวิโน อเกตพิโน อนุทฺธตา อนุนฺนฬา อจปลา อมุขรา อวิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา โภชเน มตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนุยุตฺตา สามญฺเญ อเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย ติพฺพคารวา น พาหุลิกา น สาถลิกา โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา อารทฺธวีริยา ปหิตตฺตา อุปฏฺฐิตสฺสติโน สมฺปชานา สมาหิตา เอกคฺคจิตฺตา ปญฺญวนฺโต อเนฬมูคา, เต ตฺวํ, สาริปุตฺต, วเทยฺยาสิ. โอวท, สาริปุตฺต, สพฺรหฺมจารี; อนุสาส, สาริปุตฺต, สพฺรหฺมจารี – ‘อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปตฺวา สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาเปสฺสามิ สพฺรหฺมจารี’ติ. เอวญฺหิ เต, สาริปุตฺต, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“परंतु सारिपुत्ता, जे कुलपुत्र श्रद्धेने घराबाहेर पडून अनगारिक (प्रव्रजित) झाले आहेत; जे धूर्त नाहीत, कपटी नाहीत, ढोंगी नाहीत, उद्धट नाहीत, गर्विष्ठ नाहीत, चंचल नाहीत, वाचाळ नाहीत, असंबद्ध बोलणारे नाहीत; जे इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवणारे आहेत, भोजनात प्रमाण जाणणारे आहेत, जागरूकतेचा अभ्यास करणारे आहेत, श्रामण्यभावाविषयी आस्था बाळगणारे आहेत, शिक्षेविषयी तीव्र आदर असणारे आहेत; जे भौतिक साधनांचे लोभी नाहीत, शिथिल वृत्तीचे नाहीत, अधोगतीचा ध्यास सोडलेले आहेत, एकांताला प्राधान्य देणारे आहेत, उत्साही आहेत, आत्मसमर्पित आहेत, स्मृती जागृत ठेवणारे आहेत, संप्रजन्य असलेले, समाहित, एकाग्र चित्त असलेले, प्रज्ञावान आणि मूक-बधिर नसलेले आहेत; सारिपुत्ता, तू त्यांच्याशी बोलले पाहिजेस. सारिपुत्ता, तुझ्या सब्रह्मचाऱ्यांना उपदेश कर; सारिपुत्ता, तुझ्या सब्रह्मचाऱ्यांना अनुशासित कर – ‘मी माझ्या सब्रह्मचाऱ्यांना असद्धर्मातून बाहेर काढून सद्धर्मात प्रतिष्ठित करीन.’ सारिपुत्ता, तू स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजेस.” (सातवे सुत्त समाप्त.)

๘. สีลสุตฺตํ

८. शीलसुत्त

๑๖๘. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ทุสฺสีลสฺส, อาวุโส, สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ [Pg.176] …เป… เผคฺคุปิ… สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

१६८. तेव्हा आयुष्यमान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “मित्रांनो, दुःशील आणि शीलभ्रष्ट व्यक्तीचा सम्यक समाधीचा आधार (उपनिश्रय) नष्ट होतो. सम्यक समाधी नसताना, सम्यक समाधी भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीचे यथाभूत ज्ञानदर्शन नष्ट होते. यथाभूत ज्ञानदर्शन नसताना, यथाभूत ज्ञानदर्शन भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीचा निर्वेद आणि विराग (वैराग्य) नष्ट होतो. निर्वेद आणि विराग नसताना, निर्वेद आणि विराग भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीचे विमुक्ती ज्ञानदर्शन नष्ट होते. मित्रांनो, ज्याप्रमाणे एखाद्या वृक्षाच्या फांद्या आणि पाने नष्ट झाली, तर त्याची बाह्य साल देखील पूर्णत्वास जात नाही, त्याची त्वचा देखील... पे... त्याचा अगाभा (फेग्गु) देखील... त्याचा गाभा (सार) देखील पूर्णत्वास जात नाही. त्याचप्रमाणे मित्रांनो, दुःशील आणि शीलभ्रष्ट व्यक्तीचा सम्यक समाधीचा आधार नष्ट होतो. सम्यक समाधी नसताना, सम्यक समाधी भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीचे यथाभूत ज्ञानदर्शन नष्ट होते. यथाभूत ज्ञानदर्शन नसताना, यथाभूत ज्ञानदर्शन भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीचा निर्वेद आणि विराग नष्ट होतो. निर्वेद आणि विराग नसताना, निर्वेद आणि विराग भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीचे विमुक्ती ज्ञानदर्शन नष्ट होते.”

‘‘สีลวโต, อาวุโส, สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข, สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ…เป… เผคฺคุปิ… สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

"आवुसो, शीलवान आणि शीलसंपन्न व्यक्तीसाठी सम्यक समाधीचा आधार संपन्न होतो. सम्यक समाधी असताना, सम्यक समाधी संपन्न व्यक्तीसाठी यथाभूत ज्ञानदर्शन संपन्न होण्याचा आधार मिळतो. यथाभूत ज्ञानदर्शन असताना, यथाभूत ज्ञानदर्शन संपन्न व्यक्तीसाठी निर्वेद आणि विराग संपन्न होण्याचा आधार मिळतो. निर्वेद आणि विराग असताना, निर्वेद आणि विराग संपन्न व्यक्तीसाठी विमुक्ती ज्ञानदर्शन संपन्न होण्याचा आधार मिळतो. जसे की, आवुसो, एखादा वृक्ष फांद्या आणि पानांनी समृद्ध असतो, तेव्हा त्याचे बाह्य कवच देखील परिपूर्णतेला प्राप्त होते, त्याची साल देखील... लाकडाचा मऊ भाग देखील... आणि कठीण गाभा देखील परिपूर्णतेला प्राप्त होतो. तशाच प्रकारे, आवुसो, शीलवान आणि शीलसंपन्न व्यक्तीसाठी सम्यक समाधीचा आधार संपन्न होतो; सम्यक समाधी असताना, सम्यक समाधी संपन्न व्यक्तीसाठी यथाभूत ज्ञानदर्शन संपन्न होण्याचा आधार मिळतो; यथाभूत ज्ञानदर्शन असताना, यथाभूत ज्ञानदर्शन संपन्न व्यक्तीसाठी निर्वेद आणि विराग संपन्न होण्याचा आधार मिळतो; निर्वेद आणि विराग असताना, निर्वेद आणि विराग संपन्न व्यक्तीसाठी विमुक्ती ज्ञानदर्शन संपन्न होण्याचा आधार मिळतो." आठवे.

๙. ขิปฺปนิสนฺติสุตฺตํ

९. खिप्पनिसन्ति सुत्त

๑๖๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

१६९. त्यानंतर आयुष्यमान आनंद जेथे आयुष्यमान सारिपुत्त होते, तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी आयुष्यमान सारिपुत्तांशी कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि स्मरणीय संभाषण संपवून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेले आयुष्यमान आनंद आयुष्यमान सारिपुत्तांना असे म्हणाले –

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ ขิปฺปนิสนฺติ จ โหติ, กุสเลสุ ธมฺเมสุ สุคฺคหิตคฺคาหี จ, พหุญฺจ คณฺหาติ, คหิตญฺจสฺส นปฺปมุสฺสตี’’ติ? ‘‘อายสฺมา โข อานนฺโท พหุสฺสุโต. ปฏิภาตุ อายสฺมนฺตํเยว อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เตนหาวุโส สาริปุตฺต, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ [Pg.177] กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

"“आवुसो सारिपुत्त, कोणत्या मर्यादेपर्यंत भिक्खू कुशल धर्मांच्या बाबतीत शीघ्र आकलन करणारा होतो, जे शिकले आहे ते उत्तम प्रकारे ग्रहण करणारा होतो, विपुल प्रमाणात ग्रहण करतो आणि ग्रहण केलेले विसरत नाही?” “आयुष्यमान आनंद हे बहुश्रुत आहेत. आयुष्यमान आनंदांनीच याचे स्पष्टीकरण करावे.” “तर मग आवुसो सारिपुत्त, ऐका, नीट मनन करा; मी सांगेन.” “होय, आवुसो,” असे म्हणून आयुष्यमान सारिपुत्तांनी आयुष्यमान आनंदांना संमती दिली. आयुष्यमान आनंद असे म्हणाले –"

‘‘อิธาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ อตฺถกุสโล จ โหติ, ธมฺมกุสโล จ, พฺยญฺชนกุสโล จ, นิรุตฺติกุสโล จ, ปุพฺพาปรกุสโล จ. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ ขิปฺปนิสนฺติ จ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สุคฺคหิตคฺคาหี จ, พหุญฺจ คณฺหาติ, คหิตญฺจสฺส นปฺปมุสฺสตี’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส! อพฺภุตํ, อาวุโส!! ยาว สุภาสิตํ จิทํ อายสฺมตา อานนฺเทน. อิเมหิ จ มยํ ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ธาเรม – ‘อายสฺมา อานนฺโท อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล พฺยญฺชนกุสโล นิรุตฺติกุสโล ปุพฺพาปรกุสโล’’’ติ. นวมํ.

"“इथे, आवुसो सारिपुत्त, भिक्खू अर्थकुशल असतो, धम्मकुशल असतो, व्यंजनकुशल असतो, निरुत्तिकुशल असतो आणि पूर्वापरकुशल असतो. आवुसो सारिपुत्त, एवढ्या गोष्टींनी भिक्खू कुशल धर्मांच्या बाबतीत शीघ्र आकलन करणारा होतो, जे शिकले आहे ते उत्तम प्रकारे ग्रहण करणारा होतो, विपुल प्रमाणात ग्रहण करतो आणि ग्रहण केलेले विसरत नाही.” “आश्चर्य आहे, आवुसो! अद्भुत आहे, आवुसो!! आयुष्यमान आनंदांनी हे किती सुंदर सांगितले आहे! आम्ही आयुष्यमान आनंदांना या पाच गुणांनी युक्त मानतो – ‘आयुष्यमान आनंद हे अर्थकुशल, धम्मकुशल, व्यंजनकुशल, निरुत्तिकुशल आणि पूर्वापरकुशल आहेत.’” नववे."

๑๐. ภทฺทชิสุตฺตํ

१०. भद्दजि सुत्त

๑๗๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา ภทฺทชิ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ภทฺทชึ อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส ภทฺทชิ, ทสฺสนานํ อคฺคํ, กึ สวนานํ อคฺคํ, กึ สุขานํ อคฺคํ, กึ สญฺญานํ อคฺคํ, กึ ภวานํ อคฺค’’นฺติ?

१७०. एका वेळी आयुष्यमान आनंद कोसंबी येथे घोसित आरामात विहार करत होते. तेव्हा आयुष्यमान भद्दजि जेथे आयुष्यमान आनंद होते, तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी आयुष्यमान आनंदांशी कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि स्मरणीय संभाषण संपवून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान भद्दजि यांना आयुष्यमान आनंद असे म्हणाले – “आवुसो भद्दजि, दर्शनांमध्ये सर्वश्रेष्ठ काय आहे? श्रवणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ काय आहे? सुखांमध्ये सर्वश्रेष्ठ काय आहे? संज्ञांमध्ये सर्वश्रेष्ठ काय आहे? अस्तित्वाच्या अवस्थांमध्ये सर्वश्रेष्ठ काय आहे?”

‘‘อตฺถาวุโส, พฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี, โย ตํ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, อิทํ ทสฺสนานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, อาภสฺสรา นาม เทวา สุเขน อภิสนฺนา ปริสนฺนา. เต กทาจิ กรหจิ อุทานํ อุทาเนนฺติ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’นฺติ! โย ตํ สทฺทํ สุณาติ, อิทํ สวนานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, สุภกิณฺหา นาม เทวา. เต สนฺตํเยว ตุสิตา สุขํ ปฏิเวเทนฺติ, อิทํ สุขานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, อากิญฺจญฺญายตนูปคา เทวา, อิทํ สญฺญานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคา เทวา, อิทํ ภวานํ อคฺค’’นฺติ. ‘‘สเมติ โข อิทํ อายสฺมโต ภทฺทชิสฺส, ยทิทํ พหุนา ชเนนา’’ติ?

"“आवुसो, असा एक ब्रह्मा आहे जो विजेता आहे, अजिंक्य आहे, सर्वद्रष्टा आहे, वशवर्ती आहे; जो त्या ब्रह्माला पाहतो, हे दर्शनांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे. आवुसो, आभास्सर नावाचे देव आहेत जे सुखाने ओतप्रोत आणि परिपूर्ण आहेत. ते कधीतरी असा उद्गार काढतात – ‘अहो सुख! अहो सुख!’ जो तो आवाज ऐकतो, हे श्रवणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे. आवुसो, सुभकिण्ह नावाचे देव आहेत. ते अत्यंत शांत सुखाचा अनुभव घेतात आणि त्यातच संतुष्ट राहतात, हे सुखांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे. आवुसो, आकिंचन्यायतन भूमीला प्राप्त झालेले देव आहेत, ही संज्ञा संज्ञांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे. आवुसो, नैवसंज्ञानासंज्ञायतन भूमीला प्राप्त झालेले देव आहेत, हे अस्तित्व अस्तित्वाच्या अवस्थांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे.” “आयुष्यमान भद्दजि यांचे हे मत बहुसंख्य लोकांच्या मताशी जुळणारे आहे ना?”"

‘‘อายสฺมา [Pg.178] โข, อานนฺโท, พหุสฺสุโต. ปฏิภาตุ อายสฺมนฺตํเยว อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เตนหาวุโส ภทฺทชิ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา ภทฺทชิ อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

"“आयुष्यमान आनंद हे बहुश्रुत आहेत. आयुष्यमान आनंदांनीच याचे स्पष्टीकरण करावे.” “तर मग आवुसो भद्दजि, ऐका, नीट मनन करा; मी सांगेन.” “होय, आवुसो,” असे म्हणून आयुष्यमान भद्दजि यांनी आयुष्यमान आनंदांना संमती दिली. आयुष्यमान आनंद असे म्हणाले –"

‘‘ยถา ปสฺสโต โข, อาวุโส, อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ ทสฺสนานํ อคฺคํ. ยถา สุณโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ สวนานํ อคฺคํ. ยถา สุขิตสฺส อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ สุขานํ อคฺคํ. ยถา สญฺญิสฺส อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ สญฺญานํ อคฺคํ. ยถา ภูตสฺส อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ ภวานํ อคฺค’’นฺติ. ทสมํ.

"“आवुसो, ज्या प्रकारे पाहणाऱ्याच्या लगेचच आसवांचा क्षय होतो, ते दर्शन सर्वश्रेष्ठ आहे. ज्या प्रकारे ऐकणाऱ्याच्या लगेचच आसवांचा क्षय होतो, ते श्रवण सर्वश्रेष्ठ आहे. ज्या प्रकारे सुखी असणाऱ्याच्या लगेचच आसवांचा क्षय होतो, ते सुख सर्वश्रेष्ठ आहे. ज्या प्रकारे संज्ञा असणाऱ्याच्या लगेचच आसवांचा क्षय होतो, ती संज्ञा सर्वश्रेष्ठ आहे. ज्या प्रकारे अस्तित्वात असणाऱ्याच्या लगेचच आसवांचा क्षय होतो, ते अस्तित्व सर्वश्रेष्ठ आहे.” दहावे."

อาฆาตวคฺโค ทุติโย.

आघात वर्ग दुसरा समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका –

ทฺเว อาฆาตวินยา, สากจฺฉา สาชีวโต ปญฺหํ;

ปุจฺฉา นิโรโธ โจทนา, สีลํ นิสนฺติ ภทฺทชีติ.

दोन आघातविनय सुत्ते, साकच्छा, साजीव, पञ्ह, पुच्छा, निरोध, चोदना, शील, निसन्ति आणि भद्दजि.

(๑๘) ๓. อุปาสกวคฺโค

(१८) ३. उपासक वर्ग

๑. สารชฺชสุตฺตํ

१. सारज्ज सुत्त

๑๗๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

१७१. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान श्रावस्ती येथे अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेथे भगवानांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो!” “भंते!” अशा शब्दांत त्या भिक्खूंनी भगवानांना प्रतिसाद दिला. भगवान असे म्हणाले –

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ.

"“भिक्खूंनो, पाच गोष्टींनी युक्त असलेला उपासक भित्रेपणाला प्राप्त होतो. कोणत्या पाच गोष्टींनी? तो प्राणातिपात करतो, अदिन्नादान करतो, कामेसू मिच्छाचार करतो, मुसावाद करतो आणि सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठान करतो. भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींनी युक्त असलेला उपासक भित्रेपणाला प्राप्त होतो.”"

‘‘ปญฺจหิ[Pg.179], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक विशारद असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो प्राणातिपातापासून अलिप्त असतो, अदत्तादानापासून अलिप्त असतो, कामेसू मिच्छाचारापासून अलिप्त असतो, मुसावादापासून अलिप्त असतो, सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक विशारद असतो.” पहिले.

๒. วิสารทสุตฺตํ

२. विशारद सुत्त

๑๗๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อวิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อวิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ.

१७२. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक अविशारद होऊन गृहस्थाश्रमात राहतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो प्राणातिपाती असतो... तसेच... सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानाचे सेवन करणारा असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक अविशारद होऊन गृहस्थाश्रमात राहतो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท อคารํ อชฺฌาวสตี’’ติ. ทุติยํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक विशारद होऊन गृहस्थाश्रमात राहतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो प्राणातिपातापासून अलिप्त असतो... तसेच... सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक विशारद होऊन गृहस्थाश्रमात राहतो.” दुसरे.

๓. นิรยสุตฺตํ

३. निरय सुत्त

๑๗๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

१७३. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात फेकला जातो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो प्राणातिपाती असतो... तसेच... सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानाचे सेवन करणारा असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात फेकला जातो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ตติยํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात ठेवला जातो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो प्राणातिपातापासून अलिप्त असतो... तसेच... सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त असतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात ठेवला जातो.” तिसरे.

๔. เวรสุตฺตํ

४. वेर सुत्त

๑๗๔. อถ [Pg.180] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

१७४. तेव्हा अनाथपिंडिक गृहपती जेथे भगवान होते तेथे गेले; तेथे जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या अनाथपिंडिक गृहपतीला भगवान असे म्हणाले –

‘‘ปญฺจ, คหปติ, ภยานิ เวรานิ อปฺปหาย ‘ทุสฺสีโล’ อิติ วุจฺจติ, นิรยญฺจ อุปปชฺชติ. กตมานิ ปญฺจ? ปาณาติปาตํ, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจารํ, มุสาวาทํ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ – อิมานิ โข, คหปติ, ปญฺจ ภยานิ เวรานิ อปฺปหาย ‘ทุสฺสีโล’ อิติ วุจฺจติ, นิรยญฺจ อุปปชฺชติ.

“गृहपती, पाच भय आणि वैरांचा त्याग न केल्यामुळे व्यक्तीला ‘दुःशील’ म्हटले जाते आणि ती नरकात उत्पन्न होते. कोणती पाच? प्राणातिपात, अदत्तादान, कामेसू मिच्छाचार, मुसावाद आणि सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठान – गृहपती, या पाच भय आणि वैरांचा त्याग न केल्यामुळे व्यक्तीला ‘दुःशील’ म्हटले जाते आणि ती नरकात उत्पन्न होते.”

‘‘ปญฺจ, คหปติ, ภยานิ เวรานิ ปหาย ‘สีลวา’ อิติ วุจฺจติ, สุคติญฺจ อุปปชฺชติ. กตมานิ ปญฺจ? ปาณาติปาตํ, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจารํ, มุสาวาทํ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ – อิมานิ โข, คหปติ, ปญฺจ ภยานิ เวรานิ ปหาย ‘สีลวา’ อิติ วุจฺจติ, สุคติญฺจ อุปปชฺชติ.

“गृहपती, पाच भय आणि वैरांचा त्याग केल्यामुळे व्यक्तीला ‘शीलवान’ म्हटले जाते आणि ती सुगतीमध्ये उत्पन्न होते. कोणती पाच? प्राणातिपात, अदत्तादान, कामेसू मिच्छाचार, मुसावाद आणि सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठान – गृहपती, या पाच भय आणि वैरांचा त्याग केल्यामुळे व्यक्तीला ‘शीलवान’ म्हटले जाते आणि ती सुगतीमध्ये उत्पन्न होते.”

‘‘ยํ, คหปติ, ปาณาติปาตี ปาณาติปาตปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น สมฺปรายิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

“गृहपती, प्राणातिपात करणारा मनुष्य प्राणातिपाताच्या कारणाने या जन्मातही भय आणि वैराला प्राप्त करतो, परलोकातही भय आणि वैराला प्राप्त करतो आणि मानसिक दुःख व दौर्मनस्य अनुभवतो. परंतु प्राणातिपातापासून अलिप्त असलेला मनुष्य या जन्मातही भय आणि वैराला प्राप्त करत नाही, परलोकातही भय आणि वैराला प्राप्त करत नाही आणि मानसिक दुःख व दौर्मनस्य अनुभवत नाही. प्राणातिपातापासून अलिप्त असलेल्या व्यक्तीचे ते भय आणि वैर अशा प्रकारे शांत होते.”

‘‘ยํ, คหปติ, อทินฺนาทายี…เป….

“गृहपती, अदत्तादान करणारा मनुष्य... तसेच...”

‘‘ยํ, คหปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี…เป….

“गृहपती, कामेसू मिच्छाचार करणारा मनुष्य... तसेच...”

‘‘ยํ, คหปติ, มุสาวาที…เป….

“गृहपती, मुसावादी मनुष्य... तसेच...”

‘‘ยํ, คหปติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น สมฺปรายิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหตี’’ติ.

“गृहपती, सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानाचे सेवन करणारा मनुष्य त्याच्या सेवनाच्या कारणाने या जन्मातही भय आणि वैराला प्राप्त करतो, परलोकातही भय आणि वैराला प्राप्त करतो आणि मानसिक दुःख व दौर्मनस्य अनुभवतो. परंतु सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त असलेला मनुष्य या जन्मातही भय आणि वैराला प्राप्त करत नाही, परलोकातही भय आणि वैराला प्राप्त करत नाही आणि मानसिक दुःख व दौर्मनस्य अनुभवत नाही. सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त असलेल्या व्यक्तीचे ते भय आणि वैर अशा प्रकारे शांत होते.”

‘‘โย [Pg.181] ปาณมติปาเตติ, มุสาวาทญฺจ ภาสติ;

โลเก อทินฺนํ อาทิยติ, ปรทารญฺจ คจฺฉติ;

สุราเมรยปานญฺจ, โย นโร อนุยุญฺชติ.

“जो मनुष्य प्राणातिपात करतो, असत्य बोलतो, जगात न दिलेले धन घेतो, परस्त्रीकडे गमन करतो आणि सुरा-मेरय पानाचे सेवन करतो.”

‘‘อปฺปหาย ปญฺจ เวรานิ, ทุสฺสีโล อิติ วุจฺจติ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชติ.

“या पाच वैरांचा त्याग न केल्यामुळे त्याला ‘दुःशील’ म्हटले जाते. तो अल्पबुद्धी मनुष्य शरीराच्या विघटनानंतर नरकात उत्पन्न होतो.”

‘‘โย ปาณํ นาติปาเตติ, มุสาวาทํ น ภาสติ;

โลเก อทินฺนํ นาทิยติ, ปรทารํ น คจฺฉติ;

สุราเมรยปานญฺจ, โย นโร นานุยุญฺชติ.

“जो मनुष्य प्राणातिपात करत नाही, असत्य बोलत नाही, जगात न दिलेले धन घेत नाही, परस्त्रीकडे गमन करत नाही आणि सुरा-मेरय पानाचे सेवन करत नाही.”

‘‘ปหาย ปญฺจ เวรานิ, สีลวา อิติ วุจฺจติ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สุคตึ โสปปชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ;

“या पाच वैरांचा त्याग केल्यामुळे त्याला ‘शीलवान’ म्हटले जाते. तो प्रज्ञावान मनुष्य शरीराच्या विघटनानंतर सुगतीमध्ये उत्पन्न होतो.” चौथे.

๕. จณฺฑาลสุตฺตํ

५. चंडाल सुत्त

๑๗๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกจณฺฑาโล จ โหติ อุปาสกมลญฺจ อุปาสกปติกุฏฺโฐ จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ โหติ; ทุสฺสีโล โหติ; โกตูหลมงฺคลิโก โหติ, มงฺคลํ ปจฺเจติ โน กมฺมํ; อิโต จ พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ คเวสติ; ตตฺถ จ ปุพฺพการํ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกจณฺฑาโล จ โหติ อุปาสกมลญฺจ อุปาสกปติกุฏฺโฐ จ.

१७५. “भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक ‘उपासक-चंडाल’, ‘उपासक-मल’ आणि ‘उपासक-पतकुठ्ठ’ ठरतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो अश्रद्ध असतो; दुःशील असतो; कौतूहल-मंगलावर विश्वास ठेवणारा असतो, तो मंगलावर विश्वास ठेवतो, कर्मावर नाही; या शासनाबाहेर दान स्वीकारण्यास योग्य व्यक्ती शोधतो; आणि तेथेच प्रथम सत्कार्य करतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक ‘उपासक-चंडाल’, ‘उपासक-मल’ आणि ‘उपासक-पतकुठ्ठ’ ठरतो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกรตนญฺจ โหติ อุปาสกปทุมญฺจ อุปาสกปุณฺฑรีกญฺจ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ โหติ; สีลวา โหติ; อโกตูหลมงฺคลิโก โหติ, กมฺมํ ปจฺเจติ โน มงฺคลํ; น อิโต พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ คเวสติ; อิธ จ ปุพฺพการํ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกรตนญฺจ โหติ อุปาสกปทุมญฺจ อุปาสกปุณฺฑรีกญฺจา’’ติ. ปญฺจมํ.

“भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक ‘उपासक-रत्न’, ‘उपासक-पदुम’ आणि ‘उपासक-पुंडरीक’ ठरतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो श्रद्धावान असतो; शीलवान असतो; कौतूहल-मंगलावर विश्वास न ठेवणारा असतो, तो कर्मावर विश्वास ठेवतो, मंगलावर नाही; या शासनाबाहेर दान स्वीकारण्यास योग्य व्यक्ती शोधत नाही; आणि येथेच प्रथम सत्कार्य करतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला उपासक ‘उपासक-रत्न’, ‘उपासक-पदुम’ आणि ‘उपासक-पुंडरीक’ ठरतो.” पाचवे.

๖. ปีติสุตฺตํ

६. पीति सुत्त

๑๗๖. อถ [Pg.182] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ปญฺจมตฺเตหิ อุปาสกสเตหิ ปริวุโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

१७६. त्यानंतर अनाथपिंडिक गृहपती सुमारे पाचशे उपासकांसह परिवृत होऊन जेथे भगवान होते तेथे गेला; तिथे जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या अनाथपिंडिक गृहपतीला भगवान असे म्हणाले –

‘‘ตุมฺเห โข, คหปติ, ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. น โข, คหปติ, ตาวตเกเนว ตุฏฺฐิ กรณียา – ‘มยํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรนา’ติ. ตสฺมาติห, คหปติ, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กินฺติ มยํ กาเลน กาลํ ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยามา’ติ! เอวญฺหิ โว, คหปติ, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

“गृहपती, तुम्ही चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारी लोकांसाठी औषधोपचार व आवश्यक सामग्री देऊन भिक्खू संघाची सेवा-शुश्रूषा करत आहात. परंतु, गृहपती, केवळ एवढ्यानेच समाधान मानू नये की – ‘आम्ही चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारी लोकांसाठी औषधोपचार व आवश्यक सामग्री देऊन भिक्खू संघाची सेवा करत आहोत.’ म्हणून, गृहपती, तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आम्ही वेळोवेळी एकांतातील प्रीतीचा लाभ घेऊन कसे विहरू शकू?’ गृहपती, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ตุมฺเห โข, คหปติ, ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. น โข, คหปติ, ตาวตเกเนว ตุฏฺฐิ กรณียา – มยํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรนาติ. ตสฺมาติห, คหปติ, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – กินฺติ มยํ กาเลน กาลํ ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยามาติ! เอวญฺหิ โว, คหปติ, สิกฺขิตพฺพ’นฺติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺจสฺส ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิมานิสฺส ปญฺจ ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺตี’’ติ.

असे म्हटले असता, आयुष्यमान सारिपुत्त भगवंतांना म्हणाले – “आश्चर्यकारक आहे, भंते! अद्भुत आहे, भंते! भगवंतांनी हे किती सुभाषित (उत्कृष्टपणे) सांगितले आहे – ‘गृहपती, तुम्ही चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारी लोकांसाठी औषधोपचार व आवश्यक सामग्री देऊन भिक्खू संघाची सेवा-शुश्रूषा करत आहात. परंतु, गृहपती, केवळ एवढ्यानेच समाधान मानू नये की – आम्ही चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारी लोकांसाठी औषधोपचार व आवश्यक सामग्री देऊन भिक्खू संघाची सेवा करत आहोत. म्हणून, गृहपती, तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – आम्ही वेळोवेळी एकांतातील प्रीतीचा लाभ घेऊन कसे विहरू शकू? गृहपती, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.’ भंते, ज्या वेळी आर्यश्रावक एकांतातील प्रीतीचा लाभ घेऊन विहरतो, त्या वेळी त्याच्यामध्ये पाच गोष्टी उद्भवत नाहीत. (१) कामवासनेशी संबंधित असलेले जे दुःख आणि दौर्मनस्य (खिन्नता) आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. (२) कामवासनेशी संबंधित असलेले जे सुख आणि सौमनस्य (आनंद) आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. (३) अकुशलाशी संबंधित असलेले जे दुःख आणि दौर्मनस्य आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. (४) अकुशलाशी संबंधित असलेले जे सुख आणि सौमनस्य आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. (५) कुशलाशी संबंधित असलेले जे दुःख आणि दौर्मनस्य आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. भंते, ज्या वेळी आर्यश्रावक एकांतातील प्रीतीचा लाभ घेऊन विहरतो, त्या वेळी या पाच गोष्टी त्याच्यामध्ये उद्भवत नाहीत.”

‘‘สาธุ [Pg.183] สาธุ, สาริปุตฺต! ยสฺมึ, สาริปุตฺต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺจสฺส ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยสฺมึ, สาริปุตฺต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิมานิสฺส ปญฺจ ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“साधू, साधू, सारिपुत्त! सारिपुत्त, ज्या वेळी आर्यश्रावक एकांतातील प्रीतीचा लाभ घेऊन विहरतो, त्या वेळी त्याच्यामध्ये पाच गोष्टी उद्भवत नाहीत. कामवासनेशी संबंधित असलेले जे दुःख आणि दौर्मनस्य आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. कामवासनेशी संबंधित असलेले जे सुख आणि सौमनस्य आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. अकुशलाशी संबंधित असलेले जे दुःख आणि दौर्मनस्य आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. अकुशलाशी संबंधित असलेले जे सुख आणि सौमनस्य आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. कुशलाशी संबंधित असलेले जे दुःख आणि दौर्मनस्य आहे, ते त्या वेळी त्याला होत नाही. सारिपुत्त, ज्या वेळी आर्यश्रावक एकांतातील प्रीतीचा लाभ घेऊन विहरतो, त्या वेळी या पाच गोष्टी त्याच्यामध्ये उद्भवत नाहीत.” सहावे सूत्र समाप्त.

๗. วณิชฺชาสุตฺตํ

७. वणिज्जासुत्त (व्यापार सूत्र)

๑๗๗. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา. กตมา ปญฺจ? สตฺถวณิชฺชา, สตฺตวณิชฺชา, มํสวณิชฺชา, มชฺชวณิชฺชา, วิสวณิชฺชา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา’’ติ. สตฺตมํ.

१७७. “भिक्खूंनो, उपासकाने हे पाच प्रकारचे व्यापार करू नयेत. कोणते पाच? शस्त्रास्त्रांचा व्यापार, प्राण्यांचा (मनुष्यांचा) व्यापार, मांसाचा व्यापार, मद्याचा (अमली पदार्थांचा) व्यापार आणि विषाचा व्यापार – भिक्खूंनो, उपासकाने हे पाच प्रकारचे व्यापार करू नयेत.” सातवे सूत्र समाप्त.

๘. ราชาสุตฺตํ

८. राजासुत्त (राजे सूत्र)

๑๗๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา ปาณาติปาตา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา ปาณาติปาตา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ, ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ชีวิตา โวโรเปสีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา ปาณาติปาตเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ [Pg.184] วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

१७८. “भिक्खूंनो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की – ‘हा मनुष्य प्राणातिपाताचा (जीवहिंसेचा) त्याग करून प्राणातिपातापासून अलिप्त राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्याच्या कारणावरून ठार मारले, किंवा बंदी बनवले, किंवा देशाबाहेर हाकलून दिले, किंवा त्याच्या इच्छेनुसार शिक्षा केली’?” “नाही, भंते.” “उत्तम, भिक्खूंनो! भिक्खूंनो, मीसुद्धा असे कधी पाहिले नाही आणि ऐकलेही नाही की – ‘हा मनुष्य प्राणातिपाताचा त्याग करून प्राणातिपातापासून अलिप्त राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्याच्या कारणावरून ठार मारले, किंवा बंदी बनवले, किंवा देशाबाहेर हाकलून दिले, किंवा त्याच्या इच्छेनुसार शिक्षा केली.’ परंतु, जेव्हा लोक त्याच्या दुष्कर्माची माहिती राजांना देतात की – ‘या मनुष्याने एखाद्या स्त्रीचा किंवा पुरुषाचा जीव घेतला आहे.’ तेव्हा राजे त्याला पकडून, जीव घेण्याच्या कारणावरून ठार मारतात, किंवा बंदी बनवतात, किंवा देशाबाहेर हाकलून देतात, किंवा परिस्थितीनुसार योग्य ती शिक्षा करतात. तुम्ही असे कधी पाहिले किंवा ऐकले आहे का?” “भंते, आम्ही हे पाहिले आहे, ऐकले आहे आणि भविष्यातही ऐकू.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา อทินฺนาทานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา อทินฺนาทานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส คามา วา อรญฺญา วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา อทินฺนาทานเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

“भिक्खूंनो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की – ‘हा मनुष्य अदिन्नादानापासून (चोरीपासून) अलिप्त राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, अदिन्नादानापासून अलिप्त राहण्याच्या कारणावरून ठार मारले, किंवा बंदी बनवले, किंवा देशाबाहेर हाकलून दिले, किंवा त्याच्या इच्छेनुसार शिक्षा केली’?” “नाही, भंते.” “उत्तम, भिक्खूंनो! भिक्खूंनो, मीसुद्धा असे कधी पाहिले नाही आणि ऐकलेही नाही की – ‘हा मनुष्य अदिन्नादानाचा त्याग करून अदिन्नादानापासून अलिप्त राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, अदिन्नादानापासून अलिप्त राहण्याच्या कारणावरून ठार मारले, किंवा बंदी बनवले, किंवा देशाबाहेर हाकलून दिले, किंवा त्याच्या इच्छेनुसार शिक्षा केली.’ परंतु, जेव्हा लोक त्याच्या दुष्कर्माची माहिती राजांना देतात की – ‘या मनुष्याने गावातून किंवा अरण्यातून न दिलेली वस्तू चोरीच्या उद्देशाने घेतली आहे.’ तेव्हा राजे त्याला पकडून, चोरीच्या कारणावरून ठार मारतात, किंवा बंदी बनवतात, किंवा देशाबाहेर हाकलून देतात, किंवा परिस्थितीनुसार योग्य ती शिक्षा करतात. तुम्ही असे कधी पाहिले किंवा ऐकले आहे का?” “भंते, आम्ही हे पाहिले आहे, ऐकले आहे आणि भविष्यातही ऐकू.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส ปริตฺถีสุ ปรกุมารีสุ จาริตฺตํ อาปชฺชีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา กาเมสุมิจฺฉาจารเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

“भिक्खूहो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की— ‘हा मनुष्य कामभोगांमधील गैरवर्तनाचा (कामेसुमिच्छाचाराचा) त्याग करून कामेसुमिच्छाचारापासून विरत राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, कामेसुमिच्छाचारापासून विरत राहण्याच्या कारणास्तव ठार मारले, किंवा बंधनात टाकले, किंवा हद्दपार केले, किंवा त्याच्याशी इच्छेनुसार वर्तन केले’?” “असे मुळीच नाही, भंते.” “उत्तम, भिक्खूहो! भिक्खूहो, मीसुद्धा असे कधी पाहिलेले नाही आणि ऐकलेलेही नाही की— ‘हा मनुष्य कामेसुमिच्छाचाराचा त्याग करून कामेसुमिच्छाचारापासून विरत राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, कामेसुमिच्छाचारापासून विरत राहण्याच्या कारणास्तव ठार मारले, किंवा बंधनात टाकले, किंवा हद्दपार केले, किंवा त्याच्याशी इच्छेनुसार वर्तन केले.’ परंतु, लोक त्याच्या दुष्कर्माची माहिती राजांना देतात की— ‘या मनुष्याने परस्त्रीशी किंवा परकुमारीशी गैरवर्तन केले आहे.’ मग राजे त्याला पकडून, कामेसुमिच्छाचाराच्या कारणास्तव ठार मारतात, किंवा बंधनात टाकतात, किंवा हद्दपार करतात, किंवा त्याच्याशी इच्छेनुसार वर्तन करतात. तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का?” “भंते, आम्ही हे पाहिले आहे, ऐकले आहे आणि भविष्यातही ऐकू.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา [Pg.185] มุสาวาทา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา มุสาวาทา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มุสาวาเทน อตฺถํ ปภญฺชีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา มุสาวาทเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

“भिक्खूहो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की— ‘हा मनुष्य असत्य बोलण्याचा (मुसावादाचा) त्याग करून असत्य बोलण्यापासून विरत राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, असत्य बोलण्यापासून विरत राहण्याच्या कारणास्तव ठार मारले, किंवा बंधनात टाकले, किंवा हद्दपार केले, किंवा त्याच्याशी इच्छेनुसार वर्तन केले’?” “असे मुळीच नाही, भंते.” “उत्तम, भिक्खूहो! भिक्खूहो, मीसुद्धा असे कधी पाहिलेले नाही आणि ऐकलेलेही नाही की— ‘हा मनुष्य असत्य बोलण्याचा त्याग करून असत्य बोलण्यापासून विरत राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, असत्य बोलण्यापासून विरत राहण्याच्या कारणास्तव ठार मारले, किंवा बंधनात टाकले, किंवा हद्दपार केले, किंवा त्याच्याशी इच्छेनुसार वर्तन केले.’ परंतु, लोक त्याच्या दुष्कर्माची माहिती राजांना देतात की— ‘या मनुष्याने असत्य बोलून एखाद्या गृहपतीचे किंवा गृहपतीच्या पुत्राचे नुकसान केले आहे.’ मग राजे त्याला पकडून, असत्य बोलण्याच्या कारणास्तव ठार मारतात, किंवा बंधनात टाकतात, किंवा हद्दपार करतात, किंवा त्याच्याशी इच्छेनुसार वर्तन करतात. तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का?” “भंते, आम्ही हे पाहिले आहे, ऐकले आहे आणि भविष्यातही ऐकू.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ชีวิตา โวโรเปสิ ; อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต คามา วา อรญฺญา วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ ; อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต ปริตฺถีสุ ปรกุมารีสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิ ; อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มุสาวาเทน อตฺถํ ปภญฺชีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“भिक्खूहो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की— ‘हा मनुष्य मद्य, सुरा आणि मादक पदार्थांच्या प्रमादस्थानाचा (सुरामेरयमज्जपमादट्ठानाचा) त्याग करून मद्यपानापासून विरत राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, मद्यपानापासून विरत राहण्याच्या कारणास्तव ठार मारले, किंवा बंधनात टाकले, या हद्दपार केले, किंवा त्याच्याशी इच्छेनुसार वर्तन केले’?” “असे मुळीच नाही, भंते.” “उत्तम, भिक्खूहो! भिक्खूहो, मीसुद्धा असे कधी पाहिलेले नाही आणि ऐकलेलेही नाही की— ‘हा मनुष्य मद्यपानाचा त्याग करून मद्यपानापासून विरत राहतो. म्हणून राजांनी त्याला पकडून, मद्यपानापासून विरत राहण्याच्या कारणास्तव ठार मारले, किंवा बंधनात टाकले, किंवा हद्दपार केले, किंवा त्याच्याशी इच्छेनुसार वर्तन केले.’ परंतु, लोक त्याच्या दुष्कर्माची माहिती राजांना देतात की— ‘या मनुष्याने मद्य, सुरा आणि मादक पदार्थांच्या नशेत चूर होऊन एखाद्या स्त्रीचा किंवा पुरुषाचा जीव घेतला आहे; किंवा या मनुष्याने मद्यपानाच्या नशेत चूर होऊन गावातून किंवा अरण्यातून न दिलेली वस्तू चोरीच्या उद्देशाने घेतली आहे; या या मनुष्याने मद्यपानाच्या नशेत चूर होऊन परस्त्रीशी किंवा परकुमारीशी गैरवर्तन केले आहे; किंवा या मनुष्याने मद्यपानाच्या नशेत चूर होऊन असत्य बोलून एखाद्या गृहपतीचे किंवा गृहपतीच्या पुत्राचे नुकसान केले आहे.’ मग राजे त्याला पकडून, मद्य, सुरा आणि मादक पदार्थांच्या सेवनाच्या कारणास्तव ठार मारतात, किंवा बंधनात टाकतात, किंवा हद्दपार करतात, किंवा त्याच्याशी इच्छेनुसार वर्तन करतात. तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का?” “भंते, आम्ही हे पाहिले आहे, ऐकले आहे आणि भविष्यातही ऐकू.” आठवे (सुत्त समाप्त).

๙. คิหิสุตฺตํ

९. गिही सुत्त (गृहस्थ सुत्त)

๑๗๙. อถ [Pg.186] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ปญฺจมตฺเตหิ อุปาสกสเตหิ ปริวุโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ กญฺจิ, สาริปุตฺต, ชาเนยฺยาถ คิหึ โอทาตวสนํ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺตํ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภึ อกิจฺฉลาภึ อกสิรลาภึ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

१७९. त्यानंतर अनाथपिंडिक गृहपती सुमारे पाचशे उपासकांसह जेथे भगवान होते तेथे आले; आल्यानंतर त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. तेव्हा भगवंतांनी आयुष्यमान सारिपुत्तांना उद्देशून म्हटले— “सारिपुत्त, पांढरे वस्त्र परिधान करणाऱ्या ज्या कोणत्याही गृहस्थाला तुम्ही पाच शील नियमांमध्ये (सिक्खापदांमध्ये) संयमित आचरण करणारा आणि उच्च मनाशी संबंधित असलेल्या चार ऐहिक सुखविहारांना (दिठ्ठधम्मसुखविहारांना) इच्छेनुसार, विनासायास व सहजपणे प्राप्त करणारा म्हणून ओळखता, तो मनुष्य इच्छित असल्यास स्वतःच स्वतःबद्दल असे घोषित करू शकतो— ‘माझा नरकवास संपला आहे, तिर्यक योनी (प्राणी योनी) संपली आहे, प्रेतलोक संपला आहे, अपाय-दुर्गती-विनाश संपला आहे; मी सोतापन्न (स्रोतआपन्न) झालो आहे, दुर्गतीला न जाण्याचा माझा स्वभाव आहे, माझी गती निश्चित आहे आणि मी संबोधीप्रत (ज्ञानाप्रत) जाणारा आहे.’”

‘‘กตเมสุ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺโต โหติ? อิธ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมสุ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺโต โหติ.

“कोणत्या पाच शील नियमांमध्ये (सिक्खापदांमध्ये) त्याचे आचरण संयमित असते? सारिपुत्त, येथे आर्यश्रावक प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) विरत राहतो, अदिन्नादानापासून (चोरीपासून) विरत राहतो, कामेसुमिच्छाचारापासून (कामभोगांमधील गैरवर्तनापासून) विरत राहतो, मुसावादापासून (असत्य बोलण्यापासून) विरत राहतो, आणि सुरामेरयमज्जपमादट्ठानापासून (मद्य, सुरा व मादक पदार्थांच्या सेवनापासून) विरत राहतो. या पाच शील नियमांमध्ये त्याचे आचरण संयमित असते.”

‘‘กตเมสํ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี? อิธ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อยมสฺส ปฐโม อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย.

“कोणत्या चार उच्च मनाशी संबंधित असलेल्या ऐहिक सुखविहारांना (दिठ्ठधम्मसुखविहारांना) तो इच्छेनुसार, विनासायास व सहजपणे प्राप्त करतो? सारिपुत्त, येथे आर्यश्रावक बुद्धांवर अढळ श्रद्धेने (अवेच्चप्पसादाने) युक्त असतो— ‘ते भगवान अर्हत (अरिहंत), सम्यकसंबुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवान आहेत.’ हा त्याचा पहिला उच्च मनाशी संबंधित असलेला ऐहिक सुखविहार आहे, जो त्याने अशुद्ध चित्ताच्या शुद्धीसाठी आणि अस्वच्छ चित्ताच्या निर्मळतेसाठी प्राप्त केला आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. อยมสฺส ทุติโย อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย.

पुन्हा आणखी, सारिपुत्ता! आर्यश्रावक धम्माविषयी अचल श्रद्धेने (अवेच्चप्पसादेन) युक्त असतो: 'भगवंतांनी धम्माचे सुंदर प्रकारे आख्यान केले आहे (स्वाक्खातो), तो प्रत्यक्ष दिसणारा (संदिट्ठिको), तात्काळ फळ देणारा (अकालिको), "ये आणि पाहा" असे सांगणारा (एहिपस्सिको), स्वतःमध्ये धारण करण्याजोगा (ओपनेय्यिको) आणि सुज्ञांनी आपापल्या परीने अनुभवण्याजोगा (पच्चत्तं वेदितब्बो विञ्ञूहि) आहे.' हा त्याचा दुसरा उच्च मानसिक स्थितीशी संबंधित असलेला, याचि देही याचि डोळा सुखाने विहरण्याचा मार्ग (दिट्ठधम्मसुखविहारो) प्राप्त झालेला असतो, जो अशुद्ध चित्ताच्या शुद्धीसाठी आणि अमळ चित्ताच्या निर्मळतेसाठी असतो.

‘‘ปุน [Pg.187] จปรํ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. อยมสฺส ตติโย อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย.

पुन्हा आणखी, सारिपुत्ता! आर्यश्रावक संघाविषयी अचल श्रद्धेने युक्त असतो: 'भगवंतांचा श्रावकसंघ सुमार्गाने चालणारा (सुप्पटिपन्नो) आहे, भगवंतांचा श्रावकसंघ सरळ मार्गाने चालणारा (उजुपटिपन्नो) आहे, भगवंतांचा श्रावकसंघ न्याय्य मार्गाने चालणारा (ञायप्पटिपन्नो) आहे, भगवंतांचा श्रावकसंघ योग्य मार्गाने चालणारा (सामीचिपटिपन्नो) आहे; म्हणजेच जे चार पुरुषयुग आणि आठ पुरुषपुद्गल आहेत, हा भगवंतांचा श्रावकसंघ आदरणीय (आहुनेय्यो), पाहुणचारास योग्य (पाहुनेय्यो), दानास पात्र (दक्खिणेय्यो), हात जोडून नमस्कार करण्यास योग्य (अञ्जलिकरणीयो) आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र (अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्स) आहे.' हा त्याचा तिसरा उच्च मानसिक स्थितीशी संबंधित असलेला, याचि देही याचि डोळा सुखाने विहरण्याचा मार्ग प्राप्त झालेला असतो, जो अशुद्ध चित्ताच्या शुद्धीसाठी आणि अमळ चित्ताच्या निर्मळतेसाठी असतो.

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อยมสฺส จตุตฺโถ อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย. อิเมสํ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี.

पुन्हा आणखी, सारिपुत्ता! आर्यश्रावक आर्यांना प्रिय असलेल्या अशा शीलांनी युक्त असतो, जे अखंड, अछिद्र, डाग नसलेले (अशबल), निष्कलंक (अकम्मास), बंधनांतून मुक्त करणारे (भुजिस्स), विद्वानांनी प्रशंसिलेले (विञ्ञुप्पसत्थ), चुकीच्या दृष्टीने स्पर्श न केलेले (अपरामट्ठ) आणि समाधीला पोषक असणारे (समाधिसंवत्तनिक) असतात. हा त्याचा चौथा उच्च मानसिक स्थितीशी संबंधित असलेला, याचि देही याचि डोळा सुखाने विहरण्याचा मार्ग प्राप्त झालेला असतो, जो अशुद्ध चित्ताच्या शुद्धीसाठी आणि अमळ चित्ताच्या निर्मळतेसाठी असतो. या चार उच्च मानसिक स्थितीशी संबंधित असलेल्या, याचि देही याचि डोळा सुखाने विहरण्याच्या मार्गांचा तो इच्छेनुसार, विनासायास आणि विनात्रास लाभ घेणारा होतो.

‘‘ยํ กญฺจิ, สาริปุตฺต, ชาเนยฺยาถ คิหึ โอทาตวสนํ – อิเมสุ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺตํ, อิเมสญฺจ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภึ อกิจฺฉลาภึ อกสิรลาภึ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

सारिपुत्ता! जो कोणी पांढरे वस्त्र परिधान करणारा गृहस्थ (गीही ओदातवसनं) या पाच शील नियमांचे (सिक्खापदेसु) पालन करण्यात संयमित आचरण करणारा असेल, आणि या चार उच्च मानसिक स्थितीशी संबंधित असलेल्या, याचि देही याचि डोळा सुखाने विहरण्याच्या मार्गांचा इच्छेनुसार, विनासायास आणि विनात्रास लाभ घेणारा असेल, तर त्याने इच्छिल्यास स्वतःच स्वतःबद्दल असे घोषित करावे: 'माझे नरकातील जन्म संपले आहेत, तिर्यक योनीतील (प्राणी योनीतील) जन्म संपले आहेत, प्रेतलोकातील जन्म संपले आहेत, दुर्गती आणि अपायकारक पतन संपले आहे; मी सोतापन्न (स्रोतआसन्न) झालो आहे, दुर्गतीला न जाण्याचा माझा स्वभाव झाला आहे, माझी गती निश्चित झाली आहे आणि मी संबोधीकडे (ज्ञानाकडे) मार्गक्रमण करीत आहे.'

‘‘นิรเยสุ ภยํ ทิสฺวา, ปาปานิ ปริวชฺชเย;

อริยธมฺมํ สมาทาย, ปณฺฑิโต ปริวชฺชเย.

नरकातील भय पाहून माणसाने पापांचा त्याग करावा; आर्यधम्माचे (पाच शीलांचे) ग्रहण करून सुज्ञ माणसाने पापांपासून दूर राहावे.

‘‘น หึเส ปาณภูตานิ, วิชฺชมาเน ปรกฺกเม;

มุสา จ น ภเณ ชานํ, อทินฺนํ น ปรามเส.

सामर्थ्य व प्रयत्न असताना प्राणिमात्रांची हिंसा करू नये; जाणूनबुजून असत्य बोलू नये आणि न दिलेली वस्तू (चोरीने) घेऊ नये.

‘‘เสหิ ทาเรหิ สนฺตุฏฺโฐ, ปรทารญฺจ อารเม ;

เมรยํ วารุณึ ชนฺตุ, น ปิเว จิตฺตโมหนึ.

आपल्याच पत्नीशी संतुष्ट राहावे आणि परस्त्रीपासून दूर राहावे. माणसाने चित्ताला मोहित करणारी सुरा आणि मेरय (मद्य व अमली पदार्थ) पिऊ नये.

‘‘อนุสฺสเรยฺย [Pg.188] สมฺพุทฺธํ, ธมฺมญฺจานุวิตกฺกเย;

อพฺยาปชฺชํ หิตํ จิตฺตํ, เทวโลกาย ภาวเย.

सम्यक्संबुद्धांचे वारंवार स्मरण करावे आणि धम्माचे चिंतन करावे. देवलोकात उत्पन्न होण्यासाठी अद्वेषी व हितकारक (मैत्रीपूर्ण) चित्ताची भावना करावी.

‘‘อุปฏฺฐิเต เทยฺยธมฺเม, ปุญฺญตฺถสฺส ชิคีสโต ;

สนฺเตสุ ปฐมํ ทินฺนา, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

दान देण्याची वस्तू उपलब्ध असताना, पुण्याची इच्छा करणाऱ्या व ते शोधणाऱ्या व्यक्तीने सर्वप्रथम सत्पुरुषांना (संतांना) दिलेले दान विपुल फळ देणारे ठरते.

‘‘สนฺโต หเว ปวกฺขามิ, สาริปุตฺต สุโณหิ เม;

อิติ กณฺหาสุ เสตาสุ, โรหิณีสุ หรีสุ วา.

सारिपुत्ता! मी तुला सत्पुरुषांविषयी सांगतो, माझे नीट ऐक. ज्याप्रमाणे गाईंमध्ये काळ्या, पांढऱ्या, तांबड्या, पिवळ्या,

‘‘กมฺมาสาสุ สรูปาสุ, โคสุ ปาเรวตาสุ วา;

ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ ปุงฺคโว.

चित्कबरी (ठिपक्यांच्या), एकरंगी किंवा कबुतरासारख्या रंगाच्या गाईंमध्ये जो कोणी दमित (संयमित) बैल जन्माला येतो,

‘‘โธรยฺโห พลสมฺปนฺโน, กลฺยาณชวนิกฺกโม;

ตเมว ภาเร ยุญฺชนฺติ, นาสฺส วณฺณํ ปริกฺขเร.

जो ओझे वाहणारा, बलसंपन्न आणि चांगल्या वेगाने चालणारा असतो; लोक त्यालाच ओझे वाहण्यासाठी जुंपतात, त्याच्या रंगाची परीक्षा करत नाहीत.

‘‘เอวเมวํ มนุสฺเสสุ, ยสฺมึ กิสฺมิญฺจิ ชาติเย;

ขตฺติเย พฺราหฺมเณ เวสฺเส, สุทฺเท จณฺฑาลปุกฺกุเส.

त्याचप्रमाणे माणसांमध्येही, कोणत्याही जातीत जन्मलेला असो—क्षत्रिय, ब्राह्मण, वैश्य, शूद्र, चंडाल किंवा पुक्कस (कचरा उचलणारा) असो—

‘‘ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ สุพฺพโต;

ธมฺมฏฺโฐ สีลสมฺปนฺโน, สจฺจวาที หิรีมโน.

त्यांच्यापैकी जो कोणी संयमित, उत्तम व्रत पाळणारा, धम्मावर निष्ठा ठेवणारा, शीलसंपन्न, सत्यवादी आणि लज्जा बाळगणारा (ह्रीमान) असतो,

‘‘ปหีนชาติมรโณ, พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี;

ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว.

ज्याने जन्म आणि मृत्यू नष्ट केले आहेत, जो ब्रह्मचर्याचे पूर्ण पालन करणारा आहे, ज्याने (स्कंधांचे) ओझे उतरवून ठेवले आहे, जो बंधनांतून मुक्त आहे, ज्याने आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे आणि जो अनास्रव (आसवरहित) आहे,

‘‘ปารคู สพฺพธมฺมานํ, อนุปาทาย นิพฺพุโต;

ตสฺมิญฺจ วิรเช เขตฺเต, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

जो सर्व धम्मांच्या पलीकडे गेला आहे आणि उपादानरहित (आसक्तीशिवाय) होऊन निब्बाण (निर्वाण) पावला आहे; अशा त्या निष्कलंक क्षेत्रात (व्यक्तीला) दिलेले दान विपुल फळ देणारे ठरते.

‘‘พาลา จ อวิชานนฺตา, ทุมฺเมธา อสฺสุตาวิโน;

พหิทฺธา ททนฺติ ทานานิ, น หิ สนฺเต อุปาสเร.

अज्ञानी, मूर्ख, मतिमंद आणि अल्पश्रुत लोक सत्पुरुषांची सेवा करत नाहीत, तर ते (शासनाच्या) बाहेर दान देतात.

‘‘เย จ สนฺเต อุปาสนฺติ, สปฺปญฺเญ ธีรสมฺมเต;

สทฺธา จ เนสํ สุคเต, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา.

परंतु जे लोक सुज्ञ आणि धीर मानल्या गेलेल्या सत्पुरुषांची सेवा करतात, त्यांची सुगतांवरील (बुद्धांवरील) श्रद्धा दृढमूल होऊन प्रस्थापित होते.

‘‘เทวโลกญฺจ เต ยนฺติ, กุเล วา อิธ ชายเร;

อนุปุพฺเพน นิพฺพานํ, อธิคจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ. นวมํ;

ते देवलोकात जातात किंवा या जगात उच्च कुळात जन्म घेतात. ते सुज्ञ लोक अनुक्रमाने निब्बाण (निर्वाण) प्राप्त करतात.

๑๐. คเวสีสุตฺตํ

१०. गवेसी सुत्त

๑๘๐. เอกํ [Pg.189] สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. อทฺทสา โข ภควา อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน อญฺญตรสฺมึ ปเทเส มหนฺตํ สาลวนํ; ทิสฺวาน มคฺคา โอกฺกมฺม เยน ตํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ สาลวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ.

१८०. एका वेळी भगवान मोठ्या भिक्खू संघासह कोसल देशात चारिका (भ्रमण) करत होते. प्रवासाच्या मार्गावर जात असताना भगवंतांनी एका विशिष्ट ठिकाणी एक मोठे सालवन (सालाच्या वृक्षांचे वन) पाहिले. ते पाहून ते मुख्य रस्त्यावरून बाजूला झाले आणि ज्या ठिकाणी ते सालवन होते तिथे गेले. तिथे पोहोचल्यावर त्या सालवनात प्रवेश करून एका विशिष्ट ठिकाणी त्यांनी स्मितहास्य केले.

อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ.

तेव्हा आयुष्यमान आनंदाच्या मनात असा विचार आला: 'भगवंतांच्या या स्मितहास्याचे काय कारण आणि काय निमित्त असावे? तथागत विनाकारण स्मितहास्य करत नाहीत.' नंतर आयुष्यमान आनंदाने भगवंतांना विचारले: 'भंते! भगवंतांच्या या स्मितहास्याचे काय कारण आणि काय निमित्त आहे? तथागत विनाकारण स्मितहास्य करत नाहीत.'

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, อิมสฺมึ ปเทเส นครํ อโหสิ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พหุชนํ อากิณฺณมนุสฺสํ. ตํ โข ปนานนฺท, นครํ กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุปนิสฺสาย วิหาสิ. กสฺสปสฺส โข ปนานนฺท, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส คเวสี นาม อุปาสโก อโหสิ สีเลสุ อปริปูรการี. คเวสินา โข, อานนฺท, อุปาสเกน ปญฺจมตฺตานิ อุปาสกสตานิ ปฏิเทสิตานิ สมาทปิตานิ อเหสุํ สีเลสุ อปริปูรการิโน. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา, อหญฺจมฺหิ สีเลสุ อปริปูรการี, อิมานิ จ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ อปริปูรการิโน. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ.

आनंदा! पूर्वीच्या काळी या ठिकाणी एक समृद्ध, संपन्न, गजबजलेले आणि दाट लोकवस्ती असलेले नगर होते. आनंदा! भगवान कश्यप, जे अर्हत आणि सम्यक्संबुद्ध होते, ते त्या नगराचा आश्रय घेऊन राहत असत. आनंदा! भगवान कश्यप अर्हत सम्यक्संबुद्धांचे 'गवेसी' नावाचे एक उपासक होते, जे शीलांचे पूर्ण पालन करत नसत. आनंदा! त्या गवेसी उपासकाने सुमारे पाचशे उपासकांना उपासकत्वाचा उपदेश केला होता आणि त्यांना संघात समाविष्ट केले होते, जे स्वतः देखील शीलांचे पूर्ण पालन करत नव्हते. आनंदा! तेव्हा गवेसी उपासकाच्या मनात असा विचार आला: 'मी या पाचशे उपासकांचा मोठा उपकारी, मार्गदर्शक आणि त्यांना संघात आणणारा आहे; परंतु मी स्वतः शीलांचे पूर्ण पालन करत नाही आणि हे पाचशे उपासकही शीलांचे पूर्ण पालन करत नाहीत. हे तर अगदी सारखेच झाले, यात काहीच विशेष नाही. चला, अब मी त्यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ होण्यासाठी प्रयत्न करतो.'

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค มํ อายสฺมนฺโต สีเลสุ ปริปูรการึ ธาเรถา’ติ! อถ โข, อานนฺท, เตสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี อมฺหากํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี [Pg.190] สีเลสุ ปริปูรการี ภวิสฺสติ. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน คเวสี อุปาสโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา คเวสึ อุปาสกํ เอตทโวจุํ – ‘อชฺชตคฺเค อยฺโย คเวสี อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน ธาเรตู’ติ. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา, อหญฺจมฺหิ สีเลสุ ปริปูรการี, อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ!

त्यानंतर, आनंदा, गवेसी उपासक ज्या ठिकाणी ते पाचशे उपासक होते तेथे गेला; तेथे जाऊन तो त्या पाचशे उपासकांना म्हणाला – 'आयुष्यमानांनो! आजपासून तुम्ही मला शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारा समजा.' त्यानंतर, आनंदा, त्या पाचशे उपासकांच्या मनात असा विचार आला – 'आर्य गवेसी हे आपले मोठे उपकारकर्ते, मार्गदर्शक आणि प्रवृत्त करणारे आहेत. जर आर्य गवेसी शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारे बनतील, तर मग आपण का नाही?' त्यानंतर, आनंदा, ते पाचशे उपासक गवेसी उपासकाकडे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी गवेसी उपासकाला असे म्हटले – 'आर्य गवेसी, आजपासून आपण या पाचशे उपासकांनाही शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारे समजा.' त्यानंतर, आनंदा, गवेसी उपासकाच्या मनात असा विचार आला – 'मी या पाचशे उपासकांचा मोठा उपकारकर्ता, मार्गदर्शक आणि प्रवृत्त करणारा आहे. मी स्वतः शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारा आहे आणि हे पाचशे उपासकही शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारे आहेत. हे तर अगदी समान झाले, यात काहीही अधिक नाही. आता मी काहीतरी अधिक करण्यासाठी प्रयत्न करेन.'

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค มํ อายสฺมนฺโต พฺรหฺมจารึ ธาเรถ อาราจาริ วิรตํ เมถุนา คามธมฺมา’ติ. อถ โข, อานนฺท, เตสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี อมฺหากํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี พฺรหฺมจารี ภวิสฺสติ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน คเวสี อุปาสโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา คเวสึ อุปาสกํ เอตทโวจุํ – ‘อชฺชตคฺเค อยฺโย คเวสี อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ พฺรหฺมจาริโน ธาเรตุ อาราจาริโน วิรตา เมถุนา คามธมฺมา’ติ. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อหญฺจมฺหิ สีเลสุ ปริปูรการี. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน. อหญฺจมฺหิ พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ พฺรหฺมจาริโน อาราจาริโน วิรตา เมถุนา คามธมฺมา. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ.

त्यानंतर, आनंदा, गवेसी उपासक ज्या ठिकाणी ते पाचशे उपासक होते तेथे गेला; तेथे जाऊन तो त्या पाचशे उपासकांना म्हणाला – 'आयुष्यमानांनो! आजपासून तुम्ही मला ब्रह्मचारी, अमैथुन आचरण करणारा आणि ग्रामधर्मापासून (मैथुनापासून) अलिप्त राहणारा समजा.' त्यानंतर, आनंदा, त्या पाचशे उपासकांच्या मनात असा विचार आला – 'आर्य गवेसी हे आपले मोठे उपकारकर्ते, मार्गदर्शक आणि प्रवृत्त करणारे आहेत. जर आर्य गवेसी ब्रह्मचारी, अमैथुन आचरण करणारे आणि ग्रामधर्मापासून अलिप्त राहणारे बनतील, तर मग आपण का नाही?' त्यानंतर, आनंदा, ते पाचशे उपासक गवेसी उपासकाकडे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी गवेसी उपासकाला असे म्हटले – 'आर्य गवेसी, आजपासून आपण या पाचशे उपासकांनाही ब्रह्मचारी, अमैथुन आचरण करणारे आणि ग्रामधर्मापासून अलिप्त राहणारे समजा.' त्यानंतर, आनंदा, गवेसी उपासकाच्या मनात असा विचार आला – 'मी या पाचशे उपासकांचा मोठा उपकारकर्ता, मार्गदर्शक आणि प्रवृत्त करणारा आहे. मी शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारा आहे आणि हे पाचशे उपासकही शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारे आहेत. मी ब्रह्मचारी, अमैथुन आचरण करणारा आणि ग्रामधर्मापासून अलिप्त आहे, आणि हे पाचशे उपासकही ब्रह्मचारी, अमैथुन आचरण करणारे आणि ग्रामधर्मापासून अलिप्त आहेत. हे तर अगदी समान झाले, यात काहीही अधिक नाही. आता मी काहीतरी अधिक करण्यासाठी प्रयत्न करेन.'

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค มํ อายสฺมนฺโต เอกภตฺติกํ ธาเรถ รตฺตูปรตํ วิรตํ [Pg.191] วิกาลโภชนา’ติ. อถ โข, อานนฺท, เตสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี เอกภตฺติโก ภวิสฺสติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน คเวสี อุปาสโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา คเวสึ อุปาสกํ เอตทโวจุํ – ‘อชฺชตคฺเค อยฺโย คเวสี อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอกภตฺติเก ธาเรตุ รตฺตูปรเต วิรเต วิกาลโภชนา’ติ. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อหญฺจมฺหิ สีเลสุ ปริปูรการี. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน. อหญฺจมฺหิ พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ พฺรหฺมจาริโน อาราจาริโน วิรตา เมถุนา คามธมฺมา. อหญฺจมฺหิ เอกภตฺติโก รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ.

त्यानंतर, आनंदा, गवेसी उपासक ज्या ठिकाणी ते पाचशे उपासक होते तेथे गेला; तेथे जाऊन तो त्या पाचशे उपासकांना म्हणाला – 'आयुष्यमानांनो! आजपासून तुम्ही मला दिवसातून एकच वेळ जेवणारा (एकभत्तिक), रात्रीचे भोजन न करणारा आणि विकालभोजनापासून (अवेळी भोजन करण्यापासून) अलिप्त राहणारा समजा.' त्यानंतर, आनंदा, त्या पाचशे उपासकांच्या मनात असा विचार आला – 'आर्य गवेसी हे आपले मोठे उपकारकर्ते, मार्गदर्शक आणि प्रवृत्त करणारे आहेत. जर आर्य गवेसी दिवसातून एकच वेळ जेवणारे, रात्रीचे भोजन न करणारे आणि विकालभोजनापासून अलिप्त राहणारे बनतील, तर मग आपण का नाही?' त्यानंतर, आनंदा, ते पाचशे उपासक गवेसी उपासकाकडे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी गवेसी उपासकाला असे म्हटले – 'आर्य गवेसी, आजपासून आपण या पाचशे उपासकांनाही दिवसातून एकच वेळ जेवणारे, रात्रीचे भोजन न करणारे आणि विकालभोजनापासून अलिप्त राहणारे समजा.' त्यानंतर, आनंदा, गवेसी उपासकाच्या मनात असा विचार आला – 'मी या पाचशे उपासकांचा मोठा उपकारकर्ता, मार्गदर्शक आणि प्रवृत्त करणारा आहे. मी शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारा आहे आणि हे पाचशे उपासकही शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारे आहेत. मी ब्रह्मचारी, अमैथुन आचरण करणारा आणि ग्रामधर्मापासून अलिप्त आहे, आणि हे पाचशे उपासकही ब्रह्मचारी, अमैथुन आचरण करणारे आणि ग्रामधर्मापासून अलिप्त आहेत. मी दिवसातून एकच वेळ जेवणारा, रात्रीचे भोजन न करणारा आणि विकालभोजनापासून अलिप्त आहे, आणि हे पाचशे उपासकही दिवसातून एकच वेळ जेवणारे, रात्रीचे भोजन न करणारे आणि विकालभोजनापासून अलिप्त आहेत. हे तर अगदी समान झाले, यात काहीही अधिक नाही. आता मी काहीतरी अधिक करण्यासाठी प्रयत्न करेन.'

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’นฺติ. อลตฺถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนานนฺท, คเวสี ภิกฺขุ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนานนฺท, คเวสี ภิกฺขุ อรหตํ อโหสิ.

त्यानंतर, आनंदा, गवेसी उपासक ज्या ठिकाणी अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवान कश्यप होते तेथे गेला; तेथे जाऊन त्याने अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवान कश्यपांना असे म्हटले – 'भंते, मला भगवंतांच्या सानिध्यात प्रव्रज्या मिळावी, उपसंपदा मिळावी.' आनंदा, गवेसी उपासकाला अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवान कश्यपांच्या सानिध्यात प्रव्रज्या मिळाली, उपसंपदा मिळाली. उपसंपदा मिळाल्यानंतर लवकरच, आनंदा, गवेसी भिक्खू एकटे, जनसमुदायापासून दूर, अप्रमत्त (जागरूक), उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरत असताना, ज्या ध्येयासाठी कुलीन पुत्र योग्य प्रकारे घरादाराचा त्याग करून अनगारिक (गृहहीन) प्रव्रज्या स्वीकारतात, ते सर्वश्रेष्ठ ब्रह्मचर्याचे अंतिम ध्येय (अर्हत्त्व) याच जन्मात स्वतःच्या विशेष ज्ञानाने (अभिज्ञा) साक्षात करून, त्यात प्रतिष्ठित होऊन विहरू लागले. 'जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पूर्ण झाले आहे, जे करायचे होते ते केले गेले आहे, आता या संसारात पुन्हा जन्म घेणे नाही,' असे त्यांनी जाणले. आणि आनंदा, गवेसी भिक्खू अर्हतांपैकी एक झाले.

‘‘อถ โข, อานนฺท, เตส ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี อมฺหากํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา [Pg.192] อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’นฺติ. อลภึสุ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลภึสุ อุปสมฺปทํ.

त्यानंतर, आनंदा, त्या पाचशे उपासकांच्या मनात असा विचार आला – 'आदरणीय गवेसी हे आपले मोठे उपकारकर्ते, मार्गदर्शक आणि (धम्मात) प्रवृत्त करणारे आहेत. जेव्हा आदरणीय गवेसी स्वतः केस व दाढी काढून, काषाय वस्त्रे परिधान करून गृहस्थाश्रमातून गृहहीन प्रव्रज्येचा स्वीकार करणार आहेत, तर मग आपण का करू नये?' त्यानंतर, आनंदा, ते पाचशे उपासक जेथे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवान कश्यप होते, तेथे गेले. तेथे जाऊन त्यांनी अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवान कश्यप यांना असे म्हटले – 'भन्ते, आम्हाला भगवंतांच्या सानिध्यात प्रव्रज्या मिळावी, उपसंपदा मिळावी.' आनंदा, त्या पाचशे उपासकांनी अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवान कश्यप यांच्या सानिध्यात प्रव्रज्या प्राप्त केली आणि उपसंपदा प्राप्त केली.

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส ภิกฺขุโน เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิมสฺส อนุตฺตรสฺส วิมุตฺติสุขสฺส นิกามลาภี โหมิ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อโห วติมานิปิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ อิมสฺส อนุตฺตรสฺส วิมุตฺติสุขสฺส นิกามลาภิโน อสฺสุ อกิจฺฉลาภิโน อกสิรลาภิโน’ติ. อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ วูปกฏฺฐา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺตา นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรึสุ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญึสุ’’.

त्यानंतर, आनंदा, भिक्खू गवेसी यांच्या मनात असा विचार आला – 'मी या अनुत्तर विमुक्तीसुखाचा इच्छेनुसार, विनासायास आणि सहजतेने लाभ घेणारा आहे. किती बरे होईल जर हे पाचशे भिक्खू देखील या अनुत्तर विमुक्तीसुखाचा इच्छेनुसार, विनासायास आणि सहजतेने लाभ घेणारे बनतील!' त्यानंतर, आनंदा, ते पाचशे भिक्खू एकांतात राहून, अप्रमत्त (जागरूक), उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करू लागले. काही काळातच – ज्या ध्येयासाठी कुलपुत्र योग्य प्रकारे गृहस्थाश्रमाचा त्याग करून गृहहीन प्रव्रज्या स्वीकारतात, ते अनुत्तर ब्रह्मचर्याचे अंतिम ध्येय (अर्हत्त्व) त्यांनी याच जन्मात स्वतःच्या अभिज्ञाने (उच्च ज्ञानाने) साक्षात करून, त्यात प्रतिष्ठित होऊन विहार केला. 'जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पूर्ण झाले आहे, जे कर्तव्य होते ते केले गेले आहे, आता या अस्तित्वासाठी काहीही शेष राहिलेले नाही,' असे त्यांनी जाणले.

‘‘อิติ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ คเวสีปมุขานิ อุตฺตรุตฺตริ ปณีตปณีตํ วายมมานา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉากํสุ. ตสฺมาติห, อานนฺท, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุตฺตรุตฺตริ ปณีตปณีตํ วายมมานา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉิกริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, อานนฺท, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

अशा प्रकारे, आनंदा, गवेसी प्रमुख असलेल्या त्या पाचशे भिक्खूंनी उत्तरोत्तर अधिक श्रेष्ठ आणि उत्कृष्ट प्रयत्न करत अनुत्तर विमुक्तीचा साक्षात केला. म्हणून, आनंदा, येथे असेच शिकले पाहिजे (असाच सराव केला पाहिजे) – 'उत्तरोत्तर अधिक श्रेष्ठ आणि उत्कृष्ट प्रयत्न करत आम्ही अनुत्तर विमुक्तीचा साक्षात करू.' आनंदा, तुम्ही सर्वांनी असेच शिकले पाहिजे. दहावे.

อุปาสกวคฺโค ตติโย.

तिसरा उपासकवर्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

สารชฺชํ วิสารโท นิรยํ, เวรํ จณฺฑาลปญฺจมํ;

ปีติ วณิชฺชา ราชาโน, คิหี เจว คเวสินาติ.

सारज्ज (भयभीत), विसारद (निर्भय), निरय (नरक), वेर (वैर), पाचवे चंडाल; पीती (प्रीती), वणिज्जा (व्यापार), राजानो (राजे), गिही (गृहस्थ) आणि गवेसी.

(๑๙) ๔. อรญฺญวคฺโค

(१९) ४. अरण्यवर्ग

๑. อารญฺญิกสุตฺตํ

१. आरण्यिक सुत्त

๑๘๑. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.193], ภิกฺขเว, อารญฺญิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อารญฺญิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อารญฺญิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อารญฺญิโก โหติ, วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหีติ อารญฺญิโก โหติ, อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อารญฺญิกา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ ยฺวายํ อารญฺญิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ.

१८१. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे अरण्यवासी (आरण्यिक) असतात. कोणते पाच? (१) कोणी मंदतेमुळे आणि अज्ञानामुळे अरण्यवासी होतो; (२) कोणी पाप-इच्छा (वाईट वासना) असल्यामुळे आणि इच्छेने ग्रासल्यामुळे अरण्यवासी होतो; (३) कोणी उन्मादामुळे (वेडेपणामुळे) आणि चित्तभ्रमामुळे अरण्यवासी होतो; (४) कोणी 'बुद्धांनी आणि बुद्धश्रावकांनी याची प्रशंसा केली आहे' असा विचार करून अरण्यवासी होतो; (५) आणि कोणी अल्पेच्छता (कमी इच्छा असणे), संतुष्टी (समाधान), संलेख (क्लेशांचे निर्मूलन), प्रविवेक (एकांत) आणि केवळ कल्याणाच्या हेतूने प्रेरित होऊन अरण्यवासी होतो. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे अरण्यवासी आहेत. भिक्खूंनो, या पाच प्रकारच्या अरण्यवासींमध्ये जो अल्पेच्छता, संतुष्टी, संलेख, प्रविवेक आणि केवळ कल्याणाच्या हेतूने प्रेरित होऊन अरण्यवासी होतो, तो या पाच अरण्यवासींमध्ये अग्र, श्रेष्ठ, मुख्य, उत्तम आणि प्रवर (सर्वोत्कृष्ट) आहे.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺโฑ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ ยฺวายํ อารญฺญิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จา’’ติ. ปฐมํ.

ज्याप्रमाणे, भिक्खूंनो, गाईपासून दूध मिळते, दुधापासून दही, दह्यापासून लोणी, लोण्यापासून तूप आणि तुपापासून तुपाची साय (मलाई) मिळते, आणि ती साय त्या सर्वांमध्ये सर्वोत्तम मानली जाते; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, या पाच प्रकारच्या अरण्यवासींमध्ये जो अल्पेच्छता, संतुष्टी, संलेख, प्रविवेक आणि केवळ कल्याणाच्या हेतूने प्रेरित होऊन अरण्यवासी होतो, तो या पाच अरण्यवासींमध्ये अग्र, श्रेष्ठ, मुख्य, उत्तम आणि प्रवर आहे. पहिले.

๒. จีวรสุตฺตํ

२. चीवर सुत्त

๑๘๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปํสุกูลิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปํสุกูลิโก โหติ…เป… อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปํสุกูลิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปํสุกูลิกา’’ติ. ทุติยํ.

१८२. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे पांसुकुलिक (फाटकी-तुटकी वस्त्रे परिधान करणारे) असतात. कोणते पाच? मंदतेमुळे आणि अज्ञानामुळे पांसुकुलिक होतो... पे... केवळ कल्याणाच्या हेतूने प्रेरित होऊन पांसुकुलिक होतो. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे पांसुकुलिक आहेत. दुसरे.

๓. รุกฺขมูลิกสุตฺตํ

३. वृक्षमूलिक सुत्त

๑๘๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา รุกฺขมูลิโก โหติ…เป… อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย รุกฺขมูลิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ รุกฺขมูลิกา’’ติ. ตติยํ.

१८३. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे वृक्षमूलिक (झाडाच्या मुळाशी राहणारे) असतात. कोणते पाच? मंदतेमुळे and अज्ञानामुळे वृक्षमूलिक होतो... पे... केवळ कल्याणाच्या हेतूने प्रेरित होऊन वृक्षमूलिक होतो. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे वृक्षमूलिक आहेत. तिसरे.

๔. โสสานิกสุตฺตํ

४. सोसानिक सुत्त

๑๘๔. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.194], ภิกฺขเว, โสสานิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา โสสานิโก โหติ…เป… อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย โสสานิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โสสานิกา’’ติ. จตุตฺถํ.

१८४. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे सोसानिक (स्मशानवासी) असतात. कोणते पाच? मंदतेमुळे आणि अज्ञानामुळे सोसानिक होतो... पे... केवळ कल्याणाच्या हेतूने प्रेरित होऊन सोसानिक होतो. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे सोसानिक आहेत. चौथे.

๕. อพฺโภกาสิกสุตฺตํ

५. अब्भोकासिक सुत्त

๑๘๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อพฺโภกาสิกา…เป…. ปญฺจมํ.

१८५. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे अब्भोकासिक (उघड्या आकाशाखाली राहणारे) असतात... पे... पाचवे.

๖. เนสชฺชิกสุตฺตํ

६. नेसज्जिक सुत्त

๑๘๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เนสชฺชิกา…เป…. ฉฏฺฐํ.

१८६. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे नेसज्जिक (केवळ बसून राहण्याचे व्रत पाळणारे) असतात... पे... सहावे.

๗. ยถาสนฺถติกสุตฺตํ

७. यथासंथतिक सुत्त

๑๘๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ยถาสนฺถติกา…เป…. สตฺตมํ.

१८७. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे यथासंथतिक (मिळेल त्या आसनावर समाधान मानणारे) असतात... पे... सातवे.

๘. เอกาสนิกสุตฺตํ

८. एकासनिक सुत्त

๑๘๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เอกาสนิกา…เป…. อฏฺฐมํ.

१८८. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे एकासनिक (दिवसातून एकदाच आसन ग्रहण करणारे) असतात... पे... आठवे.

๙. ขลุปจฺฉาภตฺติกสุตฺตํ

९. खलुपच्छाभत्तिक सुत्त

๑๘๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ขลุปจฺฉาภตฺติกา…เป…. นวมํ.

१८९. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे खलुपच्छाभत्तिक (एकदा भोजन नाकारल्यानंतर पुन्हा न जेवणारे) असतात... पे... नववे.

๑๐. ปตฺตปิณฺฑิกสุตฺตํ

१०. पत्तपिंडिक सुत्त

๑๙๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปตฺตปิณฺฑิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, ‘วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหี’ติ ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปตฺตปิณฺฑิกา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ ยฺวายํ ปตฺตปิณฺฑิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว [Pg.195] นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ.

१९०. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे पत्तपिंडिक (केवळ भिक्षापात्रातच भोजन ग्रहण करणारे) असतात. कोणते पाच? (१) कोणी मंदतेमुळे आणि अज्ञानामुळे पत्तपिंडिक होतो; (२) कोणी पाप-इच्छा असल्यामुळे आणि इच्छेने ग्रासल्यामुळे पत्तपिंडिक होतो; (३) कोणी उन्मादामुळे आणि चित्तभ्रमामुळे पत्तपिंडिक होतो; (४) कोणी 'बुद्धांनी आणि बुद्धश्रावकांनी याची प्रशंसा केली आहे' असा विचार करून पत्तपिंडिक होतो; (५) आणि कोणी अल्पेच्छता, संतुष्टी, संलेख, प्रविवेक आणि केवळ कल्याणाच्या हेतूने प्रेरित होऊन पत्तपिंडिक होतो. भिक्खूंनो, हे पाच प्रकारचे पत्तपिंडिक आहेत. भिक्खूंनो, या पाच प्रकारच्या पत्तपिंडिक भिक्खूंमध्ये जो अल्पेच्छता, संतुष्टी, संलेख, प्रविवेक आणि केवळ कल्याणाच्या हेतूने प्रेरित होऊन पत्तपिंडिक होतो, तो या पाच पत्तपिंडिक भिक्खूंमध्ये अग्र, श्रेष्ठ, मुख्य, उत्तम आणि प्रवर आहे.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺโฑ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ ยฺวายํ ปตฺตปิณฺฑิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จา’’ติ. ทสมํ.

"भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे गाईपासून दूध, दुधापासून दही, दह्यापासून लोणी, लोण्यापासून तूप आणि तुपापासून तुपाची साय (तूपमंड) मिळते, आणि त्या सर्वांमध्ये तुपाची साय ही सर्वश्रेष्ठ मानली जाते; त्याचप्रमाणे भिक्खूहो, केवळ पात्रपिंडिक (केवळ भिक्षापात्रातच भोजन करणारे) धुतंग पाळणाऱ्या या पाच प्रकारच्या भिक्खूंमध्ये, जो भिक्खू अल्पेच्छतेचाच आश्रय घेऊन, संतुष्टीचाच आश्रय घेऊन, सल्लेखतेचाच (क्लेश-क्षयाचा) आश्रय घेऊन, प्रविवेकाचाच (एकांतात राहण्याचा) आश्रय घेऊन आणि याच ध्येयाचा (इदंमत्थिता - निर्वाणप्राप्तीचा) आश्रय घेऊन पात्रपिंडिक होतो; तो या पाच प्रकारच्या पात्रपिंडिक भिक्खूंमध्ये अग्र, श्रेष्ठ, प्रमुख, उत्तम आणि प्रवर (सर्वोत्कृष्ट) ठरतो." दहावे (सुत्त समाप्त).

อรญฺญวคฺโค จตุตฺโถ.

चौथा अरञ्ञवग्ग (अरण्यवर्ग) समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

อรญฺญํ จีวรํ รุกฺข, สุสานํ อพฺโภกาสิกํ;

เนสชฺชํ สนฺถตํ เอกาสนิกํ, ขลุปจฺฉาปิณฺฑิเกน จาติ.

अरण्य, चीवर, रुक्ख (वृक्षमूल), सुसान (स्मशान), अब्भोकासिक (खुले आकाश), नेसज्ज (नैषधिक), संथत (यथासंस्तृत), एकासनिक, खलुपच्छाभत्तिक आणि पिंडिक (पात्रपिंडिक) - हे दहा सुत्त आहेत.

(๒๐) ๕. พฺราหฺมณวคฺโค

(२०) ५. ५. ब्राह्मणवग्ग (ब्राह्मणवर्ग)

๑. โสณสุตฺตํ

१. १. सोणसुत्त (श्वान सुत्त)

๑๙๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, โปราณา พฺราหฺมณธมฺมา เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสนฺติ, โน พฺราหฺมเณสุ. กตเม ปญฺจ? ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึเยว คจฺฉนฺติ, โน อพฺราหฺมณึ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉนฺติ, อพฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สุนขึเยว คจฺฉนฺติ, โน อสุนขึ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

१९१. "भिक्खूहो, ब्राह्मणांचे हे पाच प्राचीन धर्म (आचार) आजकाल कुत्र्यांमध्ये दिसून येतात, ब्राह्मणांमध्ये नाही. कोणते पाच? भिक्खूहो, पूर्वीच्या काळी ब्राह्मण केवळ ब्राह्मणीशीच (ब्राह्मण स्त्रीशीच) संबंध ठेवत असत, अब्राह्मणीशी नाही. परंतु आजकाल, भिक्खूहो, ब्राह्मण ब्राह्मणीशीही संबंध ठेवतात आणि अब्राह्मणीशीही संबंध ठेवतात. भिक्खूहो, आजकाल कुत्रे केवळ कुत्रीशीच (मादी कुत्र्याशीच) संबंध ठेवतात, इतर मादी प्राण्यांशी नाही. भिक्खूहो, हा पहिला प्राचीन ब्राह्मणधर्म आहे, जो आजकाल कुत्र्यांमध्ये दिसून येतो, ब्राह्मणांमध्ये नाही."

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ อุตุนึเยว คจฺฉนฺติ, โน อนุตุนึ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ อุตุนิมฺปิ คจฺฉนฺติ, อนุตุนิมฺปิ คจฺฉนฺติ[Pg.196]. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สุนขึ อุตุนึเยว คจฺฉนฺติ, โน อนุตุนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

"भिक्खूहो, पूर्वीच्या काळी ब्राह्मण केवळ ऋतुकाळातच (गर्भाधान काळातच) ब्राह्मणीशी संबंध ठेवत असत, इतर वेळी नाही. परंतु आजकाल, भिक्खूहो, ब्राह्मण ऋतुकाळातही आणि इतर वेळीही ब्राह्मणीशी संबंध ठेवतात. भिक्खूहो, आजकाल कुत्रे केवळ ऋतुकाळातच कुत्रीशी संबंध ठेवतात, इतर वेळी नाही. भिक्खूहो, हा दुसरा प्राचीन ब्राह्मणधर्म आहे, जो आजकाल कुत्र्यांमध्ये दिसून येतो, ब्राह्मणांमध्ये नाही."

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ เนว กิณนฺติ โน วิกฺกิณนฺติ, สมฺปิเยเนว สํวาสํ สํพนฺธาย สํปวตฺเตนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ กิณนฺติปิ วิกฺกิณนฺติปิ, สมฺปิเยนปิ สํวาสํ สํพนฺธาย สํปวตฺเตนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สุนขึ เนว กิณนฺติ โน วิกฺกิณนฺติ, สมฺปิเยเนว สํวาสํ สํพนฺธาย สํปวตฺเตนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

"भिक्खूहो, पूर्वीच्या काळी ब्राह्मण ब्राह्मणीला विकत घेत नसत किंवा विकतही देत नसत; ते केवळ परस्परांच्या प्रेमापोटीच वंशपरंपरा चालू ठेवण्यासाठी एकत्र राहत असत. परंतु आजकाल, भिक्खूहो, ब्राह्मण ब्राह्मणीला विकतही घेतात आणि विकतातही, आणि परस्परांच्या प्रेमाने किंवा प्रेमाशिवायही वंशपरंपरेसाठी एकत्र राहतात. भिक्खूहो, आजकाल कुत्रे कुत्रीला विकत घेत नाहीत किंवा विकतही देत नाहीत; ते केवळ परस्परांच्या ओढीनेच वंशपरंपरेसाठी एकत्र येतात. भिक्खूहो, हा तिसरा प्राचीन ब्राह्मणधर्म आहे, जो आजकाल कुत्र्यांमध्ये दिसून येतो, ब्राह्मणांमध्ये नाही."

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา น สนฺนิธึ กโรนฺติ ธนสฺสปิ ธญฺญสฺสปิ รชตสฺสปิ ชาตรูปสฺสปิ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา สนฺนิธึ กโรนฺติ ธนสฺสปิ ธญฺญสฺสปิ รชตสฺสปิ ชาตรูปสฺสปิ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา น สนฺนิธึ กโรนฺติ ธนสฺสปิ ธญฺญสฺสปิ รชตสฺสปิ ชาตรูปสฺสปิ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

"भिक्खूहो, पूर्वीच्या काळी ब्राह्मण धन, धान्य, चांदी किंवा सोन्याचा साठा (संग्रह) करत नसत. परंतु आजकाल, भिक्खूहो, ब्राह्मण धन, धान्य, चांदी आणि सोन्याचा साठा करतात. भिक्खूहो, आजकाल कुत्रे धन, धान्य, चांदी किंवा सोन्याचा साठा करत नाहीत. भिक्खूहो, हा चौथा प्राचीन ब्राह्मणधर्म आहे, जो आजकाल कुत्र्यांमध्ये दिसून येतो, ब्राह्मणांमध्ये नाही."

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย ภิกฺขํ ปริเยสนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา อวเสสํ อาทาย ปกฺกมนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย ภิกฺขํ ปริเยสนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โปราณา พฺราหฺมณธมฺมา เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสนฺติ, โน พฺราหฺมเณสู’’ติ. ปฐมํ.

"भिक्खूहो, पूर्वीच्या काळी ब्राह्मण संध्याकाळी संध्याकाळच्या भोजनासाठी आणि सकाळी सकाळच्या भोजनासाठी भिक्षा मागत असत. परंतु आजकाल, भिक्खूहो, ब्राह्मण पोट फुगेपर्यंत यथेच्छ जेवतात आणि उरलेले अन्न सोबत घेऊन जातात. भिक्खूहो, आजकाल कुत्रे संध्याकाळी संध्याकाळच्या भोजनासाठी आणि सकाळी सकाळच्या भोजनासाठी अन्न शोधतात. भिक्खूहो, हा पाचवा प्राचीन ब्राह्मणधर्म आहे, जो आजकाल कुत्र्यांमध्ये दिसून येतो, ब्राह्मणांमध्ये नाही. भिक्खूहो, ब्राह्मणांचे हे पाच प्राचीन धर्म आजकाल कुत्र्यांमध्ये दिसून येतात, ब्राह्मणांमध्ये नाही." पहिले (सुत्त समाप्त).

๒. โทณพฺราหฺมณสุตฺตํ

२. २. दोणब्राह्मणसुत्त

๑๙๒. อถ โข โทโณ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โทโณ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

१९२. त्यानंतर दोण नावाचा ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे गेला. तेथे पोहोचून त्याने भगवंतांसोबत कुशलक्षेम विचारले. आनंददायी व संस्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या दोण ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले –

‘‘สุตํ [Pg.197] เมตํ, โภ โคตม – ‘น สมโณ โคตโม พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุฑฺเฒ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตตี’ติ. ตยิทํ, โภ โคตม, ตเถว. น หิ ภวํ โคตโม พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุฑฺเฒ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. ตยิทํ, โภ โคตม, น สมฺปนฺนเมวา’’ติ. ‘‘ตฺวมฺปิ โน, โทณ, พฺราหฺมโณ ปฏิชานาสี’’ติ? ‘‘ยญฺหิ ตํ, โภ โคตม, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย’ติ, มเมว ตํ, โภ โคตม, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. อหญฺหิ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย’’ติ.

"हे गौतम, मी असे ऐकले आहे की – 'श्रमण गौतम हे वृद्ध, वयोवृद्ध, ज्येष्ठ, दीर्घायुषी आणि आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यात पोहोचलेल्या ब्राह्मणांना अभिवादन करत नाहीत, त्यांच्या आदरासाठी उभे राहत नाहीत किंवा त्यांना आसनासाठी आमंत्रित करत नाहीत.' हे गौतम, हे खरोखरच असेच आहे. कारण आपण वृद्ध, वयोवृद्ध, ज्येष्ठ, दीर्घायुषी आणि आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यात पोहोचलेल्या ब्राह्मणांना अभिवादन करत नाही, त्यांच्यासाठी उभे राहत नाही किंवा त्यांना आसन देत नाही. हे गौतम, हे मुळीच योग्य नाही." "दोण, तू स्वतःला ब्राह्मण मानतोस का?" "हे गौतम, जर एखाद्या व्यक्तीबद्दल योग्य रीतीने असे म्हणता येत असेल की – 'तो आई आणि वडील या दोन्ही बाजूंकडून उच्चकुलीन आहे, सात पिढ्यांपर्यंत त्याची मातृ-पितृ वंशपरंपरा शुद्ध आहे, जन्माच्या बाबतीत त्याच्यावर कोणताही आक्षेप किंवा निंदा केली जाऊ शकत नाही; तो वेदांचा अभ्यासक व मंत्रांचा धारक आहे, निघंटु (कोश), केटुभ (विधी), अक्षरांचे प्रकार (व्याकरण) आणि पाचवा इतिहास यांसह तिन्ही वेदांचा पारंगत आहे; तो पदांचा ज्ञाता, व्याकरणकार आणि लोकायत (भौतिकशास्त्र) व महापुरुष लक्षणांमध्ये निपुण आहे' – तर हे गौतम, माझ्याबद्दलच असे योग्य रीतीने म्हटले जाऊ शकते. कारण हे गौतम, मी आई आणि वडील या दोन्ही बाजूंकडून उच्चकुलीन आहे, सात पिढ्यांपर्यंत माझी मातृ-पितृ वंशपरंपरा शुद्ध आहे, जन्माच्या बाबतीत माझ्यावर कोणताही आक्षेप किंवा निंदा केली जाऊ शकत नाही; मी वेदांचा अभ्यासक व मंत्रांचा धारक आहे, निघंटु, केटुभ, अक्षरांचे प्रकार आणि पाचवा इतिहास यांसह तिन्ही वेदांचा पारंगत आहे; मी पदांचा ज्ञाता, व्याकरणकार आणि लोकायत व महापुरुष लक्षणांमध्ये निपुण आहे."

‘‘เย โข, เต โทณ, พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ สชฺฌายิตมนุสชฺฌายนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก, วามโก, วามเทโว, เวสฺสามิตฺโต, ยมทคฺคิ, องฺคีรโส, ภารทฺวาโช, วาเสฏฺโฐ, กสฺสโป, ภคุ; ตฺยาสฺสุ’เม ปญฺจ พฺราหฺมเณ ปญฺญาเปนฺติ – พฺรหฺมสมํ, เทวสมํ, มริยาทํ, สมฺภินฺนมริยาทํ, พฺราหฺมณจณฺฑาลํเยว ปญฺจมํ. เตสํ ตฺวํ โทณ, กตโม’’ติ?

"दोण, ब्राह्मणांचे जे प्राचीन ऋषी होते, जे मंत्रांचे कर्ते आणि मंत्रांचे प्रवर्तक होते, ज्यांनी रचलेले, गायलेले आणि संकलित केलेले प्राचीन मंत्र आजकालचे ब्राह्मण गातात, पुनरुच्चार करतात, त्यांनी म्हटलेल्याचे अनुकरण करतात, त्यांनी अभ्यासलेल्याचा अभ्यास करतात आणि त्यांनी शिकवलेले शिकवतात; जसे की – अट्ठक, वामक, वामदेव, वेस्सामित्त, यमदग्गि, अंगीरस, भारद्वाज, वासेठ्ठ, कस्सप आणि भगु; त्यांनी ब्राह्मणांचे पाच प्रकार सांगितले आहेत – ब्रह्मसम (ब्रह्मासमान), देवसम (देवांसमान), मर्याद (मर्यादा पाळणारा), संभिन्नमर्याद (मर्यादा तोडणारा) आणि पाचवा ब्राह्मणचांडाल. दोण, या पाच प्रकारांपैकी तू कोणता आहेस?"

‘‘น โข มยํ, โภ โคตม, ปญฺจ พฺราหฺมเณ ชานาม, อถ โข มยํ พฺราหฺมณาตฺเวว ชานาม. สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อหํ อิเม ปญฺจ พฺราหฺมเณ ชาเนยฺย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุโณหิ, สาธุกํ [Pg.198] มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข โทโณ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“हे गौतम, आम्ही या पाच प्रकारच्या ब्राह्मणांना जाणत नाही. आम्ही तर केवळ 'ब्राह्मण' एवढेच जाणतो. हे गौतम, आपण मला अशा प्रकारे धम्माचा उपदेश करावा, जेणेकरून मी या पाच प्रकारच्या ब्राह्मणांना जाणू शकेन, ही माझी नम्र विनंती आहे.” “तर मग, ब्राह्मणा, नीट ऐक, चांगल्या प्रकारे मनन कर; मी सांगतो.” “तसेच असो, महाशया,” असे म्हणून दोण ब्राह्मणाने भगवंतांच्या वचनाला प्रतिसाद दिला. भगवान म्हणाले –

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺรหฺมสโม โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“आणि हे दोण, ब्राह्मण हा ब्रह्मासमान कसा होतो? येथे, दोण, ब्राह्मण हा माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंकडून सुजात असतो, सातव्या पिढीपर्यंत त्याची वंशावळ पूर्णपणे शुद्ध असते, जन्माच्या बाबतीत त्याच्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जाऊ शकत नाही किंवा त्याची निंदा केली जाऊ शकत नाही. तो अठ्ठेचाळीस वर्षे कुमार-ब्रह्मचर्य पाळतो आणि मंत्रांचा अभ्यास करतो. अठ्ठेचाळीस वर्षे कुमार-ब्रह्मचर्य पाळून आणि मंत्रांचा अभ्यास करून, तो आपल्या आचार्यांसाठी आचार्यांची दक्षिणा केवळ धम्मानुसारच मिळवतो, अधम्माने नाही.”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณา…เป… มุทิตา… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิเม จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺรหฺมสโม โหติ.

“आणि तेथे, दोण, धम्म म्हणजे काय? शेती करून नाही, व्यापार करून नाही, पशुपालन करून नाही, धनुर्विद्या करून नाही, राजाची सेवा करून नाही, किंवा इतर कोणत्याही कलेद्वारे नाही; तर केवळ भिक्षापात्राचा अनादर न करता भिक्षाटनाद्वारे. तो आचार्यांना आचार्यांची दक्षिणा सुपूर्द करून, आपले केस व दाढी काढून, काषाय वस्त्रे परिधान करून, घरातून बेघर होऊन प्रव्रजित होतो. अशा प्रकारे प्रव्रजित झाल्यावर, तो मैत्रीयुक्त चित्ताने एका दिशेला व्यापून राहतो, तसेच दुसऱ्या दिशेला, तिसऱ्या दिशेला आणि चौथ्या दिशेला. अशा प्रकारे वर, खाली, आडवे, सर्वत्र, सर्वांना स्वतःसमान मानून, तो संपूर्ण जगाला विशाल, महान, अमर्याद, वैररहित आणि पीडारहित अशा मैत्रीयुक्त चित्ताने व्यापून राहतो. करुणेने... तसेच... मुदितेने... उपेक्षापूर्ण चित्ताने एका दिशेला व्यापून राहतो, तसेच दुसऱ्या दिशेला, तिसऱ्या दिशेला आणि चौथ्या दिशेला. अशा प्रकारे वर, खाली, आडवे, सर्वत्र, सर्वांना स्वतःसमान मानून, तो संपूर्ण जगाला विशाल, महान, अमर्याद, वैररहित आणि पीडारहित अशा उपेक्षापूर्ण चित्ताने व्यापून राहतो. तो या चार ब्रह्मविहारांची भावना करून, शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती अशा ब्रह्मलोकात उत्पन्न होतो. अशा प्रकारे, हे दोण, ब्राह्मण हा ब्रह्मासमान होतो.”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ เทวสโม โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน[Pg.199]. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“आणि हे दोण, ब्राह्मण हा देवसमान कसा होतो? येथे, दोण, ब्राह्मण हा माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंकडून सुजात असतो, सातव्या पिढीपर्यंत त्याची वंशावळ पूर्णपणे शुद्ध असते, जन्माच्या बाबतीत त्याच्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जाऊ शकत नाही किंवा त्याची निंदा केली जाऊ शकत नाही. तो अठ्ठेचाळीस वर्षे कुमार-ब्रह्मचर्य पाळतो आणि मंत्रांचा अभ्यास करतो. अठ्ठेचाळीस वर्षे कुमार-ब्रह्मचर्य पाळून आणि मंत्रांचा अभ्यास करून, तो आपल्या आचार्यांसाठी आचार्यांची दक्षिणा केवळ धम्मानुसारच मिळवतो, अधम्माने नाही. आणि तेथे, दोण, धम्म म्हणजे काय? शेती करून नाही, व्यापार करून नाही, पशुपालन करून नाही, धनुर्विद्या करून नाही, राजाची सेवा करून नाही, किंवा इतर कोणत्याही कलेद्वारे नाही; तर केवळ भिक्षापात्राचा अनादर न करता भिक्षाटनाद्वारे. तो आचार्यांना आचार्यांची दक्षिणा सुपूर्द करून, केवळ धम्मानुसारच पत्नी मिळवतो, अधम्माने नाही.”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กเยน น วิกฺกเยน, พฺราหฺมณึเยว อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณึเยว คจฺฉติ, น ขตฺติยึ น เวสฺสึ น สุทฺทึ น จณฺฑาลึ น เนสาทึ น เวนึ น รถการึ น ปุกฺกุสึ คจฺฉติ, น คพฺภินึ คจฺฉติ, น ปายมานํ คจฺฉติ, น อนุตุนึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ คพฺภินึ คจฺฉติ, อติมีฬฺหโช นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ ปายมานํ คจฺฉติ, อสุจิปฏิปีฬิโต นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี เนว กามตฺถา น ทวตฺถา น รตตฺถา, ปชตฺถาว พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. โส เมถุนํ อุปฺปาเทตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิเม จตฺตาโร ฌาเน ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ เทวสโม โหติ.

“आणि तेथे, दोण, धम्म म्हणजे काय? खरेदी-विक्री करून नाही, तर केवळ उदक-दानाद्वारे दिलेली ब्राह्मण स्त्रीच तो स्वीकारतो. तो केवळ ब्राह्मण स्त्रीशीच समागम करतो; क्षत्रिय स्त्रीशी नाही, वैश्य स्त्रीशी नाही, शूद्र स्त्रीशी नाही, चांडाळ स्त्रीशी नाही, पारधी स्त्रीशी नाही, बांबूचे काम करणाऱ्या स्त्रीशी नाही, रथ बनवणाऱ्या स्त्रीशी नाही, किंवा कचरा साफ करणाऱ्या स्त्रीशी नाही. तो गरोदर स्त्रीशी समागम करत नाही, स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी करत नाही, आणि ऋतुकाळात नसलेल्या स्त्रीशी करत नाही. आणि हे दोण, ब्राह्मण गरोदर स्त्रीशी समागम का करत नाही? कारण, हे दोण, जर ब्राह्मणाने गरोदर स्त्रीशी समागम केला, तर तो मुलगा किंवा मुलगी अत्यंत घाणीत जन्माला येईल; म्हणून, हे दोण, ब्राह्मण गरोदर स्त्रीशी समागम करत नाही. आणि हे दोण, ब्राह्मण स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी समागम का करत नाही? कारण, हे दोण, जर ब्राह्मणाने स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी समागम केला, तर तो मुलगा किंवा मुलगी अशुद्ध पदार्थाने पीडित होईल; म्हणून, हे दोण, ब्राह्मण स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी समागम करत नाही. त्याची ती ब्राह्मण पत्नी केवळ कामभोगासाठी, मनोरंजनासाठी किंवा क्रीडेसाठी नसते, तर ब्राह्मणाची पत्नी केवळ संतती प्राप्तीसाठीच असते. तो संतती निर्माण करून, आपले केस व दाढी काढून, काषाय वस्त्रे परिधान करून, घरातून बेघर होऊन प्रव्रजित होतो. अशा प्रकारे प्रव्रजित झाल्यावर, तो कामभोगांपासून अलिप्त होऊन... चतुर्थ ध्यानाप्रत पोहोचून विहरतो. तो या चार ध्यानांची भावना करून, शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती अशा स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. अशा प्रकारे, हे दोण, ब्राह्मण हा देवसमान होतो.”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ มริยาโท โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน[Pg.200]. ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“आणि हे दोण, ब्राह्मण हा मर्यादेचे पालन करणारा कसा होतो? येथे, दोण, ब्राह्मण हा माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंकडून सुजात असतो, सातव्या पिढीपर्यंत त्याची वंशावळ पूर्णपणे शुद्ध असते, जन्माच्या बाबतीत त्याच्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जाऊ शकत नाही किंवा त्याची निंदा केली जाऊ शकत नाही. तो अठ्ठेचाळीस वर्षे कुमार-ब्रह्मचर्य पाळतो आणि मंत्रांचा अभ्यास करतो. अठ्ठेचाळीस वर्षे कुमार-ब्रह्मचर्य पाळून आणि मंत्रांचा अभ्यास करून, तो आपल्या आचार्यांसाठी आचार्यांची दक्षिणा केवळ धम्मानुसारच मिळवतो, अधम्माने नाही. आणि तेथे, दोण, धम्म म्हणजे काय? शेती करून नाही, व्यापार करून नाही, पशुपालन करून नाही, धनुर्विद्या करून नाही, राजाची सेवा करून नाही, किंवा इतर कोणत्याही कलेद्वारे नाही; तर केवळ भिक्षापात्राचा अनादर न करता भिक्षाटनाद्वारे. तो आचार्यांना आचार्यांची दक्षिणा सुपूर्द करून, केवळ धम्मानुसारच पत्नी मिळवतो, अधम्माने नाही.”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กเยน น วิกฺกเยน, พฺราหฺมณึเยว อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณึเยว คจฺฉติ, น ขตฺติยึ น เวสฺสึ น สุทฺทึ น จณฺฑาลึ น เนสาทึ น เวนึ น รถการึ น ปุกฺกุสึ คจฺฉติ, น คพฺภินึ คจฺฉติ, น ปายมานํ คจฺฉติ, น อนุตุนึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ คพฺภินึ คจฺฉติ, อติมีฬฺหโช นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ ปายมานํ คจฺฉติ, อสุจิปฏิปีฬิโต นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี เนว กามตฺถา น ทวตฺถา น รตตฺถา, ปชตฺถาว พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. โส เมถุนํ อุปฺปาเทตฺวา ตเมว ปุตฺตสฺสาทํ นิกามยมาโน กุฏุมฺพํ อชฺฌาวสติ, น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ ติฏฺฐติ, ตํ น วีติกฺกมติ. ‘ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ พฺราหฺมโณ ฐิโต ตํ น วีติกฺกมตี’ติ, โข, โทณ, ตสฺมา พฺราหฺมโณ มริยาโทติ วุจฺจติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ มริยาโท โหติ.

हे दोण, त्या (पत्नी शोधण्याच्या) बाबतीत कोणता नियम (धर्म) आहे? खरेदी करून किंवा विक्री करून नव्हे, तर केवळ उदक सोडलेल्या (पाणी सोडून दान केलेल्या) ब्राह्मण स्त्रीलाच तो शोधतो. तो केवळ ब्राह्मण स्त्रीशीच गमन करतो; क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र, चंडाळ, निषाद (पारधी), वेणू (बांबू कामगार), रथकार किंवा पुक्कुस (कचरा उचलणारी) स्त्री यांच्याशी गमन करत नाही; गरोदर स्त्रीशी गमन करत नाही, स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी गमन करत नाही, ऋतुप्राप्त नसलेल्या स्त्रीशी गमन करत नाही. आणि हे दोण, ब्राह्मण गरोदर स्त्रीशी गमन का करत नाही? हे दोण, जर ब्राह्मण गरोदर स्त्रीशी गमन करेल, तर तो जन्मणारा मुलगा किंवा मुलगी अत्यंत विष्ठेच्या ढिगाऱ्यात जन्मल्यासारखा होईल. म्हणून, हे दोण, ब्राह्मण गरोदर स्त्रीशी गमन करत नाही. आणि हे दोण, ब्राह्मण स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी गमन का करत नाही? हे दोण, जर ब्राह्मण स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी गमन करेल, तर तो मुलगा किंवा मुलगी अशुद्धतेने पीडित होईल. म्हणून, हे दोण, ब्राह्मण स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी गमन करत नाही. त्या ब्राह्मणाची ती ब्राह्मण पत्नी कामभोगासाठी, मनोरंजनासाठी किंवा क्रीडेसाठी नसते, तर ब्राह्मणाची ब्राह्मण पत्नी केवळ संततीसाठीच असते. तो मैथुन करून, केवळ पुत्राच्या सुखाची (प्रेमाची) इच्छा धरून गृहस्थाश्रमात राहतो, घराबाहेर पडून अनगारिक (प्रव्रजित) होत नाही. प्राचीन ब्राह्मणांची जी मर्यादा (नियम) आहे, तो त्यातच राहतो, तिचे उल्लंघन करत नाही. 'प्राचीन ब्राह्मणांची जी मर्यादा आहे, त्या मर्यादेत राहून जो तिचे उल्लंघन करत नाही', म्हणून हे दोण, त्या ब्राह्मणाला 'मर्यादावान' (मर्यादेत राहणारा) असे म्हटले जाते. अशा प्रकारे, हे दोण, ब्राह्मण मर्यादावान असतो.

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ สมฺภินฺนมริยาโท โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

आणि हे दोण, ब्राह्मण मर्यादाभ्रष्ट (मर्यादा तोडणारा) कसा होतो? हे दोण, या जगात ब्राह्मण हा माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंनी सुजात (उत्कृष्ट कुळात जन्मलेला) असतो, सातव्या पिढीपर्यंत त्याची मातृकुळ व पितृकुळ शुद्ध असते, जन्माच्या बाबतीत त्याच्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जात नाही किंवा निंदा केली जात नाही. तो अठ्ठेचाळीस वर्षे वेदांचा अभ्यास करत कौमार्य ब्रह्मचर्य पाळतो. अठ्ठेचाळीस वर्षे कौमार्य ब्रह्मचर्य पाळून आणि वेदांचा अभ्यास करून तो आपल्या गुरूसाठी गुरुदक्षिणा (गुरूचे धन) केवळ धर्मानेच (न्यायानेच) शोधतो, अधर्माने नव्हे.

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ [Pg.201] ปริเยสติ ธมฺเมนปิ อธมฺเมนปิ กเยนปิ วิกฺกเยนปิ พฺราหฺมณิมฺปิ อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉติ ขตฺติยิมฺปิ คจฺฉติ เวสฺสิมฺปิ คจฺฉติ สุทฺทิมฺปิ คจฺฉติ จณฺฑาลิมฺปิ คจฺฉติ เนสาทิมฺปิ คจฺฉติ เวนิมฺปิ คจฺฉติ รถการิมฺปิ คจฺฉติ ปุกฺกุสิมฺปิ คจฺฉติ คพฺภินิมฺปิ คจฺฉติ ปายมานมฺปิ คจฺฉติ อุตุนิมฺปิ คจฺฉติ อนุตุนิมฺปิ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี กามตฺถาปิ ทวตฺถาปิ รตตฺถาปิ ปชตฺถาปิ พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ น ติฏฺฐติ, ตํ วีติกฺกมติ. ‘ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ พฺราหฺมโณ น ฐิโต ตํ วีติกฺกมตี’ติ โข, โทณ, ตสฺมา พฺราหฺมโณ สมฺภินฺนมริยาโทติ วุจฺจติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ สมฺภินฺนมริยาโท โหติ.

आणि हे दोण, त्या (गुरूचे धन शोधण्याच्या) बाबतीत कोणता नियम (धर्म) आहे? शेती करून नव्हे, व्यापाराने नव्हे, गोपालन करून नव्हे, धनुर्विद्येने (सैनिक बनून) नव्हे, राजाची सेवा करून नव्हे, किंवा इतर कोणत्याही कौशल्याने (शिल्पकलेने) नव्हे; तर केवळ भिक्षापात्राचा अनादर न करता भिक्षाटनाद्वारेच तो ते शोधतो. तो आपल्या गुरूला गुरुदक्षिणा सुपूर्द करून, धर्माने किंवा अधर्माने, खरेदी करून किंवा विक्री करून, तसेच उदक सोडलेल्या ब्राह्मण स्त्रीलाही पत्नी म्हणून शोधतो. तो ब्राह्मण स्त्रीशी गमन करतो, क्षत्रिय स्त्रीशी गमन करतो, वैश्य स्त्रीशी गमन करतो, शूद्र स्त्रीशी गमन करतो, चंडाळ स्त्रीशी गमन करतो, निषाद स्त्रीशी गमन करतो, वेणू स्त्रीशी गमन करतो, रथकार स्त्रीशी गमन करतो, पुक्कुस स्त्रीशी गमन करतो, गरोदर स्त्रीशी गमन करतो, स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी गमन करतो, ऋतुप्राप्त स्त्रीशी गमन करतो आणि ऋतुप्राप्त नसलेल्या स्त्रीशीही गमन करतो. त्या ब्राह्मणाची ती ब्राह्मण पत्नी कामभोगासाठी, मनोरंजनासाठी, क्रीडेसाठी आणि संततीसाठीही असते. प्राचीन ब्राह्मणांची जी मर्यादा आहे, तो त्यात राहत नाही, तिचे उल्लंघन करतो. 'प्राचीन ब्राह्मणांची जी मर्यादा आहे, त्या मर्यादेत न राहता जो तिचे उल्लंघन करतो', म्हणून हे दोण, त्या ब्राह्मणाला 'मर्यादाभ्रष्ट' (सम्भिन्नमर्याद) असे म्हटले जाते. अशा प्रकारे, हे दोण, ब्राह्मण मर्यादाभ्रष्ट असतो.

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณจณฺฑาโล โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมนปิ อธมฺเมนปิ กสิยาปิ วณิชฺชายปิ โครกฺเขนปิ อิสฺสตฺเถนปิ ราชโปริเสนปิ สิปฺปญฺญตเรนปิ, เกวลมฺปิ ภิกฺขาจริยาย, กปาลํ อนติมญฺญมาโน.

आणि हे दोण, ब्राह्मण हा 'ब्राह्मण-चंडाळ' कसा होतो? हे दोण, या जगात ब्राह्मण हा माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंनी सुजात असतो, सातव्या पिढीपर्यंत त्याची मातृकुळ व पितृकुळ शुद्ध असते, जन्माच्या बाबतीत त्याच्यावर कोणताही आक्षेप घेतला जात नाही किंवा निंदा केली जात नाही. तो अठ्ठेचाळीस वर्षे वेदांचा अभ्यास करत कौमार्य ब्रह्मचर्य पाळतो. अठ्ठेचाळीस वर्षे कौमार्य ब्रह्मचर्य पाळून आणि वेदांचा अभ्यास करून तो आपल्या गुरूसाठी गुरुदक्षिणा धर्माने किंवा अधर्माने, शेतीने, व्यापाराने, गोपालनाने, धनुर्विद्येने, राजसेवेने, इतर कोणत्याही कौशल्याने, तसेच भिक्षापात्राचा अनादर न करता केवळ भिक्षाटनाद्वारेही शोधतो.

‘‘โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ ปริเยสติ ธมฺเมนปิ อธมฺเมนปิ กเยนปิ วิกฺกเยนปิ พฺราหฺมณิมฺปิ อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉติ ขตฺติยิมฺปิ คจฺฉติ เวสฺสิมฺปิ คจฺฉติ สุทฺทิมฺปิ คจฺฉติ จณฺฑาลิมฺปิ คจฺฉติ เนสาทิมฺปิ คจฺฉติ เวนิมฺปิ คจฺฉติ รถการิมฺปิ คจฺฉติ ปุกฺกุสิมฺปิ คจฺฉติ คพฺภินิมฺปิ คจฺฉติ ปายมานมฺปิ คจฺฉติ อุตุนิมฺปิ คจฺฉติ อนุตุนิมฺปิ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี กามตฺถาปิ ทวตฺถาปิ รตตฺถาปิ ปชตฺถาปิ พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. โส สพฺพกมฺเมหิ ชีวิกํ กปฺเปติ. ตเมนํ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘กสฺมา ภวํ พฺราหฺมโณ ปฏิชานมาโน สพฺพกมฺเมหิ ชีวิกํ กปฺเปตี’ติ? โส เอวมาห – ‘เสยฺยถาปิ, โภ, อคฺคิ สุจิมฺปิ ฑหติ อสุจิมฺปิ ฑหติ, น จ เตน อคฺคิ อุปลิปฺปติ ; เอวเมวํ โข, โภ, สพฺพกมฺเมหิ เจปิ พฺราหฺมโณ ชีวิกํ กปฺเปติ, น จ เตน พฺราหฺมโณ อุปลิปฺปติ’. ‘สพฺพกมฺเมหิ ชีวิกํ กปฺเปตี’ติ โข, โทณ[Pg.202], ตสฺมา พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณจณฺฑาโลติ วุจฺจติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณจณฺฑาโล โหติ.

तो आपल्या गुरूला गुरुदक्षिणा सुपूर्द करून, धर्माने किंवा अधर्माने, खरेदी करून किंवा विक्री करून, तसेच उदक सोडलेल्या ब्राह्मण स्त्रीलाही पत्नी म्हणून शोधतो. तो ब्राह्मण स्त्रीशी गमन करतो, क्षत्रिय स्त्रीशी गमन करतो, वैश्य स्त्रीशी गमन करतो, शूद्र स्त्रीशी गमन करतो, चंडाळ स्त्रीशी गमन करतो, निषाद स्त्रीशी गमन करतो, वेणू स्त्रीशी गमन करतो, रथकार स्त्रीशी गमन करतो, पुक्कुस स्त्रीशी गमन करतो, गरोदर स्त्रीशी गमन करतो, स्तनपान देणाऱ्या स्त्रीशी गमन करतो, ऋतुप्राप्त स्त्रीशी गमन करतो आणि ऋतुप्राप्त नसलेल्या स्त्रीशीही गमन करतो. त्या ब्राह्मणाची ती ब्राह्मण पत्नी कामभोगासाठी, मनोरंजनासाठी, क्रीडेसाठी आणि संततीसाठीही असते. तो सर्व प्रकारच्या कामांनी आपली उपजीविका करतो. इतर ब्राह्मण त्याला म्हणतात—'तुम्ही स्वतःला ब्राह्मण म्हणवून घेता, तरीही सर्व प्रकारच्या कामांनी आपली उपजीविका का करता?' तो त्यांना उत्तर देतो—'हे महाशयांनो, ज्याप्रमाणे अग्नी शुद्ध वस्तूंनाही जाळतो आणि अशुद्ध वस्तूंनाही जाळतो, तरीही अग्नी त्यामुळे लिप्त (अशुद्ध) होत नाही; त्याचप्रमाणे, हे महाशयांनो, जरी ब्राह्मण सर्व प्रकारच्या कामांनी आपली उपजीविका करत असला, तरी तो त्याने लिप्त होत नाही.' 'तो सर्व प्रकारच्या कामांनी आपली उपजीविका करतो', म्हणून हे दोण, त्या ब्राह्मणाला 'ब्राह्मण-चंडाळ' असे म्हटले जाते. अशा प्रकारे, हे दोण, ब्राह्मण हा ब्राह्मण-चंडाळ असतो.

‘‘เย โข เต, โทณ, พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมีหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ สชฺฌายิตมนุสชฺฌายนฺติ วาจิมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก, วามโก, วามเทโว, เวสฺสามิตฺโต, ยมทคฺคิ, องฺคีรโส, ภารทฺวาโช, วาเสฏฺโฐ, กสฺสโป, ภคุ; ตฺยาสฺสุเม ปญฺจ พฺราหฺมเณ ปญฺญาเปนฺติ – พฺรหฺมสมํ, เทวสมํ, มริยาทํ, สมฺภินฺนมริยาทํ, พฺราหฺมณจณฺฑาลํเยว ปญฺจมํ. เตสํ ตฺวํ, โทณ, กตโม’’ติ?

हे दोण, ब्राह्मणांचे जे प्राचीन ऋषी होते, जे मंत्रांचे (वेदांचे) कर्ते आणि मंत्रांचे प्रवर्तक होते, ज्यांचे हे प्राचीन मंत्रपद आजचे ब्राह्मण गातात, घोषित करतात आणि संकलित करतात; त्यांच्याच गायनाचे अनुगायन करतात, त्यांच्याच भाषणाचे अनुभाषण करतात, त्यांनी जे सांगितले त्याचेच पुनरुच्चार करतात, त्यांनी जे पाठ केले त्याचेच अनुपाठ करतात आणि त्यांनी जे शिकवले तेच शिकवतात; ते ऋषी म्हणजे—अट्ठक, वामक, वामदेव, वेस्सामित्त, यमदग्गि, अंगीरस, भारद्वाज, वासेठ्ठ, कस्सप आणि भगु. त्यांनी ब्राह्मणांचे हे पाच प्रकार सांगितले आहेत—ब्रह्मसम (ब्रह्मासमान), देवसम (देवासमान), मर्यादावान (मर्यादेत राहणारा), मर्यादाभ्रष्ट (मर्यादा तोडणारा) आणि पाचवा ब्राह्मण-चंडाळ. हे दोण, या पाच प्रकारच्या ब्राह्मणांपैकी तू कोणता आहेस?

‘‘เอวํ สนฺเต มยํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณจณฺฑาลมฺปิ น ปูเรม. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทุติยํ.

“असे असताना, हे गौतम, आम्ही ब्राह्मण-चांडाळाचेही कर्तव्य पूर्ण करू शकत नाही. अतिशय सुंदर, हे गौतम! ... आजपासून मला प्राणांत असेपर्यंत शरण आलेला उपासक म्हणून भगवंतांनी स्वीकारावे.” दुसरे (सुत्त समाप्त).

๓. สงฺคารวสุตฺตํ

३. संगारव सुत्त

๑๙๓. อถ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา? โก ปน, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา’’ติ?

१९३. त्यानंतर संगारव ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे गेला. तेथे जाऊन त्याने भगवंतांसोबत कुशलवृत्त विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या संगारव ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले – “हे गौतम, असे कोणते कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे दीर्घकाळपर्यंत वारंवार पाठ केलेले वेद-मंत्र देखील कधीकधी मनात स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचे पठण केले नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी? आणि हे गौतम, असे कोणते कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे दीर्घकाळपर्यंत पठण न केलेले वेद-मंत्र देखील कधीकधी मनात स्फुरतात, मग ज्यांचे वारंवार पठण केले आहे त्यांची तर गोष्टच वेगळी?”

‘‘ยสฺมึ, พฺราหฺมณ, สมเย กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต สํสฏฺโฐ ลาขาย วา หลิทฺทิยา วา นีลิยา วา มญฺชิฏฺฐาย วา. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย [Pg.203] น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य कामरागाने (वासनेने) व्याप्त आणि ग्रस्त झालेल्या चित्ताने राहतो, आणि उत्पन्न झालेल्या कामरागातून मुक्त होण्याचा मार्ग (निस्सरण) यथायोग्य (यथाभूत) जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही, दुसऱ्याचे हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही, आणि दोघांचेही हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही. अशा वेळी, दीर्घकाळपर्यंत वारंवार पाठ केलेले वेद-मंत्र देखील मनात स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचे पठण केले नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी. हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे लाख, हळद, निळी किंवा मंजिष्ठाच्या रंगाने मिश्रित केलेल्या पाण्याने भरलेले भांडे असावे; त्यात चांगल्या दृष्टी असलेल्या माणसाने स्वतःच्या चेहऱ्याचे प्रतिबिंब पाहिले, तर त्याला ते यथायोग्य दिसणार नाही व समजणार नाही. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य कामरागाने व्याप्त आणि ग्रस्त झालेल्या चित्ताने राहतो, आणि उत्पन्न झालेल्या कामरागातून मुक्त होण्याचा मार्ग यथायोग्य जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही, दुसऱ्याचे हित...पे... दोघांचेही हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही. अशा वेळी, दीर्घकाळपर्यंत वारंवार पाठ केलेले वेद-मंत्र देखील मनात स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचे पठण केले नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी.”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อคฺคินา สนฺตตฺโต อุกฺกุธิโต อุสฺสทกชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“पुन्हा, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य व्यापादाने (द्वेषाने) व्याप्त आणि ग्रस्त झालेल्या चित्ताने राहतो, आणि उत्पन्न झालेल्या व्यापादातून मुक्त होण्याचा मार्ग यथायोग्य जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही, दुसऱ्याचे हित...पे... दोघांचेही हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही. अशा वेळी, दीर्घकाळपर्यंत वारंवार पाठ केलेले वेद-मंत्र देखील मनात स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचे पठण केले नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी. हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे अग्नीवर तापवलेले, खळखळ उकळणारे आणि वाफाळलेले पाण्याने भरलेले भांडे असावे; त्यात चांगल्या दृष्टी असलेल्या माणसाने स्वतःच्या चेहऱ्याचे प्रतिबिंब पाहिले, तर त्याला ते यथायोग्य दिसणार नाही व समजणार नाही. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य व्यापादाने व्याप्त आणि ग्रस्त झालेल्या चित्ताने राहतो, आणि उत्पन्न झालेल्या व्यापादातून मुक्त होण्याचा मार्ग यथायोग्य जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही, दुसऱ्याचे हित...पे... दोघांचेही हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही. अशा वेळी, दीर्घकाळपर्यंत वारंवार पाठ केलेले वेद-मंत्र देखील मनात स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचे पठण केले नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी.”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต เสวาลปณกปริโยนทฺโธ. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ [Pg.204] สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“पुन्हा, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य थिनमिद्धाने (आळस आणि डुलकीने) व्याप्त आणि ग्रस्त झालेल्या चित्ताने राहतो, आणि उत्पन्न झालेल्या थिनमिद्धापासून मुक्त होण्याचा मार्ग यथायोग्य जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही, दुसऱ्याचे हित...पे... दोघांचेही हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही. अशा वेळी, दीर्घकाळपर्यंत वारंवार पाठ केलेले वेद-मंत्र देखील मनात स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचे पठण केले नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी. हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे शेवाळ आणि पाणवनस्पतींनी झाकलेले पाण्याचे भांडे असावे; त्यात चांगल्या दृष्टी असलेल्या माणसाने स्वतःच्या चेहऱ्याचे प्रतिबिंब पाहिले, तर त्याला ते यथायोग्य दिसणार नाही व समजणार नाही. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य थिनमिद्धाने व्याप्त आणि ग्रस्त झालेल्या चित्ताने राहतो, आणि उत्पन्न झालेल्या थिनमिद्धापासून मुक्त होण्याचा मार्ग यथायोग्य जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही, दुसऱ्याचे हित...पे... दोघांचेही हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही. अशा वेळी, दीर्घकाळपर्यंत वारंवार पाठ केलेले वेद-मंत्र देखील मनात स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचे पठण केले नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी.”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต วาเตริโต จลิโต ภนฺโต อูมิชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“पुन्हा, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य उद्धच्च-कुक्कुच्चाने (अस्वस्थता आणि चिंतेने) व्याप्त आणि ग्रस्त झालेल्या चित्ताने राहतो, आणि उत्पन्न झालेल्या उद्धच्च-कुक्कुच्चापासून मुक्त होण्याचा मार्ग यथायोग्य जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही, दुसऱ्याचे हित...पे... दोघांचेही हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही. अशा वेळी, दीर्घकाळपर्यंत वारंवार पाठ केलेले वेद-मंत्र देखील मनात स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचे पठण केले नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी. हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे वाऱ्याने हलवलेले, चंचल झालेले, फिरणारे आणि लाटा निर्माण झालेले पाण्याचे भांडे असावे; त्यात चांगल्या दृष्टी असलेल्या माणसाने स्वतःच्या चेहऱ्याचे प्रतिबिंब पाहिले, तर त्याला ते यथायोग्य दिसणार नाही व समजणार नाही. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य उद्धच्च-कुक्कुच्चाने व्याप्त आणि ग्रस्त झालेल्या चित्ताने राहतो, आणि उत्पन्न झालेल्या उद्धच्च-कुक्कुच्चापासून मुक्त होण्याचा मार्ग यथायोग्य जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही, दुसऱ्याचे हित...पे... दोघांचेही हित यथायोग्य जाणत नाही व पाहत नाही. अशा वेळी, दीर्घकाळपर्यंत वारंवार पाठ केलेले वेद-मंत्र देखील मनात स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचे पठण केले नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी.”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อาวิโล ลุฬิโต กลลีภูโต อนฺธกาเร นิกฺขิตฺโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य विचिकित्सेने (संशयाने) ग्रासलेल्या आणि व्यापलेल्या चित्ताने जगतो, आणि उत्पन्न झालेल्या विचिकित्सेतून बाहेर पडण्याचा मार्ग (निस्सरण) यथाभूत जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हितही यथाभूत जाणत नाही व पाहत नाही, परहितही... आणि दोघांचेही हित त्या वेळी यथाभूत जाणत नाही व पाहत नाही. दीर्घकाळ सज्झाय (पठण) केलेले मंत्रही त्या वेळी स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचा सज्झाय केला नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी. हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे अंधारात ठेवलेले, गढूळ, गढूळलेले आणि चिखलमय पाण्याचे भांडे असावे; त्यात डोळस माणसाने स्वतःच्या मुखाचे प्रतिबिंब न्याहाळले, तर त्याला ते यथाभूत समजणार नाही व दिसणार नाही. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य विचिकित्सेने ग्रासलेल्या आणि व्यापलेल्या चित्ताने जगतो, आणि उत्पन्न झालेल्या विचिकित्सेतून बाहेर पडण्याचा मार्ग यथाभूत जाणत नाही; त्या वेळी तो स्वतःचे हितही यथाभूत जाणत नाही व पाहत नाही, परहितही... आणि दोघांचेही हित त्या वेळी यथाभूत जाणत नाही व पाहत नाही. दीर्घकाळ सज्झाय केलेले मंत्रही स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचा सज्झाय केला नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी.”

‘‘ยสฺมิญฺจ [Pg.205] โข, พฺราหฺมณ, สมเย น กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อสํสฏฺโฐ ลาขาย วา หลิทฺทิยา วา นีลิยา วา มญฺชิฏฺฐาย วา. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป….

“परंतु हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य कामरागाने ग्रासलेल्या आणि व्यापलेल्या चित्ताने जगत नाही, आणि उत्पन्न झालेल्या कामरागातून बाहेर पडण्याचा मार्ग यथाभूत जाणतो; त्या वेळी तो स्वतःचे हितही यथाभूत जाणतो व पाहतो, परहितही त्या वेळी यथाभूत जाणतो व पाहतो, आणि दोघांचेही हित त्या वेळी यथाभूत जाणतो व पाहतो. दीर्घकाळ सज्झाय न केलेले मंत्रही त्या वेळी स्फुरतात, मग ज्यांचा सज्झाय केला आहे त्यांची तर गोष्टच वेगळी. हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे लाख, हळद, नीळ किंवा मंजिष्ठा यांनी न मिसळलेले पाण्याचे भांडे असावे; त्यात डोळस माणसाने स्वतःच्या मुखाचे प्रतिबिंब न्याहाळले, तर त्याला ते यथाभूत समजेल व दिसेल. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य कामरागाने ग्रासलेल्या चित्ताने जगत नाही...पे...”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อคฺคินา อสนฺตตฺโต อนุกฺกุธิโต อนุสฺสทกชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป….

“पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य व्यापादाने (द्वेषाने) ग्रासलेल्या चित्ताने जगत नाही...पे... हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे अग्नीने तापलेले नसलेले, न उकळणारे आणि वाफ न निघणारे पाण्याचे भांडे असावे; त्यात डोळस माणसाने स्वतःच्या मुखाचे प्रतिबिंब न्याहाळले, तर त्याला ते यथाभूत समजेल व दिसेल. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य व्यापादाने ग्रासलेल्या चित्ताने जगत नाही...पे...”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต น เสวาลปณกปริโยนทฺโธ. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป….

“पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य थिनमिद्धाने (आळस आणि डुलकीने) ग्रासलेल्या चित्ताने जगत नाही...पे... हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे शेवाळ आणि पाणवनस्पतींनी न झाकलेले पाण्याचे भांडे असावे; त्यात डोळस माणसाने स्वतःच्या मुखाचे प्रतिबिंब न्याहाळले, तर त्याला ते यथाभूत समजेल व दिसेल. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य थिनमिद्धाने ग्रासलेल्या चित्ताने जगत नाही...पे...”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต น วาเตริโต น จลิโต น ภนฺโต น อูมิชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ …เป….

“पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य उद्धच्च-कुक्कुच्चाने (उद्धतपणा आणि पश्चात्तापाने) ग्रासलेल्या चित्ताने जगत नाही...पे... हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे वाऱ्याने न हलवलेले, कंपित न झालेले, फिरणारे नसलेले आणि लाटा नसलेले पाण्याचे भांडे असावे; त्यात डोळस माणसाने स्वतःच्या मुखाचे प्रतिबिंब न्याहाळले, तर त्याला ते यथाभूत समजेल व दिसेल. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य उद्धच्च-कुक्कुच्चाने ग्रासलेल्या चित्ताने जगत नाही...पे...”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ [Pg.206] มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล อาโลเก นิกฺขิตฺโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา.

“पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य विचिकित्सेने ग्रासलेल्या आणि व्यापलेल्या चित्ताने जगत नाही, आणि उत्पन्न झालेल्या विचिकित्सेतून बाहेर पडण्याचा मार्ग यथाभूत जाणतो; त्या वेळी तो स्वतःचे हितही यथाभूत जाणतो व पाहतो, परहितही त्या वेळी यथाभूत जाणतो व पाहतो, आणि दोघांचेही हित त्या वेळी यथाभूत जाणतो व पाहतो. दीर्घकाळ सज्झाय न केलेले मंत्रही त्या वेळी स्फुरतात, मग ज्यांचा सज्झाय केला आहे त्यांची तर गोष्टच वेगळी. हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे स्वच्छ, अत्यंत निर्मळ, गढूळ नसलेले आणि प्रकाशात ठेवलेले पाण्याचे भांडे असावे; त्यात डोळस माणसाने स्वतःच्या मुखाचे प्रतिबिंब न्याहाळले, तर त्याला ते यथाभूत समजेल व दिसेल. त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, ज्या वेळी मनुष्य विचिकित्सेने ग्रासलेल्या आणि व्यापलेल्या चित्ताने जगत नाही, आणि उत्पन्न झालेल्या विचिकित्सेतून बाहेर पडण्याचा मार्ग यथाभूत जाणतो; त्या वेळी तो स्वतःचे हितही यथाभूत जाणतो व पाहतो, परहितही... आणि दोघांचेही हित त्या वेळी यथाभूत जाणतो व पाहतो. दीर्घकाळ सज्झाय न केलेले मंत्रही स्फुरतात, मग ज्यांचा सज्झाय केला आहे त्यांची तर गोष्टच वेगळी.”

‘‘อยํ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. อยํ ปน, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา’’ติ.

“हे ब्राह्मणा, हेच ते कारण आहे, हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे दीर्घकाळ सज्झाय केलेले मंत्रही कधी कधी स्फुरत नाहीत, मग ज्यांचा सज्झाय केला नाही त्यांची तर गोष्टच वेगळी. आणि हे ब्राह्मणा, हेच ते कारण आहे, हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे दीर्घकाळ सज्झाय न केलेले मंत्रही कधी कधी स्फुरतात, मग ज्यांचा सज्झाय केला आहे त्यांची तर गोष्टच वेगळी.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ตติยํ.

“अतिशय सुंदर, आदरणीय गोतम! ... आदरणीय गोतमांनी मला आजपासून जन्मभर शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.” तिसरे (सुत्त समाप्त).

๔. การณปาลีสุตฺตํ

४. कारणपाली सुत्त

๑๙๔. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน การณปาลี พฺราหฺมโณ ลิจฺฉวีนํ กมฺมนฺตํ กาเรติ. อทฺทสา โข การณปาลี พฺราหฺมโณ ปิงฺคิยานึ พฺราหฺมณํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ; ทิสฺวา ปิงฺคิยานึ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ –

१९४. एका वेळी भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. त्या वेळी कारणपाली नावाचा ब्राह्मण लिच्छवींचे काम (बांधकाम इत्यादी) करून घेत होता. कारणपाली ब्राह्मणाने पिंगियानी ब्राह्मणाला दुरूनच येताना पाहिले. त्याला पाहून तो पिंगियानी ब्राह्मणाला म्हणाला —

‘‘หนฺท, กุโต นุ ภวํ ปิงฺคิยานี อาคจฺฉติ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘อิโตหํ, โภ, อาคจฺฉามิ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญติ ภวํ, ปิงฺคิยานี, สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ? ปณฺฑิโต มญฺเญ’’ติ? ‘‘โก จาหํ, โภ, โก จ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชานิสฺสามิ! โสปิ นูนสฺส ตาทิโสว โย สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชาเนยฺยา’’ติ! ‘‘อุฬาราย ขลุ ภวํ, ปิงฺคิยานี, สมณํ โคตมํ ปสํสาย ปสํสตี’’ติ. ‘‘โก จาหํ, โภ, โก จ สมณํ [Pg.207] โคตมํ ปสํสิสฺสามิ! ปสตฺถปฺปสตฺโถว โส ภวํ โคตโม เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ‘‘กึ ปน ภวํ, ปิงฺคิยานี, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน สมเณ โคตเม เอวํ อภิปฺปสนฺโน’’ติ?

“अहो पिंगियानी, आपण भर दुपारी कुठून येत आहात?” “महाशय, मी श्रमण गोतमांच्या जवळून येत आहे.” “अहो पिंगियानी, श्रमण गोतमांच्या प्रज्ञेच्या प्रगल्भतेबद्दल आपले काय मत आहे? आपण त्यांना महाज्ञानी मानता का?” “महाशय, मी कोण आणि श्रमण गोतमांच्या प्रज्ञेची प्रगल्भता जाणणारा मी कोण! जो श्रमण गोतमांच्या प्रज्ञेची प्रगल्भता जाणू शकेल, तो स्वतः त्यांच्यासारखाच असायला हवा!” “अहो पिंगियानी, आपण खरोखरच श्रमण गोतमांची अत्यंत उदात्त शब्दांत प्रशंसा करत आहात.” “महाशय, मी कोण आणि श्रमण गोतमांची प्रशंसा करणारा मी कोण! ते आदरणीय गोतम तर प्रशंसितांकडूनही प्रशंसित आहेत आणि देव व मनुष्यांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहेत.” “पण अहो पिंगियानी, असे कोणते विशेष हित पाहून आपण श्रमण गोतमांवर एवढे अत्यंत प्रसन्न झाला आहात?”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส อคฺครสปริติตฺโต น อญฺเญสํ หีนานํ รสานํ ปิเหติ; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต น อญฺเญสํ ปุถุสมณพฺราหฺมณปฺปวาทานํ ปิเหติ.

“महाशय, ज्याप्रमाणे उत्तम रसाने तृप्त झालेला मनुष्य इतर कनिष्ठ रसांची इच्छा करत नाही; त्याचप्रमाणे, महाशय, जेव्हा जेव्हा कोणी त्या आदरणीय गोतमांचा धम्म ऐकतो – मग तो सूत्रांच्या रूपाने असो, गेय रूपाने असो, व्याकरणाच्या रूपाने असो किंवा अद्भुत धम्माच्या रूपाने असो – तेव्हा तेव्हा तो इतर सामान्य श्रमण-ब्राह्मणांच्या सिद्धांतांची मुळीच इच्छा करत नाही.”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส ชิฆจฺฉาทุพฺพลฺยปเรโต มธุปิณฺฑิกํ อธิคจฺเฉยฺย. โส ยโต ยโต สาเยถ, ลภเตว สาทุรสํ อเสจนกํ; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต ลภเตว อตฺตมนตํ, ลภติ เจตโส ปสาทํ.

“महाशय, ज्याप्रमाणे भुकेने आणि अशक्तपणाने व्याकुळ झालेल्या एखाद्या मनुष्याला मधाचा गोळा मिळावा आणि तो ज्या ज्या भागातून तो चाखील, त्या त्या भागातून त्याला अत्यंत मधुर आणि शुद्ध चवच मिळेल; त्याचप्रमाणे, महाशय, जेव्हा जेव्हा कोणी त्या आदरणीय गोतमांचा धम्म ऐकतो – मग तो सूत्रांच्या रूपाने असो, गेय रूपाने असो, व्याकरणाच्या रूपाने असो किंवा अद्भुत धम्माच्या रूपाने असो – तेव्हा तेव्हा त्याला मनस्वी आनंद मिळतो आणि चित्ताची प्रसन्नता लाभते.”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส จนฺทนฆฏิกํ อธิคจฺเฉยฺย – หริจนฺทนสฺส วา โลหิตจนฺทนสฺส วา. โส ยโต ยโต ฆาเยถ – ยทิ มูลโต, ยทิ มชฺฌโต, ยทิ อคฺคโต – อธิคจฺฉเตว สุรภิคนฺธํ อเสจนกํ; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต อธิคจฺฉติ ปาโมชฺชํ อธิคจฺฉติ โสมนสฺสํ.

“महाशय, ज्याप्रमाणे एखाद्या मनुष्याला पिवळ्या चंदनाचा किंवा लाल चंदनाचा तुकडा मिळावा आणि तो ज्या ज्या भागाचा वास घेईल – मग तो मुळाचा असो, मध्याचा असो किंवा शेंड्याचा असो – त्याला अत्यंत शुद्ध आणि सुगंधी वास मिळतो; त्याचप्रमाणे, महाशय, जेव्हा जेव्हा कोणी त्या आदरणीय गोतमांचा धम्म ऐकतो – मग तो सूत्रांच्या रूपाने असो, गेय रूपाने असो, व्याकरणाच्या रूपाने असो किंवा अद्भुत धम्माच्या रूपाने असो – तेव्हा तेव्हा त्याला प्रमोद मिळतो आणि सौमनस्य लाभते.”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. ตสฺส กุสโล ภิสกฺโก ฐานโส อาพาธํ นีหเรยฺย; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ.

“महाशय, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य आजारी, दुःखी आणि गंभीरपणे आजारी असेल आणि एखादा कुशल वैद्य त्याचा आजार तात्काळ दूर करील; त्याचप्रमाणे, महाशय, जेव्हा जेव्हा कोणी त्या आदरणीय गोतमांचा धम्म ऐकतो – मग तो सूत्रांच्या रूपाने असो, गेय रूपाने असो, व्याकरणाच्या रूपाने असो किंवा अद्भुत धम्माच्या रूपाने असो – तेव्हा तेव्हा त्याचे शोक, रडणे-ओरडणे, दुःख, दौर्मनस्य आणि उद्वेग पूर्णपणे नष्ट होतात.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.208], โภ, โปกฺขรณี อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสตกา สุปติตฺถา รมณียา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. โส ตํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา นฺหาตฺวา จ ปิวิตฺวา จ สพฺพทรถกิลมถปริฬาหํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภยฺย. เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต สพฺพทรถกิลมถปริฬาหา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺตี’’ติ.

“महाशय, ज्याप्रमाणे एखादी स्वच्छ पाण्याची, मधुर पाण्याची, थंड पाण्याची, निर्मळ पाण्याची, सुंदर घाटांची आणि रमणीय अशी पुष्करणी असावी. आणि उन्हाने तापलेला, उन्हाने व्याकुळ झालेला, थकलेला, तहानलेला आणि पिपासा असलेला एखादा मनुष्य तिथे यावा. त्याने त्या पुष्करणीत उतरून, स्नान करून आणि पाणी पिऊन आपली सर्व जळजळ, थकवा आणि दाह शांत करावा. त्याचप्रमाणे, महाशय, जेव्हा जेव्हा कोणी त्या आदरणीय गोतमांचा धम्म ऐकतो – मग तो सूत्रांच्या रूपाने असो, गेय रूपाने असो, व्याकरणाच्या रूपाने असो किंवा अद्भुत धम्माच्या रूपाने असो – तेव्हा तेव्हा त्याची सर्व जळजळ, थकवा आणि दाह शांत होतो.”

เอวํ วุตฺเต การณปาลี พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณํ ชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ นิหนฺตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ –

असे म्हटले असता, कारणपाली ब्राह्मण आपल्या आसनावरून उठला, त्याने आपले उपरणे एका खांद्यावर घेतले, आपला उजवा गुडघा जमिनीवर टेकवला आणि ज्या दिशेला भगवान होते त्या दिशेला हात जोडून नमस्कार करत तीन वेळा हे उद्गार काढले –

‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส;

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส;

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

“त्या भगवंतांना, अर्हतांना, सम्यक्संबुद्धांना नमस्कार असो! त्या भगवंतांना, अर्हतांना, सम्यक्संबुद्धांना नमस्कार असो! त्या भगवंतांना, अर्हतांना, सम्यक्संबुद्धांना नमस्कार असो!”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ ปิงฺคิยานิ, อภิกฺกนฺตํ, โภ ปิงฺคิยานิ! เสยฺยถาปิ, โภ ปิงฺคิยานิ, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ โภตา ปิงฺคิยานินา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ ปิงฺคิยานิ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ ปิงฺคิยานี ธาเรตุ, อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“अतिशय सुंदर, अहो पिंगियानी! अतिशय सुंदर, अहो पिंगियानी! अहो पिंगियानी, ज्याप्रमाणे पालथे घातलेले भांडे उताणे करावे, झाकलेले उघडे करावे, वाट चुकलेल्याला वाट दाखवावी किंवा अंधारात तेलाचा दिवा धरावा – जेणेकरून डोळे असणाऱ्यांना रूपे दिसू शकतील; त्याचप्रमाणे आदरणीय पिंगियानी यांनी अनेक प्रकारे धम्म प्रकाशित केला आहे. अहो पिंगियानी, मी त्या आदरणीय गोतमांना, धम्माला आणि भिक्खू संघाला शरण जात आहे. आदरणीय पिंगियानी यांनी मला आजपासून जन्मभर शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.” (चौथे सुत्त समाप्त.)

๕. ปิงฺคิยานีสุตฺตํ

५. पिंगियानी सुत्त

๑๙๕. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน ปญฺจมตฺตานิ ลิจฺฉวิสตานิ ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺติ. อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี นีลา โหนฺติ นีลวณฺณา นีลวตฺถา นีลาลงฺการา, อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี ปีตา โหนฺติ ปีตวณฺณา ปีตวตฺถา ปีตาลงฺการา, อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี โลหิตกา โหนฺติ โลหิตกวณฺณา โลหิตกวตฺถา โลหิตกาลงฺการา, อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี โอทาตา [Pg.209] โหนฺติ โอทาตวณฺณา โอทาตวตฺถา โอทาตาลงฺการา. ตฺยสฺสุทํ ภควา อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ.

१९५. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. त्या वेळी सुमारे पाचशे लिच्छवी राजे भगवंतांची सेवा-उपासना करत होते. त्यातील काही लिच्छवी निळे होते – निळ्या रंगाचे, निळे वस्त्र परिधान केलेले आणि निळे अलंकार घातलेले; काही लिच्छवी पिवळे होते – पिवळ्या रंगाचे, पिवळे वस्त्र परिधान केलेले आणि पिवळे अलंकार घातलेले; काही लिच्छवी तांबडे होते – तांबड्या रंगाचे, तांबडे वस्त्र परिधान केलेले आणि तांबडे अलंकार घातलेले; काही लिच्छवी पांढरे होते – पांढऱ्या रंगाचे, पांढरे वस्त्र परिधान केलेले आणि पांढरे अलंकार घातलेले. परंतु भगवान आपल्या वर्णाने आणि यशाने त्या सर्वांपेक्षा अधिक उठून दिसत होते.

อถ โข ปิงฺคิยานี พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, ภควา, ปฏิภาติ มํ, สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ ปิงฺคิยานี’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข ปิงฺคิยานี พฺราหฺมโณ ภควโต สมฺมุขา สารุปฺปาย คาถาย อภิตฺถวิ –

तेव्हा पिंगियानी ब्राह्मण आपल्या आसनावरून उठला, त्याने आपले उपरणे एका खांद्यावर घेतले आणि भगवंतांच्या दिशेने हात जोडून नमस्कार करत भगवंतांना म्हणाला – “हे भगवंत, मला काही सुचत आहे! हे सुगत, मला काही सुचत आहे!” भगवान म्हणाले, “अहो पिंगियानी, तुम्हाला जे सुचत आहे ते सांगा.” तेव्हा पिंगियानी ब्राह्मणाने भगवंतांच्या समोर योग्य अशा गाथेने स्तुती केली –

‘‘ปทฺมํ ยถา โกกนทํ สุคนฺธํ,ปาโต สิยา ผุลฺลมวีตคนฺธํ;

องฺคีรสํ ปสฺส วิโรจมานํ,ตปนฺตมาทิจฺจมิวนฺตลิกฺเข’’ติ.

“ज्याप्रमाणे पहाटे उमललेले, सुगंधी आणि सुगंधाने परिपूर्ण असलेले तांबडे कमळ शोभून दिसते; त्याप्रमाणे आकाशात तळपणाऱ्या सूर्यासारखे देदीप्यमान आणि प्रकाशमान असणाऱ्या अंगीरसांना पहा!”

อถ โข เต ลิจฺฉวี ปญฺจหิ อุตฺตราสงฺคสเตหิ ปิงฺคิยานึ พฺราหฺมณํ อจฺฉาเทสุํ. อถ โข ปิงฺคิยานี พฺราหฺมโณ เตหิ ปญฺจหิ อุตฺตราสงฺคสเตหิ ภควนฺตํ อจฺฉาเทสิ.

तेव्हा त्या लिच्छवी राजांनी पिंगियानी ब्राह्मणाला पाचशे उपरणे भेट दिली. त्यानंतर पिंगियानी ब्राह्मणाने त्या पाचशे उपरण्यांनी भगवंतांना आच्छादित केले.

อถ โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจนฺนํ, ลิจฺฉวี, รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตญฺญู กตเวที ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ลิจฺฉวี, ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

तेव्हा भगवान त्या लिच्छवींना असे म्हणाले – “हे लिच्छवींनो, जगात पाच रत्नांचा प्रादुर्भाव होणे दुर्मिळ आहे. कोणत्या पाच? तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांचा जगात प्रादुर्भाव होणे दुर्मिळ आहे. तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म-विनयाचा उपदेश करणारी व्यक्ती जगात मिळणे दुर्मिळ आहे. तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या आणि उपदेशिलेल्या धम्म-विनयाचे आकलन करणारी व्यक्ती जगात मिळणे दुर्मिळ आहे. तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या आणि उपदेशिलेल्या धम्म-विनयाचे आकलन करून धम्मानुकूल आचरण करणारी (धम्मानुधम्मप्रतिपन्न) व्यक्ती जगात मिळणे दुर्मिळ आहे. कृतज्ञ आणि कृतवेदी व्यक्ती जगात मिळणे दुर्मिळ आहे. हे लिच्छवींनो, खरोखर या पाच रत्नांचा प्रादुर्भाव जगात होणे दुर्मिळ आहे.” पाचवे.

๖. มหาสุปินสุตฺตํ

६. महासुपिनसुत्त

๑๙๖. ‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต ปญฺจ มหาสุปินา ปาตุรเหสุํ. กตเม ปญฺจ? ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต [Pg.210] อยํ มหาปถวี มหาสยนํ อโหสิ, หิมวา ปพฺพตราชา พิพฺโพหนํ อโหสิ, ปุรตฺถิเม สมุทฺเท วาโม หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ปจฺฉิเม สมุทฺเท ทกฺขิโณ หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ทกฺขิเณ สมุทฺเท อุโภ ปาทา โอหิตา อเหสุํ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ปฐโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

१९६. “भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असतानाच त्यांना पाच महास्वप्ने पडली. कोणती पाच? भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, ही महापृथ्वी त्यांची शय्या झाली; पर्वतराज हिमालय त्यांचे उशी झाला; पूर्व समुद्रात त्यांचा डावा हात टेकलेला होता, पश्चिम समुद्रात त्यांचा उजवा हात टेकलेला होता आणि दक्षिण समुद्रात त्यांचे दोन्ही पाय टेकलेले होते. भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, हे पहिले महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले।”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต ติริยา นาม ติณชาติ นาภิยา อุคฺคนฺตฺวา นภํ อาหจฺจ ฐิตา อโหสิ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ทุติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“पुन्हा आणखी असे की, भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, 'तिरिया' नावाचे एक प्रकारचे गवत त्यांच्या बेंबीतून उगवून आकाशाला स्पर्श करत उभे राहिले. भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, हे दुसरे महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले।”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เสตา กิมี กณฺหสีสา ปาเทหิ อุสฺสกฺกิตฺวา ( ) ยาว ชาณุมณฺฑลา ปฏิจฺฉาเทสุํ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ตติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“पुन्हा आणखी असे की, भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, काळे डोके असलेले पांढरे किडे त्यांच्या पायांवरून वर चढत जाऊन गुडघ्यांपर्यंत पसरले आणि त्यांनी पाय झाकून टाकले. भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, हे तिसरे महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले।”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต จตฺตาโร สกุณา นานาวณฺณา จตูหิ ทิสาหิ อาคนฺตฺวา ปาทมูเล นิปติตฺวา สพฺพเสตา สมฺปชฺชึสุ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ จตุตฺโถ มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“पुन्हा आणखी असे की, भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, चार वेगवेगळ्या रंगांचे पक्षी चार दिशांनी आले आणि त्यांच्या चरणांशी पडताच ते सर्व पूर्णपणे पांढरे झाले. भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, हे चौथे महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน มหโต มีฬฺหปพฺพตสฺส อุปรูปริ จงฺกมติ อลิปฺปมาโน มีฬฺเหน. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ปญฺจโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“पुन्हा आणखी असे की, भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, केवळ बोधिसत्व असताना, विष्ठेच्या एका मोठ्या पर्वतावर विष्ठेने लिप्त न होता चंक्रमण करत होते. भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, हे पाचवे महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले.”

‘‘ยมฺปิ[Pg.211], ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ มหาปถวี มหาสยนํ อโหสิ, หิมวา ปพฺพตราชา พิพฺโพหนํ อโหสิ, ปุรตฺถิเม สมุทฺเท วาโม หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ปจฺฉิเม สมุทฺเท ทกฺขิโณ หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ทกฺขิเณ สมุทฺเท อุโภ ปาทา โอหิตา อเหสุํ; ตถาคเตน, ภิกฺขเว, อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อนุตฺตรา สมฺมาสมฺโพธิ อภิสมฺพุทฺธา. ตสฺสา อภิสมฺโพธาย อยํ ปฐโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, जी ही महापृथ्वी शय्या झाली, पर्वतराज हिमालय उशी झाला, पूर्व समुद्रात डावा हात टेकलेला होता, पश्चिम समुद्रात उजवा हात टेकलेला होता आणि दक्षिण समुद्रात दोन्ही पाय टेकलेले होते; हे या गोष्टीचे प्रतीक होते की, भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांनी अनुत्तर सम्यक्संबोधी प्राप्त केली. त्या संबोधीच्या प्राप्तीसाठीच हे पहिले महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले होते.”

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต ติริยา นาม ติณชาติ นาภิยา อุคฺคนฺตฺวา นภํ อาหจฺจ ฐิตา อโหสิ; ตถาคเตน, ภิกฺขเว, อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิโต. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ ทุติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, जे 'तिरिया' नावाचे गवत बेंबीतून उगवून आकाशाला स्पर्श करत उभे राहिले; हे या गोष्टीचे प्रतीक होते की, भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांनी आर्य अष्टांगिक मार्गाचा साक्षात्कार केला आणि देव व मनुष्यांमध्ये तो चांगल्या प्रकारे प्रकाशित केला. त्या संबोधीच्या प्राप्तीसाठीच हे दुसरे महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले होते.”

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เสตา กิมี กณฺหสีสา ปาเทหิ อุสฺสกฺกิตฺวา ยาว ชาณุมณฺฑลา ปฏิจฺฉาเทสุํ; พหู, ภิกฺขเว, คิหี โอทาตวสนา ตถาคตํ ปาณุเปตา สรณํ คตา. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ ตติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, जे काळे डोके असलेले पांढरे किडे पायांवरून वर चढत जाऊन गुडघ्यांपर्यंत पसरले आणि त्यांनी पाय झाकून टाकले; हे या गोष्टीचे प्रतीक होते की, भिक्खूंनो, अनेक श्वेतवस्त्रधारी गृहस्थ तथागतांना जन्मभर शरण गेले. त्या संबोधीच्या प्राप्तीसाठीच हे तिसरे महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले होते.”

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต จตฺตาโร สกุณา นานาวณฺณา จตูหิ ทิสาหิ อาคนฺตฺวา ปาทมูเล นิปติตฺวา สพฺพเสตา สมฺปชฺชึสุ; จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, วณฺณา ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา เต ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตฺวา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉิกโรนฺติ. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ จตุตฺโถ มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, ते केवळ बोधिसत्व असताना, जे चार वेगवेगळ्या रंगांचे पक्षी चार दिशांनी आले आणि चरणांशी पडताच सर्व पूर्णपणे पांढरे झाले; हे या गोष्टीचे प्रतीक होते की, भिक्खूंनो, खत्तिय, ब्राह्मण, वेस्स आणि सुद्द हे चारही वर्ण तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म-विनयात घरादाराचा त्याग करून अनगारिक प्रवज्जा ग्रहण करतील आणि अनुत्तर विमुक्तीचा साक्षात्कार करतील. त्या संबोधीच्या प्राप्तीसाठीच हे चौथे महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले होते.”

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน มหโต มีฬฺหปพฺพตสฺส อุปรูปริ จงฺกมติ [Pg.212] อลิปฺปมาโน มีฬฺเหน; ลาภี, ภิกฺขเว, ตถาคโต จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ, ตํ ตถาคโต อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ ปญฺจโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“भिक्खूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, केवळ बोधिसत्व असताना, जे विष्ठेच्या मोठ्या पर्वतावर विष्ठेने लिप्त न होता चंक्रमण करत होते; हे या गोष्टीचे प्रतीक होते की, भिक्खूंनो, तथागतांना चीवर, पिंडपात, सेनासन आणि आजारपणातील औषधोपचार या साधनांचा लाभ होईल, परंतु तथागत आसक्ती न बाळगता, मोहित न होता, लिप्त न होता, त्यातील दोष पाहणारे आणि त्यातून मुक्त होण्याचे ज्ञान ठेवून त्यांचा उपभोग घेतील. त्या संबोधीच्या प्राप्तीसाठीच हे पाचवे महास्वप्न प्रादुर्भूत झाले होते.”

‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อิเม ปญฺจ มหาสุปินา ปาตุรเหสุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“भिक्षूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना त्यांच्या संबोधीच्या पूर्वी, जेव्हा ते केवळ अनभिसंबुद्ध (पूर्ण ज्ञान न झालेले) बोधिसत्त्वच होते, तेव्हा हे पाच महास्वप्न पडले होते.” सहावे.

๗. วสฺสสุตฺตํ

७. वर्ष सुत्त

๑๙๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, วสฺสสฺส อนฺตรายา, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ. กตเม ปญฺจ? อุปริ, ภิกฺขเว, อากาเส เตโชธาตุ ปกุปฺปติ. เตน อุปฺปนฺนา เมฆา ปฏิวิคจฺฉนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

१९७. “भिक्षूंनो, पावसाचे हे पाच अंतराय (अडथळे) आहेत, जे शकुन सांगणारे जाणत नाहीत, आणि ज्यामध्ये शकुन सांगणाऱ्यांची प्रज्ञा-दृष्टी पोहोचू शकत नाही. कोणते पाच? भिक्षूंनो, वर आकाशात तेजोधातू क्षुब्ध होतो. त्यामुळे निर्माण झालेले ढग विरून जातात. भिक्षूंनो, हा पावसाचा पहिला अंतराय आहे, जो शकुन सांगणारे जाणत नाहीत, आणि ज्यामध्ये शकुन सांगणाऱ्यांची प्रज्ञा-दृष्टी पोहोचू शकत नाही.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อุปริ อากาเส วาโยธาตุ ปกุปฺปติ. เตน อุปฺปนฺนา เมฆา ปฏิวิคจฺฉนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, वर आकाशात वायुधातू क्षुब्ध होतो. त्यामुळे निर्माण झालेले ढग विरून जातात. भिक्षूंनो, हा पावसाचा दुसरा अंतराय आहे, जो शकुन सांगणारे जाणत नाहीत, आणि ज्यामध्ये शकुन सांगणाऱ्यांची प्रज्ञा-दृष्टी पोहोचू शकत नाही.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ราหุ อสุรินฺโท ปาณินา อุทกํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา มหาสมุทฺเท ฉฑฺเฑติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, राहू असुरेंद्र आपल्या हाताने पाणी अडवून ते महासागरात फेकून देतो. भिक्षूंनो, हा पावसाचा तिसरा अंतराय आहे, जो शकुन सांगणारे जाणत नाहीत, आणि ज्यामध्ये शकुन सांगणाऱ्यांची प्रज्ञा-दृष्टी पोहोचू शकत नाही.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, วสฺสวลาหกา เทวา ปมตฺตา โหนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, वर्ष-वलाहक देव प्रमादी होतात. भिक्षूंनो, हा पावसाचा चौथा अंतराय आहे, जो शकुन सांगणारे जाणत नाहीत, आणि ज्यामध्ये शकुन सांगणाऱ्यांची प्रज्ञा-दृष्टी पोहोचू शकत नाही.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสา อธมฺมิกา โหนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วสฺสสฺส อนฺตรายา, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมตี’’ติ. สตฺตมํ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, मनुष्य अधार्मिक होतात. भिक्षूंनो, हा पावसाचा पाचवा अंतराय आहे, जो शकुन सांगणारे जाणत नाहीत, आणि ज्यामध्ये शकुन सांगणाऱ्यांची प्रज्ञा-दृष्टी पोहोचू शकत नाही. भिक्षूंनो, हेच ते पावसाचे पाच अंतराय आहेत, जे शकुन सांगणारे जाणत नाहीत, आणि ज्यामध्ये शकुन सांगणाऱ्यांची प्रज्ञा-दृष्टी पोहोचू शकत नाही.” सातवे.

๘. วาจาสุตฺตํ

८. वाचा सुत्त

๑๙๘. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.213], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, โน ทุพฺภาสิตา, อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กาเลน จ ภาสิตา โหติ, สจฺจา จ ภาสิตา โหติ, สณฺหา จ ภาสิตา โหติ, อตฺถสํหิตา จ ภาสิตา โหติ, เมตฺตจิตฺเตน จ ภาสิตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, โน ทุพฺภาสิตา, อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

१९८. “भिक्षूंनो, पाच अंगांनी युक्त असलेली वाणी ही सुभाषित असते, दुर्भाषित नाही; ती निर्दोष असते आणि सुज्ञांकडून निंदेला पात्र ठरत नाही. कोणत्या पाच अंगांनी? ती योग्य वेळी बोलली जाते, ती सत्य बोलली जाते, ती मृदू बोलली जाते, ती हितकारक बोलली जाते, आणि ती मैत्रीपूर्ण चित्ताने बोलली जाते. भिक्षूंनो, या पाच अंगांनी युक्त असलेली वाणी सुभाषित असते, दुर्भाषित नाही; ती निर्दोष असते आणि सुज्ञांकडून निंदेला पात्र ठरत नाही.” आठवे.

๙. กุลสุตฺตํ

९. कुल सुत्त

๑๙๙. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา กุลํ อุปสงฺกมนฺติ, ตตฺถ มนุสฺสา ปญฺจหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ทิสฺวา จิตฺตานิ ปสาเทนฺติ, สคฺคสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

१९९. “भिक्षूंनो, शीलवान प्रव्रजित ज्या कुलात जातात, तिथे लोक पाच कारणांनी विपुल पुण्य संपादन करतात. कोणत्या पाच कारणांनी? भिक्षूंनो, ज्या वेळी शीलवान प्रव्रजितांना कुलात आलेले पाहून लोक आपले चित्त प्रसन्न करतात, भिक्षूंनो, त्या वेळी ते कुल स्वर्गाप्रत नेणाऱ्या मार्गाचे आचरण करत असते.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ปจฺจุฏฺเฐนฺติ อภิวาเทนฺติ อาสนํ เทนฺติ, อุจฺจากุลีนสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

“ज्या वेळी, भिक्षूंनो, शीलवान प्रव्रजितांना कुलात आलेले पाहून लोक उठून त्यांचे स्वागत करतात, त्यांना अभिवादन करतात आणि आसन देतात, भिक्षूंनो, त्या वेळी ते कुल उच्च कुळात जन्मास नेणाऱ्या मार्गाचे आचरण करत असते.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา มจฺเฉรมลํ ปฏิวิเนนฺติ, มเหสกฺขสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

“ज्या वेळी, भिक्षूंनो, शीलवान प्रव्रजितांना कुलात आलेले पाहून लोक आपल्यातील मत्सराचा मळ दूर करतात, भिक्षूंनो, त्या वेळी ते कुल महान प्रभाव प्राप्त करून देणाऱ्या मार्गाचे आचरण करत असते.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ยถาสตฺติ ยถาพลํ สํวิภชนฺติ, มหาโภคสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

“ज्या वेळी, भिक्षूंनो, शीलवान प्रव्रजितांना कुलात आलेले पाहून लोक आपल्या शक्तीनुसार व क्षमतेनुसार दानधर्म करतात, भिक्षूंनो, त्या वेळी ते कुल महाभोग प्राप्त करून देणाऱ्या मार्गाचे आचरण करत असते.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ปริปุจฺฉนฺติ ปริปญฺหนฺติ ธมฺมํ สุณนฺติ, มหาปญฺญาสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ. ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา กุลํ อุปสงฺกมนฺติ, ตตฺถ มนุสฺสา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺตี’’ติ. นวมํ.

“ज्या वेळी, भिक्षूंनो, शीलवान प्रव्रजितांना कुलात आलेले पाहून लोक त्यांना प्रश्न विचारतात, चर्चा करतात आणि धम्म ऐकतात, भिक्षूंनो, त्या वेळी ते कुल महाप्रज्ञा प्राप्त करून देणाऱ्या मार्गाचे आचरण करत असते. भिक्षूंनो, शीलवान प्रव्रजित ज्या कुलात जातात, तिथे लोक या पाच कारणांनी विपुल पुण्य संपादन करतात.” नववे.

๑๐. นิสฺสารณียสุตฺตํ

१०. निस्सारणीय सुत्त

๒๐๐. ‘‘ปญฺจิมา[Pg.214], ภิกฺขเว, นิสฺสารณียา ธาตุโย. กตมา ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กามํ มนสิกโรโต กาเมสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. เนกฺขมฺมํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ กาเมหิ; เย จ กามปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ กามานํ นิสฺสรณํ.

२००. “भिक्षूंनो, या पाच निस्सारणीय धातू आहेत. कोणत्या पाच? भिक्षूंनो, येथे जेव्हा एखादा भिक्षू कामभोगांचे मनन करतो, तेव्हा त्याचे चित्त कामभोगांकडे धाव घेत नाही, त्यात प्रसन्न होत नाही, स्थिर होत नाही आणि मुक्त होत नाही. परंतु, जेव्हा तो नैष्क्रम्याचे मनन करतो, तेव्हा त्याचे चित्त नैष्क्रम्याकडे धाव घेते, त्यात प्रसन्न होते, स्थिर होते आणि मुक्त होते. त्याचे ते चित्त कामभोगांपासून सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त आणि सुविसंयुक्त असते. कामभोगांच्या प्रत्ययाने जे आसव, विघात आणि परिदाह उत्पन्न होतात, तो त्यांच्यापासून मुक्त होतो; तो तशा प्रकारच्या वेदना अनुभवत नाही. हे कामभोगांतून बाहेर पडण्याचे सांगितले गेले आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน พฺยาปาทํ มนสิกโรโต พฺยาปาเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อพฺยาปาทํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อพฺยาปาเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ พฺยาปาเทน; เย จ พฺยาปาทปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, जेव्हा एखादा भिक्षू व्यापादाचे मनन करतो, तेव्हा त्याचे चित्त व्यापादाकडे धाव घेत नाही, त्यात प्रसन्न होत नाही, स्थिर होत नाही आणि मुक्त होत नाही. परंतु, जेव्हा तो अव्यापादाचे मनन करतो, तेव्हा त्याचे चित्त अव्यापादाकडे धाव घेते, त्यात प्रसन्न होते, स्थिर होते आणि मुक्त होते. त्याचे ते चित्त व्यापादापासून सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त आणि सुविसंयुक्त असते. व्यापादाच्या प्रत्ययाने जे आसव, विघात आणि परिदाह उत्पन्न होतात, तो त्यांच्यापासून मुक्त होतो; तो तशा प्रकारच्या वेदना अनुभवत नाही. हे व्यापादातून बाहेर पडण्याचे सांगितले गेले आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วิเหสํ มนสิกโรโต วิเหสาย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อวิเหสํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อวิเหสาย จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ วิเหสาย; เย จ วิเหสาปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ วิเหสาย นิสฺสรณํ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, जेव्हा एखादा भिक्षू विहिंसेचे मनन करतो, तेव्हा त्याचे चित्त विहिंसेकडे धाव घेत नाही, त्यात प्रसन्न होत नाही, स्थिर होत नाही आणि मुक्त होत नाही. परंतु, जेव्हा तो अविहिंसेचे मनन करतो, तेव्हा त्याचे चित्त अविहिंसेकडे धाव घेते, त्यात प्रसन्न होते, स्थिर होते आणि मुक्त होते. त्याचे ते चित्त विहिंसेपासून सुगत, सुभावित, सुउत्थित, सुविमुक्त आणि सुविसंयुक्त असते. विहिंसेच्या प्रत्ययाने जे आसव, विघात आणि परिदाह उत्पन्न होतात, तो त्यांच्यापासून मुक्त होतो; तो तशा प्रकारच्या वेदना अनुभवत नाही. हे विहिंसेतून बाहेर पडण्याचे सांगितले गेले आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน รูปํ มนสิกโรโต รูเป จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อรูปํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อรูเป จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ รูเปหิ; เย จ รูปปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ รูปานํ นิสฺสรณํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, जेव्हा एखादा भिक्षू रूपाचे मनसिकार (चिंतन) करतो, तेव्हा त्याचे चित्त रूपामध्ये धाव घेत नाही, प्रसन्न होत नाही, स्थिर होत नाही, विमुक्त होत नाही. परंतु, जेव्हा तो अरूपाचे (अरूप ध्यानाचे) मनसिकार करतो, तेव्हा त्याचे चित्त अरूपामध्ये धाव घेते, प्रसन्न होते, स्थिर होते, विमुक्त होते. त्याचे ते चित्त रूपांपासून सुगत (योग्य मार्गावर गेलेले), सुभावित (उत्तम प्रकारे विकसित), सुवुत्थित (उत्तम प्रकारे वर उठलेले), सुविमुक्त (उत्तम प्रकारे मुक्त) आणि सुविसंयुक्त (पूर्णपणे अलिप्त) असते. रूपाच्या प्रत्ययाने (कारणाने) जे काही आसव, क्लेश आणि संताप उत्पन्न होतात, तो त्यांच्यापासून मुक्त होतो आणि त्या वेदनांचा अनुभव घेत नाही. हे रूपांपासून सुटकेचे (निस्सरण) माध्यम म्हटले गेले आहे.”

‘‘ปุน [Pg.215] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สกฺกายํ มนสิกโรโต สกฺกาเย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. สกฺกายนิโรธํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ สกฺกาเยน; เย จ สกฺกายปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ สกฺกายสฺส นิสฺสรณํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, जेव्हा एखादा भिक्षू सक्कायाचे (पंचोपादानस्कंधरूप अस्तित्वाचे) मनसिकार करतो, तेव्हा त्याचे चित्त सक्कायामध्ये धाव घेत नाही, प्रसन्न होत नाही, स्थिर होत नाही, विमुक्त होत नाही. परंतु, जेव्हा तो सक्काय-निरोधाचे (सक्कायाच्या निरोधाचे) मनसिकार करतो, तेव्हा त्याचे चित्त सक्काय-निरोधामध्ये धाव घेते, प्रसन्न होते, स्थिर होते, विमुक्त होते. त्याचे ते चित्त सक्कायापासून सुगत, सुभावित, सुवुत्थित, सुविमुक्त आणि सुविसंयुक्त असते. सक्कायाच्या प्रत्ययाने जे काही आसव, क्लेश आणि संताप उत्पन्न होतात, तो त्यांच्यापासून मुक्त होतो आणि त्या वेदनांचा अनुभव घेत नाही. हे सक्कायापासून सुटकेचे (निस्सरण) माध्यम म्हटले गेले आहे.”

‘‘ตสฺส กามนนฺทีปิ นานุเสติ, พฺยาปาทนนฺทีปิ นานุเสติ, วิเหสานนฺทีปิ นานุเสติ, รูปนนฺทีปิ นานุเสติ, สกฺกายนนฺทีปิ นานุเสติ (โส) กามนนฺทิยาปิ อนนุสยา, พฺยาปาทนนฺทิยาปิ อนนุสยา, วิเหสานนฺทิยาปิ อนนุสยา, รูปนนฺทิยาปิ อนนุสยา, สกฺกายนนฺทิยาปิ อนนุสยา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรนุสโย, อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺส. อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ นิสฺสารณียา ธาตุโย’’ติ. ทสมํ.

“त्याच्यामध्ये काम-नंदी (कामभोगांमधील आनंद) अनुशयित राहत नाही (सुप्त रूपात उरत नाही), व्यापाद-नंदी (द्वेषातील आनंद) अनुशयित राहत नाही, विहिंसा-नंदी (हिंसेतील आनंद) अनुशयित राहत नाही, रूप-नंदी (रूपातील आनंद) अनुशयित राहत नाही, सक्काय-नंदी (अस्तित्वातील आनंद) अनुशयित राहत नाही. काम-नंदीचा अनुशय नष्ट झाल्यामुळे, व्यापाद-नंदीचा अनुशय नष्ट झाल्यामुळे, विहिंसा-नंदीचा अनुशय नष्ट झाल्यामुळे, रूप-नंदीचा अनुशय नष्ट झाल्यामुळे, सक्काय-नंदीचा अनुशय नष्ट झाल्यामुळे, भिक्षूंनो, अशा भिक्षूला 'निरनुशय' (सुप्त क्लेशांशिवाय असलेला) म्हटले जाते. त्याने तृष्णा तोडून टाकली आहे, संयोजनांना (बंधनांना) नष्ट केले आहे आणि मानाचे (अहंकाराचे) सम्यक् प्रकारे निर्मूलन करून दुःखाचा अंत केला आहे. भिक्षूंनो, या पाच निस्सरणीय धातू (सुटकेचे घटक) आहेत.” दहावे (सुत्त समाप्त).

พฺราหฺมณวคฺโค ปญฺจโม.

ब्राह्मणवर्ग पाचवा समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

โสโณ โทโณ สงฺคารโว, การณปาลี จ ปิงฺคิยานี;

สุปินา จ วสฺสา วาจา, กุลํ นิสฺสารณีเยน จาติ.

सोण, दोण, संगारव, कारणपाली आणि पिंगियानी; सुपिना (स्वप्न), वस्स (वर्षा), वाचा, कुल आणि निस्सरणीय.

จตุตฺถํปณฺณาสกํ สมตฺโต.

चौथा पन्नासक (पन्नास सुत्तांचा समूह) समाप्त.

๕. ปญฺจมปณฺณาสกํ

५. पाचवा पन्नासक

(๒๑) ๑. กิมิลวคฺโค

(२१) १. किमिल वर्ग

๑. กิมิลสุตฺตํ

१. किमिल सुत्त

๒๐๑. เอกํ [Pg.216] สมยํ ภควา กิมิลายํ วิหรติ เวฬุวเน. อถ โข อายสฺมา กิมิโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา กิมิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, ธมฺเม อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สงฺเฆ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สิกฺขาย อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, อญฺญมญฺญํ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ.

२०१. एकदा भगवान किमिला नगरीतील वेळुवनात विहार करत होते. तेव्हा आयुष्यमान किमिल जेथे भगवान होते तेथे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान किमिलांनी भगवंतांना विचारले – “भंते, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर सद्धम्म दीर्घकाळ न टिकण्याचे कारण काय आणि प्रत्यय (अनुकूल परिस्थिती) कोणता?” “किमिल, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर जेव्हा भिक्षू, भिक्षुणी, उपासक आणि उपासिका शास्त्याविषयी (बुद्धांविषयी) आदर आणि गौरव न बाळगता राहतात; धम्माविषयी आदर आणि गौरव न बाळगता राहतात; संघाविषयी आदर आणि गौरव न बाळगता राहतात; शिक्षेविषयी (प्रशिक्षणाविषयी) आदर आणि गौरव न बाळगता राहतात; आणि परस्परांविषयी आदर आणि गौरव न बाळगता राहतात. किमिल, हेच ते कारण आणि हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर सद्धम्म दीर्घकाळ टिकत नाही.”

‘‘โก ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, ธมฺเม สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สงฺเฆ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สิกฺขาย สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, อญฺญมญฺญํ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“परंतु भंते, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर सद्धम्म दीर्घकाळ टिकण्याचे कारण काय आणि प्रत्यय कोणता?” “किमिल, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर जेव्हा भिक्षू, भिक्षुणी, उपासक आणि उपासिका शास्त्याविषयी आदर आणि गौरव बाळगून राहतात; धम्माविषयी आदर आणि गौरव बाळगून राहतात; संघाविषयी आदर आणि गौरव बाळगून राहतात; शिक्षेविषयी आदर आणि गौरव बाळगून राहतात; आणि परस्परांविषयी आदर आणि गौरव बाळगून राहतात. किमिल, हेच ते कारण आणि हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर सद्धम्म दीर्घकाळ टिकतो.” पहिले (सुत्त समाप्त).

๒. ธมฺมสฺสวนสุตฺตํ

२. धम्मस्सवन सुत्त (धम्मश्रवण सुत्त)

๒๐๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ธมฺมสฺสวเน. กตเม ปญฺจ? อสฺสุตํ สุณาติ, สุตํ ปริโยทาเปติ, กงฺขํ วิตรติ, ทิฏฺฐึ อุชุํ กโรติ, จิตฺตมสฺส ปสีทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ธมฺมสฺสวเน’’ติ. ทุติยํ.

२०२. “भिक्षूंनो, धम्मश्रवण करण्याचे हे पाच फायदे (आनिसंस) आहेत. कोणते पाच? न ऐकलेले ऐकायला मिळते, ऐकलेले अधिक स्पष्ट होते, शंकांचे निरसन होते, दृष्टी सरळ (सम्यक्) होते आणि चित्त प्रसन्न होते. भिक्षूंनो, धम्मश्रवण करण्याचे हेच पाच फायदे आहेत.” दुसरे (सुत्त समाप्त).

๓. อสฺสาชานียสุตฺตํ

३. अस्साजानीय सुत्त (अश्व-आजानेय सुत्त)

๒๐๓. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.217], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

२०३. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा (अश्व-आजानेय) राजासाठी योग्य, राजाचा उपभोग्य आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อชฺชเวน, ชเวน, มทฺทเวน, ขนฺติยา, โสรจฺเจน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. ‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

“कोणत्या पाच गुणांनी? सरळपणा (ऋजुता), वेग (जवन), सौम्यता (मृदुता), सहनशीलता (क्षांती) आणि सुशीलता (सोरच्च) – भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य, राजाचा उपभोग्य आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो. त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय (आदरातिथ्यास पात्र), पाहुनेय (पाहुणचारास पात्र), दक्खिणेय (दानास पात्र), अंजलिकरणीय (हात जोडून नमस्कार करण्यास पात्र) आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र ठरतो.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อชฺชเวน, ชเวน, มทฺทเวน, ขนฺติยา, โสรจฺเจน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ตติยํ.

“कोणत्या पाच गुणांनी? सरळपणा (ऋजुता), वेग (ज्ञानवेग), सौम्यता (मृदुता), सहनशीलता (क्षांती) आणि सुशीलता (सोरच्च) – भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलिकरणीय आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र ठरतो.” तिसरे (सुत्त समाप्त).

๔. พลสุตฺตํ

४. बल सुत्त

๒๐๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. จตุตฺถํ.

२०४. “भिक्षूंनो, ही पाच बले आहेत. कोणती पाच? श्रद्धाबल, हिरीबल (लज्जाबल), ओत्तप्पबल (भयबल), वीर्यबल आणि प्रज्ञाबल – भिक्षूंनो, हीच ती पाच बले आहेत.” चौथे (सुत्त समाप्त).

๕. เจโตขิลสุตฺตํ

५. चेतोखिल सुत्त (चित्ताची नापीकता)

๒๐๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจโตขิลา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจโตขิโล.

२०५. “भिक्षूंनो, चित्ताचे हे पाच खिळे (चेतोखिल - चित्ताची नापीकता) आहेत. कोणते पाच? येथे, भिक्षूंनो, एखादा भिक्षू शास्त्याविषयी (बुद्धांविषयी) शंका घेतो, संशय बाळगतो, दृढ विश्वास ठेवत नाही आणि प्रसन्न होत नाही. भिक्षूंनो, जो भिक्षू शास्त्याविषयी शंका घेतो, संशय बाळगतो, दृढ विश्वास ठेवत नाही आणि प्रसन्न होत नाही, त्याचे चित्त आतप (उत्साह), अनुयोग (सतत अभ्यास), सातत्य आणि प्रधानाचा (प्रयत्नाचा) आरंभ करण्यासाठी प्रवृत्त होत नाही. ज्याचे चित्त उत्साह, सतत अभ्यास, सातत्य आणि प्रयत्नासाठी प्रवृत्त होत नाही, हा चित्ताचा पहिला खिळा (चेतोखिल) आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเม กงฺขติ…เป… สงฺเฆ กงฺขติ…เป… สิกฺขาย กงฺขติ…เป… สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ [Pg.218] อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจโตขิโล. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เจโตขิลา’’ติ. ปญฺจมํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूहो, भिक्षू धम्माविषयी शंका बाळगतो... संघाविषयी शंका बाळगतो... सिक्खेविषयी (प्रशिक्षणाविषयी) शंका बाळगतो... आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांवर क्रुद्ध होतो, असंतुष्ट होतो, आहतचित्त होतो आणि मनात खिळ (अडथळा) निर्माण करतो. भिक्षूहो, जो भिक्षू आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांवर क्रुद्ध होतो, असंतुष्ट होतो, आहतचित्त होतो आणि मनात खिळ निर्माण करतो, त्याचे चित्त आतप (उत्साह), अनुयोग (सतत प्रयत्न), सातत्य आणि प्रधानाचा (परिश्रमाचा) सराव करण्यासाठी प्रवृत्त होत नाही. ज्याचे चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य आणि प्रधानाचा सराव करण्यासाठी प्रवृत्त होत नाही, हा पाचवा चेतोखील (चित्ताचा अडथळा) आहे. भिक्षूहो, हेच ते पाच चेतोखिले आहेत.” पाचवे.

๖. วินิพนฺธสุตฺตํ

६. विनिबंध सुत्त

๒๐๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจตโสวินิพนฺธา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจตโสวินิพนฺโธ.

२०६. “भिक्षूहो, चित्ताचे हे पाच विनिबंध (बंधने) आहेत. कोणते पाच? येथे, भिक्षूहो, भिक्षू कामभोगांविषयी वीतराग (आसक्तीरहित) नसतो, त्याची इच्छा (छंद) नष्ट झालेली नसते, त्याचे प्रेम (आसक्ती) नष्ट झालेले नसते, त्याची तृष्णा (पिपासा) नष्ट झालेली नसते, त्याचा परिदाह (पीडा) नष्ट झालेला नसतो, त्याची तण्हा (तृष्णा) नष्ट झालेली नसते. भिक्षूहो, जो भिक्षू कामभोगांविषयी वीतराग नसतो, ज्याची इच्छा नष्ट झालेली नसते, प्रेम नष्ट झालेले नसते, तृष्णा नष्ट झालेली नसते, परिदाह नष्ट झालेला नसतो, तण्हा नष्ट झालेली नसते, त्याचे चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य आणि प्रधानाचा सराव करण्यासाठी प्रवृत्त होत नाही. ज्याचे चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य आणि प्रधानाचा सराव करण्यासाठी प्रवृत्त होत नाही, हा चित्ताचा पहिला विनिबंध (बंधन) आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย อวีตราโค โหติ…เป… รูเป อวีตราโค โหติ…เป… ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรติ…เป… อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจตโสวินิพนฺโธ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूहो, भिक्षू शरीराविषयी वीतराग नसतो... रूपाविषयी वीतराग नसतो... पोटभर जेवून झोपेचे सुख, कुशीवर पडण्याचे सुख आणि आळसाचे सुख उपभोगण्यात मग्न राहतो... एखाद्या देवलोकाची आकांक्षा धरून ब्रह्मचर्य पाळतो – ‘मी या शीलाने, व्रताने, तपाने किंवा ब्रह्मचर्याने देव किंवा देवांपैकी एक होईन.’ भिक्षूहो, जो भिक्षू एखाद्या देवलोकाची आकांक्षा धरून ब्रह्मचर्य पाळतो – ‘मी या शीलाने, व्रताने, तपाने किंवा ब्रह्मचर्याने देव किंवा देवांपैकी एक होईन’, त्याचे चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य आणि प्रधानाचा सराव करण्यासाठी प्रवृत्त होत नाही. ज्याचे चित्त आतप, अनुयोग, सातत्य आणि प्रधानाचा सराव करण्यासाठी प्रवृत्त होत नाही, हा चित्ताचा पाचवा विनिबंध (बंधन) आहे. भिक्षूहो, हेच ते चित्ताचे पाच विनिबंध आहेत.” सहावे.

๗. ยาคุสุตฺตํ

७. यागु सुत्त

๒๐๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ยาคุยา. กตเม ปญฺจ? ขุทฺทํ ปฏิหนติ, ปิปาสํ ปฏิวิเนติ, วาตํ อนุโลเมติ, วตฺถึ โสเธติ, อามาวเสสํ [Pg.219] ปาเจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ยาคุยา’’ติ. สตฺตมํ.

२०७. “भिक्षूहो, पेज (यागु) पिण्याचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? ती भूक शमवते, तहान दूर करते, वायूचे अनुलोमन करते (पोटातील वायू शांत करते), मूत्राशय स्वच्छ करते आणि न पचलेले अन्न पचवण्यास मदत करते. भिक्षूहो, पेज पिण्याचे हे पाच फायदे आहेत.” सातवे.

๘. ทนฺตกฏฺฐสุตฺตํ

८. दंतकाष्ठ सुत्त

๒๐๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทนฺตกฏฺฐสฺส อขาทเน. กตเม ปญฺจ? อจกฺขุสฺสํ, มุขํ ทุคฺคนฺธํ โหติ, รสหรณิโย น วิสุชฺฌนฺติ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ภตฺตํ ปริโยนนฺธติ, ภตฺตมสฺส นจฺฉาเทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทนฺตกฏฺฐสฺส อขาทเน.

२०८. “भिक्षूहो, दंतकाष्ठ (दातून) न वापरण्याचे हे पाच तोटे आहेत. कोणते पाच? ते डोळ्यांसाठी अहितकारक असते, तोंडाला दुर्गंधी येते, चव घेणाऱ्या वाहिन्या स्वच्छ होत नाहीत, पित्त आणि कफ अन्नाला वेढून घेतात आणि अन्न रुचकर लागत नाही. भिक्षूहो, दंतकाष्ठ न वापरण्याचे हे पाच तोटे आहेत.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ทนฺตกฏฺฐสฺส ขาทเน. กตเม ปญฺจ? จกฺขุสฺสํ, มุขํ น ทุคฺคนฺธํ โหติ, รสหรณิโย วิสุชฺฌนฺติ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ภตฺตํ น ปริโยนนฺธติ, ภตฺตมสฺส ฉาเทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ทนฺตกฏฺฐสฺส ขาทเน’’ติ. อฏฺฐมํ.

“भिक्षूहो, दंतकाष्ठ (दातून) वापरण्याचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? ते डोळ्यांसाठी हितकारक असते, तोंडाला दुर्गंधी येत नाही, चव घेणाऱ्या वाहिन्या स्वच्छ होतात, पित्त आणि कफ अन्नाला वेढून घेत नाहीत आणि अन्न रुचकर लागते. भिक्षूहो, दंतकाष्ठ वापरण्याचे हे पाच फायदे आहेत.” आठवे.

๙. คีตสฺสรสุตฺตํ

९. गीतस्सर सुत्त

๒๐๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อายตเกน คีตสฺสเรน ธมฺมํ ภณนฺตสฺส. กตเม ปญฺจ? อตฺตนาปิ ตสฺมึ สเร สารชฺชติ, ปเรปิ ตสฺมึ สเร สารชฺชนฺติ, คหปติกาปิ อุชฺฌายนฺติ – ‘ยเถว มยํ คายาม, เอวเมวํ โข สมณา สกฺยปุตฺติยา คายนฺตี’ติ, สรกุตฺติมฺปิ นิกามยมานสฺส สมาธิสฺส ภงฺโค โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อายตเกน คีตสฺสเรน ธมฺมํ ภณนฺตสฺสา’’ติ. นวมํ.

२०९. “भिक्षूहो, दीर्घ आणि गाण्याच्या सुरात धम्म प्रवचन देण्याचे हे पाच तोटे आहेत. कोणते पाच? तो स्वतःही त्या सुरामध्ये आसक्त होतो; इतर लोकही त्या सुरामध्ये आसक्त होतात; गृहस्थ (उпасक) अशी टीका करतात की, ‘जसे आम्ही गातो, तसेच हे शाक्यपुत्रीय श्रमणही गात आहेत’; सुराच्या गोडव्याची इच्छा धरणाऱ्या भिक्षूच्या समाधीचा भंग होतो; आणि येणारी पिढी त्याचेच अनुकरण करते. भिक्षूहो, दीर्घ आणि गाण्याच्या सुरात धम्म प्रवचन देण्याचे हे पाच तोटे आहेत.” नववे.

๑๐. มุฏฺฐสฺสติสุตฺตํ

१०. मुट्ठस्सति सुत्त

๒๑๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต. กตเม ปญฺจ? ทุกฺขํ สุปติ, ทุกฺขํ ปฏิพุชฺฌติ, ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ, เทวตา น รกฺขนฺติ, อสุจิ มุจฺจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต.

२१०. “भिक्षूहो, स्मृतिभ्रष्ट (जागरूकता नसलेल्या) आणि असंप्रजन्य (सावध नसलेल्या) अवस्थेत झोप घेण्याचे हे पाच तोटे आहेत. कोणते पाच? तो कष्टाने झोपतो, कष्टाने जागा होतो, वाईट स्वप्ने पाहतो, देवते त्याचे रक्षण करत नाहीत आणि त्याचे वीर्यस्खलन होते. भिक्षूहो, स्मृतिभ्रष्ट आणि असंप्रजन्य अवस्थेत झोप घेण्याचे हे पाच तोटे आहेत.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา อุปฏฺฐิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต. กตเม ปญฺจ? สุขํ สุปติ, สุขํ ปฏิพุชฺฌติ, น ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ[Pg.220], เทวตา รกฺขนฺติ, อสุจิ น มุจฺจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา อุปฏฺฐิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต’’ติ. ทสมํ.

“भिक्षूहो, स्मृति जागृत ठेवून आणि संप्रजन्य (सावध) राहून झोप घेण्याचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? तो सुखाने झोपतो, सुखाने जागा होतो, वाईट स्वप्ने पाहत नाही, देवते त्याचे रक्षण करतात आणि त्याचे वीर्यस्खलन होत नाही. भिक्षूहो, स्मृति जागृत ठेवून आणि संप्रजन्य राहून झोप घेण्याचे हे पाच फायदे आहेत.” दहावे.

กิมิลวคฺโค ปฐโม.

किमिल वर्ग पहिला.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा संग्रह (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

กิมิโล ธมฺมสฺสวนํ, อาชานีโย พลํ ขิลํ;

วินิพนฺธํ ยาคุ กฏฺฐํ, คีตํ มุฏฺฐสฺสตินา จาติ.

किमिल, धम्मसवण (धम्मश्रवण), आजानीय, बल, खील (चेतोखिला), विनिबंध, यागु (पेज), दंतकाष्ठ, गीत आणि मुट्ठस्सति (स्मृतिभ्रष्ट).

(๒๒) ๒. อกฺโกสกวคฺโค

(२२) २. अक्कोसक वर्ग

๑. อกฺโกสกสุตฺตํ

१. अक्कोसक सुत्त

๒๑๑. ‘‘โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสกปริภาสโก อริยูปวาที สพฺรหฺมจารีนํ, ตสฺส ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา. กตเม ปญฺจ? ปาราชิโก วา โหติ ฉินฺนปริปนฺโถ, อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, พาฬฺหํ วา โรคาตงฺกํ ผุสติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสกปริภาสโก อริยูปวาที สพฺรหฺมจารีนํ, ตสฺส อิเม ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา’’ติ. ปฐมํ.

२११. “भिक्षूहो, जो भिक्षू आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांना शिवीगाळ करणारा, त्यांचा अपमान करणारा आणि आर्यांची निंदा करणारा असतो, त्याच्यासाठी पाच तोटे अपेक्षित असतात. कोणते पाच? तो एकतर पाराजिक (धम्मातून बाद) होतो आणि त्याचा मार्ग खंडित होतो, किंवा एखाद्या क्लिष्ट (संक्लिष्ट) आपत्तीला (गुन्ह्याला) प्राप्त होतो, किंवा त्याला तीव्र आजार जडतो, किंवा तो संभ्रमित अवस्थेत मृत्यू पावतो, आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर तो अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न होतो. भिक्षूहो, जो भिक्षू आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांना शिवीगाळ करणारा, त्यांचा अपमान करणारा आणि आर्यांची निंदा करणारा असतो, त्याच्यासाठी हे पाच तोटे अपेक्षित असतात.” पहिले.

๒. ภณฺฑนการกสุตฺตํ

२. भंडनकारक सुत्त

๒๑๒. ‘‘โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, ตสฺส ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา. กตเม ปญฺจ? อนธิคตํ นาธิคจฺฉติ, อธิคตา ปริหายติ, ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, ตสฺส อิเม ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา’’ติ. ทุติยํ.

२१२. “भिक्षूहो, जो भिक्षू भांडण करणारा, कलह माजवणारा, वाद घालणारा, बडबड करणारा आणि संघात अधिकरण (विवाद) निर्माण करणारा असतो, त्याच्यासाठी पाच तोटे अपेक्षित असतात. कोणते पाच? तो न मिळालेला विशेष धम्म प्राप्त करू शकत नाही; प्राप्त केलेल्या धम्मापासून तो भ्रष्ट होतो; त्याची अपकीर्ती पसरते; तो संभ्रमित अवस्थेत मृत्यू पावतो; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर तो अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न होतो. भिक्षूहो, जो भिक्षू भांडण करणारा, कलह माजवणारा, वाद घालणारा, बडबड करणारा आणि संघात अधिकरण निर्माण करणारा असतो, त्याच्यासाठी हे पाच तोटे अपेक्षित असतात.” दुसरे.

๓. สีลสุตฺตํ

३. शीलसुत्त

๒๑๓. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.221], ภิกฺขเว, อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

२१३. “भिक्खूहो, दुःशीलाच्या (शील नसलेल्याच्या) शील-विपत्तीमध्ये (शील भ्रष्ट होण्यात) हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? भिक्खूहो, या जगात दुःशील, शीलभ्रष्ट मनुष्य हा प्रमादामुळे (बेसावधपणामुळे) मोठ्या प्रमाणावर धनहानीला प्राप्त होतो. भिक्खूहो, दुःशीलाच्या शील-विपत्तीचा हा पहिला दोष आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, दुःशील आणि शीलभ्रष्ट मनुष्याची अपकीर्ती सर्वत्र पसरते. भिक्खूहो, दुःशीलाच्या शील-विपत्तीचा हा दुसरा दोष आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ, ยทิ พฺราหฺมณปริสํ, ยทิ คหปติปริสํ, ยทิ สมณปริสํ – อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, दुःशील आणि शीलभ्रष्ट मनुष्य ज्या ज्या सभेत जातो – मग ती क्षत्रियांची सभा असो, ब्राह्मणांची सभा असो, गृहपतींची सभा असो वा श्रमणांची सभा असो – तिथे तो आत्मविश्वासाशिवाय आणि ओशाळलेला होऊन जातो. भिक्खूहो, दुःशीलाच्या शील-विपत्तीचा हा तिसरा दोष आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, दुःशील आणि शीलभ्रष्ट मनुष्य संभ्रमात मृत्यू पावतो. भिक्खूहो, दुःशीलाच्या शील-विपत्तीचा हा चौथा दोष आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, दुःशील आणि शीलभ्रष्ट मनुष्य शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात अशा नरकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, दुःशीलाच्या शील-विपत्तीचे हेच ते पाच दोष आहेत.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

“भिक्खूहो, शीलवानाच्या शीलसंपदेचे (शील संपन्न असण्याचे) हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? भिक्खूहो, या जगात शीलवान, शीलसंपन्न मनुष्य अप्रमादामुळे (जागरूकतेमुळे) मोठ्या प्रमाणावर संपत्ती प्राप्त करतो. भिक्खूहो, शीलवानाच्या शीलसंपदेचा हा पहिला फायदा आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, शीलवान आणि शीलसंपन्न मनुष्याची सत्कीर्ती सर्वत्र पसरते. भिक्खूहो, शीलवानाच्या शीलसंपदेचा हा दुसरा फायदा आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ, ยทิ พฺราหฺมณปริสํ, ยทิ คหปติปริสํ, ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. อยํ ภิกฺขเว, ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, शीलवान आणि शीलसंपन्न मनुष्य ज्या ज्या सभेत जातो – मग ती क्षत्रियांची सभा असो, ब्राह्मणांची सभा असो, गृहपतींची सभा असो वा श्रमणांची सभा असो – तिथे तो आत्मविश्वासाने आणि न ओशाळता जातो. भिक्खूहो, शीलवानाच्या शीलसंपदेचा हा तिसरा फायदा आहे.

‘‘ปุน [Pg.222] จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, शीलवान आणि शीलसंपन्न मनुष्य असंभ्रमित मृत्यू पावतो. भिक्खूहो, शीलवानाच्या शीलसंपदेचा हा चौथा फायदा आहे.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทายา’’ติ. ตติยํ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, शीलवान आणि शीलसंपन्न मनुष्य शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती अशा स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, शीलवानाच्या शीलसंपदेचे हेच ते पाच फायदे आहेत.” (तिसरे सुत्त समाप्त)

๔. พหุภาณิสุตฺตํ

४. बहुभाणिसुत्त

๒๑๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา พหุภาณิสฺมึ ปุคฺคเล. กตเม ปญฺจ? มุสา ภณติ, ปิสุณํ ภณติ, ผรุสํ ภณติ, สมฺผปฺปลาปํ ภณติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา พหุภาณิสฺมึ ปุคฺคเล.

२१४. “भिक्खूहो, खूप बोलणाऱ्या मनुष्यामध्ये हे पाच दोष असतात. कोणते पाच? तो असत्य बोलतो, चहाडी करतो, कठोर बोलतो, निरर्थक बडबड करतो आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात अशा नरकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, खूप बोलणाऱ्या मनुष्यामध्ये हेच ते पाच दोष असतात.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา มนฺตภาณิสฺมึ ปุคฺคเล. กตเม ปญฺจ? น มุสา ภณติ, น ปิสุณํ ภณติ, น ผรุสํ ภณติ, น สมฺผปฺปลาปํ ภณติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา มนฺตภาณิสฺมึ ปุคฺคเล’’ติ. จตุตฺถํ.

“भिक्खूहो, विचारपूर्वक बोलणाऱ्या मनुष्यामध्ये हे पाच फायदे असतात. कोणते पाच? तो असत्य बोलत नाही, चहाडी करत नाही, कठोर बोलत नाही, निरर्थक बडबड करत नाही आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती अशा स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, विचारपूर्वक बोलणाऱ्या मनुष्यामध्ये हेच ते पाच फायदे असतात.” (चौथे सुत्त समाप्त)

๕. ปฐมอกฺขนฺติสุตฺตํ

५. प्रथमअक्खंतिसुत्त

๒๑๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อกฺขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส อปฺปิโย โหติ อมนาโป, เวรพหุโล จ โหติ, วชฺชพหุโล จ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อกฺขนฺติยา.

२१५. “भिक्खूहो, असहिष्णुतेचे हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? तो बहुसंख्य लोकांना अप्रिय आणि नावडता होतो, त्याचे शत्रू वाढतात, त्याचे दोष वाढतात, तो संभ्रमात मृत्यू पावतो आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात अशा नरकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, असहिष्णुतेचे हेच ते पाच दोष आहेत.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป, น เวรพหุโล โหติ, น วชฺชพหุโล, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ขนฺติยา’’ติ. ปญฺจมํ.

“भिक्खूहो, सहिष्णुतेचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? तो बहुसंख्य लोकांना प्रिय आणि आवडता होतो, त्याचे शत्रू वाढत नाहीत, त्याचे दोष वाढत नाहीत, तो असंभ्रमित मृत्यू पावतो आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती अशा स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, सहिष्णुतेचे हेच ते पाच फायदे आहेत.” (पाचवे सुत्त समाप्त)

๖. ทุติยอกฺขนฺติสุตฺตํ

६. द्वितीयअक्खंतिसुत्त

๒๑๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อกฺขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส อปฺปิโย โหติ อมนาโป, ลุทฺโท จ โหติ, วิปฺปฏิสารี จ, สมฺมูฬฺโห [Pg.223] กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อกฺขนฺติยา.

२१६. “भिक्खूहो, असहिष्णुतेचे हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? तो बहुसंख्य लोकांना अप्रिय आणि नावडता होतो, तो क्रूर होतो, तो पश्चात्ताप करणारा होतो, तो संभ्रमात मृत्यू पावतो आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात अशा नरकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, असहिष्णुतेचे हेच ते पाच दोष आहेत.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป, อลุทฺโท จ โหติ, อวิปฺปฏิสารี จ, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ขนฺติยา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“भिक्खूहो, सहिष्णुतेचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? तो बहुसंख्य लोकांना प्रिय आणि आवडता होतो, तो अक्रूर होतो, तो पश्चात्तापरहित होतो, तो असंभ्रमित मृत्यू पावतो आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती अशा स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, सहिष्णुतेचे हेच ते पाच फायदे आहेत.” (सहावे सुत्त समाप्त)

๗. ปฐมอปาสาทิกสุตฺตํ

७. प्रथमअपासादिकसुत्त

๒๑๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ, อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ, ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก.

२१७. “भिक्खूहो, अप्रसन्न आचरण करणाऱ्या मनुष्यामध्ये हे पाच दोष असतात. कोणते पाच? तो स्वतःच स्वतःला दोष देतो, सुज्ञ लोक चौकशी करून त्याची निंदा करतात, त्याची अपकीर्ती सर्वत्र पसरते, तो संभ्रमात मृत्यू पावतो आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात अशा नरकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, अप्रसन्न आचरण करणाऱ्या मनुष्यामध्ये हेच ते पाच दोष असतात.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ, อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ, กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ปาสาทิเก’’ติ. สตฺตมํ.

“भिक्खूहो, प्रसन्न आचरण करणाऱ्या मनुष्यामध्ये हे पाच फायदे असतात. कोणते पाच? तो स्वतः स्वतःला दोष देत नाही, सुज्ञ लोक चौकशी करून त्याची प्रशंसा करतात, त्याची सत्कीर्ती सर्वत्र पसरते, तो असंभ्रमित मृत्यू पावतो आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती अशा स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, प्रसन्न आचरण करणाऱ्या मनुष्यामध्ये हेच ते पाच फायदे असतात.” (सातवे सुत्त समाप्त)

๘. ทุติยอปาสาทิกสุตฺตํ

८. द्वितीयअपासादिकसुत्त

๒๑๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อปฺปสนฺนา นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ, สตฺถุสาสนํ อกตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส นปฺปสีทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก.

२१८. “भिक्खूहो, अप्रसन्न आचरण करणाऱ्या मनुष्यामध्ये हे पाच दोष असतात. कोणते पाच? जे अप्रसन्न आहेत ते प्रसन्न होत नाहीत, जे आधीच प्रसन्न आहेत त्यांपैकी काहींची श्रद्धा डळमळीत होते, शास्त्यांच्या शासनाचे पालन केले जात नाही, भावी पिढी त्याच्या उदाहरणाचे अनुकरण करते आणि त्याचे स्वतःचे मन प्रसन्न होत नाही. भिक्खूहो, अप्रसन्न आचरण करणाऱ्या मनुष्यामध्ये हेच ते पाच दोष असतात.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อปฺปสนฺนา ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหติ, สตฺถุสาสนํ กตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส ปสีทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ปาสาทิเก’’ติ. อฏฺฐมํ.

"भिक्षूंनो, प्रसन्नता निर्माण करणाऱ्या व्यक्तीमध्ये हे पाच फायदे असतात. कोणते पाच? जे अप्रसन्न आहेत ते प्रसन्न होतात; जे आधीच प्रसन्न आहेत त्यांची प्रसन्नता अधिक वाढते; शास्त्यांच्या शासनाचे पालन केले जाते; येणारी पिढी त्यांच्या आचरणाचे अनुकरण करते; आणि त्याचे स्वतःचे चित्त प्रसन्न होते. भिक्षूंनो, प्रसन्नता निर्माण करणाऱ्या व्यक्तीमध्ये हे पाच फायदे असतात." आठवे.

๙. อคฺคิสุตฺตํ

९. अग्गिसुत्त (अग्नी सूत्र)

๒๑๙. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.224], ภิกฺขเว, อาทีนวา อคฺคิสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อจกฺขุสฺโส, ทุพฺพณฺณกรโณ, ทุพฺพลกรโณ, สงฺคณิกาปวฑฺฒโน, ติรจฺฉานกถาปวตฺตนิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อคฺคิสฺมิ’’นฺติ. นวมํ.

२१९. "भिक्षूंनो, अग्नीचे हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? तो डोळ्यांसाठी अहितकारक असतो; तो शरीराचा वर्ण खराब करतो; तो दुर्बलता निर्माण करतो; तो समूहात एकत्र येण्याची आसक्ती वाढवतो; आणि तो निरर्थक गप्पांना कारणीभूत ठरतो. भिक्षूंनो, अग्नीचे हे पाच दोष आहेत." नववे.

๑๐. มธุราสุตฺตํ

१०. मधुरासुत्त (मधुरा सूत्र)

๒๒๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา มธุรายํ. กตเม ปญฺจ? วิสมา, พหุรชา, จณฺฑสุนขา, วาฬยกฺขา, ทุลฺลภปิณฺฑา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มธุราย’’นฺติ. ทสมํ.

२२०. "भिक्षूंनो, मधुरा नगरीमध्ये हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? तेथील जमीन विषम आहे; तेथे खूप धूळ आहे; तेथे हिंस्र कुत्रे आहेत; तेथे क्रूर यक्ष आहेत; आणि तेथे भिक्षा मिळणे कठीण आहे. भिक्षूंनो, मधुरा नगरीमध्ये हे पाच दोष आहेत." दहावे.

อกฺโกสกวคฺโค ทุติโย.

दुसरा अक्कोसक वर्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा सारांश (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

อกฺโกสภณฺฑนสีลํ, พหุภาณี ทฺเว อขนฺติโย;

อปาสาทิกา ทฺเว วุตฺตา, อคฺคิสฺมึ มธุเรน จาติ.

अक्कोस (शिवीगाळ), भांडण, शील, बहुभाषी, दोन अखंती (अक्षमा) सूत्रे, दोन अपासादिक (अप्रसन्नता) सूत्रे, अग्नी आणि मधुरा सूत्र.

(๒๓) ๓. ทีฆจาริกวคฺโค

(२३) ३. दीर्घचारिक वर्ग

๑. ปฐมทีฆจาริกสุตฺตํ

१. प्रथम दीर्घचारिक सुत्त

๒๒๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต. กตเม ปญฺจ? อสฺสุตํ น สุณาติ, สุตํ น ปริโยทาเปติ, สุเตเนกจฺเจน อวิสารโท โหติ, คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, น จ มิตฺตวา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต.

२२१. "भिक्षूंनो, जो सतत दीर्घकाळ आणि अनिश्चित भटकंतीमध्ये मग्न राहतो, त्याच्यासाठी हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? जे ऐकले नाही ते ऐकायला मिळत नाही; जे ऐकले आहे ते स्पष्ट होत नाही; ऐकलेल्या काही भागाबद्दल आत्मविश्वास वाटत नाही; गंभीर आजाराला बळी पडावे लागते; आणि त्याला कोणी मित्र नसतो. भिक्षूंनो, सतत दीर्घकाळ आणि अनिश्चित भटकंतीमध्ये मग्न राहणाऱ्याचे हे पाच दोष आहेत."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถจาเร. กตเม ปญฺจ? อสฺสุตํ สุณาติ, สุตํ ปริโยทาเปติ, สุเตเนกจฺเจน วิสารโท โหติ, น คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, มิตฺตวา จ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถจาเร’’ติ. ปฐมํ.

"भिक्षूंनो, मर्यादित प्रवासाचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? जे ऐकले नाही ते ऐकायला मिळते; जे ऐकले आहे ते स्पष्ट होते; ऐकलेल्या काही भागाबद्दल आत्मविश्वास वाटतो; गंभीर आजाराला बळी पडावे लागत नाही; आणि त्याला मित्र लाभतात. भिक्षूंनो, मर्यादित प्रवासाचे हे पाच फायदे आहेत." पहिले.

๒. ทุติยทีฆจาริกสุตฺตํ

२. द्वितीय दीर्घचारिक सुत्त

๒๒๒. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.225], ภิกฺขเว, อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต. กตเม ปญฺจ? อนธิคตํ นาธิคจฺฉติ, อธิคตา ปริหายติ, อธิคเตเนกจฺเจน อวิสารโท โหติ, คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, น จ มิตฺตวา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต.

२२२. "भिक्षूंनो, जो सतत दीर्घकाळ आणि अनिश्चित भटकंतीमध्ये मग्न राहतो, त्याच्यासाठी हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? जे प्राप्त केले नाही ते प्राप्त होत नाही; जे आधीच प्राप्त केले आहे त्यापासून तो घसरतो; प्राप्त केलेल्या काही भागाबद्दल त्याला आत्मविश्वास वाटत नाही; गंभीर आजाराला बळी पडावे लागते; आणि त्याला कोणी मित्र नसतो. भिक्षूंनो, सतत दीर्घकाळ आणि अनिश्चित भटकंतीमध्ये मग्न राहणाऱ्याचे हे पाच दोष आहेत."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถจาเร. กตเม ปญฺจ? อนธิคตํ อธิคจฺฉติ, อธิคตา น ปริหายติ, อธิคเตเนกจฺเจน วิสารโท โหติ, น คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, มิตฺตวา จ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถจาเร’’ติ. ทุติยํ.

"भिक्षूंनो, मर्यादित प्रवासाचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? जे प्राप्त केले नाही ते प्राप्त होते; जे आधीच प्राप्त केले आहे त्यापासून ऱ्हास होत नाही; प्राप्त केलेल्या काही भागाबद्दल आत्मविश्वास वाटतो; गंभीर आजाराला बळी पडावे लागत नाही; आणि त्याला मित्र लाभतात. भिक्षूंनो, मर्यादित प्रवासाचे हे पाच फायदे आहेत." दुसरे.

๓. อตินิวาสสุตฺตํ

३. अतिनिवास सुत्त

๒๒๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อตินิวาเส. กตเม ปญฺจ? พหุภณฺโฑ โหติ พหุภณฺฑสนฺนิจโย, พหุเภสชฺโช โหติ พหุเภสชฺชสนฺนิจโย, พหุกิจฺโจ โหติ พหุกรณีโย พฺยตฺโต กึกรณีเยสุ, สํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน, ตมฺหา จ อาวาสา ปกฺกมนฺโต สาเปกฺโข ปกฺกมติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อตินิวาเส.

२२३. "भिक्षूंनो, एकाच ठिकाणी अतिशय दीर्घकाळ राहण्याचे हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? तो अनेक वस्तूंचा मालक बनतो आणि त्यांचा संग्रह करतो; तो अनेक औषधांचा संग्रह करतो; तो अनेक कामे आणि कर्तव्ये अंगावर घेतो आणि विविध कामांमध्ये व्यस्त राहतो; तो गृहस्थ आणि इतर संन्याशांशी अयोग्य व सांसारिक पद्धतीने संबंध जोडतो; आणि जेव्हा तो त्या विहारातून निघतो, तेव्हा तो आसक्तीने युक्त होऊन निघतो. भिक्षूंनो, एकाच ठिकाणी अतिशय दीर्घकाळ राहण्याचे हे पाच दोष आहेत."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถวาเส. กตเม ปญฺจ? น พหุภณฺโฑ โหติ น พหุภณฺฑสนฺนิจโย, น พหุเภสชฺโช โหติ น พหุเภสชฺชสนฺนิจโย, น พหุกิจฺโจ โหติ น พหุกรณีโย น พฺยตฺโต กึกรณีเยสุ, อสํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน, ตมฺหา จ อาวาสา ปกฺกมนฺโต อนเปกฺโข ปกฺกมติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถวาเส’’ติ. ตติยํ.

"भिक्षूंनो, एकाच ठिकाणी योग्य काळासाठी राहण्याचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? तो अनेक वस्तूंचा संग्रह करत नाही; तो अनेक औषधांचा संग्रह करत नाही; तो अनेक कामे आणि कर्तव्ये अंगावर घेत नाही आणि विविध कामांमध्ये व्यस्त राहत नाही; तो गृहस्थ आणि इतर संन्याशांशी अयोग्य व सांसारिक पद्धतीने संबंध जोडत नाही; आणि जेव्हा तो त्या विहारातून निघतो, तेव्हा तो कोणत्याही आसक्तीशिवाय निघतो. भिक्षूंनो, एकाच ठिकाणी योग्य काळासाठी राहण्याचे हे पाच फायदे आहेत." तिसरे.

๔. มจฺฉรีสุตฺตํ

४. मच्छरी सुत्त

๒๒๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อตินิวาเส. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉรี โหติ, กุลมจฺฉรี โหติ, ลาภมจฺฉรี โหติ, วณฺณมจฺฉรี โหติ, ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อตินิวาเส.

२२४. "भिक्षूंनो, एकाच ठिकाणी अतिशय दीर्घकाळ राहण्याचे हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? तो विहाराविषयी मत्सरी बनतो, कुळांविषयी मत्सरी बनतो, लाभांविषयी मत्सरी बनतो, यशाविषयी मत्सरी बनतो, आणि धम्माविषयी मत्सरी बनतो. भिक्षूंनो, एकाच ठिकाणी अतिशय दीर्घकाळ राहण्याचे हे पाच दोष आहेत."

‘‘ปญฺจิเม[Pg.226], ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถวาเส. กตเม ปญฺจ? น อาวาสมจฺฉรี โหติ, น กุลมจฺฉรี โหติ, น ลาภมจฺฉรี โหติ, น วณฺณมจฺฉรี โหติ, น ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถวาเส’’ติ. จตุตฺถํ.

"भिक्षूंनो, एकाच ठिकाणी योग्य काळासाठी राहण्याचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? तो विहाराविषयी मत्सरी बनत नाही, कुळांविषयी मत्सरी बनत नाही, लाभांविषयी मत्सरी बनत नाही, यशाविषयी मत्सरी बनत नाही, आणि धम्माविषयी मत्सरी बनत नाही. भिक्षूंनो, एकाच ठिकाणी योग्य काळासाठी राहण्याचे हे पाच फायदे आहेत." चौथे.

๕. ปฐมกุลูปกสุตฺตํ

५. प्रथम कुलूपक सुत्त

๒๒๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กุลูปเก. กตเม ปญฺจ? อนามนฺตจาเร อาปชฺชติ, รโห นิสชฺชาย อาปชฺชติ, ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อาปชฺชติ, มาตุคามสฺส อุตฺตริ ฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อาปชฺชติ, กามสงฺกปฺปพหุโล วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กุลูปเก’’ติ. ปญฺจมํ.

२२५. "भिक्षूंनो, कुटुंबांशी अति-संपर्क ठेवणाऱ्या भिक्षूचे हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? तो न विचारता कुटुंबांकडे जाण्याचा अपराध करतो; तो एकांतात बसण्याचा अपराध करतो; तो आडोशाच्या आसनावर बसण्याचा अपराध करतो; तो स्त्रीला पाच-सहा वाक्यांपेक्षा अधिक धम्म उपदेश देण्याचा अपराध करतो; आणि तो कामवासनेच्या विचारांनी ग्रस्त होऊन राहतो. भिक्षूंनो, कुटुंबांशी अति-संपर्क ठेवणाऱ्या भिक्षूचे हे पाच दोष आहेत." पाचवे.

๖. ทุติยกุลูปกสุตฺตํ

६. द्वितीय कुलूपक सुत्त

๒๒๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กุลูปกสฺส ภิกฺขุโน อติเวลํ กุเลสุ สํสฏฺฐสฺส วิหรโต. กตเม ปญฺจ? มาตุคามสฺส อภิณฺหทสฺสนํ, ทสฺสเน สติ สํสคฺโค, สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส, วิสฺสาเส สติ โอตาโร, โอติณฺณจิตฺตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘อนภิรโต วา พฺรหฺมจริยํ จริสฺสติ อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชิสฺสติ สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสติ’. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กุลูปกสฺส ภิกฺขุโน อติเวลํ กุเลสุ สํสฏฺฐสฺส วิหรโต’’ติ. ฉฏฺฐํ.

२२६. "भिक्षूंनो, जो भिक्षू कुटुंबांशी अतिशय जवळचे संबंध ठेवतो, त्याचे हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? तो वारंवार स्त्रियांना पाहतो; वारंवार पाहिल्यामुळे त्यांच्याशी संबंध वाढतो; संबंध वाढल्यामुळे जवळीक निर्माण होते; जवळीक निर्माण झाल्यामुळे मनात वासना प्रवेश करते; आणि वासनेने ग्रस्त झालेल्या चित्ताच्या भिक्षूकडून अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – तो असंतुष्ट होऊन ब्रह्मचर्य पाळेल, किंवा एखाद्या अपवित्र अपराधाला बळी पडेल, किंवा शील त्याग करून पुन्हा गृहस्थ जीवनात परतेल. भिक्षूंनो, कुटुंबांशी अतिशय जवळचे संबंध ठेवणाऱ्या भिक्षूचे हे पाच दोष आहेत." सहावे.

๗. โภคสุตฺตํ

७. भोगसुत्त

๒๒๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา โภเคสุ. กตเม ปญฺจ? อคฺคิสาธารณา โภคา, อุทกสาธารณา โภคา, ราชสาธารณา โภคา, โจรสาธารณา โภคา, อปฺปิเยหิ ทายาเทหิ สาธารณา โภคา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา โภเคสุ.

२२७. "भिक्षूंनो, संपत्तीचे हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? संपत्ती ही अग्नीशी सामायिक असते; ती पाण्याशी सामायिक असते; ती राजाशी सामायिक असते; ती चोरांशी सामायिक असते; आणि ती अप्रिय वारसदारांशी सामायिक असते. भिक्षूंनो, संपत्तीचे हे पाच दोष आहेत."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา โภเคสุ. กตเม ปญฺจ? โภเค นิสฺสาย อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ [Pg.227] ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา โภเคสู’’ติ. สตฺตมํ.

"भिक्षूंनो, संपत्तीचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? संपत्तीच्या आधारे मनुष्य स्वतःला सुखी करतो, संतुष्ट करतो आणि चांगल्या प्रकारे सुखात ठेवतो; माता-पित्यांना सुखी करतो, संतुष्ट करतो आणि चांगल्या प्रकारे सुखात ठेवतो; पत्नी-मुले, दास, कामगार आणि नोकरचाकरांना सुखी करतो, संतुष्ट करतो आणि चांगल्या प्रकारे सुखात ठेवतो; मित्र आणि सहकाऱ्यांना सुखी करतो, संतुष्ट करतो आणि चांगल्या प्रकारे सुखात ठेवतो; आणि श्रमण-ब्राह्मणांना उच्च गती देणारे, स्वर्गीय, सुखकारक विपाक देणारे आणि स्वर्गाप्रत नेणारे दान अर्पण करतो. भिक्षूंनो, संपत्तीचे हे पाच फायदे आहेत." सातवे.

๘. อุสฺสูรภตฺตสุตฺตํ

८. उस्सूरभत्त सुत्त

๒๒๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล. กตเม ปญฺจ? เย เต อติถี ปาหุนา, เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา, ตา น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา, เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ทาสกมฺมกรโปริสา วิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ; ตาวตกํเยว อสมเยน ภุตฺตํ อโนชวนฺตํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล.

२२८. "भिक्षूंनो, ज्या कुळात उशिरा भोजन बनवले जाते, त्या कुळात हे पाच दोष असतात. कोणते पाच? जे अतिथी आणि पाहुणे येतात, त्यांचा योग्य वेळी आदर-सत्कार केला जात नाही; ज्या बळी स्वीकारणाऱ्या देवता आहेत, त्यांचा योग्य वेळी आदर केला जात नाही; जे श्रमण-ब्राह्मण दिवसातून एकदाच भोजन करणारे, रात्रीच्या भोजनापासून अलिप्त आणि अवेळी भोजनापासून विरत असतात, त्यांचा योग्य वेळी आदर-सत्कार केला जात नाही; दास, कामगार आणि नोकरचाकर नाखुश होऊन काम करतात; आणि अवेळी घेतलेले ते सर्व भोजन पौष्टिक नसते. भिक्षूंनो, ज्या कुळात उशिरा भोजन बनवले जाते, त्या कुळात हे पाच दोष असतात."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมยภตฺเต กุเล. กตเม ปญฺจ? เย เต อติถี ปาหุนา, เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา, ตา กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา, เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ทาสกมฺมกรโปริสา อวิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ; ตาวตกํเยว สมเยน ภุตฺตํ โอชวนฺตํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมยภตฺเต กุเล’’ติ. อฏฺฐมํ.

"भिक्षूंनो, ज्या कुळात योग्य वेळी भोजन बनवले जाते, त्या कुळात हे पाच फायदे असतात. कोणते पाच? जे अतिथी आणि पाहुणे येतात, त्यांचा योग्य वेळी आदर-सत्कार केला जातो; ज्या बळी स्वीकारणाऱ्या देवता आहेत, त्यांचा योग्य वेळी आदर केला जातो; जे श्रमण-ब्राह्मण दिवसातून एकदाच भोजन करणारे, रात्रीच्या भोजनापासून अलिप्त आणि अवेळी भोजनापासून विरत असतात, त्यांचा योग्य वेळी आदर-सत्कार केला जातो; दास, कामगार आणि नोकरचाकर आनंदी चेहऱ्याने काम करतात; आणि योग्य वेळी घेतलेले ते भोजन पौष्टिक असते. भिक्षूंनो, ज्या कुळात योग्य वेळी भोजन बनवले जाते, त्या कुळात हे पाच फायदे असतात." आठवे.

๙. ปฐมกณฺหสปฺปสุตฺตํ

९. प्रथम कण्हसप्प सुत्त

๒๒๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กณฺหสปฺเป. กตเม ปญฺจ? อสุจิ, ทุคฺคนฺโธ, สภีรุ, สปฺปฏิภโย, มิตฺตทุพฺภี – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กณฺหสปฺเป. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม อาทีนวา มาตุคาเม. กตเม ปญฺจ? อสุจิ, ทุคฺคนฺโธ, สภีรุ, สปฺปฏิภโย, มิตฺตทุพฺภี – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มาตุคาเม’’ติ. นวมํ.

२२९. "भिक्षूंनो, काळ्या सापात हे पाच दोष असतात. कोणते पाच? तो अशुद्ध असतो, दुर्गंधीयुक्त असतो, अत्यंत भीरू असतो, भयदायक असतो आणि मित्राचा द्रोह करणारा असतो – भिक्षूंनो, काळ्या सापात हे पाच दोष असतात. याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, स्त्रियांमध्ये हे पाच दोष असतात. कोणते पाच? त्या अशुद्ध असतात, दुर्गंधीयुक्त असतात, भीरू असतात, भयदायक असतात आणि मित्राचा द्रोह करणाऱ्या असतात – भिक्षूंनो, स्त्रियांमध्ये हे पाच दोष असतात." नववे.

๑๐. ทุติยกณฺหสปฺปสุตฺตํ

१०. द्वितीय कण्हसप्प सुत्त

๒๓๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กณฺหสปฺเป. กตเม ปญฺจ? โกธโน, อุปนาหี, โฆรวิโส, ทุชฺชิวฺโห, มิตฺตทุพฺภี – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กณฺหสปฺเป.

२३०. "भिक्षूंनो, काळ्या सापात हे पाच दोष असतात. कोणते पाच? तो क्रोधी असतो, वैर बाळगणारा असतो, तीव्र विषारी असतो, दुतोंडी असतो आणि मित्राचा द्रोह करणारा असतो – भिक्षूंनो, काळ्या सापात हे पाच दोष असतात."

‘‘เอวเมวํ [Pg.228] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม อาทีนวา มาตุคาเม. กตเม ปญฺจ? โกธโน, อุปนาหี, โฆรวิโส, ทุชฺชิวฺโห, มิตฺตทุพฺภี. ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส โฆรวิสตา – เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, มาตุคาโม ติพฺพราโค. ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส ทุชฺชิวฺหตา – เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, มาตุคาโม ปิสุณวาโจ. ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส มิตฺตทุพฺภิตา – เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, มาตุคาโม อติจารินี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มาตุคาเม’’ติ. ทสมํ.

"याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, स्त्रियांमध्ये हे पाच दोष असतात. कोणते पाच? त्या क्रोधी असतात, वैर बाळगणाऱ्या असतात, तीव्र विषारी असतात, दुतोंडी असतात आणि मित्राचा द्रोह करणाऱ्या असतात. भिक्षूंनो, स्त्रियांचे तीव्र विषारी असणे म्हणजे काय? भिक्षूंनो, बहुतांश स्त्रिया तीव्र कामवासना असणाऱ्या असतात; हेच स्त्रियांचे तीव्र विषारी असणे होय. भिक्षूंनो, स्त्रियांचे दुतोंडी असणे म्हणजे काय? भिक्षूंनो, बहुतांश स्त्रिया चहाडी करणाऱ्या असतात; हेच स्त्रियांचे दुतोंडी असणे होय. भिक्षूंनो, स्त्रियांचे मित्रद्रोही असणे म्हणजे काय? भिक्षूंनो, बहुतांश स्त्रिया व्यभिचारी असतात; हेच स्त्रियांचे मित्रद्रोही असणे होय. भिक्षूंनो, स्त्रियांमध्ये हे पाच दोष असतात." दहावे.

ทีฆจาริกวคฺโค ตติโย.

दीर्घचारिक वर्ग तिसरा.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा सारांश (उद्दान) –

ทฺเว ทีฆจาริกา วุตฺตา, อตินิวาสมจฺฉรี;

ทฺเว จ กุลูปกา โภคา, ภตฺตํ สปฺปาปเร ทุเวติ.

दोन दीर्घचारिका सुत्ते, अतिनिवास आणि मच्छरी (कंजूषपणा); दोन कुलूपक सुत्ते, भोग (संपत्ती), भोजन आणि दोन साप सुत्ते सांगितले आहेत.

(๒๔) ๔. อาวาสิกวคฺโค

(२४) ४. आवासिक वर्ग

๑. อาวาสิกสุตฺตํ

१. आवासिक सुत्त

๒๓๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อภาวนีโย โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อากปฺปสมฺปนฺโน โหติ น วตฺตสมฺปนฺโน; น พหุสฺสุโต โหติ น สุตธโร; น ปฏิสลฺเลขิตา โหติ น ปฏิสลฺลานาราโม; น กลฺยาณวาโจ โหติ น กลฺยาณวากฺกรโณ; ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อภาวนีโย โหติ.

२३१. "भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी (आवासिक) भिक्षू आदरणीय (चित्त प्रफुल्लित न करणारा) होत नाही. कोणत्या पाच गुणांनी? तो योग्य आचरण आणि कर्तव्यांनी युक्त नसतो; तो बहुश्रुत नसतो आणि श्रुत धरून ठेवणारा नसतो; तो एकांतप्रिय नसतो आणि एकांतात रमणारा नसतो; तो मधुर भाषी नसतो आणि त्याचे बोलणे सुस्पष्ट नसते; तो प्रज्ञाहीन, मूर्ख आणि जडबुद्धी असतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू आदरणीय होत नाही."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ภาวนีโย โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อากปฺปสมฺปนฺโน โหติ วตฺตสมฺปนฺโน; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร; ปฏิสลฺเลขิตา โหติ ปฏิสลฺลานาราโม; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ; ปญฺญวา โหติ อชโฬ [Pg.229] อเนฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ภาวนีโย โหตี’’ติ. ปฐมํ.

"भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू आदरणीय होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो योग्य आचरण आणि कर्तव्यांनी युक्त असतो; तो बहुश्रुत असतो आणि श्रुत धरून ठेवणारा असतो; तो एकांतप्रिय असतो आणि एकांतात रमणारा असतो; तो मधुर भाषी असतो आणि त्याचे बोलणे सुस्पष्ट असते; तो प्रज्ञावान असतो, मूर्ख किंवा जडबुद्धी नसतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू आदरणीय होतो." पहिले.

๒. ปิยสุตฺตํ

२. पिय सुत्त

๒๓๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ.

२३२. "भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू आपल्या सहधर्माचाऱ्यांचा (सब्रह्मचाऱ्यांचा) प्रिय, मनपसंत, आदरणीय आणि पूजनीय होतो."

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ทุติยํ.

"कोणत्या पाच गुणांनी? (१) तो शीलवान असतो, प्रातिमोक्ष संवराने सुरक्षित राहतो, उत्तम आचार आणि गोचराने युक्त असतो, सूक्ष्म दोषांमध्येही भीती पाहणारा असतो आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यात प्रशिक्षित होतो; (२) तो बहुश्रुत असतो, श्रुत धारण करणारा आणि श्रुत संचय करणारा असतो. जे धम्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थ आणि व्यंजनासह संपूर्ण परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात, असे धम्म त्याने पुष्कळ ऐकलेले असतात, लक्षात ठेवलेले असतात, वाणीने पाठ केलेले असतात, मनाने चिंतन केलेले असतात आणि प्रज्ञेने चांगल्या प्रकारे जाणलेले असतात; (३) तो मधुर भाषी असतो, सुस्पष्ट बोलणारा असतो, शिष्ट भाषेने युक्त असतो, जी स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ समजवणारी असते; (४) तो उच्च चित्ताच्या आणि या जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चार ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास लाभ मिळवणारा असतो; (५) आसवांच्या क्षयामुळे, तो आसवरहित चित्तविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात्कृत करून, त्यात प्रविष्ट होऊन विहार करतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू आपल्या सहधर्माचाऱ्यांचा प्रिय, मनपसंत, आदरणीय आणि पूजनीय होतो." दुसरे.

๓. โสภนสุตฺตํ

३. सोभन सुत्त

๒๓๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสํ โสเภติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; ปฏิพโล โหติ อุปสงฺกมนฺเต ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสํ โสเภตี’’ติ. ตติยํ.

२३३. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू विहाराला सुशोभित करतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो शीलवान असतो...पे... शिक्षानियमांचे समादान करून त्यात प्रशिक्षण घेतो; तो बहुश्रुत असतो...पे... प्रज्ञेने सत्याचा चांगल्या प्रकारे वेध घेतो; तो कल्याणकारी वाणी बोलणारा, मधुर भाषक असतो, सुसंस्कृत, स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ स्पष्ट करणाऱ्या वाणीने युक्त असतो; त्याच्याकडे येणाऱ्यांना धम्मचर्चेद्वारे उपदेश करण्यास, प्रेरित करण्यास, उत्साहित करण्यास आणि आनंदित करण्यास तो समर्थ असतो; आणि तो उच्च चित्ताच्या व याच जन्मात सुखद विहार देणाऱ्या चारही ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास लाभ घेणारा असतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू विहाराला सुशोभित करतो.” तिसरे समाप्त।

๔. พหูปการสุตฺตํ

४. बहूपकार सुत्त

๒๓๔. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.230], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสสฺส พหูปกาโร โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; ขณฺฑผุลฺลํ ปฏิสงฺขโรติ; มหา โข ปน ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู คิหีนํ อุปสงฺกมิตฺวา อาโรเจติ – ‘มหา โข, อาวุโส, ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู, กโรถ ปุญฺญานิ, สมโย ปุญฺญานิ กาตุ’นฺติ; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสสฺส พหูปกาโร โหตี’’ติ. จตุตฺถํ.

२३४. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू विहारासाठी अत्यंत उपकारक असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो शीलवान असतो...पे... शिक्षानियमांचे समादान करून त्यात प्रशिक्षण घेतो; तो बहुश्रुत असतो...पे... प्रज्ञेने सत्याचा चांगल्या प्रकारे वेध घेतो; तो विहारातील मोडतोड दुरुस्त करतो; जेव्हा विविध प्रांतांतील भिक्षूंचा मोठा भिक्षू संघ विहारात येतो, तेव्हा तो गृहस्थांकडे जाऊन त्यांना सांगतो – ‘मित्रांनो, विविध प्रांतांतील भिक्षूंचा मोठा भिक्षू संघ आला आहे. पुण्यकर्मे करा, हीच पुण्यकर्मे करण्याची वेळ आहे’; आणि तो उच्च चित्ताच्या व याच जन्मात सुखद विहार देणाऱ्या चारही ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास लाभ घेणारा असतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू विहारासाठी अत्यंत उपकारक असतो.” चौथे समाप्त।

๕. อนุกมฺปสุตฺตํ

५. अनुकंपा सुत्त

๒๓๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ คิหีนํ อนุกมฺปติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อธิสีเล สมาทเปติ; ธมฺมทสฺสเน นิเวเสติ; คิลานเก อุปสงฺกมิตฺวา สตึ อุปฺปาเทติ – ‘อรหคฺคตํ อายสฺมนฺโต สตึ อุปฏฺฐาเปถา’ติ; มหา โข ปน ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู คิหีนํ อุปสงฺกมิตฺวา อาโรเจติ – ‘มหา โข, อาวุโส, ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู, กโรถ ปุญฺญานิ, สมโย ปุญฺญานิ กาตุ’นฺติ; ยํ โข ปนสฺส โภชนํ เทนฺติ ลูขํ วา ปณีตํ วา ตํ อตฺตนา ปริภุญฺชติ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ คิหีนํ อนุกมฺปตี’’ติ. ปญฺจมํ.

२३५. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू गृहस्थांवर अनुकंपा करतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो त्यांना उच्च शीलामध्ये प्रवृत्त करतो; त्यांना धम्मदर्शनात स्थापित करतो; आजारी लोकांकडे जाऊन त्यांच्यामध्ये स्मृती जागृत करतो – ‘आयुष्यमानांनो, पूजनीय अशा त्रिरत्नांविषयी स्मृती जागृत ठेवा’; जेव्हा विविध प्रांतांतील भिक्षूंचा मोठा भिक्षू संघ विहारात येतो, तेव्हा तो गृहस्थांकडे जाऊन त्यांना सांगतो – ‘मित्रांनो, विविध प्रांतांतील भिक्षूंचा मोठा भिक्षू संघ आला आहे. पुण्यकर्मे करा, हीच पुण्यकर्मे करण्याची वेळ आहे’; आणि गृहस्थ त्याला जे काही अन्न देतात, मग ते साधे असो वा उत्कृष्ट, तो स्वतः त्याचे सेवन करतो आणि श्रद्धेने दिलेल्या दानाचा अपव्यय करत नाही. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू गृहस्थांवर अनुकंपा करतो.” पाचवे समाप्त।

๖. ปฐมอวณฺณารหสุตฺตํ

६. प्रथम अवण्णारह सुत्त

๒๓๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา [Pg.231] ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ; สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२३६. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो शहानिशा न करता, खोलवर विचार न करता, निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची प्रशंसा करतो; तो शहानिशा न करता, खोलवर विचार न करता, प्रशंसेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा करतो; तो शहानिशा न करता, खोलवर विचार न करता, श्रद्धा ठेवण्यास अयोग्य अशा गोष्टीवर श्रद्धा दाखवतो; तो शहानिशा न करता, खोलवर विचार न करता, श्रद्धा ठेवण्यास योग्य अशा गोष्टीवर अश्रद्धा दाखवतो; आणि तो श्रद्धेने दिलेल्या दानाचा अपव्यय करतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ; สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो शहानिशा करून, खोलवर विचार करून, निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा करतो; तो शहानिशा करून, खोलवर विचार करून, प्रशंसेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची प्रशंसा करतो; तो शहानिशा करून, खोलवर विचार करून, श्रद्धा ठेवण्यास अयोग्य अशा गोष्टीवर अश्रद्धा दाखवतो; तो शहानिशा करून, खोलवर विचार करून, श्रद्धा ठेवण्यास योग्य अशा गोष्टीवर श्रद्धा दाखवतो; आणि तो श्रद्धेने दिलेल्या दानाचा अपव्यय करत नाही. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” सहावे समाप्त।

๗. ทุติยอวณฺณารหสุตฺตํ

७. द्वितीय अवण्णारह सुत्त

๒๓๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อาวาสมจฺฉรี โหติ อาวาสปลิเคธี; กุลมจฺฉรี โหติ กุลปลิเคธี; สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२३७. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो शहानिशा न करता, खोलवर विचार न करता, निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची प्रशंसा करतो; तो शहानिशा न करता, खोलवर विचार न करता, प्रशंसेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा करतो; तो विहाराबाबत मत्सर बाळगणारा आणि विहाराची तीव्र आसक्ती ठेवणारा असतो; तो कुळांबाबत मत्सर बाळगणारा आणि कुळांची तीव्र आसक्ती ठेवणारा असतो; आणि तो श्रद्धेने दिलेल्या दानाचा अपव्यय करतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; น อาวาสมจฺฉรี โหติ น อาวาสปลิเคธี; น กุลมจฺฉรี โหติ น กุลปลิเคธี; สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

“भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो शहानिशा करून, खोलवर विचार करून, निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा करतो; तो शहानिशा करून, खोलवर विचार करून, प्रशंसेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची प्रशंसा करतो; तो विहाराबाबत मत्सर बाळगणारा नसतो आणि विहाराची तीव्र आसक्ती ठेवणारा नसतो; तो कुळांबाबत मत्सर बाळगणारा नसतो आणि कुळांची तीव्र आसक्ती ठेवणारा नसतो; आणि तो श्रद्धेने दिलेल्या दानाचा अपव्यय करत नाही. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” सातवे समाप्त।

๘. ตติยอวณฺณารหสุตฺตํ

८. तृतीय अवण्णारह सुत्त

๒๓๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา [Pg.232] อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อาวาสมจฺฉรี โหติ; กุลมจฺฉรี โหติ; ลาภมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२३८. “भिक्षूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो शहानिशा न करता, खोलवर विचार न करता, निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची प्रशंसा करतो; तो शहानिशा न करता, खोलवर विचार न करता, प्रशंसेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा करतो; तो विहाराबाबत मत्सर बाळगणारा असतो; तो कुळांबाबत मत्सर बाळगणारा असतो; आणि तो लाभाबाबत मत्सर बाळगणारा असतो. भिक्षूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्षू जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; น อาวาสมจฺฉรี โหติ; น กุลมจฺฉรี โหติ; น ลาภมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. อฏฺฐมํ.

"भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? चौकशी करून, सखोल विचार करून जो निंदेस पात्र आहे त्याची निंदा करतो; चौकशी करून, सखोल विचार करून जो स्तुतीस पात्र आहे त्याची स्तुती करतो; तो विहाराविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो कुळांविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो लाभांविषयी मत्सर बाळगत नाही. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो." आठवे.

๙. ปฐมมจฺฉริยสุตฺตํ

९. पहिले मच्छरिय सुत्त

๒๓๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อาวาสมจฺฉรี โหติ; กุลมจฺฉรี โหติ; ลาภมจฺฉรี โหติ; วณฺณมจฺฉรี โหติ; สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२३९. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात स्थापित होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो विहाराविषयी मत्सर बाळगतो; तो कुळांविषयी मत्सर बाळगतो; तो लाभांविषयी मत्सर बाळगतो; तो कीर्तीविषयी मत्सर बाळगतो; तो श्रद्धेने दिलेले दान नष्ट करतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात स्थापित होतो."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อาวาสมจฺฉรี โหติ; น กุลมจฺฉรี โหติ; น ลาภมจฺฉรี โหติ; น วณฺณมจฺฉรี โหติ; สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. นวมํ.

"भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो विहाराविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो कुळांविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो लाभांविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो कीर्तीविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो श्रद्धेने दिलेले दान नष्ट करत नाही. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो." नववे.

๑๐. ทุติยมจฺฉริยสุตฺตํ

१०. दुसरे मच्छरिय सुत्त

๒๔๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อาวาสมจฺฉรี โหติ; กุลมจฺฉรี โหติ; ลาภมจฺฉรี โหติ; วณฺณมจฺฉรี โหติ; ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२४०. "भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात स्थापित होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो विहाराविषयी मत्सर बाळगतो; तो कुळांविषयी मत्सर बाळगतो; तो लाभांविषयी मत्सर बाळगतो; तो कीर्तीविषयी मत्सर बाळगतो; तो धम्माविषयी मत्सर बाळगतो. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात स्थापित होतो."

‘‘ปญฺจหิ[Pg.233], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อาวาสมจฺฉรี โหติ; น กุลมจฺฉรี โหติ; น ลาภมจฺฉรี โหติ; น วณฺณมจฺฉรี โหติ; น ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

"भिक्खूहो, पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो विहाराविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो कुळांविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो लाभांविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो कीर्तीविषयी मत्सर बाळगत नाही; तो धम्माविषयी मत्सर बाळगत नाही. भिक्खूहो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला निवासी भिक्खू जणू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो." दहावे.

อาวาสิกวคฺโค จตุตฺโถ.

चौथा आवासीक वग्ग समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा सारांश –

อาวาสิโก ปิโย จ โสภโน,พหูปกาโร อนุกมฺปโก จ;

ตโย อวณฺณารหา เจว,มจฺฉริยา ทุเวปิ จาติ.

आवासीक, प्रिय आणि शोभन, बहुउपकारी आणि अनुकंपक; तसेच तीन अवर्णार्ह आणि दोन मत्सर सुत्ते आहेत.

(๒๕) ๕. ทุจฺจริตวคฺโค

(२५) ५. दुच्चरित वग्ग

๑. ปฐมทุจฺจริตสุตฺตํ

१. पहिले दुच्चरित सुत्त

๒๔๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทุจฺจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ; ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทุจฺจริเต.

२४१. "भिक्खूहो, दुराचरणाचे हे पाच दुष्परिणाम आहेत. कोणते पाच? स्वतःच स्वतःला दोष देतो; सुज्ञ लोक चौकशी करून निंदा करतात; अपकीर्ती पसरते; संभ्रमित अवस्थेत मृत्यू पावतो; शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात अशा नरकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, हे दुराचरणाचे पाच दुष्परिणाम आहेत."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สุจริเต’’ติ. ปฐมํ.

"भिक्खूहो, सदाचरणाचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? स्वतः स्वतःला दोष देत नाही; सुज्ञ लोक चौकशी करून स्तुती करतात; चांगली कीर्ती पसरते; असंभ्रमित अवस्थेत मृत्यू पावतो; शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती अशा स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, हे सदाचरणाचे पाच फायदे आहेत." पहिले.

๒. ปฐมกายทุจฺจริตสุตฺตํ

२. पहिले कायदुच्चरित सुत्त

๒๔๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กายทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา กายสุจริเต…เป…. ทุติยํ.

२४२. "भिक्खूहो, शारीरिक दुराचरणाचे हे पाच दुष्परिणाम आहेत... शारीरिक सदाचरणाचे हे पाच फायदे आहेत... दुसरे.

๓. ปฐมวจีทุจฺจริตสุตฺตํ

३. पहिले वचीदुच्चरित सुत्त

๒๔๓. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.234], ภิกฺขเว, อาทีนวา วจีทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา วจีสุจริเต…เป…. ตติยํ.

२४३. "भिक्खूहो, वाचिक दुराचरणाचे हे पाच दुष्परिणाम आहेत... वाचिक सदाचरणाचे हे पाच फायदे आहेत... तिसरे.

๔. ปฐมมโนทุจฺจริตสุตฺตํ

४. पहिले मनोदुच्चरित सुत्त

๒๔๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา มโนทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา มโนสุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา มโนสุจริเต’’ติ. จตุตฺถํ.

२४४. "भिक्खूहो, मानसिक दुराचरणाचे हे पाच दुष्परिणाम आहेत... मानसिक सदाचरणाचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? स्वतः स्वतःला दोष देत नाही; सुज्ञ लोक चौकशी करून स्तुती करतात; चांगली कीर्ती पसरते; असंभ्रमित अवस्थेत मृत्यू पावतो; शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती अशा स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, हे मानसिक सदाचरणाचे पाच फायदे आहेत." चौथे.

๕. ทุติยทุจฺจริตสุตฺตํ

५. दुसरे दुच्चरित सुत्त

๒๔๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทุจฺจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ; ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; สทฺธมฺมา วุฏฺฐาติ; อสทฺธมฺเม ปติฏฺฐาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทุจฺจริเต.

२४५. "भिक्खूहो, दुराचरणाचे हे पाच दुष्परिणाम आहेत. कोणते पाच? स्वतःच स्वतःला दोष देतो; सुज्ञ लोक चौकशी करून निंदा करतात; अपकीर्ती पसरते; सद्धम्मापासून दूर जातो; असद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित होतो. भिक्खूहो, हे दुराचरणाचे पाच दुष्परिणाम आहेत."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาติ; สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สุจริเต’’ติ. ปญฺจมํ.

"भिक्खूहो, सदाचरणाचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? स्वतः स्वतःला दोष देत नाही; सुज्ञ लोक चौकशी करून स्तुती करतात; चांगली कीर्ती पसरते; असद्धम्मापासून दूर होतो; सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित होतो. भिक्खूहो, हे सदाचरणाचे पाच फायदे आहेत." पाचवे.

๖. ทุติยกายทุจฺจริตสุตฺตํ

६. दुसरे कायदुच्चरित सुत्त

๒๔๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กายทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา กายสุจริเต…เป…. ฉฏฺฐํ.

२४६. "भिक्खूहो, शारीरिक दुराचरणाचे हे पाच दुष्परिणाम आहेत... शारीरिक सदाचरणाचे हे पाच फायदे आहेत... सहावे.

๗. ทุติยวจีทุจฺจริตสุตฺตํ

७. दुसरे वचीदुच्चरित सुत्त

๒๔๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา วจีทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา วจีสุจริเต…เป…. สตฺตมํ.

२४७. "भिक्खूहो, वाचिक दुराचरणाचे हे पाच दुष्परिणाम आहेत... वाचिक सदाचरणाचे हे पाच फायदे आहेत... सातवे.

๘. ทุติยมโนทุจฺจริตสุตฺตํ

८. दुसरे मनोदुच्चरित सुत्त

๒๔๘. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.235], ภิกฺขเว, อาทีนวา มโนทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา มโนสุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาติ; สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา มโนสุจริเต’’ติ. อฏฺฐมํ.

२४८. "भिक्खूहो, मानसिक दुराचरणाचे हे पाच दुष्परिणाम आहेत... मानसिक सदाचरणाचे हे पाच फायदे आहेत. कोणते पाच? स्वतः स्वतःला दोष देत नाही; सुज्ञ लोक चौकशी करून स्तुती करतात; चांगली कीर्ती पसरते; असद्धम्मापासून दूर होतो; सद्धम्मामध्ये प्रतिष्ठित होतो. भिक्खूहो, हे मानसिक सदाचरणाचे पाच फायदे आहेत." आठवे.

๙. สิวถิกสุตฺตํ

९. सिवथिक सुत्त

๒๔๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา สิวถิกาย. กตเม ปญฺจ? อสุจิ, ทุคฺคนฺธา, สปฺปฏิภยา, วาฬานํ อมนุสฺสานํ อาวาโส, พหุโน ชนสฺส อาโรทนา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา สิวถิกาย.

२४९. "भिक्खूहो, स्मशानाचे हे पाच दुष्परिणाम आहेत. कोणते पाच? ते अशुद्ध असते, दुर्गंधीयुक्त असते, भयदायक असते, हिंस्र प्राणी व अमानुषांचे निवासस्थान असते आणि अनेक लोकांचे रडण्याचे ठिकाण असते – भिक्खूहो, हे स्मशानाचे पाच दुष्परिणाम आहेत."

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม อาทีนวา สิวถิกูปเม ปุคฺคเล. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ; อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ; อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. อิทมสฺส อสุจิตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา อสุจิ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“भिक्खूंनो, त्याचप्रमाणे स्मशानासारख्या (शिवथिका-समान) व्यक्तीमध्ये हे पाच दोष असतात. कोणते पाच? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती अपवित्र कायकर्माने (शारीरिक कर्माने) युक्त असते, अपवित्र वचीकर्माने (वाणीच्या कर्माने) युक्त असते, अपवित्र मनोकर्माने (मानसिक कर्माने) युक्त असते. याला मी त्या व्यक्तीची अपवित्रता म्हणतो. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे ते स्मशान अपवित्र असते, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या स्मशानासारखी म्हणतो.”

‘‘ตสฺส อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคตสฺส, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคตสฺส, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคตสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อิทมสฺส ทุคฺคนฺธตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา ทุคฺคนฺธา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“त्या अपवित्र कायकर्म, अपवित्र वचीकर्म आणि अपवित्र मनोकर्माने युक्त असलेल्या व्यक्तीची वाईट कीर्ती (अपकीर्ती) पसरते. याला मी त्या व्यक्तीची दुर्गंधी म्हणतो. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे ते स्मशान दुर्गंधीयुक्त असते, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या स्मशानासारखी म्हणतो.”

‘‘ตเมนํ อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคตํ เปสลา สพฺรหฺมจารี อารกา ปริวชฺชนฺติ. อิทมสฺส สปฺปฏิภยสฺมึ วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา สปฺปฏิภยา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“त्या अपवित्र कायकर्म, अपवित्र वचीकर्म आणि अपवित्र मनोकर्माने युक्त असलेल्या व्यक्तीला शीलवान सब्रह्मचारी (सहभिक्खू) दुरूनच वर्ज्य करतात (टाळतात). याला मी त्या व्यक्तीचे भयदायक असणे म्हणतो. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे ते स्मशान भयदायक असते, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या स्मशानासारखी म्हणतो.”

‘‘โส อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคโต, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต สภาเคหิ ปุคฺคเลหิ สทฺธึ สํวสติ. อิทมสฺส วาฬาวาสสฺมึ วทามิ. เสยฺยถาปิ สา[Pg.236], ภิกฺขเว, สิวถิกา วาฬานํ อมนุสฺสานํ อาวาโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“ती अपवित्र कायकर्म, अपवित्र वचीकर्म आणि अपवित्र मनोकर्माने युक्त असलेली व्यक्ती आपल्यासारख्याच (अपवित्र) लोकांसोबत राहते. याला मी त्या व्यक्तीचे हिंस्र अमानुषांचे निवासस्थान असणे म्हणतो. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे ते स्मशान हिंस्र अमानुषांचे (यक्ष-राक्षसांचे) निवासस्थान असते, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या स्मशानासारखी म्हणतो.”

‘‘ตเมนํ อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคตํ เปสลา สพฺรหฺมจารี ทิสฺวา ขียธมฺมํ อาปชฺชนฺติ – ‘อโห วต โน ทุกฺขํ เย มยํ เอวรูเปหิ ปุคฺคเลหิ สทฺธึ สํวสามา’ติ! อิทมสฺส อาโรทนาย วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา พหุโน ชนสฺส อาโรทนา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา สิวถิกูปเม ปุคฺคเล’’ติ. นวมํ.

“त्या अपवित्र कायकर्म, अपवित्र वचीकर्म आणि अपवित्र मनोकर्माने युक्त असलेल्या व्यक्तीला पाहून शीलवान सब्रह्मचारी खेद व्यक्त करतात की— ‘अरेरे! आम्हांला किती दुःख आहे की आम्ही अशा प्रकारच्या व्यक्तींसोबत राहत आहोत!’ याला मी त्या व्यक्तीचे रडण्याचे ठिकाण म्हणतो. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे ते स्मशान अनेक लोकांचे रडण्याचे ठिकाण असते, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या स्मशानासारखी म्हणतो. भिक्खूंनो, स्मशानासारख्या व्यक्तीमध्ये हे पाच दोष असतात.” नववे (सुत्त समाप्त).

๑๐. ปุคฺคลปฺปสาทสุตฺตํ

१०. पुग्गलप्पसाद सुत्त (व्यक्तीवरील श्रद्धेचे सुत्त)

๒๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ปุคฺคลปฺปสาเท. กตเม ปญฺจ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล ปุคฺคโล อภิปฺปสนฺโน โหติ, โส ตถารูปํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ ยถารูปาย อาปตฺติยา สงฺโฆ อุกฺขิปติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล ปิโย มนาโป โส สงฺเฆน อุกฺขิตฺโต’ติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล โหติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล สมาโน อญฺเญ ภิกฺขู น ภชติ. อญฺเญ ภิกฺขู อภชนฺโต สทฺธมฺมํ น สุณาติ. สทฺธมฺมํ อสุณนฺโต สทฺธมฺมา ปริหายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อาทีนโว ปุคฺคลปฺปสาเท.

२५०. “भिक्खूंनो, एखाद्या व्यक्तीवर अतिशय श्रद्धा ठेवण्यात (किंवा प्रसन्न असण्यात) हे पाच दोष आहेत. कोणते पाच? भिक्खूंनो, ज्या व्यक्तीवर एखादी व्यक्ती अतिशय श्रद्धा ठेवते, ती (श्रद्धेय) व्यक्ती अशा प्रकारच्या आपत्तीला (नियमाच्या उल्लंघनाला) प्राप्त होते, ज्या आपत्तीमुळे संघ तिला निलंबित (बहिष्कृत) करतो. तेव्हा त्या श्रद्धा ठेवणाऱ्या व्यक्तीच्या मनात असा विचार येतो— ‘माझी जी प्रिय व आवडती व्यक्ती होती, तिला संघाने निलंबित केले आहे.’ यामुळे तो भिक्खूंविषयी अत्यंत अप्रसन्न (अश्रद्धाळू) होतो. भिक्खूंविषयी अप्रसन्न झाल्यामुळे तो इतर भिक्खूंची संगत धरत नाही. इतर भिक्खूंची संगत न धरल्यामुळे तो सद्धम्म ऐकत नाही. सद्धम्म न ऐकल्यामुळे तो सद्धम्मापासून भ्रष्ट होतो (त्याची हानी होते). भिक्खूंनो, एखाद्या व्यक्तीवर श्रद्धा ठेवण्यातील हा पहिला दोष आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปุคฺคเล ปุคฺคโล อภิปฺปสนฺโน โหติ, โส ตถารูปํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ ยถารูปาย อาปตฺติยา สงฺโฆ อนฺเต นิสีทาเปติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล ปิโย มนาโป โส สงฺเฆน อนฺเต นิสีทาปิโต’ติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล โหติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล สมาโน อญฺเญ ภิกฺขู น ภชติ. อญฺเญ ภิกฺขู อภชนฺโต สทฺธมฺมํ น สุณาติ. สทฺธมฺมํ อสุณนฺโต สทฺธมฺมา ปริหายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อาทีนโว ปุคฺคลปฺปสาเท.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूंनो, ज्या व्यक्तीवर एखादी व्यक्ती अतिशय श्रद्धा ठेवते, ती व्यक्ती अशा प्रकारच्या आपत्तीला प्राप्त होते, ज्या आपत्तीमुळे संघ तिला सर्वात शेवटी (आसनाच्या शेवटी) बसवतो. तेव्हा त्या श्रद्धा ठेवणाऱ्या व्यक्तीच्या मनात असा विचार येतो— ‘माझी जी प्रिय व आवडती व्यक्ती होती, तिला संघाने सर्वात शेवटी बसवले आहे.’ यामुळे तो भिक्खूंविषयी अत्यंत अप्रसन्न होतो. भिक्खूंविषयी अप्रसन्न झाल्यामुळे तो इतर भिक्खूंची संगत धरत नाही. इतर भिक्खूंची संगत न धरल्यामुळे तो सद्धम्म ऐकत नाही. सद्धम्म न ऐकल्यामुळे तो सद्धम्मापासून भ्रष्ट होतो. भिक्खूंनो, एखाद्या व्यक्तीवर श्रद्धा ठेवण्यातील हा दुसरा दोष आहे.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปุคฺคเล ปุคฺคโล อภิปฺปสนฺโน โหติ, โส ทิสาปกฺกนฺโต โหติ…เป… โส วิพฺภนฺโต โหติ…เป… โส [Pg.237] กาลงฺกโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล ปิโย มนาโป โส กาลงฺกโต’ติ. อญฺเญ ภิกฺขู น ภชติ. อญฺเญ ภิกฺขู อภชนฺโต สทฺธมฺมํ น สุณาติ. สทฺธมฺมํ อสุณนฺโต สทฺธมฺมา ปริหายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อาทีนโว ปุคฺคลปฺปสาเท. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ปุคฺคลปฺปสาเท’’ติ. ทสมํ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूंनो, ज्या व्यक्तीवर एखादी व्यक्ती अतिशय श्रद्धा ठेवते, ती व्यक्ती दुसऱ्या दिशेला निघून जाते... किंवा ती गृहस्थधर्मात परतते (चीवर सोडते)... किंवा ती मृत पावते. तेव्हा त्या श्रद्धा ठेवणाऱ्या व्यक्तीच्या मनात असा विचार येतो— ‘माझी जी प्रिय व आवडती व्यक्ती होती, ती मृत पावली आहे.’ यामुळे तो इतर भिक्खूंची संगत धरत नाही. इतर भिक्खूंची संगत न धरल्यामुळे तो सद्धम्म ऐकत नाही. सद्धम्म न ऐकल्यामुळे तो सद्धम्मापासून भ्रष्ट होतो. भिक्खूंनो, एखाद्या व्यक्तीवर श्रद्धा ठेवण्यातील हा पाचवा दोष आहे. भिक्खूंनो, एखाद्या व्यक्तीवर श्रद्धा ठेवण्यात हे पाच दोष आहेत.” दहावे (सुत्त समाप्त).

ทุจฺจริตวคฺโค ปญฺจโม.

दुच्चरित वर्ग पाचवा समाप्त.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

ทุจฺจริตํ กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ;

จตูหิ ปเร ทฺเว สิวถิกา, ปุคฺคลปฺปสาเทน จาติ.

दुच्चरित, कायदुच्चरित, वचीदुच्चरित, मनोदुच्चरित; या चार सुत्तांनंतर इतर चार सुत्ते, दोन स्मशान (शिवथिका) सुत्ते आणि व्यक्तीवरील श्रद्धा (पुग्गलप्पसाद) सुत्त.

ปญฺจมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

पाचवे पन्नासक (पण्णासक) समाप्त.

(๒๖) ๖. อุปสมฺปทาวคฺโค

(२६) ६. उपसंपदा वर्ग

๑. อุปสมฺปาเทตพฺพสุตฺตํ

१. उपसंपादेतब्ब सुत्त (उपसंपदा देण्याविषयीचे सुत्त)

๒๕๑. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.238], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

२५१. “भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूने उपसंपदा दिली पाहिजे. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू अशैक्ष (अर्हत) शीलस्कंधाने युक्त असतो, अशैक्ष समाधिस्कंधाने युक्त असतो, अशैक्ष प्रज्ञास्कंधाने युक्त असतो, अशैक्ष विमुक्तिस्कंधाने युक्त असतो, आणि अशैक्ष विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कंधाने युक्त असतो. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूने उपसंपदा दिली पाहिजे.” पहिले (सुत्त समाप्त).

๒. นิสฺสยสุตฺตํ

२. निस्सय सुत्त (आश्रय देण्याविषयीचे सुत्त)

๒๕๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นิสฺสโย ทาตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ…เป… อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ…เป… นิสฺสโย ทาตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

२५२. “भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूने (नव्या भिक्खूला) आश्रय (निस्सय) दिला पाहिजे. कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू अशैक्ष शीलस्कंधाने युक्त असतो... अशैक्ष विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कंधाने युक्त असतो. या पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूने आश्रय दिला पाहिजे.” दुसरे (सुत्त समाप्त).

๓. สามเณรสุตฺตํ

३. सामणेर सुत्त

๒๕๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน… อเสเขน ปญฺญากฺขนฺเธน… อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน… อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

२५३. “भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूने सामणेराकडून सेवा करून घेतली पाहिजे (किंवा सामणेराला जवळ बाळगले पाहिजे). कोणत्या पाच गुणांनी? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू अशैक्ष शीलस्कंधाने युक्त असतो, अशैक्ष समाधिस्कंधाने... अशैक्ष प्रज्ञास्कंधाने... अशैक्ष विमुक्तिस्कंधाने... अशैक्ष विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कंधाने युक्त असतो. भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूने सामणेराकडून सेवा करून घेतली पाहिजे.” तिसरे (सुत्त समाप्त).

๔. ปญฺจมจฺฉริยสุตฺตํ

४. पंचमच्छरिय सुत्त (पाच प्रकारच्या मत्सरांचे सुत्त)

๒๕๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, มจฺฉริยานิ. กตมานิ ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มจฺฉริยานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ มจฺฉริยานํ เอตํ ปฏิกุฏฺฐํ, ยทิทํ ธมฺมมจฺฉริย’’นฺติ. จตุตฺถํ.

२५४. "भिक्खूंनो, ही पाच प्रकारची कृपणता (मच्छरिय) आहे. कोणती पाच? विहाराविषयी कृपणता (आवासमच्छरिय), कुळाविषयी कृपणता (कुलमच्छरिय), लाभाविषयी कृपणता (लाभमच्छरिय), कीर्तीविषयी कृपणता (वर्णमच्छरिय) आणि धम्माविषयी कृपणता (धम्ममच्छरिय) – भिक्खूंनो, ही पाच प्रकारची कृपणता आहे. भिक्खूंनो, या पाच प्रकारच्या कृपणतेमध्ये जी धम्माविषयी कृपणता आहे, ती सर्वात निकृष्ट आहे." चौथे.

๕. มจฺฉริยปฺปหานสุตฺตํ

५. मच्छरियप्पहाण सुत्त (कृपणता त्याग सूत्र)

๒๕๕. ‘‘ปญฺจนฺนํ[Pg.239], ภิกฺขเว, มจฺฉริยานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? อาวาสมจฺฉริยสฺส ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ; กุลมจฺฉริยสฺส…เป… ลาภมจฺฉริยสฺส… วณฺณมจฺฉริยสฺส… ธมฺมมจฺฉริยสฺส ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ มจฺฉริยานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ปญฺจมํ.

२५५. "भिक्खूंनो, पाच प्रकारच्या कृपणतेचा (मच्छरियाचा) त्याग करण्यासाठी आणि समूळ उच्चाटन करण्यासाठी ब्रह्मचर्य पाळले जाते. कोणत्या पाच? विहाराविषयीच्या कृपणतेचा त्याग करण्यासाठी आणि समूळ उच्चाटन करण्यासाठी ब्रह्मचर्य पाळले जाते; कुळाविषयीच्या कृपणतेचा... पे... लाभाविषयीच्या कृपणतेचा... कीर्तीविषयीच्या कृपणतेचा... धम्माविषयीच्या कृपणतेचा त्याग करण्यासाठी आणि समूळ उच्चाटन करण्यासाठी ब्रह्मचर्य पाळले जाते. भिक्खूंनो, या पाच प्रकारच्या कृपणतेचा त्याग करण्यासाठी आणि समूळ उच्चाटन करण्यासाठीच ब्रह्मचर्य पाळले जाते." पाचवे.

๖. ปฐมฌานสุตฺตํ

६. पठमझान सुत्त (प्रथम ध्यान सूत्र)

๒๕๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

२५६. "भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास असमर्थ ठरतो. कोणत्या पाच? विहाराविषयी कृपणता, कुळाविषयी कृपणता, लाभाविषयी कृपणता, कीर्तीविषयी कृपणता आणि धम्माविषयी कृपणता – भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास कोणीही असमर्थ ठरतो."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

"भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास समर्थ ठरतो. कोणत्या पाच? विहाराविषयी कृपणता, कुळाविषयी कृपणता, लाभाविषयी कृपणता, कीर्तीविषयी कृपणता आणि धम्माविषयी कृपणता – भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास समर्थ ठरतो." सहावे.

๗-๑๓. ทุติยฌานสุตฺตาทิสตฺตกํ

७-१३. दुतियझान सुत्त आदि सप्तक (द्वितीय ध्यान आदि सात सूत्रे)

๒๕๗-๒๖๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… อภพฺโพ ตติยํ ฌานํ… อภพฺโพ จตุตฺถํ ฌานํ… อภพฺโพ โสตาปตฺติผลํ… อภพฺโพ สกทาคามิผลํ… อภพฺโพ อนาคามิผลํ… อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

२५७-२६३. "भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय मनुष्य द्वितीय ध्यानात... पे... तृतीय ध्यानात... चतुर्थ ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास असमर्थ ठरतो... तसेच सोतापत्तिफळ... सकदागामिफळ... अनागामिफळ... आणि अरहंतफळ साक्षात करण्यास असमर्थ ठरतो. कोणत्या पाच? विहाराविषयी कृपणता, कुळाविषयी कृपणता, लाभाविषयी कृपणता, कीर्तीविषयी कृपणता आणि धम्माविषयी कृपणता – भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय मनुष्य अरहंतफळ साक्षात करण्यास असमर्थ ठरतो."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… ภพฺโพ ตติยํ ฌานํ… ภพฺโพ จตุตฺถํ ฌานํ… ภพฺโพ โสตาปตฺติผลํ… ภพฺโพ สกทาคามิผลํ… ภพฺโพ อนาคามิผลํ… ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. เตรสมํ.

"भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य द्वितीय ध्यानात... पे... तृतीय ध्यानात... चतुर्थ ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास समर्थ ठरतो... तसेच सोतापत्तिफळ... सकदागामिफळ... अनागामिफळ... आणि अरहंतफळ साक्षात करण्यास समर्थ ठरतो. कोणत्या पाच? विहाराविषयी कृपणता, कुळाविषयी कृपणता, लाभाविषयी कृपणता, कीर्तीविषयी कृपणता आणि धम्माविषयी कृपणता – भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य अरहंतफळ साक्षात करण्यास समर्थ ठरतो." तेरावे.

๑๔. อปรปฐมฌานสุตฺตํ

१४. अपरपठमझान सुत्त (दुसरे प्रथम ध्यान सूत्र)

๒๖๔. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.240], ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

२६४. "भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास असमर्थ ठरतो. कोणत्या पाच? विहाराविषयी कृपणता, कुळाविषयी कृपणता, लाभाविषयी कृपणता, कीर्तीविषयी कृपणता आणि कृतघ्नता व उपकाराची जाणीव न ठेवणे (अकृतज्ञता व अकृतवेदिता) – भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास असमर्थ ठरतो."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. จุทฺทสมํ.

"भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास समर्थ ठरतो. कोणत्या पाच? विहाराविषयी कृपणता, कुळाविषयी कृपणता, लाभाविषयी कृपणता, कीर्तीविषयी कृपणता आणि कृतघ्नता व उपकाराची जाणीव न ठेवणे (अकृतज्ञता व अकृतवेदिता) – भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास समर्थ ठरतो." चौदावे.

๑๕-๒๑. อปรทุติยฌานสุตฺตาทิสตฺตกํ

१५-२१. अपरदुतियझान सुत्त आदि सप्तक (दुसरे द्वितीय ध्यान आदि सात सूत्रे)

๒๖๕-๒๗๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ… โสตาปตฺติผลํ… สกทาคามิผลํ… อนาคามิผลํ… อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

२६५-२७१. "भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय मनुष्य द्वितीय ध्यानात... पे... तृतीय ध्यानात... चतुर्थ ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास असमर्थ ठरतो... तसेच सोतापत्तिफळ... सकदागामिफळ... अनागामिफळ... आणि अरहंतफळ साक्षात करण्यास असमर्थ ठरतो. कोणत्या पाच? विहाराविषयी कृपणता, कुळाविषयी कृपणता, लाभाविषयी कृपणता, कीर्तीविषयी कृपणता आणि कृतघ्नता व उपकाराची जाणीव न ठेवणे (अकृतज्ञता व अकृतवेदिता) – भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय मनुष्य अरहंतफळ साक्षात करण्यास असमर्थ ठरतो."

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ… โสตาปตฺติผลํ… สกทาคามิผลํ… อนาคามิผลํ… อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. เอกวีสติมํ.

"भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य द्वितीय ध्यानात... पे... तृतीय ध्यानात... चतुर्थ ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास समर्थ ठरतो... तसेच सोतापत्तिफळ... सकदागामिफळ... अनागामिफळ... आणि अरहंतफळ साक्षात करण्यास समर्थ ठरतो. कोणत्या पाच? विहाराविषयी कृपणता, कुळाविषयी कृपणता, लाभाविषयी कृपणता, कीर्तीविषयी कृपणता आणि कृतघ्नता व उपकाराची जाणीव न ठेवणे (अकृतज्ञता व अकृतवेदिता) – भिक्खूंनो, या पाच गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य अरहंतफळ साक्षात करण्यास समर्थ ठरतो." एकविसावे.

อุปสมฺปทาวคฺโค ฉฏฺโฐ.

सहावा उपसंपदा वर्ग समाप्त.

๑. สมฺมุติเปยฺยาลํ

१. सम्मुतिपेय्यालं (संमती पुनरावृत्ती मालिका)

๑. ภตฺตุทฺเทสกสุตฺตํ

१. भत्तुद्देसक सुत्त (भोजन वाटप अधिकारी सूत्र)

๒๗๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ [Pg.241] คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ.

२७२. "भिक्खूंनो, पाच दुर्गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला भोजन वाटप अधिकारी (भत्तुद्देसक) म्हणून नियुक्त करू नये. कोणत्या पाच? तो छंदागतीला (आसक्तीमुळे चुकीच्या मार्गाला) जातो, दोषागतीला (द्वेषामुळे चुकीच्या मार्गाला) जातो, मोहागतीला (मोहामुळे चुकीच्या मार्गाला) जातो, भयागतीला (भयामुळे चुकीच्या मार्गाला) जातो, आणि कोणते भोजन वाटप केले आहे व कोणते नाही हे त्याला समजत नाही – भिक्खूंनो, या पाच दुर्गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला भोजन वाटप अधिकारी म्हणून नियुक्त करू नये."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ ชานาติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก สมฺมนฺนิตพฺโพติ.

"भिक्खूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला भोजन वाटप अधिकारी (भत्तुद्देसक) म्हणून नियुक्त करावे. कोणत्या पाच? तो छंदागतीला (आसक्तीमुळे चुकीच्या मार्गाला) जात नाही, दोषागतीला (द्वेषामुळे चुकीच्या मार्गाला) जात नाही, मोहागतीला (मोहामुळे चुकीच्या मार्गाला) जात नाही, भयागतीला (भयामुळे चुकीच्या मार्गाला) जात नाही, आणि कोणते भोजन वाटप केले आहे व कोणते नाही हे त्याला समजते – भिक्खूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला भोजन वाटप अधिकारी म्हणून नियुक्त करावे."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก สมฺมโต น เปเสตพฺโพ…เป… สมฺมโต เปเสตพฺโพ… พาโล เวทิตพฺโพ… ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ… ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ ชานาติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खून्महो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भोजन-नियोजक (भत्तुद्देसक) भिक्खूची नियुक्ती केली असली तरी त्याला पाठवू नये... पे... नियुक्त केले असल्यास पाठवावे... त्याला अज्ञानी समजावे... त्याला बुद्धिमान समजावे... तो स्वतःला क्षत आणि उपहत करतो... तो स्वतःला अक्षत आणि अनुपहत ठेवतो... त्याला उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात टाकले जाते... त्याला उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात ठेवले जाते. कोणते पाच गुण? तो छंदागतीला जात नाही, दोषागतीला जात नाही, मोहागतीला जात नाही, भयागतीला जात नाही, आणि कोणते भोजन नियोजित केले आहे व कोणते नियोजित केले नाही हे तो जाणतो. भिक्खून्महो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भोजन-नियोजक उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो.” पहिले.

๒-๑๔. เสนาสนปญฺญาปกสุตฺตาทิเตรสกํ

२-१४. सेनासन-प्रज्ञापक (आवास-नियोजक) सूत्रादी तेरा सूत्रांचा समूह.

๒๗๓-๒๘๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เสนาสนปญฺญาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ปญฺญตฺตาปญฺญตฺตํ น ชานาติ…เป… เสนาสนปญฺญาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ปญฺญตฺตาปญฺญตฺตํ ชานาติ…เป….

२७३-२८५. “भिक्खून्महो, पाच गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला आवास-नियोजक (सेनासन-प्रज्ञापक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... कोणते आसन/आवास नियोजित केले आहे आणि कोणते नियोजित केले नाही हे तो जाणत नाही... पे... आवास-नियोजक म्हणून नियुक्त करावे... पे... कोणते आसन/आवास नियोजित केले आहे आणि कोणते नियोजित केले नाही हे तो जाणतो... पे...”

เสนาสนคาหาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ…เป… เสนาสนคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ…เป….

“आवास-वाटप करणारा (सेनासन-ग्राहपक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... कोणते आवास स्वीकारले गेले आहे आणि कोणते स्वीकारले गेले नाही हे तो जाणत नाही... पे... आवास-वाटप करणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे... कोणते आवास स्वीकारले गेले आहे आणि कोणते स्वीकारले गेले नाही हे तो जाणतो... पे...”

ภณฺฑาคาริโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คุตฺตาคุตฺตํ น ชานาติ… ภณฺฑาคาริโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คุตฺตาคุตฺตํ ชานาติ…เป….

“भांडारपाल (भंडागारिक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... काय सुरक्षित आहे आणि काय सुरक्षित नाही हे तो जाणत नाही... भांडारपाल म्हणून नियुक्त करावे... पे... काय सुरक्षित आहे आणि काय सुरक्षित नाही हे तो जाणतो... पे...”

จีวรปฏิคฺคาหโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ… จีวรปฏิคฺคาหโก สมฺมนฺนิตพฺโพ …เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ…เป….

“चीवर-स्वीकारकर्ता (चीवर-प्रतिग्राहक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... कोणते चीवर स्वीकारले गेले आहे आणि कोणते स्वीकारले गेले नाही हे तो जाणत नाही... चीवर-स्वीकारकर्ता म्हणून नियुक्त करावे... पे... कोणते चीवर स्वीकारले गेले आहे आणि कोणते स्वीकारले गेले नाही हे तो जाणतो... पे...”

จีวรภาชโก [Pg.242] น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ น ชานาติ… จีวรภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ ชานาติ…เป….

“चीवर-वाटप करणारा (चीवर-भाजक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... कोणते चीवर वाटप केले गेले आहे आणि कोणते वाटप केले गेले नाही हे तो जाणत नाही... चीवर-वाटप करणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे... कोणते चीवर वाटप केले गेले आहे आणि कोणते वाटप केले गेले नाही हे तो जाणतो... पे...”

ยาคุภาชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ยาคุภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“कांजी-वाटप करणारा (यागु-भाजक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... कांजी-वाटप करणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे...”

ผลภาชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ผลภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“फळ-वाटप करणारा (फल-भाजक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... फळ-वाटप करणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे...”

ขชฺชกภาชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ น ชานาติ… ขชฺชกภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ ชานาติ…เป….

“खाद्य-वाटप करणारा (खज्जक-भाजक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... कोणते खाद्य वाटप केले गेले आहे आणि कोणते वाटप केले गेले नाही हे तो जाणत नाही... खाद्य-वाटप करणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे... कोणते खाद्य वाटप केले गेले आहे आणि कोणते वाटप केले गेले नाही हे तो जाणतो... पे...”

อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… วิสฺสชฺชิตาวิสฺสชฺชิตํ น ชานาติ… อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… วิสฺสชฺชิตาวิสฺสชฺชิตํ ชานาติ….

“अल्पमूल्य वस्तूंचे वाटप करणारा (अप्पमत्तक-विसर्जक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... कोणत्या वस्तूंचे वाटप केले गेले आहे आणि कोणत्या वस्तूंचे वाटप केले गेले नाही हे तो जाणत नाही... अल्पमूल्य वस्तूंचे वाटप करणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे... कोणत्या वस्तूंचे वाटप केले गेले आहे आणि कोणत्या वस्तूंचे वाटप केले गेले नाही हे तो जाणतो...”

สาฏิยคฺคาหาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ … สาฏิยคฺคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ….

“वर्षावास-वस्त्र स्वीकारणारा (साटिय-ग्राहपक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... कोणते वस्त्र स्वीकारले गेले आहे आणि कोणते स्वीकारले गेले नाही हे तो जाणत नाही... वर्षावास-वस्त्र स्वीकारणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे... कोणते वस्त्र स्वीकारले गेले आहे आणि कोणते स्वीकारले गेले नाही हे तो जाणतो...”

ปตฺตคฺคาหาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ… ปตฺตคฺคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ….

“पात्र स्वीकारणारा (पत्त-ग्राहपक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... कोणते पात्र स्वीकारले गेले आहे आणि कोणते स्वीकारले गेले नाही हे तो जाणत नाही... पात्र स्वीकारणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे... कोणते पात्र स्वीकारले गेले आहे आणि कोणते स्वीकारले गेले नाही हे तो जाणतो...”

อารามิกเปสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… อารามิกเปสโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“आराम-सेवकांना कामावर लावणारा (आरामिक-प्रेषक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... आराम-सेवकांना कामावर लावणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे...”

สามเณรเปสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… สามเณรเปสโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“श्रामणेरांना कामावर लावणारा (सामणेर-प्रेषक) म्हणून नियुक्त करू नये... पे... श्रामणेरांना कामावर लावणारा म्हणून नियुक्त करावे... पे...”

สมฺมโต น เปเสตพฺโพ…เป… สมฺมโต เปเสตพฺโพ…เป….

“नियुक्त केले असले तरी त्याला पाठवू नये... पे... नियुक्त केले असल्यास पाठवावे... पे...”

สามเณรเปสโก พาโล เวทิตพฺโพ…เป… ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ… ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, เปสิตาเปสิตํ ชานาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จุทฺทสมํ.

“श्रामणेरांना कामावर लावणारा अज्ञानी समजावा... पे... बुद्धिमान समजावा... तो स्वतःला क्षत आणि उपहत करतो... तो स्वतःला अक्षत आणि अनुपहत ठेवतो... त्याला उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात टाकले जाते... त्याला उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात ठेवले जाते. कोणते पाच गुण? तो छंदागतीला जात नाही, दोषागतीला जात नाही, मोहागतीला जात नाही, भयागतीला जात नाही, आणि कोणाला कामावर पाठवले आहे व कोणाला पाठवले नाही हे तो जाणतो. भिक्खून्महो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला श्रामणेरांना कामावर लावणारा उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो.” चौदावे.

สมฺมุติเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

संमृति-पेय्याल समाप्त.

๒. สิกฺขาปทเปยฺยาลํ

२. शिक्षापद-पेय्याल.

๑. ภิกฺขุสุตฺตํ

१. भिक्खू सूत्र.

๒๘๖. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.243], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, อพฺรหฺมจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२८६. “भिक्खून्महो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात टाकण्यात येतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो प्राणातिपात (जीवहिंसा) करतो, अदत्तादान (चोरी) करतो, अब्रह्मचर्य (अनैतिक आचरण) करतो, मृषावाद (असत्य भाषण) करतो, आणि मद्य, सुरा व मेरय या प्रमाद निर्माण करणाऱ्या मादक द्रव्यांचे सेवन करतो. भिक्खून्महो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात टाकण्यात येतो.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खून्महो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो प्राणातिपातापासून अलिप्त राहतो, अदत्तादानापासून अलिप्त राहतो, अब्रह्मचर्यापासून अलिप्त राहतो, मृषावादापासून अलिप्त राहतो, आणि मद्य, सुरा व मेरय या प्रमाद निर्माण करणाऱ्या मादक द्रव्यांच्या सेवनापासून अलिप्त राहतो. भिक्खून्महो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो.” पहिले.

๒-๗. ภิกฺขุนีสุตฺตาทิฉกฺกํ

२-७. भिक्खुनी सूत्रादी सहा सूत्रांचा समूह.

๒๘๗-๒๙๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี…เป… สิกฺขมานา… สามเณโร… สามเณรี… อุปาสโก… อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตินี โหติ, อทินฺนาทายินี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารินี โหติ, มุสาวาทินี โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายินี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

२८७-२९२. “भिक्खून्महो, पाच गुणांनी युक्त असलेली भिक्खुनी... पे... सिक्खमाना (शिक्षामान)... श्रामणेर... श्रामणेरी... उपासक... उपासिका उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात टाकली जाते. कोणत्या पाच गुणांनी? ती प्राणातिपात (जीवहिंसा) करते, अदत्तादान (चोरी) करते, कामवासनेमध्ये व्यभिचार करते, मृषावाद (असत्य भाषण) करते, आणि मद्य, सुरा व मेरय या प्रमाद निर्माण करणाऱ्या मादक द्रव्यांचे सेवन करते. भिक्खून्महो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली उपासिका उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात टाकली जाते.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรตา โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

“भिक्खून्महो, पाच गुणांनी युक्त असलेली उपासिका उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होतो. कोणत्या पाच गुणांनी? ती प्राणातिपातापासून अलिप्त राहते, अदत्तादानापासून अलिप्त राहते, कामवासनेतील व्यभिचारापासून अलिप्त राहते, मृषावादापासून अलिप्त राहते, आणि मद्य, सुरा व मेरय या प्रमाद निर्माण करणाऱ्या मादक द्रव्यांच्या सेवनापासून अलिप्त राहते. भिक्खून्महो, या पाच गुणांनी युक्त असलेली उपासिका उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे स्वर्गात स्थापित होते.” सातवे.

๘. อาชีวกสุตฺตํ

८. आजीवक सूत्र.

๒๙๓. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.244], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาชีวโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, อพฺรหฺมจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาชีวโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ. อฏฺฐมํ.

२९३. “भिक्खून्महो, पाच गुणांनी युक्त असलेला आजीवक (दिगंबर संन्यासी) उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात टाकण्यात येतो. कोणत्या पाच गुणांनी? तो प्राणातिपात (जीवहिंसा) करतो, अदत्तादान (चोरी) करतो, अब्रह्मचर्य (अनैतिक आचरण) करतो, मृषावाद (असत्य भाषण) करतो, आणि मद्य, सुरा व मेरय या प्रमाद निर्माण करणाऱ्या मादक द्रव्यांचे सेवन करतो. भिक्खून्महो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला आजीवक उचलून आणून ठेवल्याप्रमाणे नरकात टाकण्यात येतो.” आठवे.

๙-๑๗. นิคณฺฐสุตฺตาทินวกํ

९-१७. निगंठ सूत्रादी नऊ सूत्रांचा समूह.

๒๙๔-๓๐๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต นิคณฺโฐ…เป… มุณฺฑสาวโก… ชฏิลโก… ปริพฺพาชโก… มาคณฺฑิโก… เตทณฺฑิโก… อารุทฺธโก… โคตมโก… เทวธมฺมิโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เทวธมฺมิโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ. สตฺตรสมํ.

२९४-३०२. “भिक्खूहो, पाच धर्मांनी युक्त असलेला निगंठ (निर्ग्रंथ)...पे... मुंडसावक (मुंडित-शिष्य)... जटिला (जटाधारी तपस्वी)... परिब्बाजक (परिव्राजक)... मागंडिक... तेदंडिक (त्रिदंडी)... आरुद्धक... गोतमक... देवधम्मिक हा जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो. कोणत्या पाच? तो प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारा) असतो, अदिन्नादायी (चोरी करणारा) असतो...पे... सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठायी (मद्यपान व प्रमादाचे स्थान असलेल्या अमली पदार्थांचे सेवन करणारा) असतो. भिक्खूहो, खरोखर या पाच धर्मांनी युक्त असलेला देवधम्मिक जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो.” सतरावे.

สิกฺขาปทเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

सिक्खापदपेय्यालं (शिक्षापद-पेय्याल) समाप्त झाले.

๓. ราคเปยฺยาลํ

३. रागपेय्यालं (राग-पेय्याल)

๓๐๓. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

३०३. “भिक्खूहो, रागाच्या (आसक्तीच्या) अभिज्ञेसाठी (विशेष ज्ञानासाठी) पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे (पाच गोष्टींचा सराव केला पाहिजे). कोणते पाच? असुभसंज्ञा (अशुभाची भावना), मरणसंज्ञा (मरणाची भावना), आदीनवसंज्ञा (दोषांची भावना), आहारे पटिकूलसंज्ञा (अन्नाविषयी प्रतिकूलतेची भावना) आणि सब्बलोके अनभिरतसंज्ञा (सर्व जगाविषयी अनासक्तीची भावना) - भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे.”

๓๐๔. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

३०४. “भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते पाच? अनिच्चसंज्ञा (अनित्यतेची भावना), अनत्तसंज्ञा (अनात्मतेची भावना), मरणसंज्ञा, आहारे पटिकूलसंज्ञा आणि सब्बलोके अनभिरतसंज्ञा - भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे.”

๓๐๕. ‘‘ราคสฺส[Pg.245], ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

३०५. “भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते पाच? अनिच्चसंज्ञा, अनिच्चे दुक्खसंज्ञा (अनित्यामध्ये दुःखाची भावना), दुक्खे अनत्तसंज्ञा (दुःखामध्ये अनात्मतेची भावना), पहाणसंज्ञा (त्यागाची भावना) आणि विरागसंज्ञा (विरागाची भावना) - भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे.”

๓๐๖. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

३०६. “भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते पाच? सद्धिन्द्रिय (श्रद्धेचे इंद्रिय), विरियिन्द्रिय (वीर्याचे इंद्रिय), सतिन्द्रिय (स्मृतीचे इंद्रिय), समाधिन्द्रिय (समाधीचे इंद्रिय) आणि पञ्ञिन्द्रिय (प्रज्ञेचे इंद्रिय) - भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे.”

๓๐๗. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

३०७. “भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते पाच? सद्धाबल (श्रद्धेचे बल), विरियबल (वीर्याचे बल), सतिबल (स्मृतीचे बल), समाधिबल (समाधीचे बल) आणि पञ्ञाबल (प्रज्ञेचे बल) - भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे.”

๓๐๘-๑๑๕๑. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. โทสสฺส… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปฬาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส … มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

३०८-११५१. “भिक्खूहो, रागाच्या परिज्ञेसाठी (पूर्ण आकलनासाठी)... परिक्षयासाठी (पूर्ण नाशासाठी)... प्रहाणासाठी (त्यागासाठी)... क्षयासाठी... व्ययासाठी (नाशासाठी)... विरागासाठी... निरोधासाठी... त्यागासाठी... प्रतिनिसर्गासाठी (पूर्णपणे सोडून देण्यासाठी) पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे. द्वेषाच्या... मोहाच्या... क्रोधाच्या... उपनाहाच्या (वैरभावाच्या)... मक्खाच्या (गुणनाशकतेच्या)... पळासाच्या (मत्सराच्या)... इस्सेच्या (असूयेच्या)... मच्छरियाच्या (कंजूषपणाच्या)... मायेच्या (कपटीपणाच्या)... साठेय्याच्या (धूर्ततेच्या)... थंभाच्या (ताठरतेच्या)... सारंभाच्या (उग्रतेच्या)... मानाच्या (अहंकाराच्या)... अतिमानाच्या (अति-अहंकाराच्या)... मदाच्या (गर्वाच्या)... प्रमादाच्या (बेसावधपणाच्या) अभिज्ञेसाठी... परिज्ञेसाठी... परिक्षयासाठी... प्रहाणासाठी... क्षयासाठी... व्ययासाठी... विरागासाठी... निरोधासाठी... त्यागासाठी... प्रतिनिसर्गासाठी पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे.”

‘‘กตเม ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

“कोणते पाच? सद्धाबल, विरियबल, सतिबल, समाधिबल आणि पञ्ञाबल - भिक्खूहो, प्रमादाच्या प्रतिनिसर्गासाठी या पाच धर्मांची भावना केली पाहिजे.”

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

रागपेय्यालं समाप्त झाले.

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचे उद्दान (अनुक्रमणिका) –

อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย,ปหานาย ขยาย วเยน จ;

วิราคนิโรธา จาคญฺจ,ปฏินิสฺสคฺโค อิเม ทสาติ.

अभिज्ञेसाठी, परिज्ञेसाठी, परिक्षयासाठी, प्रहाणासाठी, क्षयासाठी आणि व्ययासाठी; विरागासाठी, निरोधासाठी, त्यागासाठी आणि प्रतिनिसर्गासाठी - हे दहा (सुत्त) आहेत.

ปญฺจกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

पंचकनिपात समाप्त झाला.

ตตฺริทํ วคฺคุทฺทานํ –

त्यातील वर्गांचे उद्दान (अनुक्रमणिका) खालीलप्रमाणे आहे –

เสขพลํ [Pg.246] พลญฺเจว, ปญฺจงฺคิกญฺจ สุมนํ;

มุณฺฑนีวรณญฺจ สญฺญญฺจ, โยธาชีวญฺจ อฏฺฐมํ;

เถรํ กกุธผาสุญฺจ, อนฺธกวินฺททฺวาทสํ;

คิลานราชติกณฺฑํ, สทฺธมฺมาฆาตุปาสกํ;

อรญฺญพฺราหฺมณญฺเจว, กิมิลกฺโกสกํ ตถา;

ทีฆาจาราวาสิกญฺจ, ทุจฺจริตูปสมฺปทนฺติ.

सेखबल वर्ग, बल वर्ग, पंचंगिक वर्ग, सुमन वर्ग, मुंड वर्ग, नीवरण वर्ग, संज्ञा वर्ग, आठवा योधानीव वर्ग; थेर वर्ग, ककुध वर्ग, फासुविहार वर्ग, बारावा अंधकविंद वर्ग; गिलान वर्ग, राज वर्ग, तिकंटक वर्ग, सद्धम्म वर्ग, आघात वर्ग, उपासक वर्ग; अरण्य वर्ग, ब्राह्मण वर्ग, तसेच किमिल वर्ग, अक्कोसक वर्ग; दीघचारिक वर्ग, आवासिक वर्ग, दुच्चरित वर्ग आणि उपसंपदा वर्ग.

ปญฺจกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

पंचकनिपातपाळि समाप्त झाली.