นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그분 복되신 분, 아라한, 정등각자께 절하옵니다.

องฺคุตฺตรนิกาโย

앙굿따라 니까야

ปญฺจกนิปาตปาฬิ

다섯의 모음(오집)

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. 첫 번째 50개 경전들의 묶음(초판냐사까)

๑. เสขพลวคฺโค

1. 유학의 힘 품(세카발라왁가)

๑. สํขิตฺตสุตฺตํ

1. 요약 경

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓띠의 제따 숲에 있는 아나따삐인디까 원림에 머무셨다. 그때 세존께서 비구들을 "비구들이여"라고 부르셨다. 그 비구들은 세존께 "존자시여"라고 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, เสขพลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขพลานิ.

"비구들이여, 이 다섯 가지 유학자의 힘(유학력)이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 힘, 부끄러움의 힘, 창피함의 힘, 정진의 힘, 통찰지의 힘이다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 유학자의 힘이다."

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สทฺธาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, หิรีพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, โอตฺตปฺปพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, วีริยพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, ปญฺญาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลนา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. ปฐมํ.

"비구들이여, 그러므로 이와 같이 공부해야 한다. '우리는 유학자의 힘인 믿음의 힘을 갖추리라. 유학자의 힘인 부끄러움의 힘을 갖추리라. 유학자의 힘인 창피함의 힘을 갖추리라. 유학자의 힘인 정진의 힘을 갖추리라. 유학자의 힘인 통찰지의 힘을 갖추리라.' 비구들이여, 이와 같이 그대들은 공부해야 한다." 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 그 비구들은 세존의 말씀을 기뻐하며 찬탄하였다. 첫 번째 경이 끝났다.

๒. วิตฺถตสุตฺตํ

2. 상세 경

๒. ‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.2], ภิกฺขเว, เสขพลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ.

2. "비구들이여, 이 다섯 가지 유학자의 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 힘, 부끄러움의 힘, 창피함의 힘, 정진의 힘, 통찰지의 힘이다. 비구들이여, 그러면 무엇이 믿음의 힘인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 믿음을 가져서 여래의 깨달음을 믿는다. '이러저러해서 그분 세존께서는 아라한이시며, 정등각자이시며, 명행족이시며, 선서이시며, 세간해이시며, 무상사 조어장부이시며, 천인사이시며, 부처님이시며, 세존이시다.' 비구들이여, 이를 일러 믿음의 힘이라 한다."

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, หิรีพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก หิริมา โหติ, หิรียติ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, หิรีพลํ.

"비구들이여, 그러면 무엇이 부끄러움의 힘인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 부끄러움을 알아서 몸의 잘못된 행위, 말의 잘못된 행위, 마음의 잘못된 행위를 부끄러워하고, 악하고 불선한 법들을 범하는 것을 부끄러워한다. 비구들이여, 이를 일러 부끄러움의 힘이라 한다."

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โอตฺตปฺปพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก โอตฺตปฺปี โหติ, โอตฺตปฺปติ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โอตฺตปฺปพลํ.

"비구들이여, 그러면 무엇이 창피함의 힘인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 창피함을 알아서 몸의 잘못된 행위, 말의 잘못된 행위, 마음의 잘못된 행위를 창피해하고, 악하고 불선한 법들을 범하는 것을 창피해한다. 비구들이여, 이를 일러 창피함의 힘이라 한다."

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ.

"비구들이여, 그러면 무엇이 정진의 힘인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 불선한 법들을 버리고 선한 법들을 구족하기 위해 정진을 시작하여 머무나니, 힘이 있고 굳건한 노력을 기울이며 선한 법들에 대한 의무를 저버리지 않는다. 비구들이여, 이를 일러 정진의 힘이라 한다."

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขพลานิ.

"비구들이여, 그러면 무엇이 통찰지의 힘인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 통찰지를 가져서 생멸로 향하는 통찰지, 즉 성스럽고 꿰뚫음이 있으며 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 통찰지를 갖추었다. 비구들이여, 이를 일러 통찰지의 힘이라 한다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 유학자의 힘이다."

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สทฺธาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, หิรีพเลน… โอตฺตปฺปพเลน … วีริยพเลน… ปญฺญาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลนา’ติ. เอวญฺหิ โข, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

"비구들이여, 그러므로 이와 같이 공부해야 한다. '우리는 유학자의 힘인 믿음의 힘을 갖추리라, 부끄러움의 힘을... 창피함의 힘을... 정진의 힘을... 통찰지의 힘을 갖추리라.' 비구들이여, 이와 같이 공부해야 한다. 두 번째 경이 끝났다."

๓. ทุกฺขสุตฺตํ

3. 고통 경

๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา [Pg.3] ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

3. "비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 현세에서 괴로움과 고뇌와 절망과 번민 속에 머물고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 악처에 떨어질 것이 예상된다. 무엇이 다섯인가? 여기 비구들이여, 비구가 믿음이 없고, 부끄러움이 없고, 창피함이 없고, 게으르고, 통찰지가 없다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 현세에서 괴로움과 고뇌와 절망과 번민 속에 머물고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 악처에 떨어질 것이 예상된다."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. ตติยํ.

"비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 현세에서 괴로움도 고뇌도 절망도 번민도 없이 행복하게 머물고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 선처에 태어날 것이 예상된다. 무엇이 다섯인가? 여기 비구들이여, 비구가 믿음이 있고, 부끄러움을 알고, 창피함을 알고, 정진을 시작하고, 통찰지를 가졌다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 현세에서 괴로움도 고뇌도 절망도 번민도 없이 행복하게 머물고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 선처에 태어날 것이 예상된다. 세 번째 경이 끝났다."

๔. ยถาภตสุตฺตํ

4. 가져다 놓은 것처럼 경

๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

4. "비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 무엇이 다섯인가? 여기 비구들이여, 비구가 믿음이 없고, 부끄러움이 없고, 창피함이 없고, 게으르고, 통찰지가 없다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จตุตฺถํ.

"비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 무엇이 다섯인가? 여기 비구들이여, 비구가 믿음이 있고, 부끄러움을 알고, 창피함을 알고, 정진을 시작하고, 통찰지를 가졌다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 네 번째 경이 끝났다."

๕. สิกฺขาสุตฺตํ

5. 학습 경

๕. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปญฺจ สหธมฺมิกา วาทานุปาตา คารยฺหา ฐานา อาคจฺฉนฺติ. กตเม ปญฺจ? สทฺธาปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรีปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปมฺปิ [Pg.4] นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยมฺปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม ปญฺจ สหธมฺมิกา วาทานุปาตา คารยฺหา ฐานา อาคจฺฉนฺติ.

5. 비구들이여, 누구든 비구나 비구니가 계를 버리고 낮은 삶(세속)으로 돌아간다면, 현생에서 이치에 맞는 다섯 가지 비난받을 만한 꾸짖음이 그에게 닥친다. 무엇이 다섯인가? ‘그대에게 유익한 법들에 대한 믿음이 진실로 없었구나’, ‘그대에게 유익한 법들에 대한 부끄러움이 진실로 없었구나’, ‘그대에게 유익한 법들에 대한 두려움이 진실로 없었구나’, ‘그대에게 유익한 법들에 대한 정진이 진실로 없었구나’, ‘그대에게 유익한 법들에 대한 지혜가 진실로 없었구나’라는 것이다. 비구들이여, 누구든 비구나 비구니가 계를 버리고 낮은 삶으로 돌아간다면, 현생에서 이 다섯 가지 이치에 맞는 비난받을 만한 꾸짖음이 그에게 닥친다.

‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุโข รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปญฺจ สหธมฺมิกา ปาสํสา ฐานา อาคจฺฉนฺติ. กตเม ปญฺจ? สทฺธาปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรีปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปมฺปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยมฺปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุโข รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม ปญฺจ สหธมฺมิกา ปาสํสา ฐานา อาคจฺฉนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

비구들이여, 누구든 비구나 비구니가 괴로움과 근심 속에서 눈물을 흘리며 울면서도 원만하고 청정한 범행을 닦는다면, 현생에서 이치에 맞는 다섯 가지 칭찬받을 만한 근거가 그에게 닥친다. 무엇이 다섯인가? ‘그대에게 유익한 법들에 대한 믿음이 진실로 있었구나’, ‘그대에게 유익한 법들에 대한 부끄러움이 진실로 있었구나’, ‘그대에게 유익한 법들에 대한 두려움이 진실로 있었구나’, ‘그대에게 유익한 법들에 대한 정진이 진실로 있었구나’, ‘그대에게 유익한 법들에 대한 지혜가 진실로 있었구나’라는 것이다. 비구들이여, 누구든 비구나 비구니가 괴로움과 근심 속에서 눈물을 흘리며 울면서도 원만하고 청정한 범행을 닦는다면, 현생에서 이 다섯 가지 이치에 맞는 칭찬받을 만한 근거가 그에게 닥친다. (다섯 번째 경이 끝났다.)

๖. สมาปตฺติสุตฺตํ

6. 증득 경

๖. ‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว สทฺธา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สทฺธา อนฺตรหิตา โหติ, อสทฺธิยํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

6. 비구들이여, 유익한 법들에 대한 믿음이 확립되어 있는 한, 해로운 법의 증득은 일어나지 않는다. 비구들이여, 그러나 믿음이 사라지고 불신이 압도하여 머물게 되면, 그때 해로운 법의 증득이 일어난다.

‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว หิรี ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, หิรี อนฺตรหิตา โหติ, อหิริกํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

비구들이여, 유익한 법들에 대한 부끄러움이 확립되어 있는 한, 해로운 법의 증득은 일어나지 않는다. 비구들이여, 그러나 부끄러움이 사라지고 파렴치함이 압도하여 머물게 되면, 그때 해로운 법의 증득이 일어난다.

‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว โอตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โอตฺตปฺปํ อนฺตรหิตํ โหติ, อโนตฺตปฺปํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

비구들이여, 유익한 법들에 대한 두려움이 확립되어 있는 한, 해로운 법의 증득은 일어나지 않는다. 비구들이여, 그러나 두려움이 사라지고 무모함이 압도하여 머물게 되면, 그때 해로운 법의 증득이 일어난다.

‘‘น [Pg.5] ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว วีริยํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, วีริยํ อนฺตรหิตํ โหติ, โกสชฺชํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

비구들이여, 유익한 법들에 대한 정진이 확립되어 있는 한, 해로운 법의 증득은 일어나지 않는다. 비구들이여, 그러나 정진이 사라지고 게으름이 압도하여 머물게 되면, 그때 해로운 법의 증득이 일어난다.

‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว ปญฺญา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ปญฺญา อนฺตรหิตา โหติ, ทุปฺปญฺญา ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

비구들이여, 유익한 법들에 대한 지혜가 확립되어 있는 한, 해로운 법의 증득은 일어나지 않는다. 비구들이여, 그러나 지혜가 사라지고 어리석음이 압도하여 머물게 되면, 그때 해로운 법의 증득이 일어난다. (여섯 번째 경이 끝났다.)

๗. กามสุตฺตํ

7. 감각적 욕망 경

๗. ‘‘เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, สตฺตา กาเมสุ ลฬิตา. อสิตพฺยาภงฺคึ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺโต โอหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, ‘สทฺธาปพฺพชิโต กุลปุตฺโต’ติ อลํ วจนาย. ตํ กิสฺส เหตุ? ลพฺภา, ภิกฺขเว, โยพฺพเนน กามา เต จ โข ยาทิสา วา ตาทิสา วา. เย จ, ภิกฺขเว, หีนา กามา เย จ มชฺฌิมา กามา เย จ ปณีตา กามา, สพฺเพ กามา ‘กามา’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทหโร กุมาโร มนฺโท อุตฺตานเสยฺยโก ธาติยา ปมาทมนฺวาย กฏฺฐํ วา กฐลํ วา มุเข อาหเรยฺย. ตเมนํ ธาติ สีฆํ สีฆํ มนสิ กเรยฺย; สีฆํ สีฆํ มนสิ กริตฺวา สีฆํ สีฆํ อาหเรยฺย. โน เจ สกฺกุเณยฺย สีฆํ สีฆํ อาหริตุํ, วาเมน หตฺเถน สีสํ ปริคฺคเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน วงฺกงฺคุลึ กริตฺวา สโลหิตมฺปิ อาหเรยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘อตฺเถสา, ภิกฺขเว, กุมารสฺส วิเหสา; เนสา นตฺถี’ติ วทามิ. กรณียญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, ธาติยา อตฺถกามาย หิเตสินิยา อนุกมฺปิกาย, อนุกมฺปํ อุปาทาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โส กุมาโร วุทฺโธ โหติ อลํปญฺโญ, อนเปกฺขา ทานิ, ภิกฺขเว, ธาติ ตสฺมึ กุมาเร โหติ – ‘อตฺตคุตฺโต ทานิ กุมาโร นาลํ ปมาทายา’ติ.

7. 비구들이여, 중생들은 대개 감각적 욕망 속에서 즐기며 노닌다. 비구들이여, 어떤 선남자가 낫과 지게를 버리고 집에서 나와 출가한다면, 그는 ‘믿음으로 출가한 선남자’라고 불릴 만하다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 젊을 때는 감각적 욕망들을 얻기 쉬우니 그것들이 어떠한 성질의 것이든 그러하다. 비구들이여, 저열한 욕망이든, 중간의 욕망이든, 수승한 욕망이든, 모든 욕망은 단지 ‘감각적 욕망’이라 일컬어진다. 비구들이여, 예를 들어 아직 누워만 지내는 어린아이가 유모의 방심으로 인해 나무토막이나 사발 조각을 입에 넣었다고 하자. 유모는 즉시 그것을 알아차려야 하고, 즉시 알아차린 뒤에는 즉시 꺼내야 한다. 만약 즉시 꺼낼 수 없다면, 왼손으로 머리를 잡고 오른손 손가락을 구부려 피가 나더라도 그것을 꺼내야 한다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그것이 아이에게 고통이 되겠지만, 고통이 되지 않는다고 나는 말하지 않는다. 비구들이여, 그러나 아이의 이익을 바라고 행복을 구하며 연민하는 유모는 연민의 마음으로 이 일을 반드시 해야만 한다. 그래서 그것을 꺼내야 하는 것이다. 비구들이여, 그러나 그 아이가 자라서 충분한 지혜를 갖추게 되면, 비구들이여, 이제 유모는 그 아이에 대해 걱정하지 않는다. ‘이제 아이는 스스로를 지킬 수 있으니 방일하지 않을 것이다’라고 생각하기 때문이다.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยาวกีวญฺจ ภิกฺขุโน สทฺธาย อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิริยา อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺเปน อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริเยน อกตํ โหติ [Pg.6] กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาย อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อนุรกฺขิตพฺโพ ตาว เม โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สทฺธาย กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิริยา กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺเปน กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริเยน กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาย กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อนเปกฺโข ทานาหํ, ภิกฺขเว, ตสฺมึ ภิกฺขุสฺมึ โหมิ – ‘อตฺตคุตฺโต ทานิ ภิกฺขุ นาลํ ปมาทายา’’’ติ. สตฺตมํ.

비구들이여, 이와 같이 비구가 유익한 법들에 대해 믿음으로 해야 할 바를 다하지 못하고, 부끄러움으로 해야 할 바를 다하지 못하고, 두려움으로 해야 할 바를 다하지 못하고, 정진으로 해야 할 바를 다하지 못하고, 지혜로 해야 할 바를 다하지 못하는 동안에는, 비구들이여, 나는 그 비구를 보호해야만 한다. 비구들이여, 그러나 비구가 유익한 법들에 대해 믿음으로 해야 할 바를 다하고, 부끄러움으로 해야 할 바를 다하고, 두려움으로 해야 할 바를 다하고, 정진으로 해야 할 바를 다하고, 지혜로 해야 할 바를 다하게 되면, 비구들이여, 이제 나는 그 비구에 대해 걱정하지 않는다. ‘이제 비구는 스스로를 지킬 수 있으니 방일하지 않을 것이다’라고 생각하기 때문이다. (일곱 번째 경이 끝났다.)

๘. จวนสุตฺตํ

8. 죽음 경

๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อหิริโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อโนตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กุสีโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม.

8. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 믿음이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 양심이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 수치심이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 게으른 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 어리석은 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. หิรีมา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. โอตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อารทฺธวีริโย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 믿음이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 양심이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 수치심이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 정진하는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 지혜로운 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다.”라고 말씀하셨다. 여덟 번째 소경.

๙. ปฐมอคารวสุตฺตํ

9. 첫 번째 존중하지 않음 경

๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อหิริโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อโนตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กุสีโต[Pg.7], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม.

9. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구로서 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 믿음이 없으며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 양심이 없으며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 수치심이 없으며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 게으르며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 어리석으며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구로서 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 정법에서 물러나 정법에 머물지 못한다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. หิริมา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. โอตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อารทฺธวีริโย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구로서 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 믿음이 있으며 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 양심이 있으며 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 수치심이 있으며 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 정진하며 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 지혜로우며 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구로서 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 정법에서 물러나지 않고 정법에 확립된다.”라고 말씀하셨다. 아홉 번째 소경.

๑๐. ทุติยอคารวสุตฺตํ

10. 두 번째 존중하지 않음 경

๑๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อหิริโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อโนตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. กุสีโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ.

10. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구로서 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 이 법과 율에서 성장하고 발전하고 풍요로워지는 것이 불가능하다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 믿음이 없으며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 이 법과 율에서 성장하고 발전하고 풍요로워지는 것이 불가능하다. 양심이 없으며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는... 수치심이 없으며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는... 게으르며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는... 어리석으며 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 이 법과 율에서 성장하고 발전하고 풍요로워지는 것이 불가능하다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구로서 존중함이 없고 공경함이 없는 비구는 이 법과 율에서 성장하고 발전하고 풍요로워지는 것이 불가능하다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย [Pg.8] วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. หิรีมา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… โอตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… อารทฺธวีริโย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุ’’นฺติ. ทสมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구로서 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 이 법과 율에서 성장하고 발전하고 풍요로워지는 것이 가능하다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 믿음이 있으며 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 이 법과 율에서 성장하고 발전하고 풍요로워지는 것이 가능하다. 양심이 있는 비구는... 수치심이 있는 비구는... 정진하는 비구는... 지혜로우며 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 이 법과 율에서 성장하고 발전하고 풍요로워지는 것이 가능하다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구로서 존중함이 있고 공경함이 있는 비구는 이 법과 율에서 성장하고 발전하고 풍요로워지는 것이 가능하다.”라고 말씀하셨다. 열 번째 소경.

เสขพลวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 유학의 힘 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약:

สํขิตฺตํ วิตฺถตํ ทุกฺขา, ภตํ สิกฺขาย ปญฺจมํ;

สมาปตฺติ จ กาเมสุ, จวนา ทฺเว อคารวาติ.

요약 경, 상세 경, 괴로움 경, 옮겨진 경, 다섯 번째인 배움 경, 성취 경과 감각적 욕망 경, 물러남에 관한 두 경, 존중하지 않음 경, 이렇게 열 가지가 있다.

๒. พลวคฺโค

2. 힘 품

๑. อนนุสฺสุตสุตฺตํ

1. 예전에 들어보지 못한 법 경

๑๑. ‘‘ปุพฺพาหํ, ภิกฺขเว, อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺโต ปฏิชานามิ. ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตตี’’ติ. ปฐมํ.

11. “비구들이여, 나는 예전에 들어보지 못한 법들에 대해 스스로 최상의 지혜로 알고 구경의 저 언덕에 이르렀음을 선언한다. 비구들이여, 여래에게는 다섯 가지 여래의 힘이 있으니, 이 힘을 갖추어 여래는 으뜸가는 자리를 선언하고, 대중 가운데서 사자후를 토하며, 거룩한 법의 바퀴를 굴린다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 힘, 양심의 힘, 수치심의 힘, 정진의 힘, 지혜의 힘이다. 비구들이여, 이것이 여래의 다섯 가지 여래의 힘이니, 이 힘을 갖추어 여래는 으뜸가는 자리를 선언하고, 대중 가운데서 사자후를 토하며, 거룩한 법의 바퀴를 굴린다.”라고 말씀하셨다. 첫 번째 소경.

๒. กูฏสุตฺตํ

2. 꼭대기 경

๑๒. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, เสขพลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขพลานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เสขพลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพลํ.

12. “비구들이여, 유학자(sekhā)에게는 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 힘, 부끄러움의 힘, 창피함의 힘, 정진의 힘, 통찰지의 힘이다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 유학자의 힘이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 유학자의 힘 중에서 통찰지의 힘이 으뜸이며, (나머지 힘들을) 거두어들이고 결합시킨다.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.9], ภิกฺขเว, กูฏาคารสฺส เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ กูฏํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ เสขพลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพลํ.

“비구들이여, 마치 뾰족한 지붕을 가진 집에서 지붕 꼭대기가 으뜸이며, (다른 부재들을) 거두어들이고 결합시키는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 이 다섯 가지 유학자의 힘 중에서 통찰지의 힘이 으뜸이며, (나머지 힘들을) 거두어들이고 결합시킨다.”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สทฺธาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, หิรีพเลน… โอตฺตปฺปพเลน… วีริยพเลน… ปญฺญาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลนา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 그러므로 이와 같이 공부해야 한다. ‘우리는 유학자의 힘인 믿음의 힘을 갖출 것이요, 부끄러움의 힘을... 창피함의 힘을... 정진의 힘을... 유학자의 힘인 통찰지의 힘을 갖출 것이다’라고. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다.” 두 번째 경이 끝났다.

๓. สํขิตฺตสุตฺตํ

3. 요약 경

๑๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. ตติยํ.

13. “비구들이여, 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 힘, 정진의 힘, 마음챙김의 힘, 삼매의 힘, 통찰지의 힘이다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 힘이다.” 세 번째 경이 끝났다.

๔. วิตฺถตสุตฺตํ

4. 상세 경

๑๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ.

14. “비구들이여, 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 힘, 정진의 힘, 마음챙김의 힘, 삼매의 힘, 통찰지의 힘이다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ.

“비구들이여, 믿음의 힘이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 성스러운 제자는 믿음을 가졌고 여래의 깨달음을 믿는다. ‘이러저러해서 그분 세존께서는 아라한이시며, 완전히 깨달은 분이시며, 명지와 행지를 갖춘 분이시며, 잘 가신 분이시며, 세상을 아는 분이시며, 다스려야 할 사람을 다스리는 위없는 지도자이시며, 신과 인간의 스승이시며, 깨달은 분이시며, 세존이시다’라고 믿는다. 비구들이여, 이것을 일러 믿음의 힘이라 한다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ.

“비구들이여, 정진의 힘이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 성스러운 제자는 해로운 법들을 버리고 유익한 법들을 구족하기 위해 정진을 일으켜 머문다. 그는 굳세고 분발하며 유익한 법들에 대해 짐을 내려놓지 않는다. 비구들이여, 이것을 일러 정진의 힘이라 한다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สติพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สติพลํ.

“비구들이여, 마음챙김의 힘이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 성스러운 제자는 마음챙김을 가졌고 최상의 마음챙김과 슬기를 갖추어, 오래전에 행한 일이나 오래전에 말한 것을 기억하고 회상한다. 비구들이여, 이것을 일러 마음챙김의 힘이라 한다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สมาธิพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ [Pg.10] ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมาธิพลํ.

“비구들이여, 삼매의 힘이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 성스러운 제자는 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리한 뒤, 일으킨 생각과 지속적인 고찰이 있고, 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선에 들어 머문다. 일으킨 생각과 지속적인 고찰이 가라앉음으로써, 자기 내면이 평온하고 마음이 한곳으로 집중되어, 일으킨 생각과 지속적인 고찰은 없고 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선에 들어 머문다. 희열이 빛바램으로써 평온하게 머물고, 마음챙김과 올바른 알아차림을 갖추고, 몸으로 행복을 느끼며, 성자들이 ‘평온하고 마음챙기며 행복하게 머문다’라고 묘사하는 제3선에 들어 머문다. 즐거움도 버리고 괴로움도 버려, 이전의 기쁨과 슬픔이 사라졌으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온함으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선에 들어 머문다. 비구들이여, 이것을 일러 삼매의 힘이라 한다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. จตุตฺถํ.

“비구들이여, 통찰지의 힘이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 성스러운 제자는 통찰지를 가졌고, (오온의) 생멸을 꿰뚫는 성스럽고 통찰력 있으며 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 통찰지를 갖추었다. 비구들이여, 이것을 일러 통찰지의 힘이라 한다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 힘이다.” 네 번째 경이 끝났다.

๕. ทฏฺฐพฺพสุตฺตํ

5. 보여야 할 곳 경

๑๕. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ โสตาปตฺติยงฺเคสุ. เอตฺถ สทฺธาพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ. เอตฺถ วีริยพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, สติพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ. เอตฺถ สติพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, สมาธิพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ ฌาเนสุ. เอตฺถ สมาธิพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. เอตฺถ ปญฺญาพลํ ทฏฺฐพฺพํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. ปญฺจมํ.

15. “비구들이여, 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 힘, 정진의 힘, 마음챙김의 힘, 삼매의 힘, 통찰지의 힘이다. 비구들이여, 어디에서 믿음의 힘을 보아야 하는가? 네 가지 예류지(sotāpattiyaṅga)에서 보아야 한다. 여기에서 믿음의 힘을 보아야 한다. 비구들이여, 어디에서 정진의 힘을 보아야 하는가? 네 가지 바른 노력(사정근)에서 보아야 한다. 여기에서 정진의 힘을 보아야 한다. 비구들이여, 어디에서 마음챙김의 힘을 보아야 하는가? 네 가지 마음챙김의 확립(사념처)에서 보아야 한다. 여기에서 마음챙김의 힘을 보아야 한다. 비구들이여, 어디에서 삼매의 힘을 보아야 하는가? 네 가지 선(사선)에서 보아야 한다. 여기에서 삼매의 힘을 보아야 한다. 비구들이여, 어디에서 통찰지의 힘을 보아야 하는가? 네 가지 성스러운 진리(사성제)에서 보아야 한다. 여기에서 통찰지의 힘을 보아야 한다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 힘이다.” 다섯 번째 경이 끝났다.

๖. ปุนกูฏสุตฺตํ

6. 다시 꼭대기 경

๑๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ พลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพลํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กูฏาคารสฺส เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ กูฏํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ พลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพล’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

16. “비구들이여, 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 힘, 정진의 힘, 마음챙김의 힘, 삼매의 힘, 통찰지의 힘이다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 힘이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 힘 중에서 통찰지의 힘이 으뜸이며, (나머지 힘들을) 거두어들이고 결합시킨다. 비구들이여, 마치 뾰족한 지붕을 가진 집에서 지붕 꼭대기가 으뜸이며, (다른 부재들을) 거두어들이고 결합시키는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 이 다섯 가지 힘 중에서 통찰지의 힘이 으뜸이며, (나머지 힘들을) 거두어들이고 결합시킨다.” 여섯 번째 경이 끝났다.

๗. ปฐมหิตสุตฺตํ

7. 첫 번째 이익 경

๑๗. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.11], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตายา’’ติ. สตฺตมํ.

17. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 자신을 위해서 수행하고 타인을 위해서는 수행하지 않는다. 무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구는 자신은 계를 갖추었으나 타인에게 계를 갖추도록 권하지 않는다. 자신은 삼매를 갖추었으나 타인에게 삼매를 갖추도록 권하지 않는다. 자신은 통찰지(지혜)를 갖추었으나 타인에게 통찰지를 갖추도록 권하지 않는다. 자신은 해탈을 갖추었으나 타인에게 해탈을 갖추도록 권하지 않는다. 자신은 해탈지견을 갖추었으나 타인에게 해탈지견을 갖추도록 권하지 않는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 자신을 위해 수행하고 타인을 위해서는 수행하지 않는다.” 제7경.

๘. ทุติยหิตสุตฺตํ

8. 제2 이익(히따) 경

๑๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

18. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 타인을 위해서 수행하고 자신을 위해서는 수행하지 않는다. 무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구는 자신은 계를 갖추지 못했으나 타인에게 계를 갖추도록 권한다. 자신은 삼매를 갖추지 못했으나 타인에게 삼매를 갖추도록 권한다. 자신은 통찰지를 갖추지 못했으나 타인에게 통찰지를 갖추도록 권한다. 자신은 해탈을 갖추지 못했으나 타인에게 해탈을 갖추도록 권한다. 자신은 해탈지견을 갖추지 못했으나 타인에게 해탈지견을 갖추도록 권한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 타인을 위해 수행하고 자신을 위해서는 수행하지 않는다.” 제8경.

๙. ตติยหิตสุตฺตํ

9. 제3 이익(히따) 경

๑๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข[Pg.12], ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตายา’’ติ. นวมํ.

19. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 자신을 위해서도 수행하지 않고 타인을 위해서도 수행하지 않는다. 무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구는 자신도 계를 갖추지 못했고 타인에게 계를 갖추도록 권하지도 않는다. 자신도 삼매를 갖추지 못했고 타인에게 삼매를 갖추도록 권하지도 않는다. 자신도 통찰지를 갖추지 못했고 타인에게 통찰지를 갖추도록 권하지도 않는다. 자신도 해탈을 갖추지 못했고 타인에게 해탈을 갖추도록 권하지도 않는다. 자신도 해탈지견을 갖추지 못했고 타인에게 해탈지견을 갖추도록 권하지도 않는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 자신을 위해서도 수행하지 않고 타인을 위해서도 수행하지 않는다.” 제9경.

๑๐. จตุตฺถหิตสุตฺตํ

10. 제4 이익(히따) 경

๒๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย จ ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย จ ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จา’’ติ. ทสมํ.

20. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 자신을 위해서도 수행하고 타인을 위해서도 수행한다. 무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구는 자신도 계를 갖추었고 타인에게도 계를 갖추도록 권한다. 자신도 삼매를 갖추었고 타인에게도 삼매를 갖추도록 권한다. 자신도 통찰지를 갖추었고 타인에게도 통찰지를 갖추도록 권한다. 자신도 해탈을 갖추었고 타인에게도 해탈을 갖추도록 권한다. 자신도 해탈지견을 갖추었고 타인에게도 해탈지견을 갖추도록 권한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 자신을 위해서도 수행하고 타인을 위해서도 수행한다.” 제10경.

พลวคฺโค ทุติโย.

두 번째 힘의 품(발라왁가)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 다음과 같다.

อนนุสฺสุตกูฏญฺจ, สํขิตฺตํ วิตฺถเตน จ;

ทฏฺฐพฺพญฺจ ปุน กูฏํ, จตฺตาโรปิ หิเตน จาติ.

아나눗수따 경, 꾸따 경, 요약 경, 상세 경, 닷땁바 경, 다시 꾸따 경, 그리고 이익(히따)에 관한 네 경으로 이들은 모두 열 가지다.

๓. ปญฺจงฺคิกวคฺโค

3. 오분법의 품(빤짱기까왁가)

๑. ปฐมอคารวสุตฺตํ

1. 첫 번째 존중 없음의 경

๒๑. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อสภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ อปริปูเรตฺวา สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ อปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

21. “비구들이여, 동료 수행자들에 대하여 존경함이 없고, 공경함이 없으며, 조화롭지 못한 생활을 하는 비구가 ‘고상한 품행의 법을 완성할 것’이라는 점은 결코 있을 수 없다. 고상한 품행의 법을 완성하지 못하고서 ‘유학의 법을 완성할 것’이라는 점은 있을 수 없다. 유학의 법을 완성하지 못하고서 ‘계목들을 완성할 것’이라는 점은 있을 수 없다. 계목들을 완성하지 못하고서 ‘바른 견해(정견)를 완성할 것’이라는 점은 있을 수 없다. 바른 견해를 완성하지 못하고서 ‘바른 삼매(정정)를 완성할 것’이라는 점은 있을 수 없다.”

‘‘โส [Pg.13] วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส สภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ ปริปูเรตฺวา สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 동료 수행자들에 대하여 존경함이 있고, 공경함이 있으며, 조화로운 생활을 하는 비구가 ‘고상한 품행의 법을 완성할 것’이라는 점은 참으로 가능하다. 고상한 품행의 법을 완성하고서 ‘유학의 법을 완성할 것’이라는 점은 가능하다. 유학의 법을 완성하고서 ‘계목들을 완성할 것’이라는 점은 가능하다. 계목들을 완성하고서 ‘바른 견해를 완성할 것’이라는 점은 가능하다. 바른 견해를 완성하고서 ‘바른 삼매를 완성할 것’이라는 점은 가능하다. 이와 같이 말씀하셨다.” 제1경.

๒. ทุติยอคารวสุตฺตํ

2. 두 번째 존중 없음의 경

๒๒. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อสภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สีลกฺขนฺธํ อปริปูเรตฺวา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมาธิกฺขนฺธํ อปริปูเรตฺวา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

22. “비구들이여, 동료 수행자들에 대하여 존경함이 없고, 공경함이 없으며, 조화롭지 못한 생활을 하는 비구가 ‘고상한 품행의 법을 완성할 것’이라는 점은 결코 있을 수 없다. 고상한 품행의 법을 완성하지 못하고서 ‘유학의 법을 완성할 것’이라는 점은 있을 수 없다. 유학의 법을 완성하지 못하고서 ‘계의 무리를 완성할 것’이라는 점은 있을 수 없다. 계의 무리를 완성하지 못하고서 ‘삼매의 무리를 완성할 것’이라는 점은 있을 수 없다. 삼매의 무리를 완성하지 못하고서 ‘통찰지의 무리를 완성할 것’이라는 점은 있을 수 없다.”

‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส สภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรตฺวา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรตฺวา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ทุติยํ.

비구들이여, 동료 수행자들에게 공경하고 순종하며 화합하며 지내는 비구가 '수행의 토대가 되는 법(ābhisamācārikaṃ dhammaṃ)을 완성할 것'이라는 것은 가능한 일이다. '수행의 토대가 되는 법을 완성하여 유학(sekha)의 법을 완성할 것'이라는 것도 가능한 일이다. '유학의 법을 완성하여 계의 무더기(sīlakkhandha)를 완성할 것'이라는 것도 가능한 일이다. '계의 무더기를 완성하여 정의 무더기(samādhikkhandha)를 완성할 것'이라는 것도 가능한 일이다. '정의 무더기를 완성하여 혜의 무더기(paññākkhandha)를 완성할 것'이라는 것도 가능한 일이다. 두 번째 품이 끝났다.

๓. อุปกฺกิเลสสุตฺตํ

3. 오염원 경

๒๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ชาตรูปสฺส อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ ชาตรูปํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. กตเม ปญฺจ? อโย, โลหํ, ติปุ, สีสํ, สชฺฌํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ชาตรูปสฺส อุปกฺกิเลสา[Pg.14], เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ ชาตรูปํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ชาตรูปํ อิเมหิ ปญฺจหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิมุตฺตํ โหติ, ตํ โหติ ชาตรูปํ มุทุ จ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ น จ ปภงฺคุ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิฬนฺธนวิกติยา อากงฺขติ – ยทิ มุทฺทิกาย ยทิ กุณฺฑลาย ยทิ คีเวยฺยกาย ยทิ สุวณฺณมาลาย – ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

23. 비구들이여, 황금에는 다섯 가지 오염원이 있으니, 이러한 오염원들로 오염된 황금은 부드럽지 않고, 부려 쓰기에 적당하지 않으며, 광채가 없고, 부서지기 쉬워 가공하기에 적합하지 않다. 무엇이 다섯인가? 철, 구리, 주석, 납, 은이다. 비구들이여, 이것들이 황금의 다섯 가지 오염원이다. 이러한 오염원들로 오염된 황금은 부드럽지 않고, 부려 쓰기에 적당하지 않으며, 광채가 없고, 부서지기 쉬워 가공하기에 적합하지 않다. 비구들이여, 그러나 황금이 이 다섯 가지 오염원에서 벗어났을 때, 그 황금은 부드럽고 부려 쓰기에 적당하며 광채가 있고 부서지지 않아 가공하기에 적합하다. 반지나 귀걸이, 목걸이나 금방울 등 그가 원하는 어떤 장신구로도 만들 수 있으며 그 목적을 달성하게 된다.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ จิตฺตํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺโท, พฺยาปาโท, ถินมิทฺธํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, วิจิกิจฺฉา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ จิตฺตํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, จิตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิมุตฺตํ โหติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุ จ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ น จ ปภงฺคุ สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

비구들이여, 이와 같이 마음에도 다섯 가지 오염원이 있으니, 이러한 오염원들로 오염된 마음은 부드럽지 않고, 부려 쓰기에 적당하지 않으며, 광채가 없고, 부서지기 쉬워 번뇌의 멸진을 위해 바르게 삼매에 들지 못한다. 무엇이 다섯인가? 감각적 욕망, 악의, 해태와 혼침, 들뜸과 후회, 의심이다. 비구들이여, 이것들이 마음의 다섯 가지 오염원이다. 이러한 오염원들로 오염된 마음은 부드럽지 않고, 부려 쓰기에 적당하지 않으며, 광채가 없고, 부서지기 쉬워 번뇌의 멸진을 위해 바르게 삼매에 들지 못한다. 비구들이여, 그러나 마음이 이 다섯 가지 오염원에서 벗어났을 때, 그 마음은 부드럽고 부려 쓰기에 적당하며 광채가 있고 부서지지 않아 번뇌의 멸진을 위해 바르게 삼매에 든다. 그는 신통으로 실현해야 할 어떤 법에 대해서든, 신통으로 실현하기 위해 마음을 기울이면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 목격할 능력을 갖추게 된다.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก อสฺสํ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กเรยฺยํ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กเมยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมเสยฺยํ ปริมชฺเชยฺยํ ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

그가 만일 원한다면 '나는 여러 가지 신통의 변화를 경험하리라. 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 하나가 되며, 나타나기도 하고 사라지기도 하며, 벽이나 담장이나 산을 아무런 걸림 없이 마치 허공에서처럼 통과하고, 땅에서도 마치 물속에서처럼 솟구쳤다 잠겼다 하며, 물 위에서도 마치 땅 위에서처럼 빠지지 않고 걸어가며, 허공에서도 마치 날개 달린 새처럼 가부좌를 틀고 날아가며, 이처럼 큰 위력과 권능을 가진 저 달과 해를 손으로 만지고 쓰다듬으며, 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재함을 부리리라'고 원하면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 목격할 능력을 갖추게 된다.

‘‘โส [Pg.15] สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

그가 만일 원한다면 '나는 청정하고 인간의 능력을 넘어선 천이통으로 천상의 소리와 인간의 소리, 멀리 있거나 가까이 있는 두 가지 소리를 모두 들으리라'고 원하면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 목격할 능력을 갖추게 된다.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ สํขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

그가 만일 원한다면 '나는 다른 중생들, 다른 개인들의 마음을 자신의 마음으로 파악하여 알리라. 탐욕이 있는 마음은 탐욕이 있는 마음이라 알고, 탐욕이 없는 마음은 탐욕이 없는 마음이라 알며, 성냄이 있는 마음은 성냄이 있는 마음이라 알고, 성냄이 없는 마음은 성냄이 없는 마음이라 알며, 어리석음이 있는 마음은 어리석음이 있는 마음이라 알고, 어리석음이 없는 마음은 어리석음이 없는 마음이라 알며, 위축된 마음은 위축된 마음이라 알고, 산란한 마음은 산란한 마음이라 알며, 고귀한 마음은 고귀한 마음이라 알고, 고귀하지 않은 마음은 고귀하지 않은 마음이라 알며, 위가 있는 마음은 위가 있는 마음이라 알고, 위가 없는 마음은 위가 없는 마음이라 알며, 집중된 마음은 집중된 마음이라 알고, 집중되지 않은 마음은 집중되지 않은 마음이라 알며, 해탈한 마음은 해탈한 마음이라 알고, 해탈하지 못한 마음은 해탈하지 못한 마음이라 알리라'고 원하면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 목격할 능력을 갖추게 된다.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

그가 만일 원한다면 '나는 여러 가지 전생의 거처를 기억하리라. 즉 한 번의 태어남, 두 번, 세 번, 네 번, 다섯 번, 열 번, 스무 번, 서른 번, 마흔 번, 쉰 번, 백 번, 천 번, 십만 번의 태어남과 여러 번의 수축하는 겁과 여러 번의 팽창하는 겁, 여러 번의 수축하고 팽창하는 겁을 기억하리라. 거기서 나는 이름은 무엇이었고, 성은 무엇이었고, 용모는 어떠했으며, 음식은 무엇을 먹었고, 어떠한 즐거움과 괴로움을 겪었으며, 수명은 어떠했다. 나는 거기서 죽어 저곳에 태어났고, 거기서도 이름은 무엇이었고, 성은 무엇이었고, 용모는 어떠했으며, 음식은 무엇을 먹었고, 어떠한 즐거움과 괴로움을 겪었으며, 수명은 어떠했다. 나는 거기서 죽어 여기 태어났다라고 이와 같이 구체적인 모습과 상세한 내용과 함께 여러 가지 전생의 거처를 기억하리라'고 원하면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 목격할 능력을 갖추게 된다.

‘‘โส [Pg.16] สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยํ – อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนาติ, อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

"그가 만약 '청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안(天眼)으로 죽어가는 중생들과 다시 태어나는 중생들, 천한 중생들과 귀한 중생들, 고운 모습의 중생들과 추한 모습의 중생들, 좋은 곳으로 간 중생들과 나쁜 곳으로 간 중생들을 보고, 중생들이 지은 업에 따라가는 것을 알고자 한다. “참으로 이 중생들은 몸으로 지은 악행을 갖추고, 말로 지은 악행을 갖추고, 마음으로 지은 악행을 갖추어 성자들을 비방하고 그릇된 견해를 가졌으며, 그릇된 견해로 지은 업을 수지하였다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 불행한 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어났다. 그러나 이 중생들은 몸으로 지은 선행을 갖추고, 말로 지은 선행을 갖추고, 마음으로 지은 선행을 갖추어 성자들을 비방하지 않고 바른 견해를 가졌으며, 바른 견해로 지은 업을 수지하였다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상 세계에 태어났다”라고 하여, 이와 같이 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안으로 죽어가는 중생들과 다시 태어나는 중생들, 천한 중생들과 귀한 중생들, 고운 모습의 중생들과 추한 모습의 중생들, 좋은 곳으로 간 중생들과 나쁜 곳으로 간 중생들을 보고, 중생들이 지은 업에 따라가는 것을 알고자 한다'라고 원한다면, 그 토대가 있을 때 그와 같은 각각의 일에서 증득할 수 있는 상태에 이르게 된다."

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน’’ติ. ตติยํ.

"그가 만약 '번뇌들이 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 구족한 뒤 머물고자 한다'라고 원한다면, 그 토대가 있을 때 그와 같은 각각의 일에서 증득할 수 있는 상태에 이르게 된다." 세 번째 경.

๔. ทุสฺสีลสุตฺตํ

4. 계행이 나쁜 자의 경(Dussīlasutta)

๒๔. ‘‘ทุสฺสีลสฺส, ภิกฺขเว, สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ [Pg.17] นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

24. "비구들이여, 계를 어겨 계행이 무너진 자에게는 바른 삼매의 토대가 파괴된다. 바른 삼매가 없으면, 바른 삼매가 무너진 자에게는 있는 그대로 알고 보는 지견(여실지견)의 토대가 파괴된다. 있는 그대로 알고 보는 지견이 없으면, 있는 그대로 알고 보는 지견이 무너진 자에게는 염오와 이탐의 토대가 파괴된다. 염오와 이탐이 없으면, 염오와 이탐이 무너진 자에게는 해탈지견의 토대가 파괴된다. 비구들이여, 예를 들어 나무의 가지와 잎이 병들면, 그 나무의 겉껍질도 충만함에 이르지 못하고, 속껍질도 충만함에 이르지 못하며, 변재도 충만함에 이르지 못하고, 심재도 충만함에 이르지 못하는 것과 같다. 이와 같이, 비구들이여, 계를 어겨 계행이 무너진 자에게는 바른 삼매의 토대가 파괴된다. 바른 삼매가 없으면 바른 삼매가 무너진 자에게는 있는 그대로 알고 보는 지견의 토대가 파괴된다. 있는 그대로 알고 보는 지견이 없으면 있는 그대로 알고 보는 지견이 무너진 자에게는 염오와 이탐의 토대가 파괴된다. 염오와 이탐이 없으면 염오와 이탐이 무너진 자에게는 해탈지견의 토대가 파괴된다."

‘‘สีลวโต, ภิกฺขเว, สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

"비구들이여, 계를 지켜 계행을 구족한 자에게는 바른 삼매의 토대가 구족된다. 바른 삼매가 있으면 바른 삼매를 구족한 자에게는 있는 그대로 알고 보는 지견의 토대가 구족된다. 있는 그대로 알고 보는 지견이 있으면 있는 그대로 알고 보는 지견을 구족한 자에게는 염오와 이탐의 토대가 구족된다. 염오와 이탐이 있으면 염오와 이탐을 구족한 자에게는 해탈지견의 토대가 구족된다. 비구들이여, 예를 들어 나무의 가지와 잎이 풍성하면, 그 나무의 겉껍질도 충만함에 이르고, 속껍질도 충만함에 이르며, 변재도 충만함에 이르고, 심재도 충만함에 이르는 것과 같다. 이와 같이, 비구들이여, 계를 지켜 계행을 구족한 자에게는 바른 삼매의 토대가 구족된다. 바른 삼매가 있으면 바른 삼매를 구족한 자에게는 있는 그대로 알고 보는 지견의 토대가 구족된다. 있는 그대로 알고 보는 지견이 있으면 있는 그대로 알고 보는 지견을 구족한 자에게는 염오와 이탐의 토대가 구족된다. 염오와 이탐이 있으면 염오와 이탐을 구족한 자에게는 해탈지견의 토대가 구족된다." 네 번째 경.

๕. อนุคฺคหิตสุตฺตํ

5. 도움을 받은 경(Anuggahitasutta)

๒๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ อนุคฺคหิตา สมฺมาทิฏฺฐิ เจโตวิมุตฺติผลา จ โหติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ.

25. "비구들이여, 다섯 가지 요소로 도움을 받은 바른 견해는 심해탈의 결실이 있고 심해탈의 이익이 있으며, 혜해탈의 결실이 있고 혜해탈의 이익이 있다."

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ สีลานุคฺคหิตา จ โหติ, สุตานุคฺคหิตา จ โหติ, สากจฺฉานุคฺคหิตา จ โหติ, สมถานุคฺคหิตา จ โหติ, วิปสฺสนานุคฺคหิตา จ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ อนุคฺคหิตา สมฺมาทิฏฺฐิ เจโตวิมุตฺติผลา จ โหติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จา’’ติ. ปญฺจมํ.

"어떤 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 바른 견해는 계행으로 도움을 받고, 배움으로 도움을 받으며, 토론으로 도움을 받고, 사마타로 도움을 받으며, 위빳사나로 도움을 받는다. 비구들이여, 이 다섯 가지 요소로 도움을 받은 바른 견해는 심해탈의 결실이 있고 심해탈의 이익이 있으며, 혜해탈의 결실이 있고 혜해탈의 이익이 있다." 다섯 번째 경.

๖. วิมุตฺตายตนสุตฺตํ

6. 해탈의 근거 경(Vimuttāyatanasutta)

๒๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, วิมุตฺตายตนานิ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา [Pg.18] วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

26. "비구들이여, 해탈의 근거에는 이 다섯 가지가 있다. 그곳에서 방일하지 않고 열성적으로 스스로를 다스리며 머무는 비구는 해탈하지 못한 마음이 해탈하게 되고, 다하지 않은 번뇌들이 다하게 되며, 도달하지 못한 위없는 유가안온에 도달하게 된다."

‘‘กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตสฺส ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"어떤 것이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 비구에게 스승이 법을 설하거나 혹은 존경받을 만한 위치에 있는 동료 수행자가 법을 설한다. 비구들이여, 스승이나 혹은 존경받을 만한 위치에 있는 동료 수행자가 그 비구에게 법을 설하는 그 방식 그대로, 그는 그 법에 대하여 의미를 꿰뚫어 알고 법을 꿰뚫어 알게 된다. 의미를 꿰뚫어 알고 법을 꿰뚫어 아는 그에게 환희가 생겨난다. 환희가 생긴 자에게 희열이 생겨난다. 마음이 희열에 찬 자는 몸이 평온해진다. 몸이 평온해진 자는 행복을 느낀다. 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 비구들이여, 이것이 첫 번째 해탈의 근거이니, 그곳에서 방일하지 않고 열성적으로 스스로를 다스리며 머무는 비구는 해탈하지 못한 마음이 해탈하게 되고, 다하지 않은 번뇌들이 다하게 되며, 도달하지 못한 위없는 유가안온에 도달하게 된다."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"비구들이여, 또한 다른 경우에 비구에게 스승이 법을 설하지도 않고, 스승의 위치에 있는 다른 동료 수행자가 법을 설하지도 않지만, 그 비구는 자기가 듣고 배운 대로 법을 상세하게 다른 사람들에게 설한다. 비구들이여, 비구가 자기가 듣고 배운 대로 법을 상세하게 다른 사람들에게 설할 때, 그 설하는 방식에 따라 그는 그 법의 의미를 꿰뚫어 알고 법의 문구를 꿰뚫어 알게 된다. 의미를 알고 법을 아는 그에게 환희가 생긴다. 환희가 생긴 자에게 희열이 생긴다. 마음이 희열에 찬 자는 몸이 경안해진다. 몸이 경안해진 자는 행복을 느낀다. 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 비구들이여, 이것이 두 번째 해탈의 근거이니, 여기서 비구가 방일하지 않고 열성적으로 스스로를 몰두하여 머물 때, 해탈하지 못한 마음이 해탈하고, 다하지 않은 번뇌들이 멸진하며, 도달하지 못한 위없는 요가로부터의 안온에 도달하게 된다."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน [Pg.19] ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน…เป… โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"비구들이여, 또한 다른 경우에 비구에게 스승이 법을 설하지도 않고, 스승의 위치에 있는 다른 동료 수행자가 법을 설하지도 않으며, 또한 자기가 듣고 배운 대로 법을 상세하게 다른 사람들에게 설하지도 않지만, 자기가 듣고 배운 대로 법을 상세하게 암송한다. 비구들이여, 비구가 자기가 듣고 배운 대로 법을 상세하게 암송할 때, 그 암송하는 방식에 따라 그는 그 법의 의미를 꿰뚫어 알고 법의 문구를 꿰뚫어 알게 된다. 의미를 알고 법을 아는 그에게 환희가 생긴다. 환희가 생긴 자에게 희열이 생긴다. 마음이 희열에 찬 자는 몸이 경안해진다. 몸이 경안해진 자는 행복을 느낀다. 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 비구들이여, 이것이 세 번째 해탈의 근거이니, 여기서 비구가 방일하지 않고 열성적으로... (중략) ...요가로부터의 안온에 도달하게 된다."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ; อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"비구들이여, 또한 다른 경우에 비구에게 스승이 법을 설하지도 않고, 스승의 위치에 있는 다른 동료 수행자가 법을 설하지도 않으며, 자기가 듣고 배운 대로 법을 상세하게 다른 사람들에게 설하지도 않고, 법을 상세하게 암송하지도 않지만, 자기가 듣고 배운 대로 법을 마음으로 사유하고 고찰하며 마음으로 깊이 관찰한다. 비구들이여, 비구가 자기가 듣고 배운 대로 법을 마음으로 사유하고 고찰하며 마음으로 깊이 관찰할 때, 그 방식에 따라 그는 그 법의 의미를 꿰뚫어 알고 법의 문구를 꿰뚫어 알게 된다. 의미를 알고 법을 아는 그에게 환희가 생긴다. 환희가 생긴 자에게 희열이 생긴다. 마음이 희열에 찬 자는 몸이 경안해진다. 몸이 경안해진 자는 행복을 느낀다. 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 비구들이여, 이것이 네 번째 해탈의 근거이니, 여기서 비구가 방일하지 않고 열성적으로 스스로를 몰두하여 머물 때, 해탈하지 못한 마음이 해탈하고, 다하지 않은 번뇌들이 멸진하며, 도달하지 못한 위없는 요가로부터의 안온에 도달하게 된다."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ; อปิ จ ขฺวสฺส อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ [Pg.20] วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"비구들이여, 또한 다른 경우에 비구에게 스승이 법을 설하지도 않고, 스승의 위치에 있는 다른 동료 수행자가 법을 설하지도 않으며, 자기가 듣고 배운 대로 법을 상세하게 다른 사람들에게 설하지도 않고, 법을 상세하게 암송하지도 않으며, 법을 마음으로 사유하고 고찰하며 마음으로 깊이 관찰하지도 않지만, 어떤 삼매의 표상을 잘 파악하고 잘 작의하며 잘 지니고 통찰력으로 잘 꿰뚫고 있다. 비구들이여, 비구가 어떤 삼매의 표상을 잘 파악하고 잘 작의하며 잘 지니고 통찰력으로 잘 꿰뚫고 있을 때, 그 방식에 따라 그는 그 법의 의미를 꿰뚫어 알고 법의 문구를 꿰뚫어 알게 된다. 의미를 알고 법을 아는 그에게 환희가 생긴다. 환희가 생긴 자에게 희열이 생긴다. 마음이 희열에 찬 자는 몸이 경안해진다. 몸이 경안해진 자는 행복을 느낀다. 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 비구들이여, 이것이 다섯 번째 해탈의 근거이니, 여기서 비구가 방일하지 않고 열성적으로 스스로를 몰두하여 머물 때, 해탈하지 못한 마음이 해탈하고, 다하지 않은 번뇌들이 멸진하며, 도달하지 못한 위없는 요가로부터의 안온에 도달하게 된다."

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วิมุตฺตายตนานิ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

"비구들이여, 이것들이 다섯 가지 해탈의 근거이니, 여기서 비구가 방일하지 않고 열성적으로 스스로를 몰두하여 머물 때, 해탈하지 못한 마음이 해탈하고, 다하지 않은 번뇌들이 멸진하며, 도달하지 못한 위없는 요가로부터의 안온에 도달하게 된다." 여섯 번째 경이 끝났다.

๗. สมาธิสุตฺตํ

7. 삼매 경

๒๗. ‘‘สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ อปฺปมาณํ นิปกา ปติสฺสตา. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาวยตํ อปฺปมาณํ นิปกานํ ปติสฺสตานํ ปญฺจ ญาณานิ ปจฺจตฺตญฺเญว อุปฺปชฺชนฺติ. กตมานิ ปญฺจ? ‘อยํ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข เจว อายติญฺจ สุขวิปาโก’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘อยํ สมาธิ อริโย นิรามิโส’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘อยํ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘อยํ สมาธิ สนฺโต ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธลทฺโธ เอโกทิภาวาธิคโต, น สงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘สโต โข ปนาหํ อิมํ สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ.

27. "비구들이여, 현명하고 마음챙김하며 무량한 삼매를 닦아라. 비구들이여, 현명하고 마음챙김하며 무량한 삼매를 닦는 자들에게 다섯 가지 지혜가 스스로에게 생긴다. 무엇이 다섯인가? '이 삼매는 현재에도 즐거움이 있고 미래에도 즐거운 과보가 있다'는 지혜가 스스로에게 생긴다. '이 삼매는 성스럽고 세속적인 욕망이 없다'는 지혜가 스스로에게 생긴다. '이 삼매는 위대한 분들이 닦으신 것이다'는 지혜가 스스로에게 생긴다. '이 삼매는 고요하고 수승하며 경안을 얻었고 한결같은 상태에 도달한 것이며, 억지로 제어하여 막아서 얻어진 것이 아니다'는 지혜가 스스로에게 생긴다. '나는 마음챙김하며 이 삼매에 들고 마음챙김하며 삼매에서 나온다'는 지혜가 스스로에게 생긴다."

‘‘สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ อปฺปมาณํ นิปกา ปติสฺสตา. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาวยตํ อปฺปมาณํ นิปกานํ ปติสฺสตานํ อิมานิ ปญฺจ ญาณานิ ปจฺจตฺตญฺเญว อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

"비구들이여, 현명하고 마음챙김하며 무량한 삼매를 닦아라. 비구들이여, 현명하고 마음챙김하며 무량한 삼매를 닦는 자들에게 이 다섯 가지 지혜가 스스로에게 생긴다." 일곱 번째 경이 끝났다.

๘. ปญฺจงฺคิกสุตฺตํ

8. 다섯 가지 요소를 가진 경(Pañcaṅgikasuttaṃ)

๒๘. ‘‘อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส ภาวนํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

28. “비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 고귀한 바른 삼매의 수행에 대해 설하겠다. 그것을 잘 듣고 마음속에 깊이 새기라. 내가 설하리라.” 비구들은 “예, 세존이시여”라고 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กตมา [Pg.21] จ, ภิกฺขเว, อริยสฺส ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส ภาวนา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข นฺหาปโก วา นฺหาปกนฺเตวาสี วา กํสถาเล นฺหานียจุณฺณานิ อากิริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ สนฺเนยฺย. สายํ นฺหานียปิณฺฑิ สฺเนหานุคตา สฺเนหปเรตา สนฺตรพาหิรา ผุฏา สฺเนเหน, น จ ปคฺฆรินี. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ปฐมา ภาวนา.

“비구들이여, 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매의 수행이란 무엇인가? 여기 비구는 감각적 욕망을 멀리 여의고... [중략]... 제1선에 들어 머문다. 그는 이 몸을 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복으로 적시고, 두루 적시고, 가득 채우고, 두루 스며들게 한다. 그의 온몸 구석구석 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복이 스며들지 않은 곳이 조금도 없다. 비구들이여, 마치 숙련된 목욕 도우미나 그 조수가 놋그릇에 목욕 가루를 뿌린 뒤, 물을 조금씩 부어가며 골고루 섞어 반죽하는 것과 같다. 그 목욕 가루 덩어리는 수분이 스며들어 수분을 머금고 안팎으로 수분이 가득 차지만, 물이 밖으로 흐르지는 않는다. 이와 같이 비구는 이 몸을 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복으로 적시고, 두루 적시고, 가득 채우고, 두루 스며들게 한다. 그의 온몸 구석구석 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복이 스며들지 않은 곳이 조금도 없다. 비구들이여, 이것이 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매의 첫 번째 수행이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุทกรหโท คมฺภีโร อุพฺภิโททโก. ตสฺส เนวสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ปจฺฉิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น อุตฺตราย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ทกฺขิณาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, เทโว จ กาเลน กาลํ สมฺมา ธารํ นานุปฺปเวจฺเฉยฺย. อถ โข ตมฺหาว อุทกรหทา สีตา วาริธารา อุพฺภิชฺชิตฺวา ตเมว อุทกรหทํ สีเตน วารินา อภิสนฺเทยฺย ปริสนฺเทยฺย ปริปูเรยฺย ปริปฺผเรยฺย; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต อุทกรหทสฺส สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ทุติยา ภาวนา.

“비구들이여, 또한 비구는 일으킨 생각과 지속적 고찰이 가라앉음으로써... [중략]... 제2선에 들어 머문다. 그는 이 몸을 삼매에서 생긴 희열과 행복으로 적시고, 두루 적시고, 가득 채우고, 두루 스며들게 한다. 그의 온몸 구석구석 삼매에서 생긴 희열과 행복이 스며들지 않은 곳이 조금도 없다. 비구들이여, 마치 밑바닥에서 물이 솟아오르는 깊은 호수가 있는 것과 같다. 그 호수에는 동쪽에서도, 서쪽에서도, 북쪽에서도, 남쪽에서도 물이 들어오는 통로가 없다. 또한 하늘에서 때맞춰 비가 충분히 내리지도 않는다. 그러나 그 호수 밑바닥에서 차가운 물줄기가 솟아올라 그 호수를 차가운 물로 적시고, 두루 적시고, 가득 채우고, 두루 스며들게 한다. 그 호수 전체에 차가운 물이 스며들지 않은 곳이 전혀 없다. 이와 같이 비구는 이 몸을 삼매에서 생긴 희열과 행복으로 적시고, 두루 적시고, 가득 채우고, 두루 스며들게 한다. 그의 온몸 구석구석 삼매에서 생긴 희열과 행복이 스며들지 않은 곳이 조금도 없다. 비구들이여, 이것이 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매의 두 번째 수행이다.”

‘‘ปุน [Pg.22] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโต นิมุคฺคโปสีนิ. ตานิ ยาว จคฺคา ยาว จ มูลา สีเตน วารินา อภิสนฺนานิ ปริสนฺนานิ ปริปูรานิ ปริปฺผุฏานิ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวตํ อุปฺปลานํ วา ปทุมานํ วา ปุณฺฑรีกานํ วา สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ตติยา ภาวนา.

“비구들이여, 또한 비구는 희열이 빛바램으로써... [중략]... 제3선에 들어 머문다. 그는 이 몸을 희열이 없는 행복으로 적시고, 두루 적시고, 가득 채우고, 두루 스며들게 한다. 그의 온몸 구석구석 희열이 없는 행복이 스며들지 않은 곳이 조금도 없다. 비구들이여, 마치 청련지나 홍련지나 백련지에 있는 연꽃들 가운데 어떤 것들이 물속에서 생겨나고 물속에서 자라며, 물 밖으로 솟아오르지 못한 채 물속에 잠겨 자라는 것과 같다. 그것들은 꽃봉오리부터 뿌리까지 차가운 물에 적셔지고, 두루 적셔지고, 가득 차고, 두루 스며들어 있다. 그 청련이나 홍련이나 백련의 어느 부분도 차가운 물이 스며들지 않은 곳이 전혀 없다. 이와 같이 비구는 이 몸을 희열이 없는 행복으로 적시고, 두루 적시고, 가득 채우고, 두루 스며들게 한다. 그의 온몸 구석구석 희열이 없는 행복이 스며들지 않은 곳이 조금도 없다. 비구들이여, 이것이 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매의 세 번째 수행이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา …เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส โอทาเตน วตฺเถน สสีสํ ปารุปิตฺวา นิสินฺโน อสฺส; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส โอทาเตน วตฺเถน อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ จตุตฺถา ภาวนา.

“비구들이여, 또한 비구는 행복을 버림으로써... [중략]... 제4선에 들어 머문다. 그는 이 몸을 지극히 청정하고 깨끗한 마음으로 가득 채운 채 앉아 있다. 그의 온몸 구석구석 지극히 청정하고 깨끗한 마음이 스며들지 않은 곳이 조금도 없다. 비구들이여, 마치 어떤 사람이 머리까지 흰 천을 뒤집어쓰고 앉아 있는 것과 같다. 그의 몸 어느 부분도 흰 천이 닿지 않은 곳이 전혀 없다. 이와 같이 비구는 이 몸을 지극히 청정하고 깨끗한 마음으로 가득 채운 채 앉아 있다. 그의 온몸 구석구석 지극히 청정하고 깨끗한 마음이 스며들지 않은 곳이 조금도 없다. 비구들이여, 이것이 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매의 네 번째 수행이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อญฺโญว อญฺญํ ปจฺจเวกฺเขยฺย, ฐิโต วา นิสินฺนํ ปจฺจเวกฺเขยฺย, นิสินฺโน วา นิปนฺนํ ปจฺจเวกฺเขยฺย. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ปญฺจมา ภาวนา. เอวํ ภาวิเต โข[Pg.23], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“비구들이여, 또한 비구는 관조의 표상을 잘 파악하고 잘 마음에 새기고 잘 지니고 통찰지로써 잘 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 마치 어떤 사람이 다른 사람을 관찰하거나, 서 있는 사람이 앉아 있는 사람을 관찰하거나, 앉아 있는 사람이 누워 있는 사람을 관찰하는 것과 같다. 이와 같이 비구는 관조의 표상을 잘 파악하고 잘 마음에 새기고 잘 지니고 통찰지로써 잘 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이것이 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매의 다섯 번째 수행이다. 비구들이여, 비구가 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매를 이와 같이 닦고 이와 같이 많이 행하면, 특별한 지혜로 실현해야 할 어떤 법이든 그것을 실현하기 위해 마음을 기울일 때마다, 그 근거가 갖추어져 있다면 그 어떤 대상에서라도 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุทกมณิโก อาธาเร ฐปิโต ปูโร อุทกสฺส สมติตฺติโก กากเปยฺโย. ตเมนํ พลวา ปุริโส ยโต ยโต อาวชฺเชยฺย, อาคจฺเฉยฺย อุทก’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ภาวิเต อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

비구들이여, 예를 들어 받침대 위에 놓인 물항아리에 물이 가득 차서 넘칠 듯하여 까마귀가 (고개를 숙이지 않고도) 마실 수 있다고 하자. 힘센 사람이 그 항아리를 어느 쪽으로든 기울인다면 물이 나오겠는가? "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 이와 같이 비구가 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매를 이와 같이 닦고 이와 같이 많이 행하여, 신통으로 실현해야 할 어떤 법에 대해서든 신통으로 실현하기 위해 마음을 기울이면, 그 원인(숙련된 삼매 등)이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สเม ภูมิภาเค โปกฺขรณี จตุรํสา อาลิพทฺธา ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. ตเมนํ พลวา ปุริโส ยโต ยโต อาลึ มุญฺเจยฺย, อาคจฺเฉยฺย อุทก’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ภาวิเต อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส…เป… สติ สติ อายตเน.

비구들이여, 예를 들어 평지에 둑을 쌓아 만든 사각형 연못에 물이 가득 차서 넘칠 듯하여 까마귀가 마실 수 있다고 하자. 힘센 사람이 그 연못 둑의 어느 쪽이든 터뜨린다면 물이 나오겠는가? "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 이와 같이 비구가 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매를 이와 같이 닦고 이와 같이 많이 행하여, 신통으로 실현해야 할 어떤 법에 대해서든... 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุภูมิยํ จตุมหาปเถ อาชญฺญรโถ ยุตฺโต อสฺส ฐิโต โอธสฺตปโตโท. ตเมนํ ทกฺโข โยคฺคาจริโย อสฺสทมฺมสารถิ อภิรุหิตฺวา วาเมน หตฺเถน รสฺมิโย คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน ปโตทํ คเหตฺวา เยนิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ สาเรยฺยปิ ปจฺจาสาเรยฺยปิ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ภาวิเต อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

비구들이여, 예를 들어 평탄한 네거리의 지면에 준마들이 끄는 마차가 채찍을 가로질러 놓인 채 대기하고 있다고 하자. 말들을 길들이는 데 능숙한 숙련된 조련사가 그 마차에 올라타서, 왼손으로 고삐를 잡고 오른손으로 채찍을 들어 자기가 가고 싶은 길은 어디든지 앞으로 가거나 뒤로 돌려 몰 수 있는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 비구가 고귀한 다섯 가지 요소를 갖춘 바른 삼매를 이와 같이 닦고 이와 같이 많이 행하여, 신통으로 실현해야 할 어떤 법에 대해서든 신통으로 실현하기 위해 마음을 기울이면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다."

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

그가 만일 '나는 여러 가지 신통의 능력을 경험하고 싶다. 즉, 한 몸이면서 여러 몸이 되고... 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재함을 부리고 싶다'고 원한다면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다.

‘‘โส [Pg.24] สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

그가 만일 '나는 청정하고 인간의 능력을 넘어서는 천이통(dibbāya sotadhātuyā)으로 신들의 소리와 인간의 소리, 멀리 있거나 가까이 있는 두 종류의 소리를 모두 듣고 싶다'고 원한다면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다.

‘‘โส สเจ อกงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโทสํ วา จิตฺตํ… วีตโทสํ วา จิตฺตํ… สโมหํ วา จิตฺตํ… วีตโมหํ วา จิตฺตํ… สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ… วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… มหคฺคตํ วา จิตฺตํ… อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ… สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ… อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ… สมาหิตํ วา จิตฺตํ… อสมาหิตํ วา จิตฺตํ… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

그가 만일 '나는 다른 중생들이나 다른 인물들의 마음을 나의 마음으로 파악하여 알고 싶다. 탐욕이 있는 마음은 탐욕이 있는 마음이라 알고, 탐욕이 없는 마음은 탐욕이 없는 마음이라 알고, 성냄이 있는 마음... 성냄이 없는 마음... 미혹이 있는 마음... 미혹이 없는 마음... 위축된 마음... 산만한 마음... 광대한 마음... 광대하지 않은 마음... 위가 있는 마음... 위가 없는 마음... 집중된 마음... 집중되지 않은 마음... 해탈한 마음... 해탈하지 않은 마음은 해탈하지 않은 마음이라고 알고 싶다'고 원한다면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

그가 만일 '나는 여러 가지 전생의 삶을 기억하고 싶다. 즉 한 번의 태어남, 두 번의 태어남... 이와 같이 그 구체적인 모습과 세부 사항까지 포함하여 여러 가지 전생의 삶을 기억하고 싶다'고 원한다면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

그가 만일 '나는 청정하고 인간의 능력을 넘어서는 천안으로... 업에 따라 생겨나는 중생들을 알고 싶다'고 원한다면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน’’ติ. อฏฺฐมํ.

그가 만일 '나는 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 구족하고 머물고 싶다'고 원한다면, 그 원인이 갖추어졌을 때 거기서 그것을 직접 실현할 수 있는 상태에 이르게 된다. (여덟 번째 경이 끝났다.)

๙. จงฺกมสุตฺตํ

9. 경행의 경

๒๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, จงฺกเม อานิสํสา. กตเม ปญฺจ? อทฺธานกฺขโม โหติ, ปธานกฺขโม โหติ, อปฺปาพาโธ โหติ, อสิตํ ปีตํ ขายิตํ สายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ, จงฺกมาธิคโต สมาธิ จิรฏฺฐิติโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ จงฺกเม อานิสํสา’’ติ. นวมํ.

29. 비구들이여, 경행에는 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 먼 길을 가는 것을 견딜 수 있게 되고, 정진하는 것을 견딜 수 있게 되며, 병이 적어지고, 먹고 마시고 씹고 맛본 음식이 잘 소화되며, 경행을 통해 얻은 삼매는 오래 지속된다. 비구들이여, 이것들이 경행의 다섯 가지 공덕이다. (아홉 번째 경이 끝났다.)

๑๐. นาคิตสุตฺตํ

10. 나기타의 경

๓๐. เอวํ [Pg.25] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน อิจฺฉานงฺคลํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. อสฺโสสุํ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต อิจฺฉานงฺคลํ อนุปฺปตฺโต; อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย เยน อิจฺฉานงฺคลวนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา พหิทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐํสุ อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา.

30. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 코살라국에서 유행하시다가 이짜낭갈라라고 하는 코살라의 바라문 마을에 도착하셨다. 거기서 세존께서는 이짜낭갈라의 숲에 머무셨다. 이짜낭갈라의 바라문 거사들은 '샤카족의 아들로 샤카족에서 출가한 사문 고타마께서 이짜낭갈라에 도착하여 이짜낭갈라 숲에 머물고 계신다'는 소문을 들었다. 또한 그분 고타마 존자에 대해 '그 세존께서는 공양받을 만한 분(응공), 바르게 스스로 깨달은 분(정등각), 명지와 덕행을 갖춘 분(명행족), 잘 가신 분(선서), 세상을 잘 아는 분(세간해), 더할 나위 없이 사람을 길들이는 분(무상사 조어장부), 신들과 인간의 스승(천인사), 깨달은 분(불), 복된 분(세존)이시다'라는 이와 같은 훌륭한 명성이 널리 퍼졌다. 그분은 신들, 마라들, 범천들을 포함한 이 세상과 사문, 바라문, 왕들, 인간을 포함한 이 세대를 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 가르치신다. 그분은 처음도 훌륭하고 중간도 훌륭하며 끝도 훌륭한 법을 설하시며, 의미와 형식을 갖추고 전적으로 완전하고 청정한 범행을 드러내신다. 그러한 아라한들을 뵙는 것은 참으로 좋은 일이다'라고 들었다. 그리하여 이짜낭갈라의 바라문 거사들은 그 밤이 지난 뒤에 많은 음식과 먹을거리를 가지고 이짜낭갈라 숲으로 갔으며, 도착하여 바깥 문 입구에 서서 높고 큰 소리를 냈다.

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นาคิโต ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก ปน โข, นาคิต, อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา, เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? ‘‘เอเต, ภนฺเต, อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิตา ภควนฺตญฺเญว อุทฺทิสฺส ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ. ‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี [Pg.26] อกสิรลาภี. โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺยา’’ติ.

그 무렵 나기타 존자가 세존의 시봉이었다. 그때 세존께서 나기타 존자를 불러 말씀하셨다. “나기타여, 물고기를 가로채는 어부들처럼 저렇게 시끄럽고 큰 소리를 내는 자들은 누구냐?” “세존이시여, 잇차낭갈라의 바라문 거사들이 세존과 비구 승가를 위해 많은 음식을 가지고 문 밖의 문루에 서 있습니다.” “나기타여, 나는 명성과 결합하지 않기를, 명성 또한 나와 결합하지 않기를 바란다. 나기타여, 출리의 행복, 적정의 행복, 고요의 행복, 깨달음의 행복을 원하는 대로, 어려움 없이, 힘들이지 않고 얻지 못하는 자라면, 그는 저 불결한 행복, 졸음의 행복, 이득과 공경과 칭송의 행복을 즐길 것이다. 그러나 나는 출리의 행복, 적정의 행복, 고요의 행복, 깨달음의 행복을 원하는 대로, 어려움 없이, 힘들이지 않고 얻는 자이다. 그런 내가 어찌 저 불결한 행복, 졸음의 행복, 이득과 공경과 칭송의 행복을 즐기겠느냐?”

‘‘อธิวาเสตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา, อธิวาเสตุ สุคโต; อธิวาสนกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. เยน เยเนว ทานิ ภควา คมิสฺสติ ตํนินฺนาว คมิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ยถานินฺนํ อุทกานิ ปวตฺตนฺติ; เอวเมวํ โข, ภนฺเต, เยน เยเนว ทานิ ภควา คมิสฺสติ, ตํนินฺนาว คมิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ, ภนฺเต, ภควโต สีลปญฺญาณ’’นฺติ.

“세존이시여, 이제 용납하여 주십시오. 선서시여, 용납하여 주십시오. 세존이시여, 지금은 세존께서 용납하실 시간입니다. 세존께서 어느 곳으로 가시든 바라문 거사들과 성읍과 지방의 사람들은 세존께서 가시는 방향으로 기울어 따라갈 것입니다. 세존이시여, 마치 굵은 빗방울이 내릴 때 물이 낮은 곳으로 흘러가는 것과 같습니다. 세존이시여, 그와 같이 세존께서 가시는 곳마다 바라문 거사들과 성읍과 지방의 사람들은 세존께서 가시는 방향으로 기울어 따라갈 것입니다. 그것은 무슨 이유 때문입니까? 세존이시여, 그것은 세존의 계행과 지혜 때문입니다.”

‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺย. อสิตปีตขายิตสายิตสฺส โข, นาคิต, อุจฺจารปสฺสาโว – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. ปิยานํ โข, นาคิต, วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺชนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. อสุภนิมิตฺตานุโยคํ อนุยุตฺตสฺส โข, นาคิต, สุภนิมิตฺเต ปาฏิกุลฺยตา สณฺฐาติ – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. ฉสุ โข, นาคิต, ผสฺสายตเนสุ อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต ผสฺเส ปาฏิกุลฺยตา สณฺฐาติ – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. ปญฺจสุ โข, นาคิต, อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสิโน วิหรโต อุปาทาเน ปาฏิกุลฺยตา สณฺฐาติ – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท’’ติ. ทสมํ.

“나기타여, 나는 명성과 결합하지 않기를, 명성 또한 나와 결합하지 않기를 바란다. 나기타여, 출리의 행복, 적정의 행복, 고요의 행복, 깨달음의 행복을 원하는 대로, 어려움 없이, 힘들이지 않고 얻지 못하는 자라면, 그는 저 불결한 행복, 졸음의 행복, 이득과 공경과 칭송의 행복을 즐길 것이다. 그러나 나는 출리의 행복, 적정의 행복, 고요의 행복, 깨달음의 행복을 원하는 대로, 어려움 없이, 힘들이지 않고 얻는 자이다. 그런 내가 저 불결한 행복, 졸음의 행복, 이득과 공경과 칭송의 행복을 즐기겠느냐? 나기타여, 먹고 마시고 씹고 맛보는 것의 결과는 대소변이니, 이것이 그것의 결과이다. 나기타여, 사랑하는 것들이 변하고 달라짐으로써 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 생겨나니, 이것이 그것의 결과이다. 나기타여, 부정(不淨)한 표상에 전념하는 자는 아름다운 표상에 대해 혐오가 확립되니, 이것이 그것의 결과이다. 나기타여, 여섯 가지 접촉의 장소(육촉처)에서 무상함을 관찰하며 머무는 자는 접촉에 대해 혐오가 확립되니, 이것이 그것의 결과이다. 나기타여, 다섯 가지 취착의 무더기(오취온)에서 생겨나고 사라짐을 관찰하며 머무는 자는 취착에 대해 혐오가 확립되니, 이것이 그것의 결과이다.” 열 번째 수트라가 끝났다.

ปญฺจงฺคิกวคฺโค ตติโย.

세 번째 오지품(Pañcaṅgikavaggo)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 다음과 같다.

ทฺเว อคารวุปกฺกิเลสา, ทุสฺสีลานุคฺคหิเตน จ;

วิมุตฺติสมาธิปญฺจงฺคิกา, จงฺกมํ นาคิเตน จาติ.

존중 없음과 오염원 두 가지, 지계와 지지함, 해탈과 삼매와 다섯 가지 구성 요소, 경행과 나기타에 관한 것이다.

๔. สุมนวคฺโค

4. 수마나 품

๑. สุมนสุตฺตํ

1. 수마나 경

๓๑. เอกํ [Pg.27] สมยํ…เป… อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สุมนา ราชกุมารี ปญฺจหิ รถสเตหิ ปญฺจหิ ราชกุมาริสเตหิ ปริวุตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข สุมนา ราชกุมารี ภควนฺตํ เอตทโวจ –

31. 한때 세존께서는 사밧티의 아나타핀디카 원림에 머무셨다. 그때 수마나 공주가 오백 대의 수레와 오백 명의 공주들에게 둘러싸여 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 수마나 공주는 세존께 이렇게 여쭈었다.

‘‘อิธสฺสุ, ภนฺเต, ภควโต ทฺเว สาวกา สมสทฺธา สมสีลา สมปญฺญา – เอโก ทายโก, เอโก อทายโก. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยุํ. เทวภูตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ?

“세존이시여, 여기 세존의 두 제자가 있는데, 그들은 믿음과 계행과 지혜가 서로 같습니다. 그런데 한 명은 보시하는 자이고 다른 한 명은 보시하지 않는 자입니다. 그들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다고 가정할 때, 세존이시여, 천인이 된 그들 사이에 어떤 차이나 구별이 있습니까?”

‘‘สิยา, สุมเน’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ เทวภูโต สมาโน ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน. โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ เทวภูโต สมาโน อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ’’.

세존께서 말씀하셨다. “수마나여, 차이가 있다. 수마나여, 보시하는 자는 보시하지 않는 자보다 천인이 되었을 때 다섯 가지 면에서 더 뛰어난다. 즉, 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 지배력이다. 수마나여, 보시하는 자는 보시하지 않는 자보다 천인이 되었을 때 이 다섯 가지 면에서 더 뛰어난다.”

‘‘สเจ ปน เต, ภนฺเต, ตโต จุตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉนฺติ, มนุสฺสภูตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘สิยา, สุมเน’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ มนุสฺสภูโต สมาโน ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ – มานุสเกน อายุนา, มานุสเกน วณฺเณน, มานุสเกน สุเขน, มานุสเกน ยเสน, มานุสเกน อาธิปเตยฺเยน. โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ มนุสฺสภูโต สมาโน อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ’’.

“세존이시여, 만일 그들이 그곳에서 죽어 다시 인간의 세상으로 온다면, 세존이시여, 인간이 된 그들 사이에 어떤 차이나 구별이 있습니까?” 세존께서 말씀하셨다. “수마나여, 차이가 있다. 수마나여, 보시하는 자는 보시하지 않는 자보다 인간이 되었을 때 다섯 가지 면에서 더 뛰어난다. 즉, 인간의 수명, 인간의 용모, 인간의 행복, 인간의 명성, 인간의 지배력이다. 수마나여, 보시하는 자는 보시하지 않는 자보다 인간이 되었을 때 이 다섯 가지 면에서 더 뛰어난다.”

‘‘สเจ ปน เต, ภนฺเต, อุโภ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ปพฺพชิตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘สิยา, สุมเน’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ ปพฺพชิโต สมาโน ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ – ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ อปฺปํ อยาจิโต, ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชติ [Pg.28] อปฺปํ อยาจิโต, ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชติ อปฺปํ อยาจิโต, ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชติ อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิหรติ ตฺยสฺส มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ อปฺปํ อมนาเปน, มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ อปฺปํ อมนาเปน, มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ อปฺปํ อมนาเปน, มนาปํเยว พหุลํ อุปหารํ อุปหรนฺติ อปฺปํ อมนาปํ. โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ ปพฺพชิโต สมาโน อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาตี’’ติ.

“세존이시여, 만일 그들 둘 다 집에서 나와 출가하여 전구자가 된다면, 세존이시여, 출가한 그들 사이에 어떤 차이나 구별이 있습니까?” 세존께서 말씀하셨다. “수마나여, 차이가 있다. 수마나여, 보시하는 자는 보시하지 않는 자보다 출가자가 되었을 때 다섯 가지 면에서 더 뛰어난다. 그는 대부분 청함을 받았을 때 가사를 수용하며, 청함이 없을 때는 조금만 수용한다. 대부분 청함을 받았을 때 음식을 수용하며, 청함이 없을 때는 조금만 수용한다. 대부분 청함을 받았을 때 처소를 수용하며, 청함이 없을 때는 조금만 수용한다. 대부분 청함을 받았을 때 병구완을 위한 약품과 필수품을 수용하며, 청함이 없을 때는 조금만 수용한다. 또한 그와 함께 수행하는 도반들은 그에게 대부분 마음에 드는 몸의 업으로 대하고 마음에 들지 않는 몸의 업으로는 적게 대하며, 마음에 드는 말의 업으로 대하고 마음에 들지 않는 말의 업으로는 적게 대하며, 마음에 드는 마음의 업으로 대하고 마음에 들지 않는 마음의 업으로는 적게 대한다. 그리고 대부분 마음에 드는 공양물을 올리고 마음에 들지 않는 것은 적게 올린다. 수마나여, 보시하는 자는 보시하지 않는 자보다 출가자가 되었을 때 이 다섯 가지 면에서 더 뛰어난다.”

‘‘สเจ ปน เต, ภนฺเต, อุโภ อรหตฺตํ ปาปุณนฺติ, อรหตฺตปฺปตฺตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘เอตฺถ โข ปเนสาหํ, สุมเน, น กิญฺจิ นานากรณํ วทามิ, ยทิทํ วิมุตฺติยา วิมุตฺติ’’นฺติ.

“세존이시여, 만약 그 두 사람이 모두 아라한의 경지에 도달한다면, 아라한의 경지에 도달한 그들에게 어떤 차이나 다름이 있겠습니까?” “수마나여, 이 해탈에 있어서 나는 어떠한 차이도 말하지 않노니, 즉 해탈과 해탈 사이에는 다름이 없느니라.”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวญฺจิทํ, ภนฺเต, อลเมว ทานานิ ทาตุํ อลํ ปุญฺญานิ กาตุํ; ยตฺร หิ นาม เทวภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, มนุสฺสภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, ปพฺพชิตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, สุมเน! อลญฺหิ, สุมเน, ทานานิ ทาตุํ อลํ ปุญฺญานิ กาตุํ! เทวภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, มนุสฺสภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, ปพฺพชิตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานี’’ติ.

“세존이시여, 놀랍고도 경이롭습니다! 세존이시여, 참으로 보시를 베풀고 공덕을 쌓는 것은 마땅한 일입니다. 공덕은 천신이 된 자에게도 도움이 되고, 인간이 된 자에게도 도움이 되며, 출가한 자에게도 도움이 되기 때문입니다.” “수마나여, 그러하다. 수마나여, 참으로 보시를 베풀고 공덕을 쌓는 것은 마땅한 일이다. 공덕은 천신에게도, 인간에게도, 출가자에게도 도움이 되기 때문이니라.”

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이 말씀을 하셨다. 선서(Sugato)이신 스승께서는 이 말씀을 하신 뒤에 다시 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘ยถาปิ จนฺโท วิมโล, คจฺฉํ อากาสธาตุยา;

สพฺเพ ตาราคเณ โลเก, อาภาย อติโรจติ.

“티 없이 맑은 달이 허공을 운행하며 온 세상의 모든 별무리를 그 빛으로 압도하듯이.”

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺโน, สทฺโธ ปุริสปุคฺคโล;

สพฺเพ มจฺฉริโน โลเก, จาเคน อติโรจติ.

“그와 같이 계율을 갖추고 믿음 있는 사람은 보시(cāga)로써 세상의 모든 인색한 자들을 압도하느니라.”

‘‘ยถาปิ เมโฆ ถนยํ, วิชฺชุมาลี สตกฺกกุ;

ถลํ นินฺนญฺจ ปูเรติ, อภิวสฺสํ วสุนฺธรํ.

“천둥을 치고 번개를 두르며 수백 개의 구름 봉우리가 비를 내려 대지와 언덕과 골짜기를 가득 채우듯이.”

‘‘เอวํ ทสฺสนสมฺปนฺโน, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก;

มจฺฉรึ อธิคณฺหาติ, ปญฺจฐาเนหิ ปณฺฑิโต.

“이와 같이 지견(dassana)을 갖춘 현명한 정등각자의 제자는 다섯 가지 측면에서 인색한 자를 압도하느니라.”

‘‘อายุนา [Pg.29] ยสสา เจว, วณฺเณน จ สุเขน จ;

ส เว โภคปริพฺยูฬฺโห, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

“수명과 명성, 용모와 안락으로 압도하나니, 그는 진실로 보시를 통해 쌓은 재물로 가득하여 죽어서 천상에서 기뻐하느니라.” 첫 번째 수마나 경 끝.

๒. จุนฺทีสุตฺตํ

2. 준디 경

๓๒. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข จุนฺที ราชกุมารี ปญฺจหิ รถสเตหิ ปญฺจหิ จ กุมาริสเตหิ ปริวุตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข จุนฺที ราชกุมารี ภควนฺตํ เอตทโวจ –

32. 한때 세존께서 왕사성(Rājagaha) 죽림(Veḷuvana)의 가란타니바파(Kalandakanivāpa)에 머무셨다. 그때 준디(Cundī) 공주가 오백 대의 수레와 오백 명의 시녀들에 둘러싸여 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 준디 공주는 세존께 이와 같이 여쭈었다.

‘‘อมฺหากํ, ภนฺเต, ภาตา จุนฺโท นาม ราชกุมาโร, โส เอวมาห – ‘ยเทว โส โหติ อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต, ธมฺมํ สรณํ คโต, สงฺฆํ สรณํ คโต, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคติ’นฺติ. สาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ปุจฺฉามิ – ‘กถํรูเป โข, ภนฺเต, สตฺถริ ปสนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคตึ? กถํรูเป ธมฺเม ปสนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคตึ? กถํรูเป สงฺเฆ ปสนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคตึ? กถํรูเปสุ สีเลสุ ปริปูรการี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคติ’’’นฺติ?

“세존이시여, 저희 오라버니인 준다(Cunda) 왕자는 이렇게 말합니다. ‘여자든 남자든 부처님께 귀의하고, 법에 귀의하고, 승가에 귀의하며, 살생을 멀리하고, 도둑질을 멀리하고, 삿된 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하고, 방일의 원인이 되는 술과 약물을 멀리하는 자는 몸이 무너져 죽은 뒤에 오직 좋은 곳(善趣)에 태어날 뿐, 나쁜 곳(惡趣)에 떨어지지 않는다’라고 합니다. 세존이시여, 제가 세존께 묻나이다. 어떤 분이신 스승께 청정한 믿음을 가져야 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처에 태어나고 악처에 떨어지지 않습니까? 어떤 법에 청정한 믿음을 가져야 합니까? 어떤 승가에 청정한 믿음을 가져야 합니까? 어떤 계율을 온전히 지켜야 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처에 태어나고 악처에 떨어지지 않습니까?”

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญินาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. เย โข, จุนฺทิ, พุทฺเธ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“준디여, 발이 없는 것이든, 발이 둘인 것이든, 발이 넷인 것이든, 발이 많은 것이든, 형체가 있는 것이든, 형체가 없는 것이든, 인식이 있는 것이든, 인식이 없는 것이든, 인식이 있는 것도 없는 것도 아닌 것이든, 그 모든 중생들 가운데 아라한이시며 정등각자이신 여래가 으뜸이라고 불리느니라. 준디여, 부처님께 청정한 믿음을 가진 자는 으뜸인 분께 믿음을 가진 것이요, 으뜸인 분께 믿음을 가진 자에게는 으뜸가는 결과(vipāka)가 따르느니라.”

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, ธมฺมา สงฺขตา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ. เย, จุนฺทิ, อริเย อฏฺฐงฺคิเก มคฺเค ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา, อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“준디여, 형성된 법(saṅkhatā dhammā)들 가운데 성스러운 여덟 가지 도(팔정도)가 으뜸이라고 불리느니라. 준디여, 성스러운 팔정도에 청정한 믿음을 가진 자는 으뜸인 법에 믿음을 가진 것이요, 으뜸인 법에 믿음을 가진 자에게는 으뜸가는 결과가 따르느니라.”

‘‘ยาวตา[Pg.30], จุนฺทิ, ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ – มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโต วฏฺฏุปจฺเฉโท ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. เย โข, จุนฺทิ, วิราเค ธมฺเม ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“준디여, 형성된 것이든 형성되지 않은 것이든 모든 법들 가운데 탐욕의 빛바램(virāgo)이 으뜸이라고 불리느니라. 즉 교만을 꺾고, 갈증을 없애고, 집착을 뿌리 뽑고, 윤회를 끊고, 갈애를 멸하며, 탐욕이 사라지고 소멸한 열반(Nibbāna)이 그것이니라. 준디여, 탐욕이 빛바랜 법에 청정한 믿음을 가진 자는 으뜸인 법에 믿음을 가진 것이요, 으뜸인 법에 믿음을 가진 자에게는 으뜸가는 결과가 따르느니라.”

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, สงฺฆา วา คณา วา, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ – จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. เย โข, จุนฺทิ, สงฺเฆ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“준디여, 무리나 집단이 무엇이든 간에 여래의 제자들의 무리(sāvakasaṅgho)가 으뜸이라고 불리느니라. 즉 네 쌍의 성자, 여덟 단계의 성자들인 세존의 제자 승가는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하며, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅한 세상의 위없는 복밭(puññakkhetta)이니라. 준디여, 승가에 청정한 믿음을 가진 자는 으뜸인 무리에 믿음을 가진 것이요, 으뜸인 무리에 믿음을 가진 자에게는 으뜸가는 결과가 따르느니라.”

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, สีลานิ, อริยกนฺตานิ สีลานิ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ – อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ. เย โข, จุนฺทิ, อริยกนฺเตสุ สีเลสุ ปริปูรการิโน, อคฺเค เต ปริปูรการิโน. อคฺเค โข ปน ปริปูรการีนํ อคฺโค วิปาโก โหตี’’ติ.

“준디여, 계율이 무엇이든 간에 성자들이 기뻐하는 계율(ariyakantāni sīlāni)이 으뜸이라고 불리느니라. 즉 깨어지지 않고, 구멍 나지 않고, 얼룩지지 않고, 뒤섞이지 않으며, 예속되지 않고, 지혜로운 이들이 찬탄하며, 잘못된 견해로 거머쥐지 않고, 삼매에 도움이 되는 계율들이니라. 준디여, 성자들이 기뻐하는 계율을 온전히 지키는 자는 으뜸인 계율을 지키는 것이요, 으뜸인 계율을 지키는 자에게는 으뜸가는 결과가 따르느니라.”

‘‘อคฺคโต เว ปสนฺนานํ, อคฺคํ ธมฺมํ วิชานตํ;

อคฺเค พุทฺเธ ปสนฺนานํ, ทกฺขิเณยฺเย อนุตฺตเร.

“으뜸가는 법을 알아서 으뜸가는 것에 진실로 청정한 믿음을 가진 자들에게, 공양받아 마땅한 위없는 분이신 으뜸가는 부처님께 청정한 믿음을 가진 자들에게,”

‘‘อคฺเค ธมฺเม ปสนฺนานํ, วิราคูปสเม สุเข;

อคฺเค สงฺเฆ ปสนฺนานํ, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร.

“탐욕을 빛바래게 하고 평온을 주며 안락한 으뜸가는 법에 청정한 믿음을 가진 자들에게, 위없는 복밭인 으뜸가는 승가에 청정한 믿음을 가진 자들에게 으뜸가는 결과가 있느니라.”

‘‘อคฺคสฺมึ ทานํ ททตํ, อคฺคํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ;

อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ, ยโส กิตฺติ สุขํ พลํ.

“으뜸가는 대상에게 보시를 베푸는 자에게는 으뜸가는 공덕이 증장하나니, 으뜸가는 수명과 용모, 명성과 찬탄, 행복과 힘이 늘어나느니라.”

‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี, อคฺคธมฺมสมาหิโต;

เทวภูโต มนุสฺโส วา, อคฺคปฺปตฺโต ปโมทตี’’ติ. ทุติยํ;

“으뜸가는 법에 확신을 가지고 으뜸가는 대상에게 보시하는 지혜로운 사람은 천신이 되든 인간이 되든 으뜸가는 상태에 이르러 기뻐하느니라.” 두 번째 준디 경 끝.

๓. อุคฺคหสุตฺตํ

3. 우가하 경

๓๓. เอกํ สมยํ ภควา ภทฺทิเย วิหรติ ชาติยา วเน. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

33. 한때 세존께서 바디야(Bhaddiya)의 자티야(Jātiyā) 숲에 머무셨다. 그때 메나카(Meṇḍaka) 장자의 손자인 우가하(Uggaho)가 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 우가하는 세존께 이와 같이 여쭈었다.

‘‘อธิวาเสตุ [Pg.31] เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย อตฺตจตุตฺโถ ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

“세존이시여, 세존께서는 제자 세 분과 함께 내일 저의 공양을 받아 주소서.” 세존께서는 침묵으로 승낙하셨다. 이에 메나카의 손자 우가하는 세존의 승낙을 알고 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돈 뒤 물러갔다.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อุคฺคหสฺส เมณฺฑกนตฺตุโน นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิมา เม, ภนฺเต, กุมาริโย ปติกุลานิ คมิสฺสนฺติ. โอวทตุ ตาสํ, ภนฺเต, ภควา; อนุสาสตุ ตาสํ, ภนฺเต, ภควา, ยํ ตาสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

그후 세존께서는 그 밤이 지난 뒤 오전에 가사를 입고 발대와 가사를 챙겨 멘다카 장자의 손자인 우까하의 집으로 가셨다. 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 그때 멘다카 장자의 손자 우까하는 세존께 맛있는 음식을 손수 대접하고 충분히 드시게 했다. 그후 멘다카 장자의 손자 우까하는 세존께서 식사를 마치고 발다에서 손을 떼신 것을 알고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 멘다카 장자의 손자 우까하는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 저의 이 딸들이 남편의 집으로 시집을 가게 될 것입니다. 세존이시여, 세존께서는 이 딸들에게 훈계해 주시고 가르쳐 주십시오. 그것이 이들에게 오랫동안 이익과 행복이 되게 해주십시오.”

อถ โข ภควา ตา กุมาริโย เอตทโวจ – ‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ยสฺส โว มาตาปิตโร ภตฺตุโน ทสฺสนฺติ อตฺถกามา หิเตสิโน อนุกมฺปกา อนุกมฺปํ อุปาทาย, ตสฺส ภวิสฺสาม ปุพฺพุฏฺฐายินิโย ปจฺฉานิปาตินิโย กึการปฏิสฺสาวินิโย มนาปจารินิโย ปิยวาทินิโย’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

그러자 세존께서는 그 소녀들에게 이렇게 말씀하셨다. “소녀들아, 그러므로 너희는 여기서 이와 같이 배워야 한다. ‘우리의 이익을 바라고 이익을 구하며 우리를 가엾게 여기는 부모님께서 자애로운 마음으로 우리를 시집보낼 그 남편에 대하여, 우리는 누구보다 먼저 일어나고 나중에 잠자리에 들며, 무엇을 할지 묻고 따르며, 마음에 들게 행동하고, 사랑스럽게 말하는 아내가 되리라.’ 소녀들아, 너희는 이와 같이 배워야 한다.”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เย เต ภตฺตุ ครุโน ภวิสฺสนฺติ มาตาติ วา ปิตาติ วา สมณพฺราหฺมณาติ วา, เต สกฺกริสฺสาม ครุํ กริสฺสาม มาเนสฺสาม ปูเชสฺสาม อพฺภาคเต จ อาสโนทเกน ปฏิปูเชสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

“소녀들아, 그러므로 너희는 여기서 이와 같이 배워야 한다. ‘남편이 공경하는 분들, 즉 어머니나 아버지, 혹은 사문이나 바라문들이 있다면, 우리는 그분들을 공경하고 존경하며 존중하고 숭배할 것이며, 찾아오시는 분들에게는 자리와 물을 드려 정성껏 모시리라.’ 소녀들아, 너희는 이와 같이 배워야 한다.”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เย เต ภตฺตุ อพฺภนฺตรา กมฺมนฺตา อุณฺณาติ วา กปฺปาสาติ วา, ตตฺถ ทกฺขา ภวิสฺสาม อนลสา[Pg.32], ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคตา, อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุ’นฺติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

“소녀들아, 그러므로 너희는 여기서 이와 같이 배워야 한다. ‘양털이나 면화와 같이 남편의 집안일이 있다면, 우리는 그 일에 능숙하고 게으르지 않으며, 그 일을 처리하는 방편을 잘 살펴 스스로 행하고 잘 관리할 수 있는 사람이 되리라.’ 소녀들아, 너희는 이와 같이 배워야 한다.”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘โย โส ภตฺตุ อพฺภนฺตโร อนฺโตชโน ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตสํ กตญฺจ กตโต ชานิสฺสาม อกตญฺจ อกตโต ชานิสฺสาม, คิลานกานญฺจ พลาพลํ ชานิสฺสาม, ขาทนียํ โภชนียญฺจสฺส ปจฺจํเสน สํวิภชิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

“소녀들아, 그러므로 너희는 여기서 이와 같이 배워야 한다. ‘남편의 집안 사람들인 노비나 심부름꾼이나 일꾼들에 대하여, 우리는 그들이 한 일은 한 대로 알고 하지 않은 일은 하지 않은 대로 알며, 아픈 자들의 상태를 잘 살피고, 먹을 것과 마실 것을 각자의 몫에 맞게 나누어 주리라.’ 소녀들아, 너희는 이와 같이 배워야 한다.”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ ภตฺตา อาหริสฺสติ ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, ตํ อารกฺเขน คุตฺติยา สมฺปาเทสฺสาม, ตตฺถ จ ภวิสฺสาม อธุตฺตี อเถนี อโสณฺฑี อวินาสิกาโย’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ. อิเมหิ โข, กุมาริโย, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา มนาปกายิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’’ติ.

“소녀들아, 그러므로 너희는 여기서 이와 같이 배워야 한다. ‘남편이 가져오는 재물이나 곡식이나 은이나 금을 우리는 잘 보호하고 지키며, 그 재물에 대하여 사치하지 않고 도둑질하지 않으며 술에 빠지지 않고 낭비하지 않으리라.’ 소녀들아, 너희는 이와 같이 배워야 한다. 소녀들아, 이 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 마음을 즐겁게 하는 천신들의 무리에 태어난다.”

‘‘โย นํ ภรติ สพฺพทา, นิจฺจํ อาตาปิ อุสฺสุโก;

สพฺพกามหรํ โปสํ, ภตฺตารํ นาติมญฺญติ.

“항상 부지런히 노력하고 정성을 다하여 아내를 부양하는 남편을, 현숙한 아내는 온갖 욕구를 충족시켜 주는 남편이라 여겨 결코 무시하지 않는다.”

‘‘น จาปิ โสตฺถิ ภตฺตารํ, อิสฺสาจาเรน โรสเย;

ภตฺตุ จ ครุโน สพฺเพ, ปฏิปูเชติ ปณฺฑิตา.

“현숙한 아내는 질투 섞인 행동으로 남편을 화나게 하지 않으며, 남편이 존경하는 모든 분을 지혜롭게 받들어 모신다.”

‘‘อุฏฺฐาหิกา อนลสา, สงฺคหิตปริชฺชนา;

ภตฺตุ มนาปํ จรติ, สมฺภตํ อนุรกฺขติ.

“부지런하고 게으르지 않으며 주변 사람들을 잘 보살피고, 남편이 기뻐하도록 행동하며 남편이 모아온 재산을 잘 지킨다.”

‘‘ยา เอวํ วตฺตตี นารี, ภตฺตุฉนฺทวสานุคา;

มนาปา นาม เต เทวา, ยตฺถ สา อุปปชฺชตี’’ติ. ตติยํ;

“이와 같이 남편의 뜻을 따르며 행하는 여인은 ‘마나빠’라 불리는 천신들이 사는 곳에 태어나게 된다.” 제3번째 경이 끝났다.

๔. สีหเสนาปติสุตฺตํ

4. 시하 장군 경

๓๔. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข สีโห เสนาปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.33] ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สีโห เสนาปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สกฺกา นุ โข, ภนฺเต, ภควา สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ ปญฺญาเปตุ’’นฺติ?

34. 한때 세존께서는 웨살리의 마하와나에 있는 구따가라살라에 머무셨다. 그때 시하 장군이 세존께 다가가 인사를 드리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 시하 장군은 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 세존께서는 현생에서 직접 확인할 수 있는 보시의 과보를 설명해 주실 수 있습니까?”

‘‘สกฺกา, สีหา’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘ทายโก, สีห, ทานปติ พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป. ยมฺปิ, สีห, ทายโก ทานปติ พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“시하여, 가능하다.” 세존께서 말씀하셨다. “시하여, 보시하는 자, 보시의 주인은 많은 사람에게 사랑받고 마음에 드는 사람이 된다. 시하여, 보시하는 자가 많은 사람에게 사랑받고 마음에 드는 사람이 된다는 것, 이것이 직접 확인할 수 있는 보시의 과보이다.”

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายกํ ทานปตึ สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ. ยมฺปิ, สีห, ทายกํ ทานปตึ สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“또한 시하여, 보시하는 자에게는 평온한 마음을 가진 선한 사람들이 찾아온다. 시하여, 보시하는 자에게 선한 사람들이 찾아온다는 것, 이것도 직접 확인할 수 있는 보시의 과보이다.”

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายกสฺส ทานปติโน กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. ยมฺปิ, สีห, ทายกสฺส ทานปติโน กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“또한 시하여, 보시하는 자의 훌륭한 명성이 널리 퍼진다. 시하여, 보시하는 자의 훌륭한 명성이 널리 퍼진다는 것, 이것도 직접 확인할 수 있는 보시의 과보이다.”

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายโก ทานปติ ยํ ยเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. ยมฺปิ, สีห, ทายโก ทานปติ ยํ ยเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“또한 시하여, 보시하는 자는 왕족의 모임이나 바라문의 모임이나 장자의 모임이나 사문의 모임 등 어떤 모임에 가더라도 두려움 없이 당당하고 밝은 얼굴로 나아간다. 시하여, 보시하는 자가 어떤 모임에 가더라도 두려움 없이 밝은 얼굴로 나아간다는 것, 이것도 직접 확인할 수 있는 보시의 과보이다.”

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายโก ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. ยมฺปิ, สีห, ทายโก ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ, อิทํ สมฺปรายิกํ ทานผล’’นฺติ.

“또한 시하여, 보시하는 자는 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 시하여, 보시하는 자가 죽은 뒤에 천상 세계에 태어난다는 것, 이것은 내생에 얻게 될 보시의 과보이다.”

เอวํ วุตฺเต สีโห เสนาปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยานิมานิ, ภนฺเต, ภควตา จตฺตาริ สนฺทิฏฺฐิกานิ ทานผลานิ อกฺขาตานิ, นาหํ เอตฺถ ภควโต สทฺธาย คจฺฉามิ; อหํ เปตานิ ชานามิ. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ พหุโน ชนสฺส ปิโย มนาโป. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ; มํ สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ; มยฺหํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สีโห เสนาปติ ทายโก การโก [Pg.34] สงฺฆุปฏฺฐาโก’ติ. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ ยํ ยเทว ปริสํ อุปสงฺกมามิ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมามิ อมงฺกุภูโต. ยานิมานิ, ภนฺเต, ภควตา จตฺตาริ สนฺทิฏฺฐิกานิ ทานผลานิ อกฺขาตานิ, นาหํ เอตฺถ ภควโต สทฺธาย คจฺฉามิ; อหํ เปตานิ ชานามิ. ยญฺจ โข มํ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห – ‘ทายโก, สีห, ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’ติ, เอตาหํ น ชานามิ; เอตฺถ จ ปนาหํ ภควโต สทฺธาย คจฺฉามี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, สีห, เอวเมตํ, สีห! ทายโก ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’’ติ.

이와 같이 말씀하시자, 시하 장군은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “세존이시여, 세존께서 말씀하신 눈앞에서 직접 볼 수 있는 네 가지 보시의 공덕에 대해서, 저는 세존에 대한 믿음으로만 받아들이는 것이 아니라 저 스스로도 그것들을 알고 있습니다. 세존이시여, 시주이자 보시의 주인인 저는 많은 사람에게 사랑받고 호감을 얻습니다. 세존이시여, 시주이자 보시의 주인인 저를 고요한 선우(善友)들이 가까이합니다. 세존이시여, 시주이자 보시의 주인인 저에게 ‘시하 장군은 시주이며, 실천가이고, 승가를 시봉하는 자이다’라는 좋은 명성이 널리 퍼졌습니다. 세존이시여, 시주이자 보시의 주인인 저는 왕족의 회중이든, 바라문의 회중이든, 장자의 회중이든, 사문의 회중이든 어떤 회중에 나아가더라도 두려움 없이 당당하게 나아갑니다. 세존이시여, 세존께서 말씀하신 눈앞에서 직접 볼 수 있는 네 가지 보시의 공덕에 대해서, 저는 세존에 대한 믿음으로만 받아들이는 것이 아니라 저 스스로도 그것들을 알고 있습니다. 그러나 세존이시여, 세존께서 ‘시하여, 시주이자 보시의 주인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처(善處)인 천상 세계에 태어난다’고 말씀하신 것에 대해서는 제가 직접 알지 못합니다. 이 점에 대해서만은 제가 세존에 대한 믿음으로 받아들입니다.” “시하여, 참으로 그러하다. 시하여, 참으로 그러하다! 시주이자 보시의 주인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다.”

‘‘ททํ ปิโย โหติ ภชนฺติ นํ พหู,กิตฺติญฺจ ปปฺโปติ ยโส จ วฑฺฒติ ;

อมงฺกุภูโต ปริสํ วิคาหติ,วิสารโท โหติ นโร อมจฺฉรี.

“베푸는 자는 사랑받으니, 많은 이들이 그를 가까이하고 명성을 얻으며 명예가 드높아지네. 인색함이 없는 사람은 당당하게 회중에 들어가며 확신에 차 있네.”

‘‘ตสฺมา หิ ทานานิ ททนฺติ ปณฺฑิตา,วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สุเขสิโน;

เต ทีฆรตฺตํ ติทิเว ปติฏฺฐิตา,เทวานํ สหพฺยคตา รมนฺติ เต.

“그러므로 행복을 구하는 현자들은 인색함의 때를 벗겨버리고 보시를 행하나니, 그들은 오랜 세월 삼십삼천에 머물며 신들과 함께 어울려 즐거워하네.”

‘‘กตาวกาสา กตกุสลา อิโต จุตา,สยํปภา อนุวิจรนฺติ นนฺทนํ ;

เต ตตฺถ นนฺทนฺติ รมนฺติ โมทเร,สมปฺปิตา กามคุเณหิ ปญฺจหิ;

‘‘กตฺวาน วากฺยํ อสิตสฺส ตาทิโน,รมนฺติ สคฺเค สุคตสฺส สาวกา’’ติ. จตุตฺถํ;

“기회를 얻어 공덕을 쌓은 현자들은 여기서 죽어 스스로 빛을 내며 난다나 숲을 거니네. 그들은 그곳에서 다섯 가지 감각적 욕망을 갖추어 기뻐하고 즐거워하며 환희하네. 갈애가 없고 여여(如如)하신 부덕을 갖춘 분의 말씀을 실천하여, 행복에 이른 분(세존)의 제자들은 천상에서 즐거워하네.” 네 번째 경이 끝났다.

๕. ทานานิสํสสุตฺตํ

5. 보시 공덕 경

๓๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ทาเน อานิสํสา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป; สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท [Pg.35] อพฺภุคฺคจฺฉติ; คิหิธมฺมา อนปคโต โหติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ทาเน อานิสํสา’’ติ.

35. “비구들이여, 보시에는 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 많은 사람에게 사랑받고 호감을 얻으며, 고요한 선우들이 가까이하고, 좋은 명성이 널리 퍼지며, 재가자의 법(오계)에서 벗어나지 않고, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 보시의 다섯 가지 공덕이다.”

‘‘ททมาโน ปิโย โหติ, สตํ ธมฺมํ อนุกฺกมํ;

สนฺโต นํ สทา ภชนฺติ, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

“보시를 행하는 자는 사랑을 받으니, 성자들의 가르침을 따르는 것이라네. 감관을 다스리고 청정범행을 닦는 고요한 분들이 언제나 그를 가까이하네.”

‘‘เต ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺติ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ;

ยํ โส ธมฺมํ อิธญฺญาย, ปรินิพฺพาติ อนาสโว’’ติ. ปญฺจมํ;

“그들은 그에게 모든 괴로움을 없애주는 법을 설해주나니, 그는 이 세상에서 그 법을 깨달아 번뇌 없이 완전한 열반에 드네.” 다섯 번째 경이 끝났다.

๖. กาลทานสุตฺตํ

6. 때에 맞는 보시 경

๓๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, กาลทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? อาคนฺตุกสฺส ทานํ เทติ; คมิกสฺส ทานํ เทติ; คิลานสฺส ทานํ เทติ; ทุพฺภิกฺเข ทานํ เทติ; ยานิ ตานิ นวสสฺสานิ นวผลานิ ตานิ ปฐมํ สีลวนฺเตสุ ปติฏฺฐาเปติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ กาลทานานี’’ติ.

36. “비구들이여, 이 다섯 가지는 때에 맞는 보시(시시보시)이다. 무엇이 다섯인가? 찾아온 손님에게 보시하고, 길을 떠나는 자에게 보시하며, 병든 자에게 보시하고, 기근이 들었을 때 보시하며, 새로 수확한 곡식과 과일을 먼저 계행을 갖춘 분들에게 공양 올리는 것이다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 때에 맞는 보시이다.”

‘‘กาเล ททนฺติ สปฺปญฺญา, วทญฺญู วีตมจฺฉรา;

กาเลน ทินฺนํ อริเยสุ, อุชุภูเตสุ ตาทิสุ.

“지혜롭고 베풀기 좋아하며 인색함이 없는 이들은 적절한 때에 보시를 행하네. 정직하고 여여하신 거룩한 분들에게 적절한 때에 올린 보시는,”}, {

‘‘วิปฺปสนฺนมนา ตสฺส, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา;

เย ตตฺถ อนุโมทนฺติ, เวยฺยาวจฺจํ กโรนฺติ วา;

น เตน ทกฺขิณา อูนา, เตปิ ปุญฺญสฺส ภาคิโน.

맑고 깨끗한 마음으로 적절한 때에 보시를 하면, 그 보시는 풍성해진다. 거기서 기뻐하거나 봉사(웨이야왓짜)를 하는 이들이 있다면, 그로 인해 보시가 줄어들지 않으며 그들 또한 공덕의 몫을 나누어 갖게 된다.

‘‘ตสฺมา ทเท อปฺปฏิวานจิตฺโต, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ. ฉฏฺฐํ;

그러므로 주저함 없는 마음으로 보시한 것이 큰 과보를 맺는 곳에 보시해야 한다. 공덕은 저세상에서 중생들의 의지처가 된다. (여섯 번째 경이 끝났다.)

๙. โภชนสุตฺตํ

9. 음식 경 (보자나 숫타)

๓๗. ‘‘โภชนํ, ภิกฺขเว, ททมาโน ทายโก ปฏิคฺคาหกานํ ปญฺจ ฐานานิ เทติ. กตมานิ ปญฺจ? อายุํ เทติ, วณฺณํ เทติ, สุขํ เทติ, พลํ เทติ, ปฏิภานํ เทติ. อายุํ โข ปน ทตฺวา อายุสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา; วณฺณํ ทตฺวา วณฺณสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา; สุขํ ทตฺวา สุขสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส [Pg.36] วา; พลํ ทตฺวา พลสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา; ปฏิภานํ ทตฺวา ปฏิภานสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. โภชนํ, ภิกฺขเว, ททมาโน ทายโก ปฏิคฺคาหกานํ อิมานิ ปญฺจ ฐานานิ เทตี’’ติ.

37. 비구들이여, 음식을 보시하는 공양주는 수여자들에게 다섯 가지를 주는 것이다. 무엇이 다섯인가? 수명(āyu)을 주고, 용모(vaṇṇa)를 주고, 행복(sukha)을 주고, 힘(bala)을 주고, 지혜(paṭibhāna)를 주는 것이다. 수명을 줌으로써 천상이나 인간계의 수명을 누리게 되고, 용모를 줌으로써 천상이나 인간계의 용모를 누리게 되며, 행복을 줌으로써 천상이나 인간계의 행복을 누리게 되고, 힘을 줌으로써 천상이나 인간계의 힘을 누리게 되며, 지혜를 줌으로써 천상이나 인간계의 지혜를 누리게 된다. 비구들이여, 음식을 보시하는 공양주는 수여자들에게 이 다섯 가지를 주는 것이다.

‘‘อายุโท พลโท ธีโร, วณฺณโท ปฏิภานโท;

สุขสฺส ทาตา เมธาวี, สุขํ โส อธิคจฺฉติ.

수명을 주고 힘을 주며, 용모를 주고 지혜를 주는 현명한 이는 행복의 보시자이다. 지혜로운 그 사람은 행복을 얻는다.

‘‘อายุํ ทตฺวา พลํ วณฺณํ, สุขญฺจ ปฏิภานกํ ;

ทีฆายุ ยสวา โหติ, ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ;

수명과 힘, 용모, 행복과 지혜를 보시함으로써, 그가 태어나는 곳마다 장수하고 명성을 얻게 된다. (일곱 번째 경이 끝났다.)

๘. สทฺธสุตฺตํ

8. 믿음 경 (삿다 숫타)

๓๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, สทฺเธ กุลปุตฺเต อานิสํสา. กตเม ปญฺจ? เย เต, ภิกฺขเว, โลเก สนฺโต สปฺปุริสา เต สทฺธญฺเญว ปฐมํ อนุกมฺปนฺตา อนุกมฺปนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺธญฺเญว ปฐมํ อุปสงฺกมนฺตา อุปสงฺกมนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺธญฺเญว ปฐมํ ปฏิคฺคณฺหนฺตา ปฏิคฺคณฺหนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺธญฺเญว ปฐมํ ธมฺมํ เทเสนฺตา เทเสนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺโธ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สทฺเธ กุลปุตฺเต อานิสํสา.

38. 비구들이여, 믿음이 있는 선남자가 얻는 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 세상의 고요한 선지식들은 가엾이 여길 때 믿음이 없는 자보다 믿음이 있는 자를 먼저 가엾이 여기며, 다가갈 때 믿음이 없는 자보다 믿음이 있는 자에게 먼저 다가가며, 공양을 받을 때 믿음이 없는 자보다 믿음이 있는 자에게서 먼저 받으며, 법을 설할 때 믿음이 없는 자보다 믿음이 있는 자에게 먼저 설한다. 또한 믿음이 있는 자는 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳(선처), 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 믿음이 있는 선남자가 얻는 다섯 가지 공덕이다.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุภูมิยํ จตุมหาปเถ มหานิคฺโรโธ สมนฺตา ปกฺขีนํ ปฏิสรณํ โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุโน ชนสฺส ปฏิสรณํ โหติ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกาน’’นฺติ.

비구들이여, 예를 들어 평탄한 땅 네거리에 서 있는 거대한 니그로다 나무가 사방에서 몰려드는 새들의 의지처가 되는 것과 같다. 비구들이여, 그와 같이 믿음이 있는 선남자는 비구, 비구니, 우바새, 우바이 등 많은 사람들의 의지처가 된다.

‘‘สาขาปตฺตผลูเปโต, ขนฺธิมาว มหาทุโม;

มูลวา ผลสมฺปนฺโน, ปติฏฺฐา โหติ ปกฺขินํ.

가지와 잎과 열매가 무성하고, 줄기가 굵고 뿌리가 깊으며 열매가 풍성한 거목이 새들의 의지처가 되듯이,

‘‘มโนรเม อายตเน, เสวนฺติ นํ วิหงฺคมา;

ฉายํ ฉายตฺถิกา ยนฺติ, ผลตฺถา ผลโภชิโน.

마음이 즐거워지는 그곳에 새들이 모여들고 그 나무를 의지하며 살며, 그늘을 찾는 자들은 그늘로 가고 열매를 먹는 자들은 열매를 취하듯이,

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺนํ, สทฺธํ ปุริสปุคฺคลํ;

นิวาตวุตฺตึ อตฺถทฺธํ, โสรตํ สขิลํ มุทุํ.

그와 같이 계율을 갖추고 믿음이 있으며, 겸손하고 거만하지 않으며, 온화하고 친절하며 부드러운 사람을,

‘‘วีตราคา [Pg.37] วีตโทสา, วีตโมหา อนาสวา;

ปุญฺญกฺเขตฺตานิ โลกสฺมึ, เสวนฺติ ตาทิสํ นรํ.

탐욕과 분노와 어리석음이 사라지고 번뇌가 다하여, 세상의 복전이 된 아라한들은 그러한 사람을 가까이한다.

‘‘เต ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺติ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ;

ยํ โส ธมฺมํ อิธญฺญาย, ปรินิพฺพาติ อนาสโว’’ติ. อฏฺฐมํ;

그들은 그에게 모든 괴로움을 없애 주는 법을 설한다. 그는 이 세상에서 그 법을 알아 번뇌가 없는 자가 되어 완전한 열반에 든다. 여덟 번째 경이 끝났다.

๙. ปุตฺตสุตฺตํ

9. 아들 경

๓๙. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ สมฺปสฺสนฺตา มาตาปิตโร ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ กุเล ชายมานํ. กตมานิ ปญฺจ? ภโต วา โน ภริสฺสติ; กิจฺจํ วา โน กริสฺสติ; กุลวํโส จิรํ ฐสฺสติ; ทายชฺชํ ปฏิปชฺชิสฺสติ; อถ วา ปน เปตานํ กาลงฺกตานํ ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสตีติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ฐานานิ สมฺปสฺสนฺตา มาตาปิตโร ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ กุเล ชายมาน’’นฺติ.

39. 비구들이여, 부모는 가문에 태어나는 자식을 보며 다섯 가지 이유를 고려하여 자식을 원한다. 무엇이 다섯인가? ‘우리가 길러준 자식이 우리를 봉양할 것이다. 우리의 의무를 다할 것이다. 가문의 전통이 오래 유지될 것이다. 유산을 물려받을 것이다. 혹은 세상을 떠난 우리를 위해 보시를 하여 그 공덕을 회향할 것이다.’라는 것이다. 비구들이여, 부모는 가문에 태어나는 자식을 보며 이러한 다섯 가지 이유를 고려하여 자식을 원한다.

‘‘ปญฺจ ฐานานิ สมฺปสฺสํ, ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

ภโต วา โน ภริสฺสติ, กิจฺจํ วา โน กริสฺสติ.

현명한 부모는 다섯 가지 이유를 고려하여 자식을 원한다. ‘우리가 길러준 그가 우리를 봉양할 것이요, 우리의 의무를 다할 것이다.

‘‘กุลวํโส จิรํ ติฏฺเฐ, ทายชฺชํ ปฏิปชฺชติ;

อถ วา ปน เปตานํ, ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสติ.

가문의 전통이 오래 유지되게 하고, 유산을 물려받을 것이며, 혹은 세상을 떠난 우리를 위해 보시를 하여 그 공덕을 회향할 것이다.’

‘‘ฐานาเนตานิ สมฺปสฺสํ, ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

ตสฺมา สนฺโต สปฺปุริสา, กตญฺญู กตเวทิโน.

이러한 이유들을 고려하여 현명한 부모는 자식을 원한다. 그러므로 은혜를 알고 은혜를 갚을 줄 아는 고요하고 선한 자식들은,

‘‘ภรนฺติ มาตาปิตโร, ปุพฺเพ กตมนุสฺสรํ;

กโรนฺติ เนสํ กิจฺจานิ, ยถา ตํ ปุพฺพการินํ.

과거에 부모님이 해주신 은혜를 기억하며 부모님을 봉양한다. 과거에 자신에게 은혜를 베푼 분들에게 하듯이 부모님의 의무를 다해 드린다.

‘‘โอวาทการี ภตโปสี, กุลวํสํ อหาปยํ;

สทฺโธ สีเลน สมฺปนฺโน, ปุตฺโต โหติ ปสํสิโย’’ติ. นวมํ;

부모님의 가르침을 따르고, 부모님을 봉양하며, 가문의 전통을 쇠퇴하지 않게 하고, 믿음이 있고 계행을 갖춘 자식은 칭송받아 마땅하다. 아홉 번째 경이 끝났다.

๑๐. มหาสาลปุตฺตสุตฺตํ

10. 큰 사라나무 아들 경

๔๐. ‘‘หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ. กตมาหิ ปญฺจหิ? สาขาปตฺตปลาเสน วฑฺฒนฺติ; ตเจน วฑฺฒนฺติ; ปปฏิกาย วฑฺฒนฺติ; เผคฺคุนา วฑฺฒนฺติ; สาเรน วฑฺฒนฺติ. หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา อิมาหิ ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สทฺธํ กุลปุตฺตํ นิสฺสาย อนฺโตชโน ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒติ. กตมาหิ [Pg.38] ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ; สีเลน วฑฺฒติ; สุเตน วฑฺฒติ; จาเคน วฑฺฒติ; ปญฺญาย วฑฺฒติ. สทฺธํ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตํ นิสฺสาย อนฺโตชโน อิมาหิ ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒตี’’ติ.

40. 비구들이여, 히말라야 산맥의 왕을 의지하여 큰 사라나무들은 다섯 가지 성장으로 자라난다. 무엇이 다섯인가? 가지와 잎사귀로 자라고, 겉껍질로 자라며, 속껍질로 자라고, 변재로 자라며, 심재로 자란다. 비구들이여, 히말라야 산맥의 왕을 의지하여 큰 사라나무들이 이 다섯 가지 성장으로 자라나듯이, 이와 같이 비구들이여, 믿음 있는 가문의 아들을 의지하여 집안 사람들은 다섯 가지 성장으로 자라난다. 무엇이 다섯인가? 믿음으로 자라고, 계행으로 자라며, 배움으로 자라고, 보시로 자라며, 지혜로 자란다. 비구들이여, 믿음 있는 가문의 아들을 의지하여 집안 사람들은 이 다섯 가지 성장으로 자라난다.

‘‘ยถา หิ ปพฺพโต เสโล, อรญฺญสฺมึ พฺรหาวเน;

ตํ รุกฺขา อุปนิสฺสาย, วฑฺฒนฺเต เต วนปฺปตี.

마치 거대한 숲속의 바위산을 의지하여 숲의 제왕인 나무들이 자라나듯이,

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺนํ, สทฺธํ กุลปุตฺตํ อิมํ ;

อุปนิสฺสาย วฑฺฒนฺติ, ปุตฺตทารา จ พนฺธวา;

อมจฺจา ญาติสงฺฆา จ, เย จสฺส อนุชีวิโน.

그와 같이 계행을 갖추고 믿음 있는 이 가문의 아들을 의지하여, 처자와 친지들, 동료와 친족들, 그리고 그를 의지해 살아가는 사람들이 자라난다.

‘‘ตฺยสฺส สีลวโต สีลํ, จาคํ สุจริตานิ จ;

ปสฺสมานานุกุพฺพนฺติ, เย ภวนฺติ วิจกฺขณา.

안목이 있는 사람들은 그 계행 있는 자의 계율과 보시와 선행을 보고 그를 본받아 실천한다.

‘‘อิมํ ธมฺมํ จริตฺวาน, มคฺคํ สุคติคามินํ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. ทสมํ;

선처로 인도하는 길인 이 법을 닦아서, 그들은 천상 세계에서 기뻐하며 원하는 욕락을 누리며 즐거워한다. 열 번째 경이 끝났다.

สุมนวคฺโค จตุตฺโถ.

네 번째 수마나 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약송은 다음과 같다.

สุมนา จุนฺที อุคฺคโห, สีโห ทานานิสํสโก;

กาลโภชนสทฺธา จ, ปุตฺตสาเลหิ เต ทสาติ.

수마나, 춘디, 우가하, 시하, 보시의 공덕, 때에 맞는 보시, 음식, 믿음, 아들, 사라나무로 이들이 열 가지이다.

๕. มุณฺฑราชวคฺโค

5. 문다 왕 품

๑. อาทิยสุตฺตํ

1. 재물 활용 경

๔๑. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจิเม, คหปติ, โภคานํ อาทิยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ [Pg.39] ปริหรติ; มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ; ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. อยํ ปฐโม โภคานํ อาทิโย.

41. 한때 세존께서는 사왓티의 제타 숲, 아나타삔디카 원림에 머무셨다. 그때 아나타삔디카 장자가 세존께 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 아나타삔디카 장자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. “장자여, 재물을 사용하는 다섯 가지 방법이 있다. 무엇이 다섯인가? 장자여, 여기 성스러운 제자는 근면한 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 땀 흘려 장만하고, 법답게 법으로 얻은 재물로 자신을 행복하게 하고 즐겁게 하며 올바르게 행복을 지킨다. 부모님을 행복하게 하고 즐겁게 하며 올바르게 행복을 지켜 드린다. 처자와 노비와 일꾼들을 행복하게 하고 즐겁게 하며 올바르게 행복을 지킨다. 이것이 첫 번째 재물 활용 방법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. อยํ ทุติโย โภคานํ อาทิโย.

“장자여, 또한 성스러운 제자는 근면한 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 땀 흘려 장만하고, 법답게 법으로 얻은 재물로 친구와 동료들을 행복하게 하고 즐겁게 하며 올바르게 행복을 지킨다. 이것이 두 번째 재물 활용 방법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ยา ตา โหนฺติ อาปทา – อคฺคิโต วา อุทกโต วา ราชโต วา โจรโต วา อปฺปิยโต วา ทายาทโต – ตถารูปาสุ อาปทาสุ โภเคหิ ปริโยธาย วตฺตติ, โสตฺถึ อตฺตานํ กโรติ. อยํ ตติโย โภคานํ อาทิโย.

“장자여, 또한 성스러운 제자는 근면한 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 땀 흘려 장만하고, 법답게 법으로 얻은 재물로 불이나 물, 왕이나 도둑, 혹은 미워하는 상속자로부터 생길 수 있는 그러한 재난에 대비하여 재물로 방비하고 자신을 안전하게 보호한다. 이것이 세 번째 재물 활용 방법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปญฺจพลึ กตฺตา โหติ. ญาติพลึ, อติถิพลึ, ปุพฺพเปตพลึ, ราชพลึ, เทวตาพลึ – อยํ จตุตฺโถ โภคานํ อาทิโย.

“장자여, 또한 성스러운 제자는 근면한 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 땀 흘려 장만하고, 법답게 법으로 얻은 재물로 다섯 가지 헌신(bali)을 행한다. 친지에 대한 헌신, 손님에 대한 헌신, 조상에 대한 헌신, 왕에 대한 헌신, 천신에 대한 헌신이다. 이것이 네 번째 재물 활용 방법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ เย เต สมณพฺราหฺมณา มทปฺปมาทา ปฏิวิรตา ขนฺติโสรจฺเจ นิวิฏฺฐา เอกมตฺตานํ ทเมนฺติ เอกมตฺตานํ สเมนฺติ เอกมตฺตานํ ปรินิพฺพาเปนฺติ, ตถารูเปสุ สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. อยํ ปญฺจโม โภคานํ อาทิโย. อิเม โข, คหปติ, ปญฺจ โภคานํ อาทิยา.

“장자여, 또한 성스러운 제자는 근면한 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 땀 흘려 장만하고, 법답게 법으로 얻은 재물로, 자만과 방일에서 벗어나 인내와 유순함에 머물며, 스스로를 길들이고 평온하게 하며 열반에 이르게 하는 사문과 바라문들에게, 천상으로 인도하고 행복한 결과를 가져오며 천상에 태어나게 하는 고귀한 보시를 올린다. 이것이 다섯 번째 재물 활용 방법이다. 장자여, 이것이 재물을 사용하는 다섯 가지 방법이다.”

‘‘ตสฺส เจ, คหปติ, อริยสาวกสฺส อิเม ปญฺจ โภคานํ อาทิเย อาทิยโต โภคา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘เย วต โภคานํ อาทิยา เต จาหํ อาทิยามิ โภคา จ เม ปริกฺขยํ คจฺฉนฺตี’ติ. อิติสฺส โหติ อวิปฺปฏิสาโร. ตสฺส เจ, คหปติ, อริยสาวกสฺส อิเม ปญฺจ โภคานํ อาทิเย อาทิยโต โภคา อภิวฑฺฒนฺติ[Pg.40], ตสฺส เอวํ โหติ – ‘เย วต โภคานํ อาทิยา เต จาหํ อาทิยามิ โภคา จ เม อภิวฑฺฒนฺตี’ติ. อิติสฺส โหติ อุภเยเนว อวิปฺปฏิสาโร’’ติ.

“장자여, 만일 성스러운 제자가 이 다섯 가지 방법으로 재물을 사용했음에도 재산이 줄어든다면, 그는 이렇게 생각한다. ‘참으로 재물을 사용하는 방법대로 사용하였으나 내 재산이 줄어들었다.’라고 생각하며 후회함이 없다. 장자여, 만일 성스러운 제자가 이 다섯 가지 방법으로 재물을 사용하여 재산이 늘어난다면, 그는 이렇게 생각한다. ‘참으로 재물을 사용하는 방법대로 사용하였고 내 재산도 늘어났다.’라고 생각한다. 이와 같이 그는 두 가지 경우 모두에서 후회함이 없다.”

‘‘ภุตฺตา โภคา ภตา ภจฺจา, วิติณฺณา อาปทาสุ เม;

อุทฺธคฺคา ทกฺขิณา ทินฺนา, อโถ ปญฺจพลีกตา;

อุปฏฺฐิตา สีลวนฺโต, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

“나는 재물을 누렸고, 부양해야 할 이들을 부양했으며, 재난 또한 극복했습니다. 드높은 보시를 베풀었으며, 또한 다섯 가지 헌신(pañcabalī)을 행했습니다. 계를 갖추고 자제하며 청정한 삶을 사는 이들을 공양했습니다.”

‘‘ยทตฺถํ โภคํ อิจฺเฉยฺย, ปณฺฑิโต ฆรมาวสํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, กตํ อนนุตาปิยํ.

“현자가 가정을 이루고 살면서 재물을 바라는 그 목적을 나는 이미 이루었으니, 다시 후회하지 않을 일을 행했습니다.”

‘‘เอตํ อนุสฺสรํ มจฺโจ, อริยธมฺเม ฐิโต นโร;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

“이것을 거듭 생각하며 성스러운 법(Ariya-dhamma)에 머무는 사람은 이 세상에서 찬탄을 받고, 죽어서는 천상에서 기뻐합니다.” (첫 번째 경전)

๒. สปฺปุริสสุตฺตํ

2. 삿뿌리사 경 (선한 사람의 경)

๔๒. ‘‘สปฺปุริโส, ภิกฺขเว, กุเล ชายมาโน พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มาตาปิตูนํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ปุตฺตทารสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ทาสกมฺมกรโปริสสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มิตฺตามจฺจานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; สมณพฺราหฺมณานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ.

42. “비구들이여, 한 가문에 선한 사람이 태어나는 것은 많은 사람의 이익과 복지와 행복을 위함입니다. 부모의 이익과 복지와 행복을 위함이며, 처자식의 이익과 복지와 행복을 위함이며, 노비와 일꾼과 하인들의 이익과 복지와 행복을 위함이며, 친구와 동료들의 이익과 복지와 행복을 위함이며, 사문과 바라문들의 이익과 복지와 행복을 위함입니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาเมโฆ สพฺพสสฺสานิ สมฺปาเทนฺโต พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส กุเล ชายมาโน พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มาตาปิตูนํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ปุตฺตทารสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ทาสกมฺมกรโปริสสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มิตฺตามจฺจานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; สมณพฺราหฺมณานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหตี’’ติ.

“비구들이여, 마치 커다란 비구름이 모든 곡식을 잘 자라게 하여 많은 사람의 이익과 복지와 행복을 위함과 같이, 비구들이여, 이와 같이 선한 사람이 가문에 태어나는 것은 많은 사람의 이익과 복지와 행복을 위함입니다. 부모의 이익과 복지와 행복을 위함이며, 처자식의 이익과 복지와 행복을 위함이며, 노비와 일꾼과 하인들의 이익과 복지와 행복을 위함이며, 친구와 동료들의 이익과 복지와 행복을 위함이며, 사문과 바라문들의 이익과 복지와 행복을 위함입니다.”

‘‘หิโต พหุนฺนํ ปฏิปชฺช โภเค, ตํ เทวตา รกฺขติ ธมฺมคุตฺตํ;

พหุสฺสุตํ สีลวตูปปนฺนํ, ธมฺเม ฐิตํ น วิชหติ กิตฺติ.

“많은 이의 이익을 위해 재물을 운용하고 법에 의해 보호받는 그를 신들이 수호합니다. 널리 배우고 계와 규범을 갖추어 법에 머무는 이에게서는 명성이 떠나지 않습니다.”

‘‘ธมฺมฏฺฐํ [Pg.41] สีลสมฺปนฺนํ, สจฺจวาทึ หิรีมนํ;

เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว, โก ตํ นินฺทิตุมรหติ;

เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ, พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโต’’ติ. ทุติยํ;

“법에 머물고 계를 구족하며, 진실을 말하고 부끄러움을 아는 마음을 가진 자를, 마치 잠부 강의 순금(Jambonada)과 같은 그를 누가 감히 비난하겠습니까? 신들도 그를 찬탄하고 범천 또한 찬탄합니다.” (두 번째 경전)

๓. อิฏฺฐสุตฺตํ

3. 잇따 경 (원하는 것의 경)

๔๓. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

43. 그때 아나타삔디까 장자가 세존께서 계신 곳으로 다가가 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 아나타삔디까 장자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨습니다.

‘‘ปญฺจิเม, คหปติ, ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อายุ, คหปติ, อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; วณฺโณ อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; สุขํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ ทุลฺลภํ โลกสฺมึ; ยโส อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; สคฺคา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. อิเม โข, คหปติ, ปญฺจ ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ.

“장자여, 세상에서 얻기 힘들고 원하고 즐겁고 마음에 드는 다섯 가지 법이 있습니다. 무엇이 다섯입니까? 수명은 세상에서 원하고 즐겁고 마음에 들지만 얻기 힘든 것입니다. 용모는 세상에서 원하고 즐겁고 마음에 들지만 얻기 힘든 것입니다. 행복은 세상에서 원하고 즐겁고 마음에 들지만 얻기 힘든 것입니다. 명성은 세상에서 원하고 즐겁고 마음에 들지만 얻기 힘든 것입니다. 천상은 세상에서 원하고 즐겁고 마음에 들지만 얻기 힘든 것입니다. 장자여, 이것들이 세상에서 원하고 즐겁고 마음에 들지만 얻기 힘든 다섯 가지 법입니다.”

‘‘อิเมสํ โข, คหปติ, ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ น อายาจนเหตุ วา ปตฺถนาเหตุ วา ปฏิลาภํ วทามิ. อิเมสํ โข, คหปติ, ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ อายาจนเหตุ วา ปตฺถนาเหตุ วา ปฏิลาโภ อภวิสฺส, โก อิธ เกน หาเยถ?

“장자여, 세상에서 원하고 즐겁고 마음에 들며 얻기 힘든 이 다섯 가지 법에 대하여, 나는 기원하거나 바라는 것만으로 그것을 얻는다고 말하지 않습니다. 장자여, 만일 기원하거나 바라는 것만으로 이 다섯 가지 법을 얻을 수 있다면, 이 세상에 누가 무엇을 잃겠습니까?”

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก อายุกาโม อายุํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา อายุสฺส วาปิ เหตุ. อายุกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน อายุสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. อายุสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา อายุปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ อายุสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

“장자여, 수명을 원하는 성스러운 제자는 수명을 얻기 위해 기원하거나 즐거워하고만 있어서는 안 됩니다. 장자여, 수명을 원하는 성스러운 제자는 수명을 얻는 데 도움이 되는 실천(paṭipadā)을 닦아야 합니다. 수명을 얻는 데 도움이 되는 실천을 닦음으로써 수명을 얻게 되니, 그는 천상의 수명이든 인간의 수명이든 수명을 얻게 됩니다.”

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก วณฺณกาโม วณฺณํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา วณฺณสฺส วาปิ เหตุ. วณฺณกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน วณฺณสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. วณฺณสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา วณฺณปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ วณฺณสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

“장자여, 용모를 원하는 성스러운 제자는 용모를 얻기 위해 기원하거나 즐거워하고만 있어서는 안 됩니다. 장자여, 용모를 원하는 성스러운 제자는 용모를 얻는 데 도움이 되는 실천을 닦아야 합니다. 용모를 얻는 데 도움이 되는 실천을 닦음으로써 용모를 얻게 되니, 그는 천상의 용모든 인간의 용모든 용모를 얻게 됩니다.”

‘‘น [Pg.42] โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก สุขกาโม สุขํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา สุขสฺส วาปิ เหตุ. สุขกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน สุขสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. สุขสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา สุขปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ สุขสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

“장자여, 행복을 원하는 성스러운 제자는 행복을 얻기 위해 기원하거나 즐거워하고만 있어서는 안 됩니다. 장자여, 행복을 원하는 성스러운 제자는 행복을 얻는 데 도움이 되는 실천을 닦아야 합니다. 행복을 얻는 데 도움이 되는 실천을 닦음으로써 행복을 얻게 되니, 그는 천상의 행복이든 인간의 행복이든 행복을 얻게 됩니다.”

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก ยสกาโม ยสํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา ยสสฺส วาปิ เหตุ. ยสกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน ยสสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. ยสสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา ยสปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ ยสสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

“장자여, 명성을 원하는 성스러운 제자는 명성을 얻기 위해 기원하거나 즐거워하고만 있어서는 안 됩니다. 장자여, 명성을 원하는 성스러운 제자는 명성을 얻는 데 도움이 되는 실천을 닦아야 합니다. 명성을 얻는 데 도움이 되는 실천을 닦음으로써 명성을 얻게 되니, 그는 천상의 명성이든 인간의 명성이든 명성을 얻게 됩니다.”

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก สคฺคกาโม สคฺคํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา สคฺคานํ วาปิ เหตุ. สคฺคกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน สคฺคสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. สคฺคสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา สคฺคปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ สคฺคาน’’นฺติ.

“장자여, 천상을 원하는 성스러운 제자는 천상을 얻기 위해 기원하거나 즐거워하고만 있어서는 안 됩니다. 장자여, 천상을 원하는 성스러운 제자는 천상을 얻는 데 도움이 되는 실천을 닦아야 합니다. 천상을 얻는 데 도움이 되는 실천을 닦음으로써 천상을 얻게 되니, 그는 천상을 얻게 됩니다.”

‘‘อายุํ วณฺณํ ยสํ กิตฺตึ, สคฺคํ อุจฺจากุลีนตํ;

รติโย ปตฺถยาเนน, อุฬารา อปราปรา.

“수명과 용모, 명성과 명예, 천상과 고귀한 가문을 바라고, 거듭되는 위대하고 고귀한 즐거움을 바라는 사람은,”

‘‘อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ, ปุญฺญกิริยาสุ ปณฺฑิตา;

‘‘อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ, อธิคณฺหาติ ปณฺฑิโต.

“현자들은 공덕을 쌓는 일에 방일하지 않음(불방일)을 찬탄합니다. 방일하지 않는 현자는 두 가지 이익을 모두 얻습니다.”

‘‘ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ โย อตฺโถ, โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ. ตติยํ;

“현세에서의 이익과 내세에서의 이익입니다. 이 두 가지 이익을 성취하였기에 지혜로운 이를 현자라고 부릅니다.” (세 번째 경전)

๔. มนาปทายีสุตฺตํ

4. 마나빠다이 경 (마음에 드는 것을 보시하는 자의 경)

๔๔. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อุคฺคสฺส คหปติโน เวสาลิกสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา [Pg.43] เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก ภควนฺตํ เอตทโวจ –

44. 한때 세존께서는 웨살리의 마하와나에 있는 중각강당에 머무셨습니다. 그때 세존께서는 오전 일찍 옷을 갈아입으시고 발우와 가사를 갖추어 웨살리의 우가 장자의 집으로 가셨습니다. 가셔서 마련된 자리에 앉으셨습니다. 그러자 웨살리의 우가 장자가 세존께 다가가 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 웨살리의 우가 장자는 세존께 이렇게 여쭈었습니다.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปํ เม, ภนฺเต, สาลปุปฺผกํ ขาทนียํ; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“세존이시여, 저는 세존의 면전에서 이것을 직접 들었고 면전에서 직접 받아 지녔습니다. ‘기분 좋은 것을 보시하는 자는 기분 좋은 것을 얻는다’라고 말입니다. 세존이시여, 저의 살라 꽃 모양의 과자는 참으로 기분 좋은 것입니다. 세존께서는 저를 가련히 여기시어 이 과자를 받아 주소서.” 세존께서는 가련히 여기시는 마음으로 그것을 받으셨다.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปํ เม, ภนฺเต, สมฺปนฺนโกลกํ สูกรมํสํ ; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“세존이시여, 저는 세존의 면전에서 이것을 직접 들었고 면전에서 직접 받아 지녔습니다. ‘기분 좋은 것을 보시하는 자는 기분 좋은 것을 얻는다’라고 말입니다. 세존이시여, 저의 대추를 곁들인 돼지고기 요리는 참으로 기분 좋은 것입니다. 세존께서는 저를 가련히 여기시어 이 돼지고기 요리를 받아 주소서.” 세존께서는 가련히 여기시는 마음으로 그것을 받으셨다.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปํ เม, ภนฺเต, นิพฺพตฺตเตลกํ นาลิยสากํ; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“세존이시여, 저는 세존의 면전에서 이것을 직접 들었고 면전에서 직접 받아 지녔습니다. ‘기분 좋은 것을 보시하는 자는 기분 좋은 것을 얻는다’라고 말입니다. 세존이시여, 저의 기름에 볶은 미나리 채소 요리는 참으로 기분 좋은 것입니다. 세존께서는 저를 가련히 여기시어 이 채소 요리를 받아 주소서.” 세존께서는 가련히 여기시는 마음으로 그것을 받으셨다.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาโป เม, ภนฺเต, สาลีนํ โอทโน วิจิตกาฬโก อเนกสูโป อเนกพฺยญฺชโน; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“세존이시여, 저는 세존의 면전에서 이것을 직접 들었고 면전에서 직접 받아 지녔습니다. ‘기분 좋은 것을 보시하는 자는 기분 좋은 것을 얻는다’라고 말입니다. 세존이시여, 저의 검은 쌀을 골라내고 여러 가지 국과 반찬을 곁들인 이 살리 쌀밥은 참으로 기분 좋은 것입니다. 세존께서는 저를 가련히 여기시어 이 살리 쌀밥을 받아 주소서.” 세존께서는 가련히 여기시는 마음으로 그것을 받으셨다.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปานิ เม, ภนฺเต, กาสิกานิ วตฺถานิ; ตานิ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“세존이시여, 저는 세존의 면전에서 이것을 직접 들었고 면전에서 직접 받아 지녔습니다. ‘기분 좋은 것을 보시하는 자는 기분 좋은 것을 얻는다’라고 말입니다. 세존이시여, 저의 카시산 옷감들은 참으로 기분 좋은 것들입니다. 세존께서는 저를 가련히 여기시어 이 옷감들을 받아 주소서.” 세존께서는 가련히 여기시는 마음으로 그것을 받으셨다.

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาโป เม, ภนฺเต, ปลฺลงฺโก โคนกตฺถโต ปฏลิกตฺถโต กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรโณ สอุตฺตรจฺฉโท อุภโตโลหิตกูปธาโน. อปิ จ, ภนฺเต, มยมฺเปตํ ชานาม – ‘เนตํ ภควโต กปฺปตี’ติ. อิทํ เม, ภนฺเต, จนฺทนผลกํ อคฺฆติ อธิกสตสหสฺสํ; ตํ เม ภควา [Pg.44] ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย. อถ โข ภควา อุคฺคํ คหปตึ เวสาลิกํ อิมินา อนุโมทนีเยน อนุโมทิ –

“세존이시여, 저는 세존의 면전에서 이것을 직접 들었고 면전에서 직접 받아 지녔습니다. ‘기분 좋은 것을 보시하는 자는 기분 좋은 것을 얻는다’라고 말입니다. 세존이시여, 긴 털이 있는 양모 담요를 깔고, 꽃무늬가 있는 양모 담요를 깔고, 카달리 사슴 가죽으로 된 귀한 깔개를 깔고, 덮개가 있고 양쪽에 빨간 베개가 놓인 이 침상은 참으로 기분 좋은 것입니다. 그러나 세존이시여, 저희 또한 이것이 세존께는 적절하지 않은 것임을 알고 있습니다. 세존이시여, 저의 이 전단향나무 판은 십만 냥 이상의 가치가 나갑니다. 세존께서는 저를 가련히 여기시어 이것을 받아 주소서.” 세존께서는 가련히 여기시는 마음으로 그것을 받으셨다. 그 후 세존께서는 웨살리의 우까 장자에게 다음과 같은 축원의 게송을 읊어 주셨다.

‘‘มนาปทายี ลภเต มนาปํ,โย อุชฺชุภูเตสุ ททาติ ฉนฺทสา;

อจฺฉาทนํ สยนมนฺนปานํ,นานาปฺปการานิ จ ปจฺจยานิ.

“기분 좋은 것을 보시하는 자는 기분 좋은 것을 얻나니, 올곧은 분들에게 기쁜 마음으로 의복과 침상, 음식과 마실 것, 그리고 다양한 필수품들을 보시하는 자는 그러하다.

‘‘จตฺตญฺจ มุตฺตญฺจ อนุคฺคหีตํ,เขตฺตูปเม อรหนฺเต วิทิตฺวา;

โส ทุจฺจชํ สปฺปุริโส จชิตฺวา,มนาปทายี ลภเต มนาป’’นฺติ.

복전과 같은 아라한들을 알아보고, 탐착 없이 아낌없이 보시하니, 그 선한 사람은 버리기 어려운 것을 버리고서 기분 좋은 것을 보시하여 기분 좋은 것을 얻는다.”

อถ โข ภควา อุคฺคํ คหปตึ เวสาลิกํ อิมินา อนุโมทนีเยน อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

그 후 세존께서는 웨살리의 우까 장자에게 이 축원의 게송으로 축원하신 뒤 자리에서 일어나 떠나셨다.

อถ โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก อปเรน สมเยน กาลมกาสิ. กาลงฺกโต จ อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปชฺชิ. เตน โข ปน สมเยน ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อุคฺโค เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข อุคฺคํ เทวปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ เต, อุคฺค, ยถาธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘ตคฺฆ เม, ภควา, ยถาธิปฺปาโย’’ติ. อถ โข ภควา อุคฺคํ เทวปุตฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

그 후 웨살리의 우까 장자는 시간이 흐른 뒤 목숨을 마쳤다. 목숨을 마친 뒤 우까 장자는 어떤 의성신(마음으로 이루어진 몸)으로 태어났다. 그때 세존께서는 사왓티의 제타 숲 아나타삔디까 원림에 머물고 계셨다. 그때 우까 천자가 밤이 깊었을 때 아주 뛰어난 광채로 제타 숲 전체를 밝히며 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 우까 천자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. “우까여, 그대가 원하던 바대로 이루어졌는가?” “세존이시여, 참으로 제가 원하던 바대로 이루어졌습니다.” 그러자 세존께서는 우까 천자에게 게송으로 말씀하셨다.

‘‘มนาปทายี ลภเต มนาปํ,อคฺคสฺส ทาตา ลภเต ปุนคฺคํ;

วรสฺส ทาตา วรลาภิ โหติ,เสฏฺฐํ ทโท เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ.

“기분 좋은 것을 보시하는 자는 기분 좋은 것을 얻고, 최상의 것을 보시하는 자는 다시 최상의 것을 얻으며, 훌륭한 것을 보시하는 자는 훌륭한 것을 얻고, 으뜸가는 것을 보시하는 자는 으뜸가는 곳에 이른다.

‘‘โย [Pg.45] อคฺคทายี วรทายี, เสฏฺฐทายี จ โย นโร;

ทีฆายุ ยสวา โหติ, ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ;

최상의 것을 보시하고 훌륭한 것을 보시하며, 으뜸가는 것을 보시하는 사람은 어디에 태어나든지 장수하고 명성을 얻게 된다.” 제4장 끝.

๕. ปุญฺญาภิสนฺทสุตฺตํ

5. 공덕의 흐름 경

๔๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ.

45. “비구들이여, 다섯 가지 공덕의 흐름, 선의 흐름이 있으니, 이는 행복을 가져오고 천상에 이르게 하며 행복한 결과를 가져오고 천상으로 인도하여, 원하는 바, 즐거운 바, 마음에 드는 바, 이익과 행복으로 이끈다.

‘‘กตเม ปญฺจ? ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จีวรํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ.

무엇이 다섯인가? 비구들이여, 어떤 비구가 누군가의 가사를 수용하면서 무량한 마음의 삼매에 들어 머문다면, 그 보시자에게는 무량한 공덕의 흐름, 선의 흐름이 생겨나 행복을 가져오고 천상에 이르게 하며 행복한 결과를 가져오고 천상으로 인도하여, 원하는 바, 즐거운 바, 마음에 드는 바, 이익과 행복으로 이끈다.

‘‘ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชมาโน…เป… ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหารํ ปริภุญฺชมาโน…เป… ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มญฺจปีฐํ ปริภุญฺชมาโน…เป….

비구들이여, 어떤 비구가 누군가의 탁발 음식을 수용하면서... (중략) ... 어떤 비구가 누군가의 사원을 수용하면서... (중략) ... 어떤 비구가 누군가의 침상과 의자를 수용하면서... (중략) ...

‘‘ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ.

비구들이여, 어떤 비구가 누군가의 병자를 위한 필수품과 의약품을 수용하면서 무량한 마음의 삼매에 들어 머문다면, 그 보시자에게는 무량한 공덕의 흐름, 선의 흐름이 생겨나 행복을 가져오고 천상에 이르게 하며 행복한 결과를 가져오고 천상으로 인도하여, 원하는 바, 즐거운 바, 마음에 드는 바, 이익과 행복으로 이끈다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 공덕의 흐름, 선의 흐름이며, 행복을 가져오고 천상에 이르게 하며 행복한 결과를 가져오고 천상으로 인도하여, 원하는 바, 즐거운 바, 마음에 드는 바, 이익과 행복으로 이끈다.

‘‘อิเมหิ จ ปน, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺเขยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

비구들이여, 이 다섯 가지 공덕의 흐름, 선의 흐름을 갖춘 성스러운 제자의 공덕은 그 양을 재는 것이 쉽지 않다. ‘공덕의 흐름, 선의 흐름이 이만큼이며 행복을 가져오고 천상에 이르게 하며 행복한 결과를 가져오고 천상으로 인도하여, 원하는 바, 즐거운 바, 마음에 드는 바, 이익과 행복으로 이끈다’라고 말이다. 참으로 그것은 헤아릴 수 없고 측정할 수 없는 커다란 공덕의 무리라고 일컬어진다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท น สุกรํ อุทกสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานีติ วา [Pg.46] เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสหสฺสานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานีติ วา; อถ โข อสงฺเขยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาอุทกกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ’. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมหิ ปญฺจหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺเขยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ.

"비구들이여, 예를 들어 대해(大海)에서 '물이 이만큼의 대야(udakāḷhaka)만큼 있다'거나 '물이 수백 대야만큼 있다'거나 '물이 수천 대야만큼 있다'거나 '물이 수십만 대야만큼 있다'라고 그 물의 양을 재는 것은 쉽지 않다. 다만 '헤아릴 수 없고 측정할 수 없는 거대한 물의 무리'라고 일컬어질 뿐이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 다섯 가지 공덕의 흐름과 유익한 것의 흐름을 갖춘 성스러운 제자의 공덕의 양을 '이만큼의 공덕의 흐름과 유익한 것의 흐름이 행복을 가져오고, 천상에 이르게 하며, 행복한 과보를 주고, 천상으로 인도하여, 원하는 대로, 즐거운 대로, 마음에 드는 대로, 이익과 행복을 위해 존재한다'라고 재는 것은 쉽지 않다. 다만 '헤아릴 수 없고 측정할 수 없는 거대한 공덕의 무리'라고 일컬어질 뿐이다."

‘‘มโหทธึ อปริมิตํ มหาสรํ,พหุเภรวํ รตฺนคณานมาลยํ;

นชฺโช ยถา นรคณสงฺฆเสวิตา,ปุถู สวนฺตี อุปยนฺติ สาครํ.

"한량없고 거대한 호수이며, 매우 두렵고 보석들의 보관처인 큰 바다로, 사람들이 의지하고 물고기 떼가 서식하며 널리 흐르는 많은 강들이 흘러 들어가듯이,"

‘‘เอวํ นรํ อนฺนทปานวตฺถทํ,เสยฺยานิสชฺชตฺถรณสฺส ทายกํ;

ปุญฺญสฺส ธารา อุปยนฺติ ปณฺฑิตํ,นชฺโช ยถา วาริวหาว สาคร’’นฺติ. ปญฺจมํ;

"이와 같이 음식과 음료와 의복을 보시하고, 침구와 좌복과 덮개를 주는 현명한 사람에게, 물을 실어 나르는 강물이 바다로 흘러 들듯이 공덕의 줄기들이 그에게 도달한다." (제5 소경 끝)

๖. สมฺปทาสุตฺตํ

6. 성취 경 (Sampadāsutta)

๔๖. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, สุตสมฺปทา, จาคสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

46. "비구들이여, 다섯 가지 성취가 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 성취(saddhāsampadā), 계행의 성취(sīlasampadā), 배움의 성취(sutasampadā), 보시의 성취(cāgasampadā), 지혜의 성취(paññāsampadā)이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 성취이다." (제6 소경 끝)

๗. ธนสุตฺตํ

7. 재물 경 (Dhanasutta)

๔๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ธนานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาธนํ, สีลธนํ, สุตธนํ, จาคธนํ, ปญฺญาธนํ.

47. "비구들이여, 다섯 가지 재물이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 재물, 계행의 재물, 배움의 재물, 보시의 재물, 지혜의 재물이다."

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สทฺธาธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธาธนํ.

"비구들이여, 무엇이 믿음의 재물인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 믿음을 가져서 여래의 깨달음을 믿는다. 즉, '그분 세존께서는 이러한 이유로 아라한이시며, ... (중략) ... 신들과 인간들의 스승이시며, 깨달은 분(부처님)이시며, 세상에 존귀한 분(세존)이시다'라고 믿는다. 비구들이여, 이를 믿음의 재물이라 한다."

‘‘กตมญฺจ[Pg.47], ภิกฺขเว, สีลธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลธนํ.

"비구들이여, 무엇이 계행의 재물인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 살생을 멀리하고 ... (중략) ... 방일의 원인이 되는 술과 발효주를 멀리한다. 비구들이여, 이를 계행의 재물이라 한다."

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สุตธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺโธ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุตธนํ.

"비구들이여, 무엇이 배움의 재물인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 많이 배우고 ... (중략) ... 견해로써 잘 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이를 배움의 재물이라 한다."

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, จาคธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จาคธนํ.

"비구들이여, 무엇이 보시의 재물인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 인색함의 때를 벗어난 마음으로 집에서 머물며, 아낌없이 베풀고, 손은 깨끗이 씻겨 있으며, 베푸는 것을 즐거워하고, 부탁받을 만하며, 보시하고 나누는 것을 즐긴다. 비구들이여, 이를 보시의 재물이라 한다."

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาธนํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธนานี’’ติ.

"비구들이여, 무엇이 지혜의 재물인가? 여기 비구들이여, 성스러운 제자는 지혜를 갖추었으니, 생멸(生滅)을 관찰하는 지혜, 성스럽고 통찰력 있으며 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 지혜를 갖추었다. 비구들이여, 이를 지혜의 재물이라 한다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 재물이다."

‘‘ยสฺส สทฺธา ตถาคเต, อจลา สุปฺปติฏฺฐิตา;

สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ, อริยกนฺตํ ปสํสิตํ.

"여래에 대한 믿음이 흔들림 없이 잘 확립되어 있고, 계행이 선량하며 성자들이 좋아하고 칭송하는 사람,"

‘‘สงฺเฆ ปสาโท ยสฺสตฺถิ, อุชุภูตญฺจ ทสฺสนํ;

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ, อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ.

"승가에 대해 청정한 믿음이 있고 견해가 곧은 사람, 그를 가난하지 않은 자라 부르며 그의 삶은 헛되지 않다."

‘‘ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ, ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ;

อนุยุญฺเชถ เมธาวี, สรํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. สตฺตมํ;

"그러므로 지혜로운 자는 부처님들의 가르침을 기억하며 믿음과 계행, 청정한 믿음과 법의 통찰에 전념해야 한다." (제7 소경 끝)

๘. อลพฺภนียฐานสุตฺตํ

8. 얻을 수 없는 것 경 (Alabbhanīyaṭhānasutta)

๔๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. ‘พฺยาธิธมฺมํ มา พฺยาธียี’ติ …เป… ‘มรณธมฺมํ มา มียี’ติ… ‘ขยธมฺมํ มา ขียี’ติ… ‘นสฺสนธมฺมํ มา นสฺสี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

48. "비구들이여, 사문이나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나, 세상의 그 누구도 얻을 수 없는 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? '늙기 마련인 것이 늙지 않기를' 바라는 것은 세상의 그 누구도 얻을 수 없는 것이다. '병들기 마련인 것이 병들지 않기를' ... (중략) ... '죽기 마련인 것이 죽지 않기를' ... '다하기 마련인 것이 다하지 않기를' ... '사라지기 마련인 것이 사라지지 않기를' 바라는 것은 사문이나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 세상의 그 누구도 얻을 수 없는 것이다."

‘‘อสฺสุตวโต[Pg.48], ภิกฺขเว, ปุถุชฺชนสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

"비구들이여, 배우지 못한 범부에게 늙기 마련인 것이 늙었을 때, 그는 다음과 같이 숙고하지 않는다. '나 한 사람에게만 늙기 마련인 것이 늙는 것이 아니라, 중생들이 오고 가고 죽고 태어나는 한, 모든 중생에게 늙기 마련인 것은 늙는다. 그런데 만약 내가 늙었을 때 슬퍼하고 고뇌하고 한탄하며 가슴을 치며 울고 미혹에 빠진다면, 밥도 맛이 없을 것이고, 몸은 보기 흉하게 변할 것이며, 하던 일도 풀리지 않을 것이고, 원수들은 기뻐하고 친구들은 슬퍼할 것이다.' 그는 늙었을 때 슬퍼하고 고뇌하고 한탄하며 가슴을 치며 울고 미혹에 빠진다. 비구들이여, 이를 두고 '배우지 못한 범부가 독 묻은 슬픔의 화살에 맞아 자신을 괴롭힌다'라고 한다."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

"비구들이여, 또한 배우지 못한 범부에게 병들기 마련인 것이 병들고 ... (중략) ... 죽기 마련인 것이 죽고 ... 다하기 마련인 것이 다하고 ... 사라지기 마련인 것이 사라졌을 때, 그는 다음과 같이 숙고하지 않는다. '나 한 사람에게만 사라지기 마련인 것이 사라지는 것이 아니라, 중생들이 오고 가고 죽고 태어나는 한, 모든 중생에게 사라지기 마련인 것은 사라진다. 그런데 만약 내가 사라졌을 때 슬퍼하고 고뇌하고 한탄하며 가슴을 치며 울고 미혹에 빠진다면, 밥도 맛이 없을 것이고, 몸은 보기 흉하게 변할 것이며, 하던 일도 풀리지 않을 것이고, 원수들은 기뻐하고 친구들은 슬퍼할 것이다.' 그는 사라졌을 때 슬퍼하고 고뇌하고 한탄하며 가슴을 치며 울고 미혹에 빠진다. 비구들이여, 이를 두고 '배우지 못한 범부가 독 묻은 슬픔의 화살에 맞아 자신을 괴롭힌다'라고 한다."

‘‘สุตวโต จ โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ[Pg.49]. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปติ’’’.

"비구들이여, 배움이 있는 성스러운 제자에게도 늙기 마련인 것은 늙는다. 그는 늙기 마련인 것이 늙었을 때 이와 같이 숙고한다. '나 혼자에게만 늙기 마련인 것이 늙는 것이 아니라, 오고 가고 죽고 태어나는 모든 중생에게 늙기 마련인 것은 늙는다. 만약 내가 늙기 마련인 것이 늙었다고 해서 슬퍼하고 고뇌하고 비탄해하며 가슴을 치며 울고 미혹에 빠진다면, 나는 음식도 먹고 싶지 않을 것이고 몸은 수척해질 것이며 하는 일도 제대로 되지 않을 것이다. 원수들은 기뻐할 것이고 친구들은 근심하게 될 것이다.' 그는 늙기 마련인 것이 늙었을 때 슬퍼하지 않고 고뇌하지 않고 비탄해하지 않으며 가슴을 치며 울지 않고 미혹에 빠지지 않는다. 비구들이여, 이를 일러 '배움이 있는 성스러운 제자가 독 묻은 슬픔의 화살을 뽑아 버렸다'고 한다. 그 화살에 찔린 배움 없는 범부는 자신을 태우지만, 슬픔이 없고 화살이 없는 성스러운 제자는 자신을 완전히 평온하게 한다."

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปตี’’’ติ.

"비구들이여, 다시 배움이 있는 성스러운 제자에게 병들기 마련인 것은 병들고... (중략) ... 죽기 마련인 것은 죽고... 사라지기 마련인 것은 사라지고... 멸하기 마련인 것은 멸한다. 그는 멸하기 마련인 것이 멸했을 때 이와 같이 숙고한다. '나 혼자에게만 멸하기 마련인 것이 멸하는 것이 아니라, 오고 가고 죽고 태어나는 모든 중생에게 멸하기 마련인 것은 멸한다. 만약 내가 멸하기 마련인 것이 멸했다고 해서 슬퍼하고 고뇌하고 비탄해하며 가슴을 치며 울고 미혹에 빠진다면, 나는 음식도 먹고 싶지 않을 것이고 몸은 수척해질 것이며 하는 일도 제대로 되지 않을 것이다. 원수들은 기뻐할 것이고 친구들은 근심하게 될 것이다.' 그는 멸하기 마련인 것이 멸했을 때 슬퍼하지 않고 고뇌하지 않고 비탄해하지 않으며 가슴을 치며 울지 않고 미혹에 빠지지 않는다. 비구들이여, 이를 일러 '배움이 있는 성스러운 제자가 독 묻은 슬픔의 화살을 뽑아 버렸다'고 한다. 그 화살에 찔린 배움 없는 범부는 자신을 태우지만, 슬픔이 없고 화살이 없는 성스러운 제자는 자신을 완전히 평온하게 한다."

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ.

"비구들이여, 세상에서 사문이나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 그 누구라도 얻을 수 없는 다섯 가지가 이것들이다."

‘‘น โสจนาย ปริเทวนาย,อตฺโถธ ลพฺภา อปิ อปฺปโกปิ;

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา,ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ.

"슬퍼하거나 비탄해하는 것으로는 아주 작은 이익조차 얻을 수 없나니, 슬퍼하며 괴로워하는 그를 보고 원수들은 기뻐하네."

‘‘ยโต จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ,น เวธตี อตฺถวินิจฺฉยญฺญู;

ปจฺจตฺถิกาสฺส ทุขิตา ภวนฺติ,ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ.

"지혜로운 이가 재난 속에서도 흔들리지 않고 사태의 이치를 판단할 때, 그의 변함없는 본래의 안색을 보고 원수들은 도리어 괴로워하네."

‘‘ชปฺเปน [Pg.50] มนฺเตน สุภาสิเตน,อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา;

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ,ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.

"찬탄이나 진언, 감미로운 말이나 예물, 혹은 가문의 전통을 통해서라도, 어떤 방식으로 어디서든 이익을 얻을 수 있다면 그곳에서 그 방법으로 노력해야 하네."

‘‘สเจ ปชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย,มยาว อญฺเญน วา เอส อตฺโถ;

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย,กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานี’’ติ. อฏฺฐมํ;

"나에게나 다른 이에게나 이 이익을 얻을 수 없음을 분명히 알게 된다면, '업은 견고하게 지어졌으니 이제 내 무엇을 하랴'라고 숙고하며 슬퍼하지 말고 감내해야 하네. 여덟 번째 경."

๙. โกสลสุตฺตํ

9. 코살라 경

๔๙. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

49. 한때 세존께서는 사왓티의 제타 숲에 있는 아나타삔디카 승원에 머물고 계셨다. 그때 빠세나디 꼬살라 왕이 세존께 다가가 인사를 드리고 한 곁에 앉았다.

(เตน โข ปน สมเยน มลฺลิกา เทวี กาลงฺกตา โหติ.) อถ โข อญฺญตโร ปุริโส เยน ราชา ปเสนทิ โกสโล เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อุปกณฺณเก อาโรเจติ – ‘‘มลฺลิกา เทวี, เทว, กาลงฺกตา’’ติ. เอวํ วุตฺเต ราชา ปเสนทิ โกสโล ทุกฺขี ทุมฺมโน ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิ.

(그때 말리까 왕비가 세상을 떠났다.) 한 사람이 빠세나디 꼬살라 왕에게 다가가 귓속말로 '대왕이시여, 말리까 왕비께서 서거하셨습니다'라고 전했다. 이 말을 듣자 빠세나디 꼬살라 왕은 괴로워하고 낙담하며 어깨를 늘어뜨리고 고개를 떨군 채 멍하니 말없이 앉아 있었다.

อถ โข ภควา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ทุกฺขึ ทุมฺมนํ ปตฺตกฺขนฺธํ อโธมุขํ ปชฺฌายนฺตํ อปฺปฏิภานํ วิทิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจิมานิ, มหาราช, อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ…เป… น โสจนาย ปริเทวนาย…เป… กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานี’’ติ. นวมํ.

그때 세존께서는 빠세나디 꼬살라 왕이 괴로워하고 낙담하며 어깨를 늘어뜨리고 고개를 떨군 채 멍하니 말없이 앉아 있는 것을 보시고, 그에게 이렇게 말씀하셨다. '대왕이시여, 세상에서 사문이나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 그 누구라도 얻을 수 없는 다섯 가지가 있습니다. 그 다섯 가지란 무엇입니까? '늙기 마련인 것이 늙지 않기를' 바라는 것은 얻을 수 없는 일입니다... (중략) ... 슬퍼하거나 비탄해하는 것으로는 이익을 얻을 수 없습니다... (중략) ... '업은 견고하게 지어졌으니 이제 내 무엇을 하랴'라고 숙고하며 슬퍼하지 말고 감내해야 합니다.' 아홉 번째 경이 끝났다.

๑๐. นารทสุตฺตํ

10. 나라다 경

๕๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา นารโท ปาฏลิปุตฺเต วิหรติ กุกฺกุฏาราเม. เตน โข ปน สมเยน มุณฺฑสฺส รญฺโญ ภทฺทา เทวี กาลงฺกตา [Pg.51] โหติ ปิยา มนาปา. โส ภทฺทาย เทวิยา กาลงฺกตาย ปิยาย มนาปาย เนว นฺหายติ น วิลิมฺปติ น ภตฺตํ ภุญฺชติ น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ – รตฺตินฺทิวํ ภทฺทาย เทวิยา สรีเร อชฺโฌมุจฺฉิโต. อถ โข มุณฺโฑ ราชา ปิยกํ โกสารกฺขํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชถ, ยถา มยํ ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ จิรตรํ ปสฺเสยฺยามา’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ปิยโก โกสารกฺโข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิ.

50. 한때 존자 나라다는 빠딸리뿟따의 꾸꾸따 승원에 머물고 있었다. 그때 문다 왕의 사랑스럽고 소중한 받다 왕비가 세상을 떠났다. 문다 왕은 사랑하고 소중히 여기던 받다 왕비가 죽자 목욕도 하지 않고 향유도 바르지 않고 음식도 먹지 않고 정사도 돌보지 않은 채, 밤낮으로 받다 왕비의 시신에만 매달려 넋을 잃고 있었다. 그때 문다 왕은 금고지기 삐야까를 불러 이렇게 말했다. '여보게 삐야까, 그렇다면 받다 왕비의 시신을 철로 만든 기름통에 담고 다른 철 덮개로 덮어두게나. 그렇게 하면 우리가 받다 왕비의 시신을 조금 더 오래 볼 수 있을 것이네.' 삐야까는 '대왕이시여, 분부대로 하겠습니다'라고 대답하고는 받다 왕비의 시신을 철로 만든 기름통에 담고 다른 철 덮개로 덮었다.

อถ โข ปิยกสฺส โกสารกฺขสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิมสฺส โข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ภทฺทา เทวี กาลงฺกตา ปิยา มนาปา. โส ภทฺทาย เทวิยา กาลงฺกตาย ปิยาย มนาปาย เนว นฺหายติ น วิลิมฺปติ น ภตฺตํ ภุญฺชติ น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ – รตฺตินฺทิวํ ภทฺทาย เทวิยา สรีเร อชฺโฌมุจฺฉิโต. กํ นุ โข มุณฺโฑ ราชา สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปยิรุปาเสยฺย, ยสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ!

그때 금고지기 삐야까에게 이런 생각이 들었다. '이 문다 왕의 사랑스럽고 소중한 받다 왕비가 세상을 떠났다. 왕은 왕비의 죽음으로 인해 목욕도 하지 않고 향유도 바르지 않고 음식도 먹지 않고 정사도 돌보지 않은 채 밤낮으로 시신에만 매달려 넋을 잃고 있다. 문다 왕이 어떤 사문이나 바라문을 찾아가야 그 법을 듣고 슬픔의 화살을 뽑아버릴 수 있을까?'

อถ โข ปิยกสฺส โกสารกฺขสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา นารโท ปาฏลิปุตฺเต วิหรติ กุกฺกุฏาราเม. ตํ โข ปนายสฺมนฺตํ นารทํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จ’. ยํนูน มุณฺโฑ ราชา อายสฺมนฺตํ นารทํ ปยิรุปาเสยฺย, อปฺเปว นาม มุณฺโฑ ราชา อายสฺมโต นารทสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ.

그때 보물 창고지기 삐야까에게 이런 생각이 들었다. '이 나라다 존자께서는 빠딸리뿟따의 꾸꾸따라마에 머물고 계신다. 그 나라다 존자께서는 현명하고, 노련하고, 총명하며, 많이 배웠고, 유창하게 설법하며, 뛰어난 변재를 갖추었으며, 장로이자 아라한이라는 좋은 명성이 널리 퍼져 있다. 만약 문다 왕께서 나라다 존자를 예방한다면, 어쩌면 문다 왕께서는 나라다 존자의 법을 듣고 슬픔의 화살을 제거할 수도 있을 것이다.'

อถ โข ปิยโก โกสารกฺโข เยน มุณฺโฑ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มุณฺฑํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ โข, เทว, อายสฺมา นารโท ปาฏลิปุตฺเต วิหรติ กุกฺกุฏาราเม. ตํ โข ปนายสฺมนฺตํ นารทํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว [Pg.52] อรหา จ’. ยทิ ปน เทโว อายสฺมนฺตํ นารทํ ปยิรุปาเสยฺย, อปฺเปว นาม เทโว อายสฺมโต นารทสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, อายสฺมนฺตํ นารทํ ปฏิเวเทหิ. กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิโต อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ! ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ปิยโก โกสารกฺโข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา นารโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นารทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปิยโก โกสารกฺโข อายสฺมนฺตํ นารทํ เอตทโวจ –

그리하여 보물 창고지기 삐야까는 문다 왕이 있는 곳으로 다가가서, 왕에게 이와 같이 말했다. "대왕이시여, 이 나라다 존자께서는 빠딸리뿟따의 꾸꾸따라마에 머물고 계십니다. 그 나라다 존자께서는 현명하고, 노련하고, 총명하며, 많이 배웠고, 유창하게 설법하며, 뛰어난 변재를 갖추었으며, 장로이자 아라한이라는 좋은 명성이 널리 퍼져 있습니다. 만약 대왕께서 나라다 존자를 예방하신다면, 대왕께서는 나라다 존자의 법을 듣고 슬픔의 화살을 제거하실 수도 있을 것입니다." "그렇다면 벗 삐야까여, 나라다 존자께 (내가 간다고) 알려라. 나 같은 왕이 어찌 영토 내에 거주하는 수행자나 바라문을 미리 알리지도 않고 방문할 수 있겠는가!" "알겠습니다, 대왕이시여."라고 보물 창고지기 삐야까는 문다 왕의 말에 대답하고, 나라다 존자가 계신 곳으로 다가가 존자께 절을 올린 뒤 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 보물 창고지기 삐야까는 나라다 존자께 이와 같이 말했다.

‘‘อิมสฺส, ภนฺเต, มุณฺฑสฺส รญฺโญ ภทฺทา เทวี กาลงฺกตา ปิยา มนาปา. โส ภทฺทาย เทวิยา กาลงฺกตาย ปิยาย มนาปาย เนว นฺหายติ น วิลิมฺปติ น ภตฺตํ ภุญฺชติ น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ – รตฺตินฺทิวํ ภทฺทาย เทวิยา สรีเร อชฺโฌมุจฺฉิโต. สาธุ, ภนฺเต, อายสฺมา นารโท มุณฺฑสฺส รญฺโญ ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา มุณฺโฑ ราชา อายสฺมโต นารทสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ, ปิยก, มุณฺโฑ ราชา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

"존자시여, 이 문다 왕의 사랑스럽고 마음에 드는 받다 왕비가 서거하였습니다. 왕은 사랑스럽고 마음에 드는 받다 왕비가 서거한 뒤로 목욕도 하지 않고, 향유를 바르지도 않으며, 식사도 하지 않고, 국사도 돌보지 않은 채 밤낮으로 받다 왕비의 시신에 사로잡혀 정신을 못 차리고 있습니다. 존자시여, 나라다 존자께서 문다 왕에게 법을 설해 주시어, 문다 왕이 나라다 존자의 법을 듣고 슬픔의 화살을 제거할 수 있게 해주시기를 간청합니다." "삐야까여, 이제 문다 왕께서 적절하다고 생각하는 때에 (오도록 하시오)."

อถ โข ปิยโก โกสารกฺโข อุฏฺฐายาสนา อายสฺมนฺตํ นารทํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน มุณฺโฑ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มุณฺฑํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘กตาวกาโส โข, เทว, อายสฺมตา นารเทน. ยสฺสทานิ เทโว กาลํ มญฺญตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ปิยโก โกสารกฺโข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา มุณฺฑํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ. ยสฺสทานิ เทโว กาลํ มญฺญตี’’ติ.

그때 보물 창고지기 삐야까는 자리에서 일어나 나라다 존자께 절을 올리고 오른쪽으로 경의를 표하며 물러나 문다 왕에게 다가갔다. 다가가서 문다 왕에게 이와 같이 말했다. "대왕이시여, 나라다 존자께서 기회를 허락하셨습니다. 이제 대왕께서 적절하다고 생각하시는 때에 (가십시오)." "그렇다면 벗 삐야까여, 아주 훌륭한 수레들을 준비시켜라." "알겠습니다, 대왕이시여."라고 보물 창고지기 삐야까는 문다 왕의 말에 대답하고, 아주 훌륭한 수레들을 준비시킨 뒤 문다 왕에게 이와 같이 말했다. "대왕이시여, 대왕을 위해 아주 훌륭한 수레들이 준비되었습니다. 이제 대왕께서 적절하다고 생각하시는 때에 (가십시오)."

อถ โข มุณฺโฑ ราชา ภทฺรํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ เยน กุกฺกุฏาราโม เตน ปายาสิ มหจฺจา ราชานุภาเวน อายสฺมนฺตํ นารทํ ทสฺสนาย. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว อารามํ ปาวิสิ. อถ โข มุณฺโฑ ราชา [Pg.53] เยน อายสฺมา นารโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นารทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มุณฺฑํ ราชานํ อายสฺมา นารโท เอตทโวจ –

그리하여 문다 왕은 훌륭한 수레에 올라타서, 위엄 있는 왕의 권위를 갖추고 여러 훌륭한 수레들과 함께 나라다 존자를 뵙기 위해 꾸꾸따라마로 향했다. 수레로 갈 수 있는 곳까지 수레를 타고 간 뒤, 수레에서 내려 걸어서 사원 안으로 들어갔다. 문다 왕은 나라다 존자께 다가가 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 문다 왕에게 나라다 존자께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘ปญฺจิมานิ, มหาราช, อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. ‘พฺยาธิธมฺมํ มา พฺยาธียี’ติ…เป… ‘มรณธมฺมํ มา มียี’ติ… ‘ขยธมฺมํ มา ขียี’ติ… ‘นสฺสนธมฺมํ มา นสฺสี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

"대왕이시여, 수행자나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 세상의 그 누구도 얻을 수 없는 다섯 가지가 있습니다. 그 다섯 가지는 무엇입니까? '늙기 마련인 것은 늙지 말기를' 하는 것은 수행자나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 세상의 그 누구도 얻을 수 없는 일입니다. '병들기 마련인 것은 병들지 말기를' 하는 것은... (중략) ... '죽기 마련인 것은 죽지 말기를' 하는 것은... '다하기 마련인 것은 다하지 말기를' 하는 것은... '사라지기 마련인 것은 사라지지 말기를' 하는 것은 수행자나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 세상의 그 누구도 얻을 수 없는 일입니다."

‘‘อสฺสุตวโต, มหาราช, ปุถุชฺชนสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

"대왕이시여, 배움이 없는 범부에게 늙기 마련인 것이 늙어 갑니다. 그는 늙기 마련인 것이 늙었을 때 이와 같이 반조하지 못합니다. '늙기 마련인 것이 늙어 가는 것은 나 한 사람에게만 일어나는 일이 아니다. 실로 오고 감이 있고, 죽고 태어남이 있는 모든 중생에게 늙기 마련인 것은 늙기 마련이다. 내가 늙기 마련인 것이 늙었다고 해서 슬퍼하고 고뇌하며 한탄하고 가슴을 치며 울부짖고 미혹에 빠진다면, 나는 음식도 맛이 없을 것이고 내 몸의 형색도 흉해질 것이며 국사도 제대로 이루어지지 않을 것이다. 또한 나의 원수들은 기뻐할 것이고 나의 친구들은 슬퍼할 것이다.' 그는 늙기 마련인 것이 늙었을 때 슬퍼하고 고뇌하며 한탄하고 가슴을 치며 울부짖고 미혹에 빠집니다. 대왕이시여, 이를 두고 배움이 없는 범부가 독 묻은 슬픔의 화살에 맞아 스스로를 괴롭히고 있다고 합니다."

‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

"또한 대왕이시여, 배움이 없는 범부에게 병들기 마련인 것은 병들고... (중략) ... 죽기 마련인 것은 죽고... 다하기 마련인 것은 다하고... 사라지기 마련인 것은 사라집니다. 그는 사라지기 마련인 것이 사라졌을 때 이와 같이 반조하지 못합니다. '사라지기 마련인 것이 사라지는 것은 나 한 사람에게만 일어나는 일이 아니다. 실로 오고 감이 있고, 죽고 태어남이 있는 모든 중생에게 사라지기 마련인 것은 사라지기 마련이다. 내가 사라지기 마련인 것이 사라졌다고 해서 슬퍼하고 고뇌하며 한탄하고 가슴을 치며 울부짖고 미혹에 빠진다면, 나는 음식도 맛이 없을 것이고 내 몸의 형색도 흉해질 것이며 국사도 제대로 이루어지지 않을 것이다. 또한 나의 원수들은 기뻐할 것이고 나의 친구들은 슬퍼할 것이다.' 그는 사라지기 마련인 것이 사라졌을 때 슬퍼하고 고뇌하며 한탄하고 가슴을 치며 울부짖고 미혹에 빠집니다. 대왕이시여, 이를 두고 배움이 없는 범부가 독 묻은 슬픔의 화살에 맞아 스스로를 괴롭히고 있다고 합니다."

‘‘สุตวโต [Pg.54] จ โข, มหาราช, อริยสาวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปติ’’’.

“대왕이여, 참으로 배움이 있는 성스러운 제자에게도 늙기 마련인 것은 늙습니다. 그는 늙기 마련인 것이 늙었을 때 이와 같이 반조합니다. ‘나 한 사람에게만 늙기 마련인 것이 늙는 것이 아니라, 오고 감이 있고 죽고 태어남이 있는 모든 중생에게 늙기 마련인 것이 늙는다. 만약 내가 늙기 마련인 것이 늙었을 때 슬퍼하고 고뇌하고 한탄하며 가슴을 치며 울고 미혹에 빠진다면, 밥맛도 없어질 것이고 내 몸은 수척해질 것이며 하는 일도 제대로 되지 않을 것이다. 또한 원수들은 기뻐할 것이고 친구들은 마음 아파할 것이다.’ 그는 늙기 마련인 것이 늙었을 때 슬퍼하지 않고 고뇌하지 않고 한탄하지 않으며, 가슴을 치며 울지 않고 미혹에 빠지지 않습니다. 대왕이여, 이러한 이를 일러 ‘배움이 있는 성스러운 제자가 독이 든 슬픔의 화살을 뽑아버렸다’고 합니다. 그 화살에 맞은 배움 없는 범부는 자신을 태울 뿐이지만, 슬픔이 없고 화살이 없는 성스러운 제자는 자신을 완전히 가라앉혀 평온하게 합니다.”

‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, สุตวโต อริยสาวกสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปติ ’’’.

“또한 대왕이여, 배움이 있는 성스러운 제자에게 병들기 마련인 것은 병들고... (중략) ... 죽기 마련인 것은 죽고... 사라지기 마련인 것은 사라지고... 소멸하기 마련인 것은 소멸합니다. 그는 소멸하기 마련인 것이 소멸했을 때 이와 같이 반조합니다. ‘나 한 사람에게만 소멸하기 마련인 것이 소멸하는 것이 아니라, 오고 감이 있고 죽고 태어남이 있는 모든 중생에게 소멸하기 마련인 것이 소멸한다. 만약 내가 소멸하기 마련인 것이 소멸했을 때 슬퍼하고 고뇌하고 한탄하며 가슴을 치며 울고 미혹에 빠진다면, 밥맛도 없어질 것이고 내 몸은 수척해질 것이며 하는 일도 제대로 되지 않을 것이다. 또한 원수들은 기뻐할 것이고 친구들은 마음 아파할 것이다.’ 그는 소멸하기 마련인 것이 소멸했을 때 슬퍼하지 않고 고뇌하지 않고 한탄하지 않으며, 가슴을 치며 울지 않고 미혹에 빠지지 않습니다. 대왕이여, 이러한 이를 일러 ‘배움이 있는 성스러운 제자가 독이 든 슬픔의 화살을 뽑아버렸다’고 합니다. 그 화살에 맞은 배움 없는 범부는 자신을 태울 뿐이지만, 슬픔이 없고 화살이 없는 성스러운 제자는 자신을 완전히 가라앉혀 평온하게 합니다.”

‘‘อิมานิ โข, มหาราช, ปญฺจ อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ.

“대왕이여, 참으로 이것들은 사문이나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 세상의 그 누구도 얻을 수 없는 다섯 가지 경우입니다.”

‘‘น โสจนาย ปริเทวนาย,อตฺโถธ ลพฺภา อปิ อปฺปโกปิ;

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา,ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ.

“슬퍼하거나 한탄함으로써는 아주 조금의 유익도 얻을 수 없나니, 그가 슬퍼하며 괴로워하는 것을 알고 원수들은 기뻐하네.”

‘‘ยโต [Pg.55] จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ,น เวธตี อตฺถวินิจฺฉยญฺญู;

ปจฺจตฺถิกาสฺส ทุขิตา ภวนฺติ,ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ.

“그러나 현자는 재난이 닥쳐도 흔들리지 않고 사리의 이득과 손해를 판단하나니, 그의 변함없는 본래의 얼굴을 보고 원수들은 괴로워하네.”

‘‘ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน,อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา;

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ,ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.

“찬탄이나 주문이나 명언으로써, 혹은 재물을 주거나 가문의 전통을 보여줌으로써, 어디서든 어떻게든 이득을 얻을 수 있다면 그곳에서 그렇게 노력해야 하네.”

‘‘สเจ ปชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย,มยาว อญฺเญน วา เอส อตฺโถ;

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย,กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานี’’ติ.

“만약 나나 다른 사람이나 이 이득을 얻을 수 없다는 것을 분명히 안다면, ‘업은 견고하니 이제 내가 무엇을 하겠는가’라고 반조하며 슬퍼하지 말고 감내해야 하네.”

เอวํ วุตฺเต มุณฺโฑ ราชา อายสฺมนฺตํ นารทํ เอตทโวจ – ‘‘โก นาโม อยํ, ภนฺเต, ธมฺมปริยาโย’’ติ? ‘‘โสกสลฺลหรโณ นาม อยํ, มหาราช, ธมฺมปริยาโย’’ติ. ‘‘ตคฺฆ, ภนฺเต, โสกสลฺลหรโณ ! อิมญฺหิ เม, ภนฺเต, ธมฺมปริยายํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปหีน’’นฺติ.

이와 같이 설해졌을 때 문다 왕은 나라다 존자에게 이와 같이 말했습니다. “존자시여, 이 법문의 이름은 무엇입니까?” “대왕이여, 이 법문의 이름은 ‘슬픔의 화살을 제거함(Sokasallaharaṇa)’입니다.” “존자시여, 참으로 슬픔의 화살을 제거하는 법문입니다! 존자시여, 참으로 저는 이 법문을 듣고 슬픔의 화살이 제거되었습니다.”

อถ โข มุณฺโฑ ราชา ปิยกํ โกสารกฺขํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ ฌาเปถ; ถูปญฺจสฺสา กโรถ. อชฺชตคฺเค ทานิ มยํ นฺหายิสฺสาม เจว วิลิมฺปิสฺสาม ภตฺตญฺจ ภุญฺชิสฺสาม กมฺมนฺเต จ ปโยเชสฺสามา’’ติ. ทสมํ.

그때 문다 왕은 창고지기 피야카를 불러 말했습니다. “벗 피야카여, 그렇다면 바다 왕비의 시신을 화장하고 그녀를 위해 탑을 세워라. 이제 우리는 오늘부터 목욕도 하고 향도 바르며 음식도 먹고 국사도 돌볼 것이다.” (열 번째 경이 끝났다.)

มุณฺฑราชวคฺโค ปญฺจโม.

문다 왕의 품(Muṇḍarājavaggo) 제5품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(Uddāna)은 다음과 같다.

อาทิโย สปฺปุริโส อิฏฺฐา, มนาปทายีภิสนฺทํ;

สมฺปทา จ ธนํ ฐานํ, โกสโล นารเทน จาติ.

아디요(Ādiyo), 사푸리소(sappuriso), 잇타(iṭṭhā), 마나파다이(manāpadāyī), 아비산다(abhisandaṃ), 삼파다(Sampadā), 다나(dhana), 타나(ṭhāna), 코살라(kosalo), 나라다(nāradena) 수타들로 이렇게 열 가지이다.

ปฐมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

첫 번째 50개 경들의 묶음(Paṭhamapaṇṇāsakaṃ)이 끝났다.

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. 두 번째 50개 경들의 묶음(Dutiyapaṇṇāsakaṃ).

(๖) ๑. นีวรณวคฺโค

(6) 1. 장애의 품(Nīvaraṇavaggo).

๑. อาวรณสุตฺตํ

1. 장애 경(Āvaraṇasuttaṃ).

๕๑. เอวํ [Pg.56] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

51. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓티의 제타 숲 아나타핀디카 원림에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨다. 비구들은 “세존이시여”라고 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาวรณา นีวรณา เจตโส อชฺฌารุหา ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณา. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺโท, ภิกฺขเว, อาวรโณ นีวรโณ เจตโส อชฺฌารุโห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรโณ. พฺยาปาโท, ภิกฺขเว, อาวรโณ นีวรโณ เจตโส อชฺฌารุโห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรโณ. ถินมิทฺธํ, ภิกฺขเว, อาวรณํ นีวรณํ เจตโส อชฺฌารุหํ ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณํ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, ภิกฺขเว, อาวรณํ นีวรณํ เจตโส อชฺฌารุหํ ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณํ. วิจิกิจฺฉา, ภิกฺขเว, อาวรณา นีวรณา เจตโส อชฺฌารุหา ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาวรณา นีวรณา เจตโส อชฺฌารุหา ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณา.

“비구들이여, 공덕을 가로막고(āvaraṇā) 덮어버리며(nīvaraṇā) 마음을 짓누르고(ajjhāruhā) 지혜를 무력하게 만드는(dubbalīkaraṇā) 다섯 가지 법이 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 감각적 욕망(kāmacchando)은 가로막고 덮어버리며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만든다. 비구들이여, 악의(byāpādo)는 가로막고 덮어버리며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만든다. 비구들이여, 해태와 혼침(thinamiddhaṃ)은 가로막고 덮어버리며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만든다. 비구들이여, 들뜸과 후회(uddhaccakukkuccaṃ)는 가로막고 덮어버리며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만든다. 비구들이여, 의심(vicikicchā)은 가로막고 덮어버리며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만든다. 비구들이여, 참으로 이 다섯 가지가 공덕을 가로막고 덮어버리며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만드는 법들이다.”

‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ อปฺปหาย, อพลาย ปญฺญาย ทุพฺพลาย อตฺตตฺถํ วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นที ปพฺพเตยฺยา ทูรงฺคมา สีฆโสตา หารหารินี. ตสฺสา ปุริโส อุภโต นงฺคลมุขานิ วิวเรยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มชฺเฌ นทิยา โสโต วิกฺขิตฺโต วิสโฏ พฺยาทิณฺโณ เนว ทูรงฺคโม อสฺส น สีฆโสโต น หารหารี. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, โส วต ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ อปฺปหาย, อพลาย ปญฺญาย ทุพฺพลาย อตฺตตฺถํ [Pg.57] วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“비구들이여, 진실로 그 비구가 마음을 가로막고 장애가 되며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만드는 이 다섯 가지 장애를 버리지 않고서, 힘없고 미약한 지혜로 자신의 이익을 알거나 타인의 이익을 알거나 양쪽의 이익을 알거나, 혹은 인간의 법을 뛰어넘는 성스러운 지견의 특별함을 깨달을 것이라는 점은 있을 수 없는 일이다. 비구들이여, 마치 산에서 흘러내려 멀리까지 흐르고 물살이 빠르며 온갖 것을 휩쓸어 가는 강이 있는데, 어떤 사람이 그 강의 양옆에 수로를 판다고 하자. 비구들이여, 그렇게 되면 강 한가운데의 물살은 흩어지고 분산되고 갈라져서, 더 이상 멀리 흐르지도 못하고 물살이 빠르지도 않으며 온갖 것을 휩쓸어 가지도 못할 것이다. 이와 같이 비구들이여, 진실로 그 비구가 마음을 가로막고 장애가 되며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만드는 이 다섯 가지 장애를 버리지 않고서, 힘없고 미약한 지혜로 자신의 이익을 알거나 타인의 이익을 알거나 양쪽의 이익을 알거나, 혹은 인간의 법을 뛰어넘는 성스러운 지견의 특별함을 깨달을 것이라는 점은 있을 수 없는 일이다.”

‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ ปหาย, พลวติยา ปญฺญาย อตฺตตฺถํ วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นที ปพฺพเตยฺยา ทูรงฺคมา สีฆโสตา หารหารินี. ตสฺสา ปุริโส อุภโต นงฺคลมุขานิ ปิทเหยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มชฺเฌ นทิยา โสโต อวิกฺขิตฺโต อวิสโฏ อพฺยาทิณฺโณ ทูรงฺคโม เจว อสฺส สีฆโสโต จ หารหารี จ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, โส วต ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ ปหาย, พลวติยา ปญฺญาย อตฺตตฺถํ วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 진실로 그 비구가 마음을 가로막고 장애가 되며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만드는 이 다섯 가지 장애를 버리고서, 강력한 지혜로 자신의 이익을 알거나 타인의 이익을 알거나 양쪽의 이익을 알거나, 혹은 인간의 법을 뛰어넘는 성스러운 지견의 특별함을 깨달을 것이라는 점은 가능한 일이다. 비구들이여, 마치 산에서 흘러내려 멀리까지 흐르고 물살이 빠르며 온갖 것을 휩쓸어 가는 강이 있는데, 어떤 사람이 그 강의 양옆에 있는 수로를 막는다고 하자. 비구들이여, 그렇게 되면 강 한가운데의 물살은 흩어지지도 분산되지도 갈라지지도 않아서, 멀리까지 흐르고 물살도 빠르며 온갖 것을 휩쓸어 갈 것이다. 이와 같이 비구들이여, 진실로 그 비구가 마음을 가로막고 장애가 되며 마음을 짓누르고 지혜를 무력하게 만드는 이 다섯 가지 장애를 버리고서, 강력한 지혜로 자신의 이익을 알거나 타인의 이익을 알거나 양쪽의 이익을 알거나, 혹은 인간의 법을 뛰어넘는 성스러운 지견의 특별함을 깨달을 것이라는 점은 가능한 일이다.”라고 말씀하셨다. 첫 번째 경이 끝났다.

๒. อกุสลราสิสุตฺตํ

2. 불선의 무리 경

๕๒. ‘‘อกุสลราสีติ, ภิกฺขเว, วทมาโน ปญฺจ นีวรเณ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. เกวโล หายํ, ภิกฺขเว, อกุสลราสิ ยทิทํ ปญฺจ นีวรณา. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ. อกุสลราสีติ, ภิกฺขเว, วทมาโน อิเม ปญฺจ นีวรเณ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. เกวโล หายํ, ภิกฺขเว, อกุสลราสิ ยทิทํ ปญฺจ นีวรณา’’ติ. ทุติยํ.

52. “비구들이여, ‘불선의 무리’라고 말할 때, 다섯 가지 장애를 가리켜 말하는 것이 올바르게 말하는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 장애야말로 불선의 무리 전체이기 때문이다. 무엇이 다섯인가? 감각적 욕망의 장애, 악의의 장애, 해태와 혼침의 장애, 들뜸과 후회의 장애, 의심의 장애이다. 비구들이여, ‘불선의 무리’라고 말할 때, 이 다섯 가지 장애를 가리켜 말하는 것이 올바르게 말하는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 장애야말로 불선의 무리 전체이기 때문이다.”라고 말씀하셨다. 두 번째 경이 끝났다.

๓. ปธานิยงฺคสุตฺตํ

3. 정진의 요소 경

๕๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ปธานิยงฺคานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ [Pg.58] อปฺปาตงฺโก; สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย; อสโฐ โหติ อมายาวี; ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปธานิยงฺคานี’’ติ. ตติยํ.

53. “비구들이여, 정진의 다섯 가지 요소가 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 한 비구가 믿음이 있어 여래의 깨달음을 믿는다. ‘이와 같이 그분 세존께서는 아라한이시며, 정등각자이시고, 명행족이시며, 선서이시고, 세간해이시며, 무상사 조어장부이시고, 천인사이며, 부처님이시고, 세존이시다’라고 믿는다. 또한 병이 없고 고통이 없으며, 너무 차갑지도 너무 뜨겁지도 않은 중도적인 소화력을 갖추어 정진을 감내할 수 있는 위장의 열기를 지닌다. 속임수가 없고 정직하여, 스승이나 지혜로운 동료 수행자들에게 자신을 있는 그대로 드러낸다. 불선법을 버리고 선법을 성취하기 위해 부지런히 노력하며, 힘이 있고 견고한 용기를 지녀 선법에 대한 책임을 내려놓지 않고 머문다. 지혜를 갖추어, 생멸을 관찰하는 성스럽고 통찰력 있는 지혜, 괴로움의 소멸로 바르게 이끄는 지혜를 구족한다. 비구들이여, 이것이 정진의 다섯 가지 요소이다.”라고 말씀하셨다. 세 번째 경이 끝났다.

๔. สมยสุตฺตํ

4. 때에 관한 경

๕๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อสมยา ปธานาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิณฺโณ โหติ ชรายาภิภูโต. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อสมโย ปธานาย.

54. “비구들이여, 정진하기에 적절하지 않은 다섯 가지 때가 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 한 비구가 늙어서 노쇠에 짓눌려 있다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절하지 않은 첫 번째 때이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พฺยาธิโต โหติ พฺยาธินาภิภูโต. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อสมโย ปธานาย.

다시 또 다른 것으로, 비구들이여, 비구가 병들어서 병에 짓눌려 있다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절하지 않은 두 번째 때이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุพฺภิกฺขํ โหติ ทุสฺสสฺสํ ทุลฺลภปิณฺฑํ, น สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย อสมโย ปธานาย.

다시 또 다른 것으로, 비구들이여, 기근이 들어 곡식이 잘 자라지 않고 탁발하기 어려워, 발울을 들고 다니며 구걸하여 살아가기가 쉽지 않다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절하지 않은 세 번째 때이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารูฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อสมโย ปธานาย.

다시 또 다른 것으로, 비구들이여, 재난이 닥치고 숲의 도적들이 난폭하게 굴어, 지방에 사는 사람들이 수레를 타고 사방으로 흩어져 도망쳐야 한다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절하지 않은 네 번째 때이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, ภินฺเน อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริภาสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชา จ โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อสมโย ปธานาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อสมยา ปธานายาติ.

다시 또 다른 것으로, 비구들이여, 승가가 분열되어 있다. 비구들이여, 승가가 분열되면 서로 욕하고 서로 비난하며 서로 배척하고 서로 버린다. 그곳에서는 믿음이 없던 자들은 믿음을 내지 못하고, 믿음이 있던 자들 중 일부는 마음이 변하게 된다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절하지 않은 다섯 번째 때이다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절하지 않은 다섯 가지 때이다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, สมยา ปธานาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทหโร โหติ ยุวา สุสุ กาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม สมโย ปธานาย.

“비구들이여, 정진하기에 적절한 다섯 가지 때가 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 한 비구가 젊고 기운차며 머리가 검고 청년의 싱그러움을 갖춘 첫 번째 인생의 시기에 있다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절한 첫 번째 때이다.

‘‘ปุน [Pg.59] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย สมโย ปธานาย.

다시 또 다른 것으로, 비구들이여, 비구가 병이 없고 고통이 없으며, 너무 차갑지도 너무 뜨겁지도 않은 중도적인 소화력을 갖추어 정진을 감내할 수 있는 위장의 열기를 지닌다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절한 두 번째 때이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สุภิกฺขํ โหติ สุสสฺสํ สุลภปิณฺฑํ, สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย สมโย ปธานาย.

다시 또 다른 것으로, 비구들이여, 풍족하여 곡식이 잘 자라고 탁발하기 쉬워, 발울을 들고 다니며 구걸하여 살아가기가 쉽다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절한 세 번째 때이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสา สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ สมโย ปธานาย.

다시 또 다른 것으로, 비구들이여, 사람들이 화합하고 기뻐하며 논쟁하지 않고 우유와 물이 섞이듯 서로를 사랑스러운 눈길로 바라보며 지낸다. 비구들이여, 이것이 정진하기에 적절한 네 번째 때이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ สมคฺโค สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, สมคฺเค น เจว อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริภาสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชา โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม สมโย ปธานาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมยา ปธานายา’’ติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 또한 승가가 화합하고, 기뻐하며, 다투지 않고, 동일한 계목을 송독하며, 안락하게 머무는 것입니다. 비구들이여, 참으로 승가가 화합하면 서로 꾸짖지 않고, 서로 욕설하지 않고, 서로 배척하지 않고, 서로 저버리지 않습니다. 그곳에서는 아직 믿음이 없는 자들이 믿음을 가지게 되고, 믿음이 있는 자들은 더욱 증장하게 됩니다. 비구들이여, 이것이 정진을 위한 다섯 번째 시기입니다. 비구들이여, 이것이 정진을 위한 다섯 가지 시기입니다. 네 번째 경이 끝났다.

๕. มาตาปุตฺตสุตฺตํ

5. 어머니와 아들 경

๕๕. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สาวตฺถิยํ อุโภ มาตาปุตฺตา วสฺสาวาสํ อุปคมึสุ – ภิกฺขุ จ ภิกฺขุนี จ. เต อญฺญมญฺญสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อเหสุํ. มาตาปิ ปุตฺตสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อโหสิ; ปุตฺโตปิ มาตรํ อภิณฺหํ ทสฺสนกาโม อโหสิ. เตสํ อภิณฺหํ ทสฺสนา สํสคฺโค อโหสิ. สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส อโหสิ. วิสฺสาเส สติ โอตาโร อโหสิ. เต โอติณฺณจิตฺตา สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสุ.

55. 한때 세존께서는 사왓띠의 제타 숲에 있는 아나타삔디까 승원에 머무셨습니다. 그때 사왓띠에 비구와 비구니가 된 어머니와 아들 두 사람이 안거에 들어갔습니다. 그들은 서로 자주 보고 싶어 했습니다. 어머니도 아들을 자주 보고 싶어 했고, 아들도 어머니를 자주 보고 싶어 했습니다. 그들이 자주 만남으로써 친밀함이 생겼습니다. 친밀함이 생기자 친숙함이 생겼고, 친숙함이 생기자 욕정이 생겼습니다. 그들은 욕정에 마음이 사로잡혀서, 학처를 포기하지 않고 가르침에 대한 나약함을 밝히지 않은 채 음행을 저질렀습니다.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ อุโภ มาตาปุตฺตา [Pg.60] วสฺสาวาสํ อุปคมึสุ – ภิกฺขุ จ ภิกฺขุนี จ, เต อญฺญมญฺญสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อเหสุํ, มาตาปิ ปุตฺตสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อโหสิ, ปุตฺโตปิ มาตรํ อภิณฺหํ ทสฺสนกาโม อโหสิ. เตสํ อภิณฺหํ ทสฺสนา สํสคฺโค อโหสิ, สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส อโหสิ, วิสฺสาเส สติ โอตาโร อโหสิ, เต โอติณฺณจิตฺตา สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสู’’ติ.

그때 많은 비구들이 세존께 다가가서, 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 그 비구들은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "세존이시여, 여기 사왓띠에 비구와 비구니가 된 어머니와 아들 두 사람이 안거에 들어갔습니다. 그들은 서로 자주 보고 싶어 했습니다. 어머니도 아들을 자주 보고 싶어 했고, 아들도 어머니를 자주 보고 싶어 했습니다. 그들이 자주 만남으로써 친밀함이 생겼고, 친밀함이 생기자 친숙함이 생겼으며, 친숙함이 생기자 욕정이 생겼습니다. 그들은 욕정에 마음이 사로잡혀서, 학처를 포기하지 않고 가르침에 대한 나약함을 밝히지 않은 채 음행을 저질렀습니다."

‘‘กึ นุ โส, ภิกฺขเว, โมฆปุริโส มญฺญติ – ‘น มาตา ปุตฺเต สารชฺชติ, ปุตฺโต วา ปน มาตรี’ติ? นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกรูปมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํ รชนียํ เอวํ กมนียํ เอวํ มทนียํ เอวํ พนฺธนียํ เอวํ มุจฺฉนียํ เอวํ อนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ยถยิทํ, ภิกฺขเว, อิตฺถิรูปํ. อิตฺถิรูเป, ภิกฺขเว, สตฺตา รตฺตา คิทฺธา คถิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌสนฺนา. เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ อิตฺถิรูปวสานุคา.

"비구들이여, 그 어리석은 자는 '어머니는 아들에게 집착하지 않고, 아들도 어머니에게 집착하지 않는다'라고 생각했단 말인가? 비구들이여, 나는 여인의 형색만큼 이토록 매혹적이고, 탐스럽고, 매료시키고, 얽어매고, 미혹하게 하며, 위없는 요가로부터의 안온에 도달하는 데 장애가 되는 다른 어떤 형색도 보지 못했다. 비구들이여, 중생들은 여인의 형색에 물들고, 탐내고, 묶이고, 미혹되고, 사로잡혀 있다. 그들은 여인의 형색의 지배 아래 들어가 오랜 세월 슬퍼하게 된다."

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกสทฺทมฺปิ…เป… เอกคนฺธมฺปิ… เอกรสมฺปิ… เอกโผฏฺฐพฺพมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํ รชนียํ เอวํ กมนียํ เอวํ มทนียํ เอวํ พนฺธนียํ เอวํ มุจฺฉนียํ เอวํ อนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ยถยิทํ, ภิกฺขเว, อิตฺถิโผฏฺฐพฺพํ. อิตฺถิโผฏฺฐพฺเพ, ภิกฺขเว, สตฺตา รตฺตา คิทฺธา คถิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌสนฺนา. เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ อิตฺถิโผฏฺฐพฺพวสานุคา.

"비구들이여, 나는 여인의 소리... 여인의 냄새... 여인의 맛... 여인의 감촉만큼 이토록 매혹적이고, 탐스럽고, 매료시키고, 얽어매고, 미혹하게 하며, 위없는 요가로부터의 안온에 도달하는 데 장애가 되는 다른 어떤 감촉도 보지 못했다. 비구들이여, 중생들은 여인의 감촉에 물들고, 탐내고, 묶이고, 미혹되고, 사로잡혀 있다. 그들은 여인의 감촉의 지배 아래 들어가 오랜 세월 슬퍼하게 된다."

‘‘อิตฺถี, ภิกฺขเว, คจฺฉนฺตีปิ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ; ฐิตาปิ…เป… นิสินฺนาปิ… สยานาปิ… หสนฺตีปิ… ภณนฺตีปิ… คายนฺตีปิ… โรทนฺตีปิ… อุคฺฆาติตาปิ … มตาปิ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ. ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมนฺตปาโส มารสฺสา’ติ มาตุคามํเยว สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมนฺตปาโส มารสฺสา’’’ติ.

"비구들이여, 여인은 가고 있을 때에도 남자의 마음을 완전히 사로잡아 머물고, 서 있을 때에도, 앉아 있을 때에도, 누워 있을 때에도, 웃고 있을 때에도, 말하고 있을 때에도, 노래할 때에도, 울고 있을 때에도, 몸이 부풀어 올랐을 때에도, 죽었을 때에도 남자의 마음을 완전히 사로잡아 머문다. 비구들이여, '마라의 총체적인 올가미'라고 바르게 말하고자 하는 자는 바로 여인을 두고 '마라의 총체적인 올가미'라고 바르게 말해야 할 것이다."

‘‘สลฺลเป อสิหตฺเถน, ปิสาเจนาปิ สลฺลเป;

อาสีวิสมฺปิ อาสีเท, เยน ทฏฺโฐ น ชีวติ.

"손에 칼을 든 자와 대화할지언정, 피사차와 대화할지언정, 물리면 살 수 없는 독사와 마주할지언정,"

‘‘นตฺเวว เอโก เอกาย, มาตุคาเมน สลฺลเป;

มุฏฺฐสฺสตึ [Pg.61] ตา พนฺธนฺติ, เปกฺขิเตน สิเตน จ.

"남자는 여인과 단둘이서 대화하지 말아야 한다. 여인들은 곁눈질과 미소로써 마음챙김을 놓친 자를 묶어버린다."

‘‘อโถปิ ทุนฺนิวตฺเถน, มญฺชุนา ภณิเตน จ;

เนโส ชโน สฺวาสีสโท, อปิ อุคฺฆาติโต มโต.

"또한 단정치 못한 옷차림과 감미로운 말씨로 유혹하니, 그 여인이 죽어 몸이 부풀어 올랐을지라도 가까이할 대상이 아니다."

‘‘ปญฺจ กามคุณา เอเต, อิตฺถิรูปสฺมึ ทิสฺสเร;

รูปา สทฺทา รสา คนฺธา, โผฏฺฐพฺพา จ มโนรมา.

"여인의 형색 속에 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥이 나타나니, 형색, 소리, 맛, 냄새, 그리고 마음을 끄는 감촉이 그것이다."

‘‘เตสํ กาโมฆวูฬฺหานํ, กาเม อปริชานตํ;

กาลํ คติ ภวาภวํ, สํสารสฺมึ ปุรกฺขตา.

"감각적 욕망의 홍수에 휩쓸려 욕망을 철저히 알지 못하는 자들에게는, 시간과 갈 길과 윤회의 생사가 앞에 놓여 있다."

‘‘เย จ กาเม ปริญฺญาย, จรนฺติ อกุโตภยา;

เต เว ปารงฺคตา โลเก, เย ปตฺตา อาสวกฺขย’’นฺติ. ปญฺจมํ;

"욕망을 철저히 알고 어디에도 두려움 없이 행하는 자들은, 번뇌를 멸하고 진실로 세상의 저편에 도달한 자들이다. 다섯 번째 경이 끝났다."

๖. อุปชฺฌายสุตฺตํ

6. 은사 경

๕๖. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน สโก อุปชฺฌาโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกํ อุปชฺฌายํ เอตทโวจ – ‘‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต เจว กาโย, ทิสา จ เม น ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ มํ นปฺปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, อตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’ติ.

56. 그때 어떤 비구가 자신의 은사에게 다가가서 이렇게 말했습니다. "존자시여, 지금 제 몸은 무겁고, 사방을 분간할 수 없으며, 법들이 제게 나타나지 않습니다. 혼침과 수면이 제 마음을 사로잡아 머물고, 즐거움 없이 청정범행을 닦고 있으며, 법들에 대해 의심이 있습니다."

อถ โข โส ภิกฺขุ ตํ สทฺธิวิหาริกํ ภิกฺขุํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ เอวมาห – ‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต เจว กาโย, ทิสา จ มํ น ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ เม นปฺปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, อตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’’ติ.

그 후 그 은사 비구는 그 공주 비구를 데리고 세존께 다가가서, 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 그 비구는 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "세존이시여, 이 비구가 이렇게 말합니다. '존자시여, 지금 제 몸은 무겁고, 사방을 분간할 수 없으며, 법들이 제게 나타나지 않습니다. 혼침과 수면이 제 마음을 사로잡아 머물고, 즐거움 없이 청정범행을 닦고 있으며, 법들에 대해 의심이 있습니다'라고 말입니다."

‘‘เอวญฺเหตํ, ภิกฺขุ, โหติ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารสฺส, โภชเน อมตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนนุยุตฺตสฺส, อวิปสฺสกสฺส กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนนุยุตฺตสฺส วิหรโต, ยํ มธุรกชาโต เจว กาโย โหติ, ทิสา จสฺส น [Pg.62] ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ ตํ นปฺปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ, โหติ จสฺส ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา. ตสฺมาติห เต, ภิกฺขุ, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร ภวิสฺสามิ, โภชเน มตฺตญฺญู, ชาคริยํ อนุยุตฺโต, วิปสฺสโก กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺโต วิหริสฺสามี’ติ. เอวญฺหิ เต, ภิกฺขุ, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

“비구여, 이것은 실로 그러하다. 감각기관의 문을 지키지 않고, 음식에 적당한 양을 모르며, 깨어 있음에 전념하지 않고, 유익한 법들을 통찰하지 않으며, 밤의 초저녁과 새벽녘에 보리분법을 닦는 일에 전념하지 않고 머무는 비구에게는, 실로 몸이 무거워지고, 방위가 분명하게 보이지 않으며, 법들이 그에게 나타나지 않고, 해태와 혼침이 그의 마음을 압도하여 머물게 되며, 즐거움 없이 청정범행을 닦게 되고, 법들에 대해 의심이 생긴다. 그러므로 비구여, 그대는 이와 같이 공부해야 한다. ‘나는 감각기관의 문을 잘 지키는 자가 되리라. 음식에 적당한 양을 알고, 깨어 있음에 전념하며, 유익한 법들을 통찰하고, 밤의 초저녁과 새벽녘에 보리분법을 닦는 일에 전념하며 머무르리라’고. 비구여, 그대는 참으로 이와 같이 공부해야 한다.”

อถ โข โส ภิกฺขุ ภควตา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข โส ภิกฺขุ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร ปน โส ภิกฺขุ อรหตํ อโหสิ.

그때 그 비구는 세존으로부터 이와 같은 훈계를 받은 뒤, 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 떠나갔다. 그 후 그 비구는 홀로 은둔하여 방일하지 않고 부지런히 노력하며 스스로를 결연히 다스리며 머물렀다. 그리하여 오래지 않아, 가문의 아들들이 올바르게 집을 나와 출가한 그 목적이며, 위없는 청정범행의 완성인 아라한과를 이 생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 구족하여 머물렀다. ‘태어남은 다하였고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 분명히 알게 되었다. 그리하여 그 비구는 아라한들 중 한 분이 되었다.

อถ โข โส ภิกฺขุ อรหตฺตํ ปตฺโต เยน สโก อุปชฺฌาโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกํ อุปชฺฌายํ เอตทโวจ – ‘‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, น เจว มธุรกชาโต กาโย, ทิสา จ เม ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ มํ ปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, นตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’ติ. อถ โข โส ภิกฺขุ ตํ สทฺธิวิหาริกํ ภิกฺขุํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ เอวมาห – ‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, น เจว มธุรกชาโต กาโย, ทิสา จ เม ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ มํ ปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, นตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’’ติ.

그 후 아라한과에 도달한 그 비구는 자신의 은사(Upajjhāya)가 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 은사에게 이와 같이 말씀드렸다. “존자시여, 지금 저의 몸은 결코 무겁지 않으며, 방위가 분명하게 보이고, 법들이 제게 나타나며, 해태와 혼침이 제 마음을 압도하여 머물지 않습니다. 저는 즐겁게 청정범행을 닦고 있으며, 법들에 대해 제게는 의심이 없습니다.” 그러자 그 비구는 그 동료 비구인 제자를 데리고 세존이 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 이 비구가 이와 같이 말합니다. ‘존자시여, 지금 저의 몸은 결코 무겁지 않으며, 방위가 분명하게 보이고, 법들이 제게 나타나며, 해태와 혼침이 제 마음을 압도하여 머물지 않습니다. 저는 즐겁게 청정범행을 닦고 있으며, 법들에 대해 제게는 의심이 없습니다’라고 말입니다.”

‘‘เอวญฺเหตํ, ภิกฺขุ, โหติ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารสฺส, โภชเน มตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนุยุตฺตสฺส, วิปสฺสกสฺส กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต, ยํ น เจว มธุรกชาโต กาโย โหติ, ทิสา จสฺส ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ [Pg.63] ตํ ปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจสฺส จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ, น จสฺส โหติ ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา. ตสฺมาติห โว, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ภวิสฺสาม, โภชเน มตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนุยุตฺตา, วิปสฺสกา กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“비구여, 이것은 실로 그러하다. 감각기관의 문을 지키고, 음식에 적당한 양을 알며, 깨어 있음에 전념하고, 유익한 법들을 통찰하며, 밤의 초저녁과 새벽녘에 보리분법을 닦는 일에 전념하며 머무는 비구에게는, 실로 몸이 무거워지지 않고, 방위가 분명하게 보이며, 법들이 그에게 나타나고, 해태와 혼침이 그의 마음을 압도하여 머물지 않으며, 즐겁게 청정범행을 닦게 되고, 법들에 대해 의심이 생기지 않는다. 그러므로 비구들이여, 너희들은 이와 같이 공부해야 한다. ‘우리는 감각기관의 문을 잘 지키는 자들이 되리라. 음식에 적당한 양을 알고, 깨어 있음에 전념하며, 유익한 법들을 통찰하고, 밤의 초저녁과 새벽녘에 보리분법을 닦는 일에 전념하며 머무르리라’고. 비구들이여, 참으로 이와 같이 공부해야 한다.” (여섯 번째 수타가 끝났다.)

๗. อภิณฺหปจฺจเวกฺขิตพฺพฐานสุตฺตํ

7. 항상 반조해야 할 주제의 경(Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭhānasuttaṃ)

๕๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพานิ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺโมมฺหิ, ชรํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘พฺยาธิธมฺโมมฺหิ, พฺยาธึ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘มรณธมฺโมมฺหิ, มรณํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ, กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ. ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

57. “비구들이여, 여인이든 남인이든, 재가자든 출가자든 항상 반조해야 할 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯 가지인가? ‘나는 늙기 마련인 존재이며, 늙음을 피할 수 없다’는 것을 여인이든 남인이든, 재가자든 출가자든 항상 반조해야 한다. ‘나는 병들기 마련인 존재이며, 병듦을 피할 수 없다’는 것을 여인이든 남인이든, 재가자든 출가자든 항상 반조해야 한다. ‘나는 죽기 마련인 존재이며, 죽음을 피할 수 없다’는 것을 여인이든 남인이든, 재가자든 출가자든 항상 반조해야 한다. ‘나의 사랑하고 소중한 모든 것들과 헤어지고 멀어지게 될 것이다’라는 것을 여인이든 남인이든, 재가자든 출가자든 항상 반조해야 한다. ‘나는 나의 업의 주인이며, 업의 상속자이며, 업이 모태이며, 업이 친지이며, 업이 의지처이다. 내가 어떤 업을 짓든—그것이 선한 것이든 악한 것이든—나는 그 업의 상속자가 될 것이다’라는 것을 여인이든 남인이든, 재가자든 출가자든 항상 반조해야 한다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘ชราธมฺโมมฺหิ, ชรํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ โยพฺพเน โยพฺพนมโท, เยน มเทน มตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย โยพฺพเน โยพฺพนมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘ชราธมฺโมมฺหิ, ชรํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“비구들이여, 어떠한 유익을 인하여 ‘나는 늙기 마련인 존재이며, 늙음을 피할 수 없다’는 것을 여인이든 남인이든, 재가자든 출가자든 항상 반조해야 하는가? 비구들이여, 중생들에게는 젊을 때에 젊음에 대한 자만(yobbanamado)이 있으니, 그 자만에 취하여 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저지른다. 그가 이 사실을 항상 반조하면, 젊음에 대한 자만이 완전히 없어지거나 혹은 엷어지게 된다. 비구들이여, 이러한 유익을 인하여 ‘나는 늙기 마련인 존재이며, 늙음을 피할 수 없다’는 것을 여인이든 남인이든, 재가자든 출가자든 항상 반조해야 한다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘พฺยาธิธมฺโมมฺหิ, พฺยาธึ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ อาโรคฺเย อาโรคฺยมโท, เยน มเทน มตฺตา กาเยน [Pg.64] ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย อาโรคฺเย อาโรคฺยมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘พฺยาธิธมฺโมมฺหิ, พฺยาธึ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

비구들이여, 어떠한 유익한 목적을 의지하여 여성이든 남성이든 재가자이든 출가자이든 '나는 병들기 마련인 성질을 가졌고, 병듦에서 벗어나지 못했다'라고 항상 관찰해야 하는가? 비구들이여, 중생들에게는 건강할 때 건강하다는 취기( intoxication)가 있으니, 그 취기에 취해 몸으로 악행을 저지르고 말로 악행을 저지르고 마음으로 악행을 저지른다. 그 병듦이라는 대상을 항상 관찰하는 사람에게는 건강할 때의 그 건강하다는 취기가 완전히 사라지거나 줄어들게 된다. 비구들이여, 이러한 유익한 목적을 의지하여 여성이든 남성이든 재가자이든 출가자이든 '나는 병들기 마련인 성질을 가졌고, 병듦에서 벗어나지 못했다'라고 항상 관찰해야 한다.

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘มรณธมฺโมมฺหิ, มรณํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ ชีวิเต ชีวิตมโท, เยน มเทน มตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย ชีวิเต ชีวิตมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘มรณธมฺโมมฺหิ, มรณํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

비구들이여, 어떠한 유익한 목적을 의지하여 여성이든 남성이든 재가자이든 출가자이든 '나는 죽기 마련인 성질을 가졌고, 죽음에서 벗어나지 못했다'라고 항상 관찰해야 하는가? 비구들이여, 중생들에게는 살아 있을 때 삶에 대한 취기가 있으니, 그 취기에 취해 몸으로 악행을 저지르고 말로 악행을 저지르고 마음으로 악행을 저지른다. 그 죽음이라는 대상을 항상 관찰하는 사람에게는 살아 있을 때의 그 삶에 대한 취기가 완전히 사라지거나 줄어들게 된다. 비구들이여, 이러한 유익한 목적을 의지하여 여성이든 남성이든 재가자이든 출가자이든 '나는 죽기 마련인 성질을 가졌고, 죽음에서 벗어나지 못했다'라고 항상 관찰해야 한다.

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ ปิเยสุ มนาเปสุ โย ฉนฺทราโค เยน ราเคน รตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย ปิเยสุ มนาเปสุ ฉนฺทราโค โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

비구들이여, 어떠한 유익한 목적을 의지하여 여성이든 남성이든 재가자이든 출가자이든 '내가 사랑하고 마음에 들어 하는 모든 것과 헤어지고 멀어지게 될 것이다'라고 항상 관찰해야 하는가? 비구들이여, 중생들에게는 사랑하고 마음에 들어 하는 것들에 대해 갈망과 탐욕(欲貪)이 있으니, 그 탐욕에 물든 중생들은 몸으로 악행을 저지르고 말로 악행을 저지르고 마음으로 악행을 저지른다. 그 헤어짐이라는 대상을 항상 관찰하는 사람에게는 사랑하고 마음에 들어 하는 것들에 대한 갈망과 탐욕이 완전히 사라지거나 줄어들게 된다. 비구들이여, 이러한 유익한 목적을 의지하여 여성이든 남성이든 재가자이든 출가자이든 '내가 사랑하고 마음에 들어 하는 모든 것과 헤어지고 멀어지게 될 것이다'라고 항상 관찰해야 한다.

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ, กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต สพฺพโส วา ทุจฺจริตํ ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ, กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ [Pg.65] อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

비구들이여, 어떠한 유익한 목적을 의지하여 여성이든 남성이든 재가자이든 출가자이든 '나는 자신의 업을 소유한 자이고, 업의 상속자이며, 업을 모태로 하고, 업을 친지로 하며, 업을 의지처로 한다. 내가 선하든 악하든 어떠한 업을 짓든지 나는 그 업의 상속자가 될 것이다'라고 항상 관찰해야 하는가? 비구들이여, 중생들에게는 몸의 악행, 말의 악행, 마음의 악행이 있다. 그 업이라는 대상을 항상 관찰하는 사람에게는 모든 악행이 완전히 사라지거나 줄어들게 된다. 비구들이여, 이러한 유익한 목적을 의지하여 여성이든 남성이든 재가자이든 출가자이든 '나는 자신의 업을 소유한 자이고, 업의 상속자이며, 업을 모태로 하고, 업을 친지로 하며, 업을 의지처로 한다. 내가 선하든 악하든 어떠한 업을 짓든지 나는 그 업의 상속자가 될 것이다'라고 항상 관찰해야 한다.

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข อหญฺเญเวโก ชราธมฺโม ชรํ อนตีโต, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา ชราธมฺมา ชรํ อนตีตา’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

비구들이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 숙고한다. '나 혼자만이 늙기 마련인 성질을 가졌고 늙음에서 벗어나지 못한 것이 아니다. 사실 오고 가고 죽고 태어나는 모든 중생은 늙기 마련인 성질을 가졌고 늙음에서 벗어나지 못했다.' 그 늙음이라는 대상을 항상 관찰하는 그에게 성스러운 도(道)가 생겨난다. 그는 그 도를 닦고 수행하며 많이 익힌다. 그 도를 닦고 수행하고 많이 익히는 그에게 족쇄(結)들이 완전히 사라지고, 잠재성향(隨眠)들이 소멸한다.

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข อหญฺเญเวโก พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา พฺยาธิธมฺมา พฺยาธึ อนตีตา’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

비구들이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 숙고한다. '나 혼자만이 병들기 마련인 성질을 가졌고 병듦에서 벗어나지 못한 것이 아니다. 사실 오고 가고 죽고 태어나는 모든 중생은 병들기 마련인 성질을 가졌고 병듦에서 벗어나지 못했다.' 그 병듦이라는 대상을 항상 관찰하는 그에게 성스러운 도가 생겨난다. 그는 그 도를 닦고 수행하며 많이 익힌다. 그 도를 닦고 수행하고 많이 익히는 그에게 족쇄들이 완전히 사라지고, 잠재성향들이 소멸한다.

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข อหญฺเญเวโก มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

비구들이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 숙고한다. '나 혼자만이 죽기 마련인 성질을 가졌고 죽음에서 벗어나지 못한 것이 아니다. 사실 오고 가고 죽고 태어나는 모든 중생은 죽기 마련인 성질을 가졌고 죽음에서 벗어나지 못했다.' 그 죽음이라는 대상을 항상 관찰하는 그에게 성스러운 도가 생겨난다. 그는 그 도를 닦고 수행하며 많이 익힌다. 그 도를 닦고 수행하고 많이 익히는 그에게 족쇄들이 완전히 사라지고, 잠재성향들이 소멸한다.

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส สพฺเพหิ ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

비구들이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 숙고한다. '나 혼자만이 사랑하고 마음에 들어 하는 모든 것과 헤어지고 멀어지는 것이 아니다. 사실 오고 가고 죽고 태어나는 모든 중생에게는 사랑하고 마음에 들어 하는 모든 것과 헤어지고 멀어지는 일이 일어난다.' 그 헤어짐이라는 대상을 항상 관찰하는 그에게 성스러운 도가 생겨난다. 그는 그 도를 닦고 수행하며 많이 익힌다. 그 도를 닦고 수행하고 많이 익히는 그에게 족쇄들이 완전히 사라지고, 잠재성향들이 소멸한다.

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น [Pg.66] โข อหญฺเญเวโก กมฺมสฺสโก กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฺปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามิ; อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา กมฺมสฺสกา กมฺมทายาทา กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฺปฏิสรณา, ยํ กมฺมํ กริสฺสนฺติ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาทา ภวิสฺสนฺตี’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺตี’’ติ.

“비구들이여, 참으로 그 성스러운 제자는 이와 같이 숙고한다. ‘나만이 자신의 업을 소유하고, 업의 상속인이며, 업을 모태로 하고, 업을 친지로 하며, 업을 의지처로 삼는 것이 아니다. 내가 선하거나 악하거나 어떤 업을 짓든 나는 그 업의 상속자가 될 것이다. 오히려 오고 가는 것(생사의 흐름), 죽음과 태어남이 있는 모든 중생은 모두 자신의 업을 소유하고, 업의 상속인이며, 업을 모태로 하고, 업을 친지로 하며, 업을 의지처로 삼는다. 그들이 선하거나 악하거나 어떤 업을 짓든 그 업의 상속자가 될 것이다’라고. 그가 이 이치를 항상 관찰할 때 성스러운 도(道)가 생겨난다. 그는 그 도를 닦고 수습하고 많이 공부한다. 그가 그 도를 닦고 수습하고 많이 공부할 때 모든 결박(상요잔)은 완전히 끊어지고, 잠재성향(아누사야)은 뿌리 뽑힌다.”

‘‘พฺยาธิธมฺมา ชราธมฺมา, อโถ มรณธมฺมิโน;

ยถา ธมฺมา ตถา สตฺตา, ชิคุจฺฉนฺติ ปุถุชฺชนา.

“병드는 성질이 있고 늙는 성질이 있으며, 또한 죽는 성질이 있나니, 법의 이치가 그러하듯 중생들도 그러하거늘, 범부들은 이를 혐오하네.”

‘‘อหญฺเจ ตํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, เอวํ ธมฺเมสุ ปาณิสุ;

น เมตํ ปติรูปสฺส, มม เอวํ วิหาริโน.

“만일 내가 이와 같은 성질을 가진 중생들에 대하여 그것을 혐오한다면, 이와 같이 머무는 나에게 그것은 적절하지 않으리라.”

‘‘โสหํ เอวํ วิหรนฺโต, ญตฺวา ธมฺมํ นิรูปธึ;

อาโรคฺเย โยพฺพนสฺมิญฺจ, ชีวิตสฺมิญฺจ เย มทา.

“그리하여 나는 이와 같이 머물며 집착 없는 법(아라한과)을 알고서, 무병함과 젊음과 생존에 대하여 생겨나는 모든 자만(취기)을,”

‘‘สพฺเพ มเท อภิโภสฺมิ, เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต ;

ตสฺส เม อหุ อุสฺสาโห, นิพฺพานํ อภิปสฺสโต.

“그 모든 자만을 극복하였노라. 출가(出離)를 안온한 것으로 보고 니르바나를 직관하는 나에게 정진의 힘이 생겨났노라.”

‘‘นาหํ ภพฺโพ เอตรหิ, กามานิ ปฏิเสวิตุํ;

อนิวตฺติ ภวิสฺสามิ, พฺรหฺมจริยปรายโณ’’ติ. สตฺตมํ;

“이제 나는 감각적 욕망들을 누릴 수 없으며, 청정범행에 전념하여 결코 물러나지 않으리라.” (일곱 번째 경이 끝났다.)

๘. ลิจฺฉวิกุมารกสุตฺตํ

8. 릿차비 왕자 경

๕๘. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต มหาวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ.

58. 한때 세존께서는 웨살리의 마하와나(대림)에 있는 구타가라살라(중각강당)에 머무셨다. 그때 세존께서는 오전에 가사를 다스려 입으시고 바루와 가사를 들고 웨살리로 탁발을 나가셨다. 웨살리에서 탁발하여 공양을 마치신 뒤, 돌아오는 길에 공양물로부터 물러나 마하와나로 들어가 어떤 나무 아래에서 낮 동안의 머묾을 위해 앉으셨다.

เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ลิจฺฉวิกุมารกา สชฺชานิ ธนูนิ อาทาย กุกฺกุรสงฺฆปริวุตา มหาวเน อนุจงฺกมมานา อนุวิจรมานา อทฺทสุ [Pg.67] ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ; ทิสฺวาน สชฺชานิ ธนูนิ นิกฺขิปิตฺวา กุกฺกุรสงฺฆํ เอกมนฺตํ อุยฺโยเชตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺติ.

그때 마침 많은 릿차비 왕자들이 시위가 당겨진 활을 들고 사냥개 무리에 둘러싸여 마하와나를 거닐며 돌아다니다가, 어떤 나무 아래 앉아 계신 세존을 뵈었다. 뵙고 나서 시위가 당겨진 활을 내려놓고 사냥개 무리를 한쪽으로 보낸 뒤 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 침묵을 지키며 합장한 채 세존을 모시고 앉았다.

เตน โข ปน สมเยน มหานาโม ลิจฺฉวิ มหาวเน ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อทฺทส เต ลิจฺฉวิกุมารเก ตุณฺหีภูเต ตุณฺหีภูเต ปญฺชลิเก ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺเต; ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหานาโม ลิจฺฉวิ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี, ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’’’ติ!

그때 릿차비 사람 마하나마가 마하와나에서 산책하며 거닐다가, 릿차비 왕자들이 침묵을 지키며 합장한 채 세존을 모시고 앉아 있는 것을 보았다. 보고 나서 세존께 다가가 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 릿차비 사람 마하나마는 ‘왓지인들은 번영하리라, 왓지인들은 번영하리라!’라고 감흥어린 찬탄을 내뱉었다.

‘‘กึ ปน ตฺวํ, มหานาม, เอวํ วเทสิ – ‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี, ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’’’ติ? ‘‘อิเม, ภนฺเต, ลิจฺฉวิกุมารกา จณฺฑา ผรุสา อปานุภา. ยานิปิ ตานิ กุเลสุ ปเหณกานิ ปหียนฺติ, อุจฺฉูติ วา พทราติ วา ปูวาติ วา โมทกาติ วา สํกุลิกาติ วา, ตานิ วิลุมฺปิตฺวา วิลุมฺปิตฺวา ขาทนฺติ; กุลิตฺถีนมฺปิ กุลกุมารีนมฺปิ ปจฺฉาลิยํ ขิปนฺติ. เต ทานิเม ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺตี’’ติ.

“마하나마여, 그대는 왜 ‘왓지인들은 번영하리라, 왓지인들은 번영하리라’라고 말하는가?” “세존이시여, 이 릿차비 왕자들은 사납고 거칠고 오만합니다. 가문들에 선물로 보내진 사탕수수, 대추, 과자, 설탕 과자, 깨강정 등을 약탈하여 먹고, 가문의 부인들이나 처녀들의 등을 뒤에서 발로 차기도 합니다. 그런데 지금 저들은 침묵을 지키며 합장한 채 세존을 모시고 앉아 있습니다.”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส ปญฺจ ธมฺมา สํวิชฺชนฺติ – ยทิ วา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส, ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส เปตฺตนิกสฺส, ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส, ยทิ วา คามคามณิกสฺส, ยทิ วา ปูคคามณิกสฺส, เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“마하나마여, 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕이든, 조상 대대로 영지를 다스리는 자이든, 군대의 장군이든, 마을의 추장이든, 공동체의 지도자이든, 혹은 가문에서 각기 권위를 행사하는 자이든, 어떤 가문의 아들에게 다섯 가지 법이 있다면 그는 오직 번영만을 기대할 수 있고 쇠퇴는 기대할 수 없다.”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ มาตาปิตโร สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ มาตาปิตโร สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. มาตาปิตานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“그 다섯 가지는 무엇인가? 마하나마여, 여기 가문의 아들은 근면과 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 땀을 흘려 장만하고, 법답게 얻은 재물로 부모님을 공경하고 존중하고 받들고 공양한다. 그러면 공경받고 존중받고 받들어지고 공양받은 부모님은 ‘오래 살고 장수하며 천수를 누려라’라고 선한 마음으로 그를 보살핀다. 마하나마여, 부모님의 보살핌을 받는 가문의 아들은 오직 번영만을 기대할 수 있고 쇠퇴는 기대할 수 없다.”

‘‘ปุน [Pg.68] จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริสา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริสานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“다시 마하나마여, 가문의 아들은 근면과 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 땀을 흘려 장만하고, 법답게 얻은 재물로 처자와 노비와 고용인들을 공경하고 존중하고 받들고 공양한다. 그러면 공경받고 존중받고 받들어지고 공양받은 처자와 노비와 고용인들은 ‘오래 살고 장수하며 천수를 누려라’라고 선한 마음으로 그를 보살핀다. 마하나마여, 처자와 노비와 고용인들의 보살핌을 받는 가문의 아들은 오직 번영만을 기대할 수 있고 쇠퇴는 기대할 수 없다.”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสพฺโยหาเร สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสพฺโยหารา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสพฺโยหารานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“다시 마하나마여, 가문의 아들은 근면과 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 땀을 흘려 장만하고, 법답게 얻은 재물로 농토를 인접한 이웃들과 사업상의 동료들을 공경하고 존중하고 받들고 공양한다. 그러면 공경받고 존중받고 받들어지고 공양받은 농토 인접 이웃들과 사업 동료들은 ‘오래 살고 장수하며 천수를 누려라’라고 선한 마음으로 그를 보살핀다. 마하나마여, 농토 인접 이웃들과 사업 동료들의 보살핌을 받는 가문의 아들은 오직 번영만을 기대할 수 있고 쇠퇴는 기대할 수 없다.”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ยาวตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. เทวตานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“다시 마하나마여, 가문의 아들은 근면과 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 땀을 흘려 장만하고, 법답게 얻은 재물로 공물을 받는 신들을 공경하고 존중하고 받들고 공양한다. 그러면 공경받고 존중받고 받들어지고 공양받은 공물을 받는 신들은 ‘오래 살고 장수하며 천수를 누려라’라고 선한 마음으로 그를 보살핀다. 마하나마여, 신들의 보살핌을 받는 가문의 아들은 오직 번영만을 기대할 수 있고 쇠퇴는 기대할 수 없다.”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ สมณพฺราหฺมเณ สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ สมณพฺราหฺมณา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. สมณพฺราหฺมณานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“마하나마여, 훌륭한 가문의 아들이 근면한 노력으로 얻고, 팔의 힘으로 모으고, 이마에 땀을 흘려가며 정당한 방법으로 법답게 얻은 재물로 사문과 바라문들을 공경하고 존중하며 받들고 공양합니다. 그렇게 공경받고 존중받으며 받들어지고 공양받은 사문과 바라문들은 선한 마음으로 그 가문의 아들을 보호하며 ‘오래 사십시오, 긴 수명을 누리십시오’라고 축원합니다. 마하나마여, 사문과 바라문들의 보호를 받는 가문의 아들에게는 오직 번영만이 기대될 뿐이며, 결코 쇠퇴는 없습니다.”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส อิเม ปญฺจ ธมฺมา สํวิชฺชนฺติ – ยทิ วา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส, ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส เปตฺตนิกสฺส[Pg.69], ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส, ยทิ วา คามคามณิกสฺส, ยทิ วา ปูคคามณิกสฺส, เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

“마하나마여, 어떤 가문의 아들이든 이 다섯 가지 법을 갖추고 있다면, 그가 정수리에 관정(灌頂)을 받은 찰라티야 왕이든, 영지를 다스리는 영주든, 군대의 장군이든, 마을의 촌장이든, 조합의 지도자든, 혹은 여러 가문에서 각기 권위를 행사하는 자이든, 오직 번영만이 기대될 뿐이며 결코 쇠퇴는 없습니다.”

‘‘มาตาปิตุกิจฺจกโร, ปุตฺตทารหิโต สทา;

อนฺโตชนสฺส อตฺถาย, เย จสฺส อนุชีวิโน.

“부모의 일을 잘 보살피고, 항상 처자와 가족을 보살피며, 집안 사람들과 그에게 의지해 살아가는 사람들의 이익을 도모하네.”

‘‘อุภินฺนญฺเจว อตฺถาย, วทญฺญู โหติ สีลวา;

ญาตีนํ ปุพฺพเปตานํ, ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ ชีวตํ.

“두 부류 모두의 이익을 위해 실천하며, 요청을 잘 알고 계를 지키는 자는, 돌아가신 친지들과 현세에 살아 있는 친지들에게,”

‘‘สมณานํ พฺราหฺมณานํ, เทวตานญฺจ ปณฺฑิโต;

วิตฺติสญฺชนโน โหติ, ธมฺเมน ฆรมาวสํ.

“사문들과 바라문들, 그리고 천신들에게 법답게 가정을 꾸리며 기쁨을 선사하는 지혜로운 이가 되네.”

‘‘โส กริตฺวาน กลฺยาณํ, ปุชฺโช โหติ ปสํสิโย;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. อฏฺฐมํ;

“그는 선업을 지어 공양받을 만하고 찬탄받을 만한 사람이 되니, 이 세상에서 사람들은 그를 찬탄하고, 죽어서는 천상에서 기뻐하네.” 여덟 번째 수타가 끝났다.

๙. ปฐมวุฑฺฒปพฺพชิตสุตฺตํ

9. 첫 번째로 늙어서 출가한 자에 관한 경 (제1 원숙출가경)

๕๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต. กตเมหิ ปญฺจหิ? ทุลฺลโภ, ภิกฺขเว, วุฑฺฒปพฺพชิโต นิปุโณ, ทุลฺลโภ อากปฺปสมฺปนฺโน, ทุลฺลโภ พหุสฺสุโต, ทุลฺลโภ ธมฺมกถิโก, ทุลฺลโภ วินยธโร. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต’’ติ. นวมํ.

59. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 늙어서 출가한 자는 얻기 어렵다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 영리한 원숙출가자(늙어서 출가한 자)는 얻기 어렵고, 위의를 갖춘 원숙출가자는 얻기 어렵고, 다문(많이 배운)의 원숙출가자는 얻기 어렵고, 법을 설하는 원숙출가자는 얻기 어렵고, 율을 수지한 원숙출가자는 얻기 어렵다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 원숙출가자는 얻기 어렵다.” 아홉 번째 수타가 끝났다.

๑๐. ทุติยวุฑฺฒปพฺพชิตสุตฺตํ

10. 두 번째로 늙어서 출가한 자에 관한 경 (제2 원숙출가경)

๖๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต. กตเมหิ ปญฺจหิ? ทุลฺลโภ, ภิกฺขเว, วุฑฺฒปพฺพชิโต สุวโจ, ทุลฺลโภ สุคฺคหิตคฺคาหี, ทุลฺลโภ ปทกฺขิณคฺคาหี, ทุลฺลโภ ธมฺมกถิโก, ทุลฺลโภ วินยธโร. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต’’ติ. ทสมํ.

60. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 원숙출가자는 얻기 어렵다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 순종하는 원숙출가자는 얻기 어렵고, 가르침을 잘 파악하여 받아들이는 원숙출가자는 얻기 어렵고, 가르침을 공경히 받아들이는 원숙출가자는 얻기 어렵고, 법을 설하는 원숙출가자는 얻기 어렵고, 율을 수지한 원숙출가자는 얻기 어렵다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 원숙출가자는 얻기 어렵다.” 열 번째 수타가 끝났다.

นีวรณวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 장애의 품(장애품)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약은 다음과 같다.

อาวรณํ ราสิ องฺคานิ, สมยํ มาตุปุตฺติกา;

อุปชฺฌา ฐานา ลิจฺฉวิ, กุมารา อปรา ทุเวติ.

장애(Āvaraṇa), 무더기(Rāsi), 수행 요소(Aṅgāni), 때(Samaya), 어머니와 아들(Mātuputtikā), 은사(Upajjhā), 다섯 가지 처소(Ṭhānā), 릿차비(Licchavi) 왕자들, 그리고 늙어서 출가한 자에 대한 다른 두 가지(Aparā dve) 경들이다.

(๗) ๒. สญฺญาวคฺโค

(7) 2. 인식의 품 (상품)

๑. ปฐมสญฺญาสุตฺตํ

1. 첫 번째 인식에 관한 경 (제1 상경)

๖๑. ‘‘ปญฺจิมา[Pg.70], ภิกฺขเว, สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กตมา ปญฺจ? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ปฐมํ.

61. “비구들이여, 이 다섯 가지 인식을 닦고 많이 행하면 큰 과보가 있고 큰 공덕이 있으며, 불사(열반)에 들어가고 불사로 끝맺게 된다. 무엇이 다섯인가? 부정상(不淨想), 사상(死想, 죽음의 인식), 과환상(過患想, 재난의 인식), 음식에 대한 혐오상(食厭想), 일체 세간에 즐거움이 없다는 인식(一切世間不樂想)이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 인식을 닦고 많이 행하면 큰 과보가 있고 큰 공덕이 있으며, 불사에 들어가고 불사로 끝맺게 된다.” 첫 번째 수타가 끝났다.

๒. ทุติยสญฺญาสุตฺตํ

2. 두 번째 인식에 관한 경 (제2 상경)

๖๒. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กตมา ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ทุติยํ.

62. “비구들이여, 이 다섯 가지 인식을 닦고 많이 행하면 큰 과보가 있고 큰 공덕이 있으며, 불사에 들어가고 불사로 끝맺게 된다. 무엇이 다섯인가? 무상상(無常想), 무아상(無我想), 사상(死想), 음식에 대한 혐오상, 일체 세간에 즐거움이 없다는 인식이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 인식을 닦고 많이 행하면 큰 과보가 있고 큰 공덕이 있으며, 불사에 들어가고 불사로 끝맺게 된다.” 두 번째 수타가 끝났다.

๓. ปฐมวฑฺฒิสุตฺตํ

3. 첫 번째 성장에 관한 경 (제1 성장경)

๖๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายี จ โหติ วราทายี จ กายสฺส. กตมาหิ ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, สุเตน วฑฺฒติ, จาเคน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ – อิมาหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายี จ โหติ วราทายี จ กายสฺสา’’ติ.

63. “비구들이여, 다섯 가지 성장으로 성장하는 성스러운 제자는 성스러운 성장을 이루는 것이며, 자신의 몸에서 핵심(알맹이)을 얻고 수승한 것을 얻는 자가 된다. 무엇이 다섯인가? 믿음(Saddhā)으로 성장하고, 계율(Sīla)로 성장하고, 배움(Suta)으로 성장하고, 보시(Cāga)로 성장하고, 지혜(Paññā)로 성장하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 성장으로 성장하는 성스러운 제자는 성스러운 성장을 이루는 것이며, 자신의 몸에서 핵심을 얻고 수승한 것을 얻는 자가 된다.”

‘‘สทฺธาย สีเลน จ โย ปวฑฺฒติ,ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ;

โส ตาทิโส สปฺปุริโส วิจกฺขโณ,อาทียตี สารมิเธว อตฺตโน’’ติ. ตติยํ;

“믿음과 계율로 성장하고, 지혜와 보시와 배움 이 둘 모두를 갖추어 성장하는, 그런 안목을 갖춘 참된 사람은 이 세상에서 자신의 핵심(공덕의 알맹이)을 취하게 된다.” 세 번째 수타가 끝났다.

๔. ทุติยวฑฺฒิสุตฺตํ

4. 두 번째 성장에 관한 경 (제2 성장경)

๖๔. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.71], ภิกฺขเว, วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกา อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายินี จ โหติ วราทายินี จ กายสฺส. กตมาหิ ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, สุเตน วฑฺฒติ, จาเคน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ – อิมาหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกา อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายินี จ โหติ วราทายินี จ กายสฺสา’’ติ.

64. “비구들이여, 다섯 가지 성장으로 성장하는 성스러운 여제자는 성스러운 성장을 이루는 것이며, 자신의 몸에서 핵심을 얻고 수승한 것을 얻는 자가 된다. 무엇이 다섯인가? 믿음으로 성장하고, 계율로 성장하고, 배움으로 성장하고, 보시로 성장하고, 지혜로 성장하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 성장으로 성장하는 성스러운 여제자는 성스러운 성장을 이루는 것이며, 자신의 몸에서 핵심을 얻고 수승한 것을 얻는 자가 된다.”

‘‘สทฺธาย สีเลน จ ยา ปวฑฺฒติ,ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ;

สา ตาทิสี สีลวตี อุปาสิกา,อาทียตี สารมิเธว อตฺตโน’’ติ. จตุตฺถํ;

“믿음과 계율로 성장하고, 지혜와 보시와 배움 이 둘 모두를 갖추어 성장하는, 그런 계율을 갖춘 여신도는 이 세상에서 자신의 핵심을 취하게 된다.” 네 번째 수타가 끝났다.

๕. สากจฺฉสุตฺตํ

5. 대화에 관한 경 (사격경)

๖๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. ปญฺจมํ.

65. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 동료 수행자들과 대화하기에 적합한 자이다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 스스로 계율을 갖추고, 계율의 완성에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있다. 스스로 삼매를 갖추고, 삼매의 완성에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있다. 스스로 지혜를 갖추고, 지혜의 완성에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있다. 스스로 해탈을 갖추고, 해탈의 완성에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있다. 스스로 해탈지견을 갖추고, 해탈지견의 완성에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 동료 수행자들과 대화하기에 적합한 자이다.” 다섯 번째 수타가 끝났다.

๖. สาชีวสุตฺตํ

6. 동료 수행자와의 생활에 관한 경 (사지경)

๖๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทาย กถาย จ [Pg.72] กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

66. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 동료 수행자들과 함께 문답하며 살기에 적합하다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 스스로 계행을 갖추었으며(sīlasampanno), 계의 구족과 관련된 문답에 있어서 질문을 해결할 수 있다. 스스로 삼매를 갖추었으며(samādhisampanno), 삼매의 구족과 관련된 문답에 있어서 질문을 해결할 수 있다. 스스로 통찰지를 갖추었으며(paññāsampanno), 통찰지의 구족과 관련된 문답에 있어서 질문을 해결할 수 있다. 스스로 해탈을 갖추었으며(vimuttisampanno), 해탈의 구족과 관련된 문답에 있어서 질문을 해결할 수 있다. 스스로 해탈지견을 갖추었으며(vimuttiñāṇadassanasampanno), 해탈지견의 구족과 관련된 문답에 있어서 질문을 해결할 수 있다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 동료 수행자들과 함께 문답하며 살기에 적합하다.” 이것이 여섯 번째 수타이다.

๗. ปฐมอิทฺธิปาทสุตฺตํ

7. 첫 번째 신족 경 (Paṭhamaiddhipādasuttaṃ)

๖๗. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ, ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

67. “비구들이여, 누구든지 비구든 비구니든 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면, 두 가지 과보 중의 하나를 기대할 수 있다. 바로 현법(現法)에서의 구경의 지혜(Arahantship)이거나, 집착의 근거가 남아 있다면 아나함(Anāgāmitā)의 상태이다.

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีริยสมาธิ…เป… จิตฺตสมาธิ… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, อุสฺโสฬฺหิญฺเญว ปญฺจมึ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อิเม ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ, อิเม ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. สตฺตมํ.

무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 열의와 삼매와 노력의 행을 갖춘 신족(iddhipāda)을 닦는다. 정진과 삼매와… [마음과 삼매와…] 검증과 삼매와 노력의 행을 갖춘 신족을 닦으며, 다섯 번째로 용맹 정진(ussoḷhi)을 닦는다. 비구들이여, 누구든지 비구든 비구니든 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면, 두 가지 과보 중의 하나를 기대할 수 있다. 바로 현법에서의 구경의 지혜이거나, 집착의 근거가 남아 있다면 아나함의 상태이다.” 이것이 일곱 번째 수타이다.

๘. ทุติยอิทฺธิปาทสุตฺตํ

8. 두 번째 신족 경 (Dutiyaiddhipādasuttaṃ)

๖๘. ‘‘ปุพฺเพวาหํ, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน ปญฺจ ธมฺเม ภาเวสึ, ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกาสึ. กตเม ปญฺจ? ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวสึ, วีริยสมาธิ… จิตฺตสมาธิ… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวสึ, อุสฺโสฬฺหิญฺเญว ปญฺจมึ. โส โข อหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ อุสฺโสฬฺหิปญฺจมานํ ธมฺมานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมสึ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณึ สติ สติ อายตเน.

68. “비구들이여, 나는 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하였다. 무엇이 다섯인가? 열의와 삼매와 노력의 행을 갖춘 신족을 닦았고, 정진과 삼매와… 마음과 삼매와… 검증과 삼매와 노력의 행을 갖춘 신족을 닦았으며, 다섯 번째로 용맹 정진을 닦았다. 비구들이여, 나는 용맹 정진을 다섯 번째로 하는 이 법들을 닦고 많이 행하였기에, 최상의 지혜로 실현해야 할 어떤 법에 대해서든 최상의 지혜로 실현하기 위해 마음을 기울이면, 그 원인이 있을 때마다 그 자리에서 그것을 증득할 능력을 갖게 되었다.

‘‘โส [Pg.73] สเจ อากงฺขึ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณึ สติ สติ อายตเน.

내가 만일 ‘여러 가지 신통의 변화를 경험하리라… [중략] …범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재함을 행사하리라’고 원하면, 그 원인이 있을 때마다 그 자리에서 그것을 증득할 능력을 갖게 되었다.

‘‘โส สเจ อากงฺขึ…เป… ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณึ สติ สติ อายตเน’’ติ. อฏฺฐมํ.

내가 만일… [중략] …‘번뇌들이 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 통찰지를 통한 해탈을 현법에서 스스로 최상의 지혜로 알고 실현하여 구족하고 머무르리라’고 원하면, 그 원인이 있을 때마다 그 자리에서 그것을 증득할 능력을 갖게 되었다.” 이것이 여덟 번째 수타이다.

๙. นิพฺพิทาสุตฺตํ

9. 염오 경 (Nibbidāsuttaṃ)

๖๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ.

69. “비구들이여, 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면 전적인 염오(厭惡)와 탐욕의 빛바램(離欲)과 소멸과 고요함과 최상의 지혜와 바른 깨달음과 열반으로 인도한다.

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. นวมํ.

무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 몸에서 부정(不淨)함을 관찰하며 머물고, 음식에 대해 혐오하는 지각을 가지며, 온 세상에 대해 즐거워하지 않는 지각을 가지고, 모든 형성된 것들(行)에 대해 무상을 관찰하며, 죽음에 대한 지각(maraṇasaññā)이 안으로 잘 확립되어 있다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면 전적인 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸과 고요함과 최상의 지혜와 바른 깨달음과 열반으로 인도한다.” 이것이 아홉 번째 수타이다.

๑๐. อาสวกฺขยสุตฺตํ

10. 번뇌의 멸진 경 (Āsavakkhayasuttaṃ)

๗๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

70. “비구들이여, 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면 번뇌의 멸진으로 인도한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 몸에서 부정함을 관찰하며 머물고, 음식에 대해 혐오하는 지각을 가지며, 온 세상에 대해 즐거워하지 않는 지각을 가지고, 모든 형성된 것들에 대해 무상을 관찰하며, 죽음에 대한 지각이 안으로 잘 확립되어 있다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면 번뇌의 멸진으로 인도한다.” 이것이 열 번째 수타이다.

สญฺญาวคฺโค ทุติโย.

두 번째 지각의 장(Saññāvaggo)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ทฺเว จ สญฺญา ทฺเว วฑฺฒี จ, สากจฺเฉน จ สาชีวํ;

อิทฺธิปาทา จ ทฺเว วุตฺตา, นิพฺพิทา จาสวกฺขยาติ.

두 가지 지각 경과 두 가지 증장 경, 문답에 적합함과 함께 삶에 적합함, 두 가지 신족 경과 염오 경 및 번뇌의 멸진 경이 설해졌다. 이와 같이 열 개의 수타가 있다.

(๘) ๓. โยธาชีววคฺโค

(8) 3. 전사 장 (Yodhājīvavaggo)

๑. ปฐมเจโตวิมุตฺติผลสุตฺตํ

1. 첫 번째 마음의 해탈의 과보 경 (Paṭhamacetovimuttiphalasuttaṃ)

๗๑. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.74], ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ.

71. “비구들이여, 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면 마음의 해탈(cetovimutti)이라는 과보와 그 이익이 있으며, 통찰지를 통한 해탈(paññāvimutti)이라는 과보와 그 이익이 있다.

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เจโตวิมุตฺโต จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺโต จ โหติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ อิติปิ, สํกิณฺณปริโข อิติปิ, อพฺพูฬฺเหสิโก อิติปิ, นิรคฺคโฬ อิติปิ, อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต อิติปิ’’’.

무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 몸에서 부정함을 관찰하며 머물고, 음식에 대해 혐오하는 지각을 가지며, 온 세상에 대해 즐거워하지 않는 지각을 가지고, 모든 형성된 것들에 대해 무상을 관찰하며, 죽음에 대한 지각이 안으로 잘 확립되어 있다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면 마음의 해탈과 통찰지를 통한 해탈의 과보와 이익이 있다. 비구들이여, 비구가 마음의 해탈과 통찰지를 통한 해탈을 이룬 때에, 비구들이여, 이 비구를 ‘빗장을 들어 올린 자(ukkhittapaligho)’, ‘해자를 메운 자(saṃkiṇṇaparikho)’, ‘기둥을 뽑아 버린 자(abbūḷhesiko)’, ‘문빗장이 없는 자(niraggaḷo)’, ‘깃발을 내리고 짐을 내려놓은 성스러운 자(ariyo pannaddhajo pannabhāro)’, ‘속박에서 벗어난 자(visaṃyutto)’라고 부른다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 빗장을 들어 올린 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 무명(無明)이 제거되고 뿌리가 뽑혔으며, 줄기가 잘린 야자수처럼 되어 다시는 존재하지 않게 되었고, 미래에 다시 태어나지 않는 법을 지니게 되었다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 빗장을 들어 올린 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โปโนภวิโก ชาติสํสาโร ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 해자를 메운 자가 되는가? 비구들이여, 이 법 안에서 비구는 다시 태어남을 가져오는 윤회의 삶을 버렸고, 뿌리를 끊었으며, 밑동 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시 존재하지 않게 하였으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 해자를 메운 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 기둥을 뽑은 자가 되는가? 비구들이여, 이 법 안에서 비구는 갈애를 버렸고, 뿌리를 끊었으며, 밑동 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시 존재하지 않게 하였으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 기둥을 뽑은 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ[Pg.75], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวํกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 빗장을 벗겨낸 자가 되는가? 비구들이여, 이 법 안에서 비구는 다섯 가지 낮은 단계의 결박(오하분결)을 버렸고, 뿌리를 끊었으며, 밑동 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시 존재하지 않게 하였으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 빗장을 벗겨낸 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อสฺมิมาโน ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 깃발을 내리고 짐을 내려놓고 속박에서 벗어난 거룩한 이가 되는가? 비구들이여, 이 법 안에서 비구는 ‘나라는 자만’을 버렸고, 뿌리를 끊었으며, 밑동 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시 존재하지 않게 하였으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 깃발을 내리고 짐을 내려놓고 속박에서 벗어난 거룩한 이가 된다.” 첫 번째 소경 끝.

๒. ทุติยเจโตวิมุตฺติผลสุตฺตํ

2. 두 번째 심해탈의 결실 경

๗๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ. กตเม ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เจโตวิมุตฺโต จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺโต จ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ อิติปิ, สํกิณฺณปริโข อิติปิ, อพฺพูฬฺเหสิโก อิติปิ, นิรคฺคโฬ อิติปิ, อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต อิติปิ’’’.

72. “비구들이여, 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면 심해탈의 결실과 그 이익이 있으며, 혜해탈의 결실과 그 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 무상에 대한 인식, 무상한 것에서 괴로움이라는 인식, 괴로움인 것에서 무아라는 인식, 버림에 대한 인식, 탐욕의 빛바램에 대한 인식이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 닦고 많이 행하면 심해탈의 결실과 그 이익이 있으며, 혜해탈의 결실과 그 이익이 있다. 비구들이여, 비구가 심해탈을 이루고 혜해탈을 이루었을 때, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 ‘빗장을 들어 올린 자’라고도 하고, ‘해자를 메운 자’라고도 하며, ‘기둥을 뽑은 자’라고도 하고, ‘빗장을 벗겨낸 자’라고도 하며, ‘깃발을 내리고 짐을 내려놓고 속박에서 벗어난 거룩한 이’라고도 한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 빗장을 들어 올린 자가 되는가? 비구들이여, 이 법 안에서 비구는 무명을 버렸고, 뿌리를 끊었으며, 밑동 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시 존재하지 않게 하였으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 빗장을 들어 올린 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โปโนภวิโก ชาติสํสาโร ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 해자를 메운 자가 되는가? 비구들이여, 이 법 안에서 비구는 다시 태어남을 가져오는 윤회의 삶을 버렸고, 뿌리를 끊었으며, 밑동 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시 존재하지 않게 하였으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 해자를 메운 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา [Pg.76] อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 기둥을 뽑은 자가 되는가? 비구들이여, 이 법 안에서 비구는 갈애를 버렸고, 뿌리를 끊었으며, 밑동 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시 존재하지 않게 하였으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 기둥을 뽑은 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวํกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 빗장을 벗겨낸 자가 되는가? 비구들이여, 이 법 안에서 비구는 다섯 가지 낮은 단계의 결박(오하분결)을 버렸고, 뿌리를 끊었으며, 밑동 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시 존재하지 않게 하였으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 빗장을 벗겨낸 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อสฺมิมาโน ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหตี’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 깃발을 내리고 짐을 내려놓고 속박에서 벗어난 거룩한 이가 되는가? 비구들이여, 이 법 안에서 비구는 ‘나라는 자만’을 버렸고, 뿌리를 끊었으며, 밑동 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시 존재하지 않게 하였으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 깃발을 내리고 짐을 내려놓고 속박에서 벗어난 거룩한 이가 된다.” 두 번째 소경 끝.

๓. ปฐมธมฺมวิหารีสุตฺตํ

3. 첫 번째 법에 머무는 자 경

๗๓. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธมฺมวิหารี, ธมฺมวิหารี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหตี’’ติ?

73. 그때 어떤 비구가 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, ‘법에 머무는 자, 법에 머무는 자’라고들 합니다. 세존이시여, 어느 정도라야 비구가 법에 머무는 자가 됩니까?”

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ตาย ธมฺมปริยตฺติยา ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปริยตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“비구여, 여기 어떤 비구가 법(교학)을 배운다. 즉 경, 응송, 수기, 게송, 감흥어, 여시어, 본생담, 미증유법, 방등이다. 그는 그 법을 배우는 일로 하루를 보내며, 홀로 머무는 명상을 게을리하고, 안으로 마음의 고요함에 전념하지 않는다. 비구여, 이러한 비구를 가리켜 ‘배움이 많은 자’라 하지, ‘법에 머무는 자’라 하지 않는다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. โส ตาย ธมฺมปญฺญตฺติยา ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปญฺญตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“비구여, 다시 다른 경우에 비구가 듣고 배운 대로 법을 상세히 남들에게 설한다. 그는 그 법을 알리는 일로 하루를 보내며, 홀로 머무는 명상을 게을리하고, 안으로 마음의 고요함에 전념하지 않는다. 비구여, 이러한 비구를 가리켜 ‘알림이 많은 자’라 하지, ‘법에 머무는 자’라 하지 않는다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. โส เตน สชฺฌาเยน ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ สชฺฌายพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“비구여, 다시 다른 경우에 비구가 듣고 배운 대로 법을 상세히 암송한다. 그는 그 암송하는 일로 하루를 보내며, 홀로 머무는 명상을 게을리하고, 안으로 마음의 고요함에 전념하지 않는다. 비구여, 이러한 비구를 가리켜 ‘암송이 많은 자’라 하지, ‘법에 머무는 자’라 하지 않는다.”

‘‘ปุน [Pg.77] จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. โส เตหิ ธมฺมวิตกฺเกหิ ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ วิตกฺกพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“비구여, 다시 다른 경우에 비구가 듣고 배운 대로 법을 마음으로 사유하고 고찰하며 마음으로 깊이 관찰한다. 그는 그 법에 대한 사유로 하루를 보내며, 홀로 머무는 명상을 게을리하고, 안으로 마음의 고요함에 전념하지 않는다. 비구여, 이러한 비구를 가리켜 ‘사유가 많은 자’라 하지, ‘법에 머무는 자’라 하지 않는다.”

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ตาย ธมฺมปริยตฺติยา น ทิวสํ อตินาเมติ, นาปิ ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหติ.

비구여, 여기 비구는 경(sutta), 응송(geyya), 문법(veyyākaraṇa), 게송(gātha), 자설(udāna), 여시어(itivuttaka), 본생(jātaka), 미증유법(abbhutadhamma), 교리문답(vedalla)과 같은 법을 배운다. 그는 그 법의 배움(pariyatti)으로 하루를 다 보내지 않고, 홀로 머무는 일(paṭisallāna)을 저버리지 않으며, 내면의 마음의 평온(cetosamatha)을 닦는 데 전념한다. 비구여, 이와 같이 비구는 법에 머무는 자(dhammavihārī)가 된다.

‘‘อิติ โข, ภิกฺขุ, เทสิโต มยา ปริยตฺติพหุโล, เทสิโต ปญฺญตฺติพหุโล, เทสิโต สชฺฌายพหุโล, เทสิโต วิตกฺกพหุโล, เทสิโต ธมฺมวิหารี. ยํ โข, ภิกฺขุ, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขุ, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขุ, มา ปมาทตฺถ, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. ตติยํ.

비구여, 이와 같이 나는 배움에 전념하는 자, 가르침에 전념하는 자, 암송에 전념하는 자, 사유에 전념하는 자, 법에 머무는 자에 대해 설하였다. 비구여, 제자들의 이익을 구하고 연민하는 스승이 연민하는 마음을 바탕으로 (제자들을 위해) 해야 할 일을 나는 그대들에게 다 하였다. 비구여, 여기 나무 아래들이 있고, 여기 빈집들이 있다. 비구들이여, 선정을 닦아라. 방일하지 마라. 나중에 후회하지 마라. 이것이 그대들에게 주는 우리의 가르침이다. 세 번째 경이 끝났다.

๔. ทุติยธมฺมวิหารีสุตฺตํ

4. 제2 법주(法住)의 경

๗๔. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธมฺมวิหารี ธมฺมวิหารี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหตี’’ติ?

74. 그때 어떤 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 여쭈었다. '세존이시여, 법에 머무는 자, 법에 머무는 자라고 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 비구가 법에 머무는 자입니까?'

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ; อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปริยตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

비구여, 여기 비구는 경, 응송, 문법, 게송, 자설, 여시어, 본생, 미증유법, 교리문답과 같은 법을 배운다. 그러나 그 배움 이상으로 지혜를 통해 그 법의 의미를 꿰뚫어 알지 못한다. 비구여, 이런 비구는 '배움에 전념하는 자(pariyattibahulo)'라 불리며, '법에 머무는 자'라고는 불리지 않는다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปญฺญตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

비구여, 다시 다른 경우에 비구는 듣고 배운 대로 법을 상세히 다른 사람들에게 가르친다. 그러나 그 가르침 이상으로 지혜를 통해 그 법의 의미를 꿰뚫어 알지 못한다. 비구여, 이런 비구는 '가르침에 전념하는 자(paññattibahulo)'라 불리며, '법에 머무는 자'라고는 불리지 않는다.

‘‘ปุน [Pg.78] จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ สชฺฌายพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

비구여, 다시 다른 경우에 비구는 듣고 배운 대로 법을 상세히 암송한다. 그러나 그 암송 이상으로 지혜를 통해 그 법의 의미를 꿰뚫어 알지 못한다. 비구여, 이런 비구는 '암송에 전념하는 자(sajjhāyabahulo)'라 불리며, '법에 머무는 자'라고는 불리지 않는다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ, อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ วิตกฺกพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

비구여, 다시 다른 경우에 비구는 듣고 배운 대로 법을 마음으로 거듭 생각하고 고찰하며 마음으로 관찰한다. 그러나 그 사유 이상으로 지혜를 통해 그 법의 의미를 꿰뚫어 알지 못한다. 비구여, 이런 비구는 '사유에 전념하는 자(vitakkabahulo)'라 불리며, '법에 머무는 자'라고는 불리지 않는다.

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ; อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหติ.

비구여, 여기 비구는 경, 응송, 문법, 게송, 자설, 여시어, 본생, 미증유법, 교리문답과 같은 법을 배운다. 그리고 그 배움 이상으로 지혜를 통해 그 법의 의미를 꿰뚫어 안다. 비구여, 이와 같이 비구는 법에 머무는 자(dhammavihārī)가 된다.

‘‘อิติ โข, ภิกฺขุ, เทสิโต มยา ปริยตฺติพหุโล, เทสิโต ปญฺญตฺติพหุโล, เทสิโต สชฺฌายพหุโล, เทสิโต วิตกฺกพหุโล, เทสิโต ธมฺมวิหารี. ยํ โข, ภิกฺขุ, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขุ, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ ภิกฺขุ, มา ปมาทตฺถ, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. จตุตฺถํ.

비구여, 이와 같이 나는 배움에 전념하는 자, 가르침에 전념하는 자, 암송에 전념하는 자, 사유에 전념하는 자, 법에 머무는 자에 대해 설하였다. 비구여, 제자들의 이익을 구하고 연민하는 스승이 연민하는 마음을 바탕으로 해야 할 일을 나는 그대들에게 다 하였다. 비구여, 여기 나무 아래들이 있고, 여기 빈집들이 있다. 비구들이여, 선정을 닦아라. 방일하지 마라. 나중에 후회하지 마라. 이것이 그대들에게 주는 우리의 가르침이다. 네 번째 경이 끝났다.

๕. ปฐมโยธาชีวสุตฺตํ

5. 제1 전사(戰士)의 경

๗๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

75. 비구들이여, 세상에는 다섯 종류의 전사가 실재하며 존재한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 전사는 (말과 코끼리가 일으키는) 먼지 구름이 일어나는 것만 보고도 기가 죽고 낙담하여 버티지 못하고 전쟁터에 나가지 못한다. 비구들이여, 세상에는 이런 종류의 전사도 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 첫 번째 전사이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ; อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

비구들이여, 다시 다른 경우에 어떤 전사는 먼지 구름은 견뎌내지만, 적의 깃발 끝을 보고는 기가 죽고 낙담하여 버티지 못하고 전쟁터에 나가지 못한다. 비구들이여, 세상에는 이런 종류의 전사도 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 두 번째 전사이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ; อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น [Pg.79] สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

비구들이여, 다시 다른 경우에 어떤 전사는 먼지 구름도 견디고 깃발 끝도 견디지만, 적군의 함성 소리만 듣고도 기가 죽고 낙담하여 버티지 못하고 전쟁터에 나가지 못한다. 비구들이여, 세상에는 이런 종류의 전사도 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 세 번째 전사이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ; อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

비구들이여, 다시 다른 경우에 어떤 전사는 먼지 구름도 견디고 깃발 끝도 견디며 함성 소리도 견뎌내지만, 실제 교전 중에 타격을 입어 고통을 겪고 파멸에 이른다. 비구들이여, 세상에는 이런 종류의 전사도 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 네 번째 전사이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, สหติ สมฺปหารํ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

비구들이여, 다시 다른 경우에 어떤 전사는 먼지 구름도 견디고, 깃발 끝도 견디며, 함성 소리도 견디고, 교전의 타격도 견뎌낸다. 그는 그 전쟁에서 승리하여 승리자로서 그 전장의 선봉에서 군림하며 머문다. 비구들이여, 세상에는 이런 종류의 전사도 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 다섯 번째 전사이다. 비구들이여, 이들이 세상에 존재하는 다섯 종류의 전사들이다.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส รชคฺคสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’ติ. โส ตํ สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส รชคฺคสฺมึ.

“비구들이여, 이와 같이 전사와 같은 다섯 부류의 사람들이 비구들 가운데 실제로 존재한다. 무엇이 그 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구는 먼지 구름만을 보고도 위축되고 좌절하며, 견뎌내지 못하고 청정범행을 유지할 수 없게 된다. 그는 계율의 유약함을 드러내고 수행을 포기한 채 세속으로 돌아간다. 그에게 먼지 구름이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 ‘어느 마을이나 도시에 매우 아름답고 보기 좋으며 우아하고 최상의 용모를 갖춘 여인이나 처녀가 있다’는 소문을 듣는다. 그는 그 소문을 듣고 위축되고 좌절하며, 견뎌내지 못하고 청정범행을 유지할 수 없게 된다. 그는 계율의 유약함을 드러내고 수행을 포기한 채 세속으로 돌아간다. 이것이 그에게 먼지 구름이다.”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“비구들이여, 마치 저 전사가 먼지 구름만을 보고도 위축되고 좌절하며, 견뎌내지 못하고 전장에 들어가지 못하는 것과 같다. 비구들이여, 나는 이 사람을 그 전사와 같다고 말한다. 비구들이여, 이와 같은 성품을 가진 어떤 사람이 이 세상에 존재한다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 실제로 존재하는 전사와 같은 첫 번째 부류의 사람이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ; อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ [Pg.80] อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส ธชคฺคสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น เหว โข สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’ติ; อปิ จ โข สามํ ปสฺสติ อิตฺถึ วา กุมารึ วา อภิรูปํ ทสฺสนียํ ปาสาทิกํ ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตํ. โส ตํ ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส ธชคฺคสฺมึ.

“비구들이여, 다시 다른 경우에 어떤 비구는 먼지 구름은 견뎌내지만, 깃발 끝만을 보고도 위축되고 좌절하며, 견뎌내지 못하고 청정범행을 유지할 수 없게 된다. 그는 계율의 유약함을 드러내고 수행을 포기한 채 세속으로 돌아간다. 그에게 깃발 끝이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구는 ‘어느 마을이나 도시에 매우 아름답고 보기 좋으며 우아하고 최상의 용모를 갖춘 여인이나 처녀가 있다’는 소문을 듣지는 않지만, 매우 아름답고 보기 좋으며 우아하고 최상의 용모를 갖춘 여인이나 처녀를 직접 보게 된다. 그는 그녀를 보고 위축되고 좌절하며, 견뎌내지 못하고 청정범행을 유지할 수 없게 된다. 그는 계율의 유약함을 드러내고 수행을 포기한 채 세속으로 돌아간다. 이것이 그에게 깃발 끝이다.”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ; อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“비구들이여, 마치 저 전사가 먼지 구름은 견뎌내지만 깃발 끝만을 보고도 위축되고 좌절하며, 견뎌내지 못하고 전장에 들어가지 못하는 것과 같다. 비구들이여, 나는 이 사람을 그 전사와 같다고 말한다. 비구들이여, 이와 같은 성품을 가진 어떤 사람이 이 세상에 존재한다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 실제로 존재하는 전사와 같은 두 번째 부류의 사람이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ; อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส อุสฺสารณาย? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อูหสติ อุลฺลปติ อุชฺชคฺฆติ อุปฺปณฺเฑติ. โส มาตุคาเมน อูหสิยมาโน อุลฺลปิยมาโน อุชฺชคฺฆิยมาโน อุปฺปณฺฑิยมาโน สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส อุสฺสารณาย.

“비구들이여, 다시 다른 경우에 어떤 비구는 먼지 구름도 견뎌내고 깃발 끝도 견뎌내지만, 큰 소리만을 듣고도 위축되고 좌절하며, 견뎌내지 못하고 청정범행을 유지할 수 없게 된다. 그는 계율의 유약함을 드러내고 수행을 포기한 채 세속으로 돌아간다. 그에게 큰 소리란 무엇인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 숲이나 나무 아래 혹은 빈집에 머물고 있을 때, 여인이 다가와 미소 짓고 말을 걸며 크게 웃고 조롱한다. 그는 여인이 미소 짓고 말을 걸며 크게 웃고 조롱할 때 위축되고 좌절하며, 견뎌내지 못하고 청정범행을 유지할 수 없게 된다. 그는 계율의 유약함을 드러내고 수행을 포기한 채 세속으로 돌아간다. 이것이 그에게 큰 소리이다.”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ; อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“비구들이여, 마치 저 전사가 먼지 구름도 견뎌내고 깃발 끝도 견뎌내지만 큰 소리만을 듣고도 위축되고 좌절하며, 견뎌내지 못하고 전장에 들어가지 못하는 것과 같다. 비구들이여, 나는 이 사람을 그 전사와 같다고 말한다. 비구들이여, 이와 같은 성품을 가진 어떤 비구가 이 세상에 존재한다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 실제로 존재하는 전사와 같은 세 번째 부류의 사람이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ; อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. กิมสฺส สมฺปหารสฺมึ[Pg.81]? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ. อิทมสฺส สมฺปหารสฺมึ.

“비구들이여, 다시 다른 경우에 어떤 비구는 먼지 구름도 견뎌내고 깃발 끝도 견뎌내며 큰 소리도 견뎌내지만, 격전 중에 상처를 입고 쓰러진다. 그에게 격전이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 숲이나 나무 아래 혹은 빈집에 머물고 있을 때, 여인이 다가와 곁에 앉고 곁에 누우며 그를 덮친다. 그는 여인이 곁에 앉고 곁에 누우며 그를 덮칠 때 계율을 포기하지도 않고 유약함을 드러내지도 않은 채 음행을 저지른다. 이것이 그에게 격전이다.”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“비구들이여, 마치 저 전사가 먼지 구름도 견뎌내고 깃발 끝도 견뎌내며 큰 소리도 견뎌내지만, 격전 중에 상처를 입고 쓰러지는 것과 같다. 비구들이여, 나는 이 사람을 그 전사와 같다고 말한다. 비구들이여, 이와 같은 성품을 가진 어떤 비구가 이 세상에 존재한다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 실제로 존재하는 전사와 같은 네 번째 부류의 사람이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, สหติ สมฺปหารํ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. กิมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน วินิเวเฐตฺวา วินิโมเจตฺวา เยน กามํ ปกฺกมติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ.

“비구들이여, 다시 다른 경우에 어떤 비구는 먼지 구름도 견뎌내고 깃발 끝도 견뎌내며 큰 소리도 견뎌내고 격전도 견뎌낸다. 그는 그 전쟁에서 승리하고 승리한 전장의 우두머리로서 그곳을 지킨다. 그에게 전쟁의 승리란 무엇인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 숲이나 나무 아래 혹은 빈집에 머물고 있을 때, 여인이 다가와 곁에 앉고 곁에 누우며 그를 덮친다. 그는 여인이 곁에 앉고 곁에 누우며 그를 덮칠 때 그녀를 뿌리치고 벗어나서 가고 싶은 곳으로 떠나버린다. 그는 적막한 처소인 숲, 나무 아래, 산, 협곡, 동굴, 묘지, 숲속 깊은 곳, 노지, 볏짚 더미와 같은 곳을 찾는다.”

‘‘โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ; พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

그 비구는 숲으로 가거나 나무 아래로 가거나 빈 집으로 가서 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세우고 전면에 마음챙김을 확립하여 앉는다. 그는 세상에 대한 탐욕을 버리고 탐욕이 없는 마음으로 머물며 탐욕으로부터 마음을 청정하게 한다. 악의를 버리고 악의가 없는 마음으로 머물며 모든 생명체의 이익을 연민하고 악의로부터 마음을 청정하게 한다. 해태와 혼침을 버리고 해태와 혼침이 없는 마음으로 머물며, 광명상을 가지고 마음챙기고 알아차리며 해태와 혼침으로부터 마음을 청정하게 한다. 들뜸과 후회를 버리고 들뜨지 않은 채로 머물며 안으로 평온한 마음으로 들뜸과 후회로부터 마음을 청정하게 한다. 의심을 버리고 의심을 건넌 자가 되어 유익한 법들에 대해 의심 없이 머물며 의심으로부터 마음을 청정하게 한다. 그는 마음의 오염원이자 통찰력을 약화시키는 이 다섯 가지 장애를 버리고 감각적 욕망을 멀리하여... (중략) ... 기쁨이 빛바램으로써 평온하게 머물고 마음챙기고 알아차리며 몸으로 행복을 경험한다. 이를 두고 성자들이 '평온하고 마음챙기며 행복하게 머문다'고 말하는 제3선에 들어 머문다. 즐거움도 버리고 괴로움도 버려, 이전에 이미 기쁨과 슬픔이 사라졌으므로 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온함으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선에 들어 머문다.

‘‘โส [Pg.82] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อิทมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ.

그는 이와 같이 마음이 집중되고 청정하며 깨끗하고 흠이 없으며 오염원이 사라지고 부드러우며 일하기에 알맞고 확고하며 동요가 없는 상태에 이르렀을 때, 번뇌를 소멸하는 지혜를 위해 마음을 기울인다. 그는 '이것이 괴로움이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, '이것이 괴로움의 일어남이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, '이것이 괴로움의 소멸이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, '이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 안다. '이것이 번뇌들이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, '이것이 번뇌들의 일어남이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알며, '이것이 번뇌들의 소멸이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, '이것이 번뇌들의 소멸로 인도하는 도닦음이다'라고 있는 그대로 꿰뚫어 안다. 이와 같이 알고 이와 같이 보는 그의 마음은 감각적 욕망의 번뇌로부터도 해탈하고, 존재의 번뇌로부터도 해탈하며, 무명의 번뇌로부터도 해탈한다. 해탈했을 때 '해탈했다'는 지혜가 생긴다. '태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다'라고 꿰뚫어 안다. 이것이 그의 전장에서의 승리이다.

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, สหติ สมฺปหารํ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสู’’ติ. ปญฺจมํ.

비구들이여, 예를 들어 어떤 전사가 먼지 구름을 견뎌내고, 깃발의 끝을 견뎌내고, 함성을 견뎌내고, 타격을 견뎌내며, 그 전쟁에서 승리하고 전쟁을 평정하여 바로 그 전장 선두에서 우뚝 서서 지배하며 머무는 것과 같다. 비구들이여, 나는 이 인물을 그와 같다고 말한다. 비구들이여, 이와 같은 어떤 인물이 이 세상에 있다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 존재하는 다섯 번째 전사와 같은 인물이다. 비구들이여, 이 다섯 종류의 전사와 같은 인물들이 비구들 가운데 존재한다. 제5편이 끝났다.

๖. ทุติยโยธาชีวสุตฺตํ

6. 제2 전사 경

๗๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

76. 비구들이여, 세상에는 다섯 종류의 전사가 존재한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 전사는 칼과 방패를 들고 활과 화살통을 메고 전열이 정비된 전장에 나간다. 그는 그 전쟁에서 분투하고 노력한다. 다른 적군들이 분투하고 노력하는 그를 죽이거나 끝장낸다. 비구들이여, 이와 같은 어떤 전사가 이 세상에 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 첫 번째 전사이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ [Pg.83] วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. โส ญาตเกหิ นียมาโน อปฺปตฺวาว ญาตเก อนฺตรามคฺเค กาลํ กโรติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

비구들이여, 또한 여기 어떤 전사는 칼과 방패를 들고 활과 화살통을 메고 전열이 정비된 전장에 나간다. 그는 그 전쟁에서 분투하고 노력한다. 다른 적군들이 분투하고 노력하는 그에게 상처를 입힌다. 그러면 그의 동료들이 그를 데려다가 친지들에게 보낸다. 그는 친지들에게 보내지는 도중에 친지들에게 도착하기도 전에 길에서 죽음을 맞이한다. 비구들이여, 이와 같은 어떤 전사가 이 세상에 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 두 번째 전사이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน เตเนว อาพาเธน กาลํ กโรติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

비구들이여, 또한 여기 어떤 전사는 칼과 방패를 들고 활과 화살통을 메고 전열이 정비된 전장에 나간다. 그는 그 전쟁에서 분투하고 노력한다. 다른 적군들이 분투하고 노력하는 그에게 상처를 입힌다. 그러면 그의 동료들이 그를 데려다가 친지들에게 보낸다. 친지들이 그를 간호하고 돌본다. 그는 친지들의 간호와 돌봄을 받으면서 바로 그 병상에서 죽음을 맞이한다. 비구들이여, 이와 같은 어떤 전사가 이 세상에 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 세 번째 전사이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

비구들이여, 또한 여기 어떤 전사는 칼과 방패를 들고 활과 화살통을 메고 전열이 정비된 전장에 나간다. 그는 그 전쟁에서 분투하고 노력한다. 다른 적군들이 분투하고 노력하는 그에게 상처를 입힌다. 그러면 그의 동료들이 그를 데려다가 친지들에게 보낸다. 친지들이 그를 간호하고 돌본다. 그는 친지들의 간호와 돌봄을 받으면서 그 병으로부터 회복된다. 비구들이여, 이와 같은 어떤 전사가 이 세상에 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 네 번째 전사이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

비구들이여, 또한 여기 어떤 전사는 칼과 방패를 들고 활과 화살통을 메고 전열이 정비된 전장에 나간다. 그는 그 전쟁에서 승리하고 전쟁을 평정하여 바로 그 전장 선두에서 우뚝 서서 지배하며 머문다. 비구들이여, 이와 같은 어떤 전사가 이 세상에 있다. 비구들이여, 이것이 세상에 존재하는 다섯 번째 전사이다. 비구들이여, 이와 같은 다섯 종류의 전사가 세상에 존재한다.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ [Pg.84] วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ.

비구들이여, 이와 같이 전사와 비견되는 다섯 부류의 사람들이 비구들 가운데 실제로 존재한다. 무엇이 그 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 특정한 마을이나 성읍에 의지하여 머문다. 그는 오전 시간에 옷을 갈아입고 발우와 가사를 수하고서, 몸을 단속하지 않고 말을 단속하지 않으며 마음을 단속하지 않고, 마음 챙김을 확립하지 않으며 감각기관을 보호하지 않은 채 바로 그 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 들어간다. 그는 그곳에서 옷을 제대로 입지 않았거나 부적절하게 걸친 여인을 보게 된다. 옷을 제대로 입지 않았거나 부적절하게 걸친 여인을 보고 그에게 탐욕이 생겨 마음을 파괴한다. 그는 탐욕으로 마음이 파괴된 채, 수행의 나약함을 고백하지도 않고 계를 반납하지도 않은 채 음행을 저지른다.

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

비구들이여, 마치 어떤 전사가 칼과 방패를 들고 활과 화살통을 메고 전열이 정비된 전쟁터에 나가는 것과 같다. 그는 그 전쟁터에서 힘쓰고 노력한다. 그렇게 힘쓰고 노력하는 그를 적들이 죽이거나 목숨을 끊는다. 비구들이여, 나는 이 인물을 바로 그 전사와 비견된다고 말한다. 비구들이여, 이와 같은 성질을 가진 어떤 인물이 비구들 가운데 존재한다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 실재하는 전사와 비견되는 첫 번째 부류의 인물이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน ปริฑยฺหเตว กาเยน ปริฑยฺหติ เจตสา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจยฺยํ – ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’ติ. โส อารามํ คจฺฉนฺโต อปฺปตฺวาว อารามํ อนฺตรามคฺเค สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

비구들이여, 또한 어떤 비구가 특정한 마을이나 성읍에 의지하여 머문다. 그는 오전 시간에 옷을 갈아입고 발우와 가사를 수하고서, 몸을 단속하지 않고 말을 단속하지 않으며 마음을 단속하지 않고, 마음 챙김을 확립하지 않으며 감각기관을 단속하지 않은 채 바로 그 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 들어간다. 그는 그곳에서 옷을 제대로 입지 않았거나 부적절하게 걸친 여인을 보게 된다. 옷을 제대로 입지 않았거나 부적절하게 걸친 여인을 보고 그에게 탐욕이 생겨 마음을 파괴한다. 그는 탐욕으로 파괴된 마음으로 인해 몸도 달아오르고 마음도 달아오른다. 그에게 이런 생각이 든다. ‘내가 사찰로 돌아가서 비구들에게 이렇게 말해야겠다. “도반들이여, 나는 탐욕에 휩싸이고 탐욕에 압도되었습니다. 청정범행을 유지할 수 없습니다. 수행의 나약함을 드러내고 계를 반납한 뒤 세속으로 돌아가겠습니다”라고.’ 그는 사찰로 향해 가지만 사찰에 도착하기도 전에 길 도중에 수행의 나약함을 드러내고 계를 반납하며 세속으로 돌아간다.

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. โส ญาตเกหิ นียมาโน อปฺปตฺวาว [Pg.85] ญาตเก อนฺตรามคฺเค กาลํ กโรติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

비구들이여, 마치 어떤 전사가 칼과 방패를 들고 활과 화살통을 메고 전열이 정비된 전쟁터에 나가는 것과 같다. 그는 그 전쟁터에서 힘쓰고 노력한다. 그렇게 힘쓰고 노력하는 그를 적들이 쏘아 부상을 입힌다. 그러면 동료들이 그를 전쟁터에서 빼내어 친척들에게 데려간다. 그는 친척들에게 실려 가다가 친척들에게 도착하기도 전에 길 도중에 숨을 거둔다. 비구들이여, 나는 이 인물을 바로 그 전사와 비견된다고 말한다. 비구들이여, 이와 같은 성질을 가진 어떤 인물이 비구들 가운데 존재한다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 실재하는 전사와 비견되는 두 번째 부류의 인물이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน ปริฑยฺหเตว กาเยน ปริฑยฺหติ เจตสา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจยฺยํ – ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’ติ. โส อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจติ – ‘ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

비구들이여, 또한 어떤 비구가 특정한 마을이나 성읍에 의지하여 머문다. 그는 오전 시간에 옷을 갈아입고 발우와 가사를 수하고서, 몸을 단속하지 않고 말을 단속하지 않으며 마음을 단속하지 않고, 마음 챙김을 확립하지 않으며 감각기관을 단속하지 않은 채 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 들어간다. 그는 그곳에서 옷을 제대로 입지 않았거나 부적절하게 걸친 여인을 보게 된다. 옷을 제대로 입지 않았거나 부적절하게 걸친 여인을 보고 그에게 탐욕이 생겨 마음을 파괴한다. 그는 탐욕으로 파괴된 마음으로 인해 몸도 달아오르고 마음도 달아오른다. 그에게 이런 생각이 든다. ‘내가 사찰로 돌아가서 비구들에게 “도반들이여, 나는 탐욕에 휩싸이고 탐욕에 압도되었습니다. 청정범행을 유지할 수 없습니다. 수행의 나약함을 드러내고 계를 반납한 뒤 세속으로 돌아가겠습니다”라고 말해야겠다.’ 그는 사찰에 도착하여 비구들에게 이렇게 말한다. “도반들이여, 나는 탐욕에 휩싸이고 탐욕에 압도되었습니다. 청정범행을 유지할 수 없습니다. 수행의 나약함을 드러내고 계를 반납한 뒤 세속으로 돌아가겠습니다.”

‘‘ตเมนํ สพฺรหฺมจารี โอวทนฺติ อนุสาสนฺติ – ‘อปฺปสฺสาทา, อาวุโส, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อฏฺฐิกงฺกลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. มํสเปสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. ติณุกฺกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. องฺคารกาสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สุปินกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. ยาจิตกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. รุกฺขผลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อสิสูนูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สตฺติสูลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา [Pg.86] พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สปฺปสิรูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อภิรมตายสฺมา พฺรหฺมจริเย; มายสฺมา สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตี’’’ติ.

그러면 동료 수행자들이 그를 훈계하고 지도한다. “도반이여, 세존께서는 감각적 욕망은 즐거움이 적고 괴로움이 많으며 절망이 많으며, 그 안에는 재난이 더 많다고 말씀하셨습니다. 세존께서는 감각적 욕망은 뼈다귀와 같다고 말씀하셨으며, 괴로움이 많고 절망이 많으며 재난이 더 많다고 하셨습니다. 세존께서는 감각적 욕망은 고기 덩어리와 같다고... 풀 횃불과 같다고... 숯덩이 구덩이와 같다고... 꿈과 같다고... 빌린 물건과 같다고... 나무에 열린 열매와 같다고... 도살장의 칼과 같다고... 창과 칼날과 같다고... 독사의 머리와 같다고 말씀하셨습니다. 존자여, 청정범행을 즐기십시오. 존자여, 수행의 나약함을 드러내고 계를 반납하여 세속으로 돌아가지 마십시오.”

‘‘โส สพฺรหฺมจารีหิ เอวํ โอวทิยมาโน เอวํ อนุสาสิยมาโน เอวมาห – ‘กิญฺจาปิ, อาวุโส, อปฺปสฺสาทา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย; อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ. โส สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

그 비구는 동료 수행자들로부터 이와 같이 훈계받고 이와 같이 가르침을 받을 때 이와 같이 말합니다. '도반들이여, 비록 세존께서 감각적 욕망들은 즐거움이 적고 괴로움이 많으며 절망이 많고, 그 안에는 재난이 더 많다고 말씀하셨을지라도, 저는 청정범행을 유지할 수 없습니다. 저는 수행의 나약함을 드러내고 학습계율을 포기하여 속세로 돌아가겠습니다.' 그는 수행의 나약함을 드러내고 학습계율을 포기하여 속세로 돌아갑니다.

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ, ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน เตเนว อาพาเธน กาลํ กโรติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

비구들이여, 마치 어떤 전사가 칼과 방패를 들고 화살통을 메고 전열이 짜인 전쟁터로 나가는 것과 같습니다. 그는 그 전쟁터에서 분투하고 노력하지만, 분투하고 노력하는 그를 적들이 화살로 쏩니다. (동료들이) 그를 데려가 친척들에게 보냅니다. 친척들은 그를 간호하고 보살핍니다. 그는 친척들에게 간호받고 보살핌을 받지만 바로 그 상처로 인해 죽음을 맞이합니다. 비구들이여, 나는 이 사람을 그 전사와 같다고 말합니다. 비구들이여, 이와 같은 어떤 사람이 이 세상에 있습니다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 실재하며 나타나는 세 번째 전사에 비유되는 사람입니다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน ปริฑยฺหเตว กาเยน ปริฑยฺหติ เจตสา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจยฺยํ – ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ [Pg.87] สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’ติ. โส อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจติ – ‘ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

비구들이여, 다시 또 다른 경우에 비구가 어떤 마을이나 성읍에 의지하여 머뭅니다. 그는 오전 중에 옷을 갖춰 입고 발우와 가사를 수하고서, 몸을 보호하지 않고 말과 마음을 보호하지 않으며 마음챙김을 확립하지 않고 감각기관을 단속하지 않은 채로 바로 그 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 들어갑니다. 그는 그곳에서 옷을 단정치 못하게 입었거나 걸친 여인을 봅니다. 그 옷을 단정치 못하게 입었거나 걸친 여인을 보고서 탐욕이 그의 마음을 침노합니다. 그는 탐욕에 침노당한 마음으로 인해 몸도 타오르고 마음도 타오릅니다. 그는 이렇게 생각합니다. '내가 사원으로 돌아가서 비구들에게 "도반들이여, 저는 탐욕에 휩싸였고 탐욕에 압도되었습니다. 청정범행을 유지할 수 없습니다. 수행의 나약함을 드러내고 학습계율을 포기하여 속세로 돌아가겠습니다"라고 말하는 것이 좋겠다.' 그는 사원으로 가서 비구들에게 말합니다. '도반들이여, 저는 탐욕에 휩싸였고 탐욕에 압도되었습니다. 청정범행을 유지할 수 없습니다. 수행의 나약함을 드러내고 학습계율을 포기하여 속세로 돌아가겠습니다.'

‘‘ตเมนํ สพฺรหฺมจารี โอวทนฺติ อนุสาสนฺติ – ‘อปฺปสฺสาทา, อาวุโส, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อฏฺฐิกงฺกลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. มํสเปสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา…เป… ติณุกฺกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… องฺคารกาสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… สุปินกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… ยาจิตกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… รุกฺขผลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… อสิสูนูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… สตฺติสูลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… สปฺปสิรูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อภิรมตายสฺมา พฺรหฺมจริเย; มายสฺมา สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตี’’’ติ.

동료 수행자들은 그를 이렇게 훈계하고 가르칩니다. '도반이여, 세존께서는 감각적 욕망들은 즐거움이 적고 괴로움이 많으며 절망이 많고 그 안에는 재난이 더 많다고 말씀하셨습니다. 세존께서는 감각적 욕망들이 뼈다귀와 같다고 말씀하셨고, 괴로움이 많고 절망이 많으며 그 안에는 재난이 더 많다고 말씀하셨습니다. 세존께서는 감각적 욕망들이 고기 덩어리와 같다고 말씀하셨고... (중략) ... 풀 횃불과 같다고 말씀하셨으며, 숯불 구덩이와 같다고 말씀하셨고, 꿈과 같다고 말씀하셨으며, 빌린 물건과 같다고 말씀하셨고, 나무에 열린 열매와 같다고 말씀하셨으며, 백정의 도마와 같다고 말씀하셨고, 칼과 창과 같다고 말씀하셨으며, 독사의 머리와 같아서 괴로움이 많고 절망이 많으며 그 안에는 재난이 더 많다고 말씀하셨습니다. 도반이여, 청정범행을 즐기십시오. 도반이여, 수행의 나약함을 드러내고 학습계율을 포기하여 속세로 돌아가지 마십시오.'

‘‘โส สพฺรหฺมจารีหิ เอวํ โอวทิยมาโน เอวํ อนุสาสิยมาโน เอวมาห – ‘อุสฺสหิสฺสามิ, อาวุโส, วายมิสฺสามิ, อาวุโส, อภิรมิสฺสามิ, อาวุโส! น ทานาหํ, อาวุโส, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

그 비구는 동료 수행자들로부터 이와 같이 훈계받고 이와 같이 가르침을 받을 때 이와 같이 말합니다. '도반들이여, 노력하겠습니다! 도반들이여, 정진하겠습니다! 도반들이여, 청정범행을 즐기겠습니다! 도반들이여, 이제 저는 수행의 나약함을 드러내고 학습계율을 포기하여 속세로 돌아가지 않겠습니다.'

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ, ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

비구들이여, 마치 어떤 전사가 칼과 방패를 들고 화살통을 메고 전열이 짜인 전쟁터로 나가는 것과 같습니다. 그는 그 전쟁터에서 분투하고 노력하지만, 분투하고 노력하는 그를 적들이 화살로 쏩니다. (동료들이) 그를 데려가 친척들에게 보냅니다. 친척들은 그를 간호하고 보살핍니다. 그는 친척들에게 간호받고 보살핌을 받으며 그 상처에서 회복됩니다. 비구들이여, 나는 이 사람을 그 전사와 같다고 말합니다. 비구들이여, 이와 같은 어떤 사람이 이 세상에 있습니다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 실재하며 나타나는 네 번째 전사에 비유되는 사람입니다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ รกฺขิเตเนว กาเยน รกฺขิตาย วาจาย รกฺขิเตน จิตฺเตน อุปฏฺฐิตาย สติยา สํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส [Pg.88] จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา … ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

비구들이여, 다시 또 다른 경우에 비구가 어떤 마을이나 성읍에 의지하여 머뭅니다. 그는 오전 중에 옷을 갖춰 입고 발우와 가사를 수하고서, 몸을 잘 보호하고 말과 마음을 잘 보호하며 마음챙김을 확립하고 감각기관을 잘 단속한 채로 바로 그 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 들어갑니다. 그는 눈으로 형색을 보고서 그 전체적인 형상에 취하지 않고 세세한 부분에도 집착하지 않습니다. 만약 안근을 단속하지 않은 채 머물면 탐욕과 불만이라는 악하고 불선한 법들이 그를 침노할 것이기에, 그것을 단속하기 위해 수행하고 안근을 보호하며 안근의 단속을 성취합니다. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 의근으로 법을 인식하고서 그 전체적인 형상에 취하지 않고 세세한 부분에도 집착하지 않습니다. 만약 의근을 단속하지 않은 채 머물면 탐욕과 불만이라는 악하고 불선한 법들이 그를 침노할 것이기에, 그것을 단속하기 위해 수행하고 의근을 보호하며 의근의 단속을 성취합니다. 그는 식후에 탁발에서 돌아와 숲이나 나무 아래, 산, 협곡, 동굴, 묘지, 밀림, 노지, 볏짚 가리 같은 한적한 처소를 찾아갑니다. 그는 숲이나 나무 아래 또는 빈집에 가서 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세우고 전면에 마음챙김을 확립하여 앉습니다. 그는 세상에 대한 탐욕을 버리고... (중략) ... 마음의 오염원이자 통찰력을 약화시키는 이 다섯 가지 장애를 제거하고 감각적 욕망들을 멀리하여... (중략) ... 제4선에 들어 머뭅니다.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ’’.

“그는 이와 같이 마음이 삼매에 들어 청정하고 깨끗하며 흠이 없고 오염원이 사라졌으며, 유연하고 다루기 쉬우며 확고하여 흔들림 없는 상태에 이르렀을 때, 번뇌를 소멸하는 지혜를 위해 마음을 기울입니다. 그는 ‘이것이 괴로움이다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 압니다... (중략) ... ‘다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 압니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสู’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“비구들이여, 예를 들어 칼과 방패를 들고 화살통을 메고서 전열이 갖춰진 전장으로 나아간 전사가 그 전쟁에서 승리하고, 승전한 자로서 그 전쟁터의 요지를 장악하고 머무는 것과 같습니다. 비구들이여, 나는 이 인물을 그와 같다고 말합니다. 비구들이여, 이 세상에는 이와 같은 어떤 인물이 있습니다. 비구들이여, 이것이 비구들 가운데 존재하는 다섯 번째 전사에 비유되는 인물입니다. 비구들이여, 비구들 가운데는 이와 같이 전사에 비유되는 다섯 부류의 인물이 존재합니다.” 제6경 끝.

๗. ปฐมอนาคตภยสุตฺตํ

7. 첫 번째 미래의 두려움 경

๗๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส [Pg.89] ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

77. “비구들이여, 숲에 사는 비구는 이 다섯 가지 미래의 두려움을 잘 관찰하여, 아직 도달하지 못한 것에 도달하고 아직 얻지 못한 것을 얻으며 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해, 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 채찍질하며 머무는 것이 마땅합니다.”

‘‘กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกกํ โข ปน มํ อรญฺเญ วิหรนฺตํ อหิ วา มํ ฑํเสยฺย, วิจฺฉิโก วา มํ ฑํเสยฺย, สตปที วา มํ ฑํเสยฺย, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“그 다섯 가지는 무엇입니까? 비구들이여, 여기 숲에 사는 비구는 이와 같이 숙고합니다. ‘나는 지금 홀로 숲에 머물고 있다. 홀로 숲에 머물고 있는 나를 뱀이 물거나 전갈이 쏘거나 지네가 쏠 수도 있다. 그로 인해 나는 죽게 될 것이고, 그것은 나의 장애가 될 것이다. 그러니 나는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고 아직 얻지 못한 것을 얻으며 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작해야겠다.’ 비구들이여, 이것이 첫 번째 미래의 두려움을 잘 관찰하여 숲에 사는 비구가 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 채찍질하며 머물기에 충분한 이유입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกโก โข ปนาหํ อรญฺเญ วิหรนฺโต อุปกฺขลิตฺวา วา ปปเตยฺยํ, ภตฺตํ วา ภุตฺตํ เม พฺยาปชฺเชยฺย, ปิตฺตํ วา เม กุปฺเปยฺย, เสมฺหํ วา เม กุปฺเปยฺย, สตฺถกา วา เม วาตา กุปฺเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“다시 또 비구들이여, 숲에 사는 비구는 이와 같이 숙고합니다. ‘나는 지금 홀로 숲에 머물고 있다. 홀로 숲에 머물고 있는 나는 발을 헛디뎌 넘어질 수도 있고, 먹은 음식이 잘못될 수도 있으며, 담즙이 치솟거나 가래가 끓거나 칼로 베는 듯한 통증이 일어날 수도 있다. 그로 인해 나는 죽게 될 것이고, 그것은 나의 장애가 될 것이다. 그러니 나는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고 아직 얻지 못한 것을 얻으며 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작해야겠다.’ 비구들이여, 이것이 두 번째 미래의 두려움을 잘 관찰하여 숲에 사는 비구가 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 채찍질하며 머물기에 충분한 이유입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกโก โข ปนาหํ อรญฺเญ วิหรนฺโต วาเฬหิ สมาคจฺเฉยฺยํ, สีเหน วา พฺยคฺเฆน วา ทีปินา วา อจฺเฉน วา ตรจฺเฉน วา, เต มํ ชีวิตา โวโรเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ [Pg.90] อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“다시 또 비구들이여, 숲에 사는 비구는 이와 같이 숙고합니다. ‘나는 지금 홀로 숲에 머물고 있다. 홀로 숲에 머물고 있는 나는 사자나 호랑이나 표범이나 곰이나 하이에나와 같은 맹수들과 마주칠 수도 있다. 그것들이 나의 목숨을 앗아갈 수도 있다. 그로 인해 나는 죽게 될 것이고, 그것은 나의 장애가 될 것이다. 그러니 나는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고 아직 얻지 못한 것을 얻으며 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작해야겠다.’ 비구들이여, 이것이 세 번째 미래의 두려움을 잘 관찰하여 숲에 사는 비구가 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 채찍질하며 머물기에 충분한 이유입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกโก โข ปนาหํ อรญฺเญ วิหรนฺโต มาณเวหิ สมาคจฺเฉยฺยํ กตกมฺเมหิ วา อกตกมฺเมหิ วา, เต มํ ชีวิตา โวโรเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“다시 또 비구들이여, 숲에 사는 비구는 이와 같이 숙고합니다. ‘나는 지금 홀로 숲에 머물고 있다. 홀로 숲에 머물고 있는 나는 이미 범죄를 저질렀거나 저지르려고 하는 무뢰한들과 마주칠 수도 있다. 그들이 나의 목숨을 앗아갈 수도 있다. 그로 인해 나는 죽게 될 것이고, 그것은 나의 장애가 될 것이다. 그러니 나는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고 아직 얻지 못한 것을 얻으며 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작해야겠다.’ 비구들이여, 이것이 네 번째 미래의 두려움을 잘 관찰하여 숲에 사는 비구가 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 채찍질하며 머물기에 충분한 이유입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. สนฺติ โข ปนารญฺเญ วาฬา อมนุสฺสา, เต มํ ชีวิตา โวโรเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“다시 또 비구들이여, 숲에 사는 비구는 이와 같이 숙고합니다. ‘나는 지금 홀로 숲에 머물고 있다. 숲에는 사나운 비인간들이 있다. 그들이 나의 목숨을 앗아갈 수도 있다. 그로 인해 나는 죽게 될 것이고, 그것은 나의 장애가 될 것이다. 그러니 나는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고 아직 얻지 못한 것을 얻으며 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작해야겠다.’ 비구들이여, 이것이 다섯 번째 미래의 두려움을 잘 관찰하여 숲에 사는 비구가 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 채찍질하며 머물기에 충분한 이유입니다.”

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 숲에 사는 비구가 이러한 다섯 가지 미래의 두려움을 잘 관찰하여 아직 도달하지 못한 것에 도달하고 아직 얻지 못한 것을 얻으며 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해, 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 채찍질하며 머무는 것은 참으로 마땅한 일입니다.” 제7경 끝.

๘. ทุติยอนาคตภยสุตฺตํ

8. 두 번째 미래의 두려움 경

๗๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ ทหโร ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา[Pg.91]. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ อิมํ กายํ ชรา ผุสติ. ชิณฺเณน โข ปน ชราย อภิภูเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ชิณฺณโกปิ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

78. “비구들이여, 미래의 다섯 가지 두려움을 통찰하는 비구는 아직 도달하지 못한 것(선정·도·과)에 도달하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 실현하지 못한 것(열반)을 실현하기 위해 방일하지 않고, 열정적으로 정진하며, 마음을 (열반으로) 향하게 하여 머무는 것이 마땅하다. 그 다섯 가지란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 이와 같이 성찰한다. ‘나는 지금 젊고 청춘이며, 머리카락은 검고 싱그러운 젊음을 갖춘 첫 번째 연령(청년기)에 있다. 그러나 노쇠함(늙음)이 이 몸에 닥칠 때가 올 것이다. 노쇠함에 짓눌려 늙은이가 되면 부처님의 가르침을 마음속에 깊이 새기기 쉽지 않고, 외딴 숲이나 험한 곳의 거처를 의지하여 지내기도 쉽지 않다. 원치 않고, 즐겁지 않으며, 마음에 들지 않는 그 노쇠함이라는 법이 나에게 닥치기 전에, 나는 미리 정진을 시작하여 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현해야겠다. 그래야 내가 그 법(도·과)을 갖추어 늙어서도 안락하게 지낼 수 있을 것이다.’ 비구들이여, 이것이 첫 번째 미래의 두려움이니, 이를 통찰하는 비구는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 방일하지 않고 열정적으로 정진하며 마음을 (열반으로) 향하게 하여 머무는 것이 마땅하다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ อิมํ กายํ พฺยาธิ ผุสติ. พฺยาธิเตน โข ปน พฺยาธินา อภิภูเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต พฺยาธิโตปิ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“비구들이여, 다시 비구는 이와 같이 성찰한다. ‘나는 지금 병이 없고 고통이 없으며, 너무 차갑지도 너무 뜨겁지도 않아 정진하기에 적당하고 고르게 음식을 소화시키는 소화력을 갖추고 있다. 그러나 질병이 이 몸에 닥칠 때가 올 것이다. 병이 들어 질병에 짓눌린 자는 부처님의 가르침을 마음속에 깊이 새기기 쉽지 않고, 외딴 숲이나 험한 곳의 거처를 의지하여 지내기도 쉽지 않다. 원치 않고, 즐겁지 않으며, 마음에 들지 않는 그 질병이라는 법이 나에게 닥치기 전에, 나는 미리 정진을 시작하여 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현해야겠다. 그래야 내가 그 법을 갖추어 병들어서도 안락하게 지낼 수 있을 것이다.’ 비구들이여, 이것이 두 번째 미래의 두려움이니, 이를 통찰하는 비구는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 방일하지 않고 열정적으로 정진하며 마음을 (열반으로) 향하게 하여 머무는 것이 마땅하다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตรหิ โข สุภิกฺขํ สุสสฺสํ สุลภปิณฺฑํ, สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ ทุพฺภิกฺขํ โหติ ทุสฺสสฺสํ ทุลฺลภปิณฺฑํ, น สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. ทุพฺภิกฺเข โข ปน มนุสฺสา เยน สุภิกฺขํ เตน สงฺกมนฺติ. ตตฺถ สงฺคณิกวิหาโร โหติ อากิณฺณวิหาโร. สงฺคณิกวิหาเร โข ปน สติ อากิณฺณวิหาเร น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ [Pg.92] กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ทุพฺภิกฺเขปิ ผาสุ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“비구들이여, 다시 비구는 이와 같이 성찰한다. ‘지금은 식량이 풍부하고 곡식이 잘 자라며 탁발하기가 쉬워, 걸식으로 삶을 영위하기가 용이하다. 그러나 기근이 들고 곡식이 자라지 않아 탁발하기가 어려워져 걸식으로 삶을 영위하기가 쉽지 않은 때가 올 것이다. 기근이 들면 사람들은 식량이 풍부한 곳으로 모여들게 된다. 그곳에서는 대중이 모여 살게 되고 번잡하게 된다. 대중이 모여 살고 번잡하게 되면 부처님의 가르침을 마음속에 깊이 새기기 쉽지 않고, 외딴 숲이나 험한 곳의 거처를 의지하여 지내기도 쉽지 않다. 원치 않고, 즐겁지 않으며, 마음에 들지 않는 그 기근이라는 법이 나에게 닥치기 전에, 나는 미리 정진을 시작하여 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현해야겠다. 그래야 내가 그 법을 갖추어 기근 중에도 안락하게 지낼 수 있을 것이다.’ 비구들이여, 이것이 세 번째 미래의 두려움이니, 이를 통찰하는 비구는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 방일하지 않고 열정적으로 정진하며 마음을 (열반으로) 향하게 하여 머무는 것이 마땅하다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตรหิ โข มนุสฺสา สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารูฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. ภเย โข ปน สติ มนุสฺสา เยน เขมํ เตน สงฺกมนฺติ. ตตฺถ สงฺคณิกวิหาโร โหติ อากิณฺณวิหาโร. สงฺคณิกวิหาเร โข ปน สติ อากิณฺณวิหาเร น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ภเยปิ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“비구들이여, 다시 비구는 이와 같이 성찰한다. ‘지금은 사람들이 화합하고 기뻐하며 다투지 않고, 우유와 물처럼 잘 섞여 서로 사랑스러운 눈빛으로 바라보며 머문다. 그러나 위험이 닥치고 숲에 도적들이 들끓어 백성들이 수레를 타고 사방으로 흩어지는 때가 올 것이다. 위험이 닥치면 사람들은 안정한 곳으로 모여들게 된다. 그곳에서는 대중이 모여 살게 되고 번잡하게 된다. 대중이 모여 살고 번잡하게 되면 부처님의 가르침을 마음속에 깊이 새기기 쉽지 않고, 외딴 숲이나 험한 곳의 거처를 의지하여 지내기도 쉽지 않다. 원치 않고, 즐겁지 않으며, 마음에 들지 않는 그 위험이라는 법이 나에게 닥치기 전에, 나는 미리 정진을 시작하여 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현해야겠다. 그래야 내가 그 법을 갖추어 위험한 때에도 안락하게 지낼 수 있을 것이다.’ 비구들이여, 이것이 네 번째 미래의 두려움이니, 이를 통찰하는 비구는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 방일하지 않고 열정적으로 정진하며 마음을 (열반으로) 향하게 하여 머무는 것이 마땅하다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตรหิ โข สงฺโฆ สมคฺโค สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรติ. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ สงฺโฆ ภิชฺชติ. สงฺเฆ โข ปน ภินฺเน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ภินฺเนปิ สงฺเฆ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน [Pg.93] อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“비구들이여, 다시 비구는 이와 같이 성찰한다. ‘지금은 승가가 화합하고 기뻐하며 다투지 않고, 한 계율(Pātimokkha) 아래 안온하게 머문다. 그러나 승가가 분열될 때가 올 것이다. 승가가 분열되면 부처님의 가르침을 마음속에 깊이 새기기 쉽지 않고, 외딴 숲이나 험한 곳의 거처를 의지하여 지내기도 쉽지 않다. 원치 않고, 즐겁지 않으며, 마음에 들지 않는 그 승가 분열이라는 법이 나에게 닥치기 전에, 나는 미리 정진을 시작하여 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현해야겠다. 그래야 내가 그 법을 갖추어 승가가 분열되었을 때에도 안락하게 지낼 수 있을 것이다.’ 비구들이여, 이것이 다섯 번째 미래의 두려움이니, 이를 통찰하는 비구는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 방일하지 않고 열정적으로 정진하며 마음을 (열반으로) 향하게 하여 머무는 것이 마땅하다.”

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 이러한 다섯 가지 미래의 두려움을 잘 살피는 비구는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 아직 얻지 못한 것을 얻고, 아직 체득하지 못한 것을 체득하기 위해, 방일하지 않고 열정적이며 스스로를 독려하며 머무는 것이 참으로 마땅하다.” [제8경 끝]

๙. ตติยอนาคตภยสุตฺตํ

9. 제3 미래의 두려움 경 (Tatiyaanāgatabhayasuttaṃ)

๗๙. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพํ.

79. “비구들이여, 지금은 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 다섯 가지 미래의 두려움이 있다. 그대들은 그것을 잘 알아야 하며, 그것을 알고 나서는 그것을 제거하기 위해 노력해야 한다. 그 다섯 가지란 무엇인가?”

‘‘กตมานิ ปญฺจ? ภวิสฺสนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญ อุปสมฺปาเทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญ อุปสมฺปาเทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“비구들이여, 미래의 긴 세월 속에 비구들은 몸을 닦지 않고, 계행을 닦지 않고, 마음을 닦지 않고, 지혜를 닦지 않게 될 것이다. 그들은 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 채로 다른 이들을 구족계 받게 하여 은사가 될 것이다. 그들 또한 제자들을 증상계, 증상심, 증상혜로 인도할 수 없을 것이다. 그 제자들 또한 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 자들이 될 것이다. 그들 역시 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 채로 또 다른 이들을 구족계 받게 할 것이며, 그들도 증상계, 증상심, 증상혜로 제자들을 인도할 수 없게 될 것이다. 그 제자들 또한 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 자들이 될 것이다. 비구들이여, 이와 같이 법의 타락으로 인해 율의 타락이 오고, 율의 타락으로 인해 법의 타락이 온다. 비구들이여, 이것이 지금은 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 첫 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 그것을 잘 알아야 하며, 그것을 알고 나서는 그것을 제거하기 위해 노력해야 한다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญสํ นิสฺสยํ ทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา [Pg.94] อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญสํ นิสฺสยํ ทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“비구들이여, 또한 미래의 긴 세월 속에 비구들은 몸을 닦지 않고, 계행을 닦지 않고, 마음을 닦지 않고, 지혜를 닦지 않게 될 것이다. 그들은 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 채로 다른 이들에게 의지(nissaya, 스승으로서의 보호)를 줄 것이다. 그들 또한 제자들을 증상계, 증상심, 증상혜로 인도할 수 없을 것이다. 그 제자들 또한 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 자들이 될 것이다. 그들 역시 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 채로 또 다른 이들에게 의지를 줄 것이며, 그들도 증상계, 증상심, 증상혜로 제자들을 인도할 수 없게 될 것이다. 그 제자들 또한 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 자들이 될 것이다. 비구들이여, 이와 같이 법의 타락으로 인해 율의 타락이 오고, 율의 타락으로 인해 법의 타락이 온다. 비구들이여, 이것이 지금은 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 두 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 그것을 잘 알아야 하며, 그것을 알고 나서는 그것을 제거하기 위해 노력해야 한다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อภิธมฺมกถํ เวทลฺลกถํ กเถนฺตา กณฺหธมฺมํ โอกฺกมมานา น พุชฺฌิสฺสนฺติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“비구들이여, 또한 미래의 긴 세월 속에 비구들은 몸을 닦지 않고, 계행을 닦지 않고, 마음을 닦지 않고, 지혜를 닦지 않게 될 것이다. 그들은 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 채로 고귀한 법에 관한 대화(아비담마의 대화)나 베달라(문답)에 관한 대화를 나누면서도, 흑법(악한 법)에 빠져들면서 그것을 깨닫지 못할 것이다. 비구들이여, 이와 같이 법의 타락으로 인해 율의 타락이 오고, 율의 타락으로 인해 법의 타락이 온다. 비구들이여, 이것이 지금은 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 세 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 그것을 잘 알아야 하며, 그것을 알고 나서는 그것을 제거하기 위해 노력해야 한다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา เย เต สุตฺตนฺตา ตถาคตภาสิตา คมฺภีรา คมฺภีรตฺถา โลกุตฺตรา สุญฺญตาปฺปฏิสํยุตฺตา, เตสุ ภญฺญมาเนสุ น สุสฺสูสิสฺสนฺติ, น โสตํ โอทหิสฺสนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ, น จ เต ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ. เย ปน เต สุตฺตนฺตา กวิตา กาเวยฺยา จิตฺตกฺขรา จิตฺตพฺยญฺชนา พาหิรกา สาวกภาสิตา, เตสุ ภญฺญมาเนสุ สุสฺสูสิสฺสนฺติ, โสตํ โอทหิสฺสนฺติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ, เต จ ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“비구들이여, 또한 미래의 긴 세월 속에 비구들은 몸을 닦지 않고, 계행을 닦지 않고, 마음을 닦지 않고, 지혜를 닦지 않게 될 것이다. 그들은 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 채로, 여래가 설한 깊고, 깊은 의미가 있으며, 세간을 초월하고, 공(空)과 관련된 경전들이 설해질 때, 귀를 기울이지 않고 경청하지 않으며, 알기 위해 마음을 다잡지도 않고, 그 법들을 배워야 할 것으로 여기지도 않을 것이다. 그러나 시인들이 지은 시적이고 미사여구가 화려하며 외도들이 설한 경전들이 설해질 때는 귀를 기울이고 경청하며 알기 위해 마음을 다잡고, 그 법들을 배워야 할 것으로 여길 것이다. 비구들이여, 이와 같이 법의 타락으로 인해 율의 타락이 오고, 율의 타락으로 인해 법의 타락이 온다. 비구들이여, 이것이 지금은 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 네 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 그것을 잘 알아야 하며, 그것을 알고 나서는 그것을 제거하기 위해 노력해야 한다.”

‘‘ปุน [Pg.95] จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา เถรา ภิกฺขู พาหุลิกา ภวิสฺสนฺติ สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภิสฺสนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชิสฺสติ. สาปิ ภวิสฺสติ พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภิสฺสติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ. ‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพ’’นฺติ. นวมํ.

“비구들이여, 또한 미래의 긴 세월 속에 비구들은 몸을 닦지 않고, 계행을 닦지 않고, 마음을 닦지 않고, 지혜를 닦지 않게 될 것이다. 그들은 몸과 계와 마음과 지혜를 닦지 않은 채로, 장로 비구들이 사치스러워지고 계율에 느슨해지며, 타락에 앞장서고, 은둔의 의무를 저버릴 것이다. 그들은 아직 도달하지 못한 것에 도달하고 아직 얻지 못한 것을 얻고 아직 체득하지 못한 것을 체득하기 위해 정진을 시작하지 않을 것이다. 그들의 후배 세대는 선배들의 그러한 모습을 본보기로 삼게 될 것이다. 그들 또한 사치스러워지고 계율에 느슨해지며, 타락에 앞장서고, 은둔의 의무를 저버리며, 정진을 시작하지 않을 것이다. 비구들이여, 이와 같이 법의 타락으로 인해 율의 타락이 오고, 율의 타락으로 인해 법의 타락이 온다. 비구들이여, 이것이 지금은 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 다섯 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 그것을 잘 알아야 하며, 그것을 알고 나서는 그것을 제거하기 위해 노력해야 한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 미래의 두려움은 지금은 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 것이다. 그대들은 그것을 잘 알아야 하며, 그것을 알고 나서는 그것을 제거하기 위해 노력해야 한다.” [제9경 끝]

๑๐. จตุตฺถอนาคตภยสุตฺตํ

10. 제4 미래의 두려움 경 (Catutthaanāgatabhayasuttaṃ)

๘๐. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพํ.

80. 비구들이여, 이 다섯 가지 미래의 두려움은 현재는 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 것이다. 그대들은 그것들을 알아야 하며, 알고 나서 그것들을 버리기 위해 노력해야 한다.

‘‘กตมานิ ปญฺจ? ภวิสฺสนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ จีวเร กลฺยาณกามา. เต จีวเร กลฺยาณกามา สมานา ริญฺจิสฺสนฺติ ปํสุกูลิกตฺตํ, ริญฺจิสฺสนฺติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานีสุ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปสฺสนฺติ, จีวรเหตุ จ อเนกวิหิตํ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 미래의 시대에 비구들은 가사에 대해 좋은 것만을 바라는 자들이 될 것이다. 그들은 가사에 대해 좋은 것을 바라게 됨으로써 분소의(pāṃsukūla)를 입는 수행을 버릴 것이며, 외딴 숲속의 처소들을 버릴 것이다. 그들은 마을과 도시와 왕궁에 드나들며 살 것이며, 가사 때문에 여러 가지 부적절하고 옳지 못한 방법으로 생활 방편을 구하게 될 것이다. 비구들이여, 이것이 현재는 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 첫 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 이것을 알아야 하며, 알고 나서 그것을 버리기 위해 노력해야 한다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ ปิณฺฑปาเต กลฺยาณกามา. เต ปิณฺฑปาเต กลฺยาณกามา สมานา ริญฺจิสฺสนฺติ ปิณฺฑปาติกตฺตํ[Pg.96], ริญฺจิสฺสนฺติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานีสุ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปสฺสนฺติ ชิวฺหคฺเคน รสคฺคานิ ปริเยสมานา, ปิณฺฑปาตเหตุ จ อเนกวิหิตํ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

다시 또 비구들이여, 미래의 시대에 비구들은 탁발 음식에 대해 좋은 것만을 바라는 자들이 될 것이다. 그들은 탁발 음식에 대해 좋은 것을 바라게 됨으로써 탁발(piṇḍapāta) 수행을 버릴 것이며, 외딴 숲속의 처소들을 버릴 것이다. 그들은 마을과 도시와 왕궁에 드나들며 혀 끝으로 뛰어난 맛을 찾아다니며 살 것이며, 탁발 음식 때문에 여러 가지 부적절하고 옳지 못한 방법으로 생활 방편을 구하게 될 것이다. 비구들이여, 이것이 현재는 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 두 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 이것을 알아야 하며, 알고 나서 그것을 버리기 위해 노력해야 한다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ เสนาสเน กลฺยาณกามา. เต เสนาสเน กลฺยาณกามา สมานา ริญฺจิสฺสนฺติ รุกฺขมูลิกตฺตํ, ริญฺจิสฺสนฺติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานีสุ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปสฺสนฺติ, เสนาสนเหตุ จ อเนกวิหิตํ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

다시 또 비구들이여, 미래의 시대에 비구들은 처소에 대해 좋은 것만을 바라는 자들이 될 것이다. 그들은 처소에 대해 좋은 것을 바라게 됨으로써 나무 아래(rukkhamūla)에서 지내는 수행을 버릴 것이며, 외딴 숲속의 처소들을 버릴 것이다. 그들은 마을과 도시와 왕궁에 드나들며 살 것이며, 처소 때문에 여러 가지 부적절하고 옳지 못한 방법으로 생활 방편을 구하게 될 것이다. 비구들이여, 이것이 현재는 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 세 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 이것을 알아야 하며, 알고 나서 그것을 버리기 위해 노력해야 한다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ ภิกฺขุนีสิกฺขมานาสมณุทฺเทเสหิ สํสฏฺฐา วิหริสฺสนฺติ. ภิกฺขุนีสิกฺขมานาสมณุทฺเทเสหิ สํสคฺเค โข ปน, ภิกฺขเว, สติ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘อนภิรตา วา พฺรหฺมจริยํ จริสฺสนฺติ, อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชิสฺสนฺติ, สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสนฺติ’. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

다시 또 비구들이여, 미래의 시대에 비구들은 비구니나 식차마나나 사미들과 뒤섞여 지낼 것이다. 비구들이여, 비구니나 식차마나나 사미들과 뒤섞여 지낼 때 이러한 일이 일어날 것이 예상된다. 즉, 청정범행에 즐거움을 느끼지 못하며 수행하거나, 어떤 더러운 죄를 범하거나, 혹은 계를 포기하고 낮은 단계인 재가자의 삶으로 돌아가게 될 것이다. 비구들이여, 이것이 현재는 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 네 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 이것을 알아야 하며, 알고 나서 그것을 버리기 위해 노력해야 한다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อารามิกสมณุทฺเทเสหิ สํสฏฺฐา วิหริสฺสนฺติ. อารามิกสมณุทฺเทเสหิ สํสคฺเค โข ปน, ภิกฺขเว, สติ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘อเนกวิหิตํ สนฺนิธิการปริโภคํ อนุยุตฺตา วิหริสฺสนฺติ, โอฬาริกมฺปิ นิมิตฺตํ กริสฺสนฺติ, ปถวิยาปิ หริตคฺเคปิ’. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

다시 또 비구들이여, 미래의 시대에 비구들은 사찰 관리인이나 사미들과 뒤섞여 지낼 것이다. 비구들이여, 사찰 관리인이나 사미들과 뒤섞여 지낼 때 이러한 일이 일어날 것이 예상된다. 즉, 여러 가지 물건을 쌓아두고 사용하는 일에 전념하며 지내고, 땅을 파거나 푸른 식물을 꺾는 것과 같이 거친 표식을 드러내는 일을 할 것이다. 비구들이여, 이것이 현재는 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 다섯 번째 미래의 두려움이다. 그대들은 이것을 알아야 하며, 알고 나서 그것을 버리기 위해 노력해야 한다.

‘‘อิมานิ [Pg.97] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 미래의 두려움은 현재는 생겨나지 않았으나 미래에 생겨날 것이다. 그대들은 그것들을 알아야 하며, 알고 나서 그것들을 버리기 위해 노력해야 한다. (열 번째 경이 끝났다.)

โยธาชีววคฺโค ตติโย.

전사(Yodhājīva)의 품, 세 번째가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(Udāna)은 다음과 같다.

ทฺเว เจโตวิมุตฺติผลา, ทฺเว จ ธมฺมวิหาริโน;

โยธาชีวา จ ทฺเว วุตฺตา, จตฺตาโร จ อนาคตาติ.

두 가지 심해탈의 결실, 두 가지 법답게 머무는 자, 설해진 두 가지 전사의 비유, 그리고 네 가지 미래의 두려움이 있다.

(๙) ๔. เถรวคฺโค

(9) 4. 장로의 품(Theravaggo)

๑. รชนียสุตฺตํ

1. 탐착의 경(Rajanīyasuttaṃ)

๘๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? รชนีเย รชฺชติ, ทุสฺสนีเย ทุสฺสติ, โมหนีเย มุยฺหติ, กุปฺปนีเย กุปฺปติ, มทนีเย มชฺชติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

81. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고, 마음에 들지 않으며, 존경받지 못하고, 존중받지 못한다. 무엇이 다섯 가지인가? 탐착할 만한 것에 탐착하고, 원망할 만한 것에 원망하며, 어리석을 만한 것에 어리석고, 화낼 만한 것에 화내며, 취할 만한 것에 취한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고, 마음에 들지 않으며, 존경받지 못하고, 존중받지 못한다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? รชนีเย น รชฺชติ, ทุสฺสนีเย น ทุสฺสติ, โมหนีเย น มุยฺหติ, กุปฺปนีเย น กุปฺปติ, มทนีเย น มชฺชติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ปฐมํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고, 마음에 들며, 존경받고, 존중받는다. 무엇이 다섯 가지인가? 탐착할 만한 것에 탐착하지 않고, 원망할 만한 것에 원망하지 않으며, 어리석을 만한 것에 어리석지 않고, 화낼 만한 것에 화내지 않으며, 취할 만한 것에 취하지 않는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고, 마음에 들며, 존경받고, 존중받는다. (첫 번째 경이 끝났다.)

๒. วีตราคสุตฺตํ

2. 탐욕을 멀리함의 경(Vītarāgasuttaṃ)

๘๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ [Pg.98] ปญฺจหิ? อวีตราโค โหติ, อวีตโทโส โหติ, อวีตโมโห โหติ, มกฺขี จ, ปฬาสี จ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

82. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고, 마음에 들지 않으며, 존경받지 못하고, 존중받지 못한다. 무엇이 다섯 가지인가? 탐욕을 버리지 못했고, 성냄을 버리지 못했으며, 어리석음을 버리지 못했고, 은혜를 저버리는 성품이 있으며, 위선적으로 경쟁하는 성품이 있다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고, 마음에 들지 않으며, 존경받지 못하고, 존중받지 못한다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? วีตราโค โหติ, วีตโทโส โหติ, วีตโมโห โหติ, อมกฺขี จ, อปฬาสี จ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ทุติยํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고, 마음에 들며, 존경받고, 존중받는다. 무엇이 다섯 가지인가? 탐욕을 버렸고, 성냄을 버렸으며, 어리석음을 버렸고, 은혜를 저버리는 성품이 없으며, 위선적으로 경쟁하는 성품이 없다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고, 마음에 들며, 존경받고, 존중받는다. (두 번째 경이 끝났다.)

๓. กุหกสุตฺตํ

3. 기만의 경(Kuhakasuttaṃ)

๘๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กุหโก จ โหติ, ลปโก จ, เนมิตฺติโก จ, นิปฺเปสิโก จ, ลาเภน จ ลาภํ นิชิคีสิตา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

83. 비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고 마음에 들지 않으며 존경받지 못하고 존중받지 못한다. 무엇이 그 다섯인가? 속이고(kuhako), 아첨하며(lapako), 힌트를 주어 얻으려 하고(nemittiko), 강요하여 얻으려 하며(nippesiko), 얻은 이득으로 더 큰 이득을 탐하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고 마음에 들지 않으며 존경받지 못하고 존중받지 못한다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น จ กุหโก โหติ, น จ ลปโก, น จ เนมิตฺติโก, น จ นิปฺเปสิโก, น จ ลาเภน ลาภํ นิชิคีสิตา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ตติยํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. 무엇이 그 다섯인가? 속이지 않고, 아첨하지 않으며, 힌트를 주어 얻으려 하지 않고, 강요하여 얻으려 하지 않으며, 이득으로 이득을 탐하지 않는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. (세 번째 경 완료)

๔. อสฺสทฺธสุตฺตํ

4. 불신의 경

๘๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ, อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ[Pg.99], กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

84. 비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고 마음에 들지 않으며 존경받지 못하고 존중받지 못한다. 무엇이 그 다섯인가? 믿음이 없고, 부끄러워할 줄 모르며, 창피해할 줄 모르고, 게으르며, 지혜가 없는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고 마음에 들지 않으며 존경받지 못하고 존중받지 못한다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. 무엇이 그 다섯인가? 믿음이 있고, 부끄러워할 줄 알며, 창피해할 줄 알고, 정진을 시작했으며, 지혜가 있는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. (네 번째 경 완료)

๕. อกฺขมสุตฺตํ

5. 참지 못함의 경

๘๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

85. 비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고 마음에 들지 않으며 존경받지 못하고 존중받지 못한다. 무엇이 그 다섯인가? 형색을 참지 못하고, 소리를 참지 못하며, 냄새를 참지 못하고, 맛을 참지 못하며, 감촉을 참지 못하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받지 못하고 마음에 들지 않으며 존경받지 못하고 존중받지 못한다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ปญฺจมํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. 무엇이 그 다섯인가? 형색을 참아내고, 소리를 참아내며, 냄새를 참아내고, 맛을 참아내며, 감촉을 참아내는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. (다섯 번째 경 완료)

๖. ปฏิสมฺภิทาปตฺตสุตฺตํ

6. 무애해를 얻음의 경

๘๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต อลํ กาตุํ [Pg.100] อลํ สํวิธาตุํ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

86. 비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. 무엇이 그 다섯인가? 의미에 대한 분석적 지혜(의무애)를 얻었고, 법에 대한 분석적 지혜(법무애)를 얻었으며, 언어에 대한 분석적 지혜(사무애)를 얻었고, 변재에 대한 분석적 지혜(변무애)를 얻었으며, 동료 수행자들의 크고 작은 해야 할 일들에 대하여 능숙하고 게으르지 않으며, 방편을 탐구하여 스스로 할 수 있고 관리할 수 있는 능력을 갖춘 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. (여섯 번째 경 완료)

๗. สีลวนฺตสุตฺตํ

7. 계율을 갖춤의 경

๘๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ. อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคฬาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. สตฺตมํ.

87. 비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. 무엇이 그 다섯인가? 첫째, 계를 잘 지키고 파티목카의 단속으로 단속하며 머문다. 행실과 행처를 구비하고, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보며, 학습계목들을 수지하여 수행한다. 둘째, 많이 배우고(다문) 배운 것을 기억하며 쌓아둔다. 시작과 중간과 끝이 훌륭하고 의미와 형식을 갖춘 청정한 범행을 설하는 법들을 많이 듣고 지니며 말과 마음으로 익히고 견해로 잘 꿰뚫는다. 셋째, 말이 고상하고 우아한 언어를 갖추어 의미를 분명하게 전달한다. 넷째, 높은 마음의 상태인 네 가지 선(jhāna)을 원하는 대로 어려움 없이 얻는다. 다섯째, 번뇌를 멸진하여 심해탈과 혜해탈을 지금 여기에서 스스로 체득하여 머문다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존중받는다. (일곱 번째 경 완료)

๘. เถรสุตฺตํ

8. 장로의 경

๘๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนอสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

88. 비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 장로 비구는 많은 사람의 불이익을 위해, 많은 사람의 불행을 위해, 많은 대중의 손해와 불이익과 고통을 위해, 신들과 인간들의 해로움을 위해 행동한다.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? เถโร โหติ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต; ญาโต โหติ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร; ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา [Pg.101] ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา อปฺปฏิวิทฺธา; มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน, โส พหุชนํ สทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปตฺวา อสทฺธมฺเม ปติฏฺฐาเปติ. เถโร ภิกฺขุ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ญาโต เถโร ภิกฺขุ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ลาภี เถโร ภิกฺขุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, พหุสฺสุโต เถโร ภิกฺขุ สุตธโร สุตสนฺนิจโย อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนอสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

“어떤 다섯 가지인가? 장로 비구가 오랜 세월 밤을 보냈고 출가한 지 오래되었으며, 재가자와 출가자들에게 널리 알려지고 명성이 있으며 많은 추종자를 거느리고 있다. 가사, 공양, 처소, 의약품의 필수품을 잘 얻는다. 많이 배우고 배운 것을 기억하며 쌓아두어, 시작도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며 의미와 표현을 갖추고 순결하고 깨끗한 범행을 밝히는 가르침들을 많이 들었으며 외우고 마음으로 고찰하였으나, 통찰지로는 꿰뚫어 알지 못한다. 그는 사견을 가졌고 뒤바뀐 견해를 가졌으며, 많은 사람을 바른 법에서 떠나게 하여 그릇된 법에 머물게 한다. ‘이 장로 비구는 오랜 세월 밤을 보냈고 출가한 지 오래되었다’라고 하며 사람들은 그의 견해를 본보기로 삼아 따르고, ‘이 장로 비구는 명성이 있고 추종자가 많다’라고 하며 사람들은 그의 견해를 본보기로 삼아 따르며, ‘이 장로 비구는 필수품을 잘 얻는다’라고 하며 사람들은 그의 견해를 본보기로 삼아 따르고, ‘이 장로 비구는 많이 배웠고 기억하며 쌓아두었다’라고 하며 사람들은 그의 견해를 본보기로 삼아 따른다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 많은 사람의 불이익과 불행을 위해, 많은 사람의 해로움과 고통을 위해, 신들과 인간들의 불이익을 위해 수행하는 자이다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 많은 사람의 이로움과 안락을 위해, 신들과 인간들의 이익과 행복을 위해 수행하는 자이다.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? เถโร โหติ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต; ญาโต โหติ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร; ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน, โส พหุชนํ อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปตฺวา สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาเปติ. เถโร ภิกฺขุ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ญาโต เถโร ภิกฺขุ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ลาภี เถโร ภิกฺขุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, พหุสฺสุโต เถโร ภิกฺขุ สุตธโร สุตสนฺนิจโย อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย [Pg.102] พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“어떤 다섯 가지인가? 장로 비구가 오랜 세월 밤을 보냈고 출가한 지 오래되었으며, 재가자와 출가자들에게 널리 알려지고 명성이 있으며 많은 추종자를 거느리고 있다. 가사, 공양, 처소, 의약품의 필수품을 잘 얻는다. 많이 배우고 배운 것을 기억하며 쌓아두어, 시작도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며 의미와 표현을 갖추고 순결하고 깨끗한 범행을 밝히는 가르침들을 많이 들었으며 외우고 마음으로 고찰하였으며, 통찰지로도 잘 꿰뚫어 안다. 그는 바른 견해를 가졌고 뒤바뀌지 않은 견해를 가졌으며, 많은 사람을 그릇된 법에서 벗어나게 하여 바른 법에 머물게 한다. ‘이 장로 비구는 오랜 세월 밤을 보냈고 출가한 지 오래되었다’라고 하며 사람들은 그의 견해를 본보기로 삼아 따르고, ‘이 장로 비구는 명성이 있고 추종자가 많다’라고 하며 사람들은 그의 견해를 본보기로 삼아 따르며, ‘이 장로 비구는 필수품을 잘 얻는다’라고 하며 사람들은 그의 견해를 본보기로 삼아 따르고, ‘이 장로 비구는 많이 배웠고 기억하며 쌓아두었다’라고 하며 사람들은 그의 견해를 본보기로 삼아 따른다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 장로 비구는 많은 사람의 이익과 행복을 위해, 많은 사람의 이로움과 안락을 위해, 신들과 인간들의 이익과 행복을 위해 수행하는 자이다.”라고 말씀하셨다. 여덟 번째 수타가 끝났다.

๙. ปฐมเสขสุตฺตํ

9. 첫 번째 유학자 경

๘๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ น ปจฺจเวกฺขติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

89. “비구들이여, 다섯 가지 법은 배우는 단계에 있는 유학 비구의 퇴보를 초래한다. 어떤 다섯 가지인가? 일을 즐기는 것, 잡담을 즐기는 것, 잠을 즐기는 것, 무리 짓는 것을 즐기는 것, 해탈한 대로의 마음을 반조하지 않는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법은 유학 비구의 퇴보를 초래한다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법은 유학 비구의 퇴보하지 않음을 가져온다. 어떤 다섯 가지인가? 일을 즐기지 않는 것, 잡담을 즐기지 않는 것, 잠을 즐기지 않는 것, 무리 짓는 것을 즐기지 않는 것, 해탈한 대로의 마음을 반조하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법은 유학 비구의 퇴보하지 않음을 가져온다.”라고 말씀하셨다. 아홉 번째 수타가 끝났다.

๑๐. ทุติยเสขสุตฺตํ

10. 두 번째 유학자 경

๙๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ พหุกิจฺโจ โหติ พหุกรณีโย วิยตฺโต กึกรณีเยสุ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

90. “비구들이여, 다섯 가지 법은 유학 비구의 퇴보를 초래한다. 어떤 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 유학 비구는 할 일이 많고 해야 할 잡무가 많으며, 어떻게 처리할지 묻고 행하는 일들에 능숙하다. 그러나 홀로 머무는 일을 소홀히 하고 내면의 마음의 고요함을 닦지 않는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구의 퇴보를 초래하는 첫 번째 법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ อปฺปมตฺตเกน กมฺเมน ทิวสํ อตินาเมติ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

“다시 비구들이여, 유학 비구는 아주 사소한 일로 하루를 보내며, 홀로 머무는 일을 소홀히 하고 내면의 마음의 고요함을 닦지 않는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구의 퇴보를 초래하는 두 번째 법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ สํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

“다시 비구들이여, 유학 비구는 재가자나 출가자들과 어울려 지내며, 수행자에게 적절하지 않은 세속적인 사귐에 빠져 지낸다. 홀로 머무는 일을 소홀히 하고 내면의 마음의 고요함을 닦지 않는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구의 퇴보를 초래하는 세 번째 법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ อกาเลน คามํ ปวิสติ, อติทิวา ปฏิกฺกมติ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

“다시 비구들이여, 유학 비구는 때가 아닌 때에 마을에 들어가 너무 늦은 시간에 돌아온다. 홀로 머무는 일을 소홀히 하고 내면의 마음의 고요함을 닦지 않는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구의 퇴보를 초래하는 네 번째 법이다.”

‘‘ปุน [Pg.103] จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ ยายํ กถา อาภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

“다시 비구들이여, 유학 비구는 욕심을 적게 가짐에 대한 이야기, 만족함에 대한 이야기, 홀로 떨어져 지냄에 대한 이야기, 어울리지 않음에 대한 이야기, 정진함에 대한 이야기, 계율에 대한 이야기, 삼매에 대한 이야기, 통찰지에 대한 이야기, 해탈에 대한 이야기, 해탈지견에 대한 이야기와 같이 번뇌를 씻어내고 마음을 열어주는 데 도움이 되는 이런 이야기를 원할 때 얻지 못하고, 어렵지 않게 얻지 못하며, 힘들이지 않고 얻지 못한다. 그러면서 홀로 머무는 일을 소홀히 하고 내면의 마음의 고요함을 닦지 않는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구의 퇴보를 초래하는 다섯 번째 법이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법은 유학 비구의 퇴보를 초래한다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น พหุกิจฺโจ โหติ น พหุกรณีโย วิยตฺโต กึกรณีเยสุ; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“비구들이여, 이 다섯 가지 법은 유학(유학) 비구가 (더 높은 법에서) 퇴보하지 않게 한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 유학 비구는 할 일이 많지 않고 해야 할 업무가 많지 않으며, 해야 할 일들에 대해 능숙하다. 홀로 머무는 즐거움을 버리지 않으며, 내면의 마음의 평온(사마타)을 닦는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구가 퇴보하지 않게 하는 첫 번째 법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น อปฺปมตฺตเกน กมฺเมน ทิวสํ อตินาเมติ; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“비구들이여, 다시 유학 비구는 사소한 일로 하루를 보내지 않으며, 홀로 머무는 즐거움을 버리지 않고 내면의 마음의 평온을 닦는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구가 퇴보하지 않게 하는 두 번째 법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ อสํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“비구들이여, 다시 유학 비구는 (수행에) 적절하지 않은 세속적인 교제로 재가자나 출가자들과 어울려 지내지 않으며, 홀로 머무는 즐거움을 버리지 않고 내면의 마음의 평온을 닦는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구가 퇴보하지 않게 하는 세 번째 법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น อติกาเลน คามํ ปวิสติ, นาติทิวา ปฏิกฺกมติ; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“비구들이여, 다시 유학 비구는 너무 일찍 마을에 들어가지 않고 너무 늦게 마을에서 돌아오지 않으며, 홀로 머무는 즐거움을 버리지 않고 내면의 마음의 평온을 닦는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구가 퇴보하지 않게 하는 네 번째 법이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ ยายํ กถา อาภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย [Pg.104] นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 다시 유학 비구는 번뇌를 씻어내고 마음을 열어주는 데 도움이 되는 이야기들, 즉 소욕에 관한 이야기, 지족에 관한 이야기, 원리에 관한 이야기, 홀로 지냄에 관한 이야기, 정진에 관한 이야기, 계율에 관한 이야기, 삼매에 관한 이야기, 통찰지에 관한 이야기, 해탈에 관한 이야기, 해탈지견에 관한 이야기를 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻고, 힘들지 않게 얻는다. 또한 홀로 머무는 즐거움을 버리지 않으며 내면의 마음의 평온을 닦는다. 비구들이여, 이것이 유학 비구가 퇴보하지 않게 하는 다섯 번째 법이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법은 유학 비구가 퇴보하지 않게 한다.” 열 번째 경이 끝났다.

เถรวคฺโค จตุตฺโถ.

네 번째 장로의 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 이러하다.

รชนีโย วีตราโค, กุหกาสฺสทฺธอกฺขมา;

ปฏิสมฺภิทา จ สีเลน, เถโร เสขา ปเร ทุเวติ.

라자니야 경, 위타라고 경, 쿠하카 경, 아삿다 경, 악카마 경, 그리고 무애해 경, 계율 경, 장로 경, 그리고 뒤의 두 가지 유학 경이다. 이와 같이 열 가지이다.

(๑๐) ๕. กกุธวคฺโค

(10) 5. 카쿠다 품

๑. ปฐมสมฺปทาสุตฺตํ

1. 첫 번째 구족 경

๙๑. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, สุตสมฺปทา, จาคสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ปฐมํ.

91. “비구들이여, 구족에는 이 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 구족, 계율의 구족, 배움의 구족, 보시의 구족, 통찰지의 구족이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 구족이다.” 첫 번째 경이 끝났다.

๒. ทุติยสมฺปทาสุตฺตํ

2. 두 번째 구족 경

๙๒. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? สีลสมฺปทา, สมาธิสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา, วิมุตฺติสมฺปทา, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ทุติยํ.

92. “비구들이여, 구족에는 이 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 계율의 구족, 삼매의 구족, 통찰지의 구족, 해탈의 구족, 해탈지견의 구족이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 구족이다.” 두 번째 경이 끝났다.

๓. พฺยากรณสุตฺตํ

3. 선언 경

๙๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อญฺญาพฺยากรณานิ. กตมานิ ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อญฺญํ พฺยากโรติ; ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อญฺญํ พฺยากโรติ; อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อญฺญํ พฺยากโรติ; อธิมาเนน อญฺญํ พฺยากโรติ; สมฺมเทว อญฺญํ พฺยากโรติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อญฺญาพฺยากรณานี’’ติ. ตติยํ.

93. “비구들이여, 구경의 지혜(아라한과)를 선언함에는 이 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 어리석고 미혹하기 때문에 선언하며, 악한 욕망에 사로잡혀서 선언하며, 광기나 정신의 혼란 때문에 선언하며, 자만심 때문에 선언하며, 바르게 선언한다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 구경의 지혜의 선언이다.” 세 번째 경이 끝났다.

๔. ผาสุวิหารสุตฺตํ

4. 안락한 머무름 경

๙๔. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.105], ภิกฺขเว, ผาสุวิหารา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ผาสุวิหารา’’ติ. จตุตฺถํ.

94. “비구들이여, 안락한 머무름에는 이 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리한 뒤, 일으킨 생각(위탁카)과 지속적 고찰(위차라)이 있고, 떨쳐버림에서 생긴 기쁨(피티)과 행복(수카)이 있는 초선에 들어 머문다. 일으킨 생각과 지속적 고찰을 가라앉히고 ... (중략) ... 제2선 ... 제3선 ... 제4선에 들어 머문다. 그리고 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 통찰지를 통한 해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 들어 머문다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 안락한 머무름이다.” 네 번째 경이 끝났다.

๕. อกุปฺปสุตฺตํ

5. 흔들림 없는 법 경

๙๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. ปญฺจมํ.

95. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 머지않아 흔들림 없는 법(아라한과)을 꿰뚫어 안다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 의미에 대한 무애해를 얻고, 법에 대한 무애해를 얻고, 언어에 대한 무애해를 얻고, 변재에 대한 무애해를 얻으며, 해탈한 대로의 마음을 반조한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 머지않아 흔들림 없는 법을 꿰뚫어 안다.” 다섯 번째 경이 끝났다.

๖. สุตธรสุตฺตํ

6. 배움을 수지하는 자 경

๙๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ อาเสวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปฏฺโฐ โหติ อปฺปกิจฺโจ สุภโร สุสนฺโตโส ชีวิตปริกฺขาเรสุ; อปฺปาหาโร โหติ อโนทริกตฺตํ อนุยุตฺโต; อปฺปมิทฺโธ โหติ ชาคริยํ อนุยุตฺโต; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ อาเสวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

96. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구가 들숨날숨에 대한 마음챙김을 닦으면 머지않아 흔들림 없는 법(아라한과)을 꿰뚫어 안다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 업무가 적고 할 일이 적으며 기르기 쉽고 생활필수품에 대해 만족할 줄 안다. 음식을 적게 먹고 배부름에 집착하지 않으며, 잠을 적게 자고 깨어 있음에 전념한다. 많이 배우고 배운 바를 간직하며 배운 바를 쌓아둔다. 시작도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 형식을 갖추고 전적으로 원만하고 청정한 범행을 드러내는 그러한 가르침들을 많이 듣고 기억하며 말로 익히고 마음으로 고찰하며 견해로 잘 꿰뚫어 안다. 또한 해탈한 대로의 마음을 반조한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구가 들숨날숨에 대한 마음챙김을 닦으면 머지않아 흔들림 없는 법을 꿰뚫어 안다.” 여섯 번째 경이 끝났다.

๗. กถาสุตฺตํ

7. 대화 경

๙๗. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.106], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ ภาเวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปฏฺโฐ โหติ อปฺปกิจฺโจ สุภโร สุสนฺโตโส ชีวิตปริกฺขาเรสุ; อปฺปาหาโร โหติ อโนทริกตฺตํ อนุยุตฺโต; อปฺปมิทฺโธ โหติ ชาคริยํ อนุยุตฺโต; ยายํ กถา อาภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ ภาเวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. สตฺตมํ.

97. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 아나빠나사띠(들숨날숨에 대한 마음챙김)를 닦으면 머지않아 부동의 해탈(아라한과)을 꿰뚫어 알게 된다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 일이 적고 업무가 적으며, 기르기 쉽고 생계의 필수품들에 만족한다. 음식을 적게 먹으며 과식하지 않는 일에 전념한다. 잠이 적으며 깨어 있음에 전념한다. 욕심을 적게 가짐에 대한 이야기... (중략) ... 해탈지견에 대한 이야기와 같이 번뇌를 덜어내고 마음의 개방에 도움이 되는 이러한 성격의 이야기를 원할 때 얻고, 어려움 없이 얻으며, 힘들지 않게 얻는다. 그리고 해탈한 대로의 마음을 반조한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 아나빠나사띠를 닦으면 머지않아 부동의 해탈을 꿰뚫어 알게 된다.

๘. อารญฺญกสุตฺตํ

8. 아란냐까 경(숲 거주자 경)

๙๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ พหุลีกโรนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปฏฺโฐ โหติ อปฺปกิจฺโจ สุภโร สุสนฺโตโส ชีวิตปริกฺขาเรสุ; อปฺปาหาโร โหติ อโนทริกตฺตํ อนุยุตฺโต; อปฺปมิทฺโธ โหติ ชาคริยํ อนุยุตฺโต; อารญฺญโก โหติ ปนฺตเสนาสโน; ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ พหุลีกโรนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

98. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 아나빠나사띠를 많이 수습하면 머지않아 부동의 해탈(아라한과)을 꿰뚫어 알게 된다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 일이 적고 업무가 적으며, 기르기 쉽고 생계의 필수품들에 만족한다. 음식을 적게 먹으며 과식하지 않는 일에 전념한다. 잠이 적으며 깨어 있음에 전념한다. 숲에서 거주하며 외딴곳을 처소로 삼는다. 그리고 해탈한 대로의 마음을 반조한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 아나빠나사띠를 많이 수습하면 머지않아 부동의 해탈을 꿰뚫어 알게 된다.

๙. สีหสุตฺตํ

9. 시하 경(사자 경)

๙๙. ‘‘สีโห, ภิกฺขเว, มิคราชา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมติ; อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภติ; วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสํ อนุวิโลเกติ; สมนฺตา จตุทฺทิสํ อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทติ; ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกมติ. โส หตฺถิสฺส เจปิ ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; มหึสสฺส เจปิ ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; ควสฺส เจปิ ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; ทีปิสฺส เจปิ [Pg.107] ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; ขุทฺทกานญฺเจปิ ปาณานํ ปหารํ เทติ อนฺตมโส สสพิฬารานมฺปิ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘มา เม โยคฺคปโถ นสฺสา’ติ.

99. 비구들이여, 동물의 왕인 사자는 저녁 무렵에 보금자리에서 나와 기지개를 켠다. 기지개를 켜고 나서 주위 사방을 둘러본다. 주위 사방을 둘러보고 나서 세 번 사자후를 내뿜는다. 세 번 사자후를 내뿜고 나서 먹잇감을 찾아 떠난다. 그 사자는 코끼리를 공격할 때도 신중하게 공격하며 소홀히 하지 않는다. 버팔로를 공격할 때도 신중하게 공격하며 소홀히 하지 않는다. 소를 공격할 때도 신중하게 공격하며 소홀히 하지 않는다. 표범을 공격할 때도 신중하게 공격하며 소홀히 하지 않는다. 심지어 토끼나 고양이와 같은 작은 생물들을 공격할 때도 신중하게 공격하며 소홀히 하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? '나의 숙련된 노력의 길이 실추되지 않게 하리라'는 생각 때문이다.

‘‘สีโหติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. ยํ โข, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, อิทมสฺส โหติ สีหนาทสฺมึ. ภิกฺขูนญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; ภิกฺขุนีนญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; อุปาสกานญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; อุปาสิกานญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; ปุถุชฺชนานญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ อนฺตมโส อนฺนภารเนสาทานมฺปิ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ธมฺมครุ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมคารโว’’ติ. นวมํ.

비구들이여, 사자라는 말은 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 분인 여래를 일컫는 명칭이다. 비구들이여, 여래가 대중에게 법을 설하는 것이 바로 사자후이다. 비구들이여, 여래는 비구들에게 법을 설할 때도 신중하게 설하며 소홀히 하지 않는다. 비구니들에게 법을 설할 때도 신중하게 설하며 소홀히 하지 않는다. 청신사들에게 법을 설할 때도 신중하게 설하며 소홀히 하지 않는다. 청신녀들에게 법을 설할 때도 신중하게 설하며 소홀히 하지 않는다. 심지어 짐꾼이나 사냥꾼과 같은 범부들에게 법을 설할 때도 신중하게 설하며 소홀히 하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 여래는 법을 중시하고 법을 공경하기 때문이다.

๑๐. กกุธเถรสุตฺตํ

10. 까꾸다 테라 경

๑๐๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน กกุโธ นาม โกลิยปุตฺโต อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส อุปฏฺฐาโก อธุนากาลงฺกโต อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน. ตสฺส เอวรูโป อตฺตภาวปฏิลาโภ โหติ – เสยฺยถาปิ นาม ทฺเว วา ตีณิ วา มาคธกานิ คามกฺเขตฺตานิ. โส เตน อตฺตภาวปฏิลาเภน เนว อตฺตานํ โน ปรํ พฺยาพาเธติ.

100. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 꼬쌈비의 고시따람 사원에 머무셨다. 그때 마하목갈라나 존자의 시자였던 까꾸다라는 이름의 꼴리야 청년이 방금 세상을 떠나 어떤 의성신(意成身)의 세계(범천)에 태어났다. 그의 몸의 크기는 마가다국의 마을 들판 두세 개 정도의 크기였다. 그는 그러한 몸을 가졌음에도 자신을 괴롭히지 않았고 타인을 괴롭히지도 않았다.

อถ โข กกุโธ เทวปุตฺโต เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข กกุโธ เทวปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ [Pg.108] เอตทโวจ – ‘‘เทวทตฺตสฺส, ภนฺเต, เอวรูปํ อิจฺฉาคตํ อุปฺปชฺชิ – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ. สหจิตฺตุปฺปาทา จ, ภนฺเต, เทวทตฺโต ตสฺสา อิทฺธิยา ปริหีโน’’ติ. อิทมโวจ กกุโธ เทวปุตฺโต. อิทํ วตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

그때 까꾸다 천자가 마하목갈라나 존자가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 마하목갈라나 존자에게 절을 올린 뒤 한쪽 곁에 섰다. 한쪽 곁에 선 까꾸다 천자는 마하목갈라나 존자에게 이렇게 말씀드렸다. '존자시여, 데와닷따에게 "내가 비구 승가를 통솔하리라"라는 이와 같은 욕심이 생겼습니다. 존자시여, 데와닷따는 그 마음이 일어남과 동시에 그 신통력을 잃어버렸습니다.' 까꾸다 천자는 이 말을 하고 나서 마하목갈라나 존자에게 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 그 자리에서 사라졌다.

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภควนฺตํ เอตทโวจ –

그때 마하목갈라나 존자는 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한쪽 곁에 앉았다. 한쪽 곁에 앉은 마하목갈라나 존자는 세존께 이렇게 말씀드렸다.

‘‘กกุโธ นาม, ภนฺเต, โกลิยปุตฺโต มมํ อุปฏฺฐาโก อธุนากาลงฺกโต อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน โหติ. ตสฺส เอวรูโป อตฺตภาวปฏิลาโภ – เสยฺยถาปิ นาม ทฺเว วา ตีณิ วา มาคธกานิ คามกฺเขตฺตานิ. โส เตน อตฺตภาวปฏิลาเภน เนว อตฺตานํ โน ปรํ พฺยาพาเธติ. อถ โข, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘เทวทตฺตสฺส, ภนฺเต, เอวรูปํ อิจฺฉาคตํ อุปฺปชฺชิ – อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามีติ. สหจิตฺตุปฺปาทา จ, ภนฺเต, เทวทตฺโต ตสฺสา อิทฺธิยา ปริหีโน’ติ. อิทมโวจ, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

'세존시여, 저의 시자였던 까꾸다라는 이름의 꼴리야 청년이 방금 세상을 떠나 어떤 의성신의 세계에 태어났습니다. 그의 몸의 크기는 마가다국의 마을 들판 두세 개 정도의 크기입니다. 그는 그러한 몸을 가졌음에도 자신을 괴롭히지 않았고 타인을 괴롭히지도 않았습니다. 세존시여, 그때 까꾸다 천자가 제가 있는 곳으로 다가왔습니다. 다가가서 저에게 절을 올린 뒤 한쪽 곁에 섰습니다. 한쪽 곁에 선 까꾸다 천자는 저에게 이렇게 말했습니다. "존자시여, 데와닷따에게 '내가 비구 승가를 통솔하리라'라는 이와 같은 욕심이 생겼습니다. 존자시여, 데와닷따는 그 마음이 일어남과 동시에 그 신통력을 잃어버렸습니다." 세존시여, 까꾸다 천자는 이 말을 하고 나서 저에게 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 그 자리에서 사라졌습니다.'

‘‘กึ ปน เต, โมคฺคลฺลาน, กกุโธ เทวปุตฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘ยํ กิญฺจิ กกุโธ เทวปุตฺโต ภาสติ สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ, โน อญฺญถา’’’ติ? ‘‘เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เม, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต – ‘ยํ กิญฺจิ กกุโธ เทวปุตฺโต ภาสติ สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ, โน อญฺญถา’’’ติ. ‘‘รกฺขสฺเสตํ, โมคฺคลฺลาน, วาจํ! (รกฺขสฺเสตํ, โมคฺคลฺลาน, วาจํ) ! อิทานิ โส โมฆปุริโส อตฺตนาว อตฺตานํ ปาตุกริสฺสติ.

“모갈라나여, 그대는 카쿠다 천신의 마음을 그대의 마음으로 파악하여 ‘카쿠다 천신이 말하는 것은 무엇이든 그 말한 대로일 뿐, 다름이 없다’라고 알고 있는가?” “세존이시여, 저는 카쿠다 천신의 마음을 저의 마음으로 파악하여 ‘카쿠다 천신이 말하는 것은 무엇이든 그 말한 대로일 뿐, 다름이 없다’라고 알고 있습니다.” “모갈라나여, 이 말을 조심하라! (모갈라나여, 이 말을 조심하라!) 이제 그 어리석은 자는 스스로 자신을 드러내게 될 것이다.”

‘‘ปญฺจิเม, โมคฺคลฺลาน, สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, โมคฺคลฺลาน, เอกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธสีโล สมาโน ‘ปริสุทฺธสีโลมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม สีลํ ปริโยทาตํ [Pg.109] อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธสีโล สมาโน ปริสุทฺธสีโลมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม สีลํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา สีลโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ สีลโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“모갈라나여, 세상에는 다섯 부류의 스승들이 실제로 존재한다. 어떤 다섯인가? 모갈라나여, 여기 어떤 스승은 계행이 청정하지 못하면서도 ‘나는 계행이 청정하다’라고 공언하며 ‘나의 계행은 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다’라고 한다. 그의 제자들은 ‘이 존귀한 스승은 계행이 청정하지 못하면서도 <나는 계행이 청정하다>라고 공언하며 <나의 계행은 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다>라고 한다’는 것을 이와 같이 알고 있다. (제자들은 생각하기를) ‘우리가 만약 재가자들에게 이 사실을 알린다면, 저 스승에게 마음에 드는 일이 아닐 것이다. 저 스승이 마음에 들어 하지 않을 그런 말을 우리가 어떻게 하겠는가? 그는 가사, 음식, 처소, 병 치료를 위한 약품과 필수품으로 우리를 잘 예우하고 계신다. 저분이 하시는 일은 저분 자신에 의해서 곧 드러나게 될 것이다’라고 알고 있다. 모갈라나여, 이와 같은 스승을 제자들은 계행의 측면에서 보호하며, 이와 같은 스승 또한 제자들로부터 계행의 보호를 기대한다.”

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธาชีโว สมาโน ‘ปริสุทฺธาชีโวมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว ปริโยทาโต อสํกิลิฏฺโฐ’ติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธาชีโว สมาโน ปริสุทฺธาชีโวมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว ปริโยทาโต อสํกิลิฏฺโฐ’ติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา อาชีวโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ อาชีวโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“다시 또 모갈라나여, 여기 어떤 스승은 생계가 청정하지 못하면서도 ‘나는 생계가 청정하다’라고 공언하며 ‘나의 생계는 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다’라고 한다. 그의 제자들은 ‘이 존귀한 스승은 생계가 청정하지 못하면서도 <나는 생계가 청정하다>라고 공언하며 <나의 생계는 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다>라고 한다’는 것을 이와 같이 알고 있다. ‘우리가 만약 재가자들에게 이 사실을 알린다면, 저 스승에게 마음에 드는 일이 아닐 것이다. 저 스승이 마음에 들어 하지 않을 그런 말을 우리가 어떻게 하겠는가? 그는 가사, 음식, 처소, 병 치료를 위한 약품과 필수품으로 우리를 잘 예우하고 계신다. 저분이 하시는 일은 저분 자신에 의해서 곧 드러나게 될 것이다’라고 알고 있다. 모갈라나여, 이와 같은 스승을 제자들은 생계의 측면에서 보호하며, 이와 같은 스승 또한 제자들로부터 생계의 보호를 기대한다.”

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธธมฺมเทสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธธมฺมเทสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธา เม ธมฺมเทสนา ปริโยทาตา อสํกิลิฏฺฐา’ติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธธมฺมเทสโน สมาโน ปริสุทฺธธมฺมเทสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธา เม ธมฺมเทสนา ปริโยทาตา อสํกิลิฏฺฐา’ติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา ธมฺมเทสนโต รกฺขนฺติ[Pg.110]; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ ธมฺมเทสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“다시 또 모갈라나여, 여기 어떤 스승은 법 설함이 청정하지 못하면서도 ‘나는 법 설함이 청정하다’라고 공언하며 ‘나의 법 설함은 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다’라고 한다. 그의 제자들은 ‘이 존귀한 스승은 법 설함이 청정하지 못하면서도 <나는 법 설함이 청정하다>라고 공언하며 <나의 법 설함은 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다>라고 한다’는 것을 이와 같이 알고 있다. ‘우리가 만약 재가자들에게 이 사실을 알린다면, 저 스승에게 마음에 드는 일이 아닐 것이다. 저 스승이 마음에 들어 하지 않을 그런 말을 우리가 어떻게 하겠는가? 그는 가사, 음식, 처소, 병 치료를 위한 약품과 필수품으로 우리를 잘 예우하고 계신다. 저분이 하시는 일은 저분 자신에 의해서 곧 드러나게 될 것이다’라고 알고 있다. 모갈라나여, 이와 같은 스승을 제자들은 법 설함의 측면에서 보호하며, 이와 같은 스승 또한 제자들로부터 법 설함의 보호를 기대한다.”

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธเวยฺยากรโณ สมาโน ‘ปริสุทฺธเวยฺยากรโณมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม เวยฺยากรณํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธเวยฺยากรโณ สมาโน ปริสุทฺธเวยฺยากรโณมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม เวยฺยากรณํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา เวยฺยากรณโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ เวยฺยากรณโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“다시 또 모갈라나여, 여기 어떤 스승은 대답함이 청정하지 못하면서도 ‘나는 대답함이 청정하다’라고 공언하며 ‘나의 대답함은 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다’라고 한다. 그의 제자들은 ‘이 존귀한 스승은 대답함이 청정하지 못하면서도 <나는 대답함이 청정하다>라고 공언하며 <나의 대답함은 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다>라고 한다’는 것을 이와 같이 알고 있다. ‘우리가 만약 재가자들에게 이 사실을 알린다면, 저 스승에게 마음에 드는 일이 아닐 것이다. 저 스승이 마음에 들어 하지 않을 그런 말을 우리가 어떻게 하겠는가? 그는 가사, 음식, 처소, 병 치료를 위한 약품과 필수품으로 우리를 잘 예우하고 계신다. 저분이 하시는 일은 저분 자신에 의해서 곧 드러나게 될 것이다’라고 알고 있다. 모갈라나여, 이와 같은 스승을 제자들은 대답함의 측면에서 보호하며, 이와 같은 스승 또한 제자들로부터 대답함의 보호를 기대한다.”

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธญาณทสฺสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธญาณทสฺสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม ญาณทสฺสนํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธญาณทสฺสโน สมาโน ปริสุทฺธญาณทสฺสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม ญาณทสฺสนํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา ญาณทสฺสนโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ ญาณทสฺสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ. อิเม โข, โมคฺคลฺลาน, ปญฺจ สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“다시 또 모갈라나여, 여기 어떤 스승은 지견이 청정하지 못하면서도 ‘나는 지견이 청정하다’라고 공언하며 ‘나의 지견은 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다’라고 한다. 그의 제자들은 ‘이 존귀한 스승은 지견이 청정하지 못하면서도 <나는 지견이 청정하다>라고 공언하며 <나의 지견은 깨끗하고 투명하며 오염되지 않았다>라고 한다’는 것을 이와 같이 알고 있다. ‘우리가 만약 재가자들에게 이 사실을 알린다면, 저 스승에게 마음에 드는 일이 아닐 것이다. 저 스승이 마음에 들어 하지 않을 그런 말을 우리가 어떻게 하겠는가? 그는 가사, 음식, 처소, 병 치료를 위한 약품과 필수품으로 우리를 잘 예우하고 계신다. 저분이 하시는 일은 저분 자신에 의해서 곧 드러나게 될 것이다’라고 알고 있다. 모갈라나여, 이와 같은 스승을 제자들은 지견의 측면에서 보호하며, 이와 같은 스승 또한 제자들로부터 지견의 보호를 기대한다. 모갈라나여, 이상의 다섯 부류의 스승들이 세상에 실제로 존재한다.”

‘‘อหํ โข ปน, โมคฺคลฺลาน, ปริสุทฺธสีโล สมาโน ‘ปริสุทฺธสีโลมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธํ เม สีลํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. น จ มํ สาวกา สีลโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ สีลโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธาชีโว สมาโน ‘ปริสุทฺธาชีโวมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว ปริโยทาโต อสํกิลิฏฺโฐ’ติ. น จ มํ สาวกา [Pg.111] อาชีวโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ อาชีวโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธธมฺมเทสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธธมฺมเทสโนมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธา เม ธมฺมเทสนา ปริโยทาตา อสํกิลิฏฺฐา’ติ. น จ มํ สาวกา ธมฺมเทสนโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ ธมฺมเทสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธเวยฺยากรโณ สมาโน ‘ปริสุทฺธเวยฺยากรโณมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธํ เม เวยฺยากรณํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. น จ มํ สาวกา เวยฺยากรณโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ เวยฺยากรณโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธญาณทสฺสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธญาณทสฺสโนมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธํ เม ญาณทสฺสนํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. น จ มํ สาวกา ญาณทสฺสนโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ ญาณทสฺสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามี’’ติ. ทสมํ.

“목갈라나여, 나는 참으로 계행이 청정하여 ‘나는 계행이 청정하다’고 공언하며, ‘나의 계행은 청정하고 깨끗하며 때가 없다’고 공언한다. 제자들은 계행과 관련하여 나를 보호할 필요가 없으며, 나 또한 제자들에게 계행과 관련하여 보호를 기대하지 않는다. 나는 생계가 청정하여 ‘나는 생계가 청정하다’고 공언하며, ‘나의 생계는 청정하고 깨끗하며 때가 없다’고 공언한다. 제자들은 생계와 관련하여 나를 보호할 필요가 없으며, 나 또한 제자들에게 생계와 관련하여 보호를 기대하지 않는다. 나는 법을 설함이 청정하여 ‘나는 법을 설함이 청정하다’고 공언하며, ‘나의 법 설함은 청정하고 깨끗하며 때가 없다’고 공언한다. 제자들은 법을 설함과 관련하여 나를 보호할 필요가 없으며, 나 또한 제자들에게 법을 설함과 관련하여 보호를 기대하지 않는다. 나는 답변함이 청정하여 ‘나는 답변함이 청정하다’고 공언하며, ‘나의 답변함은 청정하고 깨끗하며 때가 없다’고 공언한다. 제자들은 답변함과 관련하여 나를 보호할 필요가 없으며, 나 또한 제자들에게 답변함과 관련하여 보호를 기대하지 않는다. 나는 지와 견이 청정하여 ‘나는 지와 견이 청정하다’고 공언하며, ‘나의 지와 견은 청정하고 깨끗하며 때가 없다’고 공언한다. 제자들은 지와 견과 관련하여 나를 보호할 필요가 없으며, 나 또한 제자들에게 지와 견과 관련하여 보호를 기대하지 않는다.” 제10경이 끝났다.

กกุธวคฺโค ปญฺจโม.

다섯 번째 까꾸다 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ทฺเว สมฺปทา พฺยากรณํ, ผาสุ อกุปฺปปญฺจมํ;

สุตํ กถา อารญฺญโก, สีโห จ กกุโธ ทสาติ.

두 가지 구족(sampadā), 답변(byākaraṇa), 안락(phāsu), 다섯 번째는 부동(akuppa), 다문(suta), 설법(kathā), 숲속에 사는 이(āraññako), 사자(sīho) 그리고 까꾸다(kakudho)로 열 가지이다.

ทุติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

두 번째 50개 경들의 묶음(중판나사)이 끝났다.

๓. ตติยปณฺณาสกํ

3. 세 번째 50개 경들의 묶음(후판나사)

(๑๑) ๑. ผาสุวิหารวคฺโค

(11) 1. 안락한 거처의 품

๑. สารชฺชสุตฺตํ

1. 소심함의 경

๑๐๑. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.112], ภิกฺขเว, เสขเวสารชฺชกรณา ธมฺมา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ.

101. “비구들이여, 유학(sekha)으로 하여금 당당하게 만드는 다섯 가지 법이 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 믿음이 있고, 계행을 갖추었으며, 많이 배웠고(다문), 정진을 시작했으며, 지혜가 있다.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อสฺสทฺธสฺส สารชฺชํ โหติ, สทฺธสฺส ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

비구들이여, 믿음이 없는 자에게 생기는 소심함이 믿음이 있는 자에게는 생기지 않는다. 그러므로 이 법은 유학을 당당하게 만드는 법이다.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สารชฺชํ โหติ, สีลวโต ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

비구들이여, 계행이 없는 자에게 생기는 소심함이 계행을 갖춘 자에게는 생기지 않는다. 그러므로 이 법은 유학을 당당하게 만드는 법이다.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อปฺปสฺสุตสฺส สารชฺชํ โหติ, พหุสฺสุตสฺส ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

비구들이여, 배움이 적은 자에게 생기는 소심함이 많이 배운 자에게는 생기지 않는다. 그러므로 이 법은 유학을 당당하게 만드는 법이다.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, กุสีตสฺส สารชฺชํ โหติ, อารทฺธวีริยสฺส ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

비구들이여, 게으른 자에게 생기는 소심함이 정진을 시작한 자에게는 생기지 않는다. 그러므로 이 법은 유학을 당당하게 만드는 법이다.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุปฺปญฺญสฺส สารชฺชํ โหติ, ปญฺญวโต ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขเวสารชฺชกรณา ธมฺมา’’ติ. ปฐมํ.

비구들이여, 지혜가 없는 자에게 생기는 소심함이 지혜로운 자에게는 생기지 않는다. 그러므로 이 법은 유학을 당당하게 만드는 법이다. 비구들이여, 이것들이 유학을 당당하게 만드는 다섯 가지 법이다.” 제1경이 끝났다.

๒. อุสฺสงฺกิตสุตฺตํ

2. 의심받음의 경

๑๐๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโต โหติ ปาปภิกฺขูติ อปิ อกุปฺปธมฺโมปิ.

102. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 비록 부동의 법을 증득한 자(아라한)일지라도 ‘나쁜 비구’라고 의심받고 의혹을 사게 된다.

กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวสิยาโคจโร วา โหติ, วิธวาโคจโร วา โหติ, ถุลฺลกุมาริกาโคจโร วา โหติ, ปณฺฑกโคจโร วา โหติ, ภิกฺขุนีโคจโร วา โหติ.

무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구가 창녀를 방문하거나, 과부를 방문하거나, 노처녀를 방문하거나, 내시를 방문하거나, 비구니를 방문하는 것이다.

‘‘อิเมหิ [Pg.113] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโต โหติ ปาปภิกฺขูติ อปิ อกุปฺปธมฺโมปี’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 비록 부동의 법을 갖춘 자일지라도 ‘사악한 비구’라고 의심받고 의혹을 사게 된다.” 제2경.

๓. มหาโจรสุตฺตํ

3. 대도둑의 경

๑๐๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ, นิลฺโลปมฺปิ หรติ, เอกาคาริกมฺปิ กโรติ, ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต จ โหติ, คหนนิสฺสิโต จ, พลวนิสฺสิโต จ, โภคจาคี จ, เอกจารี จ.

103. “비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 대도둑은 집을 뚫고, 약탈하고, 일가를 습격하고, 길목을 지킨다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 대도둑은 험지에 의지하고, 밀림에 의지하고, 권력자에 의지하고, 재물을 베풀고, 혼자 행동한다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร นทีวิทุคฺคํ วา นิสฺสิโต โหติ ปพฺพตวิสมํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ.

비구들이여, 어떻게 대도둑이 험지에 의지하는가? 비구들이여, 여기 대도둑은 건너기 힘든 강이나 험준한 산에 의지한다. 비구들이여, 이와 같이 대도둑은 험지에 의지한다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ติณคหนํ วา นิสฺสิโต โหติ รุกฺขคหนํ วา โรธํ วา มหาวนสณฺฑํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ.

비구들이여, 어떻게 대도둑이 밀림에 의지하는가? 비구들이여, 여기 대도둑은 풀숲이나 나무 숲, 덤불이나 큰 삼림 지대에 의지한다. 비구들이여, 이와 같이 대도둑은 밀림에 의지한다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ.

비구들이여, 어떻게 대도둑이 권력자에 의지하는가? 비구들이여, 여기 대도둑은 왕이나 왕의 대신들에게 의지한다. 그는 ‘만약 누군가 나에 대해 무언가를 말하면, 이 왕들이나 왕의 대신들이 변호하여 나의 이익을 대변해 줄 것이다’라고 생각한다. 실제로 누군가 그에 대해 무언가를 말하면, 그 왕들이나 대신들이 변호하여 그의 이익을 대변해 준다. 비구들이여, 이와 같이 대도둑은 권력자에 의지한다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร โภคจาคี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิโต โภเคน ปฏิสนฺถริสฺสามี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตโต โภเคน ปฏิสนฺถรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร โภคจาคี โหติ.

비구들이여, 어떻게 대도둑이 재물을 베푸는가? 비구들이여, 여기 대도둑은 부유하고 많은 재산과 큰 보물을 가지고 있다. 그는 ‘만약 누군가 나에 대해 무언가를 말하면, 이 재물로 그를 매수하여 무마할 것이다’라고 생각한다. 실제로 누군가 그에 대해 무언가를 말하면, 그는 그 재물로 매수하여 무마한다. 비구들이여, 이와 같이 대도둑은 재물을 베푼다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร เอกจารี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร เอกโกว คหณานิ กตฺตา โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘มา เม [Pg.114] คุยฺหมนฺตา พหิทฺธา สมฺเภทํ อคมํสู’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร เอกจารี โหติ.

비구들이여, 어떻게 대도둑이 혼자 행동하는가? 비구들이여, 여기 대도둑은 혼자서 약탈을 행한다. 그것은 무슨 이유 때문인가? ‘나의 비밀스러운 계획이 밖으로 새어 나가지 않게 하기 위해서’이다. 비구들이여, 이와 같이 대도둑은 혼자 행동한다.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ นิลฺโลปมฺปิ หรติ เอกาคาริกมฺปิ กโรติ ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ.

비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 갖춘 대도둑은 집을 뚫고, 약탈하고, 일가를 습격하고, 길목을 지킨다.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต จ โหติ, คหนนิสฺสิโต จ, พลวนิสฺสิโต จ, โภคจาคี จ, เอกจารี จ.

비구들이여, 이와 마찬가지로 다섯 가지 법을 갖춘 나쁜 비구는 자신의 공덕을 깎아 먹고 스스로를 해치며 살아가니, 비난받아 마땅하고 지혜로운 이들의 질책을 받으며 많은 불선업을 쌓게 된다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 나쁜 비구는 험지에 의지하고, 밀림에 의지하고, 권력자에 의지하고, 재물을 베풀고, 혼자 행동한다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสเมน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ.

비구들이여, 어떻게 사악한 비구가 부적절한 곳에 의지하게 되는가? 비구들이여, 여기 사악한 비구는 부적절한 몸의 행위(신업)를 갖추고, 부적절한 말의 행위(구업)를 갖추며, 부적절한 마음의 행위(의업)를 갖춘다. 비구들이여, 이와 같이 사악한 비구는 부적절한 곳에 의지하게 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ.

비구들이여, 어떻게 사악한 비구가 덤불(그릇된 견해의 숲)에 의지하게 되는가? 비구들이여, 여기 사악한 비구는 그릇된 견해를 가지며, 상주론이나 단멸론과 같은 극단적인 견해를 갖춘다. 비구들이여, 이와 같이 사악한 비구는 덤불에 의지하게 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ.

비구들이여, 어떻게 사악한 비구가 권력자에게 의지하게 되는가? 비구들이여, 여기 사악한 비구는 왕이나 왕의 대신들에게 의지한다. 그에게는 이런 생각이 든다. ‘만약 누군가 나에게 어떤 비난의 말을 한다면, 이 왕들이나 대신들이 변호하여 나의 이익을 대변해 줄 것이다’라고. 실제로 누군가 그에게 어떤 말을 하면, 왕들이나 대신들이 변호하여 그 사악한 비구의 이익을 대변해 준다. 비구들이여, 이와 같이 사악한 비구는 권력자에게 의지하게 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ โภคจาคี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิโต ลาเภน ปฏิสนฺถริสฺสามี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตโต ลาเภน ปฏิสนฺถรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ โภคจาคี โหติ.

비구들이여, 어떻게 사악한 비구가 재물을 내놓는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 사악한 비구는 가사, 공양물, 거처, 병구완을 위한 약품과 필수품을 얻는다. 그에게는 이런 생각이 든다. ‘만약 누군가 나에게 어떤 말을 한다면, 이 얻은 이득으로 그를 회유(무마)할 것이다’라고. 실제로 누군가 그에게 어떤 말을 하면, 그는 그 이득으로 그를 회유한다. 비구들이여, 이와 같이 사악한 비구는 재물을 내놓는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ[Pg.115], ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ เอกจารี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ เอกโกว ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ นิวาสํ กปฺเปติ. โส ตตฺถ กุลานิ อุปสงฺกมนฺโต ลาภํ ลภติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ เอกจารี โหติ.

비구들이여, 어떻게 사악한 비구가 홀로 행하는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 사악한 비구는 홀로 변방 지역에서 거처를 정한다. 그는 거기서 여러 집들에 드나들며 이득을 얻는다. 비구들이여, 이와 같이 사악한 비구는 홀로 행하는 자가 된다.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ตติยํ.

비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 사악한 비구는 스스로의 덕을 파괴하고 훼손하며 자신을 지탱하고, 비난받을 일이 있으며, 지혜로운 이들에게 꾸지람을 듣고, 많은 불선업을 쌓는다. (세 번째 경 끝)

๔. สมณสุขุมาลสุตฺตํ

4. 사문수쿠말라 경 (매우 섬세한 사문의 경)

๑๐๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ.

104. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 사문들 중에 매우 섬세한 사문이 된다.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิหรติ, ตฺยสฺส มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาปํเยว อุปหารํ อุปหรนฺติ, อปฺปํ อมนาปํ. ยานิ โข ปน ตานิ เวทยิตานิ ปิตฺตสมุฏฺฐานานิ วา เสมฺหสมุฏฺฐานานิ วา วาตสมุฏฺฐานานิ วา สนฺนิปาติกานิ วา อุตุปริณามชานิ วา วิสมปริหารชานิ วา โอปกฺกมิกานิ วา กมฺมวิปากชานิ วา, ตานิสฺส น พหุเทว อุปฺปชฺชนฺติ. อปฺปาพาโธ โหติ, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ.

무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 비구는 요청을 받았을 때에만 가사를 많이 수용하고, 요청받지 않았을 때는 적게 수용한다. 요청을 받았을 때에만 공양물을 많이 수용하고, 요청받지 않았을 때는 적게 수용한다. 요청을 받았을 때에만 거처를 많이 수용하고, 요청받지 않았을 때는 적게 수용한다. 요청을 받았을 때에만 병구완을 위한 약품과 필수품을 많이 수용하고, 요청받지 않았을 때는 적게 수용한다. 또한 함께 수행하는 도반들은 그에게 대부분 마음에 드는 몸의 행위로 대하고, 마음에 들지 않는 몸의 행위로 대하는 경우는 적다. 대부분 마음에 드는 말의 행위로 대하고, 마음에 들지 않는 말의 행위로 대하는 경우는 적다. 대부분 마음에 드는 마음의 행위로 대하고, 마음에 들지 않는 마음의 행위로 대하는 경우는 적다. 마음에 드는 공양을 올리고, 마음에 들지 않는 공양을 올리는 경우는 적다. 또한 담즙에서 생긴 것이나, 가래에서 생긴 것이나, 바람에서 생긴 것이나, 이들이 복합되어 생긴 것이나, 기후의 변화에서 생긴 것이나, 부적절한 처신에서 생긴 것이나, 타인의 공격에서 생긴 것이나, 업의 결과에서 생긴 어떤 고통스러운 느낌들도 그에게는 많이 일어나지 않는다. 그는 병이 적고, 고귀한 마음에 바탕을 둔 현생의 행복한 머묾인 네 가지 선정을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻으며, 힘들이지 않고 얻는다. 번뇌가 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 지혜의 해탈을 바로 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 성취하고 머문다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 사문들 중에 매우 섬세한 사문이라 한다.

‘‘ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’ติ, มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’ติ[Pg.116]. อหญฺหิ, ภิกฺขเว, ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน ภิกฺขูหิ สทฺธึ วิหรามิ, เต มํ มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาปํเยว อุปหารํ อุปหรนฺติ, อปฺปํ อมนาปํ. ยานิ โข ปน ตานิ เวทยิตานิ – ปิตฺตสมุฏฺฐานานิ วา เสมฺหสมุฏฺฐานานิ วา วาตสมุฏฺฐานานิ วา สนฺนิปาติกานิ วา อุตุปริณามชานิ วา วิสมปริหารชานิ วา โอปกฺกมิกานิ วา กมฺมวิปากชานิ วา – ตานิ เม น พหุเทว อุปฺปชฺชนฺติ. อปฺปาพาโธหมสฺมิ, จตุนฺนํ โข ปนสฺมิ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามิ.

비구들이여, 누군가 바르게 말하면서 ‘사문들 중에 매우 섬세한 사문’이라고 한다면, 바로 나를 두고 바르게 말하면서 ‘사문들 중에 매우 섬세한 사문’이라고 하는 것이다. 비구들이여, 진실로 나는 요청을 받았을 때에만 가사를 많이 수용하고, 요청받지 않았을 때는 적게 수용한다. 요청을 받았을 때에만 공양물을 많이 수용하고, 요청받지 않았을 때는 적게 수용한다. 요청을 받았을 때에만 거처를 많이 수용하고, 요청받지 않았을 때는 적게 수용한다. 요청을 받았을 때에만 병구완을 위한 약품과 필수품을 많이 수용하고, 요청받지 않았을 때는 적게 수용한다. 또한 함께 수행하는 비구들은 나에게 대부분 마음에 드는 몸의 행위로 대하고, 마음에 들지 않는 몸의 행위로 대하는 경우는 적다. 대부분 마음에 드는 말의 행위로 대하고, 마음에 들지 않는 말의 행위로 대하는 경우는 적다. 대부분 마음에 드는 마음의 행위로 대하고, 마음에 들지 않는 마음의 행위로 대하는 경우는 적다. 마음에 드는 공양을 올리고, 마음에 들지 않는 공양을 올리는 경우는 적다. 또한 담즙에서 생긴 것이나 가래, 바람, 복합적인 원인, 기후 변화, 부적절한 처신, 타인의 공격, 업의 결과로 인한 고통스러운 느낌들이 나에게는 많이 일어나지 않는다. 나는 병이 적으며, 고귀한 마음에 바탕을 둔 현생의 행복한 머묾인 네 가지 선정을 원하는 대로 얻고 어려움 없이 얻으며 힘들이지 않고 얻는다. 또한 번뇌가 다하여... (중략) ... 체득하여 성취하고 머문다.

‘‘ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’ติ, มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’’’ติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 누군가 바르게 말하면서 ‘사문들 중에 매우 섬세한 사문’이라고 한다면, 바로 나를 두고 바르게 말하는 것이다. (네 번째 경 끝)

๕. ผาสุวิหารสุตฺตํ

5. 파수비하라 경 (안락하게 머묾의 경)

๑๐๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ผาสุวิหารา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, เมตฺตํ วจีกมฺมํ…เป… เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, ตถารูเปหิ สีเลหิ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ผาสุวิหารา’’ติ. ปญฺจมํ.

105. “비구들이여, 다섯 가지 안온한 머묾(phāsuvihāra)이 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 이 법 안에서 비구의 자애로운 몸의 업이 동료 수행자들에게 앞에서나 뒤에서나(드러나게나 은밀하게나) 확립되어 있다. 자애로운 말의 업이... (중략) ... 자애로운 마음의 업이 동료 수행자들에게 앞에서나 뒤에서나 확립되어 있다. 또한 깨지지 않고, 뚫리지 않고, 얼룩지지 않고, 반점 없는, 노예 상태에서 벗어난, 현자들이 찬탄하고, (집착으로) 움켜쥐지 않으며, 삼매에 이르게 하는 계율들을 갖추고, 그러한 계율로써 동료 수행자들과 함께 앞에서나 뒤에서나 계의 평등함을 갖추어 머문다. 또한 성스럽고 출리(出離)로 인도하며, 그것을 실천하는 자를 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 견해를 갖추고, 그러한 견해로써 동료 수행자들과 함께 앞에서나 뒤에서나 견해의 평등함을 갖추어 머문다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 안온한 머묾이다.” 제5경.

๖. อานนฺทสุตฺตํ

6. 아난다 경

๑๐๖. เอกํ [Pg.117] สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

106. 한때 세존께서는 코삼비의 고시타 원림에 머물고 계셨다. 그때 존자 아난다가 세존께 다가가서, 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 존자 아난다는 세존께 이와 같이 여쭈었다.

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา ; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“세존이시여, 어느 정도의 이유로 비구가 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있습니까?” “아난다여, 비구가 스스로 계를 갖추고, 다른 사람을 높은 계(adhisīla)와 관련하여 비난하지 않을 때, 아난다여, 비구는 이 정도의 이유로도 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있다.”

‘‘สิยา ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท ! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“세존이시여, 비구가 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있는 또 다른 방법이 있습니까?” “아난다여, 있다. 아난다여, 비구가 스스로 계를 갖추고, 다른 사람을 높은 계와 관련하여 비난하지 않으며, 자신의 것(한 일과 하지 않은 일)만 살피고 다른 사람의 것을 살피지 않을 때, 아난다여, 비구는 이 정도의 이유로도 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있다.”

‘‘สิยา ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; อปญฺญาโต จ โหติ, เตน จ อปญฺญาตเกน โน ปริตสฺสติ; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“세존이시여, 비구가 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있는 또 다른 방법이 있습니까?” “아난다여, 있다. 아난다여, 비구가 스스로 계를 갖추고, 다른 사람을 높은 계와 관련하여 비난하지 않으며, 자신의 것만 살피고 다른 사람의 것을 살피지 않으며, 유명하지 않은 자가 되어 그 유명하지 않음 때문에 애태우지 않을 때, 아난다여, 비구는 이 정도의 이유로도 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있다.”

‘‘สิยา ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; อปญฺญาโต จ โหติ, เตน จ อปญฺญาตเกน โน ปริตสฺสติ; จตุนฺนญฺจ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“세존이시여, 비구가 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있는 또 다른 방법이 있습니까?” “아난다여, 있다. 아난다여, 비구가 스스로 계를 갖추고, 다른 사람을 높은 계와 관련하여 비난하지 않으며, 자신의 것만 살피고 다른 사람의 것을 살피지 않으며, 유명하지 않은 자가 되어 그 때문에 애태우지 않고, 고귀한 마음에 속하며 현세에서 행복하게 머무는 네 가지 선정(jhāna)을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻으며, 힘들이지 않고 얻을 때, 아난다여, 비구는 이 정도의 이유로도 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있다.”

‘‘สิยา [Pg.118] ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; อปญฺญาโต จ โหติ, เตน จ อปญฺญาตเกน โน ปริตสฺสติ; จตุนฺนญฺจ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺย.

“세존이시여, 비구가 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있는 또 다른 방법이 있습니까?” “아난다여, 있다. 아난다여, 비구가 스스로 계를 갖추고, 다른 사람을 높은 계와 관련하여 비난하지 않으며, 자신의 것만 살피고 다른 사람의 것을 살피지 않으며, 유명하지 않은 자가 되어 그 때문에 애태우지 않고, 네 가지 선정을 원하는 대로 얻으며 어려움 없이 얻고 힘들이지 않고 얻으며, 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현세에서 스스로 최상의 지혜로 알고 실현하여 구족하고 머물 때이다. 아난다여, 비구는 이 정도의 이유로도 승가에 머물 때 안온하게 머물 수 있다.”

‘‘อิมมฺหา จาหํ, อานนฺท, ผาสุวิหารา อญฺโญ ผาสุวิหาโร อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถีติ วทามี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“아난다여, 나는 이 안온한 머묾보다 더 높거나 더 수승한 다른 안온한 머묾은 없다고 말한다.” 제6경 끝.

๗. สีลสุตฺตํ

7. 계 경

๑๐๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

107. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하며, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭(복전)이 된다.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ.

“무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 이 법 안에서 비구는 계를 갖추고, 삼매를 갖추고, 지혜를 갖추고, 해탈을 갖추고, 해탈지견을 갖춘다.”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하며, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이 된다.” 제7경 끝.

๘. อเสขสุตฺตํ

8. 무학(無學) 경

๑๐๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

108. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하며, 보시받아 마땅하고... (중략) ... 세상의 위없는 복밭이 된다.”

‘‘กตเมหิ, ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน [Pg.119] ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 이 법 안에서 비구는 무학의 계온(戒蘊)을 갖추고, 무학의 정온(定蘊)을 갖추고, 무학의 혜온(慧蘊)을 갖추고, 무학의 해탈온(解脫蘊)을 갖추고, 무학의 해탈지견온을 갖춘다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 공양받아 마땅하고... (중략) ... 세상의 위없는 복밭이 된다.” 제8경 끝.

๙. จาตุทฺทิสสุตฺตํ

9. 사방 경

๑๐๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จาตุทฺทิโส โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จาตุทฺทิโส โหตี’’ติ. นวมํ.

109. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 사방으로 걸림이 없다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 한 비구가 계를 갖추고, 파티목카의 단속으로 단속하며 머물며, 바른 행실과 사귀는 곳을 갖추고, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보며, 학습계목들을 받아 지녀 공부한다. 또한 그는 많이 배우고 배운 바를 기억하며 쌓아두니, 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하고 끝도 훌륭하며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 원만하고 순결한 범행을 밝혀주는 그러한 법들을 많이 듣고 기억하며, 말로 익히고 마음으로 성찰하며 견해로써 잘 꿰뚫어 안다. 그는 또한 구한 대로의 가사, 탁발 음식, 거처, 병자를 위한 의약품과 필수품으로 만족한다. 그는 또한 지금 여기에서 행복하게 머무는 높은 마음의 상태인 네 가지 선정을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻으며, 힘들이지 않고 얻는다. 그는 또한 번뇌가 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 통찰을 통한 해탈을 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머문다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 사방으로 걸림이 없다.” 아홉 번째.

๑๐. อรญฺญสุตฺตํ

10. 숲 경

๑๑๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; อารทฺธวีริโย วิหรติ ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ [Pg.120] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุ’’นฺติ. ทสมํ.

110. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 외딴 숲의 처소에 머물기에 적합하다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 한 비구가 계를 갖추고... (중략) ... 학습계목들을 받아 지녀 공부한다. 또한 그는 많이 배우고... (중략) ... 견해로써 잘 꿰뚫어 안다. 그는 정진을 시작하여 머물며, 선한 법들에 대해 힘이 있고 견고한 노력을 기울이며 책임을 저버리지 않는다. 그는 또한 지금 여기에서 행복하게 머무는 높은 마음의 상태인 네 가지 선정을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻으며, 힘들이지 않고 얻는다. 그는 또한 번뇌가 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 통찰을 통한 해탈을 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머문다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 외딴 숲의 처소에 머물기에 적합하다.” 열 번째.

ผาสุวิหารวคฺโค ปฐโม.

편안한 머묾의 품(안온주품), 첫 번째.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

สารชฺชํ สงฺกิโต โจโร, สุขุมาลํ ผาสุ ปญฺจมํ;

อานนฺท สีลาเสขา จ, จาตุทฺทิโส อรญฺเญน จาติ.

겁냄, 의심, 도둑, 유연함, 편안함이 다섯 번째요, 아난다, 계, 유학, 사방, 숲 경이다.

(๑๒) ๒. อนฺธกวินฺทวคฺโค

(12) 2. 안다카윈다 품

๑. กุลูปกสุตฺตํ

1. 재가집에 다니는 비구 경

๑๑๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสนฺถววิสฺสาสี จ โหติ, อนิสฺสรวิกปฺปี จ, วิสฺสฏฺฐุปเสวี จ, อุปกณฺณกชปฺปี จ, อติยาจนโก จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

111. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 채 재가집에 다니는 비구는 그 집 사람들에게 사랑받지 못하고 마음에 들지 않으며 존경받지 못하고 수행자답게 여겨지지 않는다. 무엇이 다섯인가? 친하지 않은데도 허물없이 행동하고, 권한이 없는데도 간섭하여 지시하며, 갈라진 이들과 친밀하게 지내고, 귓속말을 하며, 지나치게 구걸한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 채 재가집에 다니는 비구는 그 집 사람들에게 사랑받지 못하고 마음에 들지 않으며 존경받지 못하고 수행자답게 여겨지지 않는다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อสนฺถววิสฺสาสี จ โหติ, น อนิสฺสรวิกปฺปี จ, น วิสฺสฏฺฐุปเสวี จ, น อุปกณฺณกชปฺปี จ, น อติยาจนโก จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 채 재가집에 다니는 비구는 그 집 사람들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 수행자답게 여겨진다. 무엇이 다섯인가? 친하지 않을 때 허물없이 행동하지 않고, 권한이 없을 때 간섭하여 지시하지 않으며, 갈라진 이들과 친밀하게 지내지 않고, 귓속말을 하지 않으며, 지나치게 구걸하지 않는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 채 재가집에 다니는 비구는 그 집 사람들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 수행자답게 여겨진다.” 첫 번째.

๒. ปจฺฉาสมณสุตฺตํ

2. 시자 비구 경

๑๑๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ น อาทาตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อติทูเร วา คจฺฉติ อจฺจาสนฺเน วา, น ปตฺตปริยาปนฺนํ [Pg.121] คณฺหติ, อาปตฺติสามนฺตา ภณมานํ น นิวาเรติ, ภณมานสฺส อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ น อาทาตพฺโพ.

112. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 시자로 데리고 다녀서는 안 된다. 무엇이 다섯인가? 너무 멀리 혹은 너무 가까이 걷고, 스승의 발우를 받아 들지 않으며, 스승이 계율 범함에 가까운 말을 할 때 만류하지 않고, 스승이 말하는 중간중간에 끼어들며, 지혜가 없고 어리석으며 벙어리 같기 때문이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 시자로 데리고 다녀서는 안 된다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ อาทาตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? นาติทูเร คจฺฉติ น อจฺจาสนฺเน, ปตฺตปริยาปนฺนํ คณฺหติ, อาปตฺติสามนฺตา ภณมานํ นิวาเรติ, ภณมานสฺส น อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ, ปญฺญวา โหติ อชโฬ อเนฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ อาทาตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 시자로 데리고 다녀야 한다. 무엇이 다섯인가? 너무 멀지도 너무 가깝지도 않게 걷고, 스승의 발우를 받아 들며, 스승이 계율 범함에 가까운 말을 할 때 만류하고, 스승이 말할 때 중간에 끼어들지 않으며, 지혜가 있고 어리석지 않으며 벙어리 같지 않기 때문이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 시자로 데리고 다녀야 한다.” 두 번째.

๓. สมฺมาสมาธิสุตฺตํ

3. 바른 삼매 경

๑๑๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

113. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 바른 삼매를 구족하여 머물 수 없다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 한 비구가 형색을 참아내지 못하고, 소리를 참아내지 못하며, 냄새를 참아내지 못하고, 맛을 참아내지 못하며, 감촉을 참아내지 못한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 바른 삼매를 구족하여 머물 수 없다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. ตติยํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 바른 삼매를 구족하여 머물 수 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 한 비구가 형색을 참아내고, 소리를 참아내며, 냄새를 참아내고, 맛을 참아내며, 감촉을 참아낸다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 바른 삼매를 구족하여 머물 수 있다.” 세 번째.

๔. อนฺธกวินฺทสุตฺตํ

4. 안다카윈다 경

๑๑๔. เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ อนฺธกวินฺเท. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

114. 한때 세존께서는 마가다국의 안다카윈다에 머무셨다. 그때 아난다 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가, 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 아난다 존자에게 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘เย เต, อานนฺท, ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เต โว, อานนฺท, ภิกฺขู ปญฺจสุ ธมฺเมสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา[Pg.122]. กตเมสุ ปญฺจสุ? ‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, สีลวา โหถ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุตา วิหรถ อาจารโคจรสมฺปนฺนา อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวิโน, สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสู’ติ – อิติ ปาติโมกฺขสํวเร สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

“아난다여, 이 법과 율에 들어온 지 얼마 되지 않은 신참 비구들, 출가한 지 오래되지 않은 자들, 이제 막 들어온 비구들을 너희는 다섯 가지 법에 권하고 안착시키고 확립시켜야 한다. 어떤 다섯 가지인가? ‘도반들이여, 오십시오. 그대들은 계를 갖춘 자가 되십시오. 파티목카(계본)의 단속으로 단속하며 머물고, 바른 행실과 거처를 갖추고, 아주 작은 허물에도 두려움을 느끼며, 학습계목들을 받아 지녀 공부하십시오’라고 이와 같이 파티목카의 단속에 권하고 안착시키고 확립시켜야 한다.

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา วิหรถ อารกฺขสติโน นิปกฺกสติโน, สารกฺขิตมานสา สตารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคตา’ติ – อิติ อินฺทฺริยสํวเร สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

‘도반들이여, 오십시오. 감각기관의 문을 잘 지키며 머무십시오. 보호하는 마음챙김을 지니고 지혜로운 마음챙김을 지니며, 잘 보호된 마음과 마음챙김이라는 보호를 갖춘 마음을 지니십시오’라고 이와 같이 감각기관의 단속에 권하고 안착시키고 확립시켜야 한다.

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, อปฺปภสฺสา โหถ, ภสฺเส ปริยนฺตการิโน’ติ – อิติ ภสฺสปริยนฺเต สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

‘도반들이여, 오십시오. 말을 적게 하십시오. 말함에 있어 절제하는 자가 되십시오’라고 이와 같이 말의 절제에 권하고 안착시키고 확립시켜야 한다.

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, อารญฺญิกา โหถ, อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวถา’ติ – อิติ กายวูปกาเส สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

‘도반들이여, 오십시오. 숲에서 지내는 자가 되십시오. 숲과 숲속의 외진 처소를 의지하여 머무십시오’라고 이와 같이 몸의 한적함에 권하고 안착시키고 확립시켜야 한다.

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, สมฺมาทิฏฺฐิกา โหถ สมฺมาทสฺสเนน สมนฺนาคตา’ติ – อิติ สมฺมาทสฺสเน สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา. เย เต, อานนฺท, ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เต โว, อานนฺท, ภิกฺขู อิเมสุ ปญฺจสุ ธมฺเมสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ. จตุตฺถํ.

‘도반들이여, 오십시오. 바른 견해를 지닌 자가 되십시오. 바른 통찰을 갖추십시오’라고 이와 같이 바른 통찰에 권하고 안착시키고 확립시켜야 한다. 아난다여, 이 법과 율에 들어온 지 얼마 되지 않은 신참 비구들, 출가한 지 오래되지 않은 자들, 이제 막 들어온 비구들을 너희는 이 다섯 가지 법에 권하고 안착시키고 확립시켜야 한다.” 네 번째 수타.

๕. มจฺฉรินีสุตฺตํ

5. 인색함 경

๑๑๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อาวาสมจฺฉรินี โหติ, กุลมจฺฉรินี โหติ, ลาภมจฺฉรินี โหติ, วณฺณมจฺฉรินี โหติ, ธมฺมมจฺฉรินี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

115. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 처소에 인색하고, 공양 가족에 인색하며, 이득에 인색하고, 명성에 인색하며, 법(교학)에 인색하다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 지옥에 떨어진다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อาวาสมจฺฉรินี โหติ, น กุลมจฺฉรินี โหติ, น ลาภมจฺฉรินี โหติ, น วณฺณมจฺฉรินี โหติ, น ธมฺมมจฺฉรินี โหติ[Pg.123]. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 천상에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 처소에 인색하지 않고, 공양 가족에 인색하지 않으며, 이득에 인색하지 않고, 명성에 인색하지 않으며, 법에 인색하지 않다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 천상에 태어난다.” 다섯 번째 수타.

๖. วณฺณนาสุตฺตํ

6. 찬탄 경

๑๑๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

116. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 자세히 조사하고 검증하지도 않고서 칭찬받을 가치가 없는 자의 덕을 칭송하고, 자세히 조사하고 검증하지도 않고서 칭찬받을 가치가 있는 자의 비난을 말하며, 자세히 조사하고 검증하지도 않고서 믿음을 일으킬 만하지 않은 곳에서 믿음을 드러내 보이고, 자세히 조사하고 검증하지도 않고서 믿음을 일으킬 만한 곳에서 믿지 않음을 드러내 보이며, 믿음으로 보시된 물건을 낭비한다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 지옥에 떨어진다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 천상에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 자세히 조사하고 검증한 뒤에 칭찬받을 가치가 없는 자의 허물을 말하고, 자세히 조사하고 검증한 뒤에 칭찬받을 가치가 있는 자의 덕을 칭송하며, 자세히 조사하고 검증한 뒤에 믿음을 일으킬 만하지 않은 곳에서 믿지 않음을 드러내 보이고, 자세히 조사하고 검증한 뒤에 믿음을 일으킬 만한 곳에서 믿음을 드러내 보이며, 믿음으로 보시된 물건을 낭비하지 않는다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 천상에 태어난다.” 여섯 번째 수타.

๗. อิสฺสุกินีสุตฺตํ

7. 질투 경

๑๑๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อิสฺสุกินี จ โหติ, มจฺฉรินี จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

117. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 조사하고 검증하지도 않고서 칭찬받을 자격이 없는 자를 칭송하고, 조사하고 검증하지도 않고서 칭찬받을 자격이 있는 자를 비난하며, 질투하고, 인색하며, 믿음으로 보시된 것을 낭비한다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 지옥에 떨어진다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ[Pg.124], อนิสฺสุกินี จ โหติ, อมจฺฉรินี จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 천상에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 조사하고 검증한 뒤에 칭찬받을 자격이 없는 자의 허물을 말하고, 조사하고 검증한 뒤에 칭찬받을 자격이 있는 자의 덕을 칭송하며, 질투하지 않고, 인색하지 않으며, 믿음으로 보시된 것을 낭비하지 않는다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 천상에 태어난다.” 일곱 번째 수타.

๘. มิจฺฉาทิฏฺฐิกสุตฺตํ

8. 사견 경

๑๑๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา จ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺปา จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

118. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 조사하고 검증하지도 않고서 칭찬받을 자격이 없는 자를 칭송하고, 조사하고 검증하지도 않고서 칭찬받을 자격이 있는 자를 비난하며, 그릇된 견해를 지니고, 그릇된 사유를 지니며, 믿음으로 보시된 것을 낭비한다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 지옥에 떨어진다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมฺมาทิฏฺฐิกา จ, โหติ, สมฺมาสงฺกปฺปา จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 천상에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 조사하고 검증한 뒤에 칭찬받을 자격이 없는 자의 허물을 말하고, 조사하고 검증한 뒤에 칭찬받을 자격이 있는 자의 덕을 칭송하며, 바른 견해를 지니고, 바른 사유를 지니며, 믿음으로 보시된 것을 낭비하지 않는다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는 마치 실어 온 짐을 부려 놓듯 천상에 태어난다.” 여덟 번째 수타.

๙. มิจฺฉาวาจาสุตฺตํ

9. 그릇된 말 경

๑๑๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาวาจา จ โหติ, มิจฺฉากมฺมนฺตา จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

119. “비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 비구니는 (지옥으로) 끌려와 던져진 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 무엇이 다섯인가? 조사하지 않고 깊이 파고들지 않은 채 칭찬받을 가치가 없는 사람을 칭찬하고, 조사하지 않고 깊이 파고들지 않은 채 칭찬받을 가치가 있는 사람을 비방하며, 그릇된 말을 하고, 그릇된 행위를 하며, 믿음으로 보시한 것을 허비한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 비구니는 끌려와 던져진 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมฺมาวาจา จ โหติ, สมฺมากมฺมนฺตา จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 비구니는 (천상으로) 들려 올려진 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 무엇이 다섯인가? 조사하고 깊이 파고들어 칭찬받을 가치가 없는 사람을 비방하고, 조사하고 깊이 파고들어 칭찬받을 가치가 있는 사람을 칭찬하며, 바른 말을 하고, 바른 행위를 하며, 믿음으로 보시한 것을 허비하지 않는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 비구니는 들려 올려진 것처럼 그렇게 천상에 태어난다.” 아홉 번째 소경이 끝났다.

๑๐. มิจฺฉาวายามสุตฺตํ

10. 그릇된 정진 경

๑๒๐. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.125], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาวายามา จ โหติ, มิจฺฉาสตินี จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

120. “비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 비구니는 던져진 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 무엇이 다섯인가? 조사하지 않고 깊이 파고들지 않은 채 칭찬받을 가치가 없는 사람을 칭찬하고, 조사하지 않고 깊이 파고들지 않은 채 칭찬받을 가치가 있는 사람을 비방하며, 그릇된 정진을 하고, 그릇된 마음챙김을 하며, 믿음으로 보시한 것을 허비한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 비구니는 던져진 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมฺมาวายามา จ โหติ, สมฺมาสตินี จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 비구니는 들려 올려진 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 무엇이 다섯인가? 조사하고 깊이 파고들어 칭찬받을 가치가 없는 사람을 비방하고, 조사하고 깊이 파고들어 칭찬받을 가치가 있는 사람을 칭찬하며, 바른 정진을 하고, 바른 마음챙김을 하며, 믿음으로 보시한 것을 허비하지 않는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 비구니는 들려 올려진 것처럼 그렇게 천상에 태어난다.” 열 번째 소경이 끝났다.

อนฺธกวินฺทวคฺโค ทุติโย.

안다카빈다 품의 두 번째가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(우다나)은 다음과 같다.

กุลูปโก ปจฺฉาสมโณ, สมาธิอนฺธกวินฺทํ;

มจฺฉรี วณฺณนา อิสฺสา, ทิฏฺฐิวาจาย วายมาติ.

재가자 방문, 뒤를 따르는 사문, 삼매와 안다카빈다, 인색함, 칭찬, 질투, 견해와 말과 정진이다.

(๑๓) ๓. คิลานวคฺโค

(13) 3. 병자 품

๑. คิลานสุตฺตํ

1. 병자 경

๑๒๑. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน คิลานสาลา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ ทุพฺพลํ คิลานกํ; ทิสฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

121. 한때 세존께서는 웨살리 마하와나의 고타가라살라(중각강당)에 머무셨다. 그때 세존께서는 저녁 무겁에 홀로 명상에서 일어나셔서 병든 비구들이 있는 병사실(길라나살라)로 가셨다. 세존께서는 쇠약하고 병든 어떤 비구를 보시고 준비된 자리에 앉으셨다. 자리에 앉으신 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다.

‘‘ยํ [Pg.126] กิญฺจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ ทุพฺพลํ คิลานกํ ปญฺจ ธมฺมา น วิชหนฺติ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘นจิรสฺเสว อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’’’ติ.

“비구들이여, 쇠약하고 병든 어떤 비구에게 다섯 가지 법이 떠나지 않는다면, 그는 이와 같이 기대할 수 있다. ‘머지않아 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 바로 이번 생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하고 머물 것이다.’”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. ยํ กิญฺจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ ทุพฺพลํ คิลานกํ อิเม ปญฺจ ธมฺมา น วิชหนฺติ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘นจิรสฺเสว อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’’’ติ. ปฐมํ.

“무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 몸에서 부정함을 관찰하며 머물고, 음식에서 혐오스러운 인식을 가지며, 온 세상에 대해 즐거움이 없다는 인식을 가지고, 모든 형성된 것들에서 무상함을 관찰하며 머물고, 또한 그에게 죽음에 대한 인식이 내면에 잘 확립되어 있다. 비구들이여, 쇠약하고 병든 어떤 비구에게 이 다섯 가지 법이 떠나지 않는다면, 그는 이와 같이 기대할 수 있다. ‘머지않아 번뇌가 다하여... 체득하여 성취하고 머물 것이다.’” 첫 번째 소경이 끝났다.

๒. สติสูปฏฺฐิตสุตฺตํ

2. 마음챙김의 확립 경

๑๒๒. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

122. “비구들이여, 비구든 비구니든 누구라도 다섯 가지 법을 닦고 다섯 가지 법을 많이 공부하면, 두 가지 과보 중의 하나를 기대할 수 있다. 바로 이번 생에서의 구경의 지혜(아라한과)이거나, 취착의 근거가 남아 있다면 아나함의 상태이다.”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อชฺฌตฺตญฺเญว สติ สูปฏฺฐิตา โหติ ธมฺมานํ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย, อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อิเม ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ อิเม ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. ทุติยํ.

“무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구에게는 내면에만 마음챙김이 잘 확립되어 법들의 생멸을 꿰뚫는 지혜가 있고, 몸에서 부정함을 관찰하며 머물고, 음식에서 혐오스러운 인식을 가지며, 온 세상에 대해 즐거움이 없다는 인식을 가지고, 모든 형성된 것들에서 무상함을 관찰하며 머문다. 비구들이여, 비구든 비구니든 누구라도 이러한 다섯 가지 법을 닦고 이러한 다섯 가지 법을 많이 공부하면, 두 가지 과보 중의 하나를 기대할 수 있다. 바로 이번 생에서의 구경의 지혜이거나, 취착의 근거가 남아 있다면 아나함의 상태이다.” 두 번째 소경이 끝났다.

๓. ปฐมอุปฏฺฐากสุตฺตํ

3. 병 수발 경 첫 번째

๑๒๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน ทูปฏฺฐาโก โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ น ชานาติ, เภสชฺชํ นปฺปฏิเสวิตา โหติ, อตฺถกามสฺส คิลานุปฏฺฐากสฺส น ยถาภูตํ อาพาธํ อาวิกตฺตา โหติ อภิกฺกมนฺตํ วา อภิกฺกมตีติ ปฏิกฺกมนฺตํ วา ปฏิกฺกมตีติ ฐิตํ วา ฐิโตติ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ [Pg.127] เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อนธิวาสกชาติโก โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน ทูปฏฺฐาโก โหติ.

123. “비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 병자는 간병하기가 어렵다. 무엇이 다섯인가? (병에) 적절하지 않은 일을 하고, 적절한 것에서도 적당한 정도를 모르며, 약을 복용하지 않고, 자신의 이익을 바라는 간병인에게 병세를 사실대로 알리지 않아 악화되는지, 호전되는지, 그대로인지를 알리지 않으며, 생겨난 육체적인 고통, 즉 격렬하고 날카롭고 고통스럽고 불쾌하며 마음에 들지 않고 생명을 앗아가는 듯한 통증을 인내하지 못하는 성품을 가졌다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 병자는 간병하기가 어렵다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน สูปฏฺฐาโก โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ ชานาติ, เภสชฺชํ ปฏิเสวิตา โหติ, อตฺถกามสฺส คิลานุปฏฺฐากสฺส ยถาภูตํ อาพาธํ อาวิกตฺตา โหติ อภิกฺกมนฺตํ วา อภิกฺกมตีติ ปฏิกฺกมนฺตํ วา ปฏิกฺกมตีติ ฐิตํ วา ฐิโตติ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติโก โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน สูปฏฺฐาโก โหตี’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 구비한 병자는 간병하기가 쉽다. 무엇이 다섯인가? 적절한 일을 하고, 적절한 것에서 적당한 정도를 알며, 약을 복용하고, 자신의 이익을 바라는 간병인에게 병세를 사실대로 알려서 악화되는지, 호전되는지, 그대로인지를 알리며, 생겨난 육체적인 고통, 즉 격렬하고 날카롭고 고통스럽고 불쾌하며 마음에 들지 않고 생명을 앗아가는 듯한 통증을 인내하는 성품을 가졌다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구비한 병자는 간병하기가 쉽다.” 세 번째 소경이 끝났다.

๔. ทุติยอุปฏฺฐากสุตฺตํ

4. 병 수발 경 두 번째

๑๒๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก นาลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? นปฺปฏิพโล โหติ เภสชฺชํ สํวิธาตุํ; สปฺปายาสปฺปายํ น ชานาติ, อสปฺปายํ อุปนาเมติ, สปฺปายํ อปนาเมติ; อามิสนฺตโร คิลานํ อุปฏฺฐาติ, โน เมตฺตจิตฺโต; เชคุจฺฉี โหติ อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา วนฺตํ วา เขฬํ วา นีหริตุํ; นปฺปฏิพโล โหติ คิลานํ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก นาลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ.

124. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 간병인은 환자를 돌보기에 적합하지 않다. 무엇이 다섯인가? 약을 조제할 능력이 없고, 환자에게 적절한 것과 부적절한 것을 알지 못하여 부적절한 것은 가져다주고 적절한 것은 멀리하며, 자애의 마음이 아니라 물질적인 대가를 바라는 마음으로 간병하고, 대변이나 소변, 구토물이나 침을 치우는 것을 혐오하며, 때때로 환자에게 법담으로 유익함을 보게 하고 분발하게 하며 격려하고 기쁘게 할 능력이 없다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 간병인은 환자를 돌보기에 적합하지 않다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก อลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปฏิพโล โหติ เภสชฺชํ สํวิธาตุํ; สปฺปายาสปฺปายํ ชานาติ, อสปฺปายํ อปนาเมติ, สปฺปายํ อุปนาเมติ; เมตฺตจิตฺโต คิลานํ อุปฏฺฐาติ, โน อามิสนฺตโร; อเชคุจฺฉี โหติ อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา วนฺตํ วา เขฬํ วา นีหริตุํ; ปฏิพโล โหติ คิลานํ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก อลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 간병인은 환자를 돌보기에 적합하다. 무엇이 다섯인가? 약을 조제할 능력이 있고, 환자에게 적절한 것과 부적절한 것을 알아서 부적절한 것은 멀리하고 적절한 것은 가져다주며, 물질적인 대가를 바라는 마음이 아니라 자애의 마음으로 간병하고, 대변이나 소변, 구토물이나 침을 치우는 것을 혐오하지 않으며, 때때로 환자에게 법담으로 유익함을 보게 하고 분발하게 하며 격려하고 기쁘게 할 능력이 있다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 간병인은 환자를 돌보기에 적합하다. (네 번째 수타가 끝났다.)

๕. ปฐมอนายุสฺสาสุตฺตํ

5. 첫 번째 수명 단축에 관한 경

๑๒๕. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.128], ภิกฺขเว, ธมฺมา อนายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? อสปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ น ชานาติ, อปริณตโภชี จ โหติ, อกาลจารี จ โหติ, อพฺรหฺมจารี จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อนายุสฺสา.

125. 비구들이여, 수명을 단축시키는 다섯 가지 법이 있다. 무엇이 다섯인가? 몸에 부적절한 일을 하고, 적절한 것이라도 그 양을 알지 못하며, 소화되지 않은 음식을 먹고, 때가 아닌 때에 나다니며, 청정범행을 닦지 않는 것이다. 비구들이여, 이것들이 수명을 단축시키는 다섯 가지 법이다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? สปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ ชานาติ, ปริณตโภชี จ โหติ, กาลจารี จ โหติ, พฺรหฺมจารี จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสา’’ติ. ปญฺจมํ.

비구들이여, 수명을 연장시키는 다섯 가지 법이 있다. 무엇이 다섯인가? 몸에 적절한 일을 하고, 적절한 일에 그 양을 알며, 소화가 잘 된 음식을 먹고, 때에 맞게 나다니며, 청정범행을 닦는 것이다. 비구들이여, 이것들이 수명을 연장시키는 다섯 가지 법이다. (다섯 번째 수타가 끝났다.)

๖. ทุติยอนายุสฺสาสุตฺตํ

6. 두 번째 수명 단축에 관한 경

๑๒๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อนายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? อสปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ น ชานาติ, อปริณตโภชี จ โหติ, ทุสฺสีโล จ, ปาปมิตฺโต จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อนายุสฺสา.

126. 비구들이여, 수명을 단축시키는 다섯 가지 법이 있다. 무엇이 다섯인가? 몸에 부적절한 일을 하고, 적절한 것이라도 그 양을 알지 못하며, 소화되지 않은 음식을 먹고, 계율을 어기며, 나쁜 친구를 사귀는 것이다. 비구들이여, 이것들이 수명을 단축시키는 다섯 가지 법이다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? สปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ ชานาติ, ปริณตโภชี จ โหติ, สีลวา จ, กลฺยาณมิตฺโต จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

비구들이여, 수명을 연장시키는 다섯 가지 법이 있다. 무엇이 다섯인가? 몸에 적절한 일을 하고, 적절한 일에 그 양을 알며, 소화가 잘 된 음식을 먹고, 계율을 잘 지키며, 선한 친구를 사귀는 것이다. 비구들이여, 이것들이 수명을 연장시키는 다섯 가지 법이다. (여섯 번째 수타가 끝났다.)

๗. วปกาสสุตฺตํ

7. 멀리함의 경

๑๒๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, กามสงฺกปฺปพหุโล จ วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุํ.

127. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 승가로부터 멀리 떨어져 홀로 지내기에 적합하지 않다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 얻은 대로의 가사로 만족하지 못하고, 얻은 대로의 탁발 음식으로 만족하지 못하며, 얻은 대로의 처소로 만족하지 못하고, 얻은 대로의 병든 이를 위한 약과 필수품으로 만족하지 못하며, 감각적 욕망에 관한 생각이 가득한 채 머무는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 승가로부터 멀리 떨어져 홀로 지내기에 적합하지 않다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน[Pg.129], เนกฺขมฺมสงฺกปฺปพหุโล จ วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 승가로부터 멀리 떨어져 홀로 지내기에 적합하다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 얻은 대로의 가사로 만족하고, 얻은 대로의 탁발 음식으로 만족하며, 얻은 대로의 처소로 만족하고, 얻은 대로의 병든 이를 위한 약과 필수품으로 만족하며, 출리의 생각(세속에서 벗어나려는 생각)이 가득한 채 머무는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 승가로부터 멀리 떨어져 홀로 지내기에 적합하다. (일곱 번째 수타가 끝났다.)

๘. สมณสุขสุตฺตํ

8. 수행자의 행복에 관한 경

๑๒๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สมณทุกฺขานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมณทุกฺขานิ.

128. 비구들이여, 수행자에게 고통이 되는 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 얻은 대로의 가사로 만족하지 못하고, 얻은 대로의 탁발 음식으로 만족하지 못하며, 얻은 대로의 처소로 만족하지 못하고, 얻은 대로의 병든 이를 위한 약과 필수품으로 만족하지 못하며, 기쁨 없이 청정범행을 닦는 것이다. 비구들이여, 이것들이 수행자에게 고통이 되는 다섯 가지이다.

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สมณสุขานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมณสุขานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

비구들이여, 수행자에게 행복이 되는 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 얻은 대로의 가사로 만족하고, 얻은 대로의 탁발 음식으로 만족하며, 얻은 대로의 처소로 만족하고, 얻은 대로의 병든 이를 위한 약과 필수품으로 만족하며, 기쁜 마음으로 청정범행을 닦는 것이다. 비구들이여, 이것들이 수행자에게 행복이 되는 다섯 가지이다. (여덟 번째 수타가 끝났다.)

๙. ปริกุปฺปสุตฺตํ

9. 치유할 수 없는 타락의 경

๑๒๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาปายิกา เนรยิกา ปริกุปฺปา อเตกิจฺฉา. กตเม ปญฺจ? มาตา ชีวิตา โวโรปิตา โหติ, ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, อรหํ ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ อุปฺปาทิตํ โหติ, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาปายิกา เนรยิกา ปริกุปฺปา อเตกิจฺฉา’’ติ. นวมํ.

129. 비구들이여, 악처와 지옥에 떨어지게 하며, 완전히 타락하여 치유할 수 없는 다섯 가지 법이 있다. 무엇이 다섯인가? 어머니를 살해한 것, 아버지를 살해한 것, 아라한을 살해한 것, 사악한 마음으로 여래의 몸에 피를 낸 것, 승가의 화합을 깨뜨린 것이다. 비구들이여, 이것들이 악처와 지옥에 떨어지게 하며, 완전히 타락하여 치유할 수 없는 다섯 가지 법이다. (아홉 번째 수타가 끝났다.)

๑๐. พฺยสนสุตฺตํ

10. 파멸의 경

๑๓๐. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พฺยสนานิ. กตมานิ ปญฺจ? ญาติพฺยสนํ, โภคพฺยสนํ, โรคพฺยสนํ, สีลพฺยสนํ, ทิฏฺฐิพฺยสนํ. น, ภิกฺขเว, สตฺตา ญาติพฺยสนเหตุ วา [Pg.130] โภคพฺยสนเหตุ วา โรคพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. สีลพฺยสนเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา ทิฏฺฐิพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พฺยสนานิ.

130. 비구들이여, 다섯 가지 파멸이 있다. 무엇이 다섯인가? 친지의 파멸, 재물의 파멸, 질병의 파멸, 계율의 파멸, 견해의 파멸이다. 비구들이여, 중생들이 친지의 파멸이나 재물의 파멸이나 질병의 파멸 때문에 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 떨어지지는 않는다. 비구들이여, 중생들은 계율의 파멸이나 견해의 파멸 때문에 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 떨어지는 것이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 파멸이다.

‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? ญาติสมฺปทา, โภคสมฺปทา, อาโรคฺยสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. น, ภิกฺขเว, สตฺตา ญาติสมฺปทาเหตุ วา โภคสมฺปทาเหตุ วา อาโรคฺยสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สีลสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 성취가 있다. 무엇이 다섯인가? 친지의 성취, 재물의 성취, 무병의 성취, 계행의 성취, 견해의 성취이다. 비구들이여, 중생들은 친지의 성취나 재물의 성취나 무병의 성취를 원인으로 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어나지 않는다. 비구들이여, 중생들은 계행의 성취나 견해의 성취를 원인으로 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 성취이다.” 열 번째 소경.

คิลานวคฺโค ตติโย.

세 번째 병자 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

คิลาโน สติสูปฏฺฐิ, ทฺเว อุปฏฺฐากา ทุวายุสา;

วปกาสสมณสุขา, ปริกุปฺปํ พฺยสเนน จาติ.

병자 경, 마음챙김 경, 두 가지 병수발 경, 두 가지 수명 경, 파멸과 사문의 행복 경, 파멸과 상처 경. 이 열 가지이다.

(๑๔) ๔. ราชวคฺโค

(14) 4. 왕 품 (라자왁가)

๑. ปฐมจกฺกานุวตฺตนสุตฺตํ

1. 첫 번째 전륜성왕에 관한 경 (빠타마짝까누왓따나 숫따)

๑๓๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺเมเนว จกฺกํ วตฺเตติ ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

131. “비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 전륜성왕은 오직 법으로써 바퀴를 굴리니, 그 바퀴는 인간인 어떤 적대적 존재에 의해서도 저지될 수 없다.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี อตฺถญฺญู จ โหติ, ธมฺมญฺญู จ, มตฺตญฺญู จ, กาลญฺญู จ, ปริสญฺญู จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺเมเนว จกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

“무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 전륜성왕은 이익을 알고, 법을 알고, 정도를 알고, 때를 알고, 회중을 안다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 갖춘 전륜성왕은 오직 법으로써 바퀴를 굴리니, 그 바퀴는 인간인 어떤 적대적 존재에 의해서도 저지될 수 없다.”

‘‘เอวเมวํ [Pg.131] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

“비구들이여, 그와 같이 다섯 가지 법을 갖춘 여래, 응공, 정등각자는 오직 법으로써 위없는 법의 바퀴를 굴리니, 그 바퀴는 사문이나 바라문, 천신이나 마라, 범천이나 세상의 그 누구에 의해서도 저지될 수 없다.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อตฺถญฺญู, ธมฺมญฺญู, มตฺตญฺญู, กาลญฺญู, ปริสญฺญู. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ ธมฺมจกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

“무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 여래, 응공, 정등각자는 이익을 알고, 법을 알고, 정도를 알고, 때를 알고, 회중을 안다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여래, 응공, 정등각자는 오직 법으로써 위없는 법의 바퀴를 굴리니, 그 법륜은 사문이나 바라문, 천신이나 마라, 범천이나 세상의 그 누구에 의해서도 저지될 수 없다.” 첫 번째 소경.

๒. ทุติยจกฺกานุวตฺตนสุตฺตํ

2. 두 번째 전륜성왕에 관한 경 (두띠야짝까누왓따나 숫따)

๑๓๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต ปิตรา ปวตฺติตํ จกฺกํ ธมฺเมเนว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

132. “비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 전륜성왕의 장자는 부왕에 의해 굴려진 바퀴를 오직 법으로써 뒤따라 굴리니, 그 바퀴는 인간인 어떤 적대적 존재에 의해서도 저지될 수 없다.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อตฺถญฺญู จ โหติ, ธมฺมญฺญู จ, มตฺตญฺญู จ, กาลญฺญู จ, ปริสญฺญู จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต ปิตรา ปวตฺติตํ จกฺกํ ธมฺเมเนว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

“무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 전륜성왕의 장자는 이익을 알고, 법을 알고, 정도를 알고, 때를 알고, 회중을 안다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 갖춘 전륜성왕의 장자는 부왕에 의해 굴려진 바퀴를 오직 법으로써 뒤따라 굴리니, 그 바퀴는 인간인 어떤 적대적 존재에 의해서도 저지될 수 없다.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สาริปุตฺโต ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ สมฺมเทว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

“비구들이여, 그와 같이 다섯 가지 법을 갖춘 사리뿟따는 여래에 의해 굴려진 위없는 법의 바퀴를 바르게 뒤따라 굴리니, 그 바퀴는 사문이나 바라문, 천신이나 마라, 범천이나 세상의 그 누구에 의해서도 저지될 수 없다.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต อตฺถญฺญู, ธมฺมญฺญู, มตฺตญฺญู, กาลญฺญู, ปริสญฺญู. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สาริปุตฺโต ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ สมฺมเทว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

“무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 사리뿟따는 이익을 알고, 법을 알고, 정도를 알고, 때를 알고, 회중을 안다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 사리뿟따는 여래에 의해 굴려진 위없는 법의 바퀴를 바르게 뒤따라 굴리니, 그 바퀴는 사문이나 바라문, 천신이나 마라, 범천이나 세상의 그 누구에 의해서도 저지될 수 없다.” 두 번째 소경.

๓. ธมฺมราชาสุตฺตํ

3. 법왕 경 (담마라자 숫따)

๑๓๓. ‘‘โยปิ [Pg.132] โส, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา, โสปิ น อราชกํ จกฺกํ วตฺเตตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ราชา’’ติ? ‘‘ธมฺโม, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ.

133. “비구들이여, 법답고 법의 왕인 전륜성왕일지라도 왕이 없이는 바퀴를 굴리지 않는다.” 이렇게 말씀하시자 어떤 비구가 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 법답고 법의 왕인 전륜성왕의 왕은 누구입니까?” 세존께서 말씀하셨다. “비구여, 그것은 바로 법이다.”

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ อนฺโตชนสฺมึ.

“비구여, 여기 법답고 법의 왕인 전륜성왕은 오직 법에 의지하고, 법을 공경하고, 법을 존중하고, 법을 예배하며, 법을 깃발로 삼고, 법을 표지로 삼고, 법을 주권으로 삼아, 내궁의 사람들에게 법다운 보호와 방비와 수호를 베푼다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ขตฺติเยสุ อนุยนฺเตสุ …เป… พลกายสฺมึ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคมชานปเทสุ สมณพฺราหฺมเณสุ มิคปกฺขีสุ. ส โข โส, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อนฺโตชนสฺมึ ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ขตฺติเยสุ อนุยนฺเตสุ พลกายสฺมึ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคมชานปเทสุ สมณพฺราหฺมเณสุ มิคปกฺขีสุ ธมฺเมเนว จกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

“다시 비구여, 법답고 법의 왕인 전륜성왕은 오직 법에 의지하고, 법을 공경하고, 법을 존중하고, 법을 예배하며, 법을 깃발로 삼고, 법을 표지로 삼고, 법을 주권으로 삼아, 무사들과 가신들... 군대, 바라문과 거사들, 성읍과 지방 거주민들, 사문과 바라문들, 야수와 새들에게 법다운 보호와 방비와 수호를 베푼다. 비구여, 법답고 법의 왕인 그 전륜성왕은 법에 의지하여... 내궁의 사람들, 무사들과 가신들, 군대, 바라문과 거사들, 성읍과 지방 거주민들, 사문과 바라문들, 야수와 새들에게 법다운 보호와 방비와 수호를 베풀고 나서 법으로써만 바퀴를 굴리니, 그 바퀴는 인간인 어떤 적대적 존재에 의해서도 저지될 수 없다.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ภิกฺขูสุ – ‘เอวรูปํ กายกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ กายกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ วจีกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ วจีกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ มโนกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ มโนกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูโป อาชีโว เสวิตพฺโพ, เอวรูโป อาชีโว น เสวิตพฺโพ; เอวรูโป คามนิคโม เสวิตพฺโพ, เอวรูโป คามนิคโม น เสวิตพฺโพ’ติ.

“비구여, 이와 같이 여래, 아라한, 정등각자, 법의 왕이신 법왕께서는 오직 법에 의지하고, 법을 공경하며, 법을 존중하고, 법을 받들며, 법을 깃발로 삼고, 법을 기치로 삼으며, 법을 주권자로 삼아, 비구들에 대하여 법다운 보호와 방호와 보살핌을 베푸십니다. ‘이와 같은 신업(몸의 행위)은 닦아야 하고, 이와 같은 신업은 닦지 말아야 한다. 이와 같은 구업(말의 행위)은 닦아야 하고, 이와 같은 구업은 닦지 말아야 한다. 이와 같은 의업(마음의 행위)은 닦아야 하고, 이와 같은 의업은 닦지 말아야 한다. 이와 같은 생계는 영위해야 하고, 이와 같은 생계는 영위하지 말아야 한다. 이와 같은 마을과 도시는 가야 하고, 이와 같은 마을과 도시는 가지 말아야 한다’라고 하십니다.”

‘‘ปุน [Pg.133] จปรํ, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ภิกฺขุนีสุ …เป… อุปาสเกสุ…เป… อุปาสิกาสุ – ‘เอวรูปํ กายกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ กายกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ วจีกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ วจีกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ มโนกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ มโนกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูโป อาชีโว เสวิตพฺโพ, เอวรูโป อาชีโว น เสวิตพฺโพ; เอวรูโป คามนิคโม เสวิตพฺโพ, เอวรูโป คามนิคโม น เสวิตพฺโพ’’’ติ.

“비구여, 다시 또 여래, 아라한, 정등각자, 법의 왕이신 법왕께서는 오직 법에 의지하고, 법을 공경하며, 법을 존중하고, 법을 받들며, 법을 깃발로 삼고, 법을 기치로 삼으며, 법을 주권자로 삼아, 비구니들에 대하여… (중략) …우바새들에 대하여… (중략) …우바이들에 대하여 법다운 보호와 방호와 보살핌을 베푸십니다. ‘이와 같은 신업은 닦아야 하고, 이와 같은 신업은 닦지 말아야 한다. 이와 같은 구업은 닦아야 하고, 이와 같은 구업은 닦지 말아야 한다. 이와 같은 의업은 닦아야 하고, 이와 같은 의업은 닦지 말아야 한다. 이와 같은 생계는 영위해야 하고, 이와 같은 생계는 영위하지 말아야 한다. 이와 같은 마을과 도시는 가야 하고, 이와 같은 마을과 도시는 가지 말아야 한다’라고 하십니다.”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ภิกฺขูสุ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ภิกฺขุนีสุ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อุปาสเกสุ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อุปาสิกาสุ ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“비구여, 그 여래, 아라한, 정등각자, 법의 왕이신 법왕께서는 법에 의지하고, 법을 공경하며, 법을 존중하고, 법을 받들며, 법을 깃발로 삼고, 법을 기치로 삼으며, 법을 주권자로 삼아, 비구들에 대하여 법다운 보호와 방호와 보살핌을 베푸시고, 비구니들에 대하여 법다운 보호와 방호와 보살핌을 베푸시며, 우바새들에 대하여 법다운 보호와 방호와 보살핌을 베푸시고, 우바이들에 대하여 법다운 보호와 방호와 보살핌을 베푸신 후에, 법으로써 위없는 법의 수레바퀴를 굴리십니다. 그 법의 수레바퀴는 세상에서 사문이나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 그 누구에 의해서도 되돌려질 수 없습니다.” 이것이 세 번째 경이다.

๔. ยสฺสํทิสํสุตฺตํ

4. 어느 방향의 경

๑๓๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, สกสฺมึเยว วิชิเต วิหรติ.

134. “비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘, 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕은 그가 어느 방향에 머물든지 오직 자신의 영토 안에 머무는 것입니다.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร; พลวา โข ปน โหติ จตุรงฺคินิยา เสนาย สมนฺนาคโต อสฺสวาย โอวาทปฏิกราย; ปริณายโก โข ปนสฺส โหติ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ; ตสฺสิเม จตฺตาโร ธมฺมา ยสํ ปริปาเจนฺติ. โส อิมินา ยสปญฺจเมน [Pg.134] ธมฺเมน สมนฺนาคโต ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, สกสฺมึเยว วิชิเต วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, ภิกฺขเว, โหติ วิชิตาวีนํ.

“그 다섯 가지는 무엇인가? 비구들이여, 여기 관정을 받은 크샤트리아 왕은 어머니와 아버지 양쪽 모두로부터 잘 태어났고, 조부모 7대까지 혈통이 순결하여 태생에 관해 비난받거나 조롱당하지 않습니다. 부유하고 큰 재물과 큰 향유물이 있으며, 보물 창고와 곡간이 가득 차 있습니다. 또한 코끼리군, 기병군, 전차군, 보병군의 4군을 갖추어 힘이 있고, 자신의 말을 잘 듣고 훈계에 따르는 군대를 보유하고 있습니다. 그에게는 현명하고 영리하며 지혜로운 조력자가 있어 과거, 미래, 현재의 이익을 사유할 능력이 있습니다. 그에게는 이 네 가지 법이 명성을 무르익게 합니다. 그는 이 명성을 다섯 번째로 갖추어 어느 방향에 머물든지 오직 자신의 영토 안에 머무는 것입니다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 정복자들에게는 이와 같은 일이 있기 때문입니다.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, วิมุตฺตจิตฺโตว วิหรติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ชาติสมฺปนฺโน; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต พลสมฺปนฺโน; ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ปริณายกสมฺปนฺโน; ตสฺสิเม จตฺตาโร ธมฺมา วิมุตฺตึ ปริปาเจนฺติ. โส อิมินา วิมุตฺติปญฺจเมน ธมฺเมน สมนฺนาคโต ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ วิมุตฺตจิตฺโตว วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, ภิกฺขเว, โหติ วิมุตฺตจิตฺตาน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“비구들이여, 이와 마찬가지로 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 어느 방향에 머물든지 해탈한 마음으로 머뭅니다. 그 다섯 가지는 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 계를 지키고, 파티목카의 단속으로 단속하며 머물고, 바른 행실과 사귀는 곳을 갖추며, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보고, 학습 계목들을 받아들여 수행합니다. 이는 관정을 받은 크샤트리아 왕이 태생의 완벽함을 갖춘 것과 같습니다. 또한 많이 듣고 배운 바를 기억하고 쌓으며, 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하며 끝도 훌륭하고 의미와 표현을 갖추었으며 전적으로 원만하고 청정한 범행을 드러내는 그러한 법들을 많이 듣고, 암송하며, 마음으로 고찰하고, 통찰지로써 잘 꿰뚫어 압니다. 이는 관정을 받은 크샤트리아 왕이 부유하고 보물 창고가 가득 찬 것과 같습니다. 또한 해로운 법들을 버리고 유익한 법들을 갖추기 위해 정진을 시작하여 머물며, 힘이 있고 굳건한 노력을 기울여 유익한 법들에 대하여 짐을 내려놓지 않습니다. 이는 관정을 받은 크샤트리아 왕이 힘을 갖춘 것과 같습니다. 또한 지혜가 있어 생멸의 지혜, 즉 성스럽고 통찰력 있으며 괴로움의 멸진으로 바르게 인도하는 지혜를 갖추고 있습니다. 이는 관정을 받은 크샤트리아 왕이 훌륭한 조력자를 갖춘 것과 같습니다. 그에게는 이 네 가지 법이 해탈을 무르익게 합니다. 그는 이 해탈을 다섯 번째 법으로 갖추어 어느 방향에 머물든지 해탈한 마음으로 머뭅니다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 해탈한 마음을 가진 자들에게는 이와 같은 일이 있기 때문입니다.” 이것이 네 번째 경이다.

๕. ปฐมปตฺถนาสุตฺตํ

5. 첫 번째 염원의 경

๑๓๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต รชฺชํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อภิรูโป โหติ [Pg.135] ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต; มาตาปิตูนํ ปิโย โหติ มนาโป; เนคมชานปทสฺส ปิโย โหติ มนาโป; ยานิ ตานิ รญฺญํ ขตฺติยานํ มุทฺธาวสิตฺตานํ สิปฺปฏฺฐานานิ หตฺถิสฺมึ วา อสฺสสฺมึ วา รถสฺมึ วา ธนุสฺมึ วา ถรุสฺมึ วา ตตฺถ สิกฺขิโต โหติ อนวโย.

135. “비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘, 관정을 받은 크샤트리아 왕의 맏아들은 왕위를 염원합니다. 그 다섯 가지는 무엇인가? 비구들이여, 여기 관정을 받은 크샤트리아 왕의 맏아들은 어머니와 아버지 양쪽 모두로부터 잘 태어났고, 조부모 7대까지 혈통이 순결하여 태생에 관해 비난받거나 조롱당하지 않습니다. 용모가 빼어나고 보기 좋으며 믿음직하고 최상의 아름다운 피부색을 갖추고 있습니다. 부모에게 사랑받고 마음에 드는 존재입니다. 또한 지방 백성들에게 사랑받고 마음에 드는 존재입니다. 관정을 받은 크샤트리아 왕들이 익혀야 할 기술들, 즉 코끼리 술, 말 타는 술, 전차 술, 활 쏘는 술, 칼 쓰는 술 등에 능숙하고 통달해 있습니다.”

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ มาตาปิตูนํ ปิโย มนาโป. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ เนคมชานปทสฺส ปิโย มนาโป. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ยานิ ตานิ รญฺญํ ขตฺติยานํ มุทฺธาวสิตฺตานํ สิปฺปฏฺฐานานิ หตฺถิสฺมึ วา อสฺสสฺมึ วา รถสฺมึ วา ธนุสฺมึ วา ถรุสฺมึ วา, ตตฺถ สิกฺขิโต อนวโย. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต รชฺชํ ปตฺเถติ.

그에게 이런 생각이 듭니다. '나는 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두 혈통이 좋으며, 조부모 일곱 세대에 이르기까지 가문이 순수하여 태생에 관해 어떤 비난이나 질책도 받지 않는다. 그런데 내가 어찌하여 왕위를 갈망하지 않겠는가! 나는 용모가 수려하고 보기 좋으며 믿음직하고 최상의 아름다움을 갖추었다. 그런데 내가 어찌하여 왕위를 갈망하지 않겠는가! 나는 부모님께 사랑받고 소중히 여겨진다. 그런데 내가 어찌하여 왕위를 갈망하지 않겠는가! 나는 성읍과 지방 사람들에게 사랑받고 소중히 여겨진다. 그런데 내가 어찌하여 왕위를 갈망하지 않겠는가! 나는 머리에 관정(灌頂)을 받은 크샤트리아 왕들이 익혀야 할 코끼리 타는 법, 말 타는 법, 전차 타는 법, 활 쏘는 법, 칼 쓰는 법 등 모든 기술에 능숙하고 통달하였다. 그런데 내가 어찌하여 왕위를 갈망하지 않겠는가!' 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요건을 갖춘 관정 받은 크샤트리아 왕의 맏아들은 왕위를 갈망합니다.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย; อสโฐ โหติ อมายาวี, ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา.

비구들이여, 이와 같이 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 번뇌의 멸진을 갈망합니다. 무엇이 다섯입니까? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 비구는 믿음이 있어 여래의 깨달음을 믿습니다. '그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분, 바르게 스스로 깨달으신 분, 명행을 구족하신 분, 잘 가신 분, 세상의 일을 다 아시는 분, 길들여야 할 사람을 다스리는 위없는 분, 신과 인간의 스승, 깨달으신 분, 세존이시다'라고 믿습니다. 병이 없고 고통이 없으며, 너무 차갑지도 너무 뜨겁지도 않은 적당한 온도를 지녀 정진하기에 적합하고 소화가 잘되는 체질을 갖추었습니다. 거짓이 없고 꾸밈이 없어 스승이나 지혜로운 동료 수행자들에게 자기 자신을 있는 그대로 드러냅니다. 불선법을 버리고 선법을 구족하기 위해 정진하며, 힘이 있고 굳건하게 노력하여 선법에 있어서 책임을 회피하지 않습니다. 지혜가 있어 성스러우며, 번뇌를 꿰뚫고 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 생멸의 지혜를 갖추었습니다.

‘‘ตสฺส [Pg.136] เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ สทฺโธ, สทฺทหามิ ตถาคตสฺส โพธึ – อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ‘กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อสโฐ อมายาวี ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อารทฺธวีริโย วิหรามิ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ปญฺญวา อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถตี’’ติ. ปญฺจมํ.

그 비구에게 이런 생각이 듭니다. '나는 믿음이 있어 여래의 깨달음을 믿는다. 즉, 그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분... 신과 인간의 스승, 깨달으신 분, 세존이시다라고 믿는다. 그런데 내가 어찌하여 번뇌의 멸진을 갈망하지 않겠는가! 나는 병이 없고 고통이 없으며, 정진하기에 적합하고 소화가 잘되는 체질을 갖추었다. 그런데 내가 어찌하여 번뇌의 멸진을 갈망하지 않겠는가! 나는 거짓이 없고 꾸밈이 없어 스승이나 지혜로운 동료 수행자들에게 자기 자신을 있는 그대로 드러낸다. 그런데 내가 어찌하여 번뇌의 멸진을 갈망하지 않겠는가! 나는 불선법을 버리고 선법을 구족하기 위해 정진하며, 힘이 있고 굳건하게 노력하여 선법에 있어서 책임을 회피하지 않는다. 그런데 내가 어찌하여 번뇌의 멸진을 갈망하지 않겠는가! 나는 지혜가 있어 성스러우며, 번뇌를 꿰뚫고 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 생멸의 지혜를 갖추었다. 그런데 내가 어찌하여 번뇌의 멸진을 갈망하지 않겠는가!' 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 번뇌의 멸진을 갈망합니다. 다섯 번째 경이 끝났다.

๖. ทุติยปตฺถนาสุตฺตํ

6. 제2 갈망 경

๑๓๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต โอปรชฺชํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อภิรูโป โหติ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต; มาตาปิตูนํ ปิโย โหติ มนาโป, พลกายสฺส ปิโย โหติ มนาโป; ปณฺฑิโต โหติ วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ.

136. 비구들이여, 다섯 가지 요건을 갖춘 관정 받은 크샤트리아 왕의 맏아들은 부왕위(태자위)를 갈망합니다. 무엇이 다섯입니까? 비구들이여, 여기 관정 받은 크샤트리아 왕의 맏아들은 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두 혈통이 좋으며, 조부모 일곱 세대에 이르기까지 가문이 순수하여 태생에 관해 어떤 비난이나 질책도 받지 않습니다. 용모가 수려하고 보기 좋으며 믿음직하고 최상의 아름다움을 갖추었습니다. 부모님께 사랑받고 소중히 여겨지며, 군대에게도 사랑받고 소중히 여겨집니다. 현명하고 영리하며 지혜로워 과거, 미래, 현재의 이익에 대해 숙고할 수 있는 능력이 있습니다.

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ มาตาปิตูนํ ปิโย [Pg.137] มนาโป. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ พลกายสฺส ปิโย มนาโป. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต โอปรชฺชํ ปตฺเถติ.

그 왕자에게 이런 생각이 듭니다. '나는 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 양쪽 모두 혈통이 좋으며, 조부모 일곱 세대에 이르기까지 가문이 순수하여 태생에 관해 어떤 비난이나 질책도 받지 않는다. 그런데 내가 어찌하여 부왕위를 갈망하지 않겠는가! 나는 용모가 수려하고 보기 좋으며 믿음직하고 최상의 아름다움을 갖추었다. 그런데 내가 어찌하여 부왕위를 갈망하지 않겠는가! 나는 부모님께 사랑받고 소중히 여겨진다. 그런데 내가 어찌하여 부왕위를 갈망하지 않겠는가! 나는 군대에게 사랑받고 소중히 여겨진다. 그런데 내가 어찌하여 부왕위를 갈망하지 않겠는가! 나는 현명하고 영리하며 지혜로워 과거, 미래, 현재의 이익에 대해 숙고할 수 있는 능력이 있다. 그런데 내가 어찌하여 부왕위를 갈망하지 않겠는가!' 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요건을 갖춘 관정 받은 크샤트리아 왕의 맏아들은 부왕위를 갈망합니다.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต โหติ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา.

비구들이여, 이와 같이 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 번뇌의 멸진을 갈망합니다. 무엇이 다섯입니까? 비구들이여, 여기 비구는 계를 잘 지키며... 학습 계율을 수지하여 공부합니다. 많이 배워서... 지혜로 잘 꿰뚫어 압니다. 네 가지 마음챙김의 확립(사념처)에 마음이 잘 확립되어 있습니다. 불선법을 버리고 선법을 구족하기 위해 정진하며, 힘이 있고 굳건하게 노력하여 선법에 있어서 책임을 회피하지 않습니다. 지혜가 있어 성스러우며, 번뇌를 꿰뚫고 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 생멸의 지혜를 갖추었습니다.

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ สีลวา, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรามิ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขามิ สิกฺขาปเทสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ พหุสฺสุโต สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปา เม ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อารทฺธวีริโย วิหรามิ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ปญฺญวา อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

그 수행자에게 이런 생각이 듭니다. ‘참으로 나는 계행을 갖추었고, 계목의 단속으로 단속하며 지내며, 행실과 행처를 구비하고, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보며, 학습계율들을 수지하여 공부한다. 내가 어찌 번뇌의 소멸을 갈망하지 않겠는가! 참으로 나는 많이 듣고(多聞), 들은 것을 기억하며, 들은 것을 쌓아두었다. 시작도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 형식을 갖추고, 전적으로 원만하고 순결한 범행(梵行)을 설하는 그러한 법들을 나는 많이 들었고, 말로 익혔으며, 마음으로 고찰하고, 견해로 통찰하였다. 내가 어찌 번뇌의 소멸을 갈망하지 않겠는가! 참으로 나는 네 가지 마음챙김의 확립(四念處)에 마음이 잘 확립되어 있다. 내가 어찌 번뇌의 소멸을 갈망하지 않겠는가! 참으로 나는 해로운 법들을 버리고 유익한 법들을 구족하기 위해 정진을 시작하여 머물며, 힘이 있고 굳건한 용맹 정진을 갖추어 유익한 법들에 대한 책무를 내려놓지 않는다. 내가 어찌 번뇌의 소멸을 갈망하지 않겠는가! 참으로 나는 지혜를 갖추었으니, 성스럽고 꿰뚫음이 있으며 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는, 생멸(生滅)을 관찰하는 지혜를 구족하였다. 내가 어찌 번뇌의 소멸을 갈망하지 않겠는가!’ 비구들이여, 이와 같이 다섯 가지 법을 구족한 비구는 번뇌의 소멸을 갈망하느니라. 제6경.

๗. อปฺปํสุปติสุตฺตํ

7. 적게 자는 자의 경

๑๓๗. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.138], ภิกฺขเว, อปฺปํ รตฺติยา สุปนฺติ, พหุํ ชคฺคนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิตฺถี, ภิกฺขเว, ปุริสาธิปฺปายา อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. ปุริโส, ภิกฺขเว, อิตฺถาธิปฺปาโย อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. โจโร, ภิกฺขเว, อาทานาธิปฺปาโย อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. ราชา, ภิกฺขเว, ราชกรณีเยสุ ยุตฺโต อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. ภิกฺขุ, ภิกฺขเว, วิสํโยคาธิปฺปาโย อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อปฺปํ รตฺติยา สุปนฺติ, พหุํ ชคฺคนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

137. 비구들이여, 밤에 적게 자고 많이 깨어 있는 다섯 부류가 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 남자를 열망하는 여인은 밤에 적게 자고 많이 깨어 있다. 비구들이여, 여인을 열망하는 남자는 밤에 적게 자고 많이 깨어 있다. 비구들이여, 훔치고자 하는 도둑은 밤에 적게 자고 많이 깨어 있다. 비구들이여, 국사에 전념하는 왕은 밤에 적게 자고 많이 깨어 있다. 비구들이여, 결박에서 벗어남(해탈)을 열망하는 비구는 밤에 적게 자고 많이 깨어 있다. 비구들이여, 이들 다섯 부류는 밤에 적게 자고 많이 깨어 있느니라. 제7경.

๘. ภตฺตาทกสุตฺตํ

8. 밥만 먹는 자의 경

๑๓๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ภตฺตาทโก จ โหติ โอกาสผรโณ จ ลณฺฑสารโณ จ สลากคฺคาหี จ รญฺโญ นาโคตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ภตฺตาทโก จ โอกาสผรโณ จ ลณฺฑสารโณ จ สลากคฺคาหี จ, รญฺโญ นาโคตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

138. 비구들이여, 다섯 가지 특징을 가진 왕의 코끼리는 밥만 먹는 자이고, 자리만 차지하는 자이며, 변이나 흘리는 자이고, 명단에나 이름이 올라 있는 자로서, ‘왕의 코끼리’라는 이름만 얻을 뿐이다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 형색(rūpa)을 참지 못하고, 소리(sadda)를 참지 못하고, 냄새(gandha)를 참지 못하고, 맛(rasa)을 참지 못하고, 감촉(phoṭṭhabba)을 참지 못하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 특징을 가진 왕의 코끼리는 밥만 먹고, 자리만 차지하고, 변이나 흘리고, 명단에나 이름이 올라 있는 자로서, ‘왕의 코끼리’라는 이름만 얻을 뿐이다.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภตฺตาทโก จ โหติ, โอกาสผรโณ จ มญฺจปีฐมทฺทโน จ สลากคฺคาหี จ, ภิกฺขุตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภตฺตาทโก จ โหติ โอกาสผรโณ จ มญฺจปีฐมทฺทโน จ สลากคฺคาหี จ, ภิกฺขุตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

비구들이여, 그와 같이 다섯 가지 법을 구족한 비구는 밥만 먹는 자이고, 자리만 차지하는 자이며, 침상과 의자나 축내는 자이고, 명단에나 이름이 올라 있는 자로서, ‘비구’라는 이름만 얻을 뿐이다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구가 형색을 참지 못하고, 소리를 참지 못하고, 냄새를 참지 못하고, 맛을 참지 못하고, 감촉을 참지 못하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 비구는 밥만 먹고, 자리만 차지하고, 침상과 의자나 축내고, 명단에나 이름이 올라 있는 자로서, ‘비구’라는 이름만 얻을 뿐이다. 제8경.

๙. อกฺขมสุตฺตํ

9. 참지 못함의 경

๑๓๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค น ราชารโห โหติ น ราชโภคฺโค, น รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ[Pg.139]. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

139. 비구들이여, 다섯 가지 특징을 가진 왕의 코끼리는 왕에게 적합하지 않고, 왕이 부릴 수 없으며, 왕의 지체라고 불릴 수 없다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 형색을 참지 못하고, 소리를 참지 못하고, 냄새를 참지 못하고, 맛을 참지 못하고, 감촉을 참지 못하는 것이다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิกายํ วา ทิสฺวา อสฺสกายํ วา ทิสฺวา รถกายํ วา ทิสฺวา ปตฺติกายํ วา ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 형색을 참지 못하는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전쟁터에 나가서 코끼리 부대나 말 부대나 전차 부대나 보병 부대를 보고는 위축되고 낙담하며, 견뎌내지 못하고 전쟁터에 뛰어들지 못하는 것이다. 비구들이여, 이것이 왕의 코끼리가 형색을 참지 못하는 것이다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิสทฺทํ วา สุตฺวา อสฺสสทฺทํ วา สุตฺวา รถสทฺทํ วา สุตฺวา ปตฺติสทฺทํ วา สุตฺวา เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทํ วา สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ สทฺทานํ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 소리를 참지 못하는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전쟁터에 나가서 코끼리 소리나 말 소리나 전차 소리나 보병의 함성, 또는 북소리, 소반 소리, 소라 고동 소리, 큰 북소리 등을 듣고는 위축되고 낙담하며, 견뎌내지 못하고 전쟁터에 뛰어들지 못하는 것이다. 비구들이여, 이것이 왕의 코끼리가 소리를 참지 못하는 것이다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ คนฺธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เย เต รญฺโญ นาคา อภิชาตา สงฺคามาวจรา เตสํ มุตฺตกรีสสฺส คนฺธํ ฆายิตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ คนฺธานํ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 냄새를 참지 못하는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전쟁터에 나가서 혈통이 좋고 실전 경험이 풍부한 적군 코끼리들의 소변과 대변 냄새를 맡고는 위축되고 낙담하며, 견뎌내지 못하고 전쟁터에 뛰어들지 못하는 것이다. 비구들이여, 이것이 왕의 코끼리가 냄새를 참지 못하는 것이다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอกิสฺสา วา ติโณทกทตฺติยา วิมานิโต ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา ติโณทกทตฺตีหิ วิมานิโต สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รสานํ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 맛을 참지 못하는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전쟁터에 나가서 단 한 번 풀과 물을 주지 않아 무시를 당하거나, 혹은 두 번, 세 번, 네 번, 다섯 번을 풀과 물을 주지 않아 무시를 당하면 위축되고 낙담하며, 견뎌내지 못하고 전쟁터에 뛰어들지 못하는 것이다. 비구들이여, 이것이 왕의 코끼리가 맛을 참지 못하는 것이다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอเกน วา สรเวเคน วิทฺโธ, ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา สรเวเคหิ วิทฺโธ สํสีทติ วิสีทติ, น [Pg.140] สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 감촉을 참지 못하는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전쟁터에 나가서 단 한 발의 화살에 맞거나, 혹은 두 발, 세 발, 네 발, 다섯 발의 화살에 맞으면 위축되고 낙담하며, 견뎌내지 못하고 전쟁터에 뛰어들지 못하는 것이다. 비구들이여, 이것이 왕의 코끼리가 감촉을 참지 못하는 것이다.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค น ราชารโห โหติ น ราชโภคฺโค น รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“비구들이여, 이 다섯 가지 요소를 갖춘 왕의 코끼리는 왕에게 어울리지 않고, 왕이 부릴 만하지 않으며, 왕의 일원이라고 일컬어지지 못한다.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น อาหุเนยฺโย โหติ น ปาหุเนยฺโย น ทกฺขิเณยฺโย น อญฺชลิกรณีโย น อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

“비구들이여, 이와 마찬가지로 다섯 가지 요소를 갖춘 비구는 공양받을 만하지 않고, 환대받을 만하지 않고, 보시받을 만하지 않고, 합장받을 만하지 않으며, 세상의 위없는 복전이 되지 못한다. 그 다섯 가지란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구가 형색을 견디지 못하고, 소리를 견디지 못하고, 냄새를 견디지 못하고, 맛을 견디지 못하고, 감촉을 견디지 못하는 것이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รชนีเย รูเป สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 형색을 견디지 못하는가? 비구들이여, 여기 비구가 눈으로 형색을 보고 탐착할 만한 형색에 탐착하여 마음을 집중하지 못한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 형색을 견디지 못한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสเตน สทฺทํ สุตฺวา รชนีเย สทฺเท สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ สทฺทานํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 소리를 견디지 못하는가? 비구들이여, 여기 비구가 귀로 소리를 듣고 탐착할 만한 소리에 탐착하여 마음을 집중하지 못한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 소리를 견디지 못한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ คนฺธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา รชนีเย คนฺเธ สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ คนฺธานํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 냄새를 견디지 못하는가? 비구들이여, 여기 비구가 코로 냄새를 맡고 탐착할 만한 냄새에 탐착하여 마음을 집중하지 못한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 냄새를 견디지 못한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา รชนีเย รเส สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รสานํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 맛을 견디지 못하는가? 비구들이여, 여기 비구가 혀로 맛을 보고 탐착할 만한 맛에 탐착하여 마음을 집중하지 못한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 맛을 견디지 못한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา รชนีเย โผฏฺฐพฺเพ สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 감촉을 견디지 못하는가? 비구들이여, 여기 비구가 몸으로 감촉을 느끼고 탐착할 만한 감촉에 탐착하여 마음을 집중하지 못한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 감촉을 견디지 못한다.”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น อาหุเนยฺโย โหติ น ปาหุเนยฺโย น ทกฺขิเณยฺโย น อญฺชลิกรณีโย น อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

“비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 공양받을 만하지 않고, 환대받을 만하지 않고, 보시받을 만하지 않고, 합장받을 만하지 않으며, 세상의 위없는 복전이 되지 못한다.”

‘‘ปญฺจหิ[Pg.141], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

“비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 왕의 코끼리는 왕에게 어울리고, 왕이 부릴 만하며, 왕의 일원이라고 일컬어진다. 그 다섯 가지란 무엇인가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 형색을 견디고, 소리를 견디고, 냄새를 견디고, 맛을 견디고, 감촉을 견디는 것이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิกายํ วา ทิสฺวา อสฺสกายํ วา ทิสฺวา รถกายํ วา ทิสฺวา ปตฺติกายํ วา ทิสฺวา น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รูปานํ.

“비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 형색을 견디는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전장에 나가서 코끼리 부대나 말 부대나 전차 부대나 보병 부대를 보고도 위축되지 않고 낙담하지 않으며, 굳건히 버텨 전장에 뛰어들 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 형색을 견딘다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิสทฺทํ วา สุตฺวา อสฺสสทฺทํ วา สุตฺวา รถสทฺทํ วา สุตฺวา ปตฺติสทฺทํ วา สุตฺวา เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทํ วา สุตฺวา น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ สทฺทานํ.

“비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 소리를 견디는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전장에 나가서 코끼리 울음소리, 말 울음소리, 전차 소리, 보병의 함성 소리, 혹은 북, 소라, 징, 나팔 소리를 듣고도 위축되지 않고 낙담하지 않으며, 굳건히 버텨 전장에 뛰어들 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 소리를 견딘다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ คนฺธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เย เต รญฺโญ นาคา อภิชาตา สงฺคามาวจรา เตสํ มุตฺตกรีสสฺส คนฺธํ ฆายิตฺวา น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ คนฺธานํ.

“비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 냄새를 견디는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전장에 나가서 귀족 태생이며 전장을 누비는 다른 왕의 코끼리들의 대소변 냄새를 맡고도 위축되지 않고 낙담하지 않으며, 굳건히 버텨 전장에 뛰어들 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 냄새를 견딘다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอกิสฺสา วา ติโณทกทตฺติยา วิมานิโต ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา ติโณทกทตฺตีหิ วิมานิโต น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รสานํ.

“비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 맛을 견디는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전장에 나가서 단 한 번이나 혹은 두 번, 세 번, 네 번, 다섯 번이나 먹이와 물을 제대로 대접받지 못하더라도 위축되지 않고 낙담하지 않으며, 굳건히 버텨 전장에 뛰어들 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 맛을 견딘다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอเกน วา สรเวเคน วิทฺโธ, ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา สรเวเคหิ วิทฺโธ น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

“비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 감촉을 견디는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리가 전장에 나가서 화살 한 대를 맞거나, 혹은 두 대, 세 대, 네 대, 다섯 대의 화살을 맞더라도 위축되지 않고 낙담하지 않으며, 굳건히 버텨 전장에 뛰어들 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 감촉을 견딘다.”

‘‘อิเมหิ [Pg.142] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“비구들이여, 이 다섯 가지 요소를 갖춘 왕의 코끼리는 왕에게 어울리고, 왕이 부릴 만하며, 왕의 일원이라고 일컬어진다.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

“비구들이여, 이와 마찬가지로 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 공양받을 만하고, 환대받을 만하고, 보시받을 만하고, 합장받을 만하며, 세상의 위없는 복전이 된다. 그 다섯 가지란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구가 형색을 견디고, 소리를 견디고, 냄새를 견디고, 맛을 견디고, 감촉을 견디는 것이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รชนีเย รูเป น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 형색을 견디는가? 비구들이여, 여기 비구가 눈으로 형색을 보고 탐착할 만한 형색에 탐착하지 않으며 마음을 집중할 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 형색을 견딘다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสเตน สทฺทํ สุตฺวา รชนีเย สทฺเท น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สทฺทานํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 소리를 견디는가? 비구들이여, 여기 비구가 귀로 소리를 듣고 탐착할 만한 소리에 탐착하지 않으며 마음을 집중할 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 소리를 견딘다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ คนฺธานํ. อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา รชนีเย คนฺเธ น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ คนฺธานํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 냄새를 견디는가? 비구들이여, 여기 비구가 코로 냄새를 맡고 탐착할 만한 냄새에 탐착하지 않으며 마음을 집중할 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 냄새를 견딘다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา รชนีเย รเส น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รสานํ.

비구들이여, 어떻게 비구가 맛들을 인내하는가? 비구들이여, 여기 비구는 혀로 맛을 보고 탐착할 만한 맛에 집착하지 않으며, 마음을 확립할 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 맛들을 인내한다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา รชนีเย โผฏฺฐพฺเพ น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

비구들이여, 어떻게 비구가 감촉들을 인내하는가? 비구들이여, 여기 비구는 몸으로 감촉을 느끼고 탐착할 만한 감촉에 집착하지 않으며, 마음을 확립할 수 있다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 감촉들을 인내한다.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. นวมํ.

비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 비구는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하며, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이 된다. 아홉 번째 경이 끝났다.

๑๐. โสตสุตฺตํ

10. 듣는 자의 경

๑๔๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ [Pg.143] ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา จ โหติ, หนฺตา จ, รกฺขิตา จ, ขนฺตา จ, คนฺตา จ.

140. 비구들이여, 다섯 가지 요소를 구족한 왕의 코끼리는 왕에게 적합하고, 왕이 부릴 만하며, 왕의 일원이라고 불린다. 무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리는 잘 듣는 자이고, 죽이는 자이며, 보호하는 자이고, 인내하는 자이며, 가는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ยเมนํ หตฺถิทมฺมสารถิ การณํ กาเรติ – ยทิ วา กตปุพฺพํ ยทิ วา อกตปุพฺพํ – ตํ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต สุณาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 잘 듣는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리는 길들이는 사육사가 시키는 일이라면, 이전에 해본 일이든 해보지 않은 일이든, 그것을 공경히 하고 마음에 새기며 온 마음을 다해 귀를 기울여 듣는다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 잘 듣는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค หนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิมฺปิ หนติ, หตฺถารุหมฺปิ หนติ, อสฺสมฺปิ หนติ, อสฺสารุหมฺปิ หนติ, รถมฺปิ หนติ, รถิกมฺปิ หนติ, ปตฺติกมฺปิ หนติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค หนฺตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 죽이는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리는 전장에 나가서 코끼리도 죽이고 코끼리 타는 병사도 죽이며, 말도 죽이고 말 타는 병사도 죽이며, 전차도 부수고 전차병도 죽이며, 보병도 죽인다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 죽이는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค รกฺขิตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต รกฺขติ ปุริมํ กายํ, รกฺขติ ปจฺฉิมํ กายํ, รกฺขติ ปุริเม ปาเท, รกฺขติ ปจฺฉิเม ปาเท, รกฺขติ สีสํ, รกฺขติ กณฺเณ, รกฺขติ ทนฺเต, รกฺขติ โสณฺฑํ, รกฺขติ วาลธึ, รกฺขติ หตฺถารุหํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค รกฺขิตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 보호하는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리는 전장에 나가서 앞모습을 보호하고 뒷모습을 보호하며, 앞발들을 보호하고 뒷발들을 보호하며, 머리를 보호하고 귀를 보호하며, 상아를 보호하고 코를 보호하며, 꼬리를 보호하고 코끼리 타는 병사를 보호한다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 보호하는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต ขโม โหติ สตฺติปฺปหารานํ อสิปฺปหารานํ อุสุปฺปหารานํ ผรสุปฺปหารานํ เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขนฺตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 인내하는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리는 전장에 나가서 창의 타격, 칼의 타격, 화살의 타격, 도끼의 타격을 인내하며, 북소리, 소라 소리, 징소리 등의 커다란 소음들을 인내한다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 인내하는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค คนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ยเมนํ หตฺถิทมฺมสารถิ ทิสํ เปเสติ – ยทิ วา คตปุพฺพํ ยทิ วา อคตปุพฺพํ – ตํ ขิปฺปเมว คนฺตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค คนฺตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 왕의 코끼리가 가는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 왕의 코끼리는 길들이는 사육사가 보내는 방향이라면, 이전에 가본 곳이든 가보지 않은 곳이든, 그곳으로 신속하게 간다. 비구들이여, 이와 같이 왕의 코끼리는 가는 자가 된다.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 구족한 왕의 코끼리는 왕에게 적합하고, 왕이 부릴 만하며, 왕의 일원이라고 불린다.

‘‘เอวเมวํ [Pg.144] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา จ โหติ, หนฺตา จ, รกฺขิตา จ, ขนฺตา จ, คนฺตา จ.

비구들이여, 그와 마찬가지로 다섯 가지 법을 구족한 비구는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하며, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이 된다. 무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 비구는 잘 듣는 자이고, 죽이는 자이며, 보호하는 자이고, 인내하는 자이며, 가는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย เทสิยมาเน อฏฺฐึกตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 비구가 잘 듣는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 여래가 선포한 법과 율이 설해질 때, 그것을 공경히 하고 마음에 새기며 온 마음을 다해 귀를 기울여 법을 듣는다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 잘 듣는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ หนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ (หนติ) พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ; อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ (หนติ) พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ หนฺตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 비구가 죽이는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 일어난 감각적 욕망에 대한 사유를 용납하지 않고 버리고 물리치며 끝장내고 사라지게 하여 다시는 일어나지 않게 한다. 일어난 악의에 대한 사유를... 일어난 해코지에 대한 사유를... 일어날 때마다 사악하고 불선한 법들을 용납하지 않고 버리고 물리치며 끝장내고 사라지게 하여 다시는 일어나지 않게 한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 죽이는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รกฺขิตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รกฺขิตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 비구가 보호하는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 눈으로 형색을 보고서 그 전체상을 취하지 않으며 세세한 부분을 취하지 않는다. 만약 그 안근을 단속하지 않고 머문다면 욕심과 그릇된 마음이라는 사악하고 불선한 법들이 흘러들 것이기에, 그 안근을 단속하기 위해 수행하고 안근을 보호하며 안근의 단속을 성취한다. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 의근으로 법을 인식하고서 그 전체상을 취하지 않으며 세세한 부분을 취하지 않는다. 만약 그 의근을 단속하지 않고 머문다면 욕심과 그릇된 마음이라는 사악하고 불선한 법들이 흘러들 것이기에, 그 의근을 단속하기 위해 수행하고 의근을 보호하며 의근의 단속을 성취한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 보호하는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย ฑํสมกสวาตาตปสรีส ปสมฺผสฺสานํ; ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ [Pg.145] อธิวาสกชาติโก โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขนฺตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 비구가 인내하는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 추위와 더위, 배고픔과 목마름, 파리, 모기, 바람, 뜨거운 햇살, 기어 다니는 것들과의 접촉을 인내하며, 잘못 말해지고 잘못 전달된 말들을 인내하고, 몸에 생겨난 참기 어렵고 고통스럽고 거칠고 날카롭고 불쾌하고 마음을 상하게 하며 생명을 앗아가는 듯한 고통스러운 감각들을 인내하는 성품을 지닌다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 인내하는 자가 된다.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยา สา ทิสา อคตปุพฺพา อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา, ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ, ตํ ขิปฺปญฺเญว คนฺตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คนฺตา โหติ.

비구들이여, 어떻게 비구가 가는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구는 이 기나긴 윤회의 세월 동안 한 번도 가본 적 없는 곳, 즉 모든 형성된 것의 가라앉음이며 모든 집착의 놓아버림이고 갈애의 소멸이며 탐욕의 빛바램이고 소멸인 열반으로 신속하게 간다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 가는 자가 된다.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 공양받을 만하며... (중략) 세상의 위없는 복밭이 된다.” 제10경이 끝났다.

ราชวคฺโค จตุตฺโถ.

네 번째 라자 박가(왕의 품)가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(우다나)은 다음과 같다.

จกฺกานุวตฺตนา ราชา, ยสฺสํทิสํ ทฺเว เจว ปตฺถนา;

อปฺปํสุปติ ภตฺตาโท, อกฺขโม จ โสเตน จาติ.

법륜(Cakka), 따름(Anuvattanā), 왕(Rājā), 어느 방향(Yassadisaṃ), 두 가지의 염원(Patthanā), 적게 잠(Appaṃsupati), 식사를 많이 함(Bhattādo), 참지 못함(Akkhamo), 듣는 이(Sotena)이다. 이들이 열 가지 경이다.

(๑๕) ๕. ติกณฺฑกีวคฺโค

(15) 5. 티깐다끼 품(Tikaṇḍakīvaggo)

๑. อวชานาติสุตฺตํ

1. 아와자나띠 경(경멸하는 사람의 경)

๑๔๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? ทตฺวา อวชานาติ, สํวาเสน อวชานาติ, อาเธยฺยมุโข โหติ, โลโล โหติ, มนฺโท โมมูโห โหติ.

141. “비구들이여, 세상에는 이런 다섯 부류의 사람들이 실재하여 존재한다. 무엇이 다섯인가? 주고 나서 경멸하는 자, 함께 살면서 경멸하는 자, 남의 말을 곧이듣는 자(ādheyyamukho), 변덕스러운 자, 어리석고 미혹한 자이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส เทติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ เทมิ; อยํ ปฏิคฺคณฺหาตี’ติ. ตเมนํ ทตฺวา อวชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ.

“비구들이여, 어떻게 사람이 주고 나서 경멸하는가? 비구들이여, 여기 어떤 사람이 다른 사람에게 가사, 음식, 거처, 의약품 등의 필수품을 준다. 그에게 이런 생각이 든다. ‘나는 주는 자이고, 이 사람은 받는 자이다.’ 그는 이렇게 주고 나서 그를 경멸한다. 비구들이여, 이와 같이 사람이 주고 나서 경멸한다.”

‘‘กถญฺจ[Pg.146], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สํวสติ ทฺเว วา ตีณิ วา วสฺสานิ. ตเมนํ สํวาเสน อวชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ.

“비구들이여, 어떻게 사람이 함께 살면서 경멸하는가? 비구들이여, 여기 어떤 사람이 다른 사람과 함께 2년 혹은 3년을 산다. 그는 이렇게 함께 살면서 그를 경멸한다. 비구들이여, 이와 같이 사람이 함께 살면서 경멸한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรสฺส วณฺเณ วา อวณฺเณ วา ภาสิยมาเน ตํ ขิปฺปญฺเญว อธิมุจฺจิตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ.

“비구들이여, 어떻게 사람이 남의 말을 곧이듣는 자가 되는가? 비구들이여, 여기 어떤 사람은 타인에 대한 칭찬이나 비난이 들릴 때 그것을 매우 빨리 믿어버린다. 비구들이여, 이와 같이 사람이 남의 말을 곧이듣는 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โลโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อิตฺตรสทฺโธ โหติ อิตฺตรภตฺตี อิตฺตรเปโม อิตฺตรปฺปสาโท. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โลโล โหติ.

“비구들이여, 어떻게 사람이 변덕스러운 자가 되는가? 비구들이여, 여기 어떤 사람은 믿음이 일시적이고, 헌신이 일시적이며, 애정이 일시적이고, 신뢰가 일시적이다. 비구들이여, 이와 같이 사람이 변덕스러운 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล กุสลากุสเล ธมฺเม น ชานาติ, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม น ชานาติ, หีนปฺปณีเต ธมฺเม น ชานาติ, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม น ชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 어떻게 사람이 어리석고 미혹한 자가 되는가? 비구들이여, 여기 어떤 사람은 유익한 법과 해로운 법을 알지 못하고, 비난받을 법과 비난받지 않을 법을 알지 못하며, 저열한 법과 고귀한 법을 알지 못하고, 흑백이 상반되는 법을 알지 못한다. 비구들이여, 이와 같이 사람이 어리석고 미혹한 자가 된다. 비구들이여, 이러한 다섯 부류의 사람들이 세상에 실재하여 존재한다.” 제1경이 끝났다.

๒. อารภติสุตฺตํ

2. 아라바띠 경(계율을 범하는 사람의 경)

๑๔๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

142. “비구들이여, 세상에는 이런 다섯 부류의 사람들이 실재하여 존재한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 사람은 계율을 범하기도 하고 후회하기도 한다. 그러나 그는 발생한 사악하고 해로운 법들이 남김없이 소멸하는 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 알지 못한다.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ, น วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“비구들이여, 여기 어떤 사람은 계율을 범하지만 후회하지는 않는다. 그러나 그는 발생한 사악하고 해로운 법들이 남김없이 소멸하는 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 알지 못한다.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น อารภติ, วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“비구들이여, 여기 어떤 사람은 계율을 범하지는 않지만 후회한다. 그러나 그는 발생한 사악하고 해로운 법들이 남김없이 소멸하는 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 알지 못한다.”

‘‘อิธ [Pg.147] ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“비구들이여, 여기 어떤 사람은 계율을 범하지도 않고 후회하지도 않는다. 그러나 그는 발생한 사악하고 해로운 법들이 남김없이 소멸하는 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 알지 못한다.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“비구들이여, 여기 어떤 사람은 계율을 범하지도 않고 후회하지도 않는다. 그리고 그는 발생한 사악하고 해로운 법들이 남김없이 소멸하는 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 안다.”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ติ.

“비구들이여, 그중에서 계율을 범하고 후회하며 심해탈과 혜해탈을 알지 못하는 사람에게는 이렇게 말해주어야 한다. ‘도반이여, 당신에게는 범계(犯戒)에서 비롯된 번뇌들이 존재하고, 후회에서 비롯된 번뇌들이 증장하고 있습니다. 참으로 도반이시여, 범계에서 비롯된 번뇌들을 버리고 후회에서 비롯된 번뇌들을 가라앉힌 뒤, 마음(정)과 지혜(혜)를 닦으십시오. 그렇게 하면 당신은 저 다섯 번째 사람과 동등하게 될 것입니다.’”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา น ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ติ.

“비구들이여, 그중에서 계율을 범하지만 후회하지는 않으며 심해탈과 혜해탈을 알지 못하는 사람에게는 이렇게 말해주어야 한다. ‘도반이여, 당신에게는 범계에서 비롯된 번뇌들이 존재하지만, 후회에서 비롯된 번뇌들은 증장하지 않습니다. 참으로 도반이시여, 범계에서 비롯된 번뇌들을 버리고 마음과 지혜를 닦으십시오. 그렇게 하면 당신은 저 다섯 번째 사람과 동등하게 될 것입니다.’”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ ติ.

“비구들이여, 그중에서 계율을 범하지는 않지만 후회하며 심해탈과 혜해탈을 알지 못하는 사람에게는 이렇게 말해주어야 한다. ‘도반이여, 당신에게는 범계에서 비롯된 번뇌들은 존재하지 않지만, 후회에서 비롯된 번뇌들이 증장하고 있습니다. 참으로 도반이시여, 후회에서 비롯된 번뇌들을 가라앉히고 마음과 지혜를 닦으십시오. 그렇게 하면 당신은 저 다섯 번째 사람과 동등하게 될 것입니다.’”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา [Pg.148] อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา น ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ติ.

“비구들이여, 그중에서 계율을 범하지도 않고 후회하지도 않으면서 심해탈과 혜해탈을 알지 못하는 사람에게는 이렇게 말해주어야 한다. ‘도반이여, 당신에게는 범계에서 비롯된 번뇌들도 존재하지 않고 후회에서 비롯된 번뇌들도 증장하지 않습니다. 참으로 도반이시여, 마음과 지혜를 닦으십시오. 그렇게 하면 당신은 저 다섯 번째 사람과 동등하게 될 것입니다.’”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร ปุคฺคลา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน เอวํ โอวทิยมานา เอวํ อนุสาสิยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาปุณนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 이와 같이 이들 네 부류의 사람들은 이 다섯 번째 사람에 의해 이와 같이 훈계받고 이와 같이 가르침을 받아 점차적으로 번뇌의 소멸에 도달하느니라.” 두 번째 경이 끝났다.

๓. สารนฺททสุตฺตํ

3. 사란다다 경

๑๔๓. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน ปญฺจมตฺตานํ ลิจฺฉวิสตานํ สารนฺทเท เจติเย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? หตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อสฺสรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, มณิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อิตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, คหปติรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ.

143. 한때 세존께서는 웨살리의 대림에 있는 중각강당에 머무셨다. 그때 세존께서는 오전 일찍 옷을 입으시고 발다와 가사를 들고 웨살리로 탁발을 하러 들어가셨다. 그때 마침 사란다다 사당에 모여 앉아 있던 오백 명가량의 릿차위 왕자들에게 이러한 중간 대화가 일어났다. “세상에서 다섯 가지 보배의 출현은 얻기 어렵다. 어떤 다섯 가지인가? 코끼리 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵고, 말 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵고, 보석 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵고, 여인 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵고, 장자 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵다. 세상에서 이들 다섯 가지 보배의 출현은 얻기 어렵다.”

อถ โข เต ลิจฺฉวี มคฺเค ปุริสํ ฐเปสุํ – ‘‘ยทา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปสฺเสยฺยาสิ ภควนฺตํ, อถ อมฺหากํ อาโรเจยฺยาสี’’ติ. อทฺทสา โข โส ปุริโส ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ; ทิสฺวาน เยน เต ลิจฺฉวี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘อยํ โส, ภนฺเต, ภควา คจฺฉติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ; ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’ติ.

그러자 그 릿차위 왕자들은 길가에 한 사람을 배치하며 말했다. “이보게, 그대가 세존을 뵙게 되면 우리에게 알려주게.” 그 사람은 멀리서 오시는 세존을 뵙고 릿차위 왕자들이 있는 곳으로 가서 릿차위 왕자들에게 이렇게 말했다. “존자들이여, 아라한이며 정등각자이신 저 세존께서 오고 계십니다. 이제 가야 할 때라고 생각하시면 행하십시오.”

อถ โข เต ลิจฺฉวี เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เต ลิจฺฉวี ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

그리하여 그 릿차위 왕자들은 세존께서 계신 곳으로 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 릿차위 왕자들은 세존께 이렇게 말씀드렸다.

‘‘สาธุ, ภนฺเต, เยน สารนฺททํ เจติยํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ภควา เยน [Pg.149] สารนฺททํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘กาย นุตฺถ, ลิจฺฉวี, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? หตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อสฺสรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, มณิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อิตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, คหปติรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’’นฺติ.

“세존이시여, 청하옵건대 자비를 베푸시어 사란다다 사당으로 가 주십시오.” 세존께서는 침묵으로 승낙하셨다. 그러자 세존께서는 사란다다 사당으로 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 자리에 앉으신 세존께서는 릿차위 왕자들에게 이렇게 물으셨다. “릿차위들이여, 지금 무슨 대화를 나누며 모여 앉아 있는가? 너희들 사이에 중단된 대화는 무엇인가?” “세존이시여, 이곳에 모여 앉아 있던 저희들에게 이러한 대화가 일어났습니다. ‘세상에서 다섯 가지 보배의 출현은 얻기 어렵다. 어떤 다섯 가지인가? 코끼리 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵고, 말 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵고, 보석 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵고, 여인 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵고, 장자 보배의 출현은 세상에서 얻기 어렵다. 세상에서 이들 다섯 가지 보배의 출현은 얻기 어렵다’는 것이었습니다.”

‘‘กามาธิมุตฺตานํ วต, โภ, ลิจฺฉวีนํ กามํเยว อารพฺภ อนฺตรากถา อุทปาทิ. ปญฺจนฺนํ, ลิจฺฉวี, รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, กตญฺญู กตเวที ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ลิจฺฉวี, ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“릿차위들이여, 감각적 욕망에 빠진 자들에게는 참으로 감각적 욕망에 관한 대화만이 일어나는구나. 릿차위들이여, 세상에서 다섯 가지 보배의 출현은 얻기 어렵다. 어떤 다섯 가지인가? 아라한이며 정등각자이신 여래의 출현은 세상에서 얻기 어렵고, 여래께서 선포하신 법과 율을 설하는 자는 세상에서 얻기 어렵고, 여래께서 선포하시고 설하신 법과 율을 전해 들었을 때 이해하는 자는 세상에서 얻기 어렵고, 여래께서 선포하시고 설하신 법과 율을 이해하고 법에 따라 법을 실천하는 자는 세상에서 얻기 어렵고, 은혜를 알고 은혜를 갚는 자는 세상에서 얻기 어렵다. 릿차위들이여, 세상에서 이들 다섯 가지 보배의 출현은 얻기 어렵다.” 세 번째 경이 끝났다.

๔. ติกณฺฑกีสุตฺตํ

4. 티깐다끼 경

๑๔๔. เอกํ สมยํ ภควา สาเกเต วิหรติ ติกณฺฑกีวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

144. 한때 세존께서는 사께따의 티깐다끼 숲에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨다. 비구들은 “세존이시여”라고 응답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูเล [Pg.150] จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺย สโต สมฺปชาโน.

“비구들이여, 비구는 때때로 혐오스럽지 않은 것에서 혐오스러운 것을 인식하며 머무는 것이 좋다. 비구들이여, 비구는 때때로 혐오스러운 것에서 혐오스럽지 않은 것을 인식하며 머무는 것이 좋다. 비구들이여, 비구는 때때로 혐오스럽지 않은 것과 혐오스러운 것 모두에서 혐오스러운 것을 인식하며 머무는 것이 좋다. 비구들이여, 비구는 때때로 혐오스러운 것과 혐오스럽지 않은 것 모두에서 혐오스럽지 않은 것을 인식하며 머무는 것이 좋다. 비구들이여, 비구는 때때로 혐오스러운 것과 혐오스럽지 않은 것 이 두 가지 모두를 멀리하고, 마음 챙기고 알아차리며 평온하게 머무는 것이 좋다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

“비구들이여, 비구는 어떤 이익을 의지하여 혐오스럽지 않은 것에서 혐오스러운 것을 인식하며 머물러야 하는가? ‘나에게 즐거움을 주는 법들에 대해 탐욕이 생기지 않게 하리라’는 것, 비구들이여, 참으로 비구는 이러한 이익을 의지하여 혐오스럽지 않은 것에서 혐오스러운 것을 인식하며 머물러야 한다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

“비구들이여, 비구는 어떤 이익을 의지하여 혐오스러운 것에서 혐오스럽지 않은 것을 인식하며 머물러야 하는가? ‘나에게 싫어하는 마음을 일으키는 법들에 대해 성냄이 생기지 않게 하리라’는 것, 비구들이여, 참으로 비구는 이러한 이익을 의지하여 혐오스러운 것에서 혐오스럽지 않은 것을 인식하며 머물러야 한다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูเล จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาทิ, มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูเล จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

“비구들이여, 비구는 어떤 이익을 의지하여 혐오스럽지 않은 것과 혐오스러운 것 모두에서 혐오스러운 것을 인식하며 머물러야 하는가? ‘나에게 즐거움을 주는 법들에 대해 탐욕이 생기지 않게 하고, 나에게 싫어하는 마음을 일으키는 법들에 대해 성냄이 생기지 않게 하리라’는 것, 비구들이여, 참으로 비구는 이러한 이익을 의지하여 혐오스럽지 않은 것과 혐오스러운 것 모두에서 혐오스러운 것을 인식하며 머물러야 한다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาทิ, มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

“비구들이여, 비구는 어떤 이익을 의지하여 혐오스러운 것과 혐오스럽지 않은 것 모두에서 혐오스럽지 않은 것을 인식하며 머물러야 하는가? ‘나에게 싫어하는 마음을 일으키는 법들에 대해 성냄이 생기지 않게 하고, 나에게 즐거움을 주는 법들에 대해 탐욕이 생기지 않게 하리라’는 것, 비구들이여, 참으로 비구는 이러한 이익을 의지하여 혐오스러운 것과 혐오스럽지 않은 것 모두에서 혐오스럽지 않은 것을 인식하며 머물러야 한다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺย? ‘สโต สมฺปชาโน มา เม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนํ รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาทิ, มา เม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนํ โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาทิ, มา เม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนํ โมหนีเยสุ ธมฺเมสุ โมโห อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺย สโต สมฺปชาโน’’ติ. จตุตฺถํ.

“비구들이여, 비구가 어떠한 이익을 기대하여 혐오스러운 것과 혐오스럽지 않은 것, 이 두 가지를 모두 멀리하고 평온하게 마음챙기고 알아차리며 머물러야 하는가? ‘어느 곳, 어느 때라도 탐욕을 일으킬 만한 법들에 대해 내게 조금의 탐욕도 일어나지 않기를, 어느 곳, 어느 때라도 분노를 일으킬 만한 법들에 대해 내게 조금의 분노도 일어나지 않기를, 어느 곳, 어느 때라도 미혹을 일으킬 만한 법들에 대해 내게 조금의 미혹도 일어나지 않기를’이라고 생각하며 머물러야 한다. 비구들이여, 비구가 이러한 이익을 기대하여 혐오스러운 것과 혐오스럽지 않은 것, 이 두 가지를 모두 멀리하고 평온하게 마음챙기고 알아차리며 머물러야 하는 것이다.” 네 번째 [경].

๕. นิรยสุตฺตํ

5. 지옥 경

๑๔๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี [Pg.151] โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

145. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 자는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 무엇이 다섯인가? 살아 있는 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지며, 음행에 관해 그릇되게 행하고, 거짓말을 하며, 취하게 하는 술과 중독성 물질을 마시는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 자는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 자는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 무엇이 다섯인가? 살아 있는 생명을 죽이는 것을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하며, 음행에 관해 그릇되게 행하는 것을 멀리하고, 거짓말하는 것을 멀리하며, 취하게 하는 술과 중독성 물질을 마시는 것을 멀리하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 자는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다.” 다섯 번째 [경].

๖. มิตฺตสุตฺตํ

6. 친구 경

๑๔๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต น เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กมฺมนฺตํ กาเรติ, อธิกรณํ อาทิยติ, ปาโมกฺเขสุ ภิกฺขูสุ ปฏิวิรุทฺโธ โหติ, ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺโต วิหรติ, นปฺปฏิพโล โหติ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต น เสวิตพฺโพ.

146. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 친구로서 사귀지 말아야 한다. 무엇이 다섯인가? [농사 등 세속적인] 일을 시키고, 분쟁에 개입하며, 원로 비구들과 대립하고, 정처 없이 떠돌아다니는 데 몰두하며, 때맞추어 법에 관한 이야기로 [이익을] 보게 하고, 받아들이게 하고, 격려하고, 기쁘게 할 능력이 없는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 친구로서 사귀지 말아야 한다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น กมฺมนฺตํ กาเรติ, น อธิกรณํ อาทิยติ, น ปาโมกฺเขสุ ภิกฺขูสุ ปฏิวิรุทฺโธ โหติ, น ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺโต วิหรติ, ปฏิพโล โหติ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต เสวิตพฺโพ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 친구로서 사귀어야 한다. 무엇이 다섯인가? 일을 시키지 않고, 분쟁에 개입하지 않으며, 원로 비구들과 대립하지 않고, 정처 없이 떠돌아다니는 데 몰두하지 않으며, 때맞추어 법에 관한 이야기로 보게 하고, 받아들이게 하고, 격려하고, 기쁘게 할 능력이 있는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 친구로서 사귀어야 한다.” 여섯 번째 [경].

๗. อสปฺปุริสทานสุตฺตํ

7. 참되지 못한 사람의 보시 경

๑๔๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? อสกฺกจฺจํ เทติ, อจิตฺตีกตฺวา เทติ, อสหตฺถา เทติ, อปวิทฺธํ เทติ, อนาคมนทิฏฺฐิโก เทติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อสปฺปุริสทานานิ.

147. “비구들이여, 참되지 못한 사람의 보시에는 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 정성을 들이지 않고 보시하며, 존중하는 마음 없이 보시하고, 자신의 손으로 직접 보시하지 않으며, 버리듯이 보시하고, [보시의 과보가] 돌아올 것이라는 견해 없이 보시하는 것이다. 비구들이여, 이것들이 참되지 못한 사람의 다섯 가지 보시이다.”

‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.152], ภิกฺขเว, สปฺปุริสทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? สกฺกจฺจํ เทติ, จิตฺตีกตฺวา เทติ, สหตฺถา เทติ, อนปวิทฺธํ เทติ, อาคมนทิฏฺฐิโก เทติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สปฺปุริสทานานี’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 참된 사람의 보시에는 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 정성을 들여 보시하며, 존중하는 마음으로 보시하고, 자신의 손으로 직접 보시하며, 버리듯이 보시하지 않고, [보시의 과보가] 돌아올 것이라는 견해를 가지고 보시하는 것이다. 비구들이여, 이것들이 참된 사람의 다섯 가지 보시이다.” 일곱 번째 [경].

๘. สปฺปุริสทานสุตฺตํ

8. 참된 사람의 보시 경

๑๔๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สปฺปุริสทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาย ทานํ เทติ, สกฺกจฺจํ ทานํ เทติ, กาเลน ทานํ เทติ, อนุคฺคหิตจิตฺโต ทานํ เทติ, อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อนุปหจฺจ ทานํ เทติ.

148. “비구들이여, 참된 사람의 보시에는 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음을 가지고 보시하며, 정성을 다해 보시하고, 제때에 보시하며, [보시물에] 집착하지 않는 마음으로 보시하고, 자신과 남을 해치지 않으면서 보시하는 것이다.”

‘‘สทฺธาย โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค, อภิรูโป จ โหติ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต.

“비구들이여, 믿음을 가지고 보시를 하면, 그 보시의 과보가 나타나는 곳마다 부유하고 많은 재물과 큰 자산을 갖게 되며, 용모가 아름답고 보기 좋으며 우아하여 최상의 외모를 갖추게 된다.”

‘‘สกฺกจฺจํ โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. เยปิสฺส เต โหนฺติ ปุตฺตาติ วา ทาราติ วา ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ สุสฺสูสนฺติ โสตํ โอทหนฺติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ.

“비구들이여, 정성을 다해 보시를 하면, 그 보시의 과보가 나타나는 곳마다 부유하고 많은 재물과 큰 자산을 갖게 된다. 또한 그의 자녀나 아내, 노비, 심부름꾼, 일꾼들이 그의 말을 잘 따르고 귀를 기울이며, 이해하려고 마음을 낸다.”

‘‘กาเลน โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค; กาลาคตา จสฺส อตฺถา ปจุรา โหนฺติ.

“비구들이여, 제때에 보시를 하면, 그 보시의 과보가 나타나는 곳마다 부유하고 많은 재물과 큰 자산을 갖게 된다. 또한 그가 필요로 하는 이익들이 적절한 때에 풍부하게 생긴다.”

‘‘อนุคฺคหิตจิตฺโต โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค; อุฬาเรสุ จ ปญฺจสุ กามคุเณสุ โภคาย จิตฺตํ นมติ.

“비구들이여, 집착하지 않는 마음으로 보시를 하면, 그 보시의 과보가 나타나는 곳마다 부유하고 많은 재물과 큰 자산을 갖게 된다. 또한 그의 마음은 수승한 다섯 가지 감각적 즐거움을 누리는 쪽으로 기울게 된다.”

‘‘อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อนุปหจฺจ โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค; น จสฺส กุโตจิ โภคานํ อุปฆาโต อาคจฺฉติ อคฺคิโต วา อุทกโต วา ราชโต วา โจรโต วา อปฺปิยโต วา ทายาทโต วา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สปฺปุริสทานานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 자신과 남을 해치지 않으면서 보시를 하면, 그 보시의 과보가 나타나는 곳마다 부유하고 많은 재물과 큰 자산을 갖게 된다. 또한 불이나 물, 왕, 도둑, 혹은 사랑하지 않는 상속자 등으로 인해 그의 재산에 어떠한 손실도 생기지 않는다. 비구들이여, 이것들이 참된 사람의 다섯 가지 보시이다.” 여덟 번째 [경].

๙. ปฐมสมยวิมุตฺตสุตฺตํ

9. 일시적 해탈에 관한 첫 번째 경

๑๔๙. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.153], ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ น ปจฺจเวกฺขติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

149. “비구들이여, 이러한 다섯 가지 법은 일시적으로 해탈한 비구를 쇠퇴하게 만든다. 무엇이 다섯인가? 일하기를 즐기고, 이야기하기를 즐기며, 잠자기를 즐기고, 무리 짓기를 즐기며, 해탈한 대로의 마음을 반조하지 않는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법은 일시적으로 해탈한 비구를 쇠퇴하게 만든다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 이러한 다섯 가지 법은 일시적으로 해탈한 비구를 쇠퇴하지 않게 한다. 무엇이 다섯인가? 일하기를 즐기지 않고, 이야기하기를 즐기지 않으며, 잠자기를 즐기지 않고, 무리 짓기를 즐기지 않으며, 해탈한 대로의 마음을 반조하는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법은 일시적으로 해탈한 비구를 쇠퇴하지 않게 한다.” 아홉 번째 [경].

๑๐. ทุติยสมยวิมุตฺตสุตฺตํ

10. 일시적 해탈에 관한 두 번째 경

๑๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา, โภชเน อมตฺตญฺญุตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

150. 비구들이여, 다섯 가지 법은 일시적으로 해탈한(세간적 선정의 마음을 가진) 비구의 쇠퇴함으로 이어진다. 무엇이 다섯인가? 활동을 즐기는 것, 대화하는 것을 즐기는 것, 잠자는 것을 즐기는 것, 감각 기능의 문을 지키지 않는 것, 음식에 적당한 양을 모르는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법은 일시적으로 해탈한 비구의 쇠퇴함으로 이어진다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา, โภชเน มตฺตญฺญุตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

비구들이여, 다섯 가지 법은 일시적으로 해탈한 비구의 쇠퇴하지 않음으로 이어진다. 무엇이 다섯인가? 활동을 즐기지 않는 것, 대화하는 것을 즐기지 않는 것, 잠자는 것을 즐기지 않는 것, 감각 기능의 문을 잘 지키는 것, 음식에 적당한 양을 아는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법은 일시적으로 해탈한 비구의 쇠퇴하지 않음으로 이어진다. (열 번째 경)

ติกณฺฑกีวคฺโค ปญฺจโม.

가시 돋친 숲의 품(띠깐따끼왁가), 그 다섯 번째가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나):

ทตฺวา อวชานาติ อารภติ จ, สารนฺทท ติกณฺฑ นิรเยน จ;

มิตฺโต อสปฺปุริสสปฺปุริเสน, สมยวิมุตฺตํ อปเร ทฺเวติ.

베풀고 나서 경멸함, 허물을 범함, 사란다다, 띠깐따끼, 지옥, 친구, 비사선사와 선사, 그리고 일시적으로 해탈함에 대한 두 가지 경이다.

ตติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

세 번째 50개 경들의 묶음(빤나사까)이 끝났다.

๔. จตุตฺถปณฺณาสกํ

4. 네 번째 50개 경들의 묶음

(๑๖) ๑. สทฺธมฺมวคฺโค

(16) 1. 참된 법의 품(삿담마왁가)

๑. ปฐมสมฺมตฺตนิยามสุตฺตํ

1. 첫 번째 올바른 길에 들어섬에 대한 경

๑๕๑. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.154], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กถํ ปริโภติ, กถิกํ ปริโภติ, อตฺตานํ ปริโภติ, วิกฺขิตฺตจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ, อเนกคฺคจิตฺโต อโยนิโส จ มนสิ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

151. 비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 듣더라도 유익한 법들에 있어서 올바른 결정(성자의 길)에 들어설 수 없다. 무엇이 다섯인가? 설해지는 가르침을 경멸하고, 설법자를 경멸하고, 자기 자신을 경멸하며, 산란한 마음으로 법을 듣고, 집중되지 않은 마음으로 부적절하게 주의를 기울이는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 듣더라도 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 없다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น กถํ ปริโภติ, น กถิกํ ปริโภติ, น อตฺตานํ ปริโภติ, อวิกฺขิตฺตจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ, เอกคฺคจิตฺโต โยนิโส จ มนสิ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 들을 때 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 있다. 무엇이 다섯인가? 설해지는 가르침을 경멸하지 않고, 설법자를 경멸하지 않고, 자기 자신을 경멸하지 않으며, 산란하지 않은 마음으로 법을 듣고, 집중된 마음으로 적절하게 주의를 기울이는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 들을 때 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 있다. (첫 번째 경)

๒. ทุติยสมฺมตฺตนิยามสุตฺตํ

2. 두 번째 올바른 길에 들어섬에 대한 경

๑๕๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กถํ ปริโภติ, กถิกํ ปริโภติ, อตฺตานํ ปริโภติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค, อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

152. 비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 듣더라도 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 없다. 무엇이 다섯인가? 설해지는 가르침을 경멸하고, 설법자를 경멸하고, 자기 자신을 경멸하며, 지혜가 없고 어리석으며 벙어리 같고, 알지 못하면서 안다고 생각하는 자이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 듣더라도 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 없다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น กถํ ปริโภติ, น กถิกํ ปริโภติ, น อตฺตานํ ปริโภติ, ปญฺญวา โหติ [Pg.155] อชโฬ อเนฬมูโค, น อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ทุติยํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 들을 때 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 있다. 무엇이 다섯인가? 설해지는 가르침을 경멸하지 않고, 설법자를 경멸하지 않고, 자기 자신을 경멸하지 않으며, 지혜가 있고 어리석지 않으며 벙어리 같지 않고, 알지 못하면서 안다고 생각하지 않는 자이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 들을 때 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 있다. (두 번째 경)

๓. ตติยสมฺมตฺตนิยามสุตฺตํ

3. 세 번째 올바른 길에 들어섬에 대한 경

๑๕๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? มกฺขี ธมฺมํ สุณาติ มกฺขปริยุฏฺฐิโต, อุปารมฺภจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ รนฺธคเวสี, ธมฺมเทสเก อาหตจิตฺโต โหติ ขีลชาโต, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค, อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

153. 비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 듣더라도 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 없다. 무엇이 다섯인가? 남의 덕을 깎아내리려는 마음으로 휩싸여 법을 듣고, 비난할 결점을 찾으려는 마음으로 법을 들으며, 설법자에 대해 반감을 품고 마음의 가시가 돋아 있으며, 지혜가 없고 어리석으며 벙어리 같고, 알지 못하면서 안다고 생각하는 자이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 듣더라도 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 없다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อมกฺขี ธมฺมํ สุณาติ น มกฺขปริยุฏฺฐิโต, อนุปารมฺภจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ น รนฺธคเวสี, ธมฺมเทสเก อนาหตจิตฺโต โหติ อขีลชาโต, ปญฺญวา โหติ อชโฬ อเนฬมูโค, น อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ตติยํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 들을 때 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 있다. 무엇이 다섯인가? 남의 덕을 깎아내리려는 마음 없이 법을 듣고, 비난할 결점을 찾으려는 마음 없이 법을 들으며, 설법자에 대해 반감을 품지 않고 마음의 가시가 없으며, 지혜가 있고 어리석지 않으며 벙어리 같지 않고, 알지 못하면서 안다고 생각하지 않는 자이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 자는 참된 법을 들을 때 유익한 법들에 있어서 올바른 결정에 들어설 수 있다. (세 번째 경)

๔. ปฐมสทฺธมฺมสมฺโมสสุตฺตํ

4. 첫 번째 참된 법의 소멸에 대한 경

๑๕๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ ธาเรนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขนฺติ, น สกฺกจฺจํ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

154. 비구들이여, 이 다섯 가지 법은 참된 법의 혼란과 사라짐으로 이어진다. 무엇이 다섯인가? 여기 비구들이여, 비구들이 공경하는 마음 없이 법을 듣고, 공경하는 마음 없이 법을 배우며, 공경하는 마음 없이 법을 수지하지 않고, 공경하는 마음 없이 수지한 법의 의미를 고찰하지 않으며, 공경하는 마음 없이 의미를 알고 법을 알아서 법에 따라 실천하지 않는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법은 참된 법의 혼란과 사라짐으로 이어진다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺติ, สกฺกจฺจํ [Pg.156] ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ, สกฺกจฺจํ ธมฺมํ ธาเรนฺติ, สกฺกจฺจํ ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขนฺติ, สกฺกจฺจํ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 이 다섯 가지 법은 참된 법의 머뭄과 혼란스럽지 않음과 사라지지 않음으로 이어진다. 무엇이 다섯인가? 여기 비구들이여, 비구들이 공경하는 마음으로 법을 듣고, 공경하는 마음으로 법을 배우며, 공경하는 마음으로 법을 수지하고, 공경하는 마음으로 수지한 법의 의미를 고찰하며, 공경하는 마음으로 의미를 알고 법을 알아서 법에 따라 실천하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법은 참된 법의 머뭄과 혼란스럽지 않음과 사라지지 않음으로 이어진다. (네 번째 경)

๕. ทุติยสทฺธมฺมสมฺโมสสุตฺตํ

5. 두 번째 참된 법의 소멸에 대한 경

๑๕๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ธมฺมํ น ปริยาปุณนฺติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

155. 비구들이여, 이 다섯 가지 법은 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 데 기여한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구들이 가르침, 즉 경(Sutta), 응송(Geyya), 기설(Veyyākaraṇa), 게송(Gāthā), 자설(Udāna), 여시어(Itivuttaka), 본생담(Jātaka), 미증유법(Abbhutadhamma), 방광(Vedalla)을 배우지 않는다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 첫 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

다시 또 비구들이여, 비구들이 듣고 배운 대로의 가르침을 상세하게 다른 이들에게 설하지 않는다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 두 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น วิตฺถาเรน ปรํ วาเจนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

다시 또 비구들이여, 비구들이 듣고 배운 대로의 가르침을 상세하게 다른 이들에게 가르치지 않는다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 세 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

다시 또 비구들이여, 비구들이 듣고 배운 대로의 가르침을 상세하게 독송하지 않는다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 네 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น เจตสา อนุวิตกฺเกนฺติ อนุวิจาเรนฺติ มนสานุเปกฺขนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

다시 또 비구들이여, 비구들이 듣고 배운 대로의 가르침을 마음으로 거듭 생각하거나 거듭 고찰하지 않으며, 마음으로 면밀히 살피지 않는다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 다섯 번째 법이다. 비구들이여, 참으로 이 다섯 가지 법은 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 데 기여한다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

비구들이여, 이 다섯 가지 법은 참된 가르침이 머물고 혼란에 빠지지 않으며 사라지지 않게 하는 데 기여한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구들이 가르침, 즉 경, 응송, 기설, 게송, 자설, 여시어, 본생담, 미증유법, 방광을 배운다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 머물고 혼란에 빠지지 않으며 사라지지 않게 하는 첫 번째 법이다.

‘‘ปุน [Pg.157] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

다시 또 비구들이여, 비구들이 듣고 배운 대로의 가르침을 상세하게 다른 이들에게 설한다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 머물고 혼란에 빠지지 않으며 사라지지 않게 하는 두 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปรํ วาเจนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

다시 또 비구들이여, 비구들이 듣고 배운 대로의 가르침을 상세하게 다른 이들에게 가르친다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 머물고 혼란에 빠지지 않으며 사라지지 않게 하는 세 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

다시 또 비구들이여, 비구들이 듣고 배운 대로의 가르침을 상세하게 독송한다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 머물고 혼란에 빠지지 않으며 사라지지 않게 하는 네 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกนฺติ อนุวิจาเรนฺติ มนสานุเปกฺขนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

다시 또 비구들이여, 비구들이 듣고 배운 대로의 가르침을 마음으로 거듭 생각하고 거듭 고찰하며, 마음으로 면밀히 살핀다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 머물고 혼란에 빠지지 않으며 사라지지 않게 하는 다섯 번째 법이다. 비구들이여, 참으로 이 다섯 가지 법은 참된 가르침이 머물고 혼란에 빠지지 않으며 사라지지 않게 하는 데 기여한다. 다섯 번째 소경이 끝났다.

๖. ตติยสทฺธมฺมสมฺโมสสุตฺตํ

6. 정법의 혼란에 관한 세 번째 경

๑๕๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทุคฺคหิตํ สุตฺตนฺตํ ปริยาปุณนฺติ ทุนฺนิกฺขิตฺเตหิ ปทพฺยญฺชเนหิ. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

156. 비구들이여, 이 다섯 가지 법은 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 데 기여한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구들이 잘못 배치된 단어와 구절로 경전을 잘못 파악하여 배운다. 비구들이여, 단어와 구절이 잘못 배치되면 그 의미 또한 파악하기 어렵게 된다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 첫 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทุพฺพจา โหนฺติ, โทวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา, อกฺขมา อปฺปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

다시 또 비구들이여, 비구들이 말을 하기 어렵고, 말을 하기 어렵게 만드는 성질들을 갖추었으며, 인내심이 없고 훈계를 공손하게 받아들이지 않는다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 두 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา, เต น สกฺกจฺจํ สุตฺตนฺตํ ปรํ วาเจนฺติ; เตสํ อจฺจเยน ฉินฺนมูลโก สุตฺตนฺโต โหติ อปฺปฏิสรโณ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

다시 또 비구들이여, 다식하고 전승된 문헌에 능통하며 경을 수지하고 율을 수지하고 마티카를 수지한 저 비구들이 다른 이들에게 경전을 정성껏 가르치지 않는다. 그들이 세상을 떠난 뒤에 경전은 그 뿌리가 끊어지고 의지처가 없게 된다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 세 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู พาหุลิกา โหนฺติ สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา [Pg.158] อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

다시 또 비구들이여, 장로 비구들이 물품을 많이 소유하고 수행에 느슨하며, 퇴보하는 일에 앞장서고 적정에 대한 의무를 저버린다. 아직 도달하지 못한 것에 도달하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 기울이지 않는다. 그들의 뒷세대들도 그들의 선례를 따른다. 그들 또한 물품을 많이 소유하고 수행에 느슨하며, 퇴보하는 일에 앞장서고 적정에 대한 의무를 저버리며, 정진을 기울이지 않는다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 네 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, ภินฺเน อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริภาสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา จ โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

다시 또 비구들이여, 승가가 분열된다. 비구들이여, 진실로 승가가 분열되면 서로 욕설을 하고, 서로 비방을 하며, 서로를 배척하고, 서로를 저버린다. 그러면 믿음이 없는 자들은 믿음을 내지 못하고, 믿음이 있는 자들 중 일부는 변심하게 된다. 비구들이여, 이것이 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 다섯 번째 법이다. 비구들이여, 참으로 이 다섯 가지 법은 참된 가르침이 혼란에 빠지고 사라지게 하는 데 기여한다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สุคฺคหิตํ สุตฺตนฺตํ ปริยาปุณนฺติ สุนิกฺขิตฺเตหิ ปทพฺยญฺชเนหิ. สุนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ สุนโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

비구들이여, 이 다섯 가지 법은 정법이 머물게 하고 사라지지 않게 하며 소멸하지 않게 하는 데 도움이 된다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율(사사나)에서 비구들은 잘 파악된 경(Suttanta)을 올바르게 배치된 문구와 음절로 학습한다. 비구들이여, 문구와 음절이 올바르게 배치되면 그 의미 또한 파악하기 쉽다. 비구들이여, 이것이 정법이 머물게 하고 사라지지 않게 하며 소멸하지 않게 하는 첫 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สุวจา โหนฺติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา, ขมา ปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

비구들이여, 또한 비구들이 말을 잘 듣고, 순종하게 하는 법들을 갖추었으며, 인내하고 훈계를 공경하게 받아들인다. 비구들이여, 이것이 정법이 머물게 하고 사라지지 않게 하며 소멸하지 않게 하는 두 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา, เต สกฺกจฺจํ สุตฺตนฺตํ ปรํ วาเจนฺติ; เตสํ อจฺจเยน น ฉินฺนมูลโก สุตฺตนฺโต โหติ สปฺปฏิสรโณ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

비구들이여, 또한 많이 배우고 전승된 가르침에 정통하며 법(경과 논)을 지니고 율을 지니며 마띠까를 지닌 비구들이 다른 이들에게 경을 정성껏 가르친다. 그들이 세상을 떠난 뒤에도 경은 그 근본이 끊이지 않고 의지처가 있게 된다. 비구들이여, 이것이 정법이 머물게 하고 사라지지 않게 하며 소멸하지 않게 하는 세 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู น พาหุลิกา โหนฺติ น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา; วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา [Pg.159] อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ น พาหุลิกา น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

비구들이여, 또한 장로 비구들이 사치하지 않고 나태하지 않으며, 타락으로 이끄는 다섯 가지 장애를 버리고 홀로 머무는 원리(Paviveka)에 앞장선다. 그들은 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 깨닫지 못한 것을 깨닫기 위해 정진을 시작한다. 그들의 후배 세대도 장로들의 모범을 따른다. 그들 또한 사치하지 않고 나태하지 않으며, 타락으로 이끄는 장애를 버리고 홀로 머무는 원리에 앞장서며, 아직 도달하지 못한 것에 도달하고 얻지 못한 것을 얻으며 깨닫지 못한 것을 깨닫기 위해 정진을 시작한다. 비구들이여, 이것이 정법이 머물게 하고 사라지지 않게 하며 소멸하지 않게 하는 네 번째 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ สมคฺโค สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุํ วิหรติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, สมคฺเค น เจว อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริภาสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

비구들이여, 또한 승가가 화합하고, 기뻐하며, 다투지 않고, 하나의 계목(Ekuddesa) 아래 안락하게 머문다. 비구들이여, 승가가 화합하면 서로 욕하지 않고, 서로 꾸짖지 않으며, 서로 배척하지 않고, 서로 버리지 않는다. 그곳에서 아직 믿음이 없는 자는 믿음을 갖게 되고, 이미 믿음이 있는 자는 더욱 확고해진다. 비구들이여, 이것이 정법이 머물게 하고 사라지지 않게 하며 소멸하지 않게 하는 다섯 번째 법이다. 비구들이여, 참으로 이 다섯 가지 법이 정법이 머물게 하고 사라지지 않게 하며 소멸하지 않게 하는 데 도움이 된다. (이와 같이 말씀하셨다.) 여섯 번째 수타.

๗. ทุกฺกถาสุตฺตํ

7. 나쁜 대화의 경

๑๕๗. ‘‘ปญฺจนฺนํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลานํ กถา ทุกฺกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธาย. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? อสฺสทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สทฺธากถา ทุกฺกถา; ทุสฺสีลสฺส สีลกถา ทุกฺกถา; อปฺปสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา ทุกฺกถา; มจฺฉริสฺส จาคกถา ทุกฺกถา; ทุปฺปญฺญสฺส ปญฺญากถา ทุกฺกถา.

157. 비구들이여, 사람과 사람을 대조해 볼 때, 다섯 부류의 사람들에게는 어떤 대화가 나쁜 대화가 된다. 어떤 다섯 부류인가? 비구들이여, 믿음 없는 자에게 믿음에 관한 대화는 나쁜 대화이고, 계율 없는 자에게 계율에 관한 대화는 나쁜 대화이며, 배움이 적은 자에게 많은 배움에 관한 대화는 나쁜 대화이고, 인색한 자에게 보시에 관한 대화는 나쁜 대화이며, 지혜 없는 자에게 지혜에 관한 대화는 나쁜 대화이다.

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, อสฺสทฺธสฺส สทฺธากถา ทุกฺกถา? อสฺสทฺโธ, ภิกฺขเว, สทฺธากถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สทฺธาสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา อสฺสทฺธสฺส สทฺธากถา ทุกฺกถา.

비구들이여, 어찌하여 믿음 없는 자에게 믿음에 관한 대화가 나쁜 대화인가? 비구들이여, 믿음 없는 자는 믿음에 관한 이야기가 오갈 때 화를 내고 분노하며 성을 내고 고집을 부리며 원망과 노여움과 불만을 드러낸다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그는 자신에게 그러한 믿음의 구족이 있음을 보지 못하고, 그 믿음을 원인으로 하는 기쁨과 즐거움을 얻지 못하기 때문이다. 그러므로 믿음 없는 자에게 믿음에 관한 대화는 나쁜 대화이다.

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลกถา ทุกฺกถา? ทุสฺสีโล, ภิกฺขเว, สีลกถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส[Pg.160], ภิกฺขเว, สีลสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา ทุสฺสีลสฺส สีลกถา ทุกฺกถา.

비구들이여, 어찌하여 계율 없는 자에게 계율에 관한 대화가 나쁜 대화인가? 비구들이여, 계율 없는 자는 계율에 관한 이야기가 오갈 때 화를 내고 분노하며 성을 내고 고집을 부리며 원망과 노여움과 불만을 드러낸다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그는 자신에게 그러한 계율의 구족이 있음을 보지 못하고, 그 계율을 원인으로 하는 기쁨과 즐거움을 얻지 못하기 때문이다. 그러므로 계율 없는 자에게 계율에 관한 대화는 나쁜 대화이다.

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, อปฺปสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา ทุกฺกถา? อปฺปสฺสุโต, ภิกฺขเว, พาหุสจฺจกถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สุตสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา อปฺปสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา ทุกฺกถา.

비구들이여, 어찌하여 배움이 적은 자에게 많은 배움에 관한 대화가 나쁜 대화인가? 비구들이여, 배움이 적은 자는 많은 배움에 관한 이야기가 오갈 때 화를 내고 분노하며 성을 내고 고집을 부리며 원망과 노여움과 불만을 드러낸다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그는 자신에게 그러한 배움의 구족이 있음을 보지 못하고, 그 배움을 원인으로 하는 기쁨과 즐거움을 얻지 못하기 때문이다. 그러므로 배움이 적은 자에게 많은 배움에 관한 대화는 나쁜 대화이다.

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, มจฺฉริสฺส จาคกถา ทุกฺกถา? มจฺฉรี, ภิกฺขเว, จาคกถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, จาคสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา มจฺฉริสฺส จาคกถา ทุกฺกถา.

비구들이여, 어찌하여 인색한 자에게 보시에 관한 대화가 나쁜 대화인가? 비구들이여, 인색한 자는 보시에 관한 이야기가 오갈 때 화를 내고 분노하며 성을 내고 고집을 부리며 원망과 노여움과 불만을 드러낸다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그는 자신에게 그러한 보시의 구족이 있음을 보지 못하고, 그 보시를 원인으로 하는 기쁨과 즐거움을 얻지 못하기 때문이다. 그러므로 인색한 자에게 보시에 관한 대화는 나쁜 대화이다.

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ทุปฺปญฺญสฺส ปญฺญากถา ทุกฺกถา? ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ปญฺญากถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ปญฺญาสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา ทุปฺปญฺญสฺส ปญฺญากถา ทุกฺกถา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ ปุคฺคลานํ กถา ทุกฺกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธาย.

비구들이여, 어찌하여 지혜 없는 자에게 지혜에 관한 대화가 나쁜 대화인가? 비구들이여, 지혜 없는 자는 지혜에 관한 이야기가 오갈 때 화를 내고 분노하며 성을 내고 고집을 부리며 원망과 노여움과 불만을 드러낸다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그는 자신에게 그러한 지혜의 구족이 있음을 보지 못하고, 그 지혜를 원인으로 하는 기쁨과 즐거움을 얻지 못하기 때문이다. 그러므로 지혜 없는 자에게 지혜에 관한 대화는 나쁜 대화이다. 비구들이여, 사람과 사람을 대조해 볼 때, 이들 다섯 부류의 사람들에게는 어떤 대화가 나쁜 대화가 된다.

‘‘ปญฺจนฺนํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลานํ กถา สุกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธาย. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? สทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สทฺธากถา สุกถา; สีลวโต สีลกถา สุกถา; พหุสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา สุกถา; จาควโต จาคกถา สุกถา; ปญฺญวโต ปญฺญากถา สุกถา.

비구들이여, 사람과 사람을 대조해 볼 때, 다섯 부류의 사람들에게는 어떤 대화가 좋은 대화가 된다. 어떤 다섯 부류인가? 비구들이여, 믿음 있는 자에게 믿음에 관한 대화는 좋은 대화이고, 계율 있는 자에게 계율에 관한 대화는 좋은 대화이며, 배움이 많은 자에게 많은 배움에 관한 대화는 좋은 대화이고, 보시를 실천하는 자에게 보시에 관한 대화는 좋은 대화이며, 지혜 있는 자에게 지혜에 관한 대화는 좋은 대화이다. 이와 같이 이들 다섯 부류의 사람들에게는 어떤 대화가 좋은 대화가 된다.

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, สทฺธสฺส สทฺธากถา สุกถา? สทฺโธ, ภิกฺขเว, สทฺธากถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สทฺธาสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา สทฺธสฺส สทฺธากถา สุกถา.

“비구들이여, 왜 믿음이 있는 자에게 믿음에 관한 이야기가 좋은 이야기인가? 비구들이여, 믿음이 있는 자는 믿음에 관한 이야기가 설해질 때, (가시처럼) 마음이 걸리거나 화를 내거나 악의를 품거나 완고해지지 않으며, 분노와 증오와 불만을 드러내지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 참으로 그는 자신 안에 있는 그 믿음의 구족함을 관찰하며, 그로 인해 희열과 기쁨을 얻기 때문이다. 그러므로 믿음이 있는 자에게 믿음에 관한 이야기는 좋은 이야기이다.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลกถา สุกถา? สีลวา, ภิกฺขเว, สีลกถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น [Pg.161] ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา สีลวโต สีลกถา สุกถา.

“비구들이여, 왜 계행이 있는 자에게 계행에 관한 이야기가 좋은 이야기인가? 비구들이여, 계행이 있는 자는 계행에 관한 이야기가 설해질 때, 마음이 걸리거나 화를 내거나 악의를 품거나 완고해지지 않으며, 분노와 증오와 불만을 드러내지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 참으로 그는 자신 안에 있는 그 계행의 구족함을 관찰하며, 그로 인해 희열과 기쁨을 얻기 때문이다. 그러므로 계행이 있는 자에게 계행에 관한 이야기는 좋은 이야기이다.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, พหุสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา สุกถา? พหุสฺสุโต, ภิกฺขเว, พาหุสจฺจกถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สุตสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา พหุสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา สุกถา.

“비구들이여, 왜 배움이 많은 자에게 많이 배움에 관한 이야기가 좋은 이야기인가? 비구들이여, 배움이 많은 자는 많이 배움에 관한 이야기가 설해질 때, 마음이 걸리거나 화를 내거나 악의를 품거나 완고해지지 않으며, 분노와 증오와 불만을 드러내지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 참으로 그는 자신 안에 있는 그 배움의 구족함을 관찰하며, 그로 인해 희열과 기쁨을 얻기 때문이다. 그러므로 배움이 많은 자에게 많이 배움에 관한 이야기는 좋은 이야기이다.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, จาควโต จาคกถา สุกถา? จาควา, ภิกฺขเว, จาคกถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, จาคสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา จาควโต จาคกถา สุกถา.

“비구들이여, 왜 보시하는 자에게 보시에 관한 이야기가 좋은 이야기인가? 비구들이여, 보시하는 자는 보시에 관한 이야기가 설해질 때, 마음이 걸리거나 화를 내거나 악의를 품거나 완고해지지 않으며, 분노와 증오와 불만을 드러내지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 참으로 그는 자신 안에 있는 그 보시의 구족함을 관찰하며, 그로 인해 희열과 기쁨을 얻기 때문이다. 그러므로 보시하는 자에게 보시에 관한 이야기는 좋은 이야기이다.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ปญฺญวโต ปญฺญากถา สุกถา? ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ปญฺญากถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ปญฺญาสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา ปญฺญวโต ปญฺญากถา สุกถา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ ปุคฺคลานํ กถา สุกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธายา’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 왜 지혜로운 자에게 지혜에 관한 이야기가 좋은 이야기인가? 비구들이여, 지혜로운 자는 지혜에 관한 이야기가 설해질 때, 마음이 걸리거나 화를 내거나 악의를 품거나 완고해지지 않으며, 분노와 증오와 불만을 드러내지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 참으로 그는 자신 안에 있는 그 지혜의 구족함을 관찰하며, 그로 인해 희열과 기쁨을 얻기 때문이다. 그러므로 지혜로운 자에게 지혜에 관한 이야기는 좋은 이야기이다. 비구들이여, 이 다섯 부류의 사람들에게 (각각의 자질에 따른) 이야기는 사람과 사람을 대비하여 볼 때 참으로 좋은 이야기이다.” 제7경.

๘. สารชฺชสุตฺตํ

8. 위축됨 경

๑๕๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, อปฺปสฺสุโต โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ.

158. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 위축됨에 빠지게 된다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구는 믿음이 없고, 계행이 없으며, 배움이 적고, 게으르며, 지혜가 없다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 위축됨에 빠지게 된다.”

‘‘ปญฺจหิ[Pg.162], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วิสารโท โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วิสารโท โหตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 확신에 차 있게 된다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구는 믿음이 있고, 계행이 있으며, 배움이 많고, 정진하며, 지혜가 있다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 확신에 차 있게 된다.” 제8경.

๙. อุทายีสุตฺตํ

9. 우다이 경

๑๕๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุทายี มหติยา คิหิปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสนฺโต นิสินฺโน โหติ. อทฺทสา โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ อุทายึ มหติยา คิหิปริสาย ปริวุตํ ธมฺมํ เทเสนฺตํ นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, อุทายี มหติยา คิหิปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสตี’’ติ.

159. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 코삼비의 고시타 원에 머무셨다. 그때 존자 우다이가 많은 재가 신도들에게 둘러싸여 법을 설하며 앉아 있었다. 존자 아난다는 존자 우다이가 많은 재가 신도들에게 둘러싸여 법을 설하며 앉아 있는 것을 보았다. 보고 나서 세존께서 계신 곳으로 다가가 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 존자 아난다는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 존자 우다이가 많은 재가 신도들에게 둘러싸여 법을 설하고 있습니다.”

‘‘น โข, อานนฺท, สุกรํ ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุํ. ปเรสํ, อานนฺท, ธมฺมํ เทเสนฺเตน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. กตเม ปญฺจ? ‘อนุปุพฺพึ กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘ปริยายทสฺสาวี กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘อนุทฺทยตํ ปฏิจฺจ กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘น อามิสนฺตโร กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อนุปหจฺจ กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. น โข, อานนฺท, สุกรํ ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุํ. ปเรสํ, อานนฺท, ธมฺมํ เทเสนฺเตน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ’’ติ. นวมํ.

“아난다여, 남에게 법을 설하는 것은 참으로 쉬운 일이 아니다. 아난다여, 남에게 법을 설하려는 자는 다섯 가지 법을 내면에 확립한 뒤에 남에게 법을 설해야 한다. 무엇이 다섯인가? ‘차례대로 이야기를 하리라’고 마음먹고 남에게 법을 설해야 한다. ‘원인과 이유를 보여주며 이야기를 하리라’고 마음먹고 남에게 법을 설해야 한다. ‘자비심에 기초하여 이야기를 하리라’고 마음먹고 남에게 법을 설해야 한다. ‘세속적인 이득을 바라지 않고 이야기를 하리라’고 마음먹고 남에게 법을 설해야 한다. ‘자신과 남을 해치지 않고 이야기를 하리라’고 마음먹고 남에게 법을 설해야 한다. 아난다여, 남에게 법을 설하는 것은 참으로 쉬운 일이 아니다. 아난다여, 남에게 법을 설하려는 자는 이 다섯 가지 법을 내면에 확립한 뒤에 남에게 법을 설해야 한다.” 제9경.

๑๐. ทุปฺปฏิวิโนทยสุตฺตํ

10. 물리치기 어려움 경

๑๖๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยา. กตเม ปญฺจ? อุปฺปนฺโน ราโค ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โทโส ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โมโห [Pg.163] ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺนํ ปฏิภานํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ, อุปฺปนฺนํ คมิกจิตฺตํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยา’’ติ. ทสมํ.

160. “비구들이여, 일어난 뒤에 물리치기 어려운 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 일어난 탐욕은 물리치기 어렵고, 일어난 성냄은 물리치기 어려우며, 일어난 어리석음은 물리치기 어렵다. 일어난 말주변(변재)은 물리치기 어렵고, 일어난 떠나고 싶은 마음은 물리치기 어렵다. 비구들이여, 이것이 일어난 뒤에 물리치기 어려운 다섯 가지이다.” 제10경.

สทฺธมฺมวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 정법 품(正法品)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ตโย สมฺมตฺตนิยามา, ตโย สทฺธมฺมสมฺโมสา;

ทุกฺกถา เจว สารชฺชํ, อุทายิทุพฺพิโนทยาติ.

세 가지 올바른 결정 경, 세 가지 정법의 소멸 경, 나쁜 이야기 경, 위축됨 경, 우다이 경, 물리치기 어려운 다섯 가지 법 경, 이것들이 열 가지이다.

(๑๗) ๒. อาฆาตวคฺโค

(17) 2. 원한 품

๑. ปฐมอาฆาตปฏิวินยสุตฺตํ

1. 첫 번째 원한 물리침 경

๑๖๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาฆาตปฏิวินยา ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ. กตเม ปญฺจ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, เมตฺตา ตสฺมึ ปุคฺคเล ภาเวตพฺพา; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, กรุณา ตสฺมึ ปุคฺคเล ภาเวตพฺพา; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, อุเปกฺขา ตสฺมึ ปุคฺคเล ภาเวตพฺพา; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, อสติอมนสิกาโร ตสฺมึ ปุคฺคเล อาปชฺชิตพฺโพ; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, กมฺมสฺสกตา ตสฺมึ ปุคฺคเล อธิฏฺฐาตพฺพา – ‘กมฺมสฺสโก อยมายสฺมา กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฺปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสติ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสตี’ติ; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาฆาตปฏิวินยา, ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. ปฐมํ.

161. “비구들이여, 원한을 제거하는 다섯 가지 방법이 있으니, 비구에게 원한이 생겼을 때 그 원한을 온전히 제거해야 한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 어떤 사람에 대해 원한이 생겼을 때, 그 사람에 대해 자애(慈愛)를 닦아야 한다. 이렇게 하여 그 사람에 대한 원한을 제거해야 한다. 비구들이여, 어떤 사람에 대해 원한이 생겼을 때, 그 사람에 대해 연민(憐憫)을 닦아야 한다. 이렇게 하여 그 사람에 대한 원한을 제거해야 한다. 비구들이여, 어떤 사람에 대해 원한이 생겼을 때, 그 사람에 대해 평온(平穩)을 닦아야 한다. 이렇게 하여 그 사람에 대한 원한을 제거해야 한다. 비구들이여, 어떤 사람에 대해 원한이 생겼을 때, 그에 대해 관심을 두지 말고 마음속에 떠올리지 말아야 한다. 이렇게 하여 그 사람에 대한 원한을 제거해야 한다. 비구들이여, 어떤 사람에 대해 원한이 생겼을 때, ‘이 존자는 자신의 업의 주인이며, 업의 상속자이며, 업이 모태이며, 업이 친지이며, 업이 의지처이다. 그가 선한 업이든 악한 업이든 어떤 업을 짓더라도 스스로 그 업의 상속자가 될 것이다’라고 업의 주인임을 확신해야 한다. 이렇게 하여 그 사람에 대한 원한을 제거해야 한다. 비구들이여, 이것이 원한을 제거하는 다섯 가지 방법이니, 비구에게 원한이 생겼을 때 그 원한을 온전히 제거해야 한다.” 첫 번째 경이 끝났다.

๒. ทุติยอาฆาตปฏิวินยสุตฺตํ

2. 원한 제거의 두 번째 경

๑๖๒. ตตฺร [Pg.164] โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

162. 그때 사리뿟따 존자가 비구들을 불러 “도반 비구들이여”라고 말했다. 그 비구들은 사리뿟따 존자에게 “도반이여”라고 응답했다. 사리뿟따 존자는 다음과 같이 말했다.

‘‘ปญฺจิเม, อาวุโส, อาฆาตปฏิวินยา ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ. กตเม ปญฺจ? อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ ปริสุทฺธวจีสมาจาโร; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธวจีสมาจาโร โหติ ปริสุทฺธกายสมาจาโร; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ อปริสุทฺธวจีสมาจาโร, ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ อปริสุทฺธวจีสมาจาโร, น จ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร, ลภติ จ กาเลน วา กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

“도반들이여, 원한을 제거하는 다섯 가지 방법이 있으니, 비구에게 원한이 생겼을 때 그 원한을 온전히 제거해야 합니다. 무엇이 다섯입니까? 도반들이여, 여기 어떤 사람은 몸의 행실은 깨끗하지 않으나 말의 행실은 깨끗합니다. 도반들이여, 이런 사람에 대해서도 원한을 제거해야 합니다. 또한 도반들이여, 여기 어떤 사람은 말의 행실은 깨끗하지 않으나 몸의 행실은 깨끗합니다. 도반들이여, 이런 사람에 대해서도 원한을 제거해야 합니다. 또한 도반들이여, 여기 어떤 사람은 몸의 행실도 깨끗하지 않고 말의 행실도 깨끗하지 않으나, 때때로 마음이 열리고 마음의 청정함을 얻습니다. 도반들이여, 이런 사람에 대해서도 원한을 제거해야 합니다. 또한 도반들이여, 여기 어떤 사람은 몸의 행실도 깨끗하지 않고 말의 행실도 깨끗하지 않으며, 때때로 마음이 열리거나 마음의 청정함을 얻지도 못합니다. 도반들이여, 이런 사람에 대해서도 원한을 제거해야 합니다. 또한 도반들이여, 여기 어떤 사람은 몸의 행실도 깨끗하고 말의 행실도 깨끗하며, 때때로 마음이 열리고 마음의 청정함을 얻습니다. 도반들이여, 이런 사람에 대해서도 원한을 제거해야 합니다.

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปํสุกูลิโก รถิยาย นนฺตกํ ทิสฺวา วาเมน ปาเทน นิคฺคณฺหิตฺวา ทกฺขิเณน ปาเทน ปตฺถริตฺวา, โย ตตฺถ สาโร ตํ ปริปาเตตฺวา อาทาย ปกฺกเมยฺย; เอวเมวํ ขฺวาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร, ยาสฺส อปริสุทฺธกายสมาจารตา น สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา, ยา [Pg.165] จ ขฺวาสฺส ปริสุทฺธวจีสมาจารตา สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

도반들이여, 그중에서 몸의 행실은 깨끗하지 않으나 말의 행실은 깨끗한 사람에 대해서는 어떻게 원한을 제거해야 합니까? 도반들이여, 비유하자면 분소의(糞掃衣)를 입는 비구가 길에서 넝마 조각을 발견했을 때, 왼발로 밟고 오른발로 펼친 뒤 그중에서 쓸 만하고 튼튼한 부분을 떼어내어 가지고 가는 것과 같습니다. 이와 같이 도반들이여, 몸의 행실은 깨끗하지 않으나 말의 행실은 깨끗한 사람에 대해서는, 그때 그 사람의 깨끗하지 않은 몸의 행실은 마음에 두지 말아야 하고, 오직 그 사람의 깨끗한 말의 행실만을 마음에 두어야 합니다. 이렇게 하여 그 사람에 대한 원한을 제거해야 합니다.

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ปริสุทฺธกายสมาจาโร, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, โปกฺขรณี เสวาลปณกปริโยนทฺธา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. โส ตํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา อุโภหิ หตฺเถหิ อิติจิติ จ เสวาลปณกํ อปวิยูหิตฺวา อญฺชลินา ปิวิตฺวา ปกฺกเมยฺย. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ปริสุทฺธกายสมาจาโร, ยาสฺส อปริสุทฺธวจีสมาจารตา น สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา, ยา จ ขฺวาสฺส ปริสุทฺธกายสมาจารตา สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

도반들이여, 그중에서 말의 행실은 깨끗하지 않으나 몸의 행실은 깨끗한 사람에 대해서는 어떻게 원한을 제거해야 합니까? 도반들이여, 비유하자면 이끼와 수초로 뒤덮인 연못이 있다고 합시다. 그때 뙤약볕에 시달리고 열기에 지쳐 피로하고 목마르고 갈증이 난 어떤 사람이 왔습니다. 그는 연못에 들어가 두 손으로 이쪽저쪽의 이끼와 수초를 헤쳐 제거하고, 손으로 맑은 물을 떠서 마신 뒤 떠나가는 것과 같습니다. 이와 같이 도반들이여, 말의 행실은 깨끗하지 않으나 몸의 행실은 깨끗한 사람에 대해서는, 그때 그 사람의 깨끗하지 않은 말의 행실은 마음에 두지 말아야 하고, 오직 그 사람의 깨끗한 몸의 행실만을 마음에 두어야 합니다. 이렇게 하여 그 사람에 대한 원한을 제거해야 합니다.

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปริตฺตํ โคปเท อุทกํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อิทํ โข ปริตฺตํ โคปเท อุทกํ. สจาหํ อญฺชลินา วา ปิวิสฺสามิ ภาชเนน วา โขเภสฺสามิปิ ตํ โลเฬสฺสามิปิ ตํ อเปยฺยมฺปิ ตํ กริสฺสามิ. ยํนูนาหํ จตุกฺกุณฺฑิโก นิปติตฺวา โคปีตกํ ปิวิตฺวา ปกฺกเมยฺย’นฺติ. โส จตุกฺกุณฺฑิโก นิปติตฺวา โคปีตกํ ปิวิตฺวา ปกฺกเมยฺย. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ยาสฺส อปริสุทฺธกายสมาจารตา น สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา; ยาปิสฺส อปริสุทฺธวจีสมาจารตา น สาปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา. ยญฺจ โข โส ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพํ. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

도반들이여, 그중에서 몸의 행실도 깨끗하지 않고 말의 행실도 깨끗하지 않으나, 때때로 마음이 열리고 마음의 청정함을 얻는 사람에 대해서는 어떻게 원한을 제거해야 합니까? 도반들이여, 비유하자면 소 발자국에 고인 약간의 물이 있다고 합시다. 그때 뙤약볕에 시달리고 열기에 지쳐 피로하고 목마르고 갈증이 난 어떤 사람이 왔습니다. 그는 이런 생각을 합니다. ‘이 소 발자국의 물은 매우 적다. 만약 내가 손으로 떠서 마시거나 그릇으로 마시려 한다면 물을 출렁이게 하고 흐리게 하여 마실 수 없게 만들 것이다. 그러니 내가 차라리 네 발로 엎드려 소처럼 직접 물을 마시고 가는 것이 좋겠다.’ 그는 네 발로 엎드려 소처럼 물을 마시고 떠나갑니다. 이와 같이 도반들이여, 몸의 행실도 깨끗하지 않고 말의 행실도 깨끗하지 않으나 때때로 마음이 열리고 마음의 청정함을 얻는 사람에 대해서는, 그때 그 사람의 깨끗하지 않은 몸의 행실도 마음에 두지 말아야 하고, 그 사람의 깨끗하지 않은 말의 행실도 마음에 두지 말아야 합니다. 오직 그 사람이 때때로 얻는 마음의 열림과 마음의 청정함만을 마음에 두어야 합니다. 이렇게 하여 그 사람에 대한 원한을 제거해야 합니다.

‘‘ตตฺราวุโส[Pg.166], ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร น จ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริโส อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. ตสฺส ปุรโตปิสฺส ทูเร คาโม ปจฺฉโตปิสฺส ทูเร คาโม. โส น ลเภยฺย สปฺปายานิ โภชนานิ, น ลเภยฺย สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, น ลเภยฺย ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, น ลเภยฺย คามนฺตนายกํ. ตเมนํ อญฺญตโร ปุริโส ปสฺเสยฺย อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. โส ตสฺมึ ปุริเส การุญฺญํเยว อุปฏฺฐาเปยฺย, อนุทฺทยํเยว อุปฏฺฐาเปยฺย, อนุกมฺปํเยว อุปฏฺฐาเปยฺย – ‘อโห วตายํ ปุริโส ลเภยฺย สปฺปายานิ โภชนานิ, ลเภยฺย สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลเภยฺย ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, ลเภยฺย คามนฺตนายกํ! ตํ กิสฺส เหตุ? มายํ ปุริโส อิเธว อนยพฺยสนํ อาปชฺชี’ติ ! เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร น จ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล การุญฺญํเยว อุปฏฺฐาเปตพฺพํ อนุทฺทยาเยว อุปฏฺฐาเปตพฺพา อนุกมฺปาเยว อุปฏฺฐาเปตพฺพา – ‘อโห วต อยมายสฺมา กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวยฺย, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวยฺย, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวยฺย! ตํ กิสฺส เหตุ? มายํ อายสฺมา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชี’ติ ! เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

“도반들이여, 그중에서 어떤 사람이 신체적 행실이 깨끗하지 못하고 언어적 행실도 깨끗하지 못하며, 때때로 (수행을 위한) 마음의 빈 틈이나 마음의 청정함을 얻지도 못한다면, 어떻게 그 사람에 대한 원한을 제거해야 합니까? 도반들이여, 예를 들어 어떤 병들고 고통스럽고 중병에 걸린 사람이 먼 길을 가고 있다고 합시다. 그에게는 앞의 마을도 멀고 뒤의 마을도 멉니다. 그는 적절한 음식도 얻지 못하고, 적절한 약도 얻지 못하며, 적당한 간병인도 얻지 못하고, 마을로 인도해 줄 사람도 얻지 못합니다. 그런데 먼 길을 가던 어떤 사람이 그를 보게 되었습니다. 그는 그 병든 사람에 대해 오직 가련히 여기는 마음과 연민하는 마음과 동정하는 마음만을 일으킬 것입니다. ‘아, 이 사람이 적절한 음식을 얻고, 적절한 약을 얻으며, 적당한 간병인을 얻고, 마을로 인도해 줄 사람을 얻으면 얼마나 좋겠는가! 그 이유는 무엇인가? 이 사람이 여기서 파멸과 재앙에 빠지지 않도록 하기 위해서이다.’ 이와 마찬가지로 도반들이여, 어떤 사람이 신체적 행실이 깨끗하지 못하고 언어적 행실도 깨끗하지 못하며, 때때로 마음의 빈 틈이나 마음의 청정함을 얻지도 못할 때, 도반들이여, 이와 같은 사람에 대해서도 오직 가련히 여기는 마음과 연민하는 마음과 동정하는 마음만을 일으켜야 합니다. ‘아, 이 존자가 신체적 악행을 버리고 신체적 선행을 닦으며, 언어적 악행을 버리고 언어적 선행을 닦고, 정신적 악행을 버리고 정신적 선행을 닦으면 얼마나 좋겠는가! 그 이유는 무엇인가? 이 존자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 비참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 떨어지지 않도록 하기 위해서이다.’ 이와 같이 그 사람에 대한 원한을 제거해야 합니다.”

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล ปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, โปกฺขรณี อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสตกา สุปติตฺถา รมณียา นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺนา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต[Pg.167]. โส ตํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา นฺหาตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา ตตฺเถว รุกฺขจฺฉายาย นิสีเทยฺย วา นิปชฺเชยฺย วา.

“도반들이여, 그중에서 어떤 사람이 신체적 행실이 깨끗하고 언어적 행실도 깨끗하며, 때때로 마음의 빈 틈이나 마음의 청정함을 얻는다면, 어떻게 그 사람에 대한 원한을 제거해야 합니까? 도반들이여, 예를 들어 맑고 달콤하고 시원하며 투명하고 좋은 나루터가 있는, 온갖 나무들로 뒤덮인 아름다운 연못이 있다고 합시다. 그때 어떤 사람이 더위에 시달리고 더위에 지쳐 피곤하고 목이 말라 갈증이 난 채로 왔습니다. 그는 그 연못에 들어가 목욕을 하고 물을 마신 뒤, 밖으로 나와 바로 그 나무 그늘 아래에 앉거나 누울 것입니다.”

เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล ปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ยาปิสฺส ปริสุทฺธกายสมาจารตา สาปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา; ยาปิสฺส ปริสุทฺธวจีสมาจารตา สาปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา; ยมฺปิ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพํ. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. สมนฺตปาสาทิกํ, อาวุโส, ปุคฺคลํ อาคมฺม จิตฺตํ ปสีทติ.

“이와 마찬가지로 도반들이여, 어떤 사람이 신체적 행실이 깨끗하고 언어적 행실도 깨끗하며, 때때로 마음의 빈 틈이나 마음의 청정함을 얻을 때, 그가 가진 신체적 행실의 깨끗함을 그때 마음에 잡도리해야 하고, 그가 가진 언어적 행실의 깨끗함도 그때 마음에 잡도리해야 하며, 그가 때때로 얻는 마음의 빈 틈과 마음의 청정함도 그때 마음에 잡도리해야 합니다. 이와 같이 그 사람에 대한 원한을 제거해야 합니다. 도반들이여, 모든 면에서 신뢰할 만한 사람을 의지하여 마음은 맑아집니다.”

‘‘อิเม โข, อาวุโส, ปญฺจ อาฆาตปฏิวินยา, ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

“도반들이여, 이것들이 비구에게 일어난 원한을 온전히 제거해야 할 다섯 가지 원한의 제거 방법입니다.” (두 번째 경이 끝났다.)

๓. สากจฺฉสุตฺตํ

3. 대화 경 (사카차 수타)

๑๖๓. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

163. 그때 존자 사리풋타는 비구들을 불러 “도반 비구들이여”라고 말했습니다. “도반이시여”라고 그 비구들은 존자 사리풋타에게 대답했습니다. 존자 사리풋타는 이와 같이 말했습니다.

‘‘ปญฺจหาวุโส, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, อาวุโส, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. ตติยํ.

“도반들이여, 다섯 가지 법을 구족한 비구는 동료 수행자들과 대화하기에 적합합니다. 무엇이 다섯입니까? 도반들이여, 여기 비구는 스스로 계율을 구족하고, 계율의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 스스로 삼매를 구족하고, 삼매의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 스스로 통찰지를 구족하고, 통찰지의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 스스로 해탈을 구족하고, 해탈의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 스스로 해탈지견을 구족하고, 해탈지견의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 도반들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 비구는 동료 수행자들과 대화하기에 적합합니다.” (세 번째 경이 끝났다.)

๔. สาชีวสุตฺตํ

4. 공동 생활 경 (사지와 수타)

๑๖๔. ตตฺร [Pg.168] โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘ปญฺจหิ, อาวุโส, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, อาวุโส, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

164. 그때 존자 사리풋타는 비구들을 불러… (중략) … “도반들이여, 다섯 가지 법을 구족한 비구는 동료 수행자들과 함께 살아가기에 적합합니다. 무엇이 다섯입니까? 도반들이여, 여기 비구는 스스로 계율을 구족하고, 계율의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 스스로 삼매를 구족하고, 삼매의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 스스로 통찰지를 구족하고, 통찰지의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 스스로 해탈을 구족하고, 해탈의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 스스로 해탈지견을 구족하고, 해탈지견의 구족에 관한 대화에서 제기된 질문에 답변할 수 있습니다. 도반들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 비구는 동료 수행자들과 함께 살아가기에 적합합니다.” (네 번째 경이 끝났다.)

๕. ปญฺหปุจฺฉาสุตฺตํ

5. 질문에 답변하는 경 (판하풋차 수타)

๑๖๕. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘โย หิ โกจิ, อาวุโส, ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, สพฺโพ โส ปญฺจหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน. กตเมหิ ปญฺจหิ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, ปริภวํ ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, อญฺญาตุกาโม ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, อถ วา ปเนวํจิตฺโต ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ – ‘สเจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อหมสฺส สมฺมเทว พฺยากริสฺสามี’ติ. โย หิ โกจิ, อาวุโส, ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, สพฺโพ โส อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน. อหํ โข ปนาวุโส, เอวํจิตฺโต ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉามิ – ‘สเจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ, อหมสฺส สมฺมเทว พฺยากริสฺสามี’’ติ. ปญฺจมํ.

165. 그때 존자 사리뿟따는 비구들에게 "도반 비구들이여"라고 불렀습니다. (중략) "도반들이여, 다른 사람에게 질문을 하는 사람은 누구나 다섯 가지 이유로, 혹은 그중 한 가지 이유로 질문을 합니다. 어떤 다섯 가지입니까? 어리석고 미혹하기 때문에 다른 사람에게 질문을 합니다. 사악한 욕심이 있고 욕망에 억눌려 있기 때문에 다른 사람에게 질문을 합니다. 경멸하기 때문에 다른 사람에게 질문을 합니다. 알고 싶어서 다른 사람에게 질문을 합니다. 아니면 '만약 내가 질문을 던졌을 때 그가 바르게 답변한다면 참으로 좋은 일이고, 만약 그가 바르게 답변하지 못한다면 내가 그에게 바르게 설명해 주리라'는 생각으로 다른 사람에게 질문을 합니다. 도반들이여, 다른 사람에게 질문을 하는 사람은 누구나 이 다섯 가지 이유로, 혹은 그중 한 가지 이유로 질문을 합니다. 도반들이여, 나는 진실로 '만약 내가 질문을 던졌을 때 그가 바르게 답변한다면 참으로 좋은 일이고, 만약 그가 바르게 답변하지 못한다면 내가 그에게 바르게 설명해 주리라'는 생각으로 다른 사람에게 질문을 합니다." 이것이 다섯 번째 경이다.

๖. นิโรธสุตฺตํ

6. 니로다 경(소멸 경)

๑๖๖. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ [Pg.169] สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

166. 그때 존자 사리뿟따는 비구들에게 말했습니다. (중략) "도반들이여, 여기 계행을 구족하고 삼매를 구족하고 통찰지를 구족한 비구가 상수멸(想受滅, 인식과 느낌의 소멸)에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것은 가능한 일입니다. 만약 현생에서 아라한과를 성취하지 못한다면, 덩어리 음식을 먹는 신들의 세계를 초월하여 어떤 마음으로 이루어진 몸(의성신, 意成身)으로 태어나 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것, 그것은 가능한 일입니다."

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

이렇게 말했을 때, 존자 우다이는 존자 사리뿟따에게 이와 같이 말했습니다. "도반 사리뿟따여, 그 비구가 덩어리 음식을 먹는 신들의 세계를 초월하여 어떤 마음으로 이루어진 몸으로 태어나 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것은 불가능한 일이며, 그럴 리가 없습니다. 그런 경우는 있을 수 없습니다."

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

두 번째로… (중략) 세 번째로 존자 사리뿟따는 비구들에게 말했습니다. "도반들이여, 여기 계행을 구족하고 삼매를 구족하고 통찰지를 구족한 비구가 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것은 가능한 일입니다. 만약 현생에서 아라한과를 성취하지 못한다면, 덩어리 음식을 먹는 신들의 세계를 초월하여 어떤 마음으로 이루어진 몸으로 태어나 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것, 그것은 가능한 일입니다."

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

세 번째로도 존자 우다이는 존자 사리뿟따에게 이와 같이 말했습니다. "도반 사리뿟따여, 그 비구가 덩어리 음식을 먹는 신들의 세계를 초월하여 어떤 마음으로 이루어진 몸으로 태어나 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것은 불가능한 일이며, 그럴 리가 없습니다. 그런 경우는 있을 수 없습니다."

อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยาวตติยกมฺปิ โข เม อายสฺมา อุทายี ปฏิกฺโกสติ, น จ เม โกจิ ภิกฺขุ อนุโมทติ. ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ [Pg.170] อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

그때 존자 사리뿟따에게 이런 생각이 들었습니다. '존자 우다이가 세 번째까지도 내 말을 반박하는데, 어떤 비구도 나에게 동의해주지 않는구나. 차라리 내가 세존께서 계신 곳으로 가는 것이 좋겠다.' 그리하여 존자 사리뿟따는 세존께 나아갔습니다. 나아가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 존자 사리뿟따는 비구들에게 말했습니다. "도반들이여, 여기 계행을 구족하고 삼매를 구족하고 통찰지를 구족한 비구가 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것은 가능한 일입니다. 만약 현생에서 아라한과를 성취하지 못한다면, 덩어리 음식을 먹는 신들의 세계를 초월하여 어떤 마음으로 이루어진 몸으로 태어나 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것, 그것은 가능한 일입니다."

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

이렇게 말했을 때, 존자 우다이는 존자 사리뿟따에게 이와 같이 말했습니다. "도반 사리뿟따여, 그 비구가 덩어리 음식을 먹는 신들의 세계를 초월하여 어떤 마음으로 이루어진 몸으로 태어나 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것은 불가능한 일이며, 그럴 리가 없습니다. 그런 경우는 있을 수 없습니다."

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

두 번째로… (중략) 세 번째로 존자 사리뿟따는 비구들에게 말했습니다. "도반들이여, 여기 계행을 구족하고 삼매를 구족하고 통찰지를 구족한 비구가 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것은 가능한 일입니다. 만약 현생에서 아라한과를 성취하지 못한다면, 덩어리 음식을 먹는 신들의 세계를 초월하여 어떤 마음으로 이루어진 몸으로 태어나 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것, 그것은 가능한 일입니다."

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

세 번째로도 존자 우다이는 존자 사리뿟따에게 이와 같이 말했습니다. "도반 사리뿟따여, 그 비구가 덩어리 음식을 먹는 신들의 세계를 초월하여 어떤 마음으로 이루어진 몸으로 태어나 상수멸에 들 수도 있고 그곳에서 나올 수도 있다는 것은 불가능한 일이며, 그럴 리가 없습니다. 그런 경우는 있을 수 없습니다."

อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ภควโตปิ โข เม สมฺมุขา อายสฺมา อุทายี ยาวตติยกํ ปฏิกฺโกสติ, น จ เม โกจิ ภิกฺขุ อนุโมทติ. ยํนูนาหํ ตุณฺหี อสฺส’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

그때 존자 사리뿟따에게 이런 생각이 들었습니다. '세존 앞에서도 존자 우다이가 세 번째까지 내 말을 반박하는데, 어떤 비구도 나에게 동의해주지 않는구나. 차라리 내가 침묵하는 것이 좋겠다.' 그리하여 존자 사리뿟따는 침묵했습니다.

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อามนฺเตสิ – ‘‘กํ ปน ตฺวํ, อุทายิ, มโนมยํ กายํ ปจฺเจสี’’ติ? ‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา อรูปิโน สญฺญามยา’’ติ. ‘‘กึ นุ โข ตุยฺหํ, อุทายิ, พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส ภณิเตน! ตฺวมฺปิ นาม ภณิตพฺพํ มญฺญสี’’ติ! อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อตฺถิ นาม, อานนฺท, เถรํ ภิกฺขุํ วิเหสิยมานํ อชฺฌุเปกฺขิสฺสถ[Pg.171]. น หิ นาม, อานนฺท, การุญฺญมฺปิ ภวิสฺสติ เถรมฺหิ ภิกฺขุมฺหิ วิเหสิยมานมฺหี’’ติ.

그때 세존께서는 존자 우다이에게 말씀하셨습니다. "우다이여, 그대는 어떤 마음으로 이루어진 몸을 믿고 있느냐?" "세존이시여, 무색계에 속하며 인식으로 이루어진 신들을 믿습니다." "우다이여, 어리석고 미숙한 그대의 말이 무슨 의미가 있겠느냐! 그대 같은 자가 감히 말을 해야 한다고 생각하는구나!" 그러고 나서 세존께서는 존자 아난다에게 말씀하셨습니다. "아난다여, 장로 비구가 괴롭힘을 당하고 있는데 그저 방관만 하겠느냐. 아난다여, 장로 비구가 괴롭힘을 당하고 있는데 연민의 마음조차 생기지 않는단 말이냐!"

อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

그 후 세존께서는 비구들에게 말씀하셨습니다. “비구들이여, 이 가르침 안에서 계를 갖추고 삼매를 갖추고 통찰지(지혜)를 갖춘 비구는 상수멸(想受滅, 인식과 느낌의 소멸)의 삼매에 들 수도 있고 그 삼매에서 나올 수도 있으니, 그러한 일은 가능하다. 만일 지금 여기 이 생에서 아라한과를 얻지 못한다면, 덩어리진 음식(段食)을 먹는 신들의 동료 상태를 초월하여 어떤 마음으로 이루어진 몸(意成身)에 태어나서도 상수멸에 들 수도 있고 그 삼매에서 나올 수도 있으니, 그러한 일은 가능하다.” 세존께서는 이 말씀을 하셨습니다. 수다(Sugata)께서는 이 말씀을 하신 후 자리에서 일어나 거처로 들어가셨습니다.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เยนายสฺมา อุปวาโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาวุโส อุปวาณ, อญฺเญ เถเร ภิกฺขู วิเหเสนฺติ. มยํ เตน น มุจฺจาม. อนจฺฉริยํ โข, ปเนตํ อาวุโส อุปวาณ, ยํ ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เอตเทว อารพฺภ อุทาหเรยฺย ยถา อายสฺมนฺตํเยเวตฺถ อุปวาณํ ปฏิภาเสยฺย. อิทาเนว อมฺหากํ สารชฺชํ โอกฺกนฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ เอตทโวจ –

그때 아난다 존자는 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 우파바나 존자가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 우파바나 존자에게 이렇게 말했습니다. “도반 우파바나여, 이 가르침 안에서 다른 비구들이 어른 비구들을 괴롭히고 있습니다. 우리는 그 괴롭힘에서 벗어나지 못하고 있습니다. 도반 우파바나여, 세존께서 저녁때에 홀로 수행에서 나오셔서 사리붓다 존자를 괴롭히는 바로 이 일을 들어 말씀하신다 해도 전혀 놀라운 일이 아닐 것입니다. 이 일에 대해 우파바나 존자께서 답변을 잘해 주십시오. 지금 우리에게는 송구하고 두려운 마음이 스며들었습니다.” 그 후 세존께서는 저녁때에 홀로 수행에서 나오셔서 회의소로 가셨습니다. 가셔서 준비된 자리에 앉으셨습니다. 앉으신 세존께서는 우파바나 존자에게 이렇게 말씀하셨습니다.

‘‘กตีหิ นุ โข, อุปวาณ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ? ‘‘ปญฺจหิ, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภนฺเต, เถโร ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภนฺเต, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ [Pg.172] สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ.

“우파바나여, 도대체 몇 가지 법을 갖추어야 어른 비구(長老)가 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며, 존경받고 존중받게 되는가?” “세존이시여, 다섯 가지 법을 갖춘 어른 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며, 존경받고 존중받게 됩니다. 무엇이 그 다섯입니까? 세존이시여, 여기 이 가르침 안에서 어른 비구는 계를 잘 지키며... (중략) ... 학습 계목들을 받아들여 수행합니다. 많이 배워 아는 것이 많고... (중략) ... 통찰지(지혜)로써 법을 잘 꿰뚫어 압니다. 말이 우아하고 음성이 아름다우며, 품위 있고 명확하며 거친 소리가 없고 의미를 잘 전달하는 언어를 갖추었습니다. 또한 지금 여기에서 행복하게 머물게 하는 고귀한 마음의 상태인 네 가지 선정(禪定)을 원할 때 얻고, 어려움 없이 얻고, 힘들지 않게 얻습니다. 그리고 번뇌가 다하여... (중략) ... 스스로 구체적으로 실현하고 성취하여 머뭅니다. 세존이시여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 어른 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며, 존경받고 존중받게 됩니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, อุปวาณ! อิเมหิ โข, อุปวาณ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. อิเม เจ, อุปวาณ, ปญฺจ ธมฺมา เถรสฺส ภิกฺขุโน น สํวิชฺเชยฺยุํ, ตํ สพฺรหฺมจารี น สกฺกเรยฺยุํ น ครุํ กเรยฺยุํ น มาเนยฺยุํ น ปูเชยฺยุํ ขณฺฑิจฺเจน ปาลิจฺเจน วลิตฺตจตาย. ยสฺมา จ โข, อุปวาณ, อิเม ปญฺจ ธมฺมา เถรสฺส ภิกฺขุโน สํวิชฺชนฺติ, ตสฺมา ตํ สพฺรหฺมจารี สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“장하구나, 우파바나여! 참으로 장하구나. 우파바나여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 어른 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며, 존경받고 존중받게 된다. 우파바나여, 만일 어른 비구에게 이 다섯 가지 법이 없다면, 동료 수행자들은 그가 단지 이가 빠지고 머리가 희고 살가죽이 쭈글쭈글하다는 이유만으로 그를 공경하거나 존중하거나 존경하거나 공양하지 않을 것이다. 우파바나여, 어른 비구에게 이 다섯 가지 법이 있기 때문에 동료 수행자들은 그를 공경하고 존중하고 존경하며 공양하는 것이다.” [여섯 번째 경이 끝났다.]

๗. โจทนาสุตฺตํ

7. 충고의 경 (Codanāsutta)

๑๖๗. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’.

167. 거기에서 사리붓다 존자가 비구들을 불렀습니다. “도반들이여, 남을 충고하고자 하는 충고자는 다섯 가지 법을 자기 안에 확립한 후에 남을 충고해야 합니다.”

‘‘กตเม ปญฺจ? กาเลน วกฺขามิ, โน อกาเลน; ภูเตน วกฺขามิ, โน อภูเตน; สณฺเหน วกฺขามิ, โน ผรุเสน; อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ, โน อนตฺถสํหิเตน; เมตฺตจิตฺโต วกฺขามิ, โน โทสนฺตโร. โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ.

“무엇이 그 다섯입니까? 적절한 때에 말하고 적절하지 않은 때에 말하지 않으며, 사실에 근거하여 말하고 사실이 아닌 것으로 말하지 않으며, 부드러운 말로 하고 거친 말로 하지 않으며, 이익이 있는 말을 하고 이익이 없는 말을 하지 않으며, 자애로운 마음으로 말하고 분노를 품은 마음으로 말하지 않는 것입니다. 도반들이여, 남을 충고하고자 하는 충고자는 이 다섯 가지 법을 자기 안에 확립한 후에 남을 충고해야 합니다.”

‘‘อิธาหํ, อาวุโส, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ อกาเลน โจทิยมานํ โน กาเลน กุปิตํ, อภูเตน โจทิยมานํ โน ภูเตน กุปิตํ, ผรุเสน โจทิยมานํ โน สณฺเหน กุปิตํ, อนตฺถสํหิเตน โจทิยมานํ โน อตฺถสํหิเตน กุปิตํ, โทสนฺตเรน โจทิยมานํ โน เมตฺตจิตฺเตน กุปิตํ.

“도반들이여, 나는 여기 어떤 사람이 적절하지 않은 때에 충고를 받고 적절한 때에 받지 못했다는 이유로 화를 내는 것을 봅니다. 사실이 아닌 것으로 충고를 받고 사실에 근거한 충고를 받지 못했다는 이유로 화를 내고, 거친 말로 충고를 받고 부드러운 말로 받지 못했다는 이유로 화를 내고, 이익이 없는 말로 충고를 받고 이익이 있는 말로 받지 못했다는 이유로 화를 내고, 분노를 품은 마음으로 충고를 받고 자애로운 마음으로 받지 못했다는 이유로 화를 내는 것을 봅니다.”

‘‘อธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘อกาเลนายสฺมา จุทิโต โน กาเลน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; อภูเตนายสฺมา จุทิโต โน ภูเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; ผรุเสนายสฺมา จุทิโต โน สณฺเหน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย[Pg.173]; อนตฺถสํหิเตนายสฺมา จุทิโต โน อตฺถสํหิเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; โทสนฺตเรนายสฺมา จุทิโต โน เมตฺตจิตฺเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสารายา’ติ. อธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ.

“도반들이여, 법답지 못하게 충고를 받은 비구에게는 다섯 가지 방식으로 후회 없음(안도감)을 일깨워 주어야 합니다. ‘존자께서는 적절하지 않은 때에 충고를 받았고 적절한 때에 받은 것이 아닙니다. 그러니 존자께서는 안도하셔도 됩니다. 존자께서는 사실이 아닌 것으로 충고를 받았고 사실에 근거한 것이 아닙니다. 그러니 안도하셔도 됩니다. 존자께서는 거친 말로 충고를 받았고 부드러운 말로 된 것이 아닙니다. 그러니 안도하셔도 됩니다. 존자께서는 이익이 없는 말로 충고를 받았고 이익이 있는 말로 된 것이 아닙니다. 그러니 안도하셔도 됩니다. 존자께서는 분노를 품은 마음으로 충고를 받았고 자애로운 마음으로 된 것이 아닙니다. 그러니 안도하셔도 됩니다.’ 도반들이여, 법답지 못하게 충고를 받은 비구에게는 이와 같은 다섯 가지 방식으로 후회 없음을 일깨워 주어야 합니다.”

‘‘อธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘อกาเลน เต, อาวุโส, โจทิโต โน กาเลน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; อภูเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน ภูเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; ผรุเสน เต, อาวุโส, โจทิโต โน สณฺเหน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; อนตฺถสํหิเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อตฺถสํหิเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; โทสนฺตเรน เต, อาวุโส, โจทิโต โน เมตฺตจิตฺเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสารายา’ติ. อธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยถา น อญฺโญปิ ภิกฺขุ อภูเตน โจเทตพฺพํ มญฺเญยฺยาติ.

“도반들이여, 법답지 못하게 충고한 비구에게는 다섯 가지 방식으로 후회를 일깨워 주어야 합니다. ‘도반이여, 그대는 적절하지 않은 때에 충고했고 적절한 때에 한 것이 아닙니다. 그러니 그대에게는 후회가 마땅합니다. 도반이여, 그대는 사실이 아닌 것으로 충고했고 사실에 근거한 것이 아닙니다. 그러니 그대에게는 후회가 마땅합니다. 도반이여, 그대는 거친 말로 충고했고 부드러운 말로 한 것이 아닙니다. 그러니 그대에게는 후회가 마땅합니다. 도반이여, 그대는 이익이 없는 말로 충고했고 이익이 있는 말로 한 것이 아닙니다. 그러니 그대에게는 후회가 마땅합니다. 도반이여, 그대는 분노를 품은 마음으로 충고했고 자애로운 마음으로 한 것이 아닙니다. 그러니 그대에게는 후회가 마땅합니다.’ 도반들이여, 법답지 못하게 충고한 비구에게는 이와 같은 다섯 가지 방식으로 후회를 일깨워 주어야 합니다. 그것은 무슨 까닭입니까? 다른 비구라도 사실이 아닌 것으로 충고해서는 안 된다는 것을 깨닫게 하기 위해서입니다.”

‘‘อิธ ปนาหํ, อาวุโส, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ กาเลน โจทิยมานํ โน อกาเลน กุปิตํ, ภูเตน โจทิยมานํ โน อภูเตน กุปิตํ, สณฺเหน โจทิยมานํ โน ผรุเสน กุปิตํ, อตฺถสํหิเตน โจทิยมานํ โน อนตฺถสํหิเตน กุปิตํ, เมตฺตจิตฺเตน โจทิยมานํ โน โทสนฺตเรน กุปิตํ.

“그런데 도반들이여, 나는 여기 어떤 사람이 적절한 때에 충고를 받고 적절하지 않은 때에 받은 것이 아닌데도 화를 내는 것을 봅니다. 사실에 근거하여 충고를 받고 사실이 아닌 것으로 받은 것이 아닌데도 화를 내고, 부드러운 말로 충고를 받고 거친 말로 받은 것이 아닌데도 화를 내고, 이익이 있는 말로 충고를 받고 이익이 없는 말로 받은 것이 아닌데도 화를 내고, 자애로운 마음으로 충고를 받고 분노를 품은 마음으로 받은 것이 아닌데도 화를 내는 것을 봅니다.”

‘‘ธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘กาเลนายสฺมา จุทิโต โน อกาเลน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; ภูเตนายสฺมา จุทิโต โน อภูเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; สณฺเหนายสฺมา จุทิโต โน ผรุเสน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; อตฺถสํหิเตนายสฺมา จุทิโต โน อนตฺถสํหิเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; เมตฺตจิตฺเตนายสฺมา จุทิโต โน โทสนฺตเรน, อลํ เต วิปฺปฏิสารายา’ติ. ธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ.

“도반들이여, 법답게 꾸짖음을 당한 비구에게는 다섯 가지 방식으로 후회(vippaṭisāro)가 생겨나게 해야 합니다. ‘존자께서는 적절한 때에 꾸짖음을 당했고 부적절한 때에 당한 것이 아니니, 존자께서는 후회하기에 충분합니다. 존자께서는 진실로써 꾸짖음을 당했고 거짓으로써 당한 것이 아니니, 존자께서는 후회하기에 충분합니다. 존자께서는 부드러운 말로 꾸짖음을 당했고 거친 말로 당한 것이 아니니, 존자께서는 후회하기에 충분합니다. 존자께서는 이익이 있는 말로 꾸짖음을 당했고 이익이 없는 말로 당한 것이 아니니, 존자께서는 후회하기에 충분합니다. 존자께서는 자애의 마음으로 꾸짖음을 당했고 분노의 마음으로 당한 것이 아니니, 존자께서는 후회하기에 충분합니다’라고 말입니다. 도반들이여, 법답게 꾸짖음을 당한 비구에게는 이와 같은 다섯 가지 방식으로 후회가 생겨나게 해야 합니다.”

‘‘ธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘กาเลน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อกาเลน, อลํ [Pg.174] เต อวิปฺปฏิสาราย; ภูเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อภูเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; สณฺเหน เต, อาวุโส, โจทิโต โน ผรุเสน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; อตฺถสํหิเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อนตฺถสํหิเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; เมตฺตจิตฺเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน โทสนฺตเรน, อลํ เต อวิปฺปฏิสารายา’ติ. ธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยถา อญฺโญปิ ภิกฺขุ ภูเตน โจทิตพฺพํ มญฺเญยฺยาติ.

“도반들이여, 법답게 꾸짖는 비구에게는 다섯 가지 방식으로 후회 없음(avippaṭisāro)이 생겨나게 해야 합니다. ‘도반이여, 그대는 적절한 때에 꾸짖었지 부적절한 때에 한 것이 아니니, 그대에게는 후회 없음이 마땅합니다. 도반이여, 그대는 진실로써 꾸짖었지 거짓으로써 한 것이 아니니, 그대에게는 후회 없음이 마땅합니다. 도반이여, 그대는 부드러운 말로 꾸짖었지 거친 말로 한 것이 아니니, 그대에게는 후회 없음이 마땅합니다. 도반이여, 그대는 이익이 있는 말로 꾸짖었지 이익이 없는 말로 한 것이 아니니, 그대에게는 후회 없음이 마땅합니다. 도반이여, 그대는 자애의 마음으로 꾸짖었지 분노의 마음으로 한 것이 아니니, 그대에게는 후회 없음이 마땅합니다’라고 말입니다. 도반들이여, 법답게 꾸짖는 비구에게는 이와 같은 다섯 가지 방식으로 후회 없음이 생겨나게 해야 합니다. 그것은 무슨 이유 때문입니까? 다른 비구들도 ‘진실에 근거하여 꾸짖어야 한다’고 생각하게 하기 위해서입니다.”

‘‘จุทิเตน, อาวุโส, ปุคฺคเลน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาตพฺพํ – สจฺเจ จ, อกุปฺเป จ. มํ เจปิ, อาวุโส, ปเร โจเทยฺยุํ กาเลน วา อกาเลน วา ภูเตน วา อภูเตน วา สณฺเหน วา ผรุเสน วา อตฺถสํหิเตน วา อนตฺถสํหิเตน วา เมตฺตจิตฺตา วา โทสนฺตรา วา, อหมฺปิ ทฺวีสุเยว ธมฺเมสุ ปติฏฺฐเหยฺยํ – สจฺเจ จ, อกุปฺเป จ. สเจ ชาเนยฺยํ – ‘อตฺเถโส มยิ ธมฺโม’ติ, ‘อตฺถี’ติ นํ วเทยฺยํ – ‘สํวิชฺชเตโส มยิ ธมฺโม’ติ. สเจ ชาเนยฺยํ – ‘นตฺเถโส มยิ ธมฺโม’ติ, ‘นตฺถี’ติ นํ วเทยฺยํ – ‘เนโส ธมฺโม มยิ สํวิชฺชตี’ติ.

“도반들이여, 꾸짖음을 당한 사람은 진실(sacce)과 노여움 없음(akuppe)이라는 두 가지 법에 머물러야 합니다. 도반들이여, 다른 사람들이 나를 적절한 때에나 부적절한 때에나, 진실로써나 거짓으로써나, 부드러운 말로써나 거친 말로써나, 이익이 있는 말로써나 이익이 없는 말로써나, 자애의 마음으로써나 분노의 마음으로써나 꾸짖을지라도, 나 또한 진실과 노여움 없음이라는 오직 이 두 가지 법에 머물러야 합니다. 만약 ‘나에게 이러한 법(허물)이 있다’고 알게 된다면, ‘나에게 그것이 있습니다’라고 그에게 말해야 하고, ‘나에게 그러한 법이 실제로 존재합니다’라고 말해야 합니다. 만약 ‘나에게 이러한 법이 없다’고 알게 된다면, ‘나에게 그것이 없습니다’라고 그에게 말해야 하고, ‘나에게 그러한 법은 존재하지 않습니다’라고 말해야 합니다.”

‘‘เอวมฺปิ โข เต, สาริปุตฺต, วุจฺจมานา อถ จ ปนิเธกจฺเจ โมฆปุริสา น ปทกฺขิณํ คณฺหนฺตี’’ติ.

“사리뿟따여, 이와 같이 설해질지라도, 이곳의 어떤 어리석은 자들은 (가르침을) 공경하게 받아들이지 않는다.”

‘‘เย เต, ภนฺเต, ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ชีวิกตฺถา น สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา สฐา มายาวิโน เกตพิโน อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารา โภชเน อมตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนนุยุตฺตา สามญฺเญ อนเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย น ติพฺพคารวา พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา กุสีตา หีนวีริยา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ทุปฺปญฺญา เอฬมูคา, เต มยา เอวํ วุจฺจมานา น ปทกฺขิณํ คณฺหนฺติ.

“세존이시여, 믿음 없이 단지 생계를 위해 집에서 나와 유행하는 삶으로 출가한 자들로서, 간사하고, 속이고, 교활하고, 들뜨고, 오만하고, 변덕스럽고, 입이 거칠고, 말이 많고, 감관의 문을 수호하지 않고, 식사에 절제를 모르고, 깨어 있음에 전념하지 않고, 사문의 길에 관심이 없고, 학습(계학)에 지극한 존중심이 없으며, 풍족함을 추구하고, 수행에 나태하며, 장애(니와라나)에 앞장서고, 원림 수행의 책임을 방기하며, 게으르고, 정진하지 않고, 마음 챙김을 놓치고, 알아차림이 없으며, 집중되지 않고, 마음이 산란하며, 지혜가 없고, 어리석은 자들은 제가 이와 같이 말해도 공경하게 받아들이지 않습니다.”

‘‘เย ปน เต, ภนฺเต, กุลปุตฺตา สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา อสฐา อมายาวิโน อเกตพิโน อนุทฺธตา อนุนฺนฬา อจปลา อมุขรา อวิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา โภชเน มตฺตญฺญุโน ชาคริยํ [Pg.175] อนุยุตฺตา สามญฺเญ อเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย ติพฺพคารวา น พาหุลิกา น สาถลิกา โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา อารทฺธวีริยา ปหิตตฺตา อุปฏฺฐิตสฺสติโน สมฺปชานา สมาหิตา เอกคฺคจิตฺตา ปญฺญวนฺโต อเนฬมูคา, เต มยา เอวํ วุจฺจมานา ปทกฺขิณํ คณฺหนฺตีติ.

“그러나 세존이시여, 믿음을 가지고 집에서 나와 유행하는 삶으로 출가한 선남자들이며, 간사하지 않고, 속이지 않고, 교활하지 않고, 들뜨지 않고, 오만하지 않고, 변덕스럽지 않고, 입이 거칠지 않고, 말이 정돈되어 있으며, 감관의 문을 잘 수호하고, 식사에 절제를 알고, 깨어 있음에 전념하고, 사문의 길을 열망하며, 학습에 지극한 존중심을 가지고, 풍족함을 추구하지 않으며, 수행에 게으르지 않고, 장애를 버리며, 원림 수행을 앞세우고, 정진을 시작하고, 자신을 바쳐 수행하며, 마음 챙김이 확립되어 있고, 알아차림이 있으며, 마음이 집중되어 한곳에 머물고, 지혜가 있으며, 어리석지 않은 자들은 제가 이와 같이 말할 때 공경하게 받아들입니다.”

‘‘เย เต, สาริปุตฺต, ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ชีวิกตฺถา น สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา สฐา มายาวิโน เกตพิโน อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารา โภชเน อมตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนนุยุตฺตา สามญฺเญ อนเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย น ติพฺพคารวา พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา กุสีตา หีนวีริยา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ทุปฺปญฺญา เอฬมูคา, ติฏฺฐนฺตุ เต.

“사리뿟따여, 믿음 없이 생계를 위해 출가하여 간사하고, 속이고, 교활하고, 들뜨고, 오만하고, 변덕스럽고, 입이 거칠고, 말이 많고, 감관의 문을 수호하지 않고, 식사에 절제를 모르고, 깨어 있음에 전념하지 않고, 사문의 길에 관심이 없고, 학습에 존중심이 없으며, 풍족함을 추구하고, 게으르며, 장애에 빠져 있고, 원림 수행을 포기하고, 게으르고, 정진하지 않고, 마음 챙김이 없으며, 알아차림이 없고, 집중되지 않으며, 지혜가 없고, 어리석은 자들은 그대로 두어라.”

‘‘เย ปน, เต สาริปุตฺต, กุลปุตฺตา สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา อสฐา อมายาวิโน อเกตพิโน อนุทฺธตา อนุนฺนฬา อจปลา อมุขรา อวิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา โภชเน มตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนุยุตฺตา สามญฺเญ อเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย ติพฺพคารวา น พาหุลิกา น สาถลิกา โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา อารทฺธวีริยา ปหิตตฺตา อุปฏฺฐิตสฺสติโน สมฺปชานา สมาหิตา เอกคฺคจิตฺตา ปญฺญวนฺโต อเนฬมูคา, เต ตฺวํ, สาริปุตฺต, วเทยฺยาสิ. โอวท, สาริปุตฺต, สพฺรหฺมจารี; อนุสาส, สาริปุตฺต, สพฺรหฺมจารี – ‘อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปตฺวา สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาเปสฺสามิ สพฺรหฺมจารี’ติ. เอวญฺหิ เต, สาริปุตฺต, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“그러나 사리뿟따여, 믿음으로 출가하여 간사하지 않고, 속이지 않고, 교활하지 않고, 들뜨지 않고, 오만하지 않고, 변덕스럽지 않고, 입이 거칠지 않고, 말이 정돈되어 있으며, 감관의 문을 잘 수호하고, 식사에 절제를 알고, 깨어 있음에 전념하며, 사문의 길을 소중히 하고, 학습에 지극한 존중심을 가지고, 풍족함을 탐하지 않으며, 게으르지 않고, 장애를 여의고, 원림 수행을 숭상하며, 정진하고, 자신을 바쳐 수행하며, 마음 챙김이 확립되고, 알아차림이 있으며, 집중되고, 마음이 한곳에 모여 있고, 지혜가 있으며, 어리석지 않은 그들에게는 사리뿟따여, 그대가 설해야 한다. 사리뿟따여, 동료 수행자들을 훈계하라. 사리뿟따여, 동료 수행자들을 가르치라. ‘사악한 법에서 벗어나게 하여 바른 법(Saddhamma)에 머물게 하리라’고 생각하며 동료 수행자들을 가르쳐야 한다. 사리뿟따여, 그대는 이와 같이 닦아야 한다.” 일곱 번째 수타가 끝났다.

๘. สีลสุตฺตํ

8. 계경 (Sīlasuttaṃ)

๑๖๘. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ทุสฺสีลสฺส, อาวุโส, สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ [Pg.176] …เป… เผคฺคุปิ… สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

168. 그때 존자 사리뿟따는 비구들에게 이와 같이 말했습니다. “도반들이여, 계를 어겨 계가 무너진 자에게는 바른 삼매(Samma-samādhi)를 위한 의지처(upanisa)가 파괴됩니다. 바른 삼매가 없으면, 바른 삼매가 무너진 자에게는 여실지견(Yathābhūtañāṇadassana)을 위한 의지처가 파괴됩니다. 여실지견이 없으면, 여실지견이 무너진 자에게는 염오와 이탐(Nibbidāvirāga)을 위한 의지처가 파괴됩니다. 염오와 이탐이 없으면, 염오와 이탐이 무너진 자에게는 해탈지견(Vimuttiñāṇadassana)을 위한 의지처가 파괴됩니다. 도반들이여, 마치 나뭇가지와 잎이 병든 나무는 그 껍질도 완성에 이르지 못하고, 겉껍질과 속살과 심재도 완성에 이르지 못하는 것과 같습니다. 이와 같이 도반들이여, 계를 어겨 계가 무너진 자에게는 바른 삼매의 의지처가 파괴되고, 바른 삼매가 없으면 여실지견의 의지처가 파괴되며, 여실지견이 없으면 염오와 이탐의 의지처가 파괴되고, 염오와 이탐이 없으면 해탈지견의 의지처가 파괴됩니다.”

‘‘สีลวโต, อาวุโส, สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข, สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ…เป… เผคฺคุปิ… สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

"도반들이여, 계를 갖추고 계행이 완성된 사람에게는 바른 삼매(정정)를 이루기 위한 토대가 갖추어집니다. 바른 삼매가 있을 때, 바른 삼매가 완성된 사람에게는 있는 그대로 알고 보는 지견(여실지견)을 이루기 위한 토대가 갖추어집니다. 있는 그대로 알고 보는 지견이 있을 때, 있는 그대로 알고 보는 지견이 완성된 사람에게는 염오와 탐욕의 빛바램(이탐)을 이루기 위한 토대가 갖추어집니다. 염오와 탐욕의 빛바램이 있을 때, 염오와 탐욕의 빛바램이 완성된 사람에게는 해탈지견을 이루기 위한 토대가 갖추어집니다. 도반들이여, 예를 들어 나무에 가지와 잎이 무성하면, 그 나무의 겉껍질이 가득 차게 되고, 속껍질과 ... 속살과 심재까지 가득 차게 되는 것과 같습니다. 도반들이여, 이와 마찬가지로 계를 갖추고 계행이 완성된 사람에게는 바른 삼매를 이루기 위한 토대가 갖추어지며, 바른 삼매가 있을 때 바른 삼매가 완성된 사람에게는 있는 그대로 알고 보는 지견을 이루기 위한 토대가 갖추어집니다. 있는 그대로 알고 보는 지견이 있을 때 있는 그대로 알고 보는 지견이 완성된 사람에게는 염오와 탐욕의 빛바램을 이루기 위한 토대가 갖추어지며, 염오와 탐욕의 빛바램이 있을 때 염오와 탐욕의 빛바램이 완성된 사람에게는 해탈지견을 이루기 위한 토대가 갖추어집니다." 여덟 번째 경이 끝났다.

๙. ขิปฺปนิสนฺติสุตฺตํ

9. 속히 파악함 경

๑๖๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

169. 그때 존자 아난다가 존자 사리붓다가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 사리붓다와 함께 반갑게 인사를 나누었다. 서로 기쁘고 잊지 못할 인사를 마친 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 존자 아난다는 존자 사리붓다에게 이렇게 말했다.

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ ขิปฺปนิสนฺติ จ โหติ, กุสเลสุ ธมฺเมสุ สุคฺคหิตคฺคาหี จ, พหุญฺจ คณฺหาติ, คหิตญฺจสฺส นปฺปมุสฺสตี’’ติ? ‘‘อายสฺมา โข อานนฺโท พหุสฺสุโต. ปฏิภาตุ อายสฺมนฺตํเยว อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เตนหาวุโส สาริปุตฺต, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ [Pg.177] กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

"도반 사리붓다여, 어느 정도의 조건을 갖추어야 비구가 유익한 법들에 대해 속히 파악하고, 배운 것을 잘 기억하며, 많이 배우고, 배운 것을 잊어버리지 않게 됩니까?" "존자 아난다는 다문(多聞)이십니다. 존자 아난다께서 직접 설명해 주십시오." "도반 사리붓다여, 그렇다면 잘 들어보십시오. 주의 깊게 마음속에 새기십시오. 내가 말하겠습니다." "그렇게 하겠습니다, 도반이여." 존자 사리붓다는 존자 아난다에게 대답했다. 존자 아난다는 이렇게 말했다.

‘‘อิธาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ อตฺถกุสโล จ โหติ, ธมฺมกุสโล จ, พฺยญฺชนกุสโล จ, นิรุตฺติกุสโล จ, ปุพฺพาปรกุสโล จ. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ ขิปฺปนิสนฺติ จ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สุคฺคหิตคฺคาหี จ, พหุญฺจ คณฺหาติ, คหิตญฺจสฺส นปฺปมุสฺสตี’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส! อพฺภุตํ, อาวุโส!! ยาว สุภาสิตํ จิทํ อายสฺมตา อานนฺเทน. อิเมหิ จ มยํ ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ธาเรม – ‘อายสฺมา อานนฺโท อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล พฺยญฺชนกุสโล นิรุตฺติกุสโล ปุพฺพาปรกุสโล’’’ติ. นวมํ.

"도반 사리붓다여, 여기 비구는 의미(Attha)에 능숙하고, 법(Dhamma)에 능숙하며, 문자(Byañjana)에 능숙하고, 언어(Nirutti)에 능숙하며, 전후 맥락(Pubbāpara)에 능숙합니다. 도반 사리붓다여, 이 정도의 조건을 갖추면 비구는 유익한 법들에 대해 속히 파악하고, 배운 것을 잘 기억하며, 많이 배우고, 배운 것을 잊어버리지 않게 됩니다." "도반이여, 경이롭습니다! 도반이여, 놀랍습니다!! 존자 아난다께서 이 법을 참으로 잘 설하셨습니다. 우리는 존자 아난다께서 다음의 다섯 가지 법을 갖추셨다고 생각합니다. 존자 아난다는 의미에 능숙하고, 법에 능숙하며, 문자에 능숙하고, 언어에 능숙하며, 전후 맥락에 능숙하십니다." 아홉 번째 경이 끝났다.

๑๐. ภทฺทชิสุตฺตํ

10. 밧다지 경

๑๗๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา ภทฺทชิ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ภทฺทชึ อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส ภทฺทชิ, ทสฺสนานํ อคฺคํ, กึ สวนานํ อคฺคํ, กึ สุขานํ อคฺคํ, กึ สญฺญานํ อคฺคํ, กึ ภวานํ อคฺค’’นฺติ?

170. 한때 존자 아난다는 꼬삼비의 고시따 원림에 머물고 있었다. 그때 존자 밧다지가 존자 아난다가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 아난다와 함께 반갑게 인사를 나누었다. 서로 기쁘고 잊지 못할 인사를 마친 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 존자 밧다지에게 존자 아난다는 이렇게 물었다. "도반 밧다지여, 보는 것들 중에서 무엇이 으뜸입니까? 듣는 것들 중에서 무엇이 으뜸입니까? 즐거움 중에서 무엇이 으뜸입니까? 인식 중에서 무엇이 으뜸입니까? 존재 중에서 무엇이 으뜸입니까?"

‘‘อตฺถาวุโส, พฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี, โย ตํ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, อิทํ ทสฺสนานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, อาภสฺสรา นาม เทวา สุเขน อภิสนฺนา ปริสนฺนา. เต กทาจิ กรหจิ อุทานํ อุทาเนนฺติ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’นฺติ! โย ตํ สทฺทํ สุณาติ, อิทํ สวนานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, สุภกิณฺหา นาม เทวา. เต สนฺตํเยว ตุสิตา สุขํ ปฏิเวเทนฺติ, อิทํ สุขานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, อากิญฺจญฺญายตนูปคา เทวา, อิทํ สญฺญานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคา เทวา, อิทํ ภวานํ อคฺค’’นฺติ. ‘‘สเมติ โข อิทํ อายสฺมโต ภทฺทชิสฺส, ยทิทํ พหุนา ชเนนา’’ติ?

"도반 아난다여, (다른 이를) 압도하고 압도당하지 않으며, 오직 모든 것을 보고 마음대로 부리는 범천(Brahmā)이 있습니다. 그 범천을 보는 것이 보는 것들 중에서 으뜸입니다. 도반 아난다여, 아밧사라(광음천)라고 불리는 신들이 있는데 그들은 즐거움에 젖어 있습니다. 그들은 때때로 '오, 즐겁구나! 오, 즐겁구나!'라고 감흥어린 말을 내뱉습니다. 그 소리를 듣는 것이 듣는 것들 중에서 으뜸입니다. 도반 아난다여, 수바낀하(변정천)라고 불리는 신들이 있습니다. 그들은 평온한 즐거움에 만족하며 누립니다. 이것이 즐거움 중에서 으뜸입니다. 도반 아난다여, 무소유처에 도달한 신들이 있습니다. 이 신들의 인식이 인식 중에서 으뜸입니다. 도반 아난다여, 비상비비상처에 도달한 신들이 있습니다. 이 신들의 존재가 존재들 중에서 으뜸입니다." "존자 밧다지의 그 대답은 많은 사람들(범부들)의 생각과 일치하는군요."

‘‘อายสฺมา [Pg.178] โข, อานนฺโท, พหุสฺสุโต. ปฏิภาตุ อายสฺมนฺตํเยว อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เตนหาวุโส ภทฺทชิ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา ภทฺทชิ อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

"존자 아난다는 다문(多聞)이십니다. 존자 아난다께서 직접 설명해 주십시오." "도반 밧다지여, 그렇다면 잘 들어보십시오. 주의 깊게 마음속에 새기십시오. 내가 말하겠습니다." "그렇게 하겠습니다, 도반이여." 존자 밧다시는 존자 아난다에게 대답했다. 존자 아난다는 이렇게 말했다.

‘‘ยถา ปสฺสโต โข, อาวุโส, อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ ทสฺสนานํ อคฺคํ. ยถา สุณโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ สวนานํ อคฺคํ. ยถา สุขิตสฺส อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ สุขานํ อคฺคํ. ยถา สญฺญิสฺส อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ สญฺญานํ อคฺคํ. ยถา ภูตสฺส อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ ภวานํ อคฺค’’นฺติ. ทสมํ.

"도반이여, 무엇인가를 볼 때 지체 없이 번뇌가 다하게 된다면, 그것이 보는 것들 중에서 으뜸입니다. 무엇인가를 들을 때 지체 없이 번뇌가 다하게 된다면, 그것이 듣는 것들 중에서 으뜸입니다. 어떤 즐거움이 있을 때 지체 없이 번뇌가 다하게 된다면, 그것이 즐거움 중에서 으뜸입니다. 어떤 인식이 있을 때 지체 없이 번뇌가 다하게 된다면, 그것이 인식 중에서 으뜸입니다. 어떤 상태(존재)에 있을 때 지체 없이 번뇌가 다하게 된다면, 그것이 존재들 중에서 으뜸입니다." 열 번째 경이 끝났다.

อาฆาตวคฺโค ทุติโย.

두 번째 원한의 장이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ทฺเว อาฆาตวินยา, สากจฺฉา สาชีวโต ปญฺหํ;

ปุจฺฉา นิโรโธ โจทนา, สีลํ นิสนฺติ ภทฺทชีติ.

두 가지 원한의 제거 경, 대화 경, 같이 삶 경, 질문 경, 문답 경, 니로다 경, 질책 경, 계 경, 파악 경, 밧다지 경이다.

(๑๘) ๓. อุปาสกวคฺโค

(18) 3. 우바새 품

๑. สารชฺชสุตฺตํ

1. 두려움 경

๑๗๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

171. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧띠의 제따 숲 아나따삔디까 원림에 머물고 계셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 "비구들이여"라고 부르셨다. "세존이시여"라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ.

"비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 우바새는 두려움에 빠지게 된다. 무엇이 다섯인가? 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지며, 감각적 욕망에 대해 그릇된 행위를 하고, 거짓말을 하며, 취하게 하는 술과 약물에 빠져 방일함의 원인이 되는 것을 마시는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 우바새는 두려움에 빠지게 된다."

‘‘ปญฺจหิ[Pg.179], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท โหตี’’ติ. ปฐมํ.

"비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 두려움이 없다. 무엇이 다섯인가? 살생을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하며, 사음을 멀리하고, 거짓말을 멀리하며, 중독과 방일의 원인인 술과 음료를 멀리하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 두려움이 없다." 이것이 첫 번째 경이다.

๒. วิสารทสุตฺตํ

2. 두려움 없음 경 (비사라다 경)

๑๗๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อวิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อวิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ.

172. "비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 두려움을 느끼며 집에서 살아간다. 무엇이 다섯인가? 살생을 일삼고... (중략) ...중독과 방일의 원인인 술과 음료를 마시는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 두려움을 느끼며 집에서 살아간다."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท อคารํ อชฺฌาวสตี’’ติ. ทุติยํ.

"비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 두려움 없이 집에서 살아간다. 무엇이 다섯인가? 살생을 멀리하고... (중략) ...중독과 방일의 원인인 술과 음료를 멀리하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 두려움 없이 집에서 살아간다." 이것이 두 번째 경이다.

๓. นิรยสุตฺตํ

3. 지옥 경 (니라야 경)

๑๗๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

173. "비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 무엇이 다섯인가? 살생을 일삼고... (중략) ...중독과 방일의 원인인 술과 음료를 마시는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ตติยํ.

"비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 무엇이 다섯인가? 살생을 멀리하고... (중략) ...중독과 방일의 원인인 술과 음료를 멀리하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다." 이것이 세 번째 경이다.

๔. เวรสุตฺตํ

4. 원한 경 (웨라 경)

๑๗๔. อถ [Pg.180] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

174. 그때 급고독 장자가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽 곁에 앉았다. 한쪽 곁에 앉은 급고독 장자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ปญฺจ, คหปติ, ภยานิ เวรานิ อปฺปหาย ‘ทุสฺสีโล’ อิติ วุจฺจติ, นิรยญฺจ อุปปชฺชติ. กตมานิ ปญฺจ? ปาณาติปาตํ, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจารํ, มุสาวาทํ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ – อิมานิ โข, คหปติ, ปญฺจ ภยานิ เวรานิ อปฺปหาย ‘ทุสฺสีโล’ อิติ วุจฺจติ, นิรยญฺจ อุปปชฺชติ.

"장자여, 다섯 가지 두려움과 원한을 버리지 못하면 '계행이 없는 자'라고 불리며 지옥에 떨어진다. 무엇이 다섯인가? 살생, 주지 않은 것을 가지는 것, 사음, 거짓말, 중독과 방일의 원인인 술과 음료를 마시는 것이다. 장자여, 이러한 다섯 가지 두려움과 원한을 버리지 못하면 '계행이 없는 자'라고 불리며 지옥에 떨어진다."

‘‘ปญฺจ, คหปติ, ภยานิ เวรานิ ปหาย ‘สีลวา’ อิติ วุจฺจติ, สุคติญฺจ อุปปชฺชติ. กตมานิ ปญฺจ? ปาณาติปาตํ, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจารํ, มุสาวาทํ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ – อิมานิ โข, คหปติ, ปญฺจ ภยานิ เวรานิ ปหาย ‘สีลวา’ อิติ วุจฺจติ, สุคติญฺจ อุปปชฺชติ.

"장자여, 다섯 가지 두려움과 원한을 버리면 '계행이 있는 자'라고 불리며 선처에 태어난다. 무엇이 다섯인가? 살생, 주지 않은 것을 가지는 것, 사음, 거짓말, 중독과 방일의 원인인 술과 음료를 마시는 것이다. 장자여, 이러한 다섯 가지 두려움과 원한을 버리면 '계행이 있는 자'라고 불리며 선처에 태어난다."

‘‘ยํ, คหปติ, ปาณาติปาตี ปาณาติปาตปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น สมฺปรายิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

"장자여, 살생을 일삼는 자는 살생을 원인으로 현세에서의 두려움과 원한을 일으키고, 내세에서의 두려움과 원한을 일으키며, 마음의 고통과 근심을 겪게 된다. 그러나 살생을 멀리하는 자는 현세에서의 두려움과 원한을 일으키지 않고, 내세에서의 두려움과 원한을 일으키지 않으며, 마음의 고통과 근심을 겪지 않는다. 살생을 멀리하는 자에게는 이와 같이 그 두려움과 원한이 가라앉게 된다."

‘‘ยํ, คหปติ, อทินฺนาทายี…เป….

"장자여, 주지 않은 것을 가지는 자는... (중략) ..."

‘‘ยํ, คหปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี…เป….

"장자여, 사음을 일삼는 자는... (중략) ..."

‘‘ยํ, คหปติ, มุสาวาที…เป….

"장자여, 거짓말을 일삼는 자는... (중략) ..."

‘‘ยํ, คหปติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น สมฺปรายิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหตี’’ติ.

"장자여, 중독과 방일의 원인인 술과 음료를 마시는 자는 술과 음료를 마시는 것을 원인으로 현세에서의 두려움과 원한을 일으키고, 내세에서의 두려움과 원한을 일으키며, 마음의 고통과 근심을 겪게 된다. 그러나 술과 음료를 멀리하는 자는 현세에서의 두려움과 원한을 일으키지 않고, 내세에서의 두려움과 원한을 일으키지 않으며, 마음의 고통과 근심을 겪지 않는다. 술과 음료를 멀리하는 자에게는 이와 같이 그 두려움과 원한이 가라앉게 된다."

‘‘โย [Pg.181] ปาณมติปาเตติ, มุสาวาทญฺจ ภาสติ;

โลเก อทินฺนํ อาทิยติ, ปรทารญฺจ คจฺฉติ;

สุราเมรยปานญฺจ, โย นโร อนุยุญฺชติ.

세상에서 생명을 죽이고, 거짓말을 하며, 주지 않은 것을 가지고, 남의 아내를 범하며, 술 마시는 것을 일삼는 사람은,

‘‘อปฺปหาย ปญฺจ เวรานิ, ทุสฺสีโล อิติ วุจฺจติ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชติ.

다섯 가지 원한을 버리지 못했으므로 '계행이 없는 자'라 불린다. 어리석은 그 사람은 몸이 무너진 뒤에 지옥에 떨어진다.

‘‘โย ปาณํ นาติปาเตติ, มุสาวาทํ น ภาสติ;

โลเก อทินฺนํ นาทิยติ, ปรทารํ น คจฺฉติ;

สุราเมรยปานญฺจ, โย นโร นานุยุญฺชติ.

세상에서 생명을 죽이지 않고, 거짓말을 하지 않으며, 주지 않은 것을 가지지 않고, 남의 아내를 범하지 않으며, 술 마시는 것을 일삼지 않는 사람은,

‘‘ปหาย ปญฺจ เวรานิ, สีลวา อิติ วุจฺจติ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สุคตึ โสปปชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ;

다섯 가지 원한을 버렸으므로 '계행이 있는 자'라 불린다. 지혜로운 그 사람은 몸이 무너진 뒤에 선처에 태어난다. 이것이 네 번째 경이다.

๕. จณฺฑาลสุตฺตํ

5. 짠달라 경 (재가신자의 천민 경)

๑๗๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกจณฺฑาโล จ โหติ อุปาสกมลญฺจ อุปาสกปติกุฏฺโฐ จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ โหติ; ทุสฺสีโล โหติ; โกตูหลมงฺคลิโก โหติ, มงฺคลํ ปจฺเจติ โน กมฺมํ; อิโต จ พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ คเวสติ; ตตฺถ จ ปุพฺพการํ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกจณฺฑาโล จ โหติ อุปาสกมลญฺจ อุปาสกปติกุฏฺโฐ จ.

175. "비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 재가신자 중의 짠달라(천민)이고, 재가신자의 때이며, 저열한 재가신자이다. 무엇이 다섯인가? 믿음이 없고, 계행이 없으며, 미신적인 길조를 믿어 업을 믿지 않고 길조를 믿으며, 이 가르침 밖에서 복전을 구하고 그곳에서 먼저 공덕을 짓는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 재가신자 중의 짠달라이고, 재가신자의 때이며, 저열한 재가신자이다."

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกรตนญฺจ โหติ อุปาสกปทุมญฺจ อุปาสกปุณฺฑรีกญฺจ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ โหติ; สีลวา โหติ; อโกตูหลมงฺคลิโก โหติ, กมฺมํ ปจฺเจติ โน มงฺคลํ; น อิโต พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ คเวสติ; อิธ จ ปุพฺพการํ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกรตนญฺจ โหติ อุปาสกปทุมญฺจ อุปาสกปุณฺฑรีกญฺจา’’ติ. ปญฺจมํ.

"비구들이여, 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 재가신자 중의 보석이고, 재가신자 중의 홍련화이며, 재가신자 중의 백련화이다. 무엇이 다섯인가? 믿음이 있고, 계행이 있으며, 미신적인 길조를 믿지 않아 길조를 믿지 않고 업을 믿으며, 이 가르침 밖에서 복전을 구하지 않고 이곳에서 먼저 공덕을 짓는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 구족한 재가신자는 재가신자 중의 보석이고, 재가신자 중의 홍련화이며, 재가신자 중의 백련화이다." 이것이 다섯 번째 경이다.

๖. ปีติสุตฺตํ

6. 희열 경 (피티 경)

๑๗๖. อถ [Pg.182] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ปญฺจมตฺเตหิ อุปาสกสเตหิ ปริวุโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

176. 그때 아나타삔디까 장자가 오백 명 가량의 재가 신도들에게 둘러싸여 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 아나타삔디까 장자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ตุมฺเห โข, คหปติ, ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. น โข, คหปติ, ตาวตเกเนว ตุฏฺฐิ กรณียา – ‘มยํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรนา’ติ. ตสฺมาติห, คหปติ, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กินฺติ มยํ กาเลน กาลํ ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยามา’ติ! เอวญฺหิ โว, คหปติ, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

"장자여, 그대들은 가사, 공양물, 거처, 병자를 위한 약품과 필수품으로 비구 승가를 봉양하고 있다. 그러나 장자여, ‘우리는 가사, 공양물, 거처, 병자를 위한 약품과 필수품으로 비구 승가를 봉양하고 있다’라고 해서 단지 그것만으로 만족해서는 안 된다. 그러므로 장자여, 여기 이와 같이 공부해야 한다. ‘어떻게 하면 우리가 때때로 (장애로부터) 멀어짐에서 생기는 기쁨을 구족하여 머물 것인가?’라고. 장자여, 참으로 이와 같이 공부해야 한다."

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ตุมฺเห โข, คหปติ, ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. น โข, คหปติ, ตาวตเกเนว ตุฏฺฐิ กรณียา – มยํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรนาติ. ตสฺมาติห, คหปติ, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – กินฺติ มยํ กาเลน กาลํ ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยามาติ! เอวญฺหิ โว, คหปติ, สิกฺขิตพฺพ’นฺติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺจสฺส ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิมานิสฺส ปญฺจ ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺตี’’ติ.

이와 같이 말씀하시자 존자 사리뿟따가 세존께 이와 같이 여쭈었다. "경이롭습니다, 세존이시여! 놀랍습니다, 세존이시여! 세존께서는 ‘장자여, 그대들은 가사, 공양물, 거처, 병자를 위한 약품과 필수품으로 비구 승가를 봉양하고 있다. 그러나 장자여, 단지 그것만으로 만족해서는 안 된다... 어떻게 하면 우리가 때때로 멀어짐에서 생기는 기쁨을 구족하여 머물 것인가라고 이와 같이 공부해야 한다’라고 참으로 잘 말씀하셨습니다. 세존이시여, 성스러운 제자가 멀어짐에서 생기는 기쁨을 구족하여 머무는 때에, 그에게는 그 시간에 다섯 가지 상태가 생기지 않습니다. 감각적 욕망과 관련된 고통이나 불만족이 그 시간에는 그에게 생기지 않습니다. 감각적 욕망과 관련된 즐거움이나 기쁨도 그 시간에는 그에게 생기지 않습니다. 해로운 법과 관련된 고통이나 불만족도 그 시간에는 그에게 생기지 않습니다. 해로운 법과 관련된 즐거움이나 기쁨도 그 시간에는 그에게 생기지 않습니다. 유익한 법과 관련된 고통이나 불만족도 그 시간에는 그에게 생기지 않습니다. 세존이시여, 성스러운 제자가 멀어짐에서 생기는 기쁨을 구족하여 머무는 때에, 그에게는 이 다섯 가지 상태가 생기지 않습니다."

‘‘สาธุ [Pg.183] สาธุ, สาริปุตฺต! ยสฺมึ, สาริปุตฺต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺจสฺส ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยสฺมึ, สาริปุตฺต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิมานิสฺส ปญฺจ ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

"장하구나, 장하구나, 사리뿟따여! 사리뿟따여, 성스러운 제자가 멀어짐에서 생기는 기쁨을 구족하여 머무는 때에, 그에게는 그 시간에 다섯 가지 상태가 생기지 않는다. 감각적 욕망과 관련된 고통이나 불만족이 그 시간에 그에게 생기지 않는다. 감각적 욕망과 관련된 즐거움이나 기쁨도 그 시간에 그에게 생기지 않는다. 해로운 법과 관련된 고통이나 불만족도 그 시간에 그에게 생기지 않는다. 해로운 법과 관련된 즐거움이나 기쁨도 그 시간에 그에게 생기지 않는다. 유익한 법과 관련된 고통이나 불만족도 그 시간에 그에게 생기지 않는다. 사리뿟따여, 성스러운 제자가 멀어짐에서 생기는 기쁨을 구족하여 머무는 때에, 그에게는 이 다섯 가지 상태가 그 시간에 생기지 않는다." (여섯 번째 경이 끝났다.)

๗. วณิชฺชาสุตฺตํ

7. 상업의 경 (Vaṇijjā-sutta)

๑๗๗. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา. กตมา ปญฺจ? สตฺถวณิชฺชา, สตฺตวณิชฺชา, มํสวณิชฺชา, มชฺชวณิชฺชา, วิสวณิชฺชา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา’’ติ. สตฺตมํ.

177. "비구들이여, 재가 신도가 해서는 안 되는 다섯 가지 상업이 있다. 무엇이 다섯인가? 무기 거래, 사람 거래, 고기 거래, 술 거래, 독약 거래이다. 비구들이여, 참으로 이러한 다섯 가지 상업은 재가 신도가 해서는 안 된다." (일곱 번째 경이 끝났다.)

๘. ราชาสุตฺตํ

8. 왕의 경 (Rājā-sutta)

๑๗๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา ปาณาติปาตา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา ปาณาติปาตา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ, ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ชีวิตา โวโรเปสีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา ปาณาติปาตเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ [Pg.184] วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

178. "비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 그대들은 어떤 사람이 살생을 버리고 살생에서 멀어졌는데, 왕들이 그를 붙잡아 살생에서 멀어졌다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 그들 마음대로 처벌하는 것을 보았거나 들은 적이 있는가?" "없습니다, 세존이시여." "장하다, 비구들이여! 나 역시 어떤 사람이 살생을 버리고 살생에서 멀어졌는데, 왕들이 그를 붙잡아 살생에서 멀어졌다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 그들 마음대로 처벌하는 것을 보거나 들은 적이 없다. 하지만 사람들은 참으로 그의 악행을 그대로 알린다. ‘이 사람이 여자나 남자의 생명을 빼앗았다’라고. 그러면 왕들이 그를 붙잡아 살생을 했다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 그들 마음대로 처벌한다. 그대들은 이와 같은 일을 보았거나 들은 적이 있는가?" "세존이시여, 보기도 했고 듣기도 했으며 앞으로도 듣게 될 것입니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา อทินฺนาทานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา อทินฺนาทานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส คามา วา อรญฺญา วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา อทินฺนาทานเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

"비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 그대들은 어떤 사람이 주지 않은 것을 가지는 일을 버리고 주지 않은 것을 가지는 일에서 멀어졌는데, 왕들이 그를 붙잡아 주지 않은 것을 가지는 일에서 멀어졌다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 그들 마음대로 처벌하는 것을 보았거나 들은 적이 있는가?" "없습니다, 세존이시여." "장하다, 비구들이여! 나 역시 어떤 사람이 주지 않은 것을 가지는 일을 버리고 주지 않은 것을 가지는 일에서 멀어졌는데, 왕들이 그를 붙잡아 주지 않은 것을 가지는 일에서 멀어졌다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 그들 마음대로 처벌하는 것을 보거나 들은 적이 없다. 하지만 사람들은 참으로 그의 악행을 그대로 알린다. ‘이 사람이 마을이나 숲에서 주지 않은 것을 도둑질하여 가졌다’라고. 그러면 왕들이 그를 붙잡아 도둑질했다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 그들 마음대로 처벌한다. 그대들은 이와 같은 일을 보았거나 들은 적이 있는가?" "세존이시여, 보기도 했고 듣기도 했으며 앞으로도 듣게 될 것입니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส ปริตฺถีสุ ปรกุมารีสุ จาริตฺตํ อาปชฺชีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา กาเมสุมิจฺฉาจารเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

“비구들이여, 그대들은 어떻게 생각하는가? 그대들이 ‘이 사람은 그릇된 음행을 버리고 그릇된 음행을 멀리한다’라고 할 때, 왕들이 그를 붙잡아 그릇된 음행을 멀리한다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 마음대로 처분하는 것을 보거나 들은 적이 있는가?” “없습니다, 세존이시여.” “장하다, 비구들이여! 나 역시 ‘이 사람은 그릇된 음행을 버리고 그릇된 음행을 멀리한다’라고 할 때, 왕들이 그를 붙잡아 그릇된 음행을 멀리한다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 마음대로 처분하는 것을 본 적도 없고 들은 적도 없다. 다만 사람들은 그의 악행에 대해 ‘이 사람은 다른 부녀자들이나 처녀들에게 음행을 저질렀다’라고 알린다. 그러면 왕들은 그를 붙잡아 그릇된 음행을 저질렀다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 마음대로 처분한다. 그대들은 이와 같은 것을 보거나 들은 적이 있는가?” “세존이시여, 저희는 보기도 하였고 듣기도 하였으며 앞으로도 듣게 될 것입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา [Pg.185] มุสาวาทา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา มุสาวาทา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มุสาวาเทน อตฺถํ ปภญฺชีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา มุสาวาทเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

“비구들이여, 그대들은 어떻게 생각하는가? 그대들이 ‘이 사람은 거짓말을 버리고 거짓말을 멀리한다’라고 할 때, 왕들이 그를 붙잡아 거짓말을 멀리한다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 마음대로 처분하는 것을 보거나 들은 적이 있는가?” “없습니다, 세존이시여.” “장하다, 비구들이여! 나 역시 ‘이 사람은 거짓말을 버리고 거짓말을 멀리한다’라고 할 때, 왕들이 그를 붙잡아 거짓말을 멀리한다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 마음대로 처분하는 것을 본 적도 없고 들은 적도 없다. 다만 사람들은 그의 악행에 대해 ‘이 사람은 거짓말로 장자나 장자의 아들의 이익을 해쳤다’라고 알린다. 그러면 왕들은 그를 붙잡아 거짓말을 했다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 마음대로 처분한다. 그대들은 이와 같은 것을 보거나 들은 적이 있는가?” “세존이시여, 저희는 보기도 하였고 듣기도 하였으며 앞으로도 듣게 될 것입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ชีวิตา โวโรเปสิ ; อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต คามา วา อรญฺญา วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ ; อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต ปริตฺถีสุ ปรกุมารีสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิ ; อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มุสาวาเทน อตฺถํ ปภญฺชีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 그대들은 어떻게 생각하는가? 그대들이 ‘이 사람은 취하게 하고 방일하게 하는 술과 음료를 버리고 술과 음료를 멀리한다’라고 할 때, 왕들이 그를 붙잡아 술과 음료를 멀리한다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 마음대로 처분하는 것을 보거나 들은 적이 있는가?” “없습니다, 세존이시여.” “장하다, 비구들이여! 나 역시 ‘이 사람은 술과 음료를 버리고 술과 음료를 멀리한다’라고 할 때, 왕들이 그를 붙잡아 술과 음료를 멀리한다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 마음대로 처분하는 것을 본 적도 없고 들은 적도 없다. 다만 사람들은 그의 악행에 대해 ‘이 사람은 술과 음료에 빠져 여인이나 남자의 목숨을 빼앗았다. 이 사람은 술과 음료에 빠져 마을이나 숲에서 주지 않은 남의 물건을 훔쳤다. 이 사람은 술과 음료에 빠져 다른 부녀자들이나 처녀들에게 음행을 저질렀다. 이 사람은 술과 음료에 빠져 거짓말로 장자나 장자의 아들의 이익을 해쳤다’라고 알린다. 그러면 왕들은 그를 붙잡아 술과 음료를 마셨다는 이유로 죽이거나, 결박하거나, 추방하거나, 혹은 마음대로 처분한다. 그대들은 이와 같은 것을 보거나 들은 적이 있는가?” “세존이시여, 저희는 보기도 하였고 듣기도 하였으며 앞으로도 듣게 될 것입니다.” 여덟 번째 경이 끝났다.

๙. คิหิสุตฺตํ

9. 재가자 경(기히 숫타)

๑๗๙. อถ [Pg.186] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ปญฺจมตฺเตหิ อุปาสกสเตหิ ปริวุโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ กญฺจิ, สาริปุตฺต, ชาเนยฺยาถ คิหึ โอทาตวสนํ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺตํ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภึ อกิจฺฉลาภึ อกสิรลาภึ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

179. 그때 아나타삔디카 장자가 오백 명의 우바새들에게 둘러싸여 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 그때 세존께서 존자 사리뿟따에게 말씀하셨다. “사리뿟따여, 만약 어떤 흰 옷을 입은 재가자가 다섯 가지 학습계율에 대해 행위가 단속되어 있고, 증상심(더 높은 마음)에 의한 네 가지 현세의 행복한 머묾을 원할 때 얻고 어려움 없이 얻고 힘들지 않게 얻는다는 것을 안다면, 그는 원할 때 스스로 자신에 대해 다음과 같이 선언할 수 있다. ‘나는 지옥이 소멸되었고, 축생의 모태가 소멸되었고, 아귀계가 소멸되었으며, 괴로운 곳, 나쁜 곳, 타락한 곳이 소멸되었다. 나는 예류자(흐름에 든 자)로서 다시는 타락할 운명이 아니며, 깨달음으로 나아가는 것이 결정된 자이다.’”

‘‘กตเมสุ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺโต โหติ? อิธ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมสุ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺโต โหติ.

“어떤 다섯 가지 학습계율에 대해 행위가 단속되는가? 사리뿟따여, 여기 성스러운 제자는 살아있는 생명을 죽이는 것을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하며, 그릇된 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하며, 취하게 하고 방일하게 하는 술과 음료를 멀리한다. 이 다섯 가지 학습계율에 대해 행위가 단속되는 것이다.”

‘‘กตเมสํ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี? อิธ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อยมสฺส ปฐโม อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย.

“어떤 증상심에 의한 네 가지 현세의 행복한 머묾을 원할 때 얻고 어려움 없이 얻고 힘들지 않게 얻는가? 사리뿟따여, 여기 성스러운 제자는 부처님에 대한 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘다. ‘이러저러한 이유로 그분 세존께서는 아라한이시며, 정등각자이시며, 명행족이시며, 선서이시며, 세간해이시며, 무상조어장부이시며, 천인사이시며, 불이시며, 세존이시다’라고 믿는다. 이것이 청정하지 못한 마음을 청정하게 하고, 깨끗하지 못한 마음을 깨끗하게 하기 위해 얻어진, 그 성스러운 제자의 첫 번째 증상심에 의한 현세의 행복한 머묾이다.”

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. อยมสฺส ทุติโย อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย.

“사리뿟따여, 또한 성스러운 제자는 법에 대하여 무너짐 없는 청정함을 구족합니다. ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌고, 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 만하고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 저마다 스스로 알 수 있는 것이다’라고 믿는 것입니다. 이것이 성스러운 제자가 아직 청정하지 못한 마음을 청정하게 하고, 깨끗하지 못한 마음을 깨끗하게 하기 위하여, 최상의 마음에 의지하여 지금 여기에서 행복하게 머무는 두 번째의 상태를 얻은 것입니다.”

‘‘ปุน [Pg.187] จปรํ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. อยมสฺส ตติโย อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย.

“사리뿟따여, 또한 성스러운 제자는 승가에 대하여 무너짐 없는 청정함을 구족합니다. ‘세존의 제자 사가들은 잘 행하고, 세존의 제자 사가들은 바르게 행하며, 세존의 제자 사가들은 참되게 행하고, 세존의 제자 사가들은 합당하게 행하니, 곧 네 쌍의 성자들과 여덟 단계의 성자들이 이분들이 바로 세존의 제자 사가들입니다. 이분들은 공양받을 만하고, 환대받을 만하며, 보시받을 만하고, 합장받을 만하며, 세상의 위없는 복밭입니다’라고 믿는 것입니다. 이것이 성스러운 제자가 아직 청정하지 못한 마음을 청정하게 하고, 깨끗하지 못한 마음을 깨끗하게 하기 위하여, 최상의 마음에 의지하여 지금 여기에서 행복하게 머무는 세 번째의 상태를 얻은 것입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อยมสฺส จตุตฺโถ อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย. อิเมสํ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี.

“사리뿟따여, 또한 성스러운 제자는 성자들이 기뻐하는 계율을 구족합니다. 이 계율은 깨어지지 않았고, 뚫리지 않았고, 얼룩지지 않았고, 이지러지지 않았으며, 속박에서 벗어나 자유롭고, 지혜로운 이들이 찬탄하며, 갈애와 견해에 의해 더럽혀지지 않았고, 삼매로 인도하는 것입니다. 이것이 성스러운 제자가 아직 청정하지 못한 마음을 청정하게 하고, 깨끗하지 못한 마음을 깨끗하게 하기 위하여, 최상의 마음에 의지하여 지금 여기에서 행복하게 머무는 네 번째의 상태를 얻은 것입니다. 그는 이러한 최상의 마음에 의지하여 지금 여기에서 행복하게 머무는 네 가지 상태를 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻으며, 힘들이지 않고 얻습니다.”

‘‘ยํ กญฺจิ, สาริปุตฺต, ชาเนยฺยาถ คิหึ โอทาตวสนํ – อิเมสุ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺตํ, อิเมสญฺจ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภึ อกิจฺฉลาภึ อกสิรลาภึ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

“사리뿟따여, 흰 옷을 입은 재가자로서 이 다섯 가지 학습계목을 잘 지키고, 최상의 마음에 의지하여 지금 여기에서 행복하게 머무는 이 네 가지 상태를 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻으며, 힘들이지 않고 얻는 이가 있다면, 그는 원할 경우 스스로 자신에 대해 이렇게 선언할 수 있습니다. ‘나에게 지옥은 다했고, 축생의 모태도 다했으며, 아귀계도 다했고, 비참한 곳, 불행한 곳, 파멸의 처소도 다했다. 나는 수다원으로서 다시는 파멸에 떨어지지 않는 법을 가졌으며, 해탈이 확정되었고 정등각으로 나아가는 자이다’라고 말입니다.”

‘‘นิรเยสุ ภยํ ทิสฺวา, ปาปานิ ปริวชฺชเย;

อริยธมฺมํ สมาทาย, ปณฺฑิโต ปริวชฺชเย.

지혜로운 자는 지옥의 두려움을 보고 악행을 멀리해야 하며, 성스러운 법(오계)을 수지하여 악을 멀리해야 한다.

‘‘น หึเส ปาณภูตานิ, วิชฺชมาเน ปรกฺกเม;

มุสา จ น ภเณ ชานํ, อทินฺนํ น ปรามเส.

노력함이 있는 동안에는 살아있는 생명을 해치지 말아야 하며, 알면서 거짓말을 하지 말아야 하고, 주지 않은 것을 가지지 말아야 한다.

‘‘เสหิ ทาเรหิ สนฺตุฏฺโฐ, ปรทารญฺจ อารเม ;

เมรยํ วารุณึ ชนฺตุ, น ปิเว จิตฺตโมหนึ.

자기 아내로 만족하고 남의 아내를 멀리해야 하며, 사람의 마음을 미혹하게 하는 술을 마시지 말아야 한다.

‘‘อนุสฺสเรยฺย [Pg.188] สมฺพุทฺธํ, ธมฺมญฺจานุวิตกฺกเย;

อพฺยาปชฺชํ หิตํ จิตฺตํ, เทวโลกาย ภาวเย.

정등각자를 거듭 생각하고 법을 거듭 사유해야 하며, 해로움이 없고 이익이 되는 자애의 마음을 범천의 세상(태어남)을 위해 닦아야 한다.

‘‘อุปฏฺฐิเต เทยฺยธมฺเม, ปุญฺญตฺถสฺส ชิคีสโต ;

สนฺเตสุ ปฐมํ ทินฺนา, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

보시할 물건이 생겼을 때, 공덕을 바라고 구하는 이가 성자들에게 먼저 올린 보시는 큰 결실이 있다.

‘‘สนฺโต หเว ปวกฺขามิ, สาริปุตฺต สุโณหิ เม;

อิติ กณฺหาสุ เสตาสุ, โรหิณีสุ หรีสุ วา.

사리뿟따여, 내가 참으로 성자들에 대해 설하리니 나의 말을 잘 들어라. 검은 소, 흰 소, 붉은 소, 푸른 소, 누런 소, 얼룩 소,

‘‘กมฺมาสาสุ สรูปาสุ, โคสุ ปาเรวตาสุ วา;

ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ ปุงฺคโว.

“얼룩무늬 소나 단색 소, 혹은 비둘기색 소 등, 그 어떤 소들 중에서라도 잘 길들여진 대장 황소가 태어나면,”

‘‘โธรยฺโห พลสมฺปนฺโน, กลฺยาณชวนิกฺกโม;

ตเมว ภาเร ยุญฺชนฺติ, นาสฺส วณฺณํ ปริกฺขเร.

그 소가 짐을 잘 끌고 힘이 넘치며 걸음걸이가 빠르고 훌륭할 때, 사람들은 그 소를 짐 끄는 일에 부릴 뿐 그 소의 겉모습(색깔)을 따지지 않는다.

‘‘เอวเมวํ มนุสฺเสสุ, ยสฺมึ กิสฺมิญฺจิ ชาติเย;

ขตฺติเย พฺราหฺมเณ เวสฺเส, สุทฺเท จณฺฑาลปุกฺกุเส.

이와 마찬가지로 사람들 사이에서도 왕족, 바라문, 상인, 수드라, 천민, 청소부 등 그 어떤 가문에서 태어났을지라도,

‘‘ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ สุพฺพโต;

ธมฺมฏฺโฐ สีลสมฺปนฺโน, สจฺจวาที หิรีมโน.

그들 가운데서 길들여지고 행실이 훌륭하며, 법에 머물고 계율을 구족하며, 진실을 말하고 부끄러움을 아는 자가 있다면,

‘‘ปหีนชาติมรโณ, พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี;

ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว.

그는 태어남과 죽음을 물리쳤고 범행을 완성했으며, 무거운 짐을 내려놓고 번뇌에서 벗어났으며, 해야 할 일을 다 마쳐 번뇌가 없다.

‘‘ปารคู สพฺพธมฺมานํ, อนุปาทาย นิพฺพุโต;

ตสฺมิญฺจ วิรเช เขตฺเต, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

모든 법의 저편에 도달하여 집착 없이 평온에 든 자, 번뇌의 먼지가 없는 복밭인 그 아라한에게 올린 보시는 큰 결실이 있다.

‘‘พาลา จ อวิชานนฺตา, ทุมฺเมธา อสฺสุตาวิโน;

พหิทฺธา ททนฺติ ทานานิ, น หิ สนฺเต อุปาสเร.

어리석고 무지하며 지혜가 없고 배움이 없는 자들은 (이 가르침의) 밖에서 보시를 베풀 뿐, 성자들을 가까이하지 않는다.

‘‘เย จ สนฺเต อุปาสนฺติ, สปฺปญฺเญ ธีรสมฺมเต;

สทฺธา จ เนสํ สุคเต, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา.

그러나 지혜로운 이들이 현자라 일컫는 성자들을 가까이하는 자들, 그들의 믿음은 행복하게 가신 분(세존)께 뿌리박아 확고하게 서 있다.

‘‘เทวโลกญฺจ เต ยนฺติ, กุเล วา อิธ ชายเร;

อนุปุพฺเพน นิพฺพานํ, อธิคจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ. นวมํ;

그들은 천상에 가거나 혹은 이 땅의 귀한 가문에 태어나며, 지혜로운 이들은 점차적으로 열반에 이르게 된다. [아홉 번째 수트라 끝]

๑๐. คเวสีสุตฺตํ

10. 가웨시 경

๑๘๐. เอกํ [Pg.189] สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. อทฺทสา โข ภควา อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน อญฺญตรสฺมึ ปเทเส มหนฺตํ สาลวนํ; ทิสฺวาน มคฺคา โอกฺกมฺม เยน ตํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ สาลวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ.

180. 한때 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 꼬살라 국을 유행하고 계셨다. 세존께서는 먼 길을 가시던 중 어느 한 곳에서 커다란 살라 나무 숲을 보셨다. 보시고는 길에서 벗어나 그 살라 나무 숲이 있는 곳으로 다가가셨다. 그 살라 나무 숲에 들어가셔서 어느 한 지점에서 미소를 지으셨다.

อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ.

그러자 아난다 존자에게 이런 생각이 들었다. ‘세존께서 미소를 지으신 원인은 무엇이고 조건은 무엇인가? 여래께서는 이유 없이 미소 짓지 않으신다.’ 그리하여 아난다 존자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 세존께서 미소를 지으신 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까? 여래께서는 이유 없이 미소 짓지 않으십니다.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, อิมสฺมึ ปเทเส นครํ อโหสิ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พหุชนํ อากิณฺณมนุสฺสํ. ตํ โข ปนานนฺท, นครํ กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุปนิสฺสาย วิหาสิ. กสฺสปสฺส โข ปนานนฺท, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส คเวสี นาม อุปาสโก อโหสิ สีเลสุ อปริปูรการี. คเวสินา โข, อานนฺท, อุปาสเกน ปญฺจมตฺตานิ อุปาสกสตานิ ปฏิเทสิตานิ สมาทปิตานิ อเหสุํ สีเลสุ อปริปูรการิโน. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา, อหญฺจมฺหิ สีเลสุ อปริปูรการี, อิมานิ จ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ อปริปูรการิโน. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ.

“아난다여, 옛날에 이 지점에 도시가 있었는데 번영하고 풍요로웠으며 많은 사람들로 북적거렸다. 아난다여, 아라한이시며 정등각자이신 까싸빠 세존께서 그 도시를 의지하여 머무셨다. 아난다여, 까싸빠 세존께 가웨시라는 이름의 재가 신자가 있었는데, 그는 계율을 온전히 지키지 못했다. 아난다여, 가웨시 신자는 계율을 온전히 지키지 않는 오백 명의 재가 신자들을 (재가자가 되도록) 이끌고 (귀의하도록) 확립시켰다. 아난다여, 그때 가웨시 신자에게 이런 생각이 들었다. ‘나는 이 오백 명의 재가 신자들에게 많은 도움을 주었고 앞장서서 그들을 확립시켰다. 그러나 나도 계율을 온전히 지키지 못하고 있고, 이 오백 명의 신자들도 계율을 온전히 지키지 못하고 있다. 이렇게 되면 (우리 모두가) 똑같아서 더 뛰어난 점이 전혀 없다. 이제 나는 그들보다 더 뛰어나도록 수행하리라’고 말이다.”

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค มํ อายสฺมนฺโต สีเลสุ ปริปูรการึ ธาเรถา’ติ! อถ โข, อานนฺท, เตสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี อมฺหากํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี [Pg.190] สีเลสุ ปริปูรการี ภวิสฺสติ. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน คเวสี อุปาสโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา คเวสึ อุปาสกํ เอตทโวจุํ – ‘อชฺชตคฺเค อยฺโย คเวสี อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน ธาเรตู’ติ. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา, อหญฺจมฺหิ สีเลสุ ปริปูรการี, อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ!

아난다여, 그 무렵 가웨시 우바새는 그들 오백 명의 우바새들이 있는 곳으로 다가가서, 그들 오백 명의 우바새들에게 이렇게 말했습니다. ‘존자들이여, 오늘부터 저를 계율을 원만히 실천하는 사람으로 알아주십시오.’ 아난다여, 그러자 그 오백 명의 우바새들에게 이런 생각이 들었습니다. ‘가웨시 존자는 우리에게 큰 도움을 주시는 선구자이시며 우리를 이끌어 주시는 분이다. 그런 가웨시 존자께서 계율을 원만히 실천하시는데, 하물며 우리들이야 어떠하겠는가!’ 아난다여, 이에 그 오백 명의 우바새들은 가웨시 우바새가 있는 곳으로 다가가서 그에게 이렇게 말했습니다. ‘가웨시 존자여, 오늘부터 이들 오백 명의 우바새들도 계율을 원만히 실천하는 사람들로 알아주십시오.’ 아난다여, 그러자 가웨시 우바새에게 이런 생각이 들었습니다. ‘나는 이들 오백 명의 우바새들에게 큰 도움을 주는 선구자이자 인도자이다. 나도 계율을 원만히 실천하고 이들 오백 명의 우바새들도 계율을 원만히 실천하니, 이것은 서로가 대등하여 아무런 차이가 없다. 이제 나는 더욱 뛰어난 수행을 하리라.’

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค มํ อายสฺมนฺโต พฺรหฺมจารึ ธาเรถ อาราจาริ วิรตํ เมถุนา คามธมฺมา’ติ. อถ โข, อานนฺท, เตสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี อมฺหากํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี พฺรหฺมจารี ภวิสฺสติ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน คเวสี อุปาสโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา คเวสึ อุปาสกํ เอตทโวจุํ – ‘อชฺชตคฺเค อยฺโย คเวสี อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ พฺรหฺมจาริโน ธาเรตุ อาราจาริโน วิรตา เมถุนา คามธมฺมา’ติ. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อหญฺจมฺหิ สีเลสุ ปริปูรการี. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน. อหญฺจมฺหิ พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ พฺรหฺมจาริโน อาราจาริโน วิรตา เมถุนา คามธมฺมา. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ.

아난다여, 그 무렵 가웨시 우바새는 그들 오백 명의 우바새들이 있는 곳으로 다가가서 그들에게 이렇게 말했습니다. ‘존자들이여, 오늘부터 저를 청정범행을 닦는 이로서 저열한 행위를 멀리하고 마을의 관습인 성행위로부터 떠난 자로 알아주십시오.’ 아난다여, 그러자 그 오백 명의 우바새들에게 이런 생각이 들었습니다. ‘가웨시 존자는 우리에게 큰 도움을 주시는 선구자이시며 인도자이시다. 그런 가웨시 존자께서 청정범행을 닦으며 성행위를 멀리하시는데, 하물며 우리들이야 어떠하겠는가!’ 아난다여, 이에 그 오백 명의 우바새들은 가웨시 우바새가 있는 곳으로 다가가서 그에게 이렇게 말했습니다. ‘가웨시 존자여, 오늘부터 이들 오백 명의 우바새들도 청정범행을 닦으며 성행위를 멀리하는 사람들로 알아주십시오.’ 아난다여, 그러자 가웨시 우바새에게 이런 생각이 들었습니다. ‘나는 이들 오백 명의 우바새들에게 큰 도움을 주는 선구자이자 인도자이다. 나도 계율을 원만히 실천하고 이들 우바새들도 그러하며, 나도 청정범행을 닦으며 성행위를 멀리하고 이들도 그러하다. 이것은 서로가 대등하여 아무런 차이가 없으니, 이제 나는 더욱 뛰어난 수행을 하리라.’

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค มํ อายสฺมนฺโต เอกภตฺติกํ ธาเรถ รตฺตูปรตํ วิรตํ [Pg.191] วิกาลโภชนา’ติ. อถ โข, อานนฺท, เตสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี เอกภตฺติโก ภวิสฺสติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน คเวสี อุปาสโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา คเวสึ อุปาสกํ เอตทโวจุํ – ‘อชฺชตคฺเค อยฺโย คเวสี อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอกภตฺติเก ธาเรตุ รตฺตูปรเต วิรเต วิกาลโภชนา’ติ. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อหญฺจมฺหิ สีเลสุ ปริปูรการี. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน. อหญฺจมฺหิ พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ พฺรหฺมจาริโน อาราจาริโน วิรตา เมถุนา คามธมฺมา. อหญฺจมฺหิ เอกภตฺติโก รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ.

아난다여, 그 무렵 가웨시 우바새는 그들 오백 명의 우바새들이 있는 곳으로 다가가서 그들에게 이렇게 말했습니다. ‘존자들이여, 오늘부터 저를 일종식을 하며 밤에 식사하지 않고 때 아닌 때의 식사를 멀리하는 자로 알아주십시오.’ 아난다여, 그러자 그 오백 명의 우바새들에게 이런 생각이 들었습니다. ‘가웨시 존자는 우리에게 큰 도움을 주시는 선구자이시며 인도자이시다. 그런 가웨시 존자께서 일종식을 하며 때 아닌 때의 식사를 멀리하시는데, 하물며 우리들이야 어떠하겠는가!’ 아난다여, 이에 그 오백 명의 우바새들은 가웨시 우바새가 있는 곳으로 다가가서 그에게 이렇게 말했습니다. ‘가웨시 존자여, 오늘부터 이들 오백 명의 우바새들도 일종식을 하며 밤에 식사하지 않고 때 아닌 때의 식사를 멀리하는 사람들로 알아주십시오.’ 아난다여, 그러자 가웨시 우바새에게 이런 생각이 들었습니다. ‘나는 이들 오백 명의 우바새들에게 큰 도움을 주는 선구자이자 인도자이다. 나도 계율을 원만히 실천하고 이들도 그러하며, 나도 청정범행을 닦으며 성행위를 멀리하고 이들도 그러하며, 나도 일종식을 하며 때 아닌 때의 식사를 멀리하고 이들도 그러하다. 이것은 서로가 대등하여 아무런 차이가 없으니, 이제 나는 더욱 뛰어난 수행을 하리라.’

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’นฺติ. อลตฺถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนานนฺท, คเวสี ภิกฺขุ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนานนฺท, คเวสี ภิกฺขุ อรหตํ อโหสิ.

아난다여, 그 무렵 가웨시 우바새는 아라한이자 정등각자이신 카사파 세존께서 계신 곳으로 다가가서 이렇게 여쭈었습니다. ‘세존이시여, 제가 세존의 곁에서 출가하여 구족계를 받고자 합니다.’ 아난다여, 가웨시 우바새는 아라한이자 정등각자이신 카사파 세존의 처소에서 마침내 출가하여 구족계를 받았습니다. 아난다여, 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 가웨시 비구는 홀로 떨어져 방일하지 않고 근면하며 스스로를 다스리며 지냈습니다. 그는 머지않아 선남자들이 집을 나와 출가한 목적인 위없는 청정범행의 완성을 현생에서 스스로 수증하여 성취하고 머물렀습니다. 그는 ‘태어남은 다했고 청정범행은 성취되었으며 할 일을 다 마쳤으니 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’고 분명히 알았습니다. 아난다여, 이처럼 가웨시 비구는 아라한들 중 한 분이 되었습니다.

‘‘อถ โข, อานนฺท, เตส ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี อมฺหากํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา [Pg.192] อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’นฺติ. อลภึสุ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลภึสุ อุปสมฺปทํ.

“아난다여, 그때 그 오백 명의 재가 신도들에게 이런 생각이 들었습니다. ‘존자 가웨시는 우리에게 참으로 많은 도움을 주시는 분이며, 앞장서 이끄는 분이자 독려하는 분이다. 참으로 존자 가웨시께서 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가하여 사문이 되려 하신다. 그런데 우리는 어찌하여 출가하지 않겠는가!’ 아난다여, 그러자 그 오백 명의 재가 신도들은 거룩하신 분, 공양받아 마땅하신 분, 바르게 깨달으신 분인 깟사빠 부처님께 다가갔습니다. 다가가서 거룩하신 분, 공양받아 마땅하신 분, 바르게 깨달으신 분인 깟사빠 부처님께 이와 같이 말했습니다. ‘세존이시여, 저희가 세존의 곁에서 출가하여 사문이 되기를 원하며, 구족계 받기를 원합니다.’ 아난다여, 그 오백 명의 재가 신도들은 거룩하신 분, 공양받아 마땅하신 분, 바르게 깨달으신 분인 깟사빠 부처님의 처소에서 출가를 허락받고 구족계를 받았습니다.”

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส ภิกฺขุโน เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิมสฺส อนุตฺตรสฺส วิมุตฺติสุขสฺส นิกามลาภี โหมิ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อโห วติมานิปิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ อิมสฺส อนุตฺตรสฺส วิมุตฺติสุขสฺส นิกามลาภิโน อสฺสุ อกิจฺฉลาภิโน อกสิรลาภิโน’ติ. อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ วูปกฏฺฐา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺตา นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรึสุ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญึสุ’’.

“아난다여, 그때 비구 가웨시에게 이런 생각이 들었습니다. ‘나는 참으로 이 위없는 해탈의 행복을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻으며, 힘들이지 않고 얻는다. 오, 참으로 이 오백 명의 비구들도 이 위없는 해탈의 행복을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻으며, 힘들이지 않고 얻을 수 있다면 얼마나 좋겠는가!’ 아난다여, 그러자 그 오백 명의 비구들은 홀로 떨어져 머물며 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 (열반으로) 보내어 지냈으며, 머지않아 양가집 자제들이 바르게 집에서 나와 출가한 목적인 그 위없는 청정범행의 완성을 현생에서 스스로 수증하여 성취하고 머물렀습니다. ‘태어남은 다하였고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태가 되지 않을 것이다.’라고 분명하게 알았습니다.”

‘‘อิติ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ คเวสีปมุขานิ อุตฺตรุตฺตริ ปณีตปณีตํ วายมมานา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉากํสุ. ตสฺมาติห, อานนฺท, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุตฺตรุตฺตริ ปณีตปณีตํ วายมมานา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉิกริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, อานนฺท, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

“이와 같이 아난다여, 가웨시를 상수로 하는 그 오백 명의 비구들은 더욱더 위로, 더욱더 수승하게 노력하여 위없는 해탈을 실현했습니다. 아난다여, 그러므로 이와 같이 수행해야 합니다. ‘더욱더 위로, 더욱더 수승하게 노력하여 위없는 해탈을 실현하리라.’ 아난다여, 그대들은 이와 같이 수행해야 합니다.” [열 번째 경이 끝났다.]

อุปาสกวคฺโค ตติโย.

재가 신도의 품(Upāsaka-vagga)이 끝났다. [세 번째 품]

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나):

สารชฺชํ วิสารโท นิรยํ, เวรํ จณฺฑาลปญฺจมํ;

ปีติ วณิชฺชา ราชาโน, คิหี เจว คเวสินาติ.

두려워함(Sārajja), 두려워하지 않음(Visārada), 지옥(Niraya), 원한(Vera), 다섯 번째 천민(Caṇḍāla), 기쁨(Pīti), 장사(Vaṇijjā), 왕들(Rājāno), 재가자(Gihī), 가웨시(Gavesī) 경이다.

(๑๙) ๔. อรญฺญวคฺโค

(19) 4. 숲의 품(Arañña-vagga)

๑. อารญฺญิกสุตฺตํ

1. 숲에 사는 자의 경(Āraññika-sutta)

๑๘๑. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.193], ภิกฺขเว, อารญฺญิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อารญฺญิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อารญฺญิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อารญฺญิโก โหติ, วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหีติ อารญฺญิโก โหติ, อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อารญฺญิกา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ ยฺวายํ อารญฺญิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ.

181. “비구들이여, 다섯 부류의 숲에 사는 자들이 있다. 무엇이 그 다섯인가? 어리석고 미혹하기 때문에 숲에 사는 자가 되고, 사악한 욕망에 휩싸였기 때문에 숲에 사는 자가 되며, 미치고 정신이 혼란하기 때문에 숲에 사는 자가 되고, 부처님들과 부처님의 제자들이 찬탄하셨기 때문에 숲에 사는 자가 되며, 오직 적은 욕심을 의지하고, 오직 만족함을 의지하고, 오직 번뇌를 깎아냄을 의지하고, 오직 멀리 떨어져 홀로 있음을 의지하고, 오직 이것이 이익이라는 점을 의지하기 때문에 숲에 사는 자가 된다. 비구들이여, 이들이 다섯 부류의 숲에 사는 자들이다. 비구들이여, 이 다섯 부류의 숲에 사는 자들 중에서, 오직 적은 욕심을 의지하고, 오직 만족함을 의지하고, 오직 번뇌를 깎아냄을 의지하고, 오직 멀리 떨어져 홀로 있음을 의지하고, 오직 이것이 이익이라는 점을 의지하기 때문에 숲에 사는 자가 된 이가, 이 다섯 부류의 숲에 사는 자들 가운데 가장 앞서고, 가장 뛰어나고, 우두머리이며, 가장 위대하고, 가장 수승하다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺโฑ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ ยฺวายํ อารญฺญิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จา’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 예를 들어 암소에게서 우유가 나오고, 우유에서 유락이 나오고, 유락에서 생수희가 나오고, 생수희에서 숙수희가 나오고, 숙수희에서 제호가 나오는데, 그중에서 제호를 최고라고 하듯이, 비구들이여, 이와 같이 이 다섯 부류의 숲에 사는 자들 중에서 오직 적은 욕심을 의지하고, 오직 만족함을 의지하고, 오직 번뇌를 깎아냄을 의지하고, 오직 멀리 떨어져 홀로 있음을 의지하고, 오직 이것이 이익이라는 점을 의지하기 때문에 숲에 사는 자가 된 이가, 이 다섯 부류의 숲에 사는 자들 가운데 가장 앞서고, 가장 뛰어나고, 우두머리이며, 가장 위대하고, 가장 수승하다. [첫 번째 경이 끝났다.]”

๒. จีวรสุตฺตํ

2. 옷에 관한 경(Cīvara-sutta) [분소의 수행자 경]

๑๘๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปํสุกูลิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปํสุกูลิโก โหติ…เป… อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปํสุกูลิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปํสุกูลิกา’’ติ. ทุติยํ.

182. “비구들이여, 다섯 부류의 분소의를 입는 자들이 있다. 무엇이 그 다섯인가? 어리석고 미혹하기 때문에 분소의를 입는 자가 되고... (중략) ...오직 이것이 이익이라는 점을 의지하기 때문에 분소의를 입는 자가 된다. 비구들이여, 이들이 다섯 부류의 분소의를 입는 자들이다. [두 번째 경이 끝났다.]”

๓. รุกฺขมูลิกสุตฺตํ

3. 나무 아래 사는 자의 경(Rukkhamūlika-sutta)

๑๘๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา รุกฺขมูลิโก โหติ…เป… อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย รุกฺขมูลิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ รุกฺขมูลิกา’’ติ. ตติยํ.

183. “비구들이여, 다섯 부류의 나무 아래 사는 자들이 있다. 무엇이 그 다섯인가? 어리석고 미혹하기 때문에 나무 아래 사는 자가 되고... (중략) ...오직 이것이 이익이라는 점을 의지하기 때문에 나무 아래 사는 자가 된다. 비구들이여, 이들이 다섯 부류의 나무 아래 사는 자들이다. [세 번째 경이 끝났다.]”

๔. โสสานิกสุตฺตํ

4. 무덤에 사는 자의 경(Sosānika-sutta)

๑๘๔. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.194], ภิกฺขเว, โสสานิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา โสสานิโก โหติ…เป… อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย โสสานิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โสสานิกา’’ติ. จตุตฺถํ.

184. “비구들이여, 다섯 부류의 무덤에 사는 자들이 있다. 무엇이 그 다섯인가? 어리석고 미혹하기 때문에 무덤에 사는 자가 되고... (중략) ...오직 이것이 이익이라는 점을 의지하기 때문에 무덤에 사는 자가 된다. 비구들이여, 이들이 다섯 부류의 무덤에 사는 자들이다. [네 번째 경이 끝났다.]”

๕. อพฺโภกาสิกสุตฺตํ

5. 노지에 사는 자의 경(Abbhokāsika-sutta)

๑๘๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อพฺโภกาสิกา…เป…. ปญฺจมํ.

185. “비구들이여, 다섯 부류의 노지에 사는 자들이 있다... (중략) ... [다섯 번째 경이 끝났다.]”

๖. เนสชฺชิกสุตฺตํ

6. 앉아서만 지내는 자의 경(Nesajjika-sutta)

๑๘๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เนสชฺชิกา…เป…. ฉฏฺฐํ.

186. “비구들이여, 다섯 부류의 앉아서만 지내는 자들이 있다... (중략) ... [여섯 번째 경이 끝났다.]”

๗. ยถาสนฺถติกสุตฺตํ

7. 배정된 대로 자리를 잡는 자의 경(Yathāsanthatika-sutta)

๑๘๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ยถาสนฺถติกา…เป…. สตฺตมํ.

187. “비구들이여, 다섯 부류의 배정된 대로 자리를 잡는 자들이 있다... (중략) ... [일곱 번째 경이 끝났다.]”

๘. เอกาสนิกสุตฺตํ

8. 한 자리에서만 먹는 자의 경(Ekāsanika-sutta)

๑๘๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เอกาสนิกา…เป…. อฏฺฐมํ.

188. “비구들이여, 다섯 부류의 한 자리에서만 먹는 자들이 있다... (중략) ... [여덟 번째 경이 끝났다.]”

๙. ขลุปจฺฉาภตฺติกสุตฺตํ

9. 더 먹기를 거절하는 자의 경(Khalupacchābhattika-sutta)

๑๘๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ขลุปจฺฉาภตฺติกา…เป…. นวมํ.

189. “비구들이여, 다섯 부류의 더 먹기를 거절하는 자들이 있다... (중략) ... [아홉 번째 경이 끝났다.]”

๑๐. ปตฺตปิณฺฑิกสุตฺตํ

10. 발우 안의 음식만 먹는 자의 경(Pattapiṇḍika-sutta)

๑๙๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปตฺตปิณฺฑิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, ‘วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหี’ติ ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปตฺตปิณฺฑิกา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ ยฺวายํ ปตฺตปิณฺฑิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว [Pg.195] นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ.

190. “비구들이여, 다섯 부류의 발우 안의 음식만 먹는 자들이 있다. 무엇이 그 다섯인가? 어리석고 미혹하기 때문에 발우 안의 음식만 먹는 자가 되고, 사악한 욕망에 휩싸였기 때문에 발우 안의 음식만 먹는 자가 되며, 미치고 정신이 혼란하기 때문에 발우 안의 음식만 먹는 자가 되고, 부처님들과 부처님의 제자들이 찬탄하셨기 때문에 발우 안의 음식만 먹는 자가 되며, 오직 적은 욕심을 의지하고, 오직 만족함을 의지하고, 오직 번뇌를 깎아냄을 의지하고, 오직 멀리 떨어져 홀로 있음을 의지하고, 오직 이것이 이익이라는 점을 의지하기 때문에 발우 안의 음식만 먹는 자가 된다. 비구들이여, 이들이 다섯 부류의 발우 안의 음식만 먹는 자들이다. 비구들이여, 이 다섯 부류의 발우 안의 음식만 먹는 자들 중에서, 오직 적은 욕심을 의지하고, 오직 만족함을 의지하고, 오직 번뇌를 깎아냄을 의지하고, 오직 멀리 떨어져 홀로 있음을 의지하고, 오직 이것이 이익이라는 점을 의지하기 때문에 발우 안의 음식만 먹는 자가 된 이가, 이 다섯 부류의 발우 안의 음식만 먹는 자들 가운데 가장 앞서고, 가장 뛰어나고, 우두머리이며, 가장 위대하고, 가장 수승하다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺโฑ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ ยฺวายํ ปตฺตปิณฺฑิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จา’’ติ. ทสมํ.

"비구들이여, 마치 암소에서 우유가 나오고, 우유에서 낙차(dadhi)가 나오고, 낙차에서 생수(navanīta)가 나오고, 생수에서 제호(sappi)가 나오고, 제호에서 최상급 제호(sappimaṇḍo)가 나오며, 그중에서 최상급 제호가 으뜸이라고 불리는 것과 같다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 발우에 담긴 음식만을 먹는 이 다섯 부류의 수행자들 가운데, 소욕(적은 욕심)을 의지하고, 만족을 의지하고, 닦음(sallekha)을 의지하고, 적정(paviveka)을 의지하고, 이 법의 목적 자체(idamatthitaṃ)를 의지하여 발우에 담긴 음식만을 먹는 자, 그가 이 다섯 부류의 수행자들 가운데 가장 뛰어나고 최상이며 으뜸이고 가장 높으며 가장 수승하다." 제10경이 끝났다.

อรญฺญวคฺโค จตุตฺโถ.

네 번째 숲의 품(Araññavagga)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(uddāna)은 다음과 같다.

อรญฺญํ จีวรํ รุกฺข, สุสานํ อพฺโภกาสิกํ;

เนสชฺชํ สนฺถตํ เอกาสนิกํ, ขลุปจฺฉาปิณฺฑิเกน จาติ.

숲(Arañña), 가사(cīvara), 나무(rukkha), 묘지(susāna), 노지(abbhokāsika), 앉아 있음(Nesajja), 깔개(santhata), 한 자리에서 먹음(ekāsanika), 나중에 얻은 음식을 거절함(khalupacchā), 그리고 발우의 음식(piṇḍika)에 관한 열 가지 경들이다.

(๒๐) ๕. พฺราหฺมณวคฺโค

(20) 5. 바라문의 품(Brāhmaṇavagga)

๑. โสณสุตฺตํ

1. 소나 경(Soṇasutta)

๑๙๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, โปราณา พฺราหฺมณธมฺมา เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสนฺติ, โน พฺราหฺมเณสุ. กตเม ปญฺจ? ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึเยว คจฺฉนฺติ, โน อพฺราหฺมณึ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉนฺติ, อพฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สุนขึเยว คจฺฉนฺติ, โน อสุนขึ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

191. "비구들이여, 옛날의 다섯 가지 바라문 법이 지금은 개들에게서 보이고 바라문들에게서는 보이지 않는다. 그 다섯은 무엇인가? 비구들이여, 옛날에 바라문들은 바라문 여인에게만 갔고 바라문 아닌 여인에게는 가지 않았다. 비구들이여, 지금 바라문들은 바라문 여인에게도 가고 바라문 아닌 여인에게도 간다. 비구들이여, 지금 개들은 오직 암캐에게만 가고 암캐 아닌 것에게는 가지 않는다. 비구들이여, 이것이 지금 개들에게서는 보이나 바라문들에게서는 보이지 않는 첫 번째 고대 바라문 법이다."

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ อุตุนึเยว คจฺฉนฺติ, โน อนุตุนึ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ อุตุนิมฺปิ คจฺฉนฺติ, อนุตุนิมฺปิ คจฺฉนฺติ[Pg.196]. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สุนขึ อุตุนึเยว คจฺฉนฺติ, โน อนุตุนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

"비구들이여, 옛날에 바라문들은 오직 가임기(utunī)인 바라문 여인에게만 갔고 가임기가 아닌 여인에게는 가지 않았다. 비구들이여, 지금 바라문들은 가임기인 여인에게도 가고 가임기가 아닌 여인에게도 간다. 비구들이여, 지금 개들은 오직 가임기인 암캐에게만 가고 가임기가 아닌 것에게는 가지 않는다. 비구들이여, 이것이 지금 개들에게서는 보이나 바라문들에게서는 보이지 않는 두 번째 고대 바라문 법이다."

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ เนว กิณนฺติ โน วิกฺกิณนฺติ, สมฺปิเยเนว สํวาสํ สํพนฺธาย สํปวตฺเตนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ กิณนฺติปิ วิกฺกิณนฺติปิ, สมฺปิเยนปิ สํวาสํ สํพนฺธาย สํปวตฺเตนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สุนขึ เนว กิณนฺติ โน วิกฺกิณนฺติ, สมฺปิเยเนว สํวาสํ สํพนฺธาย สํปวตฺเตนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

"비구들이여, 옛날에 바라문들은 바라문 여인을 사지도 않았고 팔지도 않았으며, 오직 서로 사랑함(sampiya)으로써 대를 잇기 위해 동거하였다. 비구들이여, 지금 바라문들은 바라문 여인을 사기도 하고 팔기도 하며, 서로 사랑함으로써 대를 잇기 위해 동거하기도 한다. 비구들이여, 지금 개들은 암캐를 사지도 않고 팔지도 않으며, 오직 서로 사랑함으로써 대를 잇기 위해 동거한다. 비구들이여, 이것이 지금 개들에게서는 보이나 바라문들에게서는 보이지 않는 세 번째 고대 바라문 법이다."

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา น สนฺนิธึ กโรนฺติ ธนสฺสปิ ธญฺญสฺสปิ รชตสฺสปิ ชาตรูปสฺสปิ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา สนฺนิธึ กโรนฺติ ธนสฺสปิ ธญฺญสฺสปิ รชตสฺสปิ ชาตรูปสฺสปิ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา น สนฺนิธึ กโรนฺติ ธนสฺสปิ ธญฺญสฺสปิ รชตสฺสปิ ชาตรูปสฺสปิ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

"비구들이여, 옛날에 바라문들은 돈이나 곡식이나 은이나 금을 저축하지 않았다. 비구들이여, 지금 바라문들은 돈이나 곡식이나 은이나 금을 저축한다. 비구들이여, 지금 개들은 돈이나 곡식이나 은이나 금을 저축하지 않는다. 비구들이여, 이것이 지금 개들에게서는 보이나 바라문들에게서는 보이지 않는 네 번째 고대 바라문 법이다."

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย ภิกฺขํ ปริเยสนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา อวเสสํ อาทาย ปกฺกมนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย ภิกฺขํ ปริเยสนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โปราณา พฺราหฺมณธมฺมา เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสนฺติ, โน พฺราหฺมเณสู’’ติ. ปฐมํ.

"비구들이여, 옛날에 바라문들은 저녁에는 저녁 식사를 위해, 아침에는 아침 식사를 위해 탁발을 다녔다. 비구들이여, 지금 바라문들은 배가 가득 찰 때까지 먹고 나서 남은 것을 가지고 간다. 비구들이여, 지금 개들은 저녁에는 저녁 식사를 위해, 아침에는 아침 식사를 위해 음식을 찾아다닌다. 비구들이여, 이것이 지금 개들에게서는 보이나 바라문들에게서는 보이지 않는 다섯 번째 고대 바라문 법이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 옛날의 바라문 법이 지금은 개들에게서 보이고 바라문들에게서는 보이지 않는다." 첫 번째 경이 끝났다.

๒. โทณพฺราหฺมณสุตฺตํ

2. 도나 바라문 경(Doṇabrāhmaṇasutta)

๑๙๒. อถ โข โทโณ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โทโณ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

192. 그때 도나 바라문이 세존께 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 안부를 나누고, 유쾌하고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 도나 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다.

‘‘สุตํ [Pg.197] เมตํ, โภ โคตม – ‘น สมโณ โคตโม พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุฑฺเฒ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตตี’ติ. ตยิทํ, โภ โคตม, ตเถว. น หิ ภวํ โคตโม พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุฑฺเฒ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. ตยิทํ, โภ โคตม, น สมฺปนฺนเมวา’’ติ. ‘‘ตฺวมฺปิ โน, โทณ, พฺราหฺมโณ ปฏิชานาสี’’ติ? ‘‘ยญฺหิ ตํ, โภ โคตม, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย’ติ, มเมว ตํ, โภ โคตม, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. อหญฺหิ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย’’ติ.

"존자 고타마여, 저는 ‘사문 고타마는 늙고 나이 많고 어른이고 세월을 보냈으며 노경에 이른 바라문들에게 절하지도 않고, 영접하지도 않으며, 자리를 권하지도 않는다’는 말을 들었습니다. 존자 고타마여, 그것은 정말 그러한 것입니까? 진실로 존자 고타마께서는 늙고 나이 많고 어른이고 세월을 보냈으며 노경에 이른 바라문들에게 절하지도 않고, 영접하지도 않으며, 자리를 권하지도 않으시는군요. 존자 고타마여, 그것은 결코 적절한 일이 아닙니다." "도나여, 그대 또한 ‘나는 바라문이다’라고 자처하는가?" "존자 고타마여, 만약 누군가에 대해 ‘바라문은 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 모두 잘 태어났고, 조부모 7대까지 혈통이 순수하여 태생에 관해 비난받거나 업신여김을 당하지 않으며, 성전을 암송하고 명구를 간직하며, 주해(Nighaṇḍu)와 수사학(Keṭubha)과 음운론(Akkharappabheda)과 다섯 번째 역사(Itihāsa)를 포함한 세 베다를 통달하였고, 단어의 구성(Padako)과 문법(Veyyākaraṇo)을 알며, 순세파의 철학(Lokāyata)과 대인상(Mahāpurisalakkhaṇa)에 능통하다’고 올바르게 말하고자 한다면, 바로 저를 두고 그렇게 말해야 할 것입니다. 존자 고타마여, 참으로 저는 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 모두 잘 태어났고, 조부모 7대까지 혈통이 순수하여 태생에 관해 비난받거나 업신여김을 당하지 않으며, 성전을 암송하고 명구를 간직하며, 주해와 수사학과 음운론과 다섯 번째 역사를 포함한 세 베다를 통달하였고, 단어의 구성과 문법을 알며, 순세파의 철학과 대인상에 능통하기 때문입니다."

‘‘เย โข, เต โทณ, พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ สชฺฌายิตมนุสชฺฌายนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก, วามโก, วามเทโว, เวสฺสามิตฺโต, ยมทคฺคิ, องฺคีรโส, ภารทฺวาโช, วาเสฏฺโฐ, กสฺสโป, ภคุ; ตฺยาสฺสุ’เม ปญฺจ พฺราหฺมเณ ปญฺญาเปนฺติ – พฺรหฺมสมํ, เทวสมํ, มริยาทํ, สมฺภินฺนมริยาทํ, พฺราหฺมณจณฺฑาลํเยว ปญฺจมํ. เตสํ ตฺวํ โทณ, กตโม’’ติ?

"도나여, 성전(Manta)을 만들고 성전을 전파한 바라문들의 옛 수행자(Isi)들이 있었으니, 오늘날의 바라문들은 그들이 노래하고 선포하고 모아 놓은 고대의 성전 구절들을 따라서 노래하고 따라서 읊으며, 전해진 대로 다시 읊고, 암송한 대로 다시 암송하며, 가르친 대로 다시 가르친다. 그들은 앗타카, 와마카, 와마데와, 벳사밋타, 야마다기, 앙기라사, 바라드와자, 와셋타, 캇사파, 바구이다. 그들은 다섯 부류의 바라문을 정의하였으니, 범천과 같은 바라문, 천신과 같은 바라문, 규칙을 지키는 바라문, 규칙을 어긴 바라문, 그리고 다섯 번째로 바라문 천달라(천민)이다. 도나여, 그대 중 이 다섯 중 누구인가?"

‘‘น โข มยํ, โภ โคตม, ปญฺจ พฺราหฺมเณ ชานาม, อถ โข มยํ พฺราหฺมณาตฺเวว ชานาม. สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อหํ อิเม ปญฺจ พฺราหฺมเณ ชาเนยฺย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุโณหิ, สาธุกํ [Pg.198] มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข โทโณ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“고타마 존자시여, 저희는 다섯 종류의 바라문에 대해 알지 못합니다. 그저 저희는 바라문이라고만 알고 있습니다. 제가 이 다섯 종류의 바라문을 알 수 있도록 고타마 존자께서 그 법을 설해주시기를 간청합니다.” “바라문이여, 그렇다면 잘 듣고 마음속에 깊이 새기시오. 내가 말하리라.” “알겠습니다, 존자시여.”라고 도나 바라문은 세존께 응답했습니다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺรหฺมสโม โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“도나여, 어떻게 바라문이 범천과 같아지는가(brahmasamo)? 여기 도나여, 바라문은 어머니 쪽과 아버지 쪽 모두에서 잘 태어났으며, 7대 조상에 이르기까지 가문이 청정하여 혈통에 대해 어떠한 비난이나 질책도 받지 않습니다. 그는 48년 동안 성스러운 베다 문헌을 암송하며 동정의 범행(komārabrahmacariyaṃ)을 닦습니다. 48년 동안 동정의 범행을 닦고 베다를 암송한 뒤, 그는 오직 법답게(dhammeneva) 스승의 은혜를 갚기 위한 재물(ācariyadhanaṃ)을 구하며, 법답지 않게 구하지 않습니다.”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณา…เป… มุทิตา… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิเม จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺรหฺมสโม โหติ.

“도나여, 거기서 법다운 것이란 무엇인가? 농사, 상업, 축산, 궁술, 관리 생활, 혹은 다른 어떠한 기술에 의해서도 구하지 않고, 오직 걸식(bhikkhācariyāya)만으로 발리 그릇을 경시하지 않으며 구하는 것입니다. 그는 스승의 은혜를 갚기 위한 재물을 바친 후, 머리와 수염을 깎고 가사(kāsāyāni)를 입고 집을 떠나 출가합니다. 그는 이렇게 출가하여 자애(metta)가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머물고, 이와 같이 두 번째, 세 번째, 네 번째 방향도 그렇게 합니다. 이처럼 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생에게 자신을 대하듯 온 세상을 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애의 마음으로 가득 채워 머뭅니다. 연민(karuṇā)... 기쁨(muditā)... 평온(upekkhā)이 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머물며, 이와 같이 두 번째, 세 번째, 네 번째 방향도 그렇게 하여, 온 세상을 평온의 마음으로 가득 채워 머뭅니다. 그는 이 네 가지 범주천(brahmavihāre)을 닦아 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 범천 세상에 태어납니다. 도나여, 이와 같이 바라문은 범천과 같아집니다.”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ เทวสโม โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน[Pg.199]. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“도나여, 어떻게 바라문이 신과 같아지는가(devasamo)? 여기 도나여, 바라문은 어머니 쪽과 아버지 쪽 모두에서 잘 태어났으며, 7대 조상에 이르기까지 혈통이 청정하여 비난이나 질책을 받지 않습니다. 그는 48년 동안 동정의 범행을 닦으며 베다를 공부합니다. 48년의 범행과 베다 공부를 마친 뒤, 법답게 스승의 은혜를 갚기 위한 재물을 구하며 법답지 않게 구하지 않습니다. 도나여, 거기서 법다운 것이란 무엇인가? 농사, 상업, 축산, 궁술, 관리 생활, 혹은 다른 기술이 아닌 오직 걸식으로 발리 그릇을 경시하지 않으며 구하는 것입니다. 그는 스승에게 재물을 바친 후, 오직 법답게 아내를 구하며 법답지 않게 구하지 않습니다.”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กเยน น วิกฺกเยน, พฺราหฺมณึเยว อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณึเยว คจฺฉติ, น ขตฺติยึ น เวสฺสึ น สุทฺทึ น จณฺฑาลึ น เนสาทึ น เวนึ น รถการึ น ปุกฺกุสึ คจฺฉติ, น คพฺภินึ คจฺฉติ, น ปายมานํ คจฺฉติ, น อนุตุนึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ คพฺภินึ คจฺฉติ, อติมีฬฺหโช นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ ปายมานํ คจฺฉติ, อสุจิปฏิปีฬิโต นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี เนว กามตฺถา น ทวตฺถา น รตตฺถา, ปชตฺถาว พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. โส เมถุนํ อุปฺปาเทตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิเม จตฺตาโร ฌาเน ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ เทวสโม โหติ.

“도나여, 거기서 아내를 구하는 법다운 것이란 무엇인가? 매매에 의해서가 아니라, 오직 물을 부어 건네받은(udakūpassaṭṭhaṃ) 바라문 여인만을 구하는 것입니다. 그는 오직 바라문 여인에게만 가며, 왕족, 상인, 천민, 사냥꾼, 어부, 솜 다루는 자, 수레 만드는 자, 청소부 등의 여인에게는 가지 않습니다. 또한 임신한 여인에게 가지 않고, 젖을 먹이는 여인에게 가지 않으며, 월경기가 아닌 여인에게 가지 않습니다. 도나여, 왜 바라문은 임신한 여인에게 가지 않는가? 만약 임신한 여인에게 가면 그 아이는 ‘지나치게 더러운 곳에서 태어난 자(atimīḷhajo)’가 되기 때문입니다. 도나여, 왜 바라문은 젖 먹이는 여인에게 가지 않는가? 만약 젖 먹이는 여인에게 가면 그 아이는 ‘부정한 것에 억눌린 자(asuci-paṭipīḷito)’가 되기 때문입니다. 그의 바라문 아내는 감각적 욕망이나 유흥이나 쾌락을 위한 것이 아니라, 오직 자손(pajatthā)을 얻기 위한 것입니다. 그는 자손을 얻은 후, 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 출가합니다. 이렇게 출가하여 감각적 욕망을 멀리하고... 네 번째 선정(jhāna)을 성취하여 머뭅니다. 그는 이 네 가지 선정을 닦아 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 도나여, 이와 같이 바라문은 신과 같아집니다.”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ มริยาโท โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน[Pg.200]. ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“도나여, 어떻게 바라문이 전통을 지키는 자(mariyādo)가 되는가? 여기 도나여, 바라문은 어머니 쪽과 아버지 쪽 모두에서 잘 태어났으며, 7대 조상에 이르기까지 혈통이 청정하여 비난이나 질책을 받지 않습니다. 그는 48년 동안 동정의 범행을 닦으며 베다를 공부합니다. 48년의 범행과 베다 공부를 마친 뒤, 법답게 스승의 은혜를 갚기 위한 재물을 구하며 법답지 않게 구하지 않습니다. 도나여, 거기서 법다운 것이란 무엇인가? 농사, 상업, 축산, 궁술, 관리 생활, 혹은 다른 기술이 아닌 오직 걸식으로 발리 그릇을 경시하지 않으며 구하는 것입니다. 그는 스승에게 재물을 바친 후, 오직 법답게 아내를 구하며 법답지 않게 구하지 않습니다.”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กเยน น วิกฺกเยน, พฺราหฺมณึเยว อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณึเยว คจฺฉติ, น ขตฺติยึ น เวสฺสึ น สุทฺทึ น จณฺฑาลึ น เนสาทึ น เวนึ น รถการึ น ปุกฺกุสึ คจฺฉติ, น คพฺภินึ คจฺฉติ, น ปายมานํ คจฺฉติ, น อนุตุนึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ คพฺภินึ คจฺฉติ, อติมีฬฺหโช นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ ปายมานํ คจฺฉติ, อสุจิปฏิปีฬิโต นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี เนว กามตฺถา น ทวตฺถา น รตตฺถา, ปชตฺถาว พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. โส เมถุนํ อุปฺปาเทตฺวา ตเมว ปุตฺตสฺสาทํ นิกามยมาโน กุฏุมฺพํ อชฺฌาวสติ, น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ ติฏฺฐติ, ตํ น วีติกฺกมติ. ‘ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ พฺราหฺมโณ ฐิโต ตํ น วีติกฺกมตี’ติ, โข, โทณ, ตสฺมา พฺราหฺมโณ มริยาโทติ วุจฺจติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ มริยาโท โหติ.

“도나여, 거기서 [법답게 아내를 구하는] 법이란 무엇인가? 사거나 파는 행위로 아내를 구하지 않고, 물을 부어 (기부로) 받은 바라문 여인만을 구한다. 그는 오직 바라문 여인에게만 가며, 왕족, 상인, 서민, 천민, 사냥꾼, 대나무 세공인, 수레 만드는 자, 쓰레기 치우는 자의 여인에게는 가지 않는다. 또한 임신한 여인에게도, 젖을 먹이는 여인에게도, 생리 기간이 아닌 여인에게도 가지 않는다. 도나여, 바라문은 왜 임신한 여인에게 가지 않는가? 도나여, 만약 바라문이 임신한 여인에게 가면 그 소년이나 소녀는 ‘심한 오물 속에서 태어난 자’라 불리게 되기 때문이다. 그러므로 도나여, 바라문은 임신한 여인에게 가지 않는다. 도나여, 바라문은 왜 젖을 먹이는 여인에게 가지 않는가? 도나여, 만약 바라문이 젖을 먹이는 여인에게 가면 그 소년이나 소녀는 ‘부정함에 짓눌린 자’라 불리게 되기 때문이다. 그러므로 도나여, 바라문은 젖을 먹이는 여인에게 가지 않는다. 그의 바라문 아내는 감각적 욕망을 위해서도, 즐거움을 위해서도, 유희를 위해서도 존재하지 않으며, 오직 자손을 위해서만 존재한다. 그는 성관계를 통해 자손을 얻은 후 자식에 대한 애정만을 바라고 가정을 지키며 머물 뿐, 집을 떠나 출가하지 않는다. 그는 옛 바라문들의 규범에 머물며 그것을 넘어서지 않는다. ‘바라문이 옛 바라문들의 규범에 머물러 그것을 넘어서지 않는다’고 해서 도나여, 바라문을 ‘규범을 지키는 자’라 부른다. 도나여, 이와 같이 바라문은 규범을 지키는 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ สมฺภินฺนมริยาโท โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“도나여, 어떻게 바라문이 규범을 깨뜨린 자가 되는가? 도나여, 여기 바라문은 부모 양쪽 모두로부터 혈통이 좋고, 7대 조상까지 가문이 청정하여 태생에 관해 비난받거나 업신여김을 당하지 않는다. 그는 48년 동안 성스러운 주문(만타)을 익히며 동진(童眞)의 청정범행을 닦는다. 48년 동안 동진의 청정범행을 닦고 성스러운 주문을 배운 뒤, 스승에게 드릴 예물을 오직 법답게 구하며, 법답지 않게 구하지 않는다.”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ [Pg.201] ปริเยสติ ธมฺเมนปิ อธมฺเมนปิ กเยนปิ วิกฺกเยนปิ พฺราหฺมณิมฺปิ อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉติ ขตฺติยิมฺปิ คจฺฉติ เวสฺสิมฺปิ คจฺฉติ สุทฺทิมฺปิ คจฺฉติ จณฺฑาลิมฺปิ คจฺฉติ เนสาทิมฺปิ คจฺฉติ เวนิมฺปิ คจฺฉติ รถการิมฺปิ คจฺฉติ ปุกฺกุสิมฺปิ คจฺฉติ คพฺภินิมฺปิ คจฺฉติ ปายมานมฺปิ คจฺฉติ อุตุนิมฺปิ คจฺฉติ อนุตุนิมฺปิ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี กามตฺถาปิ ทวตฺถาปิ รตตฺถาปิ ปชตฺถาปิ พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ น ติฏฺฐติ, ตํ วีติกฺกมติ. ‘ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ พฺราหฺมโณ น ฐิโต ตํ วีติกฺกมตี’ติ โข, โทณ, ตสฺมา พฺราหฺมโณ สมฺภินฺนมริยาโทติ วุจฺจติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ สมฺภินฺนมริยาโท โหติ.

“도나여, 거기서 [예물을 구하는] 법이란 무엇인가? 농사, 상업, 목축, 궁술, 관리 업무, 혹은 다른 어떤 기술로도 구하지 않고, 오직 탁발을 하면서 그릇을 업신여기지 않고 구한다. 그는 스승에게 예물을 바친 뒤, 아내를 법답게도 구하고 법답지 않게도 구하며, 사기도 하고 팔기도 하며, 물을 부어 받은 바라문 여인을 구하기도 한다. 그는 바라문 여인뿐만 아니라 왕족, 상인, 서민, 천민, 사냥꾼, 대나무 세공인, 수레 만드는 자, 쓰레기 치우는 자의 여인에게도 가며, 임신한 여인, 젖을 먹이는 여인, 생리 중인 여인, 생리 기간이 아닌 여인에게도 간다. 그의 바라문 아내는 감각적 욕망을 위해서도, 즐거움을 위해서도, 유희를 위해서도, 자손을 위해서도 존재한다. 그는 옛 바라문들의 규범에 머물지 않고 그것을 어긴다. 도나여, ‘바라문이 옛 바라문들의 규범에 머물지 않고 그것을 어긴다’고 해서 바라문을 ‘규범을 깨뜨린 자’라 부른다. 도나여, 이와 같이 바라문은 규범을 깨뜨린 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณจณฺฑาโล โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมนปิ อธมฺเมนปิ กสิยาปิ วณิชฺชายปิ โครกฺเขนปิ อิสฺสตฺเถนปิ ราชโปริเสนปิ สิปฺปญฺญตเรนปิ, เกวลมฺปิ ภิกฺขาจริยาย, กปาลํ อนติมญฺญมาโน.

“도나여, 어떻게 바라문이 바라문 천민(바라문 찬달라)이 되는가? 도나여, 여기 바라문은 부모 양쪽 모두로부터 혈통이 좋고, 7대 조상까지 가문이 청정하여 태생에 관해 비난받거나 업신여김을 당하지 않는다. 그는 48년 동안 성스러운 주문을 익히며 동진의 청정범행을 닦는다. 48년 동안 동진의 청정범행을 닦고 성스러운 주문을 배운 뒤, 스승에게 드릴 예물을 법답게도 구하고 법답지 않게도 구하는데, 농사, 상업, 목축, 궁술, 관리 업무, 혹은 다른 기술을 통해서도 구하며, 탁발을 하면서 그릇을 업신여기지 않고 구하기도 한다.”

‘‘โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ ปริเยสติ ธมฺเมนปิ อธมฺเมนปิ กเยนปิ วิกฺกเยนปิ พฺราหฺมณิมฺปิ อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉติ ขตฺติยิมฺปิ คจฺฉติ เวสฺสิมฺปิ คจฺฉติ สุทฺทิมฺปิ คจฺฉติ จณฺฑาลิมฺปิ คจฺฉติ เนสาทิมฺปิ คจฺฉติ เวนิมฺปิ คจฺฉติ รถการิมฺปิ คจฺฉติ ปุกฺกุสิมฺปิ คจฺฉติ คพฺภินิมฺปิ คจฺฉติ ปายมานมฺปิ คจฺฉติ อุตุนิมฺปิ คจฺฉติ อนุตุนิมฺปิ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี กามตฺถาปิ ทวตฺถาปิ รตตฺถาปิ ปชตฺถาปิ พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. โส สพฺพกมฺเมหิ ชีวิกํ กปฺเปติ. ตเมนํ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘กสฺมา ภวํ พฺราหฺมโณ ปฏิชานมาโน สพฺพกมฺเมหิ ชีวิกํ กปฺเปตี’ติ? โส เอวมาห – ‘เสยฺยถาปิ, โภ, อคฺคิ สุจิมฺปิ ฑหติ อสุจิมฺปิ ฑหติ, น จ เตน อคฺคิ อุปลิปฺปติ ; เอวเมวํ โข, โภ, สพฺพกมฺเมหิ เจปิ พฺราหฺมโณ ชีวิกํ กปฺเปติ, น จ เตน พฺราหฺมโณ อุปลิปฺปติ’. ‘สพฺพกมฺเมหิ ชีวิกํ กปฺเปตี’ติ โข, โทณ[Pg.202], ตสฺมา พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณจณฺฑาโลติ วุจฺจติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณจณฺฑาโล โหติ.

“그는 스승에게 예물을 바친 뒤, 아내를 법답게도 구하고 법답지 않게도 구하며, 사기도 하고 팔기도 하며, 물을 부어 받은 바라문 여인을 구하기도 한다. 그는 바라문 여인뿐만 아니라 왕족, 상인, 서민, 천민, 사냥꾼, 대나무 세공인, 수레 만드는 자, 쓰레기 치우는 자의 여인에게도 가며, 임신한 여인, 젖을 먹이는 여인, 생리 중인 여인, 생리 기간이 아닌 여인에게도 간다. 그의 바라문 아내는 감각적 욕망을 위해서도, 즐거움을 위해서도, 유희를 위해서도, 자손을 위해서도 존재한다. 그는 온갖 종류의 일로 생계를 유지한다. 그러자 다른 바라문들이 그에게 이렇게 말한다. ‘존자께서는 바라문이라고 자처하면서 어찌하여 온갖 종류의 일로 생계를 유지하십니까?’ 그는 이렇게 대답한다. ‘형제들이여, 예를 들어 불은 깨끗한 것도 태우고 깨끗하지 않은 것도 태우지만, 불이 그로 인해 더러워지지는 않습니다. 형제들이여, 이와 같이 바라문이 비록 온갖 종류의 일로 생계를 유지할지라도 바라문은 그로 인해 더러워지지 않습니다.’ 도나여, ‘온갖 종류의 일로 생계를 유지한다’고 해서 바라문을 ‘바라문 천민’이라 부른다. 도나여, 이와 같이 바라문은 바라문 천민이 된다.”

‘‘เย โข เต, โทณ, พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมีหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ สชฺฌายิตมนุสชฺฌายนฺติ วาจิมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก, วามโก, วามเทโว, เวสฺสามิตฺโต, ยมทคฺคิ, องฺคีรโส, ภารทฺวาโช, วาเสฏฺโฐ, กสฺสโป, ภคุ; ตฺยาสฺสุเม ปญฺจ พฺราหฺมเณ ปญฺญาเปนฺติ – พฺรหฺมสมํ, เทวสมํ, มริยาทํ, สมฺภินฺนมริยาทํ, พฺราหฺมณจณฺฑาลํเยว ปญฺจมํ. เตสํ ตฺวํ, โทณ, กตโม’’ติ?

“도나여, 베다를 만들고 선포한 바라문들의 옛 성인들이 있었으니, 오늘날의 바라문들은 그들이 노래하고 선포하고 모아놓은 고대의 성스러운 주문을 따라 노래하고 암송하며, 그들이 말한 대로 말하고, 그들이 독송한 대로 독송하며, 그들이 가르친 대로 가르친다. 그들은 아타카, 와마카, 와마데와, 웨싸밋타, 야마다기, 앙기라사, 바라드와자, 와셋타, 까싸빠, 바구이다. 이들이 다섯 종류의 바라문을 천명하였으니, 곧 범천과 같은 바라문, 신과 같은 바라문, 규범을 지키는 바라문, 규범을 깨뜨린 바라문, 그리고 다섯 번째로 바라문 천민이다. 도나여, 그대는 이들 중 누구인가?”

‘‘เอวํ สนฺเต มยํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณจณฺฑาลมฺปิ น ปูเรม. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทุติยํ.

“존자 고타마여, 이와 같다면 저희는 브라만 찬달라(천민 바라문)조차 온전히 채우지 못합니다. 존자 고타마여, 훌륭하십니다. ... 세존께서는 오늘부터 생명이 다할 때까지 저를 귀의한 재가신자(우바새)로 기억해 주십시오.” 두 번째 경이 끝났다.

๓. สงฺคารวสุตฺตํ

3. 상가라바 경

๑๙๓. อถ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา? โก ปน, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา’’ติ?

193. 그때 상가라바 바라문이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 즐겁게 인사를 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤에 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 상가라바 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “존자 고타마여, 어떤 이유와 어떤 조건 때문에 때로는 오랜 세월 동안 익혔던 성전(만트라)들조차 머릿속에 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 성전들이야 어떠하겠습니까? 또한 존자 고타마여, 어떤 이유와 어떤 조건 때문에 때로는 오랜 세월 동안 익히지 않았던 성전들조차 머릿속에 떠오르는데, 하물며 익혔던 성전들이야 어떠하겠습니까?”

‘‘ยสฺมึ, พฺราหฺมณ, สมเย กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต สํสฏฺโฐ ลาขาย วา หลิทฺทิยา วา นีลิยา วา มญฺชิฏฺฐาย วา. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย [Pg.203] น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“바라문이여, 어떤 때에 감각적 욕망(카마라가)에 휩싸이고 감각적 욕망에 압도된 마음으로 머물며, 이미 생겨난 감각적 욕망에서 벗어나는 길을 있는 그대로 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하며, 타인의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하며, 양쪽 모두의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못합니다. (그렇기에) 오랜 세월 동안 익혔던 성전들조차 머릿속에 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 성전들이야 어떠하겠습니까? 바라문이여, 예를 들어 락(lac)이나 강황, 쪽(indigo) 혹은 꼭두서니 색소와 섞인 물이 가득 담긴 그릇이 있다고 합시다. 거기에 시력이 좋은 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 보더라도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못할 것입니다. 이와 마찬가지로 바라문이여, 어떤 때에 감각적 욕망에 휩싸이고 감각적 욕망에 압도된 마음으로 머물며, 이미 생겨난 감각적 욕망에서 벗어나는 길을 있는 그대로 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 ... (중략) ... 양쪽 모두의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못합니다. (그렇기에) 오랜 세월 동안 익혔던 성전들조차 머릿속에 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 성전들이야 어떠하겠습니까?”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อคฺคินา สนฺตตฺโต อุกฺกุธิโต อุสฺสทกชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“또한 바라문이여, 어떤 때에 악의(뱌파다)에 휩싸이고 악의에 압도된 마음으로 머물며, 이미 생겨난 악의에서 벗어나는 길을 있는 그대로 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하며, 타인의 이익도 ... (중략) ... 양쪽 모두의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못합니다. (그렇기에) 오랜 세월 동안 익혔던 성전들조차 머릿속에 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 성전들이야 어떠하겠습니까? 바라문이여, 예를 들어 불에 달구어져 부글부글 끓고 김이 나는 물이 가득 담긴 그릇이 있다고 합시다. 거기에 시력이 좋은 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 보더라도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못할 것입니다. 이와 마찬가지로 바라문이여, 어떤 때에 악의에 휩싸이고 악의에 압도된 마음으로 머물며, 이미 생겨난 악의에서 벗어나는 길을 있는 그대로 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 ... (중략) ... 양쪽 모두의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못합니다. (그렇기에) 오랜 세월 동안 익혔던 성전들조차 머릿속에 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 성전들이야 어떠하겠습니까?”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต เสวาลปณกปริโยนทฺโธ. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ [Pg.204] สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“또한 바라문이여, 어떤 때에 해태와 혼침(티나밋다)에 휩싸이고 해태와 혼침에 압도된 마음으로 머물며, 이미 생겨난 해태와 혼침에서 벗어나는 길을 있는 그대로 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하며, 타인의 이익도 ... (중략) ... 양쪽 모두의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못합니다. (그렇기에) 오랜 세월 동안 익혔던 성전들조차 머릿속에 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 성전들이야 어떠하겠습니까? 바라문이여, 예를 들어 이끼와 수초로 뒤덮인 물이 가득 담긴 그릇이 있다고 합시다. 거기에 시력이 좋은 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 보더라도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못할 것입니다. 이와 마찬가지로 바라문이여, 어떤 때에 해태와 혼침에 휩싸이고 해태와 혼침에 압도된 마음으로 머물며, 이미 생겨난 해태와 혼침에서 벗어나는 길을 있는 그대로 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 ... (중략) ... 양쪽 모두의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못합니다. (그렇기에) 오랜 세월 동안 익혔던 성전들조차 머릿속에 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 성전들이야 어떠하겠습니까?”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต วาเตริโต จลิโต ภนฺโต อูมิชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“또한 바라문이여, 어떤 때에 들뜸과 후회(웃닷차꿋꿋차)에 휩싸이고 들뜸과 후회에 압도된 마음으로 머물며, 이미 생겨난 들뜸과 후회에서 벗어나는 길을 있는 그대로 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하며, 타인의 이익도 ... (중략) ... 양쪽 모두의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못합니다. (그렇기에) 오랜 세월 동안 익혔던 성전들조차 머릿속에 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 성전들이야 어떠하겠습니까? 바라문이여, 예를 들어 바람에 흔들리고 요동치며 소용돌이치고 물결이 이는 물이 가득 담긴 그릇이 있다고 합시다. 거기에 시력이 좋은 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 보더라도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못할 것입니다. 이와 마찬가지로 바라문이여, 어떤 때에 들뜸과 후회에 휩싸이고 들뜸과 후회에 압도된 마음으로 머물며, 이미 생겨난 들뜸과 후회에서 벗어나는 길을 있는 그대로 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 ... (중략) ... 양쪽 모두의 이익도 있는 그대로 알지 못하고 보지 못합니다. (그렇기에) 오랜 세월 동안 익혔던 성전들조차 머릿속에 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 성전들이야 어떠하겠습니까?”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อาวิโล ลุฬิโต กลลีภูโต อนฺธกาเร นิกฺขิตฺโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“브라만여, 또한 어떤 때에 의심(vicikicchā)에 휩싸인 마음으로 머물고 의심에 압도되어, 일어난 의심에서 벗어나는 길을 여실히 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 여실히 알지 못하고 보지 못하며, 타인의 이익도... (중략)... 양자 모두의 이익도 여실히 알지 못하고 보지 못합니다. 오랫동안 익혔던 베다 성전들도 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 것들이야 말할 것도 없습니다. 브라만여, 마치 어둠 속에 놓인, 흐리고 요동치며 진흙투성이가 된 물그릇과 같습니다. 거기서 눈 있는 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 보더라도 여실히 알지 못하고 보지 못하는 것과 같습니다. 브라만여, 이와 같이 어떤 때에 의심에 휩싸인 마음으로 머물고 의심에 압도되어, 일어난 의심에서 벗어나는 길을 여실히 알지 못할 때, 그때는 자신의 이익도 여실히 알지 못하고 보지 못하며, 타인의 이익도... (중략)... 양자 모두의 이익도 여실히 알지 못하고 보지 못합니다. 오랫동안 익혔던 베다 성전들도 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 것들이야 말할 것도 없습니다.”

‘‘ยสฺมิญฺจ [Pg.205] โข, พฺราหฺมณ, สมเย น กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อสํสฏฺโฐ ลาขาย วา หลิทฺทิยา วา นีลิยา วา มญฺชิฏฺฐาย วา. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป….

“브라만여, 그러나 어떤 때에 감각적 욕탐(kāmarāga)에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고 감각적 욕탐에 압도되지 않아, 일어난 감각적 욕탐에서 벗어나는 길을 여실히 알 때, 그때는 자신의 이익도 여실히 알고 보며, 타인의 이익도 여실히 알고 보며, 양자 모두의 이익도 여실히 알고 봅니다. 오랫동안 익히지 않았던 베다 성전들도 떠오르는데, 하물며 익힌 것들이야 말할 것도 없습니다. 브라만여, 마치 진액(lac)이나 강황, 쪽, 또는 천초로 물들지 않은 물그릇과 같습니다. 거기서 눈 있는 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 본다면 여실히 알고 보게 될 것입니다. 브라만여, 이와 같이 어떤 때에 감각적 욕탐에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고... (중략)...”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อคฺคินา อสนฺตตฺโต อนุกฺกุธิโต อนุสฺสทกชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป….

“브라만여, 또한 어떤 때에 악의(byāpāda)에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고... (중략)... 브라만여, 마치 불에 데워지지 않고 끓어오르지 않으며 거품이 일지 않는 물그릇과 같습니다. 거기서 눈 있는 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 본다면 여실히 알고 보게 될 것입니다. 브라만여, 이와 같이 어떤 때에 악의에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고... (중략)...”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต น เสวาลปณกปริโยนทฺโธ. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป….

“브라만여, 또한 어떤 때에 해태와 혼침(thinamiddha)에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고... (중략)... 브라만여, 마치 이끼와 수초로 덮여 있지 않은 물그릇과 같습니다. 거기서 눈 있는 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 본다면 여실히 알고 보게 될 것입니다. 브라만여, 이와 같이 어떤 때에 해태와 혼침에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고... (중략)...”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต น วาเตริโต น จลิโต น ภนฺโต น อูมิชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ …เป….

“브라만여, 또한 어떤 때에 들뜸과 후회(uddhaccakukkucca)에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고... (중략)... 브라만여, 마치 바람에 흔들리지 않고 동요하지 않으며 소용돌이치지 않고 물결이 일지 않는 물그릇과 같습니다. 거기서 눈 있는 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 본다면 여실히 알고 보게 될 것입니다. 브라만여, 이와 같이 어떤 때에 들뜸과 후회에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고... (중략)...”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ [Pg.206] มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล อาโลเก นิกฺขิตฺโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา.

“브라만여, 또한 어떤 때에 의심(vicikicchā)에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고 의심에 압도되지 않아, 일어난 의심에서 벗어나는 길을 여실히 알 때, 그때는 자신의 이익도 여실히 알고 보며, 타인의 이익도 여실히 알고 보며, 양자 모두의 이익도 여실히 알고 봅니다. 오랫동안 익히지 않았던 베다 성전들도 떠오르는데, 하물며 익힌 것들이야 말할 것도 없습니다. 브라만여, 마치 맑고 깨끗하며 흐리지 않은 물그릇이 밝은 곳에 놓인 것과 같습니다. 거기서 눈 있는 사람이 자기 얼굴의 형상을 비추어 본다면 여실히 알고 보게 될 것입니다. 브라만여, 이와 같이 어떤 때에 의심에 휩싸이지 않은 마음으로 머물고 의심에 압도되지 않아, 일어난 의심에서 벗어나는 길을 여실히 알 때, 그때는 자신의 이익도 여실히 알고 보며, 타인의 이익도... (중략)... 양자 모두의 이익도 여실히 알고 보며, 오랫동안 익히지 않았던 베다 성전들도 떠오르는데, 하물며 익힌 것들이야 말할 것도 없습니다.”

‘‘อยํ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. อยํ ปน, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา’’ติ.

“브라만여, 이것이 원인이고 이것이 조건입니다. 이 때문에 어떤 때는 오랫동안 익혔던 베다 성전들도 떠오르지 않는데, 하물며 익히지 않은 것들이야 말할 것도 없습니다. 또한 브라만여, 이것이 원인이고 이것이 조건입니다. 이 때문에 어떤 때는 오랫동안 익히지 않았던 베다 성전들도 떠오르는데, 하물며 익힌 것들이야 말할 것도 없습니다.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ตติยํ.

“훌륭합니다, 고타마 존자시여... (중략)... 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 재가신자(upāsaka)로 받아 주소서.” 세 번째 경이 끝났다.

๔. การณปาลีสุตฺตํ

4. 카라나팔리 경(Kāraṇapālīsutta)

๑๙๔. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน การณปาลี พฺราหฺมโณ ลิจฺฉวีนํ กมฺมนฺตํ กาเรติ. อทฺทสา โข การณปาลี พฺราหฺมโณ ปิงฺคิยานึ พฺราหฺมณํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ; ทิสฺวา ปิงฺคิยานึ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ –

194. 한때 세존께서는 웨살리의 마하와나(대림)에 있는 고타가라살라(중각강당)에 머무셨습니다. 그때 카라나팔리 브라만이 릿차위족의 업무를 집행하고 있었습니다. 카라나팔리 브라만은 멀리서 핑기야니 브라만이 오는 것을 보았습니다. 보고 나서 핑기야니 브라만에게 이렇게 말했습니다.

‘‘หนฺท, กุโต นุ ภวํ ปิงฺคิยานี อาคจฺฉติ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘อิโตหํ, โภ, อาคจฺฉามิ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญติ ภวํ, ปิงฺคิยานี, สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ? ปณฺฑิโต มญฺเญ’’ติ? ‘‘โก จาหํ, โภ, โก จ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชานิสฺสามิ! โสปิ นูนสฺส ตาทิโสว โย สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชาเนยฺยา’’ติ! ‘‘อุฬาราย ขลุ ภวํ, ปิงฺคิยานี, สมณํ โคตมํ ปสํสาย ปสํสตี’’ติ. ‘‘โก จาหํ, โภ, โก จ สมณํ [Pg.207] โคตมํ ปสํสิสฺสามิ! ปสตฺถปฺปสตฺโถว โส ภวํ โคตโม เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ‘‘กึ ปน ภวํ, ปิงฺคิยานี, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน สมเณ โคตเม เอวํ อภิปฺปสนฺโน’’ติ?

“자, 핑기야니 존자여, 이 한낮에 어디서 오는 길입니까?” “존자여, 저는 사문 고타마의 처소에서 오는 길입니다.” “핑기야니 존자여, 당신은 사문 고타마의 지혜의 총명함에 대해 어떻게 생각하십니까? 그분이 현명하다고 생각하십니까?” “존자여, 제가 누구라고 사문 고타마의 지혜의 총명함을 알 수 있겠습니까! 사문 고타마의 지혜의 총명함을 온전히 알 수 있는 자라면, 그 또한 틀림없이 그분과 같은 분일 것입니다.” “핑기야니 존자여, 참으로 당신은 사문 고타마를 지극한 찬사로 칭송하시는군요.” “존자여, 제가 누구라고 사문 고타마를 찬탄하겠습니까! 존자 고타마께서는 찬탄받는 이들 중에서도 찬탄받으실 분이며, 신과 인간들 가운데 가장 뛰어나신 분입니다.” “핑기야니 존자여, 어떤 유익함을 보았기에 사문 고타마께 이토록 깊이 신뢰하게 된 것입니까?”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส อคฺครสปริติตฺโต น อญฺเญสํ หีนานํ รสานํ ปิเหติ; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต น อญฺเญสํ ปุถุสมณพฺราหฺมณปฺปวาทานํ ปิเหติ.

“존자여, 비유하자면 으뜸가는 맛에 만족한 사람이 다른 열등한 맛들을 갈망하지 않는 것과 같습니다. 이와 같이 존자여, 존자 고타마의 법을 들을 때마다 — 그것이 숫타(경)이든, 게이야(응송)이든, 베이야까라나(수기)이든, 압부따담마(미증유법)이든 — 그럴 때마다 다른 수많은 사문과 바라문들의 설법을 갈망하지 않게 됩니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส ชิฆจฺฉาทุพฺพลฺยปเรโต มธุปิณฺฑิกํ อธิคจฺเฉยฺย. โส ยโต ยโต สาเยถ, ลภเตว สาทุรสํ อเสจนกํ; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต ลภเตว อตฺตมนตํ, ลภติ เจตโส ปสาทํ.

“존자여, 비유하자면 굶주림과 허기로 쇠약해진 사람이 꿀과자를 얻은 것과 같습니다. 그가 그것을 어디서 맛보든 순수하고 달콤한 맛을 느끼는 것처럼; 이와 같이 존자여, 존자 고타마의 법을 들을 때마다 — 그것이 숫타이든, 게이야이든, 베이야까라나이든, 압부따담마이든 — 그럴 때마다 기쁨을 얻고 마음의 청정함을 얻게 됩니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส จนฺทนฆฏิกํ อธิคจฺเฉยฺย – หริจนฺทนสฺส วา โลหิตจนฺทนสฺส วา. โส ยโต ยโต ฆาเยถ – ยทิ มูลโต, ยทิ มชฺฌโต, ยทิ อคฺคโต – อธิคจฺฉเตว สุรภิคนฺธํ อเสจนกํ; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต อธิคจฺฉติ ปาโมชฺชํ อธิคจฺฉติ โสมนสฺสํ.

“존자여, 비유하자면 어떤 사람이 황색 전단향이나 적색 전단향 토막을 얻은 것과 같습니다. 그가 그것을 뿌리에서 맡든, 중간에서 맡든, 끝에서 맡든 순수하고 향기로운 냄새를 맡는 것처럼; 이와 같이 존자여, 존자 고타마의 법을 들을 때마다 — 그것이 숫타이든, 게이야이든, 베이야까라나이든, 압부따담마이든 — 그럴 때마다 환희를 얻고 즐거움을 얻게 됩니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. ตสฺส กุสโล ภิสกฺโก ฐานโส อาพาธํ นีหเรยฺย; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ.

“존자여, 비유하자면 병들고 괴로워하며 위중한 환자가 있을 때, 유능한 의사가 즉시 그 병을 고쳐주는 것과 같습니다. 이와 같이 존자여, 존자 고타마의 법을 들을 때마다 — 그것이 숫타이든, 게이야이든, 베이야까라나이든, 압부따담마이든 — 그럴 때마다 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 사라지게 됩니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.208], โภ, โปกฺขรณี อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสตกา สุปติตฺถา รมณียา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. โส ตํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา นฺหาตฺวา จ ปิวิตฺวา จ สพฺพทรถกิลมถปริฬาหํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภยฺย. เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต สพฺพทรถกิลมถปริฬาหา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺตี’’ติ.

“존자여, 비유하자면 물이 맑고 달콤하며 시원하고 깨끗하며, 접근하기 좋고 매혹적인 연못이 있는 것과 같습니다. 그때 무더위에 시달리고 열기에 지치며 피곤하고 목마른 사람이 와서, 그 연못에 들어가 목욕하고 물을 마심으로써 모든 번민과 피로와 열기를 가라앉히는 것과 같습니다. 이와 같이 존자여, 존자 고타마의 법을 들을 때마다 — 그것이 숫타이든, 게이야이든, 베이야까라나이든, 압부따담마이든 — 그럴 때마다 모든 번민과 피로와 열기가 가라앉게 됩니다.”

เอวํ วุตฺเต การณปาลี พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณํ ชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ นิหนฺตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ –

이와 같이 말하자 까라나빨리 바라문은 자리에서 일어나 한쪽 어깨에 겉옷을 걸치고 오른쪽 무릎을 땅에 댄 채, 세존께서 계신 방향으로 합장하고 세 번 감흥어(우다나)를 읊었다.

‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส;

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส;

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

“그분 세존, 아라한, 정등각자께 절합니다. 그분 세존, 아라한, 정등각자께 절합니다. 그분 세존, 아라한, 정등각자께 절합니다.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ ปิงฺคิยานิ, อภิกฺกนฺตํ, โภ ปิงฺคิยานิ! เสยฺยถาปิ, โภ ปิงฺคิยานิ, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ โภตา ปิงฺคิยานินา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ ปิงฺคิยานิ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ ปิงฺคิยานี ธาเรตุ, อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“훌륭합니다, 핑기야니 존자여! 참으로 훌륭합니다, 핑기야니 존자여! 비유하자면 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형상을 보라고 어둠 속에서 등불을 들어 올리듯, 핑기야니 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 핑기야니 존자여, 저는 이제 그분 존자 고타마와 법과 비구 승가에 귀의합니다. 핑기야니 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자(우빠사까)로 받아 주십시오.” (네 번째 경이 끝났다.)

๕. ปิงฺคิยานีสุตฺตํ

5. 핑기야니 경

๑๙๕. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน ปญฺจมตฺตานิ ลิจฺฉวิสตานิ ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺติ. อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี นีลา โหนฺติ นีลวณฺณา นีลวตฺถา นีลาลงฺการา, อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี ปีตา โหนฺติ ปีตวณฺณา ปีตวตฺถา ปีตาลงฺการา, อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี โลหิตกา โหนฺติ โลหิตกวณฺณา โลหิตกวตฺถา โลหิตกาลงฺการา, อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี โอทาตา [Pg.209] โหนฺติ โอทาตวณฺณา โอทาตวตฺถา โอทาตาลงฺการา. ตฺยสฺสุทํ ภควา อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ.

195. 한때 세존께서는 웨살리 대림의 중각 강당에 머물고 계셨다. 그때 약 500명의 릿차위 왕자들이 세존을 뵙기 위해 모여 있었다. 어떤 릿차위 왕자들은 푸른색 피부에 푸른 옷을 입고 푸른 장신구를 하여 온통 푸른색이었고, 어떤 이들은 노란색 피부에 노란 옷을 입고 노란 장신구를 하여 온통 노란색이었으며, 어떤 이들은 붉은색 피부에 붉은 옷을 입고 붉은 장신구를 하여 온통 붉은색이었고, 어떤 이들은 흰색 피부에 흰 옷을 입고 흰 장신구를 하여 온통 흰색이었다. 세존께서는 그 릿차위 왕자들 사이에서 광채와 명성에 있어 훨씬 더 찬란하게 빛나고 계셨다.

อถ โข ปิงฺคิยานี พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, ภควา, ปฏิภาติ มํ, สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ ปิงฺคิยานี’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข ปิงฺคิยานี พฺราหฺมโณ ภควโต สมฺมุขา สารุปฺปาย คาถาย อภิตฺถวิ –

그때 핑기야니 바라문은 자리에서 일어나 한쪽 어깨에 겉옷을 걸치고 세존께서 계신 방향으로 합장하며 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 제게 영감이 떠오릅니다. 수가타시여, 제게 영감이 떠오릅니다.” 세존께서 “핑기야니여, 그대에게 떠오른 것을 말해 보라”고 말씀하시자, 핑기야니 바라문은 세존 앞에서 적절한 게송으로 찬탄하였다.

‘‘ปทฺมํ ยถา โกกนทํ สุคนฺธํ,ปาโต สิยา ผุลฺลมวีตคนฺธํ;

องฺคีรสํ ปสฺส วิโรจมานํ,ตปนฺตมาทิจฺจมิวนฺตลิกฺเข’’ติ.

“이른 아침 피어나 향기가 가득하고 그윽한 붉은 연꽃처럼, 허공에서 무더위를 물리치며 빛나는 태양처럼, 찬란하게 광채를 발하며 빛나시는 저 앙기라사(부처님)를 보십시오.”

อถ โข เต ลิจฺฉวี ปญฺจหิ อุตฺตราสงฺคสเตหิ ปิงฺคิยานึ พฺราหฺมณํ อจฺฉาเทสุํ. อถ โข ปิงฺคิยานี พฺราหฺมโณ เตหิ ปญฺจหิ อุตฺตราสงฺคสเตหิ ภควนฺตํ อจฺฉาเทสิ.

그러자 그 릿차위 왕자들은 500벌의 겉옷을 핑기야니 바라문에게 선사하였다. 핑기야니 바라문은 다시 그 500벌의 겉옷으로 세존께 공양을 올렸다.

อถ โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจนฺนํ, ลิจฺฉวี, รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตญฺญู กตเวที ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ลิจฺฉวี, ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

그때 세존께서는 그 릿차위들에게 이렇게 말씀하셨다. '릿차위들이여, 세상에 다섯 가지 보배가 나타나는 것은 드문 일이다. 무엇이 다섯 가지인가? 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 분인 여래가 세상에 나타나는 것은 드문 일이다. 여래가 설한 법과 율을 설하는 사람이 세상에 나타나는 것은 드문 일이다. 여래가 설한 법과 율이 설해졌을 때 그것을 이해하는 사람이 세상에 나타나는 것은 드문 일이다. 여래가 설한 법과 율이 설해졌을 때 그것을 이해하고 법에 따라 실천하는 사람이 세상에 나타나는 것은 드문 일이다. 은혜를 알고 그 은혜에 보답하는 사람이 세상에 나타나는 것은 드문 일이다. 릿차위들이여, 세상에 이 다섯 가지 보배가 나타나는 것은 참으로 드문 일이다.' (다섯 번째 경)

๖. มหาสุปินสุตฺตํ

6. 큰 꿈의 경(대몽경)

๑๙๖. ‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต ปญฺจ มหาสุปินา ปาตุรเหสุํ. กตเม ปญฺจ? ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต [Pg.210] อยํ มหาปถวี มหาสยนํ อโหสิ, หิมวา ปพฺพตราชา พิพฺโพหนํ อโหสิ, ปุรตฺถิเม สมุทฺเท วาโม หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ปจฺฉิเม สมุทฺเท ทกฺขิโณ หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ทกฺขิเณ สมุทฺเท อุโภ ปาทา โอหิตา อเหสุํ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ปฐโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

196. 비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 다섯 가지 큰 꿈이 나타났다. 무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 이 대지가 큰 침상이 되었고, 히말라야 산왕이 베개가 되었으며, 동해에 왼손을 얹고 서해에 오른손을 얹었으며, 남해에 두 발을 얹었다. 비구들이여, 이것이 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 나타난 첫 번째 큰 꿈이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต ติริยา นาม ติณชาติ นาภิยา อุคฺคนฺตฺวา นภํ อาหจฺจ ฐิตา อโหสิ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ทุติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

비구들이여, 또한 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 티리야(tiriya)라고 하는 풀이 배꼽에서 솟아나 하늘까지 닿아 머물렀다. 비구들이여, 이것이 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 나타난 두 번째 큰 꿈이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เสตา กิมี กณฺหสีสา ปาเทหิ อุสฺสกฺกิตฺวา ( ) ยาว ชาณุมณฺฑลา ปฏิจฺฉาเทสุํ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ตติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

비구들이여, 또한 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 머리는 검고 몸은 하얀 벌레들이 발에서부터 기어 올라와 무릎까지 가득 덮었다. 비구들이여, 이것이 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 나타난 세 번째 큰 꿈이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต จตฺตาโร สกุณา นานาวณฺณา จตูหิ ทิสาหิ อาคนฺตฺวา ปาทมูเล นิปติตฺวา สพฺพเสตา สมฺปชฺชึสุ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ จตุตฺโถ มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

비구들이여, 또한 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 네 마리의 다른 색깔을 가진 새들이 사방에서 날아와 발치에 내려앉더니 모두 하얗게 변했다. 비구들이여, 이것이 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 나타난 네 번째 큰 꿈이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน มหโต มีฬฺหปพฺพตสฺส อุปรูปริ จงฺกมติ อลิปฺปมาโน มีฬฺเหน. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ปญฺจโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

비구들이여, 또한 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 거대한 분뇨의 산 위를 걸어 다니면서도 분뇨에 더럽혀지지 않았다. 비구들이여, 이것이 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 나타난 다섯 번째 큰 꿈이다.

‘‘ยมฺปิ[Pg.211], ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ มหาปถวี มหาสยนํ อโหสิ, หิมวา ปพฺพตราชา พิพฺโพหนํ อโหสิ, ปุรตฺถิเม สมุทฺเท วาโม หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ปจฺฉิเม สมุทฺเท ทกฺขิโณ หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ทกฺขิเณ สมุทฺเท อุโภ ปาทา โอหิตา อเหสุํ; ตถาคเตน, ภิกฺขเว, อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อนุตฺตรา สมฺมาสมฺโพธิ อภิสมฺพุทฺธา. ตสฺสา อภิสมฺโพธาย อยํ ปฐโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

비구들이여, 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 이 대지가 큰 침상이 되고 히말라야 산왕이 베개가 되었으며 동해에 왼손을, 서해에 오른손을, 남해에 두 발을 얹은 꿈을 꾼 것은, 여래가 위없는 바른 깨달음을 원만히 깨닫기 위한 첫 번째 큰 꿈이 나타난 것이었다.

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต ติริยา นาม ติณชาติ นาภิยา อุคฺคนฺตฺวา นภํ อาหจฺจ ฐิตา อโหสิ; ตถาคเตน, ภิกฺขเว, อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิโต. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ ทุติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

비구들이여, 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 티리야라고 하는 풀이 배꼽에서 솟아나 하늘까지 닿아 머물렀던 것은, 여래가 고귀한 여덟 가지 성스러운 길(팔정도)을 원만히 깨달아 천신과 인간들에게 잘 드러내 보이기 위한 두 번째 큰 꿈이 나타난 것이었다.

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เสตา กิมี กณฺหสีสา ปาเทหิ อุสฺสกฺกิตฺวา ยาว ชาณุมณฺฑลา ปฏิจฺฉาเทสุํ; พหู, ภิกฺขเว, คิหี โอทาตวสนา ตถาคตํ ปาณุเปตา สรณํ คตา. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ ตติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

비구들이여, 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 머리는 검고 몸은 하얀 벌레들이 발에서부터 기어 올라와 무릎까지 가득 덮었던 것은, 비구들이여, 흰 옷을 입은 수많은 재가자들이 여래에게 생이 다할 때까지 귀의할 것임을 나타내기 위한 세 번째 큰 꿈이 나타난 것이었다.

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต จตฺตาโร สกุณา นานาวณฺณา จตูหิ ทิสาหิ อาคนฺตฺวา ปาทมูเล นิปติตฺวา สพฺพเสตา สมฺปชฺชึสุ; จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, วณฺณา ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา เต ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตฺวา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉิกโรนฺติ. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ จตุตฺโถ มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

비구들이여, 여래가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때, 네 마리의 다른 색깔을 가진 새들이 사방에서 날아와 발치에 내려앉더니 모두 하얗게 변했던 것은, 비구들이여, 네 계급인 왕족, 바라문, 상인, 천민들이 여래가 설한 법과 율에서 집을 떠나 출가하여 위없는 해탈을 실현할 것임을 나타내기 위한 네 번째 큰 꿈이 나타난 것이었다.

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน มหโต มีฬฺหปพฺพตสฺส อุปรูปริ จงฺกมติ [Pg.212] อลิปฺปมาโน มีฬฺเหน; ลาภี, ภิกฺขเว, ตถาคโต จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ, ตํ ตถาคโต อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ ปญฺจโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

비구들이여, 또한 아라한이며 정등각자인 여래가 깨닫기 전 아직 정등각에 이르지 못한 보살이었을 때, 거대한 분뇨의 산 위를 걸으면서도 그 분뇨에 더럽혀지지 않는 꿈을 꾸었습니다. 비구들이여, 이는 여래가 가사, 발바리, 거처, 병구완을 위한 약과 필수품들을 얻더라도, 그것에 탐착하지 않고, 미혹되지 않고, 집착하지 않으며, 재난을 보고 벗어날 지혜를 지니고서 수용하게 될 것에 대한 예표였습니다. 이것이 그의 정등각을 위해 나타난 다섯 번째 커다란 꿈이었습니다.

‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อิเม ปญฺจ มหาสุปินา ปาตุรเหสุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

비구들이여, 아라한이며 정등각자인 여래가 깨닫기 전 아직 정등각에 이르지 못한 보살이었을 때, 이 다섯 가지 커다란 꿈들이 나타났던 것입니다. (여섯 번째 경이 끝났다.)

๗. วสฺสสุตฺตํ

7. 비(雨)의 경

๑๙๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, วสฺสสฺส อนฺตรายา, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ. กตเม ปญฺจ? อุปริ, ภิกฺขเว, อากาเส เตโชธาตุ ปกุปฺปติ. เตน อุปฺปนฺนา เมฆา ปฏิวิคจฺฉนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

197. 비구들이여, 비가 오는 것을 방해하는 다섯 가지 장애가 있으니, 이는 점술가들이 알지 못하며 점술가들의 지혜의 눈이 미치지 못하는 곳입니다. 무엇이 다섯입니까? 비구들이여, 공중에서 화대(火大, 열의 요소)가 격변하면, 그로 인해 생겨난 구름들이 사라져 버립니다. 비구들이여, 이것이 점술가들이 알지 못하고 점술가들의 지혜의 눈이 미치지 못하는 비의 첫 번째 장애입니다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อุปริ อากาเส วาโยธาตุ ปกุปฺปติ. เตน อุปฺปนฺนา เมฆา ปฏิวิคจฺฉนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

비구들이여, 다시 또 다른 것은, 공중에서 풍대(風大, 바람의 요소)가 격변하면, 그로 인해 생겨난 구름들이 사라져 버립니다. 비구들이여, 이것이 점술가들이 알지 못하고 점술가들의 지혜의 눈이 미치지 못하는 비의 두 번째 장애입니다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ราหุ อสุรินฺโท ปาณินา อุทกํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา มหาสมุทฺเท ฉฑฺเฑติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

비구들이여, 다시 또 다른 것은, 아수라의 왕 라후가 손으로 빗물을 받아서 대양에 던져 버리는 것입니다. 비구들이여, 이것이 점술가들이 알지 못하고 점술가들의 지혜의 눈이 미치지 못하는 비의 세 번째 장애입니다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, วสฺสวลาหกา เทวา ปมตฺตา โหนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

비구들이여, 다시 또 다른 것은, 비구름을 주관하는 신들이 방일해지는 것입니다. 비구들이여, 이것이 점술가들이 알지 못하고 점술가들의 지혜의 눈이 미치지 못하는 비의 네 번째 장애입니다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสา อธมฺมิกา โหนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วสฺสสฺส อนฺตรายา, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมตี’’ติ. สตฺตมํ.

비구들이여, 다시 또 다른 것은, 사람들이 법답지 못하게 되는 것입니다. 비구들이여, 이것이 점술가들이 알지 못하고 점술가들의 지혜의 눈이 미치지 못하는 비의 다섯 번째 장애입니다. 비구들이여, 이것이 점술가들이 알지 못하고 점술가들의 지혜의 눈이 미치지 못하는 비의 다섯 가지 장애입니다. (일곱 번째 경이 끝났다.)

๘. วาจาสุตฺตํ

8. 말의 경

๑๙๘. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.213], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, โน ทุพฺภาสิตา, อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กาเลน จ ภาสิตา โหติ, สจฺจา จ ภาสิตา โหติ, สณฺหา จ ภาสิตา โหติ, อตฺถสํหิตา จ ภาสิตา โหติ, เมตฺตจิตฺเตน จ ภาสิตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, โน ทุพฺภาสิตา, อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

198. 비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 말은 잘 설해진 것이라 하며, 잘못 설해진 것이 아니며, 허물이 없고 지혜로운 이들에게 비난받지 않습니다. 무엇이 다섯입니까? 때에 맞게 말하고, 진실되게 말하고, 부드럽게 말하고, 이익이 있게 말하고, 자애의 마음으로 말하는 것입니다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 갖춘 말은 잘 설해진 것이며, 잘못 설해진 것이 아니며, 허물이 없고 지혜로운 이들에게 비난받지 않습니다. (여덟 번째 경이 끝났다.)

๙. กุลสุตฺตํ

9. 가문의 경

๑๙๙. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา กุลํ อุปสงฺกมนฺติ, ตตฺถ มนุสฺสา ปญฺจหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ทิสฺวา จิตฺตานิ ปสาเทนฺติ, สคฺคสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

199. 비구들이여, 계를 갖춘 출가자들이 어떤 가문에 방문했을 때, 그곳의 사람들은 다섯 가지 이유로 많은 공덕을 쌓게 됩니다. 무엇이 다섯입니까? 비구들이여, 계를 갖춘 출가자가 가문에 방문했을 때 사람들이 그를 보고 마음을 청정하게 믿는다면, 비구들이여, 그때 그 가문은 천상에 이르게 하는 도를 실천하는 것이 됩니다.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ปจฺจุฏฺเฐนฺติ อภิวาเทนฺติ อาสนํ เทนฺติ, อุจฺจากุลีนสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

비구들이여, 계를 갖춘 출가자가 가문에 방문했을 때 사람들이 자리에서 일어나 맞이하고, 예배하며, 자리를 권한다면, 비구들이여, 그때 그 가문은 고귀한 가문에 태어나게 하는 도를 실천하는 것이 됩니다.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา มจฺเฉรมลํ ปฏิวิเนนฺติ, มเหสกฺขสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

비구들이여, 계를 갖춘 출가자가 가문에 방문했을 때 사람들이 인색함의 때를 물리친다면, 비구들이여, 그때 그 가문은 큰 권세를 얻게 하는 도를 실천하는 것이 됩니다.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ยถาสตฺติ ยถาพลํ สํวิภชนฺติ, มหาโภคสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

비구들이여, 계를 갖춘 출가자가 가문에 방문했을 때 사람들이 자신의 능력과 힘에 따라 나누어 보시한다면, 비구들이여, 그때 그 가문은 큰 재물을 얻게 하는 도를 실천하는 것이 됩니다.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ปริปุจฺฉนฺติ ปริปญฺหนฺติ ธมฺมํ สุณนฺติ, มหาปญฺญาสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ. ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา กุลํ อุปสงฺกมนฺติ, ตตฺถ มนุสฺสา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺตี’’ติ. นวมํ.

비구들이여, 계를 갖춘 출가자가 가문에 방문했을 때 사람들이 질문하고 토론하며 법을 듣는다면, 비구들이여, 그때 그 가문은 큰 지혜를 얻게 하는 도를 실천하는 것이 됩니다. 비구들이여, 계를 갖춘 출가자들이 어떤 가문에 방문했을 때, 사람들은 이 다섯 가지 이유로 많은 공덕을 쌓게 됩니다. (아홉 번째 경이 끝났다.)

๑๐. นิสฺสารณียสุตฺตํ

10. 벗어남의 경

๒๐๐. ‘‘ปญฺจิมา[Pg.214], ภิกฺขเว, นิสฺสารณียา ธาตุโย. กตมา ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กามํ มนสิกโรโต กาเมสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. เนกฺขมฺมํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ กาเมหิ; เย จ กามปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ กามานํ นิสฺสรณํ.

200. 비구들이여, 다섯 가지 벗어남의 요소가 있습니다. 무엇이 다섯입니까? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 감각적 욕망을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음이 감각적 욕망으로 달려가지 않고 청정해지지 않으며 머물지 않고 해방되지 않습니다. 그러나 그가 출리(감각적 욕망에서 벗어남)를 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 출리로 달려가고 청정해지며 머물고 해방됩니다. 그의 그 마음은 잘 진행되고 잘 닦여졌으며, 감각적 욕망에서 잘 벗어나고 잘 해방되었으며 완전히 분리된 것입니다. 또한 감각적 욕망을 원인으로 일어나는 번뇌와 고통과 열뇌로부터 그는 해방되어 그러한 느낌을 겪지 않습니다. 이것을 감각적 욕망에서의 벗어남이라 합니다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน พฺยาปาทํ มนสิกโรโต พฺยาปาเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อพฺยาปาทํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อพฺยาปาเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ พฺยาปาเทน; เย จ พฺยาปาทปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ.

비구들이여, 다시 또 다른 것은, 비구가 악의를 마음에 잡도리할 때, 그의 마음이 악의로 달려가지 않고 청정해지지 않으며 머물지 않고 해방되지 않습니다. 그러나 그가 악의 없음(자애)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 악의 없음으로 달려가고 청정해지며 머물고 해방됩니다. 그의 그 마음은 잘 진행되고 잘 닦여졌으며, 악의에서 잘 벗어나고 잘 해방되었으며 완전히 분리된 것입니다. 또한 악의를 원인으로 일어나는 번뇌와 고통과 열뇌로부터 그는 해방되어 그러한 느낌을 겪지 않습니다. 이것을 악의에서의 벗어남이라 합니다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วิเหสํ มนสิกโรโต วิเหสาย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อวิเหสํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อวิเหสาย จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ วิเหสาย; เย จ วิเหสาปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ วิเหสาย นิสฺสรณํ.

비구들이여, 다시 다른 한 가지는 비구가 남을 해치려는 생각(vihesā)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음이 남을 해치는 일에 뛰어들지 않고, 명료해지지 않으며, 확고히 서지 않고, 해탈하지 못한다. 그러나 그가 남을 해치지 않음(avihesā, 자비)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 남을 해치지 않음에 뛰어들고, 명료해지며, 확고히 서고, 해탈하게 된다. 그의 그 마음은 (대상을 향해) 잘 나아가고, 잘 닦였으며, 잘 일어났고, 잘 해탈하였으며, 남을 해치는 생각으로부터 잘 분리된 것이다. 남을 해침을 연유로 생겨나는 번뇌들과 괴로움과 고뇌들로부터 그는 벗어났으므로, 그는 그러한 느낌을 겪지 않는다. 이것이 남을 해치는 생각으로부터의 탈출이라고 일컬어진다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน รูปํ มนสิกโรโต รูเป จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อรูปํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อรูเป จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ รูเปหิ; เย จ รูปปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ รูปานํ นิสฺสรณํ.

비구들이여, 다시 다른 한 가지는 비구가 물질(rūpa)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음이 물질에 뛰어들지 않고, 명료해지지 않으며, 확고히 서지 않고, 해탈하지 못한다. 그러나 그가 무색(arūpa)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 무색에 뛰어들고, 명료해지며, 확고히 서고, 해탈하게 된다. 그의 그 마음은 잘 나아가고, 잘 닦였으며, 잘 일어났고, 잘 해탈하였으며, 물질로부터 잘 분리된 것이다. 물질을 연유로 생겨나는 번뇌들과 괴로움과 고뇌들로부터 그는 벗어났으므로, 그는 그러한 느낌을 겪지 않는다. 이것이 물질로부터의 탈출이라고 일컬어진다.

‘‘ปุน [Pg.215] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สกฺกายํ มนสิกโรโต สกฺกาเย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. สกฺกายนิโรธํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ สกฺกาเยน; เย จ สกฺกายปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ สกฺกายสฺส นิสฺสรณํ.

비구들이여, 다시 다른 한 가지는 비구가 유신(sakkāya, 오취온)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음이 유신에 뛰어들지 않고, 명료해지지 않으며, 확고히 서지 않고, 해탈하지 못한다. 그러나 그가 유신의 소멸(sakkāyanirodha, 아라한과)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 유신의 소멸에 뛰어들고, 명료해지며, 확고히 서고, 해탈하게 된다. 그의 그 마음은 잘 나아가고, 잘 닦였으며, 잘 일어났고, 잘 해탈하였으며, 유신으로부터 잘 분리된 것이다. 유신을 연유로 생겨나는 번뇌들과 괴로움과 고뇌들로부터 그는 벗어났으므로, 그는 그러한 느낌을 겪지 않는다. 이것이 유신으로부터의 탈출이라고 일컬어진다.

‘‘ตสฺส กามนนฺทีปิ นานุเสติ, พฺยาปาทนนฺทีปิ นานุเสติ, วิเหสานนฺทีปิ นานุเสติ, รูปนนฺทีปิ นานุเสติ, สกฺกายนนฺทีปิ นานุเสติ (โส) กามนนฺทิยาปิ อนนุสยา, พฺยาปาทนนฺทิยาปิ อนนุสยา, วิเหสานนฺทิยาปิ อนนุสยา, รูปนนฺทิยาปิ อนนุสยา, สกฺกายนนฺทิยาปิ อนนุสยา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรนุสโย, อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺส. อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ นิสฺสารณียา ธาตุโย’’ติ. ทสมํ.

그에게는 감각적 욕망에 대한 기쁨도 잠재하지 않고, 악의에 대한 기쁨도 잠재하지 않으며, 남을 해침에 대한 기쁨도 잠재하지 않고, 물질에 대한 기쁨도 잠재하지 않으며, 유신에 대한 기쁨도 잠재하지 않는다. 감각적 욕망에 대한 기쁨이 잠재하지 않고, 악의에 대한 기쁨이 잠재하지 않으며, 남을 해침에 대한 기쁨이 잠재하지 않고, 물질에 대한 기쁨이 잠재하지 않으며, 유신에 대한 기쁨이 잠재하지 않기 때문에, 비구들이여, 이 비구를 '잠재 성향(anusaya)이 없는 비구', '갈애를 끊어버린 비구', '속박을 벗어던진 비구', '자만을 완전히 정복하여 괴로움의 끝을 낸 비구'라고 부른다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 탈출의 요소들이다. 열 번째 경 끝.

พฺราหฺมณวคฺโค ปญฺจโม.

다섯 번째 바라문 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약어는 다음과 같다.

โสโณ โทโณ สงฺคารโว, การณปาลี จ ปิงฺคิยานี;

สุปินา จ วสฺสา วาจา, กุลํ นิสฺสารณีเยน จาติ.

소나, 도나, 싱가라와, 까라나빨리와 삔기야니, 그리고 꿈, 비, 말, 가문, 그리고 탈출 경들이다.

จตุตฺถํปณฺณาสกํ สมตฺโต.

네 번째 오십 경전이 끝났다.

๕. ปญฺจมปณฺณาสกํ

5. 다섯 번째 오십 경전군

(๒๑) ๑. กิมิลวคฺโค

(21) 1. 끼밀라 품

๑. กิมิลสุตฺตํ

1. 끼밀라 경

๒๐๑. เอกํ [Pg.216] สมยํ ภควา กิมิลายํ วิหรติ เวฬุวเน. อถ โข อายสฺมา กิมิโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา กิมิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, ธมฺเม อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สงฺเฆ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สิกฺขาย อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, อญฺญมญฺญํ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ.

201. 한때 세존께서는 끼밀라 시의 벨루와나(죽림) 숲에 머무셨다. 그때 존자 끼밀라가 세존께 다가가서, 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 존자 끼밀라는 세존께 이렇게 여쭈었다. '세존이시여, 여래께서 반열반하신 뒤에 바른 법이 오래 머물지 못하게 되는 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까?' '끼밀라여, 여기 여래가 반열반한 뒤에 비구, 비구니, 우바새, 우바이들이 스승에 대해 존경심이 없고 순종함이 없이 지내고, 법에 대해 존경심이 없고 순종함이 없이 지내며, 승가에 대해 존경심이 없고 순종함이 없이 지내고, 학습(sikkhā)에 대해 존경심이 없고 순종함이 없이 지내며, 서로에 대해 존경심이 없고 순종함이 없이 지낸다. 끼밀라여, 이것이 바로 여래가 반열반한 뒤에 바른 법이 오래 머물지 못하게 되는 원인이요 조건이다.'

‘‘โก ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, ธมฺเม สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สงฺเฆ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สิกฺขาย สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, อญฺญมญฺญํ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ. ปฐมํ.

'세존이시여, 그렇다면 여래께서 반열반하신 뒤에 바른 법이 오래 머물게 되는 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까?' '끼밀라여, 여기 여래가 반열반한 뒤에 비구, 비구니, 우바새, 우바이들이 스승에 대해 존경하고 순종하며 지내고, 법에 대해 존경하고 순종하며 지내며, 승가에 대해 존경하고 순종하며 지내고, 학습에 대해 존경하고 순종하며 지내며, 서로에 대해 존경하고 순종하며 지낸다. 끼밀라여, 이것이 바로 여래가 반열반한 뒤에 바른 법이 오래 머물게 되는 원인이요 조건이다.' 첫 번째 경 끝.

๒. ธมฺมสฺสวนสุตฺตํ

2. 법을 들음 경

๒๐๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ธมฺมสฺสวเน. กตเม ปญฺจ? อสฺสุตํ สุณาติ, สุตํ ปริโยทาเปติ, กงฺขํ วิตรติ, ทิฏฺฐึ อุชุํ กโรติ, จิตฺตมสฺส ปสีทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ธมฺมสฺสวเน’’ติ. ทุติยํ.

202. 비구들이여, 법을 듣는 데는 이 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 아직 듣지 못한 법을 듣게 되고, 이미 들은 법을 더욱 명확히 알게 되며, 의심을 제거하고, 견해를 바르게 하며, 마음이 청정해진다. 비구들이여, 이것들이 법을 듣는 데 따르는 다섯 가지 공덕이다. 두 번째 경 끝.

๓. อสฺสาชานียสุตฺตํ

3. 준마 경

๒๐๓. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.217], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

203. 비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 왕의 훌륭한 준마는 왕에게 걸맞고, 왕의 전용물이 되며, 왕의 상징으로 여겨진다.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อชฺชเวน, ชเวน, มทฺทเวน, ขนฺติยา, โสรจฺเจน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. ‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

무엇이 다섯인가? 곧음(정직), 빠름, 부드러움, 인내, 고상함(청정한 행동)이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 갖춘 왕의 훌륭한 준마는 왕에게 걸맞고, 왕의 전용물이 되며, 왕의 상징으로 여겨진다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하며, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이 된다.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อชฺชเวน, ชเวน, มทฺทเวน, ขนฺติยา, โสรจฺเจน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ตติยํ.

무엇이 다섯인가? 곧음, 빠름, 부드러움, 인내, 고상함이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하며, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이 된다. 세 번째 경 끝.

๔. พลสุตฺตํ

4. 힘 경

๒๐๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. จตุตฺถํ.

204. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 힘(bala)이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음의 힘, 부끄러워함의 힘, 창피해함의 힘, 정진의 힘, 통찰지의 힘이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 힘이다. 네 번째 경 끝.

๕. เจโตขิลสุตฺตํ

5. 심적 황폐 경

๒๐๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจโตขิลา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจโตขิโล.

205. “비구들이여, 심지의 거섶(마음의 거친 황폐함)에는 이 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 스승(부처님)에 대하여 의심하고 회의하며 확신하지 못하고 청정한 믿음을 갖지 못한다. 비구들이여, 스승에 대하여 의심하고 회의하며 확신하지 못하고 청정한 믿음을 갖지 못하는 비구의 마음은 열성(ātappa), 전념(anuyoga), 지속성(sātacca), 정진(padhāna)을 위해 굽어 들지 않는다. 열성, 전념, 지속성, 정진을 위해 그 마음이 굽어 들지 않는 것, 이것이 첫 번째 심지의 거섶이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเม กงฺขติ…เป… สงฺเฆ กงฺขติ…เป… สิกฺขาย กงฺขติ…เป… สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ [Pg.218] อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจโตขิโล. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เจโตขิลา’’ติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 또한 비구가 법(Dhamma)에 대하여 의심하고... 승가(Saṅgha)에 대하여 의심하고... 학습(sikkhā, 삼학)에 대하여 의심하고... 동료 수행자들에 대하여 화를 내고 불만을 품으며, 마음이 상하고 거칠어져 있다. 비구들이여, 동료 수행자들에 대하여 화를 내고 불만을 품으며 마음이 상하고 거칠어진 비구의 마음은 열성, 전념, 지속성, 정진을 위해 굽어 들지 않는다. 열성, 전념, 지속성, 정진을 위해 그 마음이 굽어 들지 않는 것, 이것이 다섯 번째 심지의 거섶이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 심지의 거섶이다.”

๖. วินิพนฺธสุตฺตํ

6. 속박 경

๒๐๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจตโสวินิพนฺธา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจตโสวินิพนฺโธ.

206. “비구들이여, 마음의 속박에는 이 다섯 가지가 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 감각적 욕망들에 대하여 탐욕을 여의지 못하고, 의욕을 여의지 못하고, 애착을 여의지 못하고, 갈증을 여의지 못하고, 열뇌를 여의지 못하고, 갈애를 여의지 못한다. 비구들이여, 감각적 욕망들에 대하여 탐욕 등을 여의지 못한 비구의 마음은 열성, 전념, 지속성, 정진을 위해 굽어 들지 않는다. 열성, 전념, 지속성, 정진을 위해 그 마음이 굽어 들지 않는 것, 이것이 첫 번째 마음의 속박이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย อวีตราโค โหติ…เป… รูเป อวีตราโค โหติ…เป… ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรติ…เป… อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจตโสวินิพนฺโธ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“비구들이여, 또한 비구가 자신의 몸에 대하여 탐욕을 여의지 못하고... 형색(외부의 대상)에 대하여 탐욕을 여의지 못하고... 원하는 만큼 배불리 먹고 나서 잠의 즐거움, 비스듬히 누운 즐거움, 혼미한 잠의 즐거움에 빠져 지낸다... ‘나는 이 계율이나 의례나 고행이나 청정행으로 천신이나 그 비슷한 존재가 되리라’며 어떤 천신들의 무리에 태어나기를 바라며 청정행을 닦는다. 비구들이여, 천신들의 무리에 태어나기를 바라며 청정행을 닦는 비구의 마음은 열성, 전념, 지속성, 정진을 위해 굽어 들지 않는다. 열성, 전념, 지속성, 정진을 위해 그 마음이 굽어 들지 않는 것, 이것이 다섯 번째 마음의 속박이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 마음의 속박이다.”

๗. ยาคุสุตฺตํ

7. 죽 경

๒๐๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ยาคุยา. กตเม ปญฺจ? ขุทฺทํ ปฏิหนติ, ปิปาสํ ปฏิวิเนติ, วาตํ อนุโลเมติ, วตฺถึ โสเธติ, อามาวเสสํ [Pg.219] ปาเจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ยาคุยา’’ติ. สตฺตมํ.

207. “비구들이여, 죽(yāgu)에는 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 배고픔을 물리치고, 갈증을 없애며, 바람(기운)을 순하게 조절하고, 방광을 깨끗하게 하며, 소화되지 않고 남은 음식을 소화시킨다. 비구들이여, 이것들이 죽의 다섯 가지 공덕이다.”

๘. ทนฺตกฏฺฐสุตฺตํ

8. 양치 막대 경

๒๐๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทนฺตกฏฺฐสฺส อขาทเน. กตเม ปญฺจ? อจกฺขุสฺสํ, มุขํ ทุคฺคนฺธํ โหติ, รสหรณิโย น วิสุชฺฌนฺติ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ภตฺตํ ปริโยนนฺธติ, ภตฺตมสฺส นจฺฉาเทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทนฺตกฏฺฐสฺส อขาทเน.

208. “비구들이여, 양치 막대를 사용하지 않는 것에는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 눈에 좋지 않고, 입에서 나쁜 냄새가 나며, 맛을 느끼는 신경들이 정화되지 않고, 담즙과 가래가 음식에 섞여 들며, 음식이 맛있게 느껴지지 않는다. 비구들이여, 이것들이 양치 막대를 사용하지 않는 것의 다섯 가지 허물이다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ทนฺตกฏฺฐสฺส ขาทเน. กตเม ปญฺจ? จกฺขุสฺสํ, มุขํ น ทุคฺคนฺธํ โหติ, รสหรณิโย วิสุชฺฌนฺติ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ภตฺตํ น ปริโยนนฺธติ, ภตฺตมสฺส ฉาเทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ทนฺตกฏฺฐสฺส ขาทเน’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 양치 막대를 사용하는 것에는 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 눈에 좋고, 입에서 나쁜 냄새가 나지 않으며, 맛을 느끼는 신경들이 정화되고, 담즙과 가래가 음식에 섞여 들지 않으며, 음식이 맛있게 느껴진다. 비구들이여, 이것들이 양치 막대를 사용하는 것의 다섯 가지 공덕이다.”

๙. คีตสฺสรสุตฺตํ

9. 노래조 음성 경

๒๐๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อายตเกน คีตสฺสเรน ธมฺมํ ภณนฺตสฺส. กตเม ปญฺจ? อตฺตนาปิ ตสฺมึ สเร สารชฺชติ, ปเรปิ ตสฺมึ สเร สารชฺชนฺติ, คหปติกาปิ อุชฺฌายนฺติ – ‘ยเถว มยํ คายาม, เอวเมวํ โข สมณา สกฺยปุตฺติยา คายนฺตี’ติ, สรกุตฺติมฺปิ นิกามยมานสฺส สมาธิสฺส ภงฺโค โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อายตเกน คีตสฺสเรน ธมฺมํ ภณนฺตสฺสา’’ติ. นวมํ.

209. “비구들이여, 길게 노래하는 듯한 음성으로 법을 설하는 자에게는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 자기 자신도 그 음성에 매혹되고, 타인들도 그 음성에 매혹되며, 재가자들도 ‘우리가 노래하는 것처럼 사문 석자들도 노래를 한다’며 비난한다. 또한 소리의 기교를 부리는 것에 마음을 쓰기에 삼매가 깨지며, 후대의 사람들도 그 방식을 본받게 된다. 비구들이여, 이것들이 길게 노래하는 듯한 음성으로 법을 설하는 것의 다섯 가지 허물이다.”

๑๐. มุฏฺฐสฺสติสุตฺตํ

10. 망각 경

๒๑๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต. กตเม ปญฺจ? ทุกฺขํ สุปติ, ทุกฺขํ ปฏิพุชฺฌติ, ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ, เทวตา น รกฺขนฺติ, อสุจิ มุจฺจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต.

210. “비구들이여, 마음 챙김을 잃고 알아차림 없이 잠드는 자에게는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 괴롭게 잠들고, 괴롭게 깨어나며, 악몽을 꾸고, 천신들이 보호하지 않으며, 부정(不淨)이 흘러나온다. 비구들이여, 이것들이 마음 챙김을 잃고 알아차림 없이 잠드는 것의 다섯 가지 허물이다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา อุปฏฺฐิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต. กตเม ปญฺจ? สุขํ สุปติ, สุขํ ปฏิพุชฺฌติ, น ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ[Pg.220], เทวตา รกฺขนฺติ, อสุจิ น มุจฺจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา อุปฏฺฐิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 마음 챙김을 확립하고 알아차리며 잠드는 자에게는 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 편안하게 잠들고, 편안하게 깨어나며, 악몽을 꾸지 않고, 천신들이 보호하며, 부정이 흘러나오지 않는다. 비구들이여, 이것들이 마음 챙김을 확립하고 알아차리며 잠드는 것의 다섯 가지 공덕이다.”

กิมิลวคฺโค ปฐโม.

키밀라 품, 그 첫 번째.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(Uddāna)은 다음과 같다.

กิมิโล ธมฺมสฺสวนํ, อาชานีโย พลํ ขิลํ;

วินิพนฺธํ ยาคุ กฏฺฐํ, คีตํ มุฏฺฐสฺสตินา จาติ.

키밀라 경, 법을 들음 경, 아자니야 경, 힘 경, 심지의 거섶 경, 마음의 속박 경, 죽 경, 양치 막대 경, 노래조 음성 경, 망각 경이 그것이다.

(๒๒) ๒. อกฺโกสกวคฺโค

(22) 2. 욕설 품

๑. อกฺโกสกสุตฺตํ

1. 욕설 경

๒๑๑. ‘‘โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสกปริภาสโก อริยูปวาที สพฺรหฺมจารีนํ, ตสฺส ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา. กตเม ปญฺจ? ปาราชิโก วา โหติ ฉินฺนปริปนฺโถ, อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, พาฬฺหํ วา โรคาตงฺกํ ผุสติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสกปริภาสโก อริยูปวาที สพฺรหฺมจารีนํ, ตสฺส อิเม ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา’’ติ. ปฐมํ.

211. “비구들이여, 동료 수행자들에게 욕설을 퍼붓고 비방하며 성자들을 비난하는 비구에게는 다섯 가지 허물이 예상된다. 무엇이 다섯인가? 파라지카를 범하게 되어 도과(道果)에서 멀어지거나, 혹은 어떤 오염된 아빳띠(죄)를 범하거나, 혹은 심각한 질병에 걸리거나, 혹은 정신이 혼미한 채 죽음을 맞이하거나, 혹은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 타락한 곳, 지옥에 떨어진다. 비구들이여, 동료 수행자들에게 욕설을 퍼붓고 비방하며 성자들을 비난하는 비구에게는 이 다섯 가지 허물이 예상된다.”

๒. ภณฺฑนการกสุตฺตํ

2. 분쟁 경

๒๑๒. ‘‘โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, ตสฺส ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา. กตเม ปญฺจ? อนธิคตํ นาธิคจฺฉติ, อธิคตา ปริหายติ, ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, ตสฺส อิเม ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา’’ติ. ทุติยํ.

212. 비구들이여, 다툼을 일으키고 싸움을 일으키고 논쟁을 일으키고 쓸데없는 말을 일삼으며 승가에서 분쟁을 일으키는 비구에게는 다섯 가지 재난이 예상된다. 무엇이 다섯인가? 아직 얻지 못한 특별한 법을 얻지 못하고, 이미 얻은 특별한 법에서 퇴보하며, 나쁜 명성이 퍼지고, 어리석게 헤매며 죽음을 맞이하고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 비참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어난다. 비구들이여, 다툼을 일으키고 싸움을 일으키고 논쟁을 일으키고 쓸데없는 말을 일삼으며 승가에서 분쟁을 일으키는 비구에게는 이러한 다섯 가지 재난이 예상된다.

๓. สีลสุตฺตํ

3. 계의 경

๒๑๓. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.221], ภิกฺขเว, อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

213. 비구들이여, 계를 어겨 계행이 파괴된 자에게는 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 계를 어겨 계행이 파괴된 자는 방일함으로 인해 큰 재물의 손실을 입게 된다. 비구들이여, 이것이 계를 어겨 계행이 파괴된 자에게 닥치는 첫 번째 재난이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

비구들이여, 또한 계를 어겨 계행이 파괴된 자에게는 나쁜 명성이 퍼진다. 비구들이여, 이것이 계를 어겨 계행이 파괴된 자에게 닥치는 두 번째 재난이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ, ยทิ พฺราหฺมณปริสํ, ยทิ คหปติปริสํ, ยทิ สมณปริสํ – อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

비구들이여, 또한 계를 어겨 계행이 파괴된 자는 왕족의 회중이나 바라문의 회중이나 장자의 회중이나 사문의 회중 등 어떤 회중에 나아가더라도 자신감 없이 위축된 모습으로 나아간다. 비구들이여, 이것이 계를 어겨 계행이 파괴된 자에게 닥치는 세 번째 재난이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

비구들이여, 또한 계를 어겨 계행이 파괴된 자는 어리석게 헤매며 죽음을 맞이한다. 비구들이여, 이것이 계를 어겨 계행이 파괴된 자에게 닥치는 네 번째 재난이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

비구들이여, 또한 계를 어겨 계행이 파괴된 자는 몸이 무너져 죽은 뒤에는 비참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어난다. 비구들이여, 이것이 계를 어겨 계행이 파괴된 자에게 닥치는 다섯 번째 재난이다. 비구들이여, 계를 어겨 계행이 파괴된 자에게는 이러한 다섯 가지 재난이 있다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

비구들이여, 계를 지켜 계행을 구족한 자에게는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 계를 지켜 계행을 구족한 자는 불방일함으로 인해 큰 재물의 무리를 얻게 된다. 비구들이여, 이것이 계를 지켜 계행을 구족한 자에게 생기는 첫 번째 이익이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

비구들이여, 또한 계를 지켜 계행을 구족한 자에게는 훌륭한 명성이 퍼진다. 비구들이여, 이것이 계를 지켜 계행을 구족한 자에게 생기는 두 번째 이익이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ, ยทิ พฺราหฺมณปริสํ, ยทิ คหปติปริสํ, ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. อยํ ภิกฺขเว, ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

비구들이여, 또한 계를 지켜 계행을 구족한 자는 왕족의 회중이나 바라문의 회중이나 장자의 회중이나 사문의 회중 등 어떤 회중에 나아가더라도 자신감 있고 당당한 모습으로 나아간다. 비구들이여, 이것이 계를 지켜 계행을 구족한 자에게 생기는 세 번째 이익이다.

‘‘ปุน [Pg.222] จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

비구들이여, 또한 계를 지켜 계행을 구족한 자는 어리석지 않게 죽음을 맞이한다. 비구들이여, 이것이 계를 지켜 계행을 구족한 자에게 생기는 네 번째 이익이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทายา’’ติ. ตติยํ.

비구들이여, 또한 계를 지켜 계행을 구족한 자는 몸이 무너져 죽은 뒤에는 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 계를 지켜 계행을 구족한 자에게 생기는 다섯 번째 이익이다. 비구들이여, 계를 지켜 계행을 구족한 자에게는 이러한 다섯 가지 이익이 있다.

๔. พหุภาณิสุตฺตํ

4. 말 많은 사람의 경

๒๑๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา พหุภาณิสฺมึ ปุคฺคเล. กตเม ปญฺจ? มุสา ภณติ, ปิสุณํ ภณติ, ผรุสํ ภณติ, สมฺผปฺปลาปํ ภณติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา พหุภาณิสฺมึ ปุคฺคเล.

214. 비구들이여, 말이 많은 사람에게는 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 거짓말을 하고, 이간질을 하고, 거친 말을 하고, 쓸데없는 말을 하며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 비참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어난다. 비구들이여, 이것이 말이 많은 사람에게 닥치는 다섯 가지 재난이다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา มนฺตภาณิสฺมึ ปุคฺคเล. กตเม ปญฺจ? น มุสา ภณติ, น ปิสุณํ ภณติ, น ผรุสํ ภณติ, น สมฺผปฺปลาปํ ภณติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา มนฺตภาณิสฺมึ ปุคฺคเล’’ติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 지혜롭게 말하는 사람에게는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 거짓말을 하지 않고, 이간질을 하지 않고, 거친 말을 하지 않고, 쓸데없는 말을 하지 않으며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 지혜롭게 말하는 사람에게 생기는 다섯 가지 이익이다.

๕. ปฐมอกฺขนฺติสุตฺตํ

5. 첫 번째 인내하지 못함의 경

๒๑๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อกฺขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส อปฺปิโย โหติ อมนาโป, เวรพหุโล จ โหติ, วชฺชพหุโล จ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อกฺขนฺติยา.

215. 비구들이여, 인내하지 못함에는 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 많은 사람에게 사랑받지 못하고 환영받지 못하며, 원한이 많아지고, 허물이 많아지며, 어리석게 헤매며 죽음을 맞이하고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 비참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어난다. 비구들이여, 이것이 인내하지 못함의 다섯 가지 재난이다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป, น เวรพหุโล โหติ, น วชฺชพหุโล, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ขนฺติยา’’ติ. ปญฺจมํ.

비구들이여, 인내함에는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 많은 사람에게 사랑받고 환영받으며, 원한이 많지 않고, 허물이 많지 않으며, 어리석지 않게 죽음을 맞이하고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 인내함의 다섯 가지 이익이다.

๖. ทุติยอกฺขนฺติสุตฺตํ

6. 두 번째 인내하지 못함의 경

๒๑๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อกฺขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส อปฺปิโย โหติ อมนาโป, ลุทฺโท จ โหติ, วิปฺปฏิสารี จ, สมฺมูฬฺโห [Pg.223] กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อกฺขนฺติยา.

216. 비구들이여, 인내하지 못함에는 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 많은 사람에게 사랑받지 못하고 환영받지 못하며, 성품이 거칠고, 후회가 많으며, 어리석게 헤매며 죽음을 맞이하고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 비참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어난다. 비구들이여, 이것이 인내하지 못함의 다섯 가지 재난이다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป, อลุทฺโท จ โหติ, อวิปฺปฏิสารี จ, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ขนฺติยา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

비구들이여, 인내함에는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 많은 사람에게 사랑받고 환영받으며, 성품이 거칠지 않고, 후회가 없으며, 어리석지 않게 죽음을 맞이하고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 인내함의 다섯 가지 이익이다.

๗. ปฐมอปาสาทิกสุตฺตํ

7. 첫 번째 신뢰를 주지 못함의 경

๒๑๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ, อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ, ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก.

217. 비구들이여, 신뢰를 주지 못하는 자에게는 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 스스로 자신을 비난하고, 현자들이 조사하여 꾸짖으며, 나쁜 명성이 퍼지고, 어리석게 헤매며 죽음을 맞이하고, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 비참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어난다. 비구들이여, 이것이 신뢰를 주지 못하는 자에게 닥치는 다섯 가지 재난이다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ, อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ, กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ปาสาทิเก’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 청정한 위의를 갖추어 기쁨을 주는 사람에게는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 스스로 자기를 비난하지 않고, 현자들이 살핀 뒤에 칭찬하며, 좋은 명성이 널리 퍼지고, 미혹되지 않고 죽으며, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 청정한 위의를 갖추어 기쁨을 주는 사람에게 있는 다섯 가지 이익이다.” 제7장.

๘. ทุติยอปาสาทิกสุตฺตํ

8. 두 번째 기쁨을 주지 못함의 경(두 번째 아빠사디까 숫따)

๒๑๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อปฺปสนฺนา นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ, สตฺถุสาสนํ อกตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส นปฺปสีทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก.

218. “비구들이여, 청정하지 못한 위의로 기쁨을 주지 못하는 사람에게는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음이 없는 자들이 믿음을 갖지 못하고, 믿음이 있는 일부의 사람들도 변심하며(믿음이 무너지고), 스승의 가르침을 따르지 않게 되고, 후대 사람들이 그의 행동을 본보기로 삼게 되며, 그의 마음이 청정해지지 않는다. 비구들이여, 이것이 청정하지 못한 위의로 기쁨을 주지 못하는 사람에게 있는 다섯 가지 허물이다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อปฺปสนฺนา ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหติ, สตฺถุสาสนํ กตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส ปสีทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ปาสาทิเก’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 청정한 위의를 갖추어 기쁨을 주는 사람에게는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 믿음이 없는 자들이 믿음을 갖게 되고, 믿음이 있는 자들은 더욱 믿음이 증장하며, 스승의 가르침을 따르게 되고, 후대 사람들이 그의 행동을 본보기로 삼게 되며, 그의 마음이 청정해진다. 비구들이여, 이것이 청정한 위의를 갖추어 기쁨을 주는 사람에게 있는 다섯 가지 이익이다.” 제8장.

๙. อคฺคิสุตฺตํ

9. 불의 경(악기 숫따)

๒๑๙. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.224], ภิกฺขเว, อาทีนวา อคฺคิสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อจกฺขุสฺโส, ทุพฺพณฺณกรโณ, ทุพฺพลกรโณ, สงฺคณิกาปวฑฺฒโน, ติรจฺฉานกถาปวตฺตนิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อคฺคิสฺมิ’’นฺติ. นวมํ.

219. “비구들이여, 불(을 쬐는 것)에는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 눈에 좋지 않고, 피부색을 나쁘게 만들며, 체력을 약하게 하고, 대중과의 사귐을 조장하며, 저속한 이야기를 일으킨다. 비구들이여, 이것이 불을 쬐는 것에 있는 다섯 가지 허물이다.” 제9장.

๑๐. มธุราสุตฺตํ

10. 마두라의 경(마두라 숫따)

๒๒๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา มธุรายํ. กตเม ปญฺจ? วิสมา, พหุรชา, จณฺฑสุนขา, วาฬยกฺขา, ทุลฺลภปิณฺฑา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มธุราย’’นฺติ. ทสมํ.

220. “비구들이여, 마두라에는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 지면이 고르지 않고, 먼지가 많으며, 사나운 개들이 있고, 잔인한 야차들이 있으며, 탁발하기가 어렵다. 비구들이여, 이것이 마두라에 있는 다섯 가지 허물이다.” 제10장.

อกฺโกสกวคฺโค ทุติโย.

두 번째 욕설의 품(아꼬사까왁가)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

อกฺโกสภณฺฑนสีลํ, พหุภาณี ทฺเว อขนฺติโย;

อปาสาทิกา ทฺเว วุตฺตา, อคฺคิสฺมึ มธุเรน จาติ.

욕설, 다툼, 계율, 말을 많이 함, 두 가지 인내하지 못함, 두 가지 기쁨을 주지 못함, 불에 대하여, 그리고 마두라와 함께 열 가지이다.

(๒๓) ๓. ทีฆจาริกวคฺโค

(23) 3. 긴 유행의 품(디가짜리까왁가)

๑. ปฐมทีฆจาริกสุตฺตํ

1. 첫 번째 긴 유행의 경

๒๒๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต. กตเม ปญฺจ? อสฺสุตํ น สุณาติ, สุตํ น ปริโยทาเปติ, สุเตเนกจฺเจน อวิสารโท โหติ, คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, น จ มิตฺตวา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต.

221. “비구들이여, 정처 없이 정해진 기간도 없이 길게 유행하는 것에 전념하며 지내는 자에게는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 듣지 못한 법을 듣지 못하고, 이미 들은 법을 명확히 하지 못하며, 들은 어떤 법에 대해 확신이 없고, 심한 질병의 고통을 겪으며, 도반이 없게 된다. 비구들이여, 이것이 정처 없이 정해진 기간도 없이 길게 유행하는 것에 전념하며 지내는 자에게 있는 다섯 가지 허물이다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถจาเร. กตเม ปญฺจ? อสฺสุตํ สุณาติ, สุตํ ปริโยทาเปติ, สุเตเนกจฺเจน วิสารโท โหติ, น คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, มิตฺตวา จ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถจาเร’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 적절한 기간의 유행에는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 듣지 못한 법을 듣게 되고, 이미 들은 법을 명확히 하며, 들은 어떤 법에 대해 확신이 생기고, 심한 질병의 고통을 겪지 않으며, 도반이 있게 된다. 비구들이여, 이것이 적절한 기간의 유행에 있는 다섯 가지 이익이다.” 제1장.

๒. ทุติยทีฆจาริกสุตฺตํ

2. 두 번째 긴 유행의 경

๒๒๒. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.225], ภิกฺขเว, อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต. กตเม ปญฺจ? อนธิคตํ นาธิคจฺฉติ, อธิคตา ปริหายติ, อธิคเตเนกจฺเจน อวิสารโท โหติ, คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, น จ มิตฺตวา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต.

222. “비구들이여, 정처 없이 정해진 기간도 없이 길게 유행하는 것에 전념하며 지내는 자에게는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 아직 얻지 못한 뛰어난 법을 얻지 못하고, 이미 얻은 법에서는 퇴보하며, 얻은 어떤 법에 대해 확신이 없고, 심한 질병의 고통을 겪으며, 도반이 없게 된다. 비구들이여, 이것이 정처 없이 정해진 기간도 없이 길게 유행하는 것에 전념하며 지내는 자에게 있는 다섯 가지 허물이다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถจาเร. กตเม ปญฺจ? อนธิคตํ อธิคจฺฉติ, อธิคตา น ปริหายติ, อธิคเตเนกจฺเจน วิสารโท โหติ, น คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, มิตฺตวา จ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถจาเร’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 적절한 기간의 유행에는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 아직 얻지 못한 뛰어난 법을 얻게 되고, 이미 얻은 법에서 퇴보하지 않으며, 얻은 어떤 법에 대해 확신이 생기고, 심한 질병의 고통을 겪지 않으며, 도반이 있게 된다. 비구들이여, 이것이 적절한 기간의 유행에 있는 다섯 가지 이익이다.” 제2장.

๓. อตินิวาสสุตฺตํ

3. 너무 오래 머무름의 경(아띠니와사 숫따)

๒๒๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อตินิวาเส. กตเม ปญฺจ? พหุภณฺโฑ โหติ พหุภณฺฑสนฺนิจโย, พหุเภสชฺโช โหติ พหุเภสชฺชสนฺนิจโย, พหุกิจฺโจ โหติ พหุกรณีโย พฺยตฺโต กึกรณีเยสุ, สํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน, ตมฺหา จ อาวาสา ปกฺกมนฺโต สาเปกฺโข ปกฺกมติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อตินิวาเส.

223. “비구들이여, 너무 오래 머무르는 것에는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 물건이 많아지고 그것을 쌓아두게 되며, 약이 많아지고 그것을 쌓아두게 되며, 할 일이 많아지고 해야 할 온갖 일들에 몰두하게 되며, 재가자나 출가자들과 어울려 수행에 부적절한 교제를 하며 지내게 되고, 그 거처를 떠날 때 미련을 가지고 떠나게 된다. 비구들이여, 이것이 너무 오래 머무르는 것에 있는 다섯 가지 허물이다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถวาเส. กตเม ปญฺจ? น พหุภณฺโฑ โหติ น พหุภณฺฑสนฺนิจโย, น พหุเภสชฺโช โหติ น พหุเภสชฺชสนฺนิจโย, น พหุกิจฺโจ โหติ น พหุกรณีโย น พฺยตฺโต กึกรณีเยสุ, อสํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน, ตมฺหา จ อาวาสา ปกฺกมนฺโต อนเปกฺโข ปกฺกมติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถวาเส’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 적절한 기간 동안 머무르는 것에는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 물건이 많지 않고 그것을 쌓아두지 않으며, 약이 많지 않고 그것을 쌓아두지 않으며, 할 일이 많지 않고 해야 할 일들에 몰두하지 않으며, 재가자나 출가자들과 어울려 수행에 부적절한 교제를 하지 않으며 지내게 되고, 그 거처를 떠날 때 미련 없이 떠나게 된다. 비구들이여, 이것이 적절한 기간 동안 머무르는 것에 있는 다섯 가지 이익이다.” 제3장.

๔. มจฺฉรีสุตฺตํ

4. 인색함의 경(맛차리 숫따)

๒๒๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อตินิวาเส. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉรี โหติ, กุลมจฺฉรี โหติ, ลาภมจฺฉรี โหติ, วณฺณมจฺฉรี โหติ, ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อตินิวาเส.

224. “비구들이여, 너무 오래 머무르는 것에는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 처소에 인색하고, 가문에 인색하며, 이득에 인색하고, 명성에 인색하며, 법에 인색하게 된다. 비구들이여, 이것이 너무 오래 머무르는 것에 있는 다섯 가지 허물이다.”

‘‘ปญฺจิเม[Pg.226], ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถวาเส. กตเม ปญฺจ? น อาวาสมจฺฉรี โหติ, น กุลมจฺฉรี โหติ, น ลาภมจฺฉรี โหติ, น วณฺณมจฺฉรี โหติ, น ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถวาเส’’ติ. จตุตฺถํ.

“비구들이여, 적절한 기간 동안 머무르는 것에는 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 처소에 인색하지 않고, 가문에 인색하지 않으며, 이득에 인색하지 않고, 명성에 인색하지 않으며, 법에 인색하지 않게 된다. 비구들이여, 이것이 적절한 기간 동안 머무르는 것에 있는 다섯 가지 이익이다.” 제4장.

๕. ปฐมกุลูปกสุตฺตํ

5. 첫 번째 가문에 가까이 함의 경(빠따마꿀루빠까 숫따)

๒๒๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กุลูปเก. กตเม ปญฺจ? อนามนฺตจาเร อาปชฺชติ, รโห นิสชฺชาย อาปชฺชติ, ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อาปชฺชติ, มาตุคามสฺส อุตฺตริ ฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อาปชฺชติ, กามสงฺกปฺปพหุโล วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กุลูปเก’’ติ. ปญฺจมํ.

225. “비구들이여, 가문에 너무 가까이 지내는 자에게는 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? (다른 비구에게) 알리지 않고 마을에 들어가 범계하게 되고, 은밀한 곳에 앉아 범계하게 되고, 가려진 자리에 앉아 범계하게 되고, 여인에게 다섯 마디나 여섯 마디를 초과하여 법을 설하여 범계하게 되며, 감각적 욕망에 관한 생각이 많아진 채 지내게 된다. 비구들이여, 이것이 가문에 너무 가까이 지내는 자에게 있는 다섯 가지 허물이다.” 제5장.

๖. ทุติยกุลูปกสุตฺตํ

6. 두 번째 가문에 가까이 함의 경

๒๒๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กุลูปกสฺส ภิกฺขุโน อติเวลํ กุเลสุ สํสฏฺฐสฺส วิหรโต. กตเม ปญฺจ? มาตุคามสฺส อภิณฺหทสฺสนํ, ทสฺสเน สติ สํสคฺโค, สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส, วิสฺสาเส สติ โอตาโร, โอติณฺณจิตฺตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘อนภิรโต วา พฺรหฺมจริยํ จริสฺสติ อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชิสฺสติ สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสติ’. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กุลูปกสฺส ภิกฺขุโน อติเวลํ กุเลสุ สํสฏฺฐสฺส วิหรโต’’ติ. ฉฏฺฐํ.

226. “비구들이여, 재가자들과 지나치게 교제하며 가문에 드나드는 비구에게는 이 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 여인을 자주 보게 되고, 보게 되면 교제하게 되고, 교제하게 되면 친밀해지고, 친밀해지면 욕망이 스며든다. 욕망에 마음이 사로잡힌 비구에게는 ‘불만족스러운 상태로 청정범행을 닦거나, 어떤 오염된 죄를 범하거나, 수행을 포기하고 낮은 세속의 삶으로 돌아갈 것’이라는 이 일이 예상된다. 비구들이여, 이것이 재가자들과 지나치게 교제하며 가문에 드나드는 비구의 다섯 가지 허물이다.” 여섯 번째.

๗. โภคสุตฺตํ

7. 재물 경

๒๒๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา โภเคสุ. กตเม ปญฺจ? อคฺคิสาธารณา โภคา, อุทกสาธารณา โภคา, ราชสาธารณา โภคา, โจรสาธารณา โภคา, อปฺปิเยหิ ทายาเทหิ สาธารณา โภคา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา โภเคสุ.

227. “비구들이여, 재물에는 이 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 재물은 불과 공유하고, 물과 공유하고, 왕과 공유하고, 도둑과 공유하며, 사랑하지 않는 상속자들과 공유한다. 비구들이여, 이것이 재물의 다섯 가지 허물이다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา โภเคสุ. กตเม ปญฺจ? โภเค นิสฺสาย อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ [Pg.227] ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา โภเคสู’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 재물에는 이 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 재물을 의지하여 자기 자신을 행복하게 하고 만족하게 하며 안락하게 돌보고, 부모님을 행복하게 하고 만족하게 하며 안락하게 돌보며, 자녀와 아내와 노비와 일꾼들을 행복하게 하고 만족하게 하며 안락하게 돌보고, 친구와 동료들을 행복하게 하고 만족하게 하며 안락하게 돌보며, 사문과 바라문들에게 천상으로 이끄는 복과 행복한 과보를 가져오며 천상에 태어나게 하는 고귀한 보시를 행한다. 비구들이여, 이것이 재물의 다섯 가지 이익이다.” 일곱 번째.

๘. อุสฺสูรภตฺตสุตฺตํ

8. 늦게 밥 짓는 경

๒๒๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล. กตเม ปญฺจ? เย เต อติถี ปาหุนา, เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา, ตา น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา, เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ทาสกมฺมกรโปริสา วิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ; ตาวตกํเยว อสมเยน ภุตฺตํ อโนชวนฺตํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล.

228. “비구들이여, 너무 늦게 밥을 짓는 가문에는 이 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 찾아온 손님들을 제때에 대접하지 못하고, 공양을 받을 만한 신들을 제때에 공양하지 못하며, 하루 한 끼만 먹고 밤에는 먹지 않으며 때가 아닌 때에 먹는 것을 멀리하는 사문과 바라문들을 제때에 공양하지 못하고, 노비와 일꾼들이 즐겁지 않은 얼굴로 일을 하며, 그만큼 때가 아닐 때 먹는 음식은 자양분이 없다. 비구들이여, 이것이 너무 늦게 밥을 짓는 가문의 다섯 가지 허물이다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมยภตฺเต กุเล. กตเม ปญฺจ? เย เต อติถี ปาหุนา, เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา, ตา กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา, เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ทาสกมฺมกรโปริสา อวิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ; ตาวตกํเยว สมเยน ภุตฺตํ โอชวนฺตํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมยภตฺเต กุเล’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 제때에 밥을 짓는 가문에는 이 다섯 가지 이익이 있다. 무엇이 다섯인가? 찾아온 손님들을 제때에 대접하고, 공양을 받을 만한 신들을 제때에 공양하며, 하루 한 끼만 먹고 밤에는 먹지 않으며 때가 아닌 때에 먹는 것을 멀리하는 사문과 바라문들을 제때에 공양하고, 노비와 일꾼들이 즐거운 얼굴로 일을 하며, 그만큼 제때에 먹는 음식은 자양분이 있다. 비구들이여, 이것이 제때에 밥을 짓는 가문의 다섯 가지 이익이다.” 여덟 번째.

๙. ปฐมกณฺหสปฺปสุตฺตํ

9. 첫 번째 검은 뱀 경

๒๒๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กณฺหสปฺเป. กตเม ปญฺจ? อสุจิ, ทุคฺคนฺโธ, สภีรุ, สปฺปฏิภโย, มิตฺตทุพฺภี – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กณฺหสปฺเป. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม อาทีนวา มาตุคาเม. กตเม ปญฺจ? อสุจิ, ทุคฺคนฺโธ, สภีรุ, สปฺปฏิภโย, มิตฺตทุพฺภี – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มาตุคาเม’’ติ. นวมํ.

229. “비구들이여, 검은 뱀에게는 이 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 불결하고, 악취가 나고, 겁이 많고, 위험하며, 친구를 해친다. 비구들이여, 이와 같이 여인에게도 이 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 불결하고, 악취가 나고, 겁이 많고, 위험하며, 친구를 해친다. 비구들이여, 이것이 여인의 다섯 가지 허물이다.” 아홉 번째.

๑๐. ทุติยกณฺหสปฺปสุตฺตํ

10. 두 번째 검은 뱀 경

๒๓๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กณฺหสปฺเป. กตเม ปญฺจ? โกธโน, อุปนาหี, โฆรวิโส, ทุชฺชิวฺโห, มิตฺตทุพฺภี – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กณฺหสปฺเป.

230. “비구들이여, 검은 뱀에게는 이 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 화를 잘 내고, 원한을 품고, 맹독이 있으며, 혀가 두 갈래이고, 친구를 해친다. 비구들이여, 이것이 검은 뱀의 다섯 가지 허물이다.”

‘‘เอวเมวํ [Pg.228] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม อาทีนวา มาตุคาเม. กตเม ปญฺจ? โกธโน, อุปนาหี, โฆรวิโส, ทุชฺชิวฺโห, มิตฺตทุพฺภี. ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส โฆรวิสตา – เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, มาตุคาโม ติพฺพราโค. ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส ทุชฺชิวฺหตา – เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, มาตุคาโม ปิสุณวาโจ. ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส มิตฺตทุพฺภิตา – เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, มาตุคาโม อติจารินี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มาตุคาเม’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 이와 같이 여인에게도 이 다섯 가지 허물이 있다. 무엇이 다섯인가? 화를 잘 내고, 원한을 품고, 맹독이 있으며, 혀가 두 갈래이고, 친구를 해친다. 비구들이여, 거기서 여인의 맹독이란 대개 여인은 강한 탐욕을 가졌음을 말한다. 비구들이여, 거기서 여인의 두 갈래 혀란 대개 여인은 이간질하는 말을 함을 말한다. 비구들이여, 거기서 여인의 친구 해침이란 대개 여인은 부정한 행위(외도)를 함을 말한다. 비구들이여, 이것이 여인의 다섯 가지 허물이다.” 열 번째.

ทีฆจาริกวคฺโค ตติโย.

긴 여행 품이 끝났다. 세 번째.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ทฺเว ทีฆจาริกา วุตฺตา, อตินิวาสมจฺฉรี;

ทฺเว จ กุลูปกา โภคา, ภตฺตํ สปฺปาปเร ทุเวติ.

두 가지 긴 여행에 관한 것과 오래 머묾, 인색함, 그리고 두 가지 가문에 드나듦과 재물, 밥, 검은 뱀에 관한 다른 두 가지가 그것이다.

(๒๔) ๔. อาวาสิกวคฺโค

(24) 4. 주지 품

๑. อาวาสิกสุตฺตํ

1. 주지 비구 경

๒๓๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อภาวนีโย โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อากปฺปสมฺปนฺโน โหติ น วตฺตสมฺปนฺโน; น พหุสฺสุโต โหติ น สุตธโร; น ปฏิสลฺเลขิตา โหติ น ปฏิสลฺลานาราโม; น กลฺยาณวาโจ โหติ น กลฺยาณวากฺกรโณ; ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อภาวนีโย โหติ.

231. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 주지 비구는 존경할 만하지 않다. 무엇이 다섯인가? 몸가짐이 단정하지 못하고 의무를 갖추지 못했으며, 많이 배우지 못하고 배운 바를 간직하지 못하며, 홀로 은거하지 못하고 홀로 머무는 것을 즐기지 않으며, 말이 아름답지 못하고 말투가 아름답지 못하며, 지혜가 없고 어리석으며 벙어리와 같다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 주지 비구는 존경할 만하지 않다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ภาวนีโย โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อากปฺปสมฺปนฺโน โหติ วตฺตสมฺปนฺโน; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร; ปฏิสลฺเลขิตา โหติ ปฏิสลฺลานาราโม; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ; ปญฺญวา โหติ อชโฬ [Pg.229] อเนฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ภาวนีโย โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 주지 비구는 존경할 만하다. 무엇이 다섯인가? 몸가짐이 단정하고 의무를 갖추었으며, 많이 배우고 배운 바를 간직하며, 홀로 은거하고 홀로 머무는 것을 즐기며, 말이 아름답고 말투가 아름다우며, 지혜가 있고 어리석지 않으며 벙어리와 같지 않다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 주지 비구는 존경할 만하다.” 첫 번째.

๒. ปิยสุตฺตํ

2. 사랑받음 경

๒๓๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ.

232. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 주지 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며 존경받고 존숭받는다.”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ทุติยํ.

그 다섯 가지는 무엇인가? 계율을 지키고, 파티목카의 단속으로 단속하며 머물고, 바른 행실과 사귀는 장소[행처]를 갖추고, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보며, 학습 계율들을 받아 지녀 수행한다. 많이 배우고[다문], 배운 것을 간직하며, 배운 것을 쌓아두니, 시작도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 표현을 갖추고, 온전하고 전적으로 깨끗한 성스러운 삶[범행]을 밝혀주는 그러한 가르침들을 많이 듣고, 기억하고, 말로 익히고, 마음으로 고찰하고, 견해로써 잘 꿰뚫어 안다. 고운 말을 하고, 말씨가 아름다우며, 도시 사람의 말[우아한 말]을 갖추고, 명료하고 결함이 없으며 의미를 잘 전달한다. 고귀한 마음의 상태이며 현생에서 행복하게 머물게 하는 네 가지 선(禪)을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻고, 힘들지 않게 얻는다. 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 통찰지의 해탈을 바로 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 구족하여 머문다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 동료 수행자들에게 사랑받고 마음에 들며, 존경받고 존중받게 된다.

๓. โสภนสุตฺตํ

3. 소바나 경

๒๓๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสํ โสเภติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; ปฏิพโล โหติ อุปสงฺกมนฺเต ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสํ โสเภตี’’ติ. ตติยํ.

233. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 거처를 빛나게 한다. 그 다섯 가지는 무엇인가? 계율을 지키고... (중략) ...학습 계율들을 받아 지녀 수행한다. 많이 배우고... (중략) ...견해로써 잘 꿰뚫어 안다. 고운 말을 하고, 말씨가 아름다우며, 도시 사람의 말을 갖추고, 명료하고 결함이 없으며 의미를 잘 전달한다. 다가오는 이들을 법에 대한 이야기로 잘 보여주고, 받아들이게 하고, 고무하고, 기쁘게 할 능력이 있다. 고귀한 마음의 상태이며 현생에서 행복하게 머물게 하는 네 가지 선을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻고, 힘들지 않게 얻는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 거처를 빛나게 한다.

๔. พหูปการสุตฺตํ

4. 바후파카라 경

๒๓๔. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.230], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสสฺส พหูปกาโร โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; ขณฺฑผุลฺลํ ปฏิสงฺขโรติ; มหา โข ปน ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู คิหีนํ อุปสงฺกมิตฺวา อาโรเจติ – ‘มหา โข, อาวุโส, ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู, กโรถ ปุญฺญานิ, สมโย ปุญฺญานิ กาตุ’นฺติ; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสสฺส พหูปกาโร โหตี’’ติ. จตุตฺถํ.

234. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 거처에 많은 도움이 된다. 그 다섯 가지는 무엇인가? 계율을 지키고... (중략) ...학습 계율들을 받아 지녀 수행한다. 많이 배우고... (중략) ...견해로써 잘 꿰뚫어 안다. 허물어지고 부서진 곳을 수리한다. 또한 많은 비구 승가가 도착하거나 여러 지방의 비구들이 왔을 때, 재가자들에게 다가가서 '벗들이여, 많은 비구 승가가 도착했고 여러 지방의 비구들이 왔으니, 공덕을 쌓으십시오. 지금이 공덕을 쌓을 때입니다'라고 알린다. 고귀한 마음의 상태이며 현생에서 행복하게 머물게 하는 네 가지 선을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻고, 힘들지 않게 얻는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 거처에 많은 도움이 된다.

๕. อนุกมฺปสุตฺตํ

5. 아누캄파 경

๒๓๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ คิหีนํ อนุกมฺปติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อธิสีเล สมาทเปติ; ธมฺมทสฺสเน นิเวเสติ; คิลานเก อุปสงฺกมิตฺวา สตึ อุปฺปาเทติ – ‘อรหคฺคตํ อายสฺมนฺโต สตึ อุปฏฺฐาเปถา’ติ; มหา โข ปน ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู คิหีนํ อุปสงฺกมิตฺวา อาโรเจติ – ‘มหา โข, อาวุโส, ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู, กโรถ ปุญฺญานิ, สมโย ปุญฺญานิ กาตุ’นฺติ; ยํ โข ปนสฺส โภชนํ เทนฺติ ลูขํ วา ปณีตํ วา ตํ อตฺตนา ปริภุญฺชติ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ คิหีนํ อนุกมฺปตี’’ติ. ปญฺจมํ.

235. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 재가자들에게 연민을 베푼다. 그 다섯 가지는 무엇인가? 더 높은 계행[오계]을 받아 지니게 한다. 법의 견해[사성제]에 확립하게 한다. 병든 이들에게 다가가서 '존자들이여, 공양받아 마땅한 분들[삼보]에 대한 마음챙김을 확립하십시오'라고 하며 마음챙김을 일으키게 한다. 또한 많은 비구 승가가 도착하거나 여러 지방의 비구들이 왔을 때, 재가자들에게 다가가서 '벗들이여, 많은 비구 승가가 도착했고 여러 지방의 비구들이 왔으니, 공덕을 쌓으십시오. 지금이 공덕을 쌓을 때입니다'라고 알린다. 또한 자신에게 거칠거나 미묘한 어떤 음식을 주더라도 그것을 스스로 수용하며, 믿음으로 보시된 것을 헛되게 하지 않는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 재가자들에게 연민을 베푼다.

๖. ปฐมอวณฺณารหสุตฺตํ

6. 첫 번째 칭찬받지 못할 자 경

๒๓๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา [Pg.231] ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ; สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

236. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 마치 실려 가 놓인 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 그 다섯 가지는 무엇인가? 조사하지도 않고 깊이 고찰하지도 않고 칭찬받을 가치가 없는 자의 찬사를 말한다. 조사하지도 않고 깊이 고찰하지도 않고 칭찬받을 가치가 있는 자의 비난을 말한다. 조사하지도 않고 깊이 고찰하지도 않고 청정 신심을 일으킬 만한 곳이 아닌데 청정 신심을 드러낸다. 조사하지도 않고 깊이 고찰하지도 않고 청정 신심을 일으킬 만한 곳인데 청정 신심 없음을 드러낸다. 믿음으로 보시된 것을 헛되게 한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 마치 실려 가 놓인 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ; สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ฉฏฺฐํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 마치 실려 가 놓인 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 그 다섯 가지는 무엇인가? 조사하고 깊이 고찰하여 칭찬받을 가치가 없는 자의 비난을 말한다. 조사하고 깊이 고찰하여 칭찬받을 가치가 있는 자의 찬사를 말한다. 조사하고 깊이 고찰하여 청정 신심을 일으킬 만한 곳이 아닌데 청정 신심 없음을 드러낸다. 조사하고 깊이 고찰하여 청정 신심을 일으킬 만한 곳에 청정 신심을 드러낸다. 믿음으로 보시된 것을 헛되게 하지 않는다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 마치 실려 가 놓인 것처럼 그렇게 천상에 태어난다.

๗. ทุติยอวณฺณารหสุตฺตํ

7. 두 번째 칭찬받지 못할 자 경

๒๓๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อาวาสมจฺฉรี โหติ อาวาสปลิเคธี; กุลมจฺฉรี โหติ กุลปลิเคธี; สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

237. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 마치 실려 가 놓인 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 그 다섯 가지는 무엇인가? 조사하지도 않고 깊이 고찰하지도 않고 칭찬받을 가치가 없는 자의 찬사를 말한다. 조사하지도 않고 깊이 고찰하지도 않고 칭찬받을 가치가 있는 자의 비난을 말한다. 거처에 대해 인색하고 거처에 대해 탐착한다. 가문에 대해 인색하고 가문에 대해 탐착한다. 믿음으로 보시된 것을 헛되게 한다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거주 비구는 마치 실려 가 놓인 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; น อาวาสมจฺฉรี โหติ น อาวาสปลิเคธี; น กุลมจฺฉรี โหติ น กุลปลิเคธี; สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 충분히 조사하고 살펴본 뒤에 비난받아야 마땅한 자의 허물을 말하고, 충분히 조사하고 살펴본 뒤에 칭찬받아야 마땅한 자의 공덕을 말하며, 처소에 대해 인색하지 않고 처소에 탐착하지 않으며, 가문에 대해 인색하지 않고 가문에 탐착하지 않으며, 신심으로 바친 보시물을 낭비하지 않는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 일곱 번째.

๘. ตติยอวณฺณารหสุตฺตํ

8. 제3 비난받아야 마땅함 경

๒๓๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา [Pg.232] อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อาวาสมจฺฉรี โหติ; กุลมจฺฉรี โหติ; ลาภมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

238. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 조사하지도 않고 살펴보지도 않은 채 비난받아야 마땅한 자의 공덕을 말하고, 조사하지도 않고 살펴보지도 않은 채 칭찬받아야 마땅한 자의 허물을 말하며, 처소에 인색하고, 가문에 인색하며, 이득에 인색한 것이다. 이와 같은 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; น อาวาสมจฺฉรี โหติ; น กุลมจฺฉรี โหติ; น ลาภมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. อฏฺฐมํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 충분히 조사하고 살펴본 뒤에 비난받아야 마땅한 자의 허물을 말하고, 충분히 조사하고 살펴본 뒤에 칭찬받아야 마땅한 자의 공덕을 말하며, 처소에 인색하지 않고, 가문에 인색하지 않으며, 이득에 인색하지 않는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 여덟 번째.

๙. ปฐมมจฺฉริยสุตฺตํ

9. 제1 인색함 경

๒๓๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อาวาสมจฺฉรี โหติ; กุลมจฺฉรี โหติ; ลาภมจฺฉรี โหติ; วณฺณมจฺฉรี โหติ; สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

239. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 처소에 인색하고, 가문에 인색하며, 이득에 인색하고, 명성(칭찬)에 인색하며, 신심으로 바친 보시물을 낭비하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อาวาสมจฺฉรี โหติ; น กุลมจฺฉรี โหติ; น ลาภมจฺฉรี โหติ; น วณฺณมจฺฉรี โหติ; สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. นวมํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 처소에 인색하지 않고, 가문에 인색하지 않으며, 이득에 인색하지 않고, 명성(칭찬)에 인색하지 않으며, 신심으로 바친 보시물을 낭비하지 않는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 아홉 번째.

๑๐. ทุติยมจฺฉริยสุตฺตํ

10. 제2 인색함 경

๒๔๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อาวาสมจฺฉรี โหติ; กุลมจฺฉรี โหติ; ลาภมจฺฉรี โหติ; วณฺณมจฺฉรี โหติ; ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

240. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 처소에 인색하고, 가문에 인색하며, 이득에 인색하고, 명성(칭찬)에 인색하며, 법에 인색한 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.

‘‘ปญฺจหิ[Pg.233], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อาวาสมจฺฉรี โหติ; น กุลมจฺฉรี โหติ; น ลาภมจฺฉรี โหติ; น วณฺณมจฺฉรี โหติ; น ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 처소에 인색하지 않고, 가문에 인색하지 않으며, 이득에 인색하지 않고, 명성(칭찬)에 인색하지 않으며, 법에 인색하지 않은 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 거처하는 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 열 번째.

อาวาสิกวคฺโค จตุตฺโถ.

거처하는 자의 품(제24품), 네 번째.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약:

อาวาสิโก ปิโย จ โสภโน,พหูปกาโร อนุกมฺปโก จ;

ตโย อวณฺณารหา เจว,มจฺฉริยา ทุเวปิ จาติ.

거처하는 비구, 사랑스러움, 아름다움, 많은 도움, 연민, 세 가지 비난받아야 마땅함 경, 그리고 두 가지 인색함 경을 합하여 총 열 가지이다.

(๒๕) ๕. ทุจฺจริตวคฺโค

(25) 5. 악행의 품

๑. ปฐมทุจฺจริตสุตฺตํ

1. 제1 악행 경

๒๔๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทุจฺจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ; ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทุจฺจริเต.

241. 비구들이여, 악행에는 이 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 스스로 자신을 책망하고, 현자들이 조사하여 꾸짖으며, 나쁜 명성이 퍼지고, 혼미한 상태로 죽으며, 몸이 무너져 죽은 뒤에 비참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어난다. 비구들이여, 이것이 악행의 다섯 가지 재난이다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สุจริเต’’ติ. ปฐมํ.

비구들이여, 선행에는 이 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 스스로 자신을 책망하지 않고, 현자들이 조사하여 칭찬하며, 좋은 명성이 퍼지고, 혼미하지 않은 상태로 죽으며, 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 선행의 다섯 가지 공덕이다. 첫 번째.

๒. ปฐมกายทุจฺจริตสุตฺตํ

2. 제1 몸의 악행 경

๒๔๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กายทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา กายสุจริเต…เป…. ทุติยํ.

242. 비구들이여, 몸의 악행에는 이 다섯 가지 재난이 있다... (중략) ... 몸의 선행에는 이 다섯 가지 공덕이 있다... (중략) ... 두 번째.

๓. ปฐมวจีทุจฺจริตสุตฺตํ

3. 제1 말의 악행 경

๒๔๓. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.234], ภิกฺขเว, อาทีนวา วจีทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา วจีสุจริเต…เป…. ตติยํ.

243. 비구들이여, 말의 악행에는 이 다섯 가지 재난이 있다... (중략) ... 말의 선행에는 이 다섯 가지 공덕이 있다... (중략) ... 세 번째.

๔. ปฐมมโนทุจฺจริตสุตฺตํ

4. 제1 마음의 악행 경

๒๔๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา มโนทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา มโนสุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา มโนสุจริเต’’ติ. จตุตฺถํ.

244. 비구들이여, 마음의 악행에는 이 다섯 가지 재난이 있다... (중략) ... 마음의 선행에는 이 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 스스로 자신을 책망하지 않고, 현자들이 조사하여 칭찬하며, 좋은 명성이 퍼지고, 혼미하지 않은 상태로 죽으며, 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것이 마음의 선행의 다섯 가지 공덕이다. 네 번째.

๕. ทุติยทุจฺจริตสุตฺตํ

5. 제2 악행 경

๒๔๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทุจฺจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ; ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; สทฺธมฺมา วุฏฺฐาติ; อสทฺธมฺเม ปติฏฺฐาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทุจฺจริเต.

245. 비구들이여, 악행에는 이 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 스스로 자신을 책망하고, 현자들이 조사하여 꾸짖으며, 나쁜 명성이 퍼지고, 바른 법에서 멀어지며, 그릇된 법에 머무는 것이다. 비구들이여, 이것이 악행의 다섯 가지 재난이다.

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาติ; สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สุจริเต’’ติ. ปญฺจมํ.

비구들이여, 선행에는 이 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 스스로 자신을 책망하지 않고, 현자들이 조사하여 칭찬하며, 좋은 명성이 퍼지고, 그릇된 법에서 멀어지며, 바른 법에 머무는 것이다. 비구들이여, 이것이 선행의 다섯 가지 공덕이다. 다섯 번째.

๖. ทุติยกายทุจฺจริตสุตฺตํ

6. 제2 몸의 악행 경

๒๔๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กายทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา กายสุจริเต…เป…. ฉฏฺฐํ.

246. 비구들이여, 신체적 악행에는 이 다섯 가지 재난이 있고... (중략)... 신체적 선행에는 이 다섯 가지 공덕이 있다... (중략). (여섯 번째 경)

๗. ทุติยวจีทุจฺจริตสุตฺตํ

7. 두 번째 언어적 악행 경

๒๔๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา วจีทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา วจีสุจริเต…เป…. สตฺตมํ.

247. 비구들이여, 언어적 악행에는 이 다섯 가지 재난이 있고... (중략)... 언어적 선행에는 이 다섯 가지 공덕이 있다... (중략). (일곱 번째 경)

๘. ทุติยมโนทุจฺจริตสุตฺตํ

8. 두 번째 정신적 악행 경

๒๔๘. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.235], ภิกฺขเว, อาทีนวา มโนทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา มโนสุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาติ; สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา มโนสุจริเต’’ติ. อฏฺฐมํ.

248. 비구들이여, 정신적 악행에는 이 다섯 가지 재난이 있고... (중략)... 정신적 선행에는 이 다섯 가지 공덕이 있다. 무엇이 다섯인가? 자신이 자신을 비난하지 않고, 지혜로운 이들이 조사한 뒤에 칭송하며, 좋은 명성이 널리 퍼지고, 사악한 법에서 벗어나며, 바른 법에 안주한다. 비구들이여, 이것이 정신적 선행에 있는 다섯 가지 공덕이다. (여덟 번째 경)

๙. สิวถิกสุตฺตํ

9. 공동묘지 경

๒๔๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา สิวถิกาย. กตเม ปญฺจ? อสุจิ, ทุคฺคนฺธา, สปฺปฏิภยา, วาฬานํ อมนุสฺสานํ อาวาโส, พหุโน ชนสฺส อาโรทนา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา สิวถิกาย.

249. 비구들이여, 공동묘지에는 이 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 불결하고, 악취가 나며, 위험이 있고, 사나운 비인간(귀신)들의 거처이며, 많은 사람의 울음소리가 있는 곳이다. 비구들이여, 이것이 공동묘지에 있는 다섯 가지 재난이다.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม อาทีนวา สิวถิกูปเม ปุคฺคเล. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ; อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ; อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. อิทมสฺส อสุจิตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา อสุจิ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

비구들이여, 이와 같이 공동묘지와 같은 사람에게도 이 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 어떤 사람은 부정한 신체적 행위를 갖추었고, 부정한 언어적 행위를 갖추었으며, 부정한 정신적 행위를 갖추었다. 이것을 그의 불결함이라고 나는 말한다. 비구들이여, 마치 저 공동묘지가 불결한 것처럼, 나는 이 사람을 그와 같다고 말한다.

‘‘ตสฺส อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคตสฺส, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคตสฺส, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคตสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อิทมสฺส ทุคฺคนฺธตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา ทุคฺคนฺธา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

부정한 신체적 행위, 부정한 언어적 행위, 부정한 정신적 행위를 갖춘 그에게는 나쁜 명성이 널리 퍼진다. 이것을 그의 악취라고 나는 말한다. 비구들이여, 마치 저 공동묘지에서 악취가 나는 것처럼, 나는 이 사람을 그와 같다고 말한다.

‘‘ตเมนํ อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคตํ เปสลา สพฺรหฺมจารี อารกา ปริวชฺชนฺติ. อิทมสฺส สปฺปฏิภยสฺมึ วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา สปฺปฏิภยา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

부정한 신체적 행위, 부정한 언어적 행위, 부정한 정신적 행위를 갖춘 그를, 계를 아끼는 동료 수행자들은 멀리하고 피한다. 이것을 그의 위험함이라고 나는 말한다. 비구들이여, 마치 저 공동묘지가 위험한 것처럼, 나는 이 사람을 그와 같다고 말한다.

‘‘โส อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคโต, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต สภาเคหิ ปุคฺคเลหิ สทฺธึ สํวสติ. อิทมสฺส วาฬาวาสสฺมึ วทามิ. เสยฺยถาปิ สา[Pg.236], ภิกฺขเว, สิวถิกา วาฬานํ อมนุสฺสานํ อาวาโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

부정한 신체적 행위, 부정한 언어적 행위, 부정한 정신적 행위를 갖춘 그는, 자신과 성향이 같은 사람들과 함께 지낸다. 이것을 그의 사나운 비인간들의 거처라고 나는 말한다. 비구들이여, 마치 저 공동묘지가 사나운 비인간들의 거처인 것처럼, 나는 이 사람을 그와 같다고 말한다.

‘‘ตเมนํ อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคตํ เปสลา สพฺรหฺมจารี ทิสฺวา ขียธมฺมํ อาปชฺชนฺติ – ‘อโห วต โน ทุกฺขํ เย มยํ เอวรูเปหิ ปุคฺคเลหิ สทฺธึ สํวสามา’ติ! อิทมสฺส อาโรทนาย วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา พหุโน ชนสฺส อาโรทนา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา สิวถิกูปเม ปุคฺคเล’’ติ. นวมํ.

부정한 신체적 행위, 부정한 언어적 행위, 부정한 정신적 행위를 갖춘 그를 보고, 계를 아끼는 동료 수행자들은 '아, 참으로 우리에게 고통이구나! 우리가 이런 사람들과 함께 지내야 하다니!'라며 한탄한다. 이것을 그의 울부짖음이라고 나는 말한다. 비구들이여, 마치 저 공동묘지가 많은 사람의 울부짖는 곳인 것처럼, 나는 이 사람을 그와 같다고 말한다. 비구들이여, 이것이 공동묘지와 같은 사람에게 있는 다섯 가지 재난이다. (아홉 번째 경)

๑๐. ปุคฺคลปฺปสาทสุตฺตํ

10. 사람에 대한 청정한 믿음 경

๒๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ปุคฺคลปฺปสาเท. กตเม ปญฺจ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล ปุคฺคโล อภิปฺปสนฺโน โหติ, โส ตถารูปํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ ยถารูปาย อาปตฺติยา สงฺโฆ อุกฺขิปติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล ปิโย มนาโป โส สงฺเฆน อุกฺขิตฺโต’ติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล โหติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล สมาโน อญฺเญ ภิกฺขู น ภชติ. อญฺเญ ภิกฺขู อภชนฺโต สทฺธมฺมํ น สุณาติ. สทฺธมฺมํ อสุณนฺโต สทฺธมฺมา ปริหายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อาทีนโว ปุคฺคลปฺปสาเท.

250. 비구들이여, 한 사람에게 청정한 믿음을 가질 때 생기는 이 다섯 가지 재난이 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 어떤 사람이 한 인물에게 깊은 믿음을 가졌는데, 그 인물이 승가가 추방할 만한 그런 죄를 지었다고 하자. 그러면 그에게 '내가 사랑하고 좋아하던 인물이 승가에 의해 추방되었다'라는 생각이 든다. 그는 비구들에 대해 불신이 커지게 된다. 비구들에 대해 불신이 커지면 다른 비구들을 가까이하지 않는다. 다른 비구들을 가까이하지 않으면 참된 법을 듣지 못한다. 참된 법을 듣지 못하면 참된 법에서 퇴보하게 된다. 비구들이여, 이것이 사람에 대한 믿음에서 생기는 첫 번째 재난이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปุคฺคเล ปุคฺคโล อภิปฺปสนฺโน โหติ, โส ตถารูปํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ ยถารูปาย อาปตฺติยา สงฺโฆ อนฺเต นิสีทาเปติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล ปิโย มนาโป โส สงฺเฆน อนฺเต นิสีทาปิโต’ติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล โหติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล สมาโน อญฺเญ ภิกฺขู น ภชติ. อญฺเญ ภิกฺขู อภชนฺโต สทฺธมฺมํ น สุณาติ. สทฺธมฺมํ อสุณนฺโต สทฺธมฺมา ปริหายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อาทีนโว ปุคฺคลปฺปสาเท.

다시 비구들이여, 어떤 사람이 한 인물에게 깊은 믿음을 가졌는데, 그 인물이 승가가 끝자리에 앉힐 만한 그런 죄를 지었다고 하자. 그러면 그에게 '내가 사랑하고 좋아하던 인물이 승가에 의해 끝자리에 앉게 되었다'라는 생각이 든다. 그는 비구들에 대해 불신이 커지게 된다. 비구들에 대해 불신이 커지면 다른 비구들을 가까이하지 않는다. 다른 비구들을 가까이하지 않으면 참된 법을 듣지 못한다. 참된 법을 듣지 못하면 참된 법에서 퇴보하게 된다. 비구들이여, 이것이 사람에 대한 믿음에서 생기는 두 번째 재난이다.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปุคฺคเล ปุคฺคโล อภิปฺปสนฺโน โหติ, โส ทิสาปกฺกนฺโต โหติ…เป… โส วิพฺภนฺโต โหติ…เป… โส [Pg.237] กาลงฺกโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล ปิโย มนาโป โส กาลงฺกโต’ติ. อญฺเญ ภิกฺขู น ภชติ. อญฺเญ ภิกฺขู อภชนฺโต สทฺธมฺมํ น สุณาติ. สทฺธมฺมํ อสุณนฺโต สทฺธมฺมา ปริหายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อาทีนโว ปุคฺคลปฺปสาเท. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ปุคฺคลปฺปสาเท’’ติ. ทสมํ.

다시 비구들이여, 어떤 사람이 한 인물에게 깊은 믿음을 가졌는데, 그 인물이 다른 곳으로 떠나거나... (중략)... 속퇴하거나... (중략)... 사망했다고 하자. 그러면 그에게 '내가 사랑하고 좋아하던 인물이 사망했다'라는 생각이 든다. 그는 다른 비구들을 가까이하지 않게 되고, 다른 비구들을 가까이하지 않으면 참된 법을 듣지 못한다. 참된 법을 듣지 못하면 참된 법에서 퇴보하게 된다. 비구들이여, 이것이 사람에 대한 믿음에서 생기는 다섯 번째 재난이다. 비구들이여, 이것이 사람에 대한 청정한 믿음에 있는 다섯 가지 재난이다. (열 번째 경)

ทุจฺจริตวคฺโค ปญฺจโม.

악행의 품, 다섯 번째.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ทุจฺจริตํ กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ;

จตูหิ ปเร ทฺเว สิวถิกา, ปุคฺคลปฺปสาเทน จาติ.

악행 경, 신체적 악행 경, 언어적 악행 경, 정신적 악행 경, 이 네 가지와 다른 네 가지, 공동묘지 경 두 가지, 그리고 사람에 대한 믿음 경이다.

ปญฺจมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

다섯 번째의 50개 경들이 끝났다.

(๒๖) ๖. อุปสมฺปทาวคฺโค

(26) 6. 구족계의 품

๑. อุปสมฺปาเทตพฺพสุตฺตํ

1. 구족계를 주어야 함 경

๒๕๑. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.238], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

251. 비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 구족계를 줄 수 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 무학의 계의 무더기를 갖추었고, 무학의 정의 무더기를 갖추었으며, 무학의 혜의 무더기를 갖추었고, 무학의 해탈의 무더기를 갖추었으며, 무학의 해탈지견의 무더기를 갖추었다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 구족계를 줄 수 있다. (첫 번째 경)

๒. นิสฺสยสุตฺตํ

2. 의지 경

๒๕๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นิสฺสโย ทาตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ…เป… อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ…เป… นิสฺสโย ทาตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

252. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 의지처를 주어야 한다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 무학의 계온을 갖추고… (중략) … 무학의 해탈지견온을 갖춘다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 의지처를 주어야 한다.” 이것이 두 번째 경이다.

๓. สามเณรสุตฺตํ

3. 사미 경

๒๕๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน… อเสเขน ปญฺญากฺขนฺเธน… อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน… อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

253. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 사미를 시봉하게 할 수 있다. 무엇이 다섯인가? 비구들이여, 여기 비구는 무학의 계온을 갖추고, 무학의 삼매온을 갖추고, 무학의 지혜온을 갖추고, 무학의 해탈온을 갖추고, 무학의 해탈지견온을 갖춘다. 비구들이여, 진실로 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 사미를 시봉하게 할 수 있다.” 이것이 세 번째 경이다.

๔. ปญฺจมจฺฉริยสุตฺตํ

4. 다섯 가지 인색 경

๒๕๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, มจฺฉริยานิ. กตมานิ ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มจฺฉริยานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ มจฺฉริยานํ เอตํ ปฏิกุฏฺฐํ, ยทิทํ ธมฺมมจฺฉริย’’นฺติ. จตุตฺถํ.

254. “비구들이여, 다섯 가지 인색이 있다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색, 가문에 대한 인색, 이득에 대한 인색, 명성에 대한 인색, 법에 대한 인색이다. 비구들이여, 이것이 다섯 가지 인색이다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 인색 중에서 법에 대한 인색이 가장 저열하다.” 이것이 네 번째 경이다.

๕. มจฺฉริยปฺปหานสุตฺตํ

5. 인색의 버림 경

๒๕๕. ‘‘ปญฺจนฺนํ[Pg.239], ภิกฺขเว, มจฺฉริยานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? อาวาสมจฺฉริยสฺส ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ; กุลมจฺฉริยสฺส…เป… ลาภมจฺฉริยสฺส… วณฺณมจฺฉริยสฺส… ธมฺมมจฺฉริยสฺส ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ มจฺฉริยานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ปญฺจมํ.

255. “비구들이여, 다섯 가지 인색을 버리고 완전히 끊기 위해 청정범행을 닦는다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색을 버리고 완전히 끊기 위해 청정범행을 닦는다. 가문에 대한 인색을… (중략) … 이득에 대한 인색을… 명성에 대한 인색을… 법에 대한 인색을 버리고 완전히 끊기 위해 청정범행을 닦는다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 인색을 버리고 완전히 끊기 위해 청정범행을 닦는다.” 이것이 다섯 번째 경이다.

๖. ปฐมฌานสุตฺตํ

6. 첫 번째 선정 경

๒๕๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

256. “비구들이여, 이 다섯 가지 법을 버리지 않고서는 초선에 들어 머무는 것이 불가능하다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색, 가문에 대한 인색, 이득에 대한 인색, 명성에 대한 인색, 법에 대한 인색이다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 법을 버리지 않고서는 초선에 들어 머무는 것이 불가능하다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“비구들이여, 이 다섯 가지 법을 버리면 초선에 들어 머무는 것이 가능하다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색, 가문에 대한 인색, 이득에 대한 인색, 명성에 대한 인색, 법에 대한 인색이다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 법을 버리면 초선에 들어 머무는 것이 가능하다.” 이것이 여섯 번째 경이다.

๗-๑๓. ทุติยฌานสุตฺตาทิสตฺตกํ

7-13. 두 번째 선정 경 등 일곱 가지 경

๒๕๗-๒๖๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… อภพฺโพ ตติยํ ฌานํ… อภพฺโพ จตุตฺถํ ฌานํ… อภพฺโพ โสตาปตฺติผลํ… อภพฺโพ สกทาคามิผลํ… อภพฺโพ อนาคามิผลํ… อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

257-263. “비구들이여, 이 다섯 가지 법을 버리지 않고서는 제2선에… (중략) … 제3선에… 제4선에… 예류과를… 일래과를… 불환과를… 아라한과를 증득하는 것이 불가능하다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색, 가문에 대한 인색, 이득에 대한 인색, 명성에 대한 인색, 법에 대한 인색이다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 법을 버리지 않고서는 아라한과를 증득하는 것이 불가능하다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… ภพฺโพ ตติยํ ฌานํ… ภพฺโพ จตุตฺถํ ฌานํ… ภพฺโพ โสตาปตฺติผลํ… ภพฺโพ สกทาคามิผลํ… ภพฺโพ อนาคามิผลํ… ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. เตรสมํ.

“비구들이여, 이 다섯 가지 법을 버리면 제2선에… (중략) … 제3선에… 제4선에… 예류과를… 일래과를… 불환과를… 아라한과를 증득하는 것이 가능하다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색, 가문에 대한 인색, 이득에 대한 인색, 명성에 대한 인색, 법에 대한 인색이다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 법을 버리면 아라한과를 증득하는 것이 가능하다.” 이것이 열세 번째 경이다.

๑๔. อปรปฐมฌานสุตฺตํ

14. 또 다른 첫 번째 선정 경

๒๖๔. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.240], ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

264. “비구들이여, 이 다섯 가지 법을 버리지 않고서는 초선에 들어 머무는 것이 불가능하다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색, 가문에 대한 인색, 이득에 대한 인색, 명성에 대한 인색, 그리고 은혜를 모름과 은혜를 갚지 않음이다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 법을 버리지 않고서는 초선에 들어 머무는 것이 불가능하다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. จุทฺทสมํ.

“비구들이여, 이 다섯 가지 법을 버리면 초선에 들어 머무는 것이 가능하다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색, 가문에 대한 인색, 이득에 대한 인색, 명성에 대한 인색, 그리고 은혜를 모름과 은혜를 갚지 않음이다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 법을 버리면 초선에 들어 머무는 것이 가능하다.” 이것이 열네 번째 경이다.

๑๕-๒๑. อปรทุติยฌานสุตฺตาทิสตฺตกํ

15-21. 또 다른 두 번째 선정 경 등 일곱 가지 경

๒๖๕-๒๗๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ… โสตาปตฺติผลํ… สกทาคามิผลํ… อนาคามิผลํ… อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

265-271. “비구들이여, 이 다섯 가지 법을 버리지 않고서는 제2선에… 제3선에… 제4선에… 예류과를… 일래과를… 불환과를… 아라한과를 증득하는 것이 불가능하다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색, 가문에 대한 인색, 이득에 대한 인색, 명성에 대한 인색, 그리고 은혜를 모름과 은혜를 갚지 않음이다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 법을 버리지 않고서는 아라한과를 증득하는 것이 불가능하다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ… โสตาปตฺติผลํ… สกทาคามิผลํ… อนาคามิผลํ… อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. เอกวีสติมํ.

“비구들이여, 이 다섯 가지 법을 버리면 제2선에… 제3선에… 제4선에… 예류과를… 일래과를… 불환과를… 아라한과를 증득하는 것이 가능하다. 무엇이 다섯인가? 처소에 대한 인색, 가문에 대한 인색, 이득에 대한 인색, 명성에 대한 인색, 그리고 은혜를 모름과 은혜를 갚지 않음이다. 비구들이여, 진실로 이 다섯 가지 법을 버리면 아라한과를 증득하는 것이 가능하다.” 이것이 스물한 번째 경이다.

อุปสมฺปทาวคฺโค ฉฏฺโฐ.

여섯 번째 구족계 품이 끝났다.

๑. สมฺมุติเปยฺยาลํ

1. 동의어의 축약

๑. ภตฺตุทฺเทสกสุตฺตํ

1. 음식 배분자 경

๒๗๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ [Pg.241] คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ.

272. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 공양 배정사는 임명되어서는 안 된다. 무엇이 다섯인가? 편애의 길로 가고, 증오의 길로 가고, 미혹의 길로 가고, 두려움의 길로 가며, 배정된 것과 배정되지 않은 것을 알지 못하는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 공양 배정사는 임명되어서는 안 된다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ ชานาติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก สมฺมนฺนิตพฺโพติ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 공양 배정사는 임명되어야 한다. 무엇이 다섯인가? 편애의 길로 가지 않고, 증오의 길로 가지 않고, 미혹의 길로 가지 않고, 두려움의 길로 가지 않으며, 배정된 것과 배정되지 않은 것을 아는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 공양 배정사는 임명되어야 한다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก สมฺมโต น เปเสตพฺโพ…เป… สมฺมโต เปเสตพฺโพ… พาโล เวทิตพฺโพ… ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ… ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ ชานาติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 공양 배정사는 임명되었더라도 (배정 업무에) 보내서는 안 된다... (중략)... 임명되었으면 보내야 한다... 어리석은 자로 알아야 한다... 현명한 자로 알아야 한다... (덕성을) 파괴하고 손상시킨 자신을 지니고 다닌다... 파괴하지 않고 손상시키지 않은 자신을 지니고 다닌다... 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 (떨어진다)... 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 (태어난다). 무엇이 다섯인가? 편애의 길로 가지 않고, 증오의 길로 가지 않고, 미혹의 길로 가지 않고, 두려움의 길로 가지 않으며, 배정된 것과 배정되지 않은 것을 아는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 공양 배정사는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 (태어난다).” 첫 번째 경.

๒-๑๔. เสนาสนปญฺญาปกสุตฺตาทิเตรสกํ

2-14. 침상과 의자 배정사 경 등 열세 편

๒๗๓-๒๘๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เสนาสนปญฺญาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ปญฺญตฺตาปญฺญตฺตํ น ชานาติ…เป… เสนาสนปญฺญาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ปญฺญตฺตาปญฺญตฺตํ ชานาติ…เป….

273-285. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 침상과 의자 배정사는 임명되어서는 안 된다... (중략)... 비치된 것과 비치되지 않은 것을 알지 못한다... (중략)... 침상과 의자 배정사는 임명되어야 한다... (중략)... 비치된 것과 비치되지 않은 것을 안다... (중략)...”

เสนาสนคาหาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ…เป… เสนาสนคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ…เป….

“침상과 의자 수령인은 임명되어서는 안 된다... (중략)... 수령된 것과 수령되지 않은 것을 알지 못한다... (중략)... 침상과 의자 수령인은 임명되어야 한다... (중략)... 수령된 것과 수령되지 않은 것을 안다... (중략)...”

ภณฺฑาคาริโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คุตฺตาคุตฺตํ น ชานาติ… ภณฺฑาคาริโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คุตฺตาคุตฺตํ ชานาติ…เป….

“창고지기는 임명되어서는 안 된다... (중략)... 갈무리된 것과 갈무리되지 않은 것을 알지 못한다... 창고지기는 임명되어야 한다... (중략)... 갈무리된 것과 갈무리되지 않은 것을 안다... (중략)...”

จีวรปฏิคฺคาหโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ… จีวรปฏิคฺคาหโก สมฺมนฺนิตพฺโพ …เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ…เป….

“가사 수령인은 임명되어서는 안 된다... (중략)... 받은 것과 받지 않은 것을 알지 못한다... 가사 수령인은 임명되어야 한다... (중략)... 받은 것과 받지 않은 것을 안다... (중략)...”

จีวรภาชโก [Pg.242] น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ น ชานาติ… จีวรภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ ชานาติ…เป….

“가사 분배사는 임명되어서는 안 된다... (중략)... 분배된 것과 분배되지 않은 것을 알지 못한다... 가사 분배사는 임명되어야 한다... (중략)... 분배된 것과 분배되지 않은 것을 안다... (중략)...”

ยาคุภาชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ยาคุภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“죽 분배사는 임명되어서는 안 된다... (중략)... 죽 분배사는 임명되어야 한다... (중략)...”

ผลภาชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ผลภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“과일 분배사는 임명되어서는 안 된다... (중략)... 과일 분배사는 임명되어야 한다... (중략)...”

ขชฺชกภาชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ น ชานาติ… ขชฺชกภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ ชานาติ…เป….

“과자 분배사는 임명되어서는 안 된다... (중략)... 분배된 것과 분배되지 않은 것을 알지 못한다... 과자 분배사는 임명되어야 한다... (중략)... 분배된 것과 분배되지 않은 것을 안다... (중략)...”

อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… วิสฺสชฺชิตาวิสฺสชฺชิตํ น ชานาติ… อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… วิสฺสชฺชิตาวิสฺสชฺชิตํ ชานาติ….

“소소한 물건 분배사는 임명되어서는 안 된다... (중략)... 분배된 것과 분배되지 않은 것을 알지 못한다... 소소한 물건 분배사는 임명되어야 한다... (중략)... 분배된 것과 분배되지 않은 것을 안다.”

สาฏิยคฺคาหาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ … สาฏิยคฺคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ….

“목욕 가사 수령인은 임명되어서는 안 된다... (중략)... 받은 것과 받지 않은 것을 알지 못한다... 목욕 가사 수령인은 임명되어야 한다... (중략)... 받은 것과 받지 않은 것을 안다.”

ปตฺตคฺคาหาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ… ปตฺตคฺคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ….

“발우 수령인은 임명되어서는 안 된다... (중략)... 받은 것과 받지 않은 것을 알지 못한다... 발우 수령인은 임명되어야 한다... (중략)... 받은 것과 받지 않은 것을 안다.”

อารามิกเปสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… อารามิกเปสโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“원주(사원 관리인) 배정사는 임명되어서는 안 된다... (중략)... 원주 배정사는 임명되어야 한다... (중략)...”

สามเณรเปสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… สามเณรเปสโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“사미 배정사는 임명되어서는 안 된다... (중략)... 사미 배정사는 임명되어야 한다... (중략)...”

สมฺมโต น เปเสตพฺโพ…เป… สมฺมโต เปเสตพฺโพ…เป….

“임명되었더라도 (심부름을) 보내서는 안 된다... (중략)... 임명되었으면 보내야 한다... (중략)...”

สามเณรเปสโก พาโล เวทิตพฺโพ…เป… ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ… ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, เปสิตาเปสิตํ ชานาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จุทฺทสมํ.

“사미 배정사가 (다섯 법을 갖추면) 어리석은 자로 알아야 한다... (중략)... 현명한 자로 알아야 한다... (덕성을) 파괴하고 손상시킨 자신을 지니고 다닌다... 파괴하지 않고 손상시키지 않은 자신을 지니고 다닌다... 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 (떨어진다)... 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 (태어난다). 무엇이 다섯인가? 편애의 길로 가지 않고, 증오의 길로 가지 않고, 미혹의 길로 가지 않고, 두려움의 길로 가지 않으며, 배정 지시 여부를 아는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 사미 배정사는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 (태어난다).” 열네 번째 경.

สมฺมุติเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

임명(Sammuti)에 관한 생략부가 끝났다.

๒. สิกฺขาปทเปยฺยาลํ

2. 학처(Sikkhāpada)에 관한 생략부

๑. ภิกฺขุสุตฺตํ

1. 비구 경

๒๘๖. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.243], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, อพฺรหฺมจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

286. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 무엇이 다섯인가? 살아 있는 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지고, 고결하지 못한 삶(음행)을 살고, 거짓말을 하고, 취하게 하는 술과 아편 등에 빠져 방일하게 지내는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 무엇이 다섯인가? 살아 있는 생명을 죽이는 일에서 멀리 여의고, 주지 않은 것을 가지는 일에서 멀리 여의고, 고결하지 못한 삶에서 멀리 여의고, 거짓말하는 일에서 멀리 여의고, 취하게 하는 술과 아편 등에 빠져 방일하게 지내는 일에서 멀리 여의는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 비구는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다.” 첫 번째 경.

๒-๗. ภิกฺขุนีสุตฺตาทิฉกฺกํ

2-7. 비구니 경 등 여섯 편

๒๘๗-๒๙๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี…เป… สิกฺขมานา… สามเณโร… สามเณรี… อุปาสโก… อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตินี โหติ, อทินฺนาทายินี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารินี โหติ, มุสาวาทินี โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายินี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

287-292. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 비구니는... (중략)... 식차마나는... 사미는... 사미니는... 우바새는... 우바이는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 무엇이 다섯인가? 살아 있는 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지고, 감각적 욕망에 대해 그릇된 행위를 하고, 거짓말을 하고, 취하게 하는 술과 아편 등에 빠져 방일하게 지내는 것이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 법을 갖춘 우바이는 마치 가져다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรตา โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 여신도는 [누군가 그를] 데려다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 살아있는 생명을 죽이는 일을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 일을 멀리하며, 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하며, 게으름의 원인이 되는 술과 중독성 물질을 멀리하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여신도는 데려다 놓은 것처럼 그렇게 천상에 태어난다.” 일곱 번째 경.

๘. อาชีวกสุตฺตํ

8. 아지바카 경

๒๙๓. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.244], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาชีวโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, อพฺรหฺมจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาชีวโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ. อฏฺฐมํ.

293. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 아지바카(외도 수행자)는 [누군가 그를] 데려다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 살아있는 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지며, 청정하지 못한 행위(음행)를 하고, 거짓말을 하며, 게으름의 원인이 되는 술과 중독성 물질을 마시는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 아지바카는 데려다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.” 여덟 번째 경.

๙-๑๗. นิคณฺฐสุตฺตาทินวกํ

9-17. 니간타 경 등 9가지 경

๒๙๔-๓๐๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต นิคณฺโฐ…เป… มุณฺฑสาวโก… ชฏิลโก… ปริพฺพาชโก… มาคณฺฑิโก… เตทณฺฑิโก… อารุทฺธโก… โคตมโก… เทวธมฺมิโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เทวธมฺมิโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ. สตฺตรสมํ.

294-302. “비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 니간타는... [중략] ...삭발한 제자는... 고행자는... 유행승은... 마간디카 외도는... 테단디카 외도는... 아룻다카 외도는... 고타마카 외도는... 데바담미카 외도는 [누군가 그를] 데려다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 살아있는 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지며... [중략] ...게으름의 원인이 되는 술과 중독성 물질을 마시는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 데바담미카 외도는 데려다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어진다.” 열일곱 번째 경.

สิกฺขาปทเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

학습계목 모음이 끝났다.

๓. ราคเปยฺยาลํ

3. 탐욕 모음

๓๐๓. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

303. “비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 다섯 가지 법을 닦아야 한다. 어떤 다섯 가지인가? 부정상(不淨想), 사상(死想), 과환상(過患想), 음식의 혐오상, 온 세상에 대해 즐거워하지 않는 상이다. 비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 이 다섯 가지 법을 닦아야 한다.”

๓๐๔. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

304. “비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 다섯 가지 법을 닦아야 한다. 어떤 다섯 가지인가? 무상상(無常想), 무아상(無我想), 사상(死想), 음식의 혐오상, 온 세상에 대해 즐거워하지 않는 상이다. 비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 이 다섯 가지 법을 닦아야 한다.”

๓๐๕. ‘‘ราคสฺส[Pg.245], ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

305. “비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 다섯 가지 법을 닦아야 한다. 어떤 다섯 가지인가? 무상상(無常想), 무상한 것에 대한 고상(苦想), 고통스러운 것에 대한 무아상(無我想), 버림의 상(捨想), 탐욕이 빛바램의 상이다. 비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 이 다섯 가지 법을 닦아야 한다.”

๓๐๖. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

306. “비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 다섯 가지 법을 닦아야 한다. 어떤 다섯 가지인가? 믿음의 기능(信根), 정진의 기능(精進根), 마음챙김의 기능(念根), 삼매의 기능(定根), 통찰지의 기능(慧根)이다. 비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 이 다섯 가지 법을 닦아야 한다.”

๓๐๗. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

307. “비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 다섯 가지 법을 닦아야 한다. 어떤 다섯 가지인가? 믿음의 힘(信力), 정진의 힘(精進力), 마음챙김의 힘(念力), 삼매의 힘(定力), 통찰지의 힘(慧力)이다. 비구들이여, 탐욕을 철저히 알기 위해서 이 다섯 가지 법을 닦아야 한다.”

๓๐๘-๑๑๕๑. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. โทสสฺส… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปฬาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส … มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

308-1151. “비구들이여, 탐욕을 완전히 이해하기 위해... 완전히 멸진하기 위해... 버리기 위해... 소멸하기 위해... 사라지게 하기 위해... 빛바래게 하기 위해... 소멸하기 위해... 포기하기 위해... 완전히 놓아버리기 위해 다섯 가지 법을 닦아야 한다. 분노를... 어리석음을... 노여움을... 원한을... 은혜를 모름을... 다툼을... 질투를... 인색함을... 속임을... 교활함을... 완고함을... 자극을... 자만심을... 거만함을... 취함을... 방일을 철저히 알기 위해... 완전히 이해하기 위해... 완전히 멸진하기 위해... 버리기 위해... 소멸하기 위해... 사라지게 하기 위해... 빛바래게 하기 위해... 소멸하기 위해... 포기하기 위해... 완전히 놓아버리기 위해 다섯 가지 법을 닦아야 한다.”

‘‘กตเม ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

“어떤 다섯 가지인가? 믿음의 힘, 정진의 힘, 마음챙김의 힘, 삼매의 힘, 통찰지의 힘이다. 비구들이여, 방일을 완전히 놓아버리기 위해 이 다섯 가지 법을 닦아야 한다.”

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

탐욕 모음이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย,ปหานาย ขยาย วเยน จ;

วิราคนิโรธา จาคญฺจ,ปฏินิสฺสคฺโค อิเม ทสาติ.

철저히 앎, 완전히 이해함, 완전히 멸진함, 버림, 소멸, 사라짐, 빛바램, 소멸, 포기, 완전히 놓아버림 — 이것들이 열 가지이다.

ปญฺจกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

다섯 권(Pancaka Nipata)이 끝났다.

ตตฺริทํ วคฺคุทฺทานํ –

여기에서 품(Vagga)의 요약은 다음과 같다.

เสขพลํ [Pg.246] พลญฺเจว, ปญฺจงฺคิกญฺจ สุมนํ;

มุณฺฑนีวรณญฺจ สญฺญญฺจ, โยธาชีวญฺจ อฏฺฐมํ;

เถรํ กกุธผาสุญฺจ, อนฺธกวินฺททฺวาทสํ;

คิลานราชติกณฺฑํ, สทฺธมฺมาฆาตุปาสกํ;

อรญฺญพฺราหฺมณญฺเจว, กิมิลกฺโกสกํ ตถา;

ทีฆาจาราวาสิกญฺจ, ทุจฺจริตูปสมฺปทนฺติ.

유학의 힘 품, 힘 품, 다섯 가지 요소 품, 수마나 품, 문다 품, 장애 품, 상 품, 전사 품(여덟 번째), 장로 품, 카쿠다 품, 안락 품, 안다카빈다 품(열두 번째), 길라나 품, 왕 품, 가시 품, 정법 품, 원한 품, 재가신자 품, 숲 품, 바라문 품, 키밀라 품, 욕설 품, 길게 유행함 품, 거주 품, 악행 품, 구족계 품이다.

ปญฺจกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

다섯 권의 본문(Pañcakanipāta-pāḷi)이 끝났다.