นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

那尊、阿羅漢、正等覚者、世尊に礼拝したてまつる。

องฺคุตฺตรนิกาโย

増支部（アングッタラ・ニカーヤ）

ปญฺจกนิปาตปาฬิ

五集（パンチャカ・ニパータ）

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. 第一の五十編（パタマ・パンナーサカ）

๑. เสขพลวคฺโค

1. 有学力品（セーカバラ・ヴァッガ）

๑. สํขิตฺตสุตฺตํ

1. 略説経（サンキッタ・スッタ）

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. このように私は聞いた。ある時、世尊はサーヴァッティの、ジェータ太子の園である、アナータピンディカ園（祇樹給孤独園）に滞在しておられた。そこで世尊は比丘たちに“比丘たちよ”と呼びかけられた。比丘たちは“尊師（バダンテ）”と世尊に応答した。世尊は次のように仰せられた。

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, เสขพลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขพลานิ.

“比丘たちよ、これら五つの有学力がある。いかなる五つか。信力、慚力、愧力、精進力、慧力である。比丘たちよ、これらが五つの有学力である。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สทฺธาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, หิรีพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, โอตฺตปฺปพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, วีริยพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, ปญฺญาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลนา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、それゆえ、この聖典において、このように修学すべきである。‘私たちは有学力である信力を具備しよう。有学力である慚力を具備しよう。有学力である愧力を具備しよう。有学力である精進力を具備しよう。有学力である慧力を具備しよう’と。比丘たちよ、このようにあなたたちは修学すべきである。”世尊はこのように仰せられた。比丘たちは世尊の説法を歓喜し、称賛した。第一。

๒. วิตฺถตสุตฺตํ

2. 詳説経（ヴィッタタ・スッタ）

๒. ‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.2], ภิกฺขเว, เสขพลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ.

2. “比丘たちよ、これら五つの有学力がある。いかなる五つか。信力、慚力、愧力、精進力、慧力である。比丘たちよ、では、信力とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が信（信心）をもち、如来の悟り（菩提）を信じている。すなわち、‘かの世尊は、阿羅漢、正等覚者、明行足、善逝、世間解、無上士、調御丈夫、天人師、仏、世尊である’と。比丘たちよ、これが信力と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, หิรีพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก หิริมา โหติ, หิรียติ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, หิรีพลํ.

“比丘たちよ、では、慚力とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が慚（恥じる心）をもち、身の悪行、口の悪行、意の悪行を恥じ、悪しき不善の諸法に陥ることを恥じている。比丘たちよ、これが慚力と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โอตฺตปฺปพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก โอตฺตปฺปี โหติ, โอตฺตปฺปติ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โอตฺตปฺปพลํ.

“比丘たちよ、では、愧力とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が愧（おそれる心）をもち、身の悪行、口の悪行、意の悪行を恐れ、悪しき不善の諸法に陥ることを恐れている。比丘たちよ、これが愧力と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ.

“比丘たちよ、では、精進力とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が、不善の法を捨て去り、善き法を具足するために、精進を励んで住み、強固であり、勇猛な努力をもち、善き諸法において責任を放棄しない。比丘たちよ、これが精進力と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขพลานิ.

“比丘たちよ、では、慧力とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が智慧をもち、生滅に至る智慧、聖なる、洞察し、正しく苦しみの滅尽へと導く智慧を具備している。比丘たちよ、これが慧力と呼ばれる。比丘たちよ、これらが五つの有学力である。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สทฺธาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, หิรีพเลน… โอตฺตปฺปพเลน … วีริยพเลน… ปญฺญาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลนา’ติ. เอวญฺหิ โข, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、それゆえ、このように修学すべきである。‘私たちは有学力である信力を具備しよう、……慚力、……愧力、……精進力、……慧力を具備しよう’と。比丘たちよ、このようにあなたたちは修学すべきである。”第二。

๓. ทุกฺขสุตฺตํ

3. 苦経（ドゥッカ・スッタ）

๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา [Pg.3] ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

3. “比丘たちよ、五つの法を具備した比丘は、現世において、苦痛を伴い、障害を伴い、苦悩を伴い、熱悩を伴って苦しみに住み、身体の崩壊して死んだ後、悪趣（への赴き）が予想される。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘が不信であり、無慚であり、無愧であり、懈怠であり、無慧である。比丘たちよ、これら五つの法を具備した比丘は、現世において、苦痛を伴い、障害を伴い、苦悩を伴い、熱悩を伴って苦しみに住み、身体の崩壊して死んだ後、悪趣が予想される。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、五つの法を具備した比丘は、現世において、苦痛がなく、障害がなく、苦悩がなく、熱悩がなく安楽に住み、身体の崩壊して死んだ後、善趣が予想される。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘が信をもち、慚をもち、愧をもち、精進を励み、智慧をもっている。比丘たちよ、これら五つの法を具備した比丘は、現世において、苦痛がなく、障害がなく、苦悩がなく、熱悩がなく安楽に住み、身体の崩壊して死んだ後、善趣が予想される。”第三。

๔. ยถาภตสุตฺตํ

4. 如荷置経（ヤターバタ・スッタ）

๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

4. “比丘たちよ、五つの法を具備した比丘は、荷を運んできて置かれたように、そのように地獄に落ちる。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘が不信であり、無慚であり、無愧であり、懈怠であり、無慧である。比丘たちよ、これら五つの法を具備した比丘は、運んできて置かれたように、そのように地獄に落ちるのである。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、五つの徳（法）を具足した比丘は、運ばれて置かれたかのように、そのように天界に至る。五つとは何か。比丘たちよ、この教えにおいて比丘は、信（しん）があり、慚（ざん）があり、愧（き）があり、精進（しょうじん）があり、慧（え）がある。比丘たちよ、これら五つの徳を具足した比丘は、運ばれて置かれたかのように、そのように天界に至るのである。”第四（経）。

๕. สิกฺขาสุตฺตํ

5. 学処経

๕. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปญฺจ สหธมฺมิกา วาทานุปาตา คารยฺหา ฐานา อาคจฺฉนฺติ. กตเม ปญฺจ? สทฺธาปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรีปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปมฺปิ [Pg.4] นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยมฺปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาปิ นาม เต นาโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม ปญฺจ สหธมฺมิกา วาทานุปาตา คารยฺหา ฐานา อาคจฺฉนฺติ.

5. “比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、誰であっても学処を捨てて卑しい身（俗世）に戻るならば、その者には現世において、道理にかなった五つの非難されるべき事態が訪れる。五つとは何か。‘あなたには善法において信がなかったのだ。善法において慚がなかったのだ。善法において愧がなかったのだ。善法において精進がなかったのだ。善法において慧がなかったのだ’という。比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、誰であっても学処を捨てて卑しい身に戻るならば、その者には現世において、これら五つの道理にかなった非難されるべき事態が訪れるのである。”

‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุโข รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปญฺจ สหธมฺมิกา ปาสํสา ฐานา อาคจฺฉนฺติ. กตเม ปญฺจ? สทฺธาปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรีปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปมฺปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยมฺปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาปิ นาม เต อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุโข รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม ปญฺจ สหธมฺมิกา ปาสํสา ฐานา อาคจฺฉนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、誰であっても、たとえ苦しみとともに、憂いとともに、涙を流し泣きながらであっても、円満で清浄な梵行（清らかな修行）を修めるならば、その者には現世において、道理にかなった五つの称賛されるべき事態が訪れる。五つとは何か。‘あなたには善法において信があったのだ。善法において慚があったのだ。善法において愧があったのだ。善法において精進があったのだ。善法において慧があったのだ’という。比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、誰であっても、たとえ苦しみとともに、憂いとともに、涙を流し泣きながらであっても、円満で清浄な梵行を修めるならば、その者には現世において、これら五つの道理にかなった称賛されるべき事態が訪れるのである。”第五（経）。

๖. สมาปตฺติสุตฺตํ

6. 到達経

๖. ‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว สทฺธา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สทฺธา อนฺตรหิตา โหติ, อสทฺธิยํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

6. “比丘たちよ、善法において信（しん）が現前している限り、不善への到達（生起）は起こらない。比丘たちよ、しかし信が消滅し、不信（ふしん）が心を支配して留まる時には、不善への到達が起こるのである。”

‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว หิรี ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, หิรี อนฺตรหิตา โหติ, อหิริกํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

“比丘たちよ、善法において慚（ざん）が現前している限り、不善への到達は起こらない。比丘たちよ、しかし慚が消滅し、無慚（むざん）が心を支配して留まる時には、不善への到達が起こるのである。”

‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว โอตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โอตฺตปฺปํ อนฺตรหิตํ โหติ, อโนตฺตปฺปํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

“比丘たちよ、善法において愧（き）が現前している限り、不善への到達は起こらない。比丘たちよ、しかし愧が消滅し、無愧（むき）が心を支配して留まる時には、不善への到達が起こるのである。”

‘‘น [Pg.5] ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว วีริยํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, วีริยํ อนฺตรหิตํ โหติ, โกสชฺชํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ.

“比丘たちよ、善法において精進（しょうじん）が現前している限り、不善への到達は起こらない。比丘たちよ、しかし精進が消滅し、懈怠（けだい）が心を支配して留まる時には、不善への到達が起こるのである。”

‘‘น ตาว, ภิกฺขเว, อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหติ ยาว ปญฺญา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ปญฺญา อนฺตรหิตา โหติ, ทุปฺปญฺญา ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐติ; อถ อกุสลสฺส สมาปตฺติ โหตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、善法において慧（え）が現前している限り、不善への到達は起こらない。比丘たちよ、しかし慧が消滅し、悪慧（あくえ）が心を支配して留まる時には、不善への到達が起こるのである。”第六（経）。

๗. กามสุตฺตํ

7. 欲経

๗. ‘‘เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, สตฺตา กาเมสุ ลฬิตา. อสิตพฺยาภงฺคึ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺโต โอหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, ‘สทฺธาปพฺพชิโต กุลปุตฺโต’ติ อลํ วจนาย. ตํ กิสฺส เหตุ? ลพฺภา, ภิกฺขเว, โยพฺพเนน กามา เต จ โข ยาทิสา วา ตาทิสา วา. เย จ, ภิกฺขเว, หีนา กามา เย จ มชฺฌิมา กามา เย จ ปณีตา กามา, สพฺเพ กามา ‘กามา’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทหโร กุมาโร มนฺโท อุตฺตานเสยฺยโก ธาติยา ปมาทมนฺวาย กฏฺฐํ วา กฐลํ วา มุเข อาหเรยฺย. ตเมนํ ธาติ สีฆํ สีฆํ มนสิ กเรยฺย; สีฆํ สีฆํ มนสิ กริตฺวา สีฆํ สีฆํ อาหเรยฺย. โน เจ สกฺกุเณยฺย สีฆํ สีฆํ อาหริตุํ, วาเมน หตฺเถน สีสํ ปริคฺคเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน วงฺกงฺคุลึ กริตฺวา สโลหิตมฺปิ อาหเรยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘อตฺเถสา, ภิกฺขเว, กุมารสฺส วิเหสา; เนสา นตฺถี’ติ วทามิ. กรณียญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, ธาติยา อตฺถกามาย หิเตสินิยา อนุกมฺปิกาย, อนุกมฺปํ อุปาทาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โส กุมาโร วุทฺโธ โหติ อลํปญฺโญ, อนเปกฺขา ทานิ, ภิกฺขเว, ธาติ ตสฺมึ กุมาเร โหติ – ‘อตฺตคุตฺโต ทานิ กุมาโร นาลํ ปมาทายา’ติ.

7. “比丘たちよ、衆生は多くの場合、諸欲に耽溺している。比丘たちよ、良家の男子が鎌（草刈りの道具）や天秤棒を投げ捨てて、家を出て非家に入って出家したならば、‘信によって出家した良家の男子である’と言うにふさわしい。それはなぜか。比丘たちよ、若いうちは諸欲を得やすいからである。それらはどのようなものであろうとも、比丘たちよ、下等な欲であれ、中等の欲であれ、上等の欲であれ、すべての欲はただ‘欲’としてのみ数えられる。比丘たちよ、例えば、まだ判断力の乏しい、仰向けに寝ているだけの幼い子供が、乳母の不注意によって、木片や瓦片を口に入れることがある。乳母はそれを速やかに注意し、速やかに取り出そうとするだろう。もし速やかに取り出すことができないならば、左手で頭を支え、右手の指を曲げて、たとえ血を伴ってでもそれを取り出すだろう。それはなぜか。比丘たちよ、それによって子供に苦痛があることは事実であり、苦痛がないとは私は言わない。しかし、比丘たちよ、利益を望み、幸福を願い、憐れみを持つ乳母にとっては、慈しみから、このようにすることはなされるべきことなのである。比丘たちよ、しかしその子供が成長し、十分な知恵を具えたならば、比丘たちよ、もはや乳母はその子供に対して心配することはない。‘今や子供は自らを守ることができ、もはや放逸になることはない’と考えるからである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยาวกีวญฺจ ภิกฺขุโน สทฺธาย อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิริยา อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺเปน อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริเยน อกตํ โหติ [Pg.6] กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาย อกตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อนุรกฺขิตพฺโพ ตาว เม โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สทฺธาย กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิริยา กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺเปน กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริเยน กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาย กตํ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อนเปกฺโข ทานาหํ, ภิกฺขเว, ตสฺมึ ภิกฺขุสฺมึ โหมิ – ‘อตฺตคุตฺโต ทานิ ภิกฺขุ นาลํ ปมาทายา’’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、それと同じように、比丘が善き法（善法）において、信によってなされるべきことをなさず、慚（恥じること）によって、愧（おそれること）によって、精進（努力すること）によって、慧（知恵）によってなされるべきことをなしていない間は、比丘たちよ、私はその比丘を保護し続けなければならない。比丘たちよ、しかし比丘が善法において、信によってなされるべきことをなし、慚によって、愧によって、精進によって、慧によってなされるべきことをなしたとき、比丘たちよ、今や私はその比丘に対して懸念（執着）を持たない。‘今や比丘は自己を護っており、もはや放逸になることはない’からである”。第七（の経が）終わった。

๘. จวนสุตฺตํ

8. 退転経

๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อหิริโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อโนตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กุสีโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม.

8. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、退転し、正法（正しい教え）に安住することができない。その五つとは何か。比丘たちよ、不信（信じる心がない）の比丘は退転し、正法に安住できない。無慚（恥じる心がない）の比丘は退転し、正法に安住できない。無愧（おそれる心がない）の比丘は退転し、正法に安住できない。懈怠（怠惰）な比丘は退転し、正法に安住できない。悪慧（知恵がない）比丘は退転し、正法に安住できない。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、退転し、正法に安住することができない”。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. หิรีมา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. โอตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อารทฺธวีริโย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、退転することなく、正法に安住する。その五つとは何か。比丘たちよ、信ある比丘は退転せず、正法に安住する。有慚（恥じる心がある）の比丘は退転せず、正法に安住する。有愧（おそれる心がある）の比丘は退転せず、正法に安住する。精進に励む比丘は退転せず、正法に安住する。智慧ある比丘は退転せず、正法に安住する。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、退転することなく、正法に安住する”。第八（の経が）終わった。

๙. ปฐมอคารวสุตฺตํ

9. 第一・不恭敬経

๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อหิริโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อโนตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กุสีโต[Pg.7], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส จวติ, นปฺปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม.

9. “比丘たちよ、五つの法を具足し、恭敬（敬う心）なく、従順（教えに従う心）でない比丘は、退転し、正法に安住できない。その五つとは何か。比丘たちよ、不信であり、恭敬なく従順でない比丘は、退転し、正法に安住できない。無慚であり、恭敬なく従順でない比丘は、退転し、正法に安住できない。無愧であり、恭敬なく従順でない比丘は、退転し、正法に安住できない。懈怠であり、恭敬なく従順でない比丘は、退転し、正法に安住できない。悪慧であり、恭敬なく従順でない比丘は、退転し、正法に安住できない。比丘たちよ、これら五つの法を具足し、恭敬なく従順でない比丘は、退転し、正法に安住できない”。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. หิริมา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. โอตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อารทฺธวีริโย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส น จวติ, ปติฏฺฐาติ สทฺธมฺเม’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足し、恭敬があり、従順である比丘は、退転することなく、正法に安住する。その五つとは何か。比丘たちよ、信があり、恭敬あり従順である比丘は、退転せず、正法に安住する。有慚であり、恭敬あり従順である比丘は、退転せず、正法に安住する。有愧であり、恭敬あり従順である比丘は、退転せず、正法に安住する。精進に励み、恭敬あり従順である比丘は、退転せず、正法に安住する。智慧があり、恭敬あり従順である比丘は、退転せず、正法に安住する。比丘たちよ、これら五つの法を具足し、恭敬あり従順である比丘は、退転することなく、正法に安住する”。第九（の経が）終わった。

๑๐. ทุติยอคารวสุตฺตํ

10. 第二・不恭敬経

๑๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อหิริโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อโนตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. กุสีโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ.

10. “比丘たちよ、五つの法を具足し、恭敬なく、従順でない比丘は、この法と律（教え）において、増長、繁栄、広大さに達することはできない。その五つとは何か。比丘たちよ、不信であり、恭敬なく従順でない比丘は、この法と律において、増長、繁栄、広大さに達することはできない。無慚であり、恭敬なく従順でない比丘は、この法と律において、増長、繁栄、広大さに達することはできない。無愧であり、恭敬なく従順でない比丘は、この法と律において、増長、繁栄、広大さに達することはできない。懈怠であり、恭敬なく従順でない比丘は、この法と律において、増長、繁栄、広大さに達することはできない。悪慧であり、恭敬なく従順でない比丘は、この法と律において、増長、繁栄、広大さに達することはできない。比丘たちよ、これら五つの法を具足し、恭敬なく従順でない比丘は、この法と律において、増長、繁栄、広大さに達することはできない”。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย [Pg.8] วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. หิรีมา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… โอตฺตปฺปี, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… อารทฺธวีริโย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส ภพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิตุ’’นฺติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足し、敬意を払い、従順である比丘は、この法と律において、増進し、繁栄し、広大となるにふさわしい。どのような五つか？比丘たちよ、信（サッダー）があり、敬意を払い、従順である比丘は、この法と律において、増進し、繁栄し、広大となるにふさわしい。比丘たちよ、慙（ヒリー）がある比丘、……愧（オッタッパ）がある比丘、……精進を開始した（アーラッダヴィーリヤ）比丘、……比丘たちよ、慧（パンニャー）があり、敬意を払い、従順である比丘は、この法と律において、増進し、繁栄し、広大となるにふさわしい。比丘たちよ、これら五つの法を具足し、敬意を払い、従順である比丘は、この法と律において、増進し、繁栄し、広大となるにふさわしいのである。”第十（の経）。

เสขพลวคฺโค ปฐโม.

有学力品 第一（終了）。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（要約の詩）：

สํขิตฺตํ วิตฺถตํ ทุกฺขา, ภตํ สิกฺขาย ปญฺจมํ;

สมาปตฺติ จ กาเมสุ, จวนา ทฺเว อคารวาติ.

略、広、苦、荷（アーバタ）、第五に学、等至、諸欲、二つの没（チャヴァナ）、不敬。これら十の経がある。

๒. พลวคฺโค

2. 力品

๑. อนนุสฺสุตสุตฺตํ

1. 未聞経

๑๑. ‘‘ปุพฺพาหํ, ภิกฺขเว, อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺโต ปฏิชานามิ. ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตตี’’ติ. ปฐมํ.

11. “比丘たちよ、私はかつて聞いたことのない諸法について、卓越した知恵（証智）をもって究極の完成に達したと宣言する。比丘たちよ、如来には五つの如来の力があり、それらの力を具足することによって、如来は至高の位（牛王の位）を宣言し、諸々の集会において獅子吼をなし、梵輪を回転させる。どのような五つか？信力、慙力、愧力、精進力、慧力である。比丘たちよ、これらが如来の五つの如来の力であり、それらの力を具足することによって、如来は至高の位を宣言し、諸々の集会において獅子吼をなし、梵輪を回転させるのである。”第一。

๒. กูฏสุตฺตํ

2. 頂屋経

๑๒. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, เสขพลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิรีพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขพลานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เสขพลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพลํ.

12. “比丘たちよ、五つの有学力がある。どのような五つか？信力、慙力、愧力、精進力、慧力である。比丘たちよ、これらが五つの有学力である。比丘たちよ、これら五つの有学力のうち、この慧力が最高であり、統括するものであり、集約するものである。”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.9], ภิกฺขเว, กูฏาคารสฺส เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ กูฏํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ เสขพลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพลํ.

“比丘たちよ、例えば、尖塔の建物（重閣）において、その頂屋（クータ）が最高であり、統括するものであり、集約するものであるように。比丘たちよ、そのように、これら五つの有学力のうち、この慧力が最高であり、統括するものであり、集約するものである。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สทฺธาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลน, หิรีพเลน… โอตฺตปฺปพเลน… วีริยพเลน… ปญฺญาพเลน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม เสขพเลนา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、それゆえに、このように修学すべきである。‘我々は有学力である信力を具足しよう。慙力を……愧力を……精進力を……有学力である慧力を具足しよう’と。比丘たちよ、このように修学すべきである。”第二。

๓. สํขิตฺตสุตฺตํ

3. 略経

๑๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. ตติยํ.

13. “比丘たちよ、五つの力がある。どのような五つか？信力、精進力、念力、定力、慧力である。比丘たちよ、これらが五つの力である。”第三。

๔. วิตฺถตสุตฺตํ

4. 広経

๑๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ.

14. “比丘たちよ、五つの力がある。どのような五つか？信力、精進力、念力、定力、慧力である。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ.

“比丘たちよ、信力とは何か？比丘たちよ、ここに聖なる弟子が、信（サッダー）をもち、如来の悟りを信じる。‘かの世尊は、応供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、仏、世尊である’と。比丘たちよ、これが信力と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ.

“比丘たちよ、精進力とは何か？比丘たちよ、ここに聖なる弟子が、不善の法を捨断し、善なる法を具足するために、精進を開始して住む。強健であり、堅固な勇猛をもち、善なる諸法において責任を投げ出さない。比丘たちよ、これが精進力と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สติพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สติพลํ.

“比丘たちよ、念力とは何か？比丘たちよ、ここに聖なる弟子が、念（サティ）をもち、最高の念と知慮（ネーパッカ）を具足し、遠い昔になされたことや遠い昔に語られたことを思い出し、追想することができる。比丘たちよ、これが念力と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สมาธิพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ [Pg.10] ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมาธิพลํ.

“比丘たちよ、定力とは何か？比丘たちよ、ここに聖なる弟子が、諸々の欲から離れ、不善の法から離れ、尋と伺があり、離より生じた喜と楽のある初禅を達成して住む。尋と伺が止滅したことにより、内なる清浄があり、心の専一性があり、尋がなく伺がなく、定より生じた喜と楽のある第二禅を達成して住む。喜（ピーティ）が消失したことにより、捨（ウペッカー）に住み、正念・正知があり、身をもって楽（スクハ）を感じ、諸の聖者たちが‘捨があり、正念があり、楽に住む者である’と称賛する第三禅を達成して住む。楽を捨て、苦を捨て、あらかじめ喜悦と憂いとが滅していることにより、不苦不楽であり、捨による念の清浄がある第四禅を達成して住む。比丘たちよ、これが定力と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、智慧の力とは何であるか。比丘たちよ、ここに聖なる弟子は智慧があり、生滅に向かう智慧、聖なる、煩悩を打ち破る、正しく苦しみの滅尽へと導く智慧を具足している。比丘たちよ、これが智慧の力と呼ばれる。比丘たちよ、これらが実に五つの力である。”第四の経。

๕. ทฏฺฐพฺพสุตฺตํ

5. “見られるべきものの経（ダッタッバ・スッタ）”

๑๕. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, สทฺธาพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ โสตาปตฺติยงฺเคสุ. เอตฺถ สทฺธาพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ. เอตฺถ วีริยพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, สติพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ. เอตฺถ สติพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, สมาธิพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ ฌาเนสุ. เอตฺถ สมาธิพลํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถ จ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. เอตฺถ ปญฺญาพลํ ทฏฺฐพฺพํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. ปญฺจมํ.

15. “比丘たちよ、これら五つの力がある。いかなる五つか。信の力、精進の力、念の力、定の力、慧の力である。比丘たちよ、では、信の力はどこに見られるべきか。四つの預流果の構成要素においてである。ここに信の力は見られるべきである。比丘たちよ、精進の力はどこに見られるべきか。四つの正勤においてである。ここに精進の力は見られるべきである。比丘たちよ、念の力はどこに見られるべきか。四つの念処においてである。ここに念の力は見られるべきである。比丘たちよ、定の力はどこに見られるべきか。四つの禅定においてである。ここに定の力は見られるべきである。比丘たちよ、慧の力はどこに見られるべきか。四つの聖なる真理においてである。ここに慧の力は見られるべきである。比丘たちよ、これらが実に五つの力である。”第五の経。

๖. ปุนกูฏสุตฺตํ

6. “再びの頂屋の経（プナ・クータ・スッタ）”

๑๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ พลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพลํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กูฏาคารสฺส เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ กูฏํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ พลานํ เอตํ อคฺคํ เอตํ สงฺคาหิกํ เอตํ สงฺฆาตนิยํ, ยทิทํ ปญฺญาพล’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

16. “比丘たちよ、これら五つの力がある。いかなる五つか。信の力、精進の力、念の力、定の力、慧の力である。比丘たちよ、これら五つの力において、智慧の力こそが最上であり、それら（他の力）を統括し、それらを統合するものである。比丘たちよ、例えば、尖塔のある建物（頂屋）において、尖塔こそが最上であり、それらを統括し、統合するようなものである。比丘たちよ、同様に、これら五つの力において、智慧の力こそが最上であり、それらを統括し、統合するものである。”第六の経。

๗. ปฐมหิตสุตฺตํ

7. “第一の利益の経（パタマ・ヒタ・スッタ）”

๑๗. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.11], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตายา’’ติ. สตฺตมํ.

17. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、自利のために精進するが、他利のためには精進しない。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘は、自らは戒を具足しているが、他者には戒を具足するように勧めない。自らは定を具足しているが、他者には定を具足するように勧めない。自らは慧を具足しているが、他者には慧を具足するように勧めない。自らは解脱を具足しているが、他者には解脱を具足するように勧めない。自らは解脱知見を具足しているが、他者には解脱知見を具足するように勧めない。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、自利のために精進するが、他利のためには精進しない。”第七の経。

๘. ทุติยหิตสุตฺตํ

8. “第二の利益の経（ドゥティヤ・ヒタ・スッタ）”

๑๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

18. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、他利のために精進するが、自利のためには精進しない。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘は、自らは戒を具足していないが、他者には戒を具足するように勧める。自らは定を具足していないが、他者には定を具足するように勧める。自らは慧を具足していないが、他者には慧を具足するように勧める。自らは解脱を具足していないが、他者には解脱を具足するように勧める。自らは解脱知見を具足していないが、他者には解脱知見を具足するように勧める。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、他利のために精進するが、自利のためには精進しない。”第八の経。

๙. ตติยหิตสุตฺตํ

9. “第三の利益の経（タティヤ・ヒタ・スッタ）”

๑๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข[Pg.12], ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตายา’’ติ. นวมํ.

19. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、自利のためにも他利のためにも精進しない。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘は、自らは戒を具足しておらず、他者にも戒を具足するように勧めない。自らは定を具足しておらず、他者にも定を具足するように勧めない。自らは慧を具足しておらず、他者にも慧を具足するように勧めない。自らは解脱を具足しておらず、他者にも解脱を具足するように勧めない。自らは解脱知見を具足しておらず、他者にも解脱知見を具足するように勧めない。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、自利のためにも他利のためにも精進しない。”第九の経。

๑๐. จตุตฺถหิตสุตฺตํ

10. “第四の利益の経（チャトゥッタ・ヒタ・スッタ）”

๒๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย จ ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อตฺตหิตาย จ ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จา’’ติ. ทสมํ.

20. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、自利のためにも他利のためにも精進する。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘は、自らも戒を具足し、他者にも戒を具足するように勧める。自らも定を具足し、他者にも定を具足するように勧める。自らも慧を具足し、他者にも慧を具足するように勧める。自らも解脱を具足し、他者にも解脱を具足するように勧める。自らも解脱知見を具足し、他者にも解脱知見を具足するように勧める。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、自利のためにも他利のためにも精進する。”第十の経。

พลวคฺโค ทุติโย.

“第二の、力の章（バラ・ヴァッガ）が終わった。”

ตสฺสุทฺทานํ –

“その要綱（攝頌）は以下の通りである。”

อนนุสฺสุตกูฏญฺจ, สํขิตฺตํ วิตฺถเตน จ;

ทฏฺฐพฺพญฺจ ปุน กูฏํ, จตฺตาโรปิ หิเตน จาติ.

“アナヌスータ（未聞）経、クータ（峰）経、略説経、広説経、ダッタッバ（見るべきもの）経、再度のクータ経、そして四つのヒタ（利益）経。これら十経がある。”

๓. ปญฺจงฺคิกวคฺโค

3. 三、五支品（ごしほん）

๑. ปฐมอคารวสุตฺตํ

1. 一、第一 無敬意経

๒๑. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อสภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ อปริปูเรตฺวา สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ อปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

21. “比丘たちよ、同門の修行者たちに対して敬意がなく、従順でなく、生活態度を共にしない比丘が、修行における作法（アービサマーチャーリカ・ダンマ）を完成させるということは、あり得ない。修行における作法を完成させずに、有学（せき）の法を完成させるということは、あり得ない。有学の法を完成させずに、諸々の戒を完成させるということは、あり得ない。諸々の戒を完成させずに、正見を完成させるということは、あり得ない。正見を完成させずに、正定（正しい三昧）を完成させるということは、あり得ない。”

‘‘โส [Pg.13] วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส สภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ ปริปูเรตฺวา สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、同門の修行者たちに対して敬意があり、従順であり、生活態度を共にする比丘が、修行における作法を完成させるということは、あり得る。修行における作法を完成させて、有学の法を完成させるということは、あり得る。有学の法を完成させて、諸々の戒を完成させるということは、あり得る。諸々の戒を完成させて、正見を完成させるということは、あり得る。正見を完成させて、正定を完成させるということは、あり得る。”第一（経）。

๒. ทุติยอคารวสุตฺตํ

2. 二、第二 無敬意経

๒๒. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อคารโว อปฺปติสฺโส อสภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สีลกฺขนฺธํ อปริปูเรตฺวา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมาธิกฺขนฺธํ อปริปูเรตฺวา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

22. “比丘たちよ、同門の修行者たちに対して敬意がなく、従順でなく、生活態度を共にしない比丘が、修行における作法を完成させるということは、あり得ない。修行における作法を完成させずに、有学の法を完成させるということは、あり得ない。有学の法を完成させずに、戒蘊（かいうん）を完成させるということは、あり得ない。戒蘊を完成させずに、定蘊（じょううん）を完成させるということは、あり得ない。定蘊を完成させずに、慧蘊（えうん）を完成させるということは、あり得ない。”

‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สคารโว สปฺปติสฺโส สภาควุตฺติโก ‘สพฺรหฺมจารีสุ อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรตฺวา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรตฺวา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、同門の修行者たちに対して敬意があり、従順であり、生活態度を共にする比丘が、修行における作法を完成させるということは、あり得る。修行における作法を完成させて、有学の法を完成させるということは、あり得る。有学の法を完成させて、戒蘊を完成させるということは、あり得る。戒蘊を完成させて、定蘊を完成させるということは、あり得る。定蘊を完成させて、慧蘊を完成させるということは、あり得る。”第二（経）。

๓. อุปกฺกิเลสสุตฺตํ

3. 三、随煩悩経（不純物経）

๒๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ชาตรูปสฺส อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ ชาตรูปํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. กตเม ปญฺจ? อโย, โลหํ, ติปุ, สีสํ, สชฺฌํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ชาตรูปสฺส อุปกฺกิเลสา[Pg.14], เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ ชาตรูปํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ชาตรูปํ อิเมหิ ปญฺจหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิมุตฺตํ โหติ, ตํ โหติ ชาตรูปํ มุทุ จ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ น จ ปภงฺคุ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิฬนฺธนวิกติยา อากงฺขติ – ยทิ มุทฺทิกาย ยทิ กุณฺฑลาย ยทิ คีเวยฺยกาย ยทิ สุวณฺณมาลาย – ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

23. “比丘たちよ、金の不純物にはこの五つがある。これらの不純物によって汚された金は、柔軟ではなく、細工に適さず、輝きもなく、脆（もろ）く、工作（細工）のために十分に応じることがない。五つとは何か。鉄、銅、錫、鉛、銀である。比丘たちよ、これらが金の五つの不純物である。これらの不純物によって汚された金は、柔軟ではなく、細工に適さず、輝きもなく、脆く、工作のために十分に応じることがない。比丘たちよ、金がこれら五つの不純物から離れたとき、その金は柔軟であり、細工に適し、輝きがあり、脆くなく、工作のために十分に応じる。指輪、耳飾り、首飾り、黄金の鎖など、どのような装飾品を望もうとも、その金はその目的を果たすことができる。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ จิตฺตํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺโท, พฺยาปาโท, ถินมิทฺธํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, วิจิกิจฺฉา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ จิตฺตํ น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ น จ สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, จิตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิมุตฺตํ โหติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุ จ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ น จ ปภงฺคุ สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“比丘たちよ、それと同様に、心の不純物にはこの五つがある。これらの不純物によって汚された心は、柔軟ではなく、適応性がなく、輝きもなく、脆く、諸の漏（ろ：煩悩）を滅尽するために正しく三昧に入ることがない。五つとは何か。欲貪（よくとん）、瞋恚（しんに）、惛沈睡眠（こんじんすいめん）、掉挙悪作（じょうこおさ）、疑（ぎ）である。比丘たちよ、これらが心の五つの不純物である。これらの不純物によって汚された心は、柔軟ではなく、適応性がなく、輝きもなく、脆く、諸の漏を滅尽するために正しく三昧に入ることがない。比丘たちよ、心がこれら五つの不純物から離れたとき、その心は柔軟であり、適応性があり、輝きがあり、脆くなく、諸の漏を滅尽するために正しく三昧に入る。そして、直証すべきいかなる法に対しても、直証するために心を向ければ、条件（依処）が備わっている限り、その場その場において、それを現証する能力を得るのである。”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก อสฺสํ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กเรยฺยํ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กเมยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมเสยฺยํ ปริมชฺเชยฺยํ ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘多種多様な神変（超常的な力）を体験したい。すなわち、一人であって多人数となり、多人数であって一人となり、姿を現し、姿を消し、壁や、囲いや、山を通り抜けて、あたかも虚空を行くように滞りなく行き、大地において、あたかも水の中でするように、浮き沈みをし、水の上を、あたかも大地を行くように、沈むことなく行き、虚空において、あたかも翼のある鳥のように、結跏趺坐したまま行き、このように大きな威力があり、このように大きな勢力のある、この月と太陽をさえ、手で触れ、撫でまわし、梵天の世界に至るまでも、身体をもって、意のままに支配したい’と望むなら、その根拠（定）があるときには、その時々に、それを現証する能力を具えるに至る。”

‘‘โส [Pg.15] สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘清浄で、人間の能力を超えた天耳によって、天界の音と人間の音、遠くにある音と近くにある音の両方の声を聞きたい’と望むなら、その根拠（定）があるときには、その時々に、それを現証する能力を具えるに至る。”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ สํขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘他の衆生、他の人々の心を、自らの心で把握して知りたい。貪りがある心には“貪りがある心”であると知り、貪りを離れた心には“貪りを離れた心”であると知り、怒りがある心には“怒りがある心”であると知り、怒りを離れた心には“怒りを離れた心”であると知り、愚かさがある心には“愚かさがある心”であると知り、愚かさを離れた心には“愚かさを離れた心”であると知り、凝縮した心には“凝縮した心”であると知り、散乱した心には“散乱した心”であると知り、大成せる心には“大成せる心”であると知り、大成していない心には“大成していない心”であると知り、有上の心には“有上の心”であると知り、無上の心には“無上の心”であると知り、定まった心には“定まった心”であると知り、定まっていない心には“定まっていない心”であると知り、解脱した心には“解脱した心”であると知り、解脱していない心には“解脱していない心”であると知りたい’と望むなら、その根拠（定）があるときには、その時々に、それを現証する能力を具えるに至る。”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘多種多様な宿住（過去の生涯）を随念したい。すなわち、一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生、あるいは多くの壊劫、多くの成劫、多くの壊成劫について、“あの場所で、私はこのような名、このような姓、このような容色、このような食べ物、このような苦楽を経験し、このような寿命を限度としていた。その私は、そこから没して、あの場所に生まれた。そこでも、このような名、このような姓、このような容色、このような食べ物、このような苦楽を経験し、このような寿命を限度としていた。その私は、そこから没して、ここに生まれた”と、このように詳細なあり様と共に、その由来と共に、多種多様な宿住を随念したい’と望むなら、その根拠（定）があるときには、その時々に、それを現証する能力を具えるに至る。”

‘‘โส [Pg.16] สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยํ – อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนาติ, อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘清浄で、人間の眼を超えた天眼によって、衆生が死に、生まれ、卑しく、尊く、麗しく、醜く、善趣にあり、悪趣にあるのを見、衆生が業に応じて赴くのを理解したい。“ああ、この衆生たちは、身体による悪行、言葉による悪行、心による悪行を備え、聖者を誹謗し、邪見を抱き、邪見による業を自ら引き受けていた。彼らは身体が崩壊して死んだ後、欠乏した状態、悪しき場所、破滅した状態、地獄に生まれた。一方、この衆生たちは、身体による善行、言葉による善行、心による善行を備え、聖者を誹謗せず、正見を抱き、正見による業を自ら引き受けていた。彼らは身体が崩壊して死んだ後、善しき場所、天界の世界に生まれた”と、このように清浄で、人間の眼を超えた天眼によって、衆生が死に、生まれ、卑しく、尊く、麗しく、醜く、善趣にあり、悪趣にあるのを見、衆生が業に応じて赴くのを理解したい’と望むなら、その根拠（定）があるときには、その時々に、それを現証する能力を具えるに至る。”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน’’ติ. ตติยํ.

“もし彼が、‘諸々の漏（けがれ）が尽きることによって、漏のない心解脱と慧解脱を、現世において、自ら卓越した知恵で証得し、具現して留まりたい’と望むなら、その根拠（定）があるときには、その時々に、それを現証する能力を具えるに至る”と。第三の経が終わった。

๔. ทุสฺสีลสุตฺตํ

4. ドゥッシーラ・スッタ（不道徳経）

๒๔. ‘‘ทุสฺสีลสฺส, ภิกฺขเว, สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ [Pg.17] นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

24. “比丘たちよ、戒を欠き、戒を損なった者には、正しい三昧（正定）の拠り所（近因）が欠けている。正定がないとき、正定を損なった者には、如実知見（ありのままに知る智慧）の拠り所が欠けている。如実知見がないとき、如実知見を損なった者には、厭離と離欲の拠り所が欠けている。厭離と離欲がないとき、厭離と離欲を損なった者には、解脱知見（解脱を悟る智慧）の拠り所が欠けている。比丘たちよ、例えば、枝葉が損なわれた樹木があるとする。その樹木は、外皮も満たされることがなく、内皮も、辺材（白太）も、心材も満たされることがない。比丘たちよ、それと同じように、戒を欠き、戒を損なった者には、正定の拠り所が欠けている。正定がないとき、正定を損なった者には、如実知見の拠り所が欠けている。如実知見がないとき、如実知見を損なった者には、厭離と離欲の拠り所が欠けている。厭離と離欲がないとき、厭離と離欲を損なった者には、解脱知見の拠り所が欠けているのである”

‘‘สีลวโต, ภิกฺขเว, สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、持戒し、戒を具足した者には、正しい三昧（正定）の拠り所（近因）が具わっている。正定があるとき、正定を具足した者には、如実知見の拠り所が具わっている。如実知見があるとき、如実知見を具足した者には、厭離と離欲の拠り所が具わっている。厭離と離欲があるとき、厭離と離欲を具足した者には、解脱知見の拠り所が具わっている。比丘たちよ、例えば、枝葉が豊かに具わった樹木があるとする。その樹木は、外皮も満たされ、内皮も、辺材も、心材も満たされる。比丘たちよ、それと同じように、持戒し、戒を具足した者には、正定の拠り所が具わっている。正定があるとき、正定を具足した者には、如実知見の拠り所が具わっている。如実知見があるとき、如実知見を具足した者には、厭離と離欲の拠り所が具わっている。厭離と離欲があるとき、厭離と離欲を具足した者には、解脱知見の拠り所が具わっているのである”第四（の経）が終了した。

๕. อนุคฺคหิตสุตฺตํ

5. （第五）摂受経

๒๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ อนุคฺคหิตา สมฺมาทิฏฺฐิ เจโตวิมุตฺติผลา จ โหติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ.

25. “比丘たちよ、五つの要素によって支えられた正見は、心解脱を果実とし、心解脱を功徳（利益）とし、また慧解脱を果実とし、慧解脱を功徳とするものである”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ สีลานุคฺคหิตา จ โหติ, สุตานุคฺคหิตา จ โหติ, สากจฺฉานุคฺคหิตา จ โหติ, สมถานุคฺคหิตา จ โหติ, วิปสฺสนานุคฺคหิตา จ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ อนุคฺคหิตา สมฺมาทิฏฺฐิ เจโตวิมุตฺติผลา จ โหติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จา’’ติ. ปญฺจมํ.

“その五つとは何か。比丘たちよ、ここにおいて正見は、戒によって支えられ、多聞（教えを聞くこと）によって支えられ、対論（教えの議論）によって支えられ、止（サマタ）によって支えられ、観（ヴィパッサナー）によって支えられる。比丘たちよ、これら五つの要素によって支えられた正見は、心解脱を果実とし、心解脱を功徳とし、また慧解脱を果実とし、慧解脱を功徳とするのである”第五（の経）が終了した。

๖. วิมุตฺตายตนสุตฺตํ

6. （第六）解脱処経

๒๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, วิมุตฺตายตนานิ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา [Pg.18] วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

26. “比丘たちよ、これら五つの解脱処（解脱の根拠となる場）がある。そこで比丘が不放逸に、精勤し、専心して住するならば、未だ解脱していない心は解脱し、未だ尽きていない漏（煩悩）は滅尽し、未だ到達していない無上のヨガ安穏（涅槃）に到達するのである”

‘‘กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตสฺส ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

“その五つとは何か。比丘たちよ、ここにおいて比丘に、師あるいは尊敬すべき師友が法（四聖諦の教え）を説く。比丘たちよ、比丘に対して、師あるいは尊敬すべき師友が法を説く、まさにその通りに、彼はその法において意味を悟り（義解）、文句を悟る（法解）。意味を悟り文句を悟る彼に、歓喜が生じる。歓喜した者に喜悦が生じる。喜悦ある者の身体は軽安（静まり）する。身体が軽安した者は楽を感じる。楽がある者の心は（三昧に）定まる。比丘たちよ、これが第一の解脱処であり、そこで比丘が不放逸に、精勤し、専心して住するならば、未だ解脱していない心は解脱し、未だ尽きていない漏は滅尽し、未だ到達していない無上のヨガ安穏に到達するのである”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

“さらにまた、比丘たちよ、比丘に、師あるいは尊敬すべき師友が法を説くことはないが、しかし、彼は聞き学び、習得した通りに、法を詳しく他者に説く。比丘たちよ、比丘が聞き学び、習得した通りに、法を詳しく他者に説く、まさにその通りに、彼はその法において意味を悟り、文句を悟る。意味を悟り文句を悟る彼に、歓喜が生じる。歓喜した者に喜悦が生じる。喜悦ある者の身体は軽安する。身体が軽安した者は楽を感じる。楽がある者の心は（三昧に）定まる。比丘たちよ、これが第二の解脱処であり、そこで比丘が不放逸に、精勤し、専心して住するならば、未だ解脱していない心は解脱し、未だ尽きていない漏は滅尽し、未だ到達していない無上のヨガ安穏に到達するのである”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน [Pg.19] ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน…เป… โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘に師が法を説くこともなく、あるいは尊敬されるべき他の同修法者が法を説くこともなく、また、聞いた通り、学んだ通りに、詳しく他者に法を説くこともありません。しかし、聞いた通り、学んだ通りに、詳しく法を唱和（誦習）します。比丘たちよ、比丘が聞いた通り、学んだ通りに、詳しく法を唱和するのに応じて、彼はその法において、義（意味）を深く理解し、法（文句）を深く理解します。義を深く理解し法を深く理解する彼に、歓喜が生じます。歓喜した者に、喜悦が生じます。喜悦した心を持つ者の身体は軽安になります。身体が軽安になった者は、楽を感じます。楽がある者の心は、三昧（定）に入ります。比丘たちよ、これが第三の解脱処であり、これによって不放逸に、熱心に専念して住む比丘の、［未だ解脱していない心は解脱し、未だ尽きていない煩漏は尽き、未だ到達していない無上の］瑜伽安穏（涅槃）に到達します。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ; อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘に師が法を説くこともなく、あるいは尊敬されるべき他の同修法者が法を説くこともなく、また、聞いた通り、学んだ通りに、詳しく他者に法を説くこともなく、また、聞いた通り、学んだ通りに、詳しく法を唱和することもありません。しかし、聞いた通り、学んだ通りに、法を心で思惟し、考察し、意で観察します。比丘たちよ、比丘が聞いた通り、学んだ通りに、法を心で思惟し、考察し、意で観察するのに応じて、彼はその法において、義を深く理解し、法を深く理解します。義を深く理解し法を深く理解する彼に、歓喜が生じます。歓喜した者に、喜悦が生じます。喜悦した心を持つ者の身体は軽安になります。身体が軽安になった者は、楽を感じます。楽がある者の心は、三昧に入ります。比丘たちよ、これが第四의解脱処であり、これによって不放逸に、熱心に、専念して住む比丘の、未だ解脱していない心は解脱し、未だ尽きていない煩漏は尽き、未だ到達していない無上の瑜伽安穏に到達します。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ; อปิ จ ขฺวสฺส อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ วิมุตฺตายตนํ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ [Pg.20] วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘に師が法を説くこともなく、あるいは尊敬されるべき他の同修法者が法を説くこともなく、また、聞いた通り、学んだ通りに、詳しく他者に法を説くこともなく、唱和することも、思惟・考察・観察することもありません。しかし、彼がある三昧の相（瞑想の主題）を、よく把握し、よく念頭に置き、よく保持し、智慧によってよく通達しています。比丘たちよ、比丘がある三昧の相を、よく把握し、よく念頭に置き、よく保持し、智慧によってよく通達しているのに応じて、彼はその法において、義を深く理解し、法を深く理解します。義を深く理解し法を深く理解する彼に、歓喜が生じます。歓喜した者に、喜悦が生じます。喜悦した心を持つ者の身体は軽安になります。身体が軽安になった者は、楽を感じます。楽がある者の心は、三昧に入ります。比丘たちよ、これが第五の解脱処であり、これによって不放逸に、熱心に、専念して住む比丘の、未だ解脱していない心は解脱し、未だ尽きていない煩漏は尽き、未だ到達していない無上の瑜伽安穏に到達します。”

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วิมุตฺตายตนานิ ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา วา อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตํ วา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、これら五つの解脱処があり、これによって不放逸に、熱心に、専念して住む比丘の、未だ解脱していない心は解脱し、未だ尽きていない煩漏は尽き、未だ到達していない無上の瑜伽安穏に到達するのです。”第六（の経）が終了。

๗. สมาธิสุตฺตํ

7. 三昧経

๒๗. ‘‘สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ อปฺปมาณํ นิปกา ปติสฺสตา. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาวยตํ อปฺปมาณํ นิปกานํ ปติสฺสตานํ ปญฺจ ญาณานิ ปจฺจตฺตญฺเญว อุปฺปชฺชนฺติ. กตมานิ ปญฺจ? ‘อยํ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข เจว อายติญฺจ สุขวิปาโก’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘อยํ สมาธิ อริโย นิรามิโส’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘อยํ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘อยํ สมาธิ สนฺโต ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธลทฺโธ เอโกทิภาวาธิคโต, น สงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ, ‘สโต โข ปนาหํ อิมํ สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ.

27. “比丘たちよ、賢明にして正念ある者となり、無量の三昧を修習しなさい。比丘たちよ、賢明にして正念ある者が無量の三昧を修習するとき、五つの知（智慧）が彼自身の内に生じます。いかなる五つでしょうか。‘この三昧は現在において楽であり、将来的にも楽の報いがある’という知が、自身の内に生じます。‘この三昧は聖なるものであり、世俗の汚れを離れている’という知が、自身の内に生じます。‘この三昧は偉大なる人々によって親しまれている’という知が、自身の内に生じます。‘この三昧は静まり、勝れ、軽安によって得られ、一境性に到達したものであり、作為によって抑制し防ぐことで得られたものではない’という知が、自身の内に生じます。‘私は正念をもってこの三昧に入り、正念をもって出定する’という知が、自身の内に生じます。”

‘‘สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ อปฺปมาณํ นิปกา ปติสฺสตา. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาวยตํ อปฺปมาณํ นิปกานํ ปติสฺสตานํ อิมานิ ปญฺจ ญาณานิ ปจฺจตฺตญฺเญว อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、賢明にして正念ある者となり、無量の三昧を修習しなさい。比丘たちよ、賢明にして正念ある者が無量の三昧を修習するとき、これら五つの知が、彼自身の内に生じるのです。”第七（の経）が終了。

๘. ปญฺจงฺคิกสุตฺตํ

8. 五支（定）経

๒๘. ‘‘อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส ภาวนํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

28. “比丘たちよ、聖なる五支を具えた正定の修習について説こう。それを聞き、よく心に留めなさい。説くであろう。”“はい、世尊”と、比丘たちは世尊に応答した。世尊は次のように仰せられた――

‘‘กตมา [Pg.21] จ, ภิกฺขเว, อริยสฺส ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส ภาวนา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทกฺโข นฺหาปโก วา นฺหาปกนฺเตวาสี วา กํสถาเล นฺหานียจุณฺณานิ อากิริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ สนฺเนยฺย. สายํ นฺหานียปิณฺฑิ สฺเนหานุคตา สฺเนหปเรตา สนฺตรพาหิรา ผุฏา สฺเนเหน, น จ ปคฺฆรินี. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ปฐมา ภาวนา.

“比丘たちよ、聖なる五つの構成要素（五支）を具えた正定（しょうじょう）の修習とは何であるか。比丘たちよ、ここに比丘が、諸々の欲望（欲）から離れ、悪不善の諸法から離れて、尋（じん）・伺（し）があり、離（り）によって生じた喜（き）と楽（らく）のある第一禅を具足して住する。彼は、この身を、離によって生じた喜と楽によって浸し、満たし、充足させ、遍くゆき渡らせる。彼の全身のどこであっても、離によって生じた喜と楽がゆき渡っていない箇所はない。比丘たちよ、例えば、熟練した入浴師、あるいはその弟子が、青銅の鉢に洗粉（あらいこ）をふりかけ、水で何度も湿らせながら捏（ね）り合わせるようなものである。その洗粉の塊は、湿り気が浸透し、湿り気を帯び、内も外も湿り気で遍く満たされ、しかも滴り落ちることがない。比丘たちよ、そのように比丘は、この身を、離によって生じた喜と楽によって浸し、満たし、充足させ、遍くゆき渡らせる。彼の全身のどこであっても、離によって生じた喜と楽がゆき渡っていない箇所はない。比丘たちよ、これが聖なる五支を具えた正定の第一の修習である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุทกรหโท คมฺภีโร อุพฺภิโททโก. ตสฺส เนวสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ปจฺฉิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น อุตฺตราย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ทกฺขิณาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, เทโว จ กาเลน กาลํ สมฺมา ธารํ นานุปฺปเวจฺเฉยฺย. อถ โข ตมฺหาว อุทกรหทา สีตา วาริธารา อุพฺภิชฺชิตฺวา ตเมว อุทกรหทํ สีเตน วารินา อภิสนฺเทยฺย ปริสนฺเทยฺย ปริปูเรยฺย ปริปฺผเรยฺย; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต อุทกรหทสฺส สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ทุติยา ภาวนา.

“さらに次に、比丘たちよ、比丘が、尋・伺を静めたがゆえに、内なる清浄と心の統一があり、尋もなく伺もなく、定（じょう）によって生じた喜と楽のある第二禅を具足して住する。彼は、この身を、定によって生じた喜と楽によって浸し、満たし、充足させ、遍くゆき渡らせる。彼の全身のどこであっても、定によって生じた喜と楽がゆき渡っていない箇所はない。比丘たちよ、例えば、底から水が湧き出る深い池があるとする。その池には、東の方角から水が入る口がなく、西の方角からも、北の方角からも、南の方角からも水が入る口がなく、また雲が時々に適宜に雨を降らせることもない。しかし、その池の中から冷たい水の流れが湧き出て、その池自体を冷たい水によって浸し、満たし、充足させ、遍くゆき渡らせる。その池の全体において、冷たい水がゆき渡っていない箇所はないであろう。比丘たちよ、そのように比丘は、この身を、定によって生じた喜と楽によって浸し、満たし、充足させ、遍くゆき渡らせる。彼の全身のどこであっても、定によって生じた喜と楽がゆき渡っていない箇所はない。比丘たちよ、これが聖なる五支を具えた正定の第二の修習である。”

‘‘ปุน [Pg.22] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโต นิมุคฺคโปสีนิ. ตานิ ยาว จคฺคา ยาว จ มูลา สีเตน วารินา อภิสนฺนานิ ปริสนฺนานิ ปริปูรานิ ปริปฺผุฏานิ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวตํ อุปฺปลานํ วา ปทุมานํ วา ปุณฺฑรีกานํ วา สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ตติยา ภาวนา.

“さらに次に、比丘たちよ、比丘が、喜を離れたがゆえに、憺泊（たんぱく）として住し、正念（しょうねん）・正知（しょうち）をもち、身をもって楽を感じる。諸の聖者が‘憺泊・正念にして楽に住す’と称賛する第三禅を具足して住する。彼は、この身を、喜なき楽によって浸し、満たし、充足させ、遍くゆき渡らせる。彼の全身のどこであっても、喜なき楽がゆき渡っていない箇所はない。比丘たちよ、例えば、青蓮華の池、あるいは紅蓮華の池、あるいは白蓮華の池において、ある青蓮華や紅蓮華や白蓮華が、水中に生じ、水中で育ち、水から出ることなく、水中に没して成長しているとする。それらは、先端から根元まで、冷たい水に浸され、満たされ、充足され、遍く貫かれている。それら青蓮華や紅蓮華や白蓮華の全体において、冷たい水がゆき渡っていない箇所はないであろう。比丘たちよ、そのように比丘は、この身を、喜なき楽によって浸し、満たし、充足させ、遍くゆき渡らせる。彼の全身のどこであっても、喜なき楽がゆき渡っていない箇所はない。比丘たちよ、これが聖なる五支を具えた正定の第三の修習である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา …เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส โอทาเตน วตฺเถน สสีสํ ปารุปิตฺวา นิสินฺโน อสฺส; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส โอทาเตน วตฺเถน อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ; นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ จตุตฺถา ภาวนา.

“さらに次に、比丘たちよ、比丘が、楽を捨て、苦を捨て、あらかじめ喜悦と憂いを滅したがゆえに、不苦不楽にして、念による清浄（念清浄）のある第四禅を具足して住する。彼は、この身を、清浄にして輝かしい心で遍く満たして座している。彼の全身のどこであっても、清浄にして輝かしい心がゆき渡っていない箇所はない。比丘たちよ、例えば、人が白い布で頭まで覆って座っているようなものである。彼の体のどこであっても、白い布で覆われていない箇所はないであろう。比丘たちよ、そのように比丘は、この身を、清浄にして輝かしい心によって遍く満たして座している。彼の全身のどこであっても、清浄にして輝かしい心がゆき渡っていない箇所はない。比丘たちよ、これが聖なる五支を具えた正定の第四の修習である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อญฺโญว อญฺญํ ปจฺจเวกฺเขยฺย, ฐิโต วา นิสินฺนํ ปจฺจเวกฺเขยฺย, นิสินฺโน วา นิปนฺนํ ปจฺจเวกฺเขยฺย. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. อริยสฺส, ภิกฺขเว, ปญฺจงฺคิกสฺส สมฺมาสมาธิสฺส อยํ ปญฺจมา ภาวนา. เอวํ ภาวิเต โข[Pg.23], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘が省察の相（パッチャヴェッカナー・ニミッタ）を正しく把握し、正しく作意し、正しく受持し、智慧によって正しく通達している。比丘たちよ、例えば、ある人が他の人を観察し、立っている者が座っている者を観察し、あるいは座っている者が横になっている者を観察するようなものである。比丘たちよ、そのように比丘が省察の相を正しく把握し、正しく作意し、正しく受持し、智慧によって正しく通達している。比丘たちよ、これが五つの構成要素を持つ聖なる正定の五番目の修習である。比丘たちよ、比丘がこの五つの構成要素を持つ聖なる正定をこのように修習し、このように多作するならば、神通知見（証智）をもって現証すべきいかなる法であれ、それを現証するために心を向けるとき、そこに適切な根拠（原因）がある限り、その都度、現証し得る状態に到達するのである”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุทกมณิโก อาธาเร ฐปิโต ปูโร อุทกสฺส สมติตฺติโก กากเปยฺโย. ตเมนํ พลวา ปุริโส ยโต ยโต อาวชฺเชยฺย, อาคจฺเฉยฺย อุทก’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ภาวิเต อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“比丘たちよ、例えば、台座の上に置かれた水瓶が水で満たされ、縁まで溢れんばかりで、烏が飲めるほどであるとする。それを力のある男が、どこからでも傾けたなら、水は流れ出るだろうか”。“はい、世尊よ”。“比丘たちよ、そのように比丘が、この五つの構成要素を持つ聖なる正定をこのように修習し、多作するならば、神通知見をもって現証すべきいかなる法であれ、それを現証するために心を向けるとき、そこに適切な根拠がある限り、その都度、現証し得る状態に到達するのである”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สเม ภูมิภาเค โปกฺขรณี จตุรํสา อาลิพทฺธา ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. ตเมนํ พลวา ปุริโส ยโต ยโต อาลึ มุญฺเจยฺย, อาคจฺเฉยฺย อุทก’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ภาวิเต อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส…เป… สติ สติ อายตเน.

“比丘たちよ、例えば、平坦な土地にある四角い池が、堤防で囲まれ、水で満たされて縁まで溢れんばかりで、烏が飲めるほどであるとする。それを力のある男が、どこからでも堤防を切り開いたなら、水は流れ出るだろうか”。“はい、世尊よ”。“比丘たちよ、そのように比丘が、この五つの構成要素を持つ聖なる正定をこのように修習し、多作するならば、神通知見をもって現証すべきいかなる法であれ……そこに適切な根拠がある限り、現証し得る状態に到達するのである”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุภูมิยํ จตุมหาปเถ อาชญฺญรโถ ยุตฺโต อสฺส ฐิโต โอธสฺตปโตโท. ตเมนํ ทกฺโข โยคฺคาจริโย อสฺสทมฺมสารถิ อภิรุหิตฺวา วาเมน หตฺเถน รสฺมิโย คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน ปโตทํ คเหตฺวา เยนิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ สาเรยฺยปิ ปจฺจาสาเรยฺยปิ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ภาวิเต อริเย ปญฺจงฺคิเก สมฺมาสมาธิมฺหิ เอวํ พหุลีกเต ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“比丘たちよ、例えば、平坦な土地の十字路に、名馬を繋いだ馬車が、鞭を手に取りやすいように置いて止まっているとする。馬の扱いに熟練した御者が、それに乗り込み、左手で手綱を取り、右手で鞭を持って、望むままに、望む方向へ進めたり戻したりするようなものである。比丘たちよ、そのように比丘が、この五つの構成要素を持つ聖なる正定をこのように修習し、多作するならば、神通知見をもって現証すべきいかなる法であれ、それを現証するために心を向けるとき、そこに適切な根拠がある限り、その都度、現証し得る状態に到達するのである”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘私は多種多様な神変（神通力）を体験したい。一人であって多人数になり、多人数であって一人になり……梵天の世界に至るまでこの体で自由自在にありたい’と望むなら、そこに適切な根拠がある限り、その都度、現証し得る状態に到達するのである”

‘‘โส [Pg.24] สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘清浄で人間の能力を超えた天耳界（天耳通）によって、天界と人間界の、遠くにあり近くにある両方の音を聞きたい’と望むなら、そこに適切な根拠がある限り、その都度、現証し得る状態に到達するのである”

‘‘โส สเจ อกงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโทสํ วา จิตฺตํ… วีตโทสํ วา จิตฺตํ… สโมหํ วา จิตฺตํ… วีตโมหํ วา จิตฺตํ… สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ… วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… มหคฺคตํ วา จิตฺตํ… อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ… สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ… อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ… สมาหิตํ วา จิตฺตํ… อสมาหิตํ วา จิตฺตํ… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘他の衆生や他の個人の心を自分の心で読み取って知りたい。貪欲のある心を“貪欲のある心”と知り、貪欲のない心を“貪欲のない心”と知り、怒りのある心を……怒りのない心を……迷いのある心を……迷いのない心を……凝縮した心を……散漫な心を……広大な心を……広大でない心を……より優れたものがある心を……無上の心を……集中した心を……集中していない心を……解脱した心を……解脱していない心を“解脱していない心”と知りたい’と望むなら、そこに適切な根拠がある限り、その都度、現証し得る状態に到達するのである”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘多種多様な過去の生存を想起したい。すなわち、一生、二生……このように、その状況や詳細と共に、多種多様な過去の生存を想起したい’と望むなら、そこに適切な根拠がある限り、その都度、現証し得る状態に到達するのである”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“もし彼が、‘清浄で人間の能力を超えた天眼によって……業に従って転生する衆生を知りたい’と望むなら、そこに適切な根拠がある限り、その都度、現証し得る状態に到達するのである”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน’’ติ. อฏฺฐมํ.

“もし彼が、‘諸々の漏（煩悩）が尽きることにより、漏のない心解脱と慧解脱を、今この世で自ら証智し、現証して具足し住したい’と望むなら、そこに適切な根拠がある限り、その都度、現証し得る状態に到達するのである”。第八の経が終了した。

๙. จงฺกมสุตฺตํ

9. 経行経（チャンカマ・スッタ）

๒๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, จงฺกเม อานิสํสา. กตเม ปญฺจ? อทฺธานกฺขโม โหติ, ปธานกฺขโม โหติ, อปฺปาพาโธ โหติ, อสิตํ ปีตํ ขายิตํ สายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ, จงฺกมาธิคโต สมาธิ จิรฏฺฐิติโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ จงฺกเม อานิสํสา’’ติ. นวมํ.

29. “比丘たちよ、経行（歩行瞑想）にはこれら五つの功徳がある。いかなる五つか。長旅に耐えられるようになること、精進に耐えられるようになること、病が少なくなること、食べたものや飲んだもの、噛んだものや味わったものが正しく消化されること、経行によって得られた三昧（定）が長く持続することである。比丘たちよ、これらが経行における五つの功徳である”。第九の経が終了した。

๑๐. นาคิตสุตฺตํ

10. ナーギタ経（ナーギタ・スッタ）

๓๐. เอวํ [Pg.25] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน อิจฺฉานงฺคลํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. อสฺโสสุํ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต อิจฺฉานงฺคลํ อนุปฺปตฺโต; อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย เยน อิจฺฉานงฺคลวนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา พหิทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐํสุ อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา.

30. このように私は聞きました。ある時、世尊は多くの比丘衆とともに、憍薩羅（コーサラ）国を遊行（ゆぎょう）され、憍薩羅国の婆羅門の村であるイッチハーナンガラという所に到着されました。そこで世尊は、イッチハーナンガラの林（イッチハーナンガラ・ヴァナサンダ）に滞在されました。イッチハーナンガラの婆羅門や家主たちは次のような知らせを聞きました。“友よ、釈迦族の子であり、釈迦族から出家した沙門ゴータマが、イッチハーナンガラに到着し、イッチハーナンガラの林に滞在しておられる。そのゴータマ尊者について、次のような善き名声が高まっている。‘かの世尊は、阿羅漢であり、正自覚者であり、明行足であり、善逝であり、世間解であり、無上士・調御丈夫であり、天人師であり、仏陀であり、世尊である’と。彼は、天・魔・梵天を含むこの世界、沙門・婆羅門を含むこの生類、天・人を含むこの世界を、自ら卓越した知恵によって悟り、明示されている。彼は、初めに善く、中ほどに善く、終わりに善い、義（意味）と文（表現）を具えた法を説き、円満にして清浄な梵行を明らかにされている。そのような阿羅漢の方々にお会いすることは、実に善いことである”と。そこで、イッチハーナンガラの婆羅門や家主たちは、その夜が明けると、多くの硬い食べ物や柔らかい食べ物を持ってイッチハーナンガラの林へと向かいました。そして到着すると、門の外に立ち、非常に騒がしく大きな声を上げました。

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นาคิโต ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก ปน โข, นาคิต, อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา, เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? ‘‘เอเต, ภนฺเต, อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิตา ภควนฺตญฺเญว อุทฺทิสฺส ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ. ‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี [Pg.26] อกสิรลาภี. โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺยา’’ติ.

その時、尊者ナーギタが世尊の侍者でした。そこで世尊は尊者ナーギタに呼びかけられました。“ナーギタよ、あの大きな騒声は一体何事か。まるで魚を奪い合っている漁師たちのようではないか”“世尊よ、あれはイッチハーナンガラの婆羅門や家主たちが、多くの硬い食べ物や柔らかい食べ物を持って、世尊と比丘衆のために門の外に立っているのです”“ナーギタよ、私は名声（お供の者や称賛）と結びつきたくない。名声が私と結びつくことも望まない。ナーギタよ、この離欲（ねっかんま）の楽、遠離（ぱびゔぇーか）の楽、寂静（うぱさま）の楽、等覚（さんぼーだ）の楽を、望むままに、苦労なく、困難なく得られない者は、あの不浄な楽、睡眠の楽、利養・供養・名声による楽に執着するであろう。しかし、私はこの離欲の楽、遠離の楽、寂静の楽、等覚の楽を、望むままに、苦労なく、困難なく得ているのである。そのような私が、どうしてあの不浄な楽、睡眠の楽、利養・供養・名声による楽に執着するだろうか”。

‘‘อธิวาเสตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา, อธิวาเสตุ สุคโต; อธิวาสนกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. เยน เยเนว ทานิ ภควา คมิสฺสติ ตํนินฺนาว คมิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ยถานินฺนํ อุทกานิ ปวตฺตนฺติ; เอวเมวํ โข, ภนฺเต, เยน เยเนว ทานิ ภควา คมิสฺสติ, ตํนินฺนาว คมิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ, ภนฺเต, ภควโต สีลปญฺญาณ’’นฺติ.

“世尊よ、今はどうか受け入れてください。善逝（ぜんぜい）よ、今は受け入れてください。世尊よ、今は受け入れるべき時です。世尊が今、どちらへ行かれようとも、婆羅門や家主、町や村の人々は、世尊の行かれる方向へと心を向けてついて行くことでしょう。世尊よ、例えば大粒の雨が降る時、水が低い方へと流れていくようなものです。世尊よ、それと同じように、世尊がどちらへ行かれようとも、婆羅門や家主、町や村の人々は、世尊の行かれる方向へと心を向けてついて行くことでしょう。それはなぜでしょうか。世尊よ、世尊の戒と智慧がそれほどまでに（偉大で）あるからです”。

‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺย. อสิตปีตขายิตสายิตสฺส โข, นาคิต, อุจฺจารปสฺสาโว – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. ปิยานํ โข, นาคิต, วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺชนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. อสุภนิมิตฺตานุโยคํ อนุยุตฺตสฺส โข, นาคิต, สุภนิมิตฺเต ปาฏิกุลฺยตา สณฺฐาติ – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. ฉสุ โข, นาคิต, ผสฺสายตเนสุ อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต ผสฺเส ปาฏิกุลฺยตา สณฺฐาติ – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท. ปญฺจสุ โข, นาคิต, อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสิโน วิหรโต อุปาทาเน ปาฏิกุลฺยตา สณฺฐาติ – เอโส ตสฺส นิสฺสนฺโท’’ติ. ทสมํ.

“ナーギタよ、私は名声と結びつきたくない。名声が私と結びつくことも望まない。ナーギタよ、この離欲の楽、遠離の楽、寂静の楽、等覚の楽を、望むままに、苦労なく、困難なく得られない者は、あの不浄な楽、睡眠の楽、利養・供養・名声による楽に執着するであろう。しかし、私がこの離欲の楽、遠離の楽、寂静の楽、等覚の楽を、望むままに、苦労なく、困難なく得ているのである。そのような私が、どうしてあの不浄な楽、睡眠の楽、利養・供養・名声による楽に執着するだろうか。ナーギタよ、食べ、飲み、噛み、味わった食物には、糞尿という結果がある。これがその食物の帰結である。ナーギタよ、愛するものたちの変容や別離によって、憂い、悲しみ、苦しみ、嘆き、絶望が生じる。これがその愛着の帰結である。ナーギタよ、不浄の相（あすば）を修めることに専念する者には、浄らかな相（美しさ）に対する嫌悪が確立する。これがその修行の帰結である。ナーギタよ、六つの触処（六入）において無常を観察して住む者には、触（ふれること）に対する嫌悪が確立する。これがその観察の帰結である。ナーギタよ、五つの取蘊（しゅおん）において生滅を観察して住む者には、執着（取）に対する嫌悪が確立する。これがその観察の帰結である”。第十（イッチハーナンガラ・スッタ）完。

ปญฺจงฺคิกวคฺโค ตติโย.

第三 五支品（ごしほん）終。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（せつじゅ）は以下の通りである。

ทฺเว อคารวุปกฺกิเลสา, ทุสฺสีลานุคฺคหิเตน จ;

วิมุตฺติสมาธิปญฺจงฺคิกา, จงฺกมํ นาคิเตน จาติ.

二つの不敬、随煩悩、不徳、随護。解脱、三摩地、五支、経行、そしてナーギタの十である。

๔. สุมนวคฺโค

4. 第四 スマナー品

๑. สุมนสุตฺตํ

1. スマナー経

๓๑. เอกํ [Pg.27] สมยํ…เป… อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สุมนา ราชกุมารี ปญฺจหิ รถสเตหิ ปญฺจหิ ราชกุมาริสเตหิ ปริวุตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข สุมนา ราชกุมารี ภควนฺตํ เอตทโวจ –

31. ある時、世尊は舎衛城（サーヴァッティー）のジェータ林、アナータピンディカ園に滞在しておられました。その時、王女スマナーが五百台の馬車と五百人の王女たちに囲まれて、世尊のもとへ参りました。到着すると世尊を礼拝し、一方に座りました。一方に座った王女スマナーは、世尊に次のように申し上げました。

‘‘อิธสฺสุ, ภนฺเต, ภควโต ทฺเว สาวกา สมสทฺธา สมสีลา สมปญฺญา – เอโก ทายโก, เอโก อทายโก. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยุํ. เทวภูตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ?

“世尊よ、ここに世尊の二人の弟子がおり、彼らは信・戒・慧において等しいとします。しかし、一方は施す者（布施をする者）であり、もう一方は施さない者です。彼らが身壊れ死後、善趣・天界に生まれ変わったとします。世尊よ、神々となった彼らの間に、何らかの差異や区別があるのでしょうか”。

‘‘สิยา, สุมเน’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ เทวภูโต สมาโน ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน. โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ เทวภูโต สมาโน อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ’’.

“スマナーよ、そうなるであろう”と世尊は仰せられた。“スマナーよ、与える者である弟子は、与えない者に対し、神となったとき、五つの点において勝るのである。すなわち、天の寿命、天の容色、天の幸福、天の名声、天の支配力においてである。スマナーよ、与える者である弟子は、与えない者に対し、神となったとき、これら五つの点において勝るのである”

‘‘สเจ ปน เต, ภนฺเต, ตโต จุตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉนฺติ, มนุสฺสภูตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘สิยา, สุมเน’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ มนุสฺสภูโต สมาโน ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ – มานุสเกน อายุนา, มานุสเกน วณฺเณน, มานุสเกน สุเขน, มานุสเกน ยเสน, มานุสเกน อาธิปเตยฺเยน. โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ มนุสฺสภูโต สมาโน อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ’’.

“世尊よ、もし彼らがその神の身から没して、この人間界に来たならば、世尊よ、人間となった彼らの間にも、差異や区別があるのでしょうか？”“スマナーよ、そうなるであろう”と世尊は仰せられた。“スマナーよ、与える者である弟子は、与えない者に対し、人間となったとき、五つの点において勝るのである。すなわち、人間の寿命、人間の容色、人間の幸福、人間の名声、人間の支配力においてである。スマナーよ、与える者である弟子は、与えない者に対し、人間となったとき、これら五つの点において勝るのである”

‘‘สเจ ปน เต, ภนฺเต, อุโภ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ปพฺพชิตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘สิยา, สุมเน’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ ปพฺพชิโต สมาโน ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ – ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ อปฺปํ อยาจิโต, ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชติ [Pg.28] อปฺปํ อยาจิโต, ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชติ อปฺปํ อยาจิโต, ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชติ อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิหรติ ตฺยสฺส มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ อปฺปํ อมนาเปน, มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ อปฺปํ อมนาเปน, มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ อปฺปํ อมนาเปน, มนาปํเยว พหุลํ อุปหารํ อุปหรนฺติ อปฺปํ อมนาปํ. โย โส, สุมเน, ทายโก โส อมุํ อทายกํ ปพฺพชิโต สมาโน อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาตี’’ติ.

“世尊よ、もし彼ら二人が共に家庭を捨てて出家したならば、世尊よ、出家した彼らの間にも、差異や区別があるのでしょうか？”“スマナーよ、そうなるであろう”と世尊は仰せられた。“スマナーよ、与える者である弟子は、与えない者に対し、出家したとき、五つの点において勝るのである。彼は招かれて多く衣を享受し、招かれなくてはわずかである。招かれて多く托鉢の食を享受し、招かれなくてはわずかである。招かれて多く住居を享受し、招かれなくてはわずかである。招かれて多く病の供養としての薬の必需品を享受し、招かれなくてはわずかである。また、共に修行する仲間たちは、彼に対して、好ましい身の行いをもって接することが多く、好ましくないことはわずかである。好ましい言葉の行い、好ましい心の行いをもって接することが多く、好ましくないことはわずかである。好ましい供養を捧げることが多く、好ましくないことはわずかである。スマナーよ、与える者である弟子は、与えない者に対し、出家したとき、これら五つの点において勝るのである”

‘‘สเจ ปน เต, ภนฺเต, อุโภ อรหตฺตํ ปาปุณนฺติ, อรหตฺตปฺปตฺตานํ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส, สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘เอตฺถ โข ปเนสาหํ, สุมเน, น กิญฺจิ นานากรณํ วทามิ, ยทิทํ วิมุตฺติยา วิมุตฺติ’’นฺติ.

“世尊よ、もし彼ら二人が共に阿羅漢の境地に達したならば、世尊よ、阿羅漢に達した彼らの間にも、差異や区別があるのでしょうか？”“スマナーよ、このことに関しては、私は何の区別も説かない。すなわち、解脱と解脱（の境地）においてである”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวญฺจิทํ, ภนฺเต, อลเมว ทานานิ ทาตุํ อลํ ปุญฺญานิ กาตุํ; ยตฺร หิ นาม เทวภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, มนุสฺสภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, ปพฺพชิตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, สุมเน! อลญฺหิ, สุมเน, ทานานิ ทาตุํ อลํ ปุญฺญานิ กาตุํ! เทวภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, มนุสฺสภูตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานิ, ปพฺพชิตสฺสาปิ อุปการานิ ปุญฺญานี’’ติ.

“世尊よ、驚くべきことです、未曾有のことです！ 世尊よ、布施を行い、功徳を積むことは誠にふさわしいことです。なぜなら、功徳は神となった者にとっても、人間となった者にとっても、出家した者にとっても助けとなるからです”“その通りである、スマナーよ。布施を行い、功徳を積むことは誠にふさわしい。功徳は、神となった者にも、人間となった者にも、出家した者にも助けとなるのである”

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

世尊はこのように仰せられた。幸せな歩みを進める師（善逝）は、このように語られた後、さらに次のように説かれた。

‘‘ยถาปิ จนฺโท วิมโล, คจฺฉํ อากาสธาตุยา;

สพฺเพ ตาราคเณ โลเก, อาภาย อติโรจติ.

“汚れのない月が、空の広がりを渡りゆき、この世のすべての星々の群れを、その輝きによって圧倒するように”

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺโน, สทฺโธ ปุริสปุคฺคโล;

สพฺเพ มจฺฉริโน โลเก, จาเคน อติโรจติ.

“そのように、戒を具え、信仰のある人は、この世のすべての物惜しみする者たちを、施しによって圧倒するのである”

‘‘ยถาปิ เมโฆ ถนยํ, วิชฺชุมาลี สตกฺกกุ;

ถลํ นินฺนญฺจ ปูเรติ, อภิวสฺสํ วสุนฺธรํ.

“稲妻の飾りをまとい、百の峰（雲の峰）を持つ雲が、雷鳴を轟かせながら雨を降らせ、大地を潤し、高地も低地も満たすように”

‘‘เอวํ ทสฺสนสมฺปนฺโน, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก;

มจฺฉรึ อธิคณฺหาติ, ปญฺจฐาเนหิ ปณฺฑิโต.

“そのように、智見を具え、正自覚者の弟子である賢者は、五つの点において、物惜しみする者を圧倒する”

‘‘อายุนา [Pg.29] ยสสา เจว, วณฺเณน จ สุเขน จ;

ส เว โภคปริพฺยูฬฺโห, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

“寿命、名声、容色、そして幸福において。実に彼は、多くの富（功徳の報い）を伴い、死後、天の世界で歓喜するのである”第一の経（終わり）。

๒. จุนฺทีสุตฺตํ

2. チュンディー・スッタ（チュンディー経）

๓๒. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข จุนฺที ราชกุมารี ปญฺจหิ รถสเตหิ ปญฺจหิ จ กุมาริสเตหิ ปริวุตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข จุนฺที ราชกุมารี ภควนฺตํ เอตทโวจ –

32. ある時、世尊は王舎城のカランダカニヴァーパにある竹林に住しておられた。その時、チュンディー王女は、五百台の馬車と五百人の侍女たちに囲まれて世尊のもとへ参じた。参じると、世尊を礼拝して、傍らに座した。傍らに座ったチュンディー王女は、世尊に次のように申し上げた。

‘‘อมฺหากํ, ภนฺเต, ภาตา จุนฺโท นาม ราชกุมาโร, โส เอวมาห – ‘ยเทว โส โหติ อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต, ธมฺมํ สรณํ คโต, สงฺฆํ สรณํ คโต, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคติ’นฺติ. สาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ปุจฺฉามิ – ‘กถํรูเป โข, ภนฺเต, สตฺถริ ปสนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคตึ? กถํรูเป ธมฺเม ปสนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคตึ? กถํรูเป สงฺเฆ ปสนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคตึ? กถํรูเปสุ สีเลสุ ปริปูรการี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึเยว อุปปชฺชติ, โน ทุคฺคติ’’’นฺติ?

“世尊よ、私の兄であるチュンダという王子は、このように申しております。‘女であれ男であれ、仏に帰依し、法に帰依し、僧に帰依し、殺生を離れ、盗みを離れ、邪らな不倫を離れ、偽りを離れ、怠慢の原因となる酒類を離れるならば、その者は身体が壊れて死んだ後、ただ幸いな所（善趣）にのみ生まれ、不幸せな所（悪趣）には生まれない’と。世尊よ、そこで私は世尊に伺います。どのような師（仏）に清らかな信仰を持つ者が、死後、善趣にのみ生まれ、悪趣に生まれないのでしょうか？ どのような法に、どのような僧に清らかな信仰を持つ者が、死後、善趣にのみ生まれ、悪趣に生まれないのでしょうか？ どのような戒を完全に守る者が、死後、善趣にのみ生まれ、悪趣に生まれないのでしょうか？”

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญินาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. เย โข, จุนฺทิ, พุทฺเธ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“チュンディーよ、足のないもの、二本足のもの、四本足のもの、多足のもの、色（形）あるもの、色なきもの、想（想念）あるもの、想なきもの、あるいは非想非非想のものなど、生きとし生けるものがいる限り、それらの中で、供養を受けるにふさわしく、正しく自ら目覚めた者（正自覚者）である如来が、最高であると説かれます。チュンディーよ、仏（如来）に清らかな信仰を寄せる者は、最高の者に信仰を寄せる者です。最高の者に信仰を寄せる者には、最高の報いがあります。”

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, ธมฺมา สงฺขตา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ. เย, จุนฺทิ, อริเย อฏฺฐงฺคิเก มคฺเค ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา, อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“チュンディーよ、作られたもの（有為法）がある限り、それらの中で、聖なる八支聖道が最高であると説かれます。チュンディーよ、八支聖道に清らかな信仰を寄せる者は、最高の法に信仰を寄せる者です。最高の法に信仰を寄せる者には、最高の報いがあります。”

‘‘ยาวตา[Pg.30], จุนฺทิ, ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ – มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโต วฏฺฏุปจฺเฉโท ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. เย โข, จุนฺทิ, วิราเค ธมฺเม ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“チュンディーよ、作られたもの（有為法）であれ、作られざるもの（無為法）であれ、諸々の法がある限り、それらの中で、離欲（ヴィラーガ）が最高であると説かれます。すなわち、慢心を砕き、渇愛（の渇き）を除き、執着（の拠り所）を根絶し、輪廻を断ち、渇愛を滅し、離欲、滅尽、すなわち涅槃（ニッバーナ）のことです。チュンディーよ、離欲の法に清らかな信仰を寄せる者は、最高の法に信仰を寄せる者です。最高の法に信仰を寄せる者には、最高の報いがあります。”

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, สงฺฆา วา คณา วา, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ – จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. เย โข, จุนฺทิ, สงฺเฆ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

“チュンディーよ、多くの集団や団体がある中で、如来の弟子たちのサンガ（僧伽）が最高であると説かれます。すなわち、四双八輩（四対八種）の聖者たちです。この世尊の弟子たちのサンガこそ、供養を受けるに値し、もてなしを受けるに値し、施しを受けるに値し、合掌されるに値する、世の無上の福田です。チュンディーよ、サンガに清らかな信仰を寄せる者は、最高のサンガに信仰を寄せる者です。最高のサンガに信仰を寄せる者には、最高の報いがあります。”

‘‘ยาวตา, จุนฺทิ, สีลานิ, อริยกนฺตานิ สีลานิ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ – อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ. เย โข, จุนฺทิ, อริยกนฺเตสุ สีเลสุ ปริปูรการิโน, อคฺเค เต ปริปูรการิโน. อคฺเค โข ปน ปริปูรการีนํ อคฺโค วิปาโก โหตี’’ติ.

“チュンディーよ、諸々の戒（シーラ）がある中で、聖者たちが愛する戒が最高であると説かれます。すなわち、欠けることなく、穴がなく、汚れがなく、濁りがなく、自由をもたらし、智者に称賛され、執着されることなく、三昧（定）に資するものです。チュンディーよ、聖者たちが愛する戒を円満に実践する者は、最高の戒において円満に実践する者です。最高の法において円満に実践する者には、最高の報いがあります。”と（仰いました）。

‘‘อคฺคโต เว ปสนฺนานํ, อคฺคํ ธมฺมํ วิชานตํ;

อคฺเค พุทฺเธ ปสนฺนานํ, ทกฺขิเณยฺเย อนุตฺตเร.

“最高の（三宝の）徳を知り、最高のものに清らかな信仰を寄せる者、無上の供養に値する最高の仏に清らかな信仰を寄せる者。

‘‘อคฺเค ธมฺเม ปสนฺนานํ, วิราคูปสเม สุเข;

อคฺเค สงฺเฆ ปสนฺนานํ, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร.

離欲と静寂による安楽である最高の法に清らかな信仰を寄せる者、無上の福田である最高のサンガに清らかな信仰を寄せる者には、最高の報いがあります。

‘‘อคฺคสฺมึ ทานํ ททตํ, อคฺคํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ;

อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ, ยโส กิตฺติ สุขํ พลํ.

最高のもの（三宝）に対して布施を行う者には、最高の功徳が増大します。最高の寿命、容色、名声、誉れ、幸福、そして力が。

‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี, อคฺคธมฺมสมาหิโต;

เทวภูโต มนุสฺโส วา, อคฺคปฺปตฺโต ปโมทตี’’ติ. ทุติยํ;

最高の法に安住し、最高のものに布施する賢者は、天界の神となろうと人間となろうと、最高の境地に達して歓喜するのです。”第二のスッタ（経）終結。

๓. อุคฺคหสุตฺตํ

3. ウッガハ・スッタ（ウッガハ経）

๓๓. เอกํ สมยํ ภควา ภทฺทิเย วิหรติ ชาติยา วเน. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

33. ある時、世尊はバッディヤのジャーティヤーの森に滞在しておられました。その時、メンダカ長者の孫であるウッガハが世尊のもとを訪れ、世尊に礼拝して片隅に座りました。片隅に座ったメンダカの孫ウッガハは、世尊にこのように申し上げました。

‘‘อธิวาเสตุ [Pg.31] เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย อตฺตจตุตฺโถ ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

“世尊よ、願わくは世尊が（他の三人の比丘を伴い、御自身を含めて）四名で、明日の私の食事の供養を受け入れてくださいますように。”世尊は沈黙によってこれを受け入れられました。そこでメンダカの孫ウッガハは、世尊が承諾されたのを知り、席から立ち上がって世尊に礼拝し、右繞をして立ち去りました。

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อุคฺคหสฺส เมณฺฑกนตฺตุโน นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺคโห เมณฺฑกนตฺตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิมา เม, ภนฺเต, กุมาริโย ปติกุลานิ คมิสฺสนฺติ. โอวทตุ ตาสํ, ภนฺเต, ภควา; อนุสาสตุ ตาสํ, ภนฺเต, ภควา, ยํ ตาสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

その夜が明けた朝、世尊は衣を整え、鉢と外衣を持ってメンダカの孫ウッガハの邸宅へ向かわれました。到着すると、用意された席に座られました。そこでメンダカの孫ウッガハは、世尊に自らの手で優れた硬食と軟食（食事）を十分に供養しました。世尊が食事を終え、鉢から手を離されたのを見計らって、メンダカの孫ウッガハは片隅に座り、世尊にこう申し上げました。“世尊よ、私のこれらの娘たちは、夫の家へと嫁いでいきます。世尊よ、願わくは世尊が彼女たちを教誡し、彼女たちを訓育してください。それが彼女たちにとって長い年月にわたり利益と幸福となるように。”

อถ โข ภควา ตา กุมาริโย เอตทโวจ – ‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ยสฺส โว มาตาปิตโร ภตฺตุโน ทสฺสนฺติ อตฺถกามา หิเตสิโน อนุกมฺปกา อนุกมฺปํ อุปาทาย, ตสฺส ภวิสฺสาม ปุพฺพุฏฺฐายินิโย ปจฺฉานิปาตินิโย กึการปฏิสฺสาวินิโย มนาปจารินิโย ปิยวาทินิโย’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

そこで世尊はそれらの娘たちにこう仰いました。“それゆえ、娘たちよ、このように学ぶべきである。‘利益を望み、幸福を願い、慈しみ、憐れみをもって、父母が自分たちを嫁がせる夫に対し、私たちは、誰よりも早く起き、誰よりも遅く寝、何をすべきかと問い、夫の心に叶うように振る舞い、慈しみのある言葉を語る妻になろう’と。娘たちよ、このように学ぶべきである。”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เย เต ภตฺตุ ครุโน ภวิสฺสนฺติ มาตาติ วา ปิตาติ วา สมณพฺราหฺมณาติ วา, เต สกฺกริสฺสาม ครุํ กริสฺสาม มาเนสฺสาม ปูเชสฺสาม อพฺภาคเต จ อาสโนทเกน ปฏิปูเชสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

“娘たちよ、それゆえにこのように学ぶべきである。‘夫が敬う人々、すなわち母、父、あるいは沙門・バラモンたちに対し、私たちは敬意を払い、重んじ、尊び、供養し、彼らが訪ねてきた時には、席を譲り、足を洗う水を持って丁寧にもてなそう’と。娘たちよ、このように学ぶべきである。”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เย เต ภตฺตุ อพฺภนฺตรา กมฺมนฺตา อุณฺณาติ วา กปฺปาสาติ วา, ตตฺถ ทกฺขา ภวิสฺสาม อนลสา[Pg.32], ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคตา, อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุ’นฺติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

“娘たちよ、それゆえにこのように学ぶべきである。‘羊毛や綿花といった夫の家の家事において、私たちは熟練し、怠ることなく、どのように行うべきかを思慮深く考え、自ら行うことも、他者に指示することも適切にできるようになろう’と。娘たちよ、このように学ぶべきである。”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘โย โส ภตฺตุ อพฺภนฺตโร อนฺโตชโน ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตสํ กตญฺจ กตโต ชานิสฺสาม อกตญฺจ อกตโต ชานิสฺสาม, คิลานกานญฺจ พลาพลํ ชานิสฺสาม, ขาทนียํ โภชนียญฺจสฺส ปจฺจํเสน สํวิภชิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ.

“娘たちよ、それゆえにこのように学ぶべきである。‘夫の家で働く人々、すなわち下僕、使いの者、労働者といった内の人々に対し、彼らのした仕事はしたと知り、していない仕事はしていないと知ろう。病む人の体調（強弱）を把握し、食事や必要なものを、それぞれの持ち分に応じて適切に配分しよう’と。娘たちよ、このように学ぶべきである。”

‘‘ตสฺมาติห, กุมาริโย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ ภตฺตา อาหริสฺสติ ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา, ตํ อารกฺเขน คุตฺติยา สมฺปาเทสฺสาม, ตตฺถ จ ภวิสฺสาม อธุตฺตี อเถนี อโสณฺฑี อวินาสิกาโย’ติ. เอวญฺหิ โว, กุมาริโย, สิกฺขิตพฺพํ. อิเมหิ โข, กุมาริโย, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา มนาปกายิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’’ติ.

“娘たちよ、それゆえ、このように修めるべきである。‘夫が運んでくる財貨、穀物、銀、金、それらを保護し守り、適切に管理し、それに関して放蕩せず、盗まず、酒に溺れず、浪費しない者となろう’と。娘たちよ、このようにあなた方は修めるべきである。娘たちよ、これら五つの法を備えた女性は、身壊れて死後、意にかなった身を持つ神々の仲間に加わるのである。”

‘‘โย นํ ภรติ สพฺพทา, นิจฺจํ อาตาปิ อุสฺสุโก;

สพฺพกามหรํ โปสํ, ภตฺตารํ นาติมญฺญติ.

“常に精進し、熱意を持って妻を養う夫に対し、良き妻は、あらゆる望みを叶えて養ってくれるその夫を軽んじることはない。”

‘‘น จาปิ โสตฺถิ ภตฺตารํ, อิสฺสาจาเรน โรสเย;

ภตฺตุ จ ครุโน สพฺเพ, ปฏิปูเชติ ปณฺฑิตา.

“また、良き妻は嫉妬深い振る舞いで夫を怒らせてはならない。賢明な妻は、夫が敬うすべての人々を尊び供養するものである。”

‘‘อุฏฺฐาหิกา อนลสา, สงฺคหิตปริชฺชนา;

ภตฺตุ มนาปํ จรติ, สมฺภตํ อนุรกฺขติ.

“勤勉で怠ることなく、使用人たちをよく世話し、夫の意にかなうよう振る舞い、蓄えられた財をよく守る。”

‘‘ยา เอวํ วตฺตตี นารี, ภตฺตุฉนฺทวสานุคา;

มนาปา นาม เต เทวา, ยตฺถ สา อุปปชฺชตี’’ติ. ตติยํ;

“このように夫の意に従って振る舞う女性は、マナーパ（意にかなった）という名の神々が生まれる場所に生まれるのである。”（第三の経：完）

๔. สีหเสนาปติสุตฺตํ

4. “シーハ将軍経”

๓๔. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข สีโห เสนาปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.33] ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สีโห เสนาปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สกฺกา นุ โข, ภนฺเต, ภควา สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ ปญฺญาเปตุ’’นฺติ?

34. “ある時、世尊はヴェーサーリーの重閣講堂のある大森に滞在しておられた。その時、シーハ将軍が世尊のもとに近づき、礼拝して一方に座った。一方に座ったシーハ将軍は、世尊に次のように申し上げた。‘世尊よ、世尊はこの現世において現れる布施の果報を説き示すことがおできになりますか’”

‘‘สกฺกา, สีหา’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘ทายโก, สีห, ทานปติ พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป. ยมฺปิ, สีห, ทายโก ทานปติ พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“‘シーハよ、それは可能である’と世尊は仰せられた。‘シーハよ、布施をなす布施の主は、多くの人々に愛され、好まれる。シーハよ、布施の主が多くの人々に愛され、好まれるということ、これもまた現世における布施の果報である’”

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายกํ ทานปตึ สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ. ยมฺปิ, สีห, ทายกํ ทานปตึ สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“‘さらに、シーハよ、布施をなす布施の主のもとには、煩悩を静めた善き人々が近づく。シーハよ、布施をなす布施の主のもとに善き人々が近づくということ、これもまた現世における布施の果報である’”

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายกสฺส ทานปติโน กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. ยมฺปิ, สีห, ทายกสฺส ทานปติโน กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“‘さらに、シーハよ、布施をなす布施の主には、良き名声が広まる。シーハよ、布施をなす布施の主の良き名声が広まるということ、これもまた現世における布施の果報である’”

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายโก ทานปติ ยํ ยเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. ยมฺปิ, สีห, ทายโก ทานปติ ยํ ยเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต, อิทมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ ทานผลํ.

“‘さらに、シーハよ、布施をなす布施の主は、王族、バラモン、資産家、あるいは修行者のどのような集まりに近づくときでも、恐れることなく堂々と近づく。シーハよ、布施の主がどのような集まりに近づくときでも、恐れることなく堂々と近づくということ、これもまた現世における布施の果報である’”

‘‘ปุน จปรํ, สีห, ทายโก ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. ยมฺปิ, สีห, ทายโก ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ, อิทํ สมฺปรายิกํ ทานผล’’นฺติ.

“‘さらに、シーハよ、布施をなす布施の主は、身壊れて死後、善き所、天界に生まれる。シーハよ、布施をなす布施の主が死後、善き所、天界に生まれるということ、これは来世における布施の果報である’”

เอวํ วุตฺเต สีโห เสนาปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยานิมานิ, ภนฺเต, ภควตา จตฺตาริ สนฺทิฏฺฐิกานิ ทานผลานิ อกฺขาตานิ, นาหํ เอตฺถ ภควโต สทฺธาย คจฺฉามิ; อหํ เปตานิ ชานามิ. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ พหุโน ชนสฺส ปิโย มนาโป. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ; มํ สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ; มยฺหํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘สีโห เสนาปติ ทายโก การโก [Pg.34] สงฺฆุปฏฺฐาโก’ติ. อหํ, ภนฺเต, ทายโก ทานปติ ยํ ยเทว ปริสํ อุปสงฺกมามิ – ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมามิ อมงฺกุภูโต. ยานิมานิ, ภนฺเต, ภควตา จตฺตาริ สนฺทิฏฺฐิกานิ ทานผลานิ อกฺขาตานิ, นาหํ เอตฺถ ภควโต สทฺธาย คจฺฉามิ; อหํ เปตานิ ชานามิ. ยญฺจ โข มํ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห – ‘ทายโก, สีห, ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’ติ, เอตาหํ น ชานามิ; เอตฺถ จ ปนาหํ ภควโต สทฺธาย คจฺฉามี’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, สีห, เอวเมตํ, สีห! ทายโก ทานปติ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’’ติ.

“このように説かれたとき、シーハ将軍は世尊に申し上げた。‘世尊よ、世尊が説かれたこれら四つの現世における布施の果報について、私は世尊への信仰によって認めるのではありません。私はそれらを自ら知っております。私は布施の主であり、多くの人々に愛され、好まれています。私は布施の主であり、私のもとには善き人々が近づきます。私には“シーハ将軍は布施をなし、僧伽に仕える者である”という良き名声が広まっています。私はどのような集まりに臨むときでも恐れることなく堂々と近づきます。しかし、世尊が“布施の主は死後、天界に生まれる”と仰せられたこと、これについては私は知りません。これについては、私は世尊への信仰によって受け入れます’。‘その通りである、シーハよ。布施の主は、身壊れて死後、善き所、天界に生まれるのである’”

‘‘ททํ ปิโย โหติ ภชนฺติ นํ พหู,กิตฺติญฺจ ปปฺโปติ ยโส จ วฑฺฒติ ;

อมงฺกุภูโต ปริสํ วิคาหติ,วิสารโท โหติ นโร อมจฺฉรี.

“布施をなす者は愛され、多くの者が彼を慕う。名声を得て誉れは高まる。物惜しみしない人は、恐れることなく堂々と集まりに入る。”

‘‘ตสฺมา หิ ทานานิ ททนฺติ ปณฺฑิตา,วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สุเขสิโน;

เต ทีฆรตฺตํ ติทิเว ปติฏฺฐิตา,เทวานํ สหพฺยคตา รมนฺติ เต.

“それゆえ、幸福を求める賢者は、物惜しみという汚れを除き去って布施をなす。彼らは長きにわたって天界に留まり、神々の仲間となって喜ぶのである。”

‘‘กตาวกาสา กตกุสลา อิโต จุตา,สยํปภา อนุวิจรนฺติ นนฺทนํ ;

เต ตตฺถ นนฺทนฺติ รมนฺติ โมทเร,สมปฺปิตา กามคุเณหิ ปญฺจหิ;

‘‘กตฺวาน วากฺยํ อสิตสฺส ตาทิโน,รมนฺติ สคฺเค สุคตสฺส สาวกา’’ติ. จตุตฺถํ;

“天界への道を開き善行を積んだ賢者たちは、この世から去って自らの光を放ちながらナンダナの園を歩む。彼らはそこで五欲を満たして歓喜し、楽しみ、喜ぶ。渇愛を離れた不動の方の言葉に従い、如来の弟子たちは天界で喜ぶのである。”（第四の経：完）

๕. ทานานิสํสสุตฺตํ

5. “布施功徳経”

๓๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ทาเน อานิสํสา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป; สนฺโต สปฺปุริสา ภชนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท [Pg.35] อพฺภุคฺคจฺฉติ; คิหิธมฺมา อนปคโต โหติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ทาเน อานิสํสา’’ติ.

35. “比丘たちよ、布施にはこれら五つの功徳がある。いかなる五つか。多くの人々に愛され、喜ばれる。静かなる善き人々（聖者たち）が親近する。善い名声が広まる。在家としての法（五戒）から離れることがない。身が壊れ死した後に、善処、天界へと生まれ変わる。比丘たちよ、布施にはこれら五つの功徳がある。”

‘‘ททมาโน ปิโย โหติ, สตํ ธมฺมํ อนุกฺกมํ;

สนฺโต นํ สทา ภชนฺติ, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

“施しをする者は愛され、聖者の法に従う。自己を抑制し、清浄な行いに励む静かなる者たちが、常にその人を親近する。”

‘‘เต ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺติ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ;

ยํ โส ธมฺมํ อิธญฺญาย, ปรินิพฺพาติ อนาสโว’’ติ. ปญฺจมํ;

“彼らは、その人のためにあらゆる苦しみを除き去る法を説く。その人はここでその法を悟り、煩悩なき者として、涅槃に入るのである。第五の経（が終了した）。”

๖. กาลทานสุตฺตํ

6. 適時施経

๓๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, กาลทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? อาคนฺตุกสฺส ทานํ เทติ; คมิกสฺส ทานํ เทติ; คิลานสฺส ทานํ เทติ; ทุพฺภิกฺเข ทานํ เทติ; ยานิ ตานิ นวสสฺสานิ นวผลานิ ตานิ ปฐมํ สีลวนฺเตสุ ปติฏฺฐาเปติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ กาลทานานี’’ติ.

36. “比丘たちよ、これら五つの適時の布施がある。いかなる五つか。来客に布施を与える。旅人に布施を与える。病人に布施を与える。飢饉の時に布施を与える。新しく収穫された穀物や果実を、まず最初に戒ある人々に捧げる。比丘たちよ、これら五つが適時の布施である。”

‘‘กาเล ททนฺติ สปฺปญฺญา, วทญฺญู วีตมจฺฉรา;

กาเลน ทินฺนํ อริเยสุ, อุชุภูเตสุ ตาทิสุ.

“智慧あり、施しを喜び、物惜しみのない人々は、適切な時に布施を行う。心の直い、揺らぐことなき聖者たちに対して、適切な時になされた布施は、”

‘‘วิปฺปสนฺนมนา ตสฺส, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา;

เย ตตฺถ อนุโมทนฺติ, เวยฺยาวจฺจํ กโรนฺติ วา;

น เตน ทกฺขิณา อูนา, เตปิ ปุญฺญสฺส ภาคิโน.

“清らかな心を持つ者にとって、その功徳は広大となる。その布施を共に喜び、あるいは奉仕（作務）をする人々も、それによって功徳が減ることはなく、彼らもまた功徳を分かち合う者となる。”

‘‘ตสฺมา ทเท อปฺปฏิวานจิตฺโต, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ. ฉฏฺฐํ;

“それゆえ、後悔のない心をもって、大きな果報が得られる場所で施すべきである。功徳こそが、来世において生きとし生けるものの依りどころとなるのである。第六の経（が終了した）。”

๙. โภชนสุตฺตํ

9. 食施経

๓๗. ‘‘โภชนํ, ภิกฺขเว, ททมาโน ทายโก ปฏิคฺคาหกานํ ปญฺจ ฐานานิ เทติ. กตมานิ ปญฺจ? อายุํ เทติ, วณฺณํ เทติ, สุขํ เทติ, พลํ เทติ, ปฏิภานํ เทติ. อายุํ โข ปน ทตฺวา อายุสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา; วณฺณํ ทตฺวา วณฺณสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา; สุขํ ทตฺวา สุขสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส [Pg.36] วา; พลํ ทตฺวา พลสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา; ปฏิภานํ ทตฺวา ปฏิภานสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. โภชนํ, ภิกฺขเว, ททมาโน ทายโก ปฏิคฺคาหกานํ อิมานิ ปญฺจ ฐานานิ เทตี’’ติ.

37. “比丘たちよ、食事を供養する施主は、受者に五つの事柄を与える。いかなる五つか。寿命を与え、美しさを与え、安楽を与え、体力を与え、智慧（弁才）を与える。寿命を与えることで、天界あるいは人間界において寿命を享受する者となる。美しさを与えることで、美しさを享受する者となる。安楽を与えることで、安楽を享受する者となる。体力を与えることで、体力を享受する者となる。智慧を与えることで、智慧を享受する者となる。比丘たちよ、食事を供養する施主は、受者にこれら五つの事柄を与えるのである。”

‘‘อายุโท พลโท ธีโร, วณฺณโท ปฏิภานโท;

สุขสฺส ทาตา เมธาวี, สุขํ โส อธิคจฺฉติ.

“寿命、体力、美しさ、智慧を与える賢者は、安楽の施主であり、自らも安楽に到達する。”

‘‘อายุํ ทตฺวา พลํ วณฺณํ, สุขญฺจ ปฏิภานกํ ;

ทีฆายุ ยสวา โหติ, ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ;

“寿命、体力、美しさ、安楽、そして智慧を施すことで、どこに生まれ変わろうとも、長寿にして名声ある者となるのである。第七の経（が終了した）。”

๘. สทฺธสุตฺตํ

8. 信徳経

๓๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, สทฺเธ กุลปุตฺเต อานิสํสา. กตเม ปญฺจ? เย เต, ภิกฺขเว, โลเก สนฺโต สปฺปุริสา เต สทฺธญฺเญว ปฐมํ อนุกมฺปนฺตา อนุกมฺปนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺธญฺเญว ปฐมํ อุปสงฺกมนฺตา อุปสงฺกมนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺธญฺเญว ปฐมํ ปฏิคฺคณฺหนฺตา ปฏิคฺคณฺหนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺธญฺเญว ปฐมํ ธมฺมํ เทเสนฺตา เทเสนฺติ, โน ตถา อสฺสทฺธํ; สทฺโธ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สทฺเธ กุลปุตฺเต อานิสํสา.

38. “比丘たちよ、信仰ある良き家の子には、これら五つの功徳がある。いかなる五つか。比丘たちよ、世の静かなる善き人々は、慈しみを垂れるとき、信仰のない者よりもまず信仰ある者を慈しむ。近づくときも、まず信仰ある者に近づき、布施を受けるときも、まず信仰ある者から受ける。法を説くときも、まず信仰ある者に説き、信仰のない者にはそのようにしない。そして信仰ある者は、身が壊れ死した後に、善処、天界へと生まれ変わる。比丘たちよ、これら五つが信仰ある良き家の子の功徳である。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุภูมิยํ จตุมหาปเถ มหานิคฺโรโธ สมนฺตา ปกฺขีนํ ปฏิสรณํ โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุโน ชนสฺส ปฏิสรณํ โหติ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกาน’’นฺติ.

“比丘たちよ、たとえば、四つ辻の肥沃な地に立つ大きな尼拘律樹（バニヤン樹）が、あらゆる鳥たちの拠り所となるように、比丘たちよ、そのように信仰ある良き家の子は、比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷という多くの人々の拠り所となるのである。”

‘‘สาขาปตฺตผลูเปโต, ขนฺธิมาว มหาทุโม;

มูลวา ผลสมฺปนฺโน, ปติฏฺฐา โหติ ปกฺขินํ.

“枝葉と果実を茂らせ、太い幹と根を持ち、果実豊かな大樹が、鳥たちの安息の地となるように、”

‘‘มโนรเม อายตเน, เสวนฺติ นํ วิหงฺคมา;

ฉายํ ฉายตฺถิกา ยนฺติ, ผลตฺถา ผลโภชิโน.

“心地よいその場所に鳥たちが集い、陰を求める者はその陰に寄り、果実を求める者はその果実を食すように、”

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺนํ, สทฺธํ ปุริสปุคฺคลํ;

นิวาตวุตฺตึ อตฺถทฺธํ, โสรตํ สขิลํ มุทุํ.

“そのように、戒を具え、信仰があり、謙虚で傲慢さがなく、穏やかで親しみやすく、柔和な人に対し、”

‘‘วีตราคา [Pg.37] วีตโทสา, วีตโมหา อนาสวา;

ปุญฺญกฺเขตฺตานิ โลกสฺมึ, เสวนฺติ ตาทิสํ นรํ.

“世の福田であり、貪・瞋・癡を離れ、煩悩を滅した聖者たちが親近する。”

‘‘เต ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺติ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ;

ยํ โส ธมฺมํ อิธญฺญาย, ปรินิพฺพาติ อนาสโว’’ติ. อฏฺฐมํ;

“彼らは、その人のためにあらゆる苦しみを除き去る法を説く。その人はここでその法を悟り、煩悩なき者として、涅槃に入るのである。第八の経（が終了した）。”

๙. ปุตฺตสุตฺตํ

9. 子望経

๓๙. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ สมฺปสฺสนฺตา มาตาปิตโร ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ กุเล ชายมานํ. กตมานิ ปญฺจ? ภโต วา โน ภริสฺสติ; กิจฺจํ วา โน กริสฺสติ; กุลวํโส จิรํ ฐสฺสติ; ทายชฺชํ ปฏิปชฺชิสฺสติ; อถ วา ปน เปตานํ กาลงฺกตานํ ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสตีติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ฐานานิ สมฺปสฺสนฺตา มาตาปิตโร ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ กุเล ชายมาน’’นฺติ.

39. “比丘たちよ、親が家庭に子が生まれることを願うのは、五つの理由を予見してのことである。いかなる五つか。‘育てられた子が、私たちを養ってくれるだろう。私たちの務めを果たしてくれるだろう。家系を長く保ってくれるだろう。相続を受け継いでくれるだろう。あるいは、亡くなってあの世へ行った私たちのために、布施の功徳を回向してくれるだろう’と。比丘たちよ、親が家庭に子が生まれることを願うのは、これら五つの理由を予見してのことである。”

‘‘ปญฺจ ฐานานิ สมฺปสฺสํ, ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

ภโต วา โน ภริสฺสติ, กิจฺจํ วา โน กริสฺสติ.

“賢き親は、五つの理由を予見して子を願う。‘育てられた子が養ってくれ、私たちの務めを果たしてくれるだろう。’

‘‘กุลวํโส จิรํ ติฏฺเฐ, ทายชฺชํ ปฏิปชฺชติ;

อถ วา ปน เปตานํ, ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสติ.

“‘家系が長く続き、相続を受け継ぎ、亡き後には供養（布施の回向）をしてくれるだろう’と。”

‘‘ฐานาเนตานิ สมฺปสฺสํ, ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

ตสฺมา สนฺโต สปฺปุริสา, กตญฺญู กตเวทิโน.

“これらの理由を予見して、賢き親は子を願うのである。それゆえ、恩を知り恩に報いる、静かなる善き人々は、”

‘‘ภรนฺติ มาตาปิตโร, ปุพฺเพ กตมนุสฺสรํ;

กโรนฺติ เนสํ กิจฺจานิ, ยถา ตํ ปุพฺพการินํ.

“かつて受けた恩を思い起こし、父母を養い、父母がかつてしてくれたように、その務めを果たす。”

‘‘โอวาทการี ภตโปสี, กุลวํสํ อหาปยํ;

สทฺโธ สีเลน สมฺปนฺโน, ปุตฺโต โหติ ปสํสิโย’’ติ. นวมํ;

“教えに従い、父母を養い、家系を絶やさず、信仰と戒を具えた子は、称賛されるべき者である。第九の経（が終了した）。”

๑๐. มหาสาลปุตฺตสุตฺตํ

10. 大娑羅樹子経

๔๐. ‘‘หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ. กตมาหิ ปญฺจหิ? สาขาปตฺตปลาเสน วฑฺฒนฺติ; ตเจน วฑฺฒนฺติ; ปปฏิกาย วฑฺฒนฺติ; เผคฺคุนา วฑฺฒนฺติ; สาเรน วฑฺฒนฺติ. หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา อิมาหิ ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สทฺธํ กุลปุตฺตํ นิสฺสาย อนฺโตชโน ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒติ. กตมาหิ [Pg.38] ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ; สีเลน วฑฺฒติ; สุเตน วฑฺฒติ; จาเคน วฑฺฒติ; ปญฺญาย วฑฺฒติ. สทฺธํ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตํ นิสฺสาย อนฺโตชโน อิมาหิ ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒตี’’ติ.

40. “比丘たちよ、例えばヒマラヤの山王（大きな山）に依って、大いなる沙羅の樹木が五つの成長によって成長するように。五つとは何か。枝と葉と茂みによって成長し、樹皮によって成長し、外皮によって成長し、辺材によって成長し、心材によって成長する。比丘たちよ、ヒマラヤの山王に依って大いなる沙羅の樹木がこれら五つの成長によって成長するように、まさにそのように、信心ある善男子（良家の息子）に依って、その家の者たち（内衆）は五つの成長によって成長するのである。五つとは何か。信心によって成長し、戒（道徳）によって成長し、聞（教えを聴くこと）によって成長し、施しによって成長し、智慧によって成長する。比丘たちよ、信心ある善男子に依って、その家の者たちはこれら五つの成長によって成長するのである。”

‘‘ยถา หิ ปพฺพโต เสโล, อรญฺญสฺมึ พฺรหาวเน;

ตํ รุกฺขา อุปนิสฺสาย, วฑฺฒนฺเต เต วนปฺปตี.

“深い森の大森林にある石の山、それに依って森の主たる樹木たちが成長するように、

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺนํ, สทฺธํ กุลปุตฺตํ อิมํ ;

อุปนิสฺสาย วฑฺฒนฺติ, ปุตฺตทารา จ พนฺธวา;

อมจฺจา ญาติสงฺฆา จ, เย จสฺส อนุชีวิโน.

そのように、戒を具足し信心あるこの善男子に依って、妻子や親族、あるいは友人や知人、そして彼を頼りにして生きる人々が（戒などによって）成長するのである。

‘‘ตฺยสฺส สีลวโต สีลํ, จาคํ สุจริตานิ จ;

ปสฺสมานานุกุพฺพนฺติ, เย ภวนฺติ วิจกฺขณา.

戒あるその人の戒、施し、そして善行を見て、賢明な人々は彼を見習うのである。

‘‘อิมํ ธมฺมํ จริตฺวาน, มคฺคํ สุคติคามินํ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. ทสมํ;

この法、すなわち善趣（天界）へ至る道を実践し、彼らは天界において歓喜し、望むままの楽しみを享受するのである。”（第十の経・完）

สุมนวคฺโค จตุตฺโถ.

第四・スマナ品（完）。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要旨（ウッダーナ）は以下の通り。

สุมนา จุนฺที อุคฺคโห, สีโห ทานานิสํสโก;

กาลโภชนสทฺธา จ, ปุตฺตสาเลหิ เต ทสาติ.

“スマナー、チュンディー、ウッガハ、シーハ、布施の功徳、時宜にかなった布施、食事、信心、五つの場、息子（沙羅の樹のたとえ）、これら十篇である。”

๕. มุณฺฑราชวคฺโค

5. 五・ムンダ王品

๑. อาทิยสุตฺตํ

1. 一・アーディヤ経（財産の活用経）

๔๑. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจิเม, คหปติ, โภคานํ อาทิยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ [Pg.39] ปริหรติ; มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ; ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. อยํ ปฐโม โภคานํ อาทิโย.

41. ある時、世尊は舎衛城のジェータ林、アナータピンディカ園に滞在しておられた。その時、長者アナータピンディカが世尊のもとを訪れ、礼拝して一方に座した。一方に座した長者アナータピンディカに対し、世尊はこのように言われた。“長者よ、財産（の活用）から得られる五つの利益（活用法）がある。五つとは何か。長者よ、ここに聖なる弟子は、精進努力して得た、自らの腕の力で蓄え、汗を流して手に入れた、法にかなった、正当な財産によって、自分自身を幸福にし、満足させ、正しく幸福を維持する。また父母を幸福にし、満足させ、正しく幸福を維持する。また妻子、使用人、労働者たちを幸福にし、満足させ、正しく幸福を維持する。これが第一の財産の利益である。”

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. อยํ ทุติโย โภคานํ อาทิโย.

“長者よ、さらに、聖なる弟子は（同様の努力で得た正当な）財産によって、友人や仲間を幸福にし、満足させ、正しく幸福を維持する。これが第二の財産の利益である。”

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ยา ตา โหนฺติ อาปทา – อคฺคิโต วา อุทกโต วา ราชโต วา โจรโต วา อปฺปิยโต วา ทายาทโต – ตถารูปาสุ อาปทาสุ โภเคหิ ปริโยธาย วตฺตติ, โสตฺถึ อตฺตานํ กโรติ. อยํ ตติโย โภคานํ อาทิโย.

“長者よ、さらに、聖なる弟子は（同様の努力で得た正当な）財産によって、火、水、王、盗賊、あるいは好まざる相続人によって生じる災難に対し、その財産をもって備えをなし、自らを安全に保つ。これが第三の財産の利益である。”

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปญฺจพลึ กตฺตา โหติ. ญาติพลึ, อติถิพลึ, ปุพฺพเปตพลึ, ราชพลึ, เทวตาพลึ – อยํ จตุตฺโถ โภคานํ อาทิโย.

“長者よ、さらに、聖なる弟子は（同様の努力で得た正当な）財産によって、五種の供養（五バリ）を行う。すなわち、親族への供養、客への供養、亡き先祖への供養、王への（納税等の）供養、神々への供養である。これが第四の財産の利益である。”

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ เย เต สมณพฺราหฺมณา มทปฺปมาทา ปฏิวิรตา ขนฺติโสรจฺเจ นิวิฏฺฐา เอกมตฺตานํ ทเมนฺติ เอกมตฺตานํ สเมนฺติ เอกมตฺตานํ ปรินิพฺพาเปนฺติ, ตถารูเปสุ สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. อยํ ปญฺจโม โภคานํ อาทิโย. อิเม โข, คหปติ, ปญฺจ โภคานํ อาทิยา.

“長者よ、さらに、聖なる弟子は（同様の努力で得た正当な）財産によって、放逸や傲慢を離れ、忍辱と柔和に安住し、自らを調伏し、静め、涅槃へと導く沙門やバラモンたちに対し、上向きの（優れた）布施、天界へと導く、幸福を果報とする、天界に至らせる布施をなす。これが第五の財産の利益である。長者よ、これらが財産の五つの利益である。”

‘‘ตสฺส เจ, คหปติ, อริยสาวกสฺส อิเม ปญฺจ โภคานํ อาทิเย อาทิยโต โภคา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘เย วต โภคานํ อาทิยา เต จาหํ อาทิยามิ โภคา จ เม ปริกฺขยํ คจฺฉนฺตี’ติ. อิติสฺส โหติ อวิปฺปฏิสาโร. ตสฺส เจ, คหปติ, อริยสาวกสฺส อิเม ปญฺจ โภคานํ อาทิเย อาทิยโต โภคา อภิวฑฺฒนฺติ[Pg.40], ตสฺส เอวํ โหติ – ‘เย วต โภคานํ อาทิยา เต จาหํ อาทิยามิ โภคา จ เม อภิวฑฺฒนฺตี’ติ. อิติสฺส โหติ อุภเยเนว อวิปฺปฏิสาโร’’ติ.

“長者よ、これら五つの利益のために財産を用いているその聖なる弟子にとって、もし財産が尽きたとしても、彼はこう思う。‘私は、財産から得られるべき利益のためにそれを用いた。そして私の財産は尽きたのだ’と。このようにして彼は後悔することがない。長者よ、これら五つの利益のために財産を用いているその聖なる弟子にとって、もし財産が増えたとしても、彼はこう思う。‘私は、財産から得られるべき利益のためにそれを用い、かつ私の財産も増えた’と。このようにして、彼はどちらの場合（減っても増えても）においても、後悔することがないのである。”

‘‘ภุตฺตา โภคา ภตา ภจฺจา, วิติณฺณา อาปทาสุ เม;

อุทฺธคฺคา ทกฺขิณา ทินฺนา, อโถ ปญฺจพลีกตา;

อุปฏฺฐิตา สีลวนฺโต, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

“財産は享受され、養うべき者は養われ、災難は克服された。優れた布施はなされ、また五種の供養も行われた。戒あり、慎み深く、清らかな行いを守る者たちが供養された。

‘‘ยทตฺถํ โภคํ อิจฺเฉยฺย, ปณฺฑิโต ฆรมาวสํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, กตํ อนนุตาปิยํ.

賢者が家庭に住んで財産を望む目的、その目的は達せられた。私は後悔のない行いをした。”

‘‘เอตํ อนุสฺสรํ มจฺโจ, อริยธมฺเม ฐิโต นโร;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

“これを随念する者は、聖なる法に立つ人である。彼はこの世で称賛され、死後は天界で歓喜するのである。”（第一の経・完）

๒. สปฺปุริสสุตฺตํ

2. 二・善士経（サップリサ経）

๔๒. ‘‘สปฺปุริโส, ภิกฺขเว, กุเล ชายมาโน พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มาตาปิตูนํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ปุตฺตทารสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ทาสกมฺมกรโปริสสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มิตฺตามจฺจานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; สมณพฺราหฺมณานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ.

42. “比丘たちよ、善き人が家族の中に生まれることは、多くの人々の利益のため、幸福のため、安楽のためとなります。それは、父母の利益、幸福、安楽のためとなり、妻子の利益、幸福、安楽のためとなり、使用人や労働者たちの利益、幸福、安楽のためとなり、友人や仲間の利益、幸福、安楽のためとなり、沙門やバラモンたちの利益、幸福、安楽のためとなります。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาเมโฆ สพฺพสสฺสานิ สมฺปาเทนฺโต พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส กุเล ชายมาโน พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มาตาปิตูนํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ปุตฺตทารสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; ทาสกมฺมกรโปริสสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; มิตฺตามจฺจานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหติ; สมณพฺราหฺมณานํ อตฺถาย หิตาย สุขาย โหตี’’ติ.

“比丘たちよ、例えば、大いなる雨雲がすべての穀物を実らせ、多くの人々の利益、幸福、安楽のためとなるのと同様に、比丘たちよ、善き人が家族の中に生まれることは、多くの人々の利益、幸福、安楽のためとなります。父母の利益、幸福、安楽のためとなり、妻子の利益、幸福、安楽のためとなり、使用人や労働者たちの利益、幸福、安楽のためとなり、友人や仲間の利益、幸福、安楽のためとなり、沙門やバラモンたちの利益、幸福、安楽のためとなるのです。”

‘‘หิโต พหุนฺนํ ปฏิปชฺช โภเค, ตํ เทวตา รกฺขติ ธมฺมคุตฺตํ;

พหุสฺสุตํ สีลวตูปปนฺนํ, ธมฺเม ฐิตํ น วิชหติ กิตฺติ.

“多くの人々の利益を願い、富を正しく用いる者を、諸天は守護する。法によって守られ、多聞であり、戒徳を具え、法に安住するその人の誉れが、彼を離れることはない。”

‘‘ธมฺมฏฺฐํ [Pg.41] สีลสมฺปนฺนํ, สจฺจวาทึ หิรีมนํ;

เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว, โก ตํ นินฺทิตุมรหติ;

เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ, พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโต’’ติ. ทุติยํ;

“法に立ち、戒を具え、真実を語り、羞恥心（慙愧）を持つ者。精錬された純金（閻浮檀金）のごときその人を、誰がそしることができようか。諸天も彼を称賛し、梵天によっても称賛されるのである。”（第二の経：完）

๓. อิฏฺฐสุตฺตํ

3. 愛願経（所欲経）

๔๓. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

43. その時、給孤独長者は世尊のおられる所へと近づいた。近づいて世尊を敬礼し、一方に座った。一方に座った給孤独長者に、世尊はこのように仰せられた。

‘‘ปญฺจิเม, คหปติ, ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อายุ, คหปติ, อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; วณฺโณ อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; สุขํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ ทุลฺลภํ โลกสฺมึ; ยโส อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; สคฺคา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. อิเม โข, คหปติ, ปญฺจ ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ.

“長者よ、この世において、望ましく、愛しく、好ましく、そして得がたい五つのものがある。その五つとは何か。長者よ、寿命は望ましく、愛しく、好ましく、得がたいものである。容色は望ましく、愛しく、好ましく、得がたいものである。安楽は望ましく、愛しく、好ましく、得がたいものである。名声は望ましく、愛しく、好ましく、得がたいものである。天界（への転生）は望ましく、愛しく、好ましく、得がたいものである。長者よ、これら五つのものが、この世において望ましく、愛しく、好ましく、得がたいものである。”

‘‘อิเมสํ โข, คหปติ, ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ น อายาจนเหตุ วา ปตฺถนาเหตุ วา ปฏิลาภํ วทามิ. อิเมสํ โข, คหปติ, ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ อายาจนเหตุ วา ปตฺถนาเหตุ วา ปฏิลาโภ อภวิสฺส, โก อิธ เกน หาเยถ?

“長者よ、これら五つの、望ましく、愛しく、好ましく、得がたいものを、単なる祈りや願いによって得られるものとは、私は言わない。長者よ、もしこれら五つのものが祈りや願いによって得られるのであれば、この世で誰が何を失うことがあろうか。”

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก อายุกาโม อายุํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา อายุสฺส วาปิ เหตุ. อายุกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน อายุสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. อายุสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา อายุปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ อายุสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

“長者よ、寿命を望む聖なる弟子は、寿命のために祈ったり、単に寿命を願ったりすべきではない。長者よ、寿命を望む聖なる弟子は、寿命をもたらす実践（道）を修めるべきである。寿命をもたらす実践を修めることは、寿命を得ることに繋がる。それによって、その者は天の寿命であれ人の寿命であれ、寿命を得る者となるのである。”

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก วณฺณกาโม วณฺณํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา วณฺณสฺส วาปิ เหตุ. วณฺณกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน วณฺณสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. วณฺณสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา วณฺณปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ วณฺณสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

“長者よ、容色（美貌）を望む聖なる弟子は、容色のために祈ったり、単に容色を願ったりすべきではない。長者よ、容色を望む聖なる弟子は、容色をもたらす実践を修めるべきである。容色をもたらす実践を修めることは、容色を得ることに繋がる。それによって、その者は天の容色であれ人の容色であれ、容色を得る者となるのである。”

‘‘น [Pg.42] โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก สุขกาโม สุขํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา สุขสฺส วาปิ เหตุ. สุขกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน สุขสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. สุขสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา สุขปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ สุขสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

“長者よ、安楽を望む聖なる弟子は、安楽のために祈ったり、単に安楽を願ったりすべきではない。長者よ、安楽を望む聖なる弟子は、安楽をもたらす実践を修めるべきである。安楽をもたらす実践を修めることは、安楽を得ることに繋がる。それによって、その者は天の安楽であれ人の安楽であれ、安楽を得る者となるのである。”

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก ยสกาโม ยสํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา ยสสฺส วาปิ เหตุ. ยสกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน ยสสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. ยสสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา ยสปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ ยสสฺส ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา.

“長者よ、名声を望む聖なる弟子は、名声のために祈ったり、単に名声を願ったりすべきではない。長者よ、名声を望む聖なる弟子は、名声をもたらす実践を修めるべきである。名声をもたらす実践を修めることは、名声を得ることに繋がる。それによって、その者は天の名声であれ人の名声であれ、名声を得る者となるのである。”

‘‘น โข, คหปติ, อรหติ อริยสาวโก สคฺคกาโม สคฺคํ อายาจิตุํ วา อภินนฺทิตุํ วา สคฺคานํ วาปิ เหตุ. สคฺคกาเมน, คหปติ, อริยสาวเกน สคฺคสํวตฺตนิกา ปฏิปทา ปฏิปชฺชิตพฺพา. สคฺคสํวตฺตนิกา หิสฺส ปฏิปทา ปฏิปนฺนา สคฺคปฏิลาภาย สํวตฺตติ. โส ลาภี โหติ สคฺคาน’’นฺติ.

“長者よ、天界を望む聖なる弟子は、天界のために祈ったり、単に天界を願ったりすべきではない。長者よ、天界を望む聖なる弟子は、天界をもたらす実践を修めるべきである。天界をもたらす実践を修めることは、天界を得ることに繋がる。それによって、その者は天界を得る者となるのである。”と仰せられた。

‘‘อายุํ วณฺณํ ยสํ กิตฺตึ, สคฺคํ อุจฺจากุลีนตํ;

รติโย ปตฺถยาเนน, อุฬารา อปราปรา.

“寿命、容色、名声、誉れ、天界、高貴な家柄、そして次々と続く優れた歓喜を願う者は、（功徳をなすことにおいて）不放逸（精進）であるべきである。”

‘‘อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ, ปุญฺญกิริยาสุ ปณฺฑิตา;

‘‘อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ, อธิคณฺหาติ ปณฺฑิโต.

“賢者たちは功徳をなすことにおける不放逸を称賛する。不放逸な賢者は、二つの利益を手に入れる。”

‘‘ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ โย อตฺโถ, โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ. ตติยํ;

“現世における利益と、来世における利益である。このように二つの利益を把握することによって、賢者は‘パディタ（賢者）’と呼ばれるのである。”（第三の経：完）

๔. มนาปทายีสุตฺตํ

4. 愛施経（好物施経）

๔๔. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อุคฺคสฺส คหปติโน เวสาลิกสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา [Pg.43] เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก ภควนฺตํ เอตทโวจ –

44. ある時、世尊はヴェーサーリーの、大林（マハーヴァナ）にある重閣講堂に滞在しておられた。さて、世尊は午前のうちに、内衣を整え、鉢と衣を携えて、ヴェーサーリーの長者ウッガの邸宅へと向かわれた。到着すると、用意された座に座られた。すると、ヴェーサーリーの長者ウッガは世尊のもとへ参り、世尊を敬礼して片側に座った。片側に座ったヴェーサーリーの長者ウッガは、世尊に次のように申し上げた。

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปํ เม, ภนฺเต, สาลปุปฺผกํ ขาทนียํ; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“世尊よ、私は世尊の御前からこのように聞き、このように受け賜わりました。‘好ましいものを与える者は、好ましいものを得る’と。世尊よ、私には‘サーラの花のような菓子’があり、それは好ましいものです。世尊、どうか私への慈悲をもって、それをお受け取りください”。世尊は慈悲をもって、それを受け取られた。

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปํ เม, ภนฺเต, สมฺปนฺนโกลกํ สูกรมํสํ ; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“世尊よ、私は世尊の御前からこのように聞き、このように受け賜わりました。‘好ましいものを与える者は、好ましいものを得る’と。世尊よ、私には‘ナツメの実を添えた豚肉の料理’があり、それは好ましいものです。世尊、どうか私への慈悲をもって、それをお受け取りください”。世尊は慈悲をもって、それを受け取られた。

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปํ เม, ภนฺเต, นิพฺพตฺตเตลกํ นาลิยสากํ; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“世尊よ、私は世尊の御前からこのように聞き、このように受け賜わりました。‘好ましいものを与える者は、好ましいものを得る’と。世尊よ、私には‘油を戻したナリヤ野菜（空芯菜）の炒め物’があり、それは好ましいものです。世尊、どうか私への慈悲をもって、それをお受け取りください”。世尊は慈悲をもって、それを受け取られた。

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาโป เม, ภนฺเต, สาลีนํ โอทโน วิจิตกาฬโก อเนกสูโป อเนกพฺยญฺชโน; ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“世尊よ、私は世尊の御前からこのように聞き、このように受け賜わりました。‘好ましいものを与える者は、好ましいものを得る’と。世尊よ、私には‘黒い粒を除き、多くのスープやおかずを添えた沙羅米（サーリー）の飯’があり、それは好ましいものです。世尊、どうか私への慈悲をもって、それをお受け取りください”。世尊は慈悲をもって、それを受け取られた。

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาปานิ เม, ภนฺเต, กาสิกานิ วตฺถานิ; ตานิ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

“世尊よ、私は世尊の御前からこのように聞き、このように受け賜わりました。‘好ましいものを与える者は、好ましいものを得る’と。世尊よ、私には‘カシ地方の布地’があり、それは好ましいものです。世尊、どうか私への慈悲をもって、それをお受け取りください”。世尊は慈悲をもって、それを受け取られた。

‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘มนาปทายี ลภเต มนาป’นฺติ. มนาโป เม, ภนฺเต, ปลฺลงฺโก โคนกตฺถโต ปฏลิกตฺถโต กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรโณ สอุตฺตรจฺฉโท อุภโตโลหิตกูปธาโน. อปิ จ, ภนฺเต, มยมฺเปตํ ชานาม – ‘เนตํ ภควโต กปฺปตี’ติ. อิทํ เม, ภนฺเต, จนฺทนผลกํ อคฺฆติ อธิกสตสหสฺสํ; ตํ เม ภควา [Pg.44] ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย. อถ โข ภควา อุคฺคํ คหปตึ เวสาลิกํ อิมินา อนุโมทนีเยน อนุโมทิ –

“世尊よ、私は世尊の御前からこのように聞き、このように受け賜わりました。‘好ましいものを与える者は、好ましいものを得る’と。世尊よ、私には‘長毛の敷物や、花模様の敷物、カダリ鹿の皮の敷物を敷き、天蓋があり、両側に赤い枕のある寝座’があり、それは好ましいものです。しかし、世尊よ、私たちは‘これは世尊にふさわしくない’ということを知っております。世尊よ、この私の‘栴檀の板’は十万（金貨）以上の価値があります。世尊、どうか私への慈悲をもって、それをお受け取りください”。世尊は慈悲をもって、それを受け取られた。そして世尊は、ヴェーサーリーの長者ウッガに、次の祝祷の詩を唱えられた。

‘‘มนาปทายี ลภเต มนาปํ,โย อุชฺชุภูเตสุ ททาติ ฉนฺทสา;

อจฺฉาทนํ สยนมนฺนปานํ,นานาปฺปการานิ จ ปจฺจยานิ.

“好ましいものを与える者は、好ましいものを得る。真っ直ぐな者たち（阿羅漢）に、自ら進んで、衣類や寝座、食べ物や飲み物、そして様々な種類の必需品を与える者は、

‘‘จตฺตญฺจ มุตฺตญฺจ อนุคฺคหีตํ,เขตฺตูปเม อรหนฺเต วิทิตฺวา;

โส ทุจฺจชํ สปฺปุริโส จชิตฺวา,มนาปทายี ลภเต มนาป’’นฺติ.

福田に譬えられる阿羅漢であることを知って、執着なく、解き放たれ、執らわれることなく（施し）、その善き人は、捨て難きものを捨てて、好ましいものを与える者として、好ましいものを得るのである”。

อถ โข ภควา อุคฺคํ คหปตึ เวสาลิกํ อิมินา อนุโมทนีเยน อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

さて、世尊はヴェーサーリーの長者ウッガに、この祝祷の詩を唱えられた後、座から立ち、立ち去られた。

อถ โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก อปเรน สมเยน กาลมกาสิ. กาลงฺกโต จ อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปชฺชิ. เตน โข ปน สมเยน ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อุคฺโค เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข อุคฺคํ เทวปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ เต, อุคฺค, ยถาธิปฺปาโย’’ติ? ‘‘ตคฺฆ เม, ภควา, ยถาธิปฺปาโย’’ติ. อถ โข ภควา อุคฺคํ เทวปุตฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

その後、ヴェーサーリーの長者ウッガは、時を経て亡くなった。亡くなった長者ウッガは、ある意成の身（浄居天）に生まれた。その時、世尊はサーヴァッティーの、アナータピンディカ園、ジェータ林に滞在しておられた。さて、ウッガ天子は、夜が更けた頃、類いまれな輝きを放ち、ジェータ林の全体を照らして、世尊のおられる所へ参った。参ると、世尊を敬礼して片側に立った。片側に立ったウッガ天子に、世尊はこう仰せになった。“ウッガよ、汝の望みは果たされたか”。“世尊よ、確かに私の望みは果たされました”。そこで世尊は、ウッガ天子に詩をもって語りかけられた。

‘‘มนาปทายี ลภเต มนาปํ,อคฺคสฺส ทาตา ลภเต ปุนคฺคํ;

วรสฺส ทาตา วรลาภิ โหติ,เสฏฺฐํ ทโท เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ.

“好ましいものを与える者は、好ましいものを得る。最高のものを与える者は、再び最高のものを受け取る。優れたものを与える者は、優れたものを得る人となり、最上のものを与える者は、最上の場所へと至る。

‘‘โย [Pg.45] อคฺคทายี วรทายี, เสฏฺฐทายี จ โย นโร;

ทีฆายุ ยสวา โหติ, ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ;

最高のものを与え、優れたものを与え、最上のものを与える人は、いかなる場所に生まれようとも、長寿で、名声ある者となる”。第四の経が終った。

๕. ปุญฺญาภิสนฺทสุตฺตํ

5. 功徳の奔流（プンニャービサンダ）の経

๔๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ.

45. “比丘たちよ、これら五つの福の流出、善の流出は、幸福をもたらし、天界の報いを与え、幸福な果報を生み、天界に至らせるものであり、望ましいこと、好ましいこと、喜ばしいこと、利益、幸福のために資するものである。

‘‘กตเม ปญฺจ? ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จีวรํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ.

その五つとは何か。比丘たちよ、ある人の衣を使用する比丘が、無量の心の三昧に入って住むならば、その者に、無量の福の流出、善の流出があり、幸福をもたらし、天界の報いを与え、幸福な果報を生み、天界に至らせ、望ましいこと、好ましいこと、幸福のために資する。

‘‘ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชมาโน…เป… ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหารํ ปริภุญฺชมาโน…เป… ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มญฺจปีฐํ ปริภุญฺชมาโน…เป….

比丘たちよ、ある人の托鉢の食を使用する比丘が……（中略）……比丘たちよ、ある人の精舎を使用する比丘が……（中略）……比丘たちよ、ある人の敷物や座席を使用する比丘が……（中略）……（同様である）。”

‘‘ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ.

“比丘たちよ、病者のための薬という資具を、比丘が受用し、無量の心三摩地（定）を具足して住むとき、その（施主である）者の無量の功徳の流れ、福徳の流れは、楽をもたらし、天界の（果報）を与え、楽の異熟（報い）となり、天界へ導き、好ましく、喜ばしく、心に叶い、利益と幸福に資するのである。比丘たちよ、これら五つの功徳の流れ、福徳の流れは、楽をもたらし、天界の（果報）を与え、楽の異熟となり、天界へ導き、好ましく、喜ばしく、心に叶い、利益と幸福に資するものである。”

‘‘อิเมหิ จ ปน, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺเขยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“比丘たちよ、これら五つの功徳の流れ、福徳の流れを具足した聖なる弟子にとって、その功徳の量を、‘これほどの功徳の流れ、福徳の流れが、楽をもたらし、天界の（果報）を与え、楽の異熟となり、天界へ導き、好ましく、喜ばしく、心に叶い、利益と幸福に資する’と把握することは容易ではない。むしろ、それは数えきれず、測り知れない、巨大な功徳の集積としてのみ数えられるのである。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท น สุกรํ อุทกสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานีติ วา [Pg.46] เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสหสฺสานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานีติ วา; อถ โข อสงฺเขยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาอุทกกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ’. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมหิ ปญฺจหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺเขยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ.

“比丘たちよ、例えば大海において、‘これだけの水の量である’とか、‘これだけの数百の水の量である’とか、‘これだけの数千の水の量である’とか、‘これだけの数十万の水の量である’と、水の量を把握することは容易ではない。むしろ、それは数えきれず、測り知れない、巨大な水の集積としてのみ数えられる。比丘たちよ、それと同じように、これら五つの功徳の流れ、福徳の流れを具足した聖なる弟子にとって、その功徳の量を、‘これほどの功徳の流れ……幸福に資する’と把握することは容易ではない。むしろ、それは数えきれず、測り知れない、巨大な功徳の集積としてのみ数えられるのである”と（世尊は仰せられた）。

‘‘มโหทธึ อปริมิตํ มหาสรํ,พหุเภรวํ รตฺนคณานมาลยํ;

นชฺโช ยถา นรคณสงฺฆเสวิตา,ปุถู สวนฺตี อุปยนฺติ สาครํ.

“測り知ることのできない大海、広大な水面、多くの恐ろしいものがあり、尊い宝の住処である大海へと、多くの人々に依り所とされる幾多の川が流れ込み、海へと向かうように。”

‘‘เอวํ นรํ อนฺนทปานวตฺถทํ,เสยฺยานิสชฺชตฺถรณสฺส ทายกํ;

ปุญฺญสฺส ธารา อุปยนฺติ ปณฺฑิตํ,นชฺโช ยถา วาริวหาว สาคร’’นฺติ. ปญฺจมํ;

“そのように、食べ物や飲み物、衣服を与え、寝具や座具、敷物を与える賢者（施主）のもとへ、功徳の流れが向かうのである。それはあたかも、水を運ぶ川が大海へと流れ込むようなものである。”第五の経が完了した。

๖. สมฺปทาสุตฺตํ

6. 具足経

๔๖. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, สุตสมฺปทา, จาคสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

46. “比丘たちよ、これら五つの具足（成就）がある。いかなる五つか。信具足、戒具足、聞具足、施具足、慧具足である。比丘たちよ、これらが五つの具足である”と仰せられた。第六の経が完了した。

๗. ธนสุตฺตํ

7. 財経

๔๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ธนานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาธนํ, สีลธนํ, สุตธนํ, จาคธนํ, ปญฺญาธนํ.

47. “比丘たちよ、これら五つの財がある。いかなる五つか。信財、戒財、聞財、施財、慧財である。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สทฺธาธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธาธนํ.

“比丘たちよ、いかなるものが信財か。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が信仰を持ち、如来の悟りを信じる。‘かの世尊は、かくのごとき理由によっても阿羅漢であり、……（中略）……天界と人間の師であり、仏陀であり、世尊である’と信じる。比丘たちよ、これを信財という。”

‘‘กตมญฺจ[Pg.47], ภิกฺขเว, สีลธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลธนํ.

“比丘たちよ、いかなるものが戒財か。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が殺生から離れ、……（中略）……放逸の原因となる穀酒・果実酒などの酒類から離れている。比丘たちよ、これを戒財という。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สุตธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺโธ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุตธนํ.

“比丘たちよ、いかなるものが聞財か。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が多聞であり、……（中略）……見解（智慧）によってよく通達している。比丘たちよ、これを聞財という。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, จาคธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จาคธนํ.

“比丘たちよ、いかなるものが施財か。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が、物惜しみという汚れを離れた心で家庭に住み、執着なく施しを行い、手は清められ、放棄することを喜び、乞われるに応じ、分かち合うことを喜んでいる。比丘たちよ、これを施財という。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาธนํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาธนํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธนานี’’ติ.

“比丘たちよ、いかなるものが慧財か。比丘たちよ、ここに聖なる弟子が智慧を持ち、生滅に至る智慧、聖なる、洞察力のある、正しく苦しみの滅尽へと導く智慧を具足している。比丘たちよ、これを慧財という。比丘たちよ、これらが五つの財である”と仰せられた。

‘‘ยสฺส สทฺธา ตถาคเต, อจลา สุปฺปติฏฺฐิตา;

สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ, อริยกนฺตํ ปสํสิตํ.

“如来に対して、不動でよく確立された信心を持つ者、また、戒が善美であり、聖者に好まれ、称賛される者。”

‘‘สงฺเฆ ปสาโท ยสฺสตฺถิ, อุชุภูตญฺจ ทสฺสนํ;

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ, อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ.

“僧伽に対して清浄な信を持ち、見解が直っすぐである者。そのような者を‘貧しくない者’と言い、その人の生は空虚ではないと言う。”

‘‘ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ, ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ;

อนุยุญฺเชถ เมธาวี, สรํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. สตฺตมํ;

“それゆえに、賢明な者は諸仏の教えを想起しつつ、信心と戒、清浄な信と法を見る智慧に励むべきである。”第七の経が完了した。

๘. อลพฺภนียฐานสุตฺตํ

8. 得べからざる事柄の経

๔๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. ‘พฺยาธิธมฺมํ มา พฺยาธียี’ติ …เป… ‘มรณธมฺมํ มา มียี’ติ… ‘ขยธมฺมํ มา ขียี’ติ… ‘นสฺสนธมฺมํ มา นสฺสี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

48. “比丘たちよ、これら五つの事柄は、沙門であれ、バラモンであれ、天であれ、魔であれ、梵天であれ、世の中の誰であれ、得ることはできない。いかなる五つか。‘老いる性質のものが、老いないように’という事柄は、沙門であれ……世の中の誰であれ、得ることはできない。‘病む性質のものが、病まないように’……‘死ぬ性質のものが、死なないように’……‘尽きる性質のものが、尽きないように’……‘滅びる性質のものが、滅びないように’という事柄は、沙門であれ、バラモンであれ、天であれ、魔であれ、梵天であれ、世の中の誰であれ、得ることはできないのである。”

‘‘อสฺสุตวโต[Pg.48], ภิกฺขเว, ปุถุชฺชนสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

“比丘たちよ、法を聴いたことのない凡夫にとって、老いる性質のものは老いていく。彼は老いる性質のものが老いたとき、次のように省察しない。‘老いる性質のものが老いるのは、私一人のことではない。むしろ、衆生が来、去り、没し、生を受ける限りにおいて、すべての衆生にとって老いる性質のものは老いるのである。もし私が、老いる性質のものが老いたときに、憂い、悩み、嘆き、胸を叩いて泣き叫び、混乱に陥るならば、私は食事も喉を通らなくなり、身体も醜くなり、仕事も進まず、敵は喜び、友は悲しむだろう’と。彼は老いる性質のものが老いたときに、憂い、悩み、嘆き、胸を叩いて泣き叫び、混乱に陥る。比丘たちよ、これを法を聴いたことのない凡夫は、毒の塗られた憂いの矢に射られ、自らを苦しめていると言われる。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

“また次に、比丘たちよ、法を聴いたことのない凡夫にとって、病む性質のものは病み、死ぬ性質のものは死に、尽きる性質のものは尽き、滅びる性質のものは滅びる。彼は滅びる性質のものが滅びたとき、次のように省察しない。‘滅びる性質のものが滅びるのは、私一人のことではない。むしろ、衆生が来、去り、没し、生を受ける限りにおいて、すべての衆生にとって滅びる性質のものは滅びるのである。もし私が、滅びる性質のものが滅びたときに、憂い、悩み、嘆き、胸を叩いて泣き叫び、混乱に陥るならば、私は食事も喉を通らなくなり、身体も醜くなり、仕事も進まず、敵は喜び、友は悲しむだろう’と。彼は滅びる性質のものが滅びたときに、憂い、悩み、嘆き、胸を叩いて泣き叫び、混乱に陥る。比丘たちよ、これを法を聴いたことのない凡夫は、毒の塗られた憂いの矢に射られ、自らを苦しめていると言われる。”

‘‘สุตวโต จ โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ[Pg.49]. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปติ’’’.

“しかし、比丘たちよ、法を聴いた聖なる弟子にとって、老いる性質のものは老いていく。彼は老いる性質のものが老いたとき、次のように省察する。‘老いる性質のものが老いるのは、私一人のことではない。むしろ、衆生が来、去り、没し、生を受ける限りにおいて、すべての衆生にとって老いる性質のものは老いるのである。もし私が、老いる性質のものが老いたときに、憂い、悩み、嘆き、胸を叩いて泣き叫び、混乱に陥るならば、私は食事も喉を通らなくなり、身体も醜くなり、仕事も進まず、敵は喜び、友は悲しむだろう’と。彼は老いる性質のものが老いたときに、憂えず、悩まず、嘆かず、胸を叩いて泣き叫ばず、混乱に陥らない。比丘たちよ、これを法を聴いた聖なる弟子は、その矢によって法を聴いたことのない凡夫が自らを苦しめる毒の塗られた憂いの矢を抜き去ったと言われる。憂いなく矢のない聖なる弟子は、自らを静まらせるのである。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปตี’’’ติ.

“また次に、比丘たちよ、法を聴いた聖なる弟子にとって、病む性質のものは病み、死ぬ性質のものは死に、尽きる性質のものは尽き、滅びる性質のものは滅びる。彼は滅びる性質のものが滅びたとき、次のように省察する。‘滅びる性質のものが滅びるのは、私一人のことではない。むしろ、衆生が来、去り、没し、生を受ける限りにおいて、すべての衆生にとって滅びる性質のものは滅びるのである。もし私が、滅びる性質のものが滅びたときに、憂い、悩み、嘆き、胸を叩いて泣き叫び、混乱に陥るならば、私は食事も喉を通らなくなり、身体も醜くなり、仕事も進まず、敵は喜び、友は悲しむだろう’と。彼は滅びる性質のものが滅びたときに、憂えず、悩まず、嘆かず、胸を叩いて泣き叫ばず、混乱に陥らない。比丘たちよ、これを法を聴いた聖なる弟子は、その矢によって法を聴いたことのない凡夫が自らを苦しめる毒の塗られた憂いの矢を抜き去ったと言われる。憂いなく矢のない聖なる弟子は、自らを静まらせるのである。”

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ.

“比丘たちよ、これら五つのことは、沙門であれ、バラモンであれ、天であれ、魔であれ、梵天であれ、世の中の誰であっても、得られないことである。”

‘‘น โสจนาย ปริเทวนาย,อตฺโถธ ลพฺภา อปิ อปฺปโกปิ;

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา,ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ.

“憂えたり嘆いたりすることによっては、たとえ僅かな利益であっても得られることはない。憂えて苦しんでいる者を見て、敵は喜ぶのである。”

‘‘ยโต จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ,น เวธตี อตฺถวินิจฺฉยญฺญู;

ปจฺจตฺถิกาสฺส ทุขิตา ภวนฺติ,ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ.

“しかし、賢者が災難にあっても動揺せず、利益の決定を知るならば、その不変の以前のままの顔色を見て、敵は苦しむことになる。”

‘‘ชปฺเปน [Pg.50] มนฺเตน สุภาสิเตน,อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา;

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ,ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.

“祈りや真言、巧みな言葉、贈り物、あるいは伝統によって、どのようにして、どこで利益が得られるのであれば、そのようにして、そこで努力すべきである。”

‘‘สเจ ปชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย,มยาว อญฺเญน วา เอส อตฺโถ;

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย,กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานี’’ติ. อฏฺฐมํ;

“もし、自分にとっても他者にとっても、この利益が得られないものであると知るならば、‘業は強固に積まれている。今、私は何をすべきか’と省察し、憂えることなく耐え忍ぶべきである。第八（の経）終わる。”

๙. โกสลสุตฺตํ

9. コーサラ経

๔๙. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

49. ある時、世尊は舎衛城のジェータ林にある給孤独長者の園に滞在しておられた。その時、パセーナディ・コーサラ王が世尊のおられる場所に近づいた。近づいて、世尊に礼拝し、一方の端に座った。”

(เตน โข ปน สมเยน มลฺลิกา เทวี กาลงฺกตา โหติ.) อถ โข อญฺญตโร ปุริโส เยน ราชา ปเสนทิ โกสโล เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อุปกณฺณเก อาโรเจติ – ‘‘มลฺลิกา เทวี, เทว, กาลงฺกตา’’ติ. เอวํ วุตฺเต ราชา ปเสนทิ โกสโล ทุกฺขี ทุมฺมโน ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิ.

その時、マッリカー妃が亡くなった。すると、ある男がパセーナディ・コーサラ王のもとへ行き、王の耳元で“大王よ、マッリカー妃が亡くなりました”と告げた。そう言われると、パセーナディ・コーサラ王は苦しみ、意気消沈し、肩を落とし、うなだれて、物思いに沈み、言葉を失って座り込んだ。

อถ โข ภควา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ทุกฺขึ ทุมฺมนํ ปตฺตกฺขนฺธํ อโธมุขํ ปชฺฌายนฺตํ อปฺปฏิภานํ วิทิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจิมานิ, มหาราช, อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ…เป… น โสจนาย ปริเทวนาย…เป… กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานี’’ติ. นวมํ.

その時、世尊は、パセーナディ・コーサラ王が苦しみ、意気消沈し、肩を落とし、うなだれて、物思いに沈み、言葉を失って座っているのを知って、パセーナディ・コーサラ王に次のように仰った。“大王よ、この世において、沙門であれ、バラモンであれ、天人であれ、魔であれ、梵天であれ、何者であっても得がたい五つの事柄があります。その五つとは何でしょうか。‘老いる性質のものが老いないように’ということは得がたい事柄です。…（中略）…嘆き悲しむことによって得られるものは何もありません。…（中略）…業は堅固である。今、私は何をなすべきか、と省みて、嘆くことなく耐え忍ぶべきです”。第九（の経）が終わった。

๑๐. นารทสุตฺตํ

10. ナーラダ・スッタ（ナーラダ経）

๕๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา นารโท ปาฏลิปุตฺเต วิหรติ กุกฺกุฏาราเม. เตน โข ปน สมเยน มุณฺฑสฺส รญฺโญ ภทฺทา เทวี กาลงฺกตา [Pg.51] โหติ ปิยา มนาปา. โส ภทฺทาย เทวิยา กาลงฺกตาย ปิยาย มนาปาย เนว นฺหายติ น วิลิมฺปติ น ภตฺตํ ภุญฺชติ น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ – รตฺตินฺทิวํ ภทฺทาย เทวิยา สรีเร อชฺโฌมุจฺฉิโต. อถ โข มุณฺโฑ ราชา ปิยกํ โกสารกฺขํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชถ, ยถา มยํ ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ จิรตรํ ปสฺเสยฺยามา’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ปิยโก โกสารกฺโข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ อายสาย เตลโทณิยา ปกฺขิปิตฺวา อญฺญิสฺสา อายสาย โทณิยา ปฏิกุชฺชิ.

50. ある時、尊者ナーラダは、パータリプッタのクックターラーマ（鶏園）に住んでいた。その時、ムンダ王の愛しく好ましいバッダー妃が亡くなった。王は、愛しく好ましいバッダー妃が亡くなったため、入浴もせず、香油を塗ることもせず、食事も摂らず、政務も行わず、昼夜、バッダー妃の遺体に深く執着して我を忘れていた。そこで、ムンダ王は宝庫守のピヤカに命じた。“親愛なるピヤカよ、それならば、バッダー妃の遺体を鉄製の油槽に入れ、別の鉄の蓋で覆いなさい。そうすれば、我々はバッダー妃の遺体をより長く見ることができるだろう”。ピヤカ宝庫守は“承知いたしました、大王よ”とムンダ王に応え、バッダー妃の遺体を鉄製の油槽に入れ、別の鉄の蓋で覆った。

อถ โข ปิยกสฺส โกสารกฺขสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิมสฺส โข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ภทฺทา เทวี กาลงฺกตา ปิยา มนาปา. โส ภทฺทาย เทวิยา กาลงฺกตาย ปิยาย มนาปาย เนว นฺหายติ น วิลิมฺปติ น ภตฺตํ ภุญฺชติ น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ – รตฺตินฺทิวํ ภทฺทาย เทวิยา สรีเร อชฺโฌมุจฺฉิโต. กํ นุ โข มุณฺโฑ ราชา สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปยิรุปาเสยฺย, ยสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ!

その時、ピヤカ宝庫守にこのような考えが浮かんだ。“このムンダ王の愛しく好ましいバッダー妃が亡くなった。王は、愛しく好ましいバッダー妃が亡くなったため、入浴もせず、香油を塗ることもせず、食事も摂らず、政務も行わず、昼夜、バッダー妃の遺体に深く執着して我を忘れている。ムンダ王は、どのような沙門やバラモンを訪ね、その教えを聞いて、この愁いの矢を捨て去ることができるだろうか”。

อถ โข ปิยกสฺส โกสารกฺขสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา นารโท ปาฏลิปุตฺเต วิหรติ กุกฺกุฏาราเม. ตํ โข ปนายสฺมนฺตํ นารทํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จ’. ยํนูน มุณฺโฑ ราชา อายสฺมนฺตํ นารทํ ปยิรุปาเสยฺย, อปฺเปว นาม มุณฺโฑ ราชา อายสฺมโต นารทสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ.

その時、ピヤカ宝庫守にこのような考えが浮かんだ。“この尊者ナーラダは、パータリプッタのクックターラーマに住んでおられる。その尊者ナーラダには、‘賢明であり、熟達しており、聡明であり、多聞であり、巧みに語り、優れた弁才があり、長老であり、かつ阿羅漢である’という、このような素晴らしい名声が広まっている。もしムンダ王が尊者ナーラダを訪ねるならば、ムンダ王は尊者ナーラダの教えを聞いて、愁いの矢を捨て去ることができるかもしれない”。

อถ โข ปิยโก โกสารกฺโข เยน มุณฺโฑ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มุณฺฑํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ โข, เทว, อายสฺมา นารโท ปาฏลิปุตฺเต วิหรติ กุกฺกุฏาราเม. ตํ โข ปนายสฺมนฺตํ นารทํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว [Pg.52] อรหา จ’. ยทิ ปน เทโว อายสฺมนฺตํ นารทํ ปยิรุปาเสยฺย, อปฺเปว นาม เทโว อายสฺมโต นารทสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, อายสฺมนฺตํ นารทํ ปฏิเวเทหิ. กถญฺหิ นาม มาทิโส สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา วิชิเต วสนฺตํ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิโต อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ! ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ปิยโก โกสารกฺโข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา นารโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นารทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปิยโก โกสารกฺโข อายสฺมนฺตํ นารทํ เอตทโวจ –

そこで、ピヤカ宝庫守はムンダ王のもとへ行き、ムンダ王に次のように言った。“大王よ、この尊者ナーラダはパータリプッタのクックターラーマに住んでおられます。その尊者ナーラダには、‘賢明であり、熟達しており、聡明であり、多聞であり、巧みに語り、優れた弁才があり、長老であり、かつ阿羅漢である’という、このような素晴らしい名声が広まっております。もし大王が尊者ナーラダを訪ねるならば、大王は尊者ナーラダの教えを聞いて、愁いの矢を捨て去ることができるかもしれません”。“親愛なるピヤカよ、それならば、尊者ナーラダにお伝えしなさい。私のような王が、国に住む沙門やバラモンを訪ねるのに、あらかじめ知らせることもなしに伺うことがどうしてできようか”。ピヤカ宝庫守は“承知いたしました、大王よ”とムンダ王に応え、尊者ナーラダのもとへ行った。到着すると、尊者ナーラダを礼拝し、傍らに座った。傍らに座ったピヤカ宝庫守は、尊者ナーラダに次のように言った。

‘‘อิมสฺส, ภนฺเต, มุณฺฑสฺส รญฺโญ ภทฺทา เทวี กาลงฺกตา ปิยา มนาปา. โส ภทฺทาย เทวิยา กาลงฺกตาย ปิยาย มนาปาย เนว นฺหายติ น วิลิมฺปติ น ภตฺตํ ภุญฺชติ น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ – รตฺตินฺทิวํ ภทฺทาย เทวิยา สรีเร อชฺโฌมุจฺฉิโต. สาธุ, ภนฺเต, อายสฺมา นารโท มุณฺฑสฺส รญฺโญ ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา มุณฺโฑ ราชา อายสฺมโต นารทสฺส ธมฺมํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปชเหยฺยา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ, ปิยก, มุณฺโฑ ราชา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

“尊師よ、このムンダ王の愛しく好ましいバッダー妃が亡くなりました。王は、愛しく好ましいバッダー妃が亡くなったため、入浴もせず、香油を塗ることもせず、食事も摂らず、政務も行わず、昼夜、バッダー妃の遺体に深く執着して我を忘れています。願わくは尊師、尊者ナーラダがムンダ王に教えを説き、王がその教えを聞いて、愁いの矢を捨て去ることができるようにしてください”。“ピヤカよ、ムンダ王が今ふさわしいと思う時に（来なさい）”。

อถ โข ปิยโก โกสารกฺโข อุฏฺฐายาสนา อายสฺมนฺตํ นารทํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน มุณฺโฑ ราชา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มุณฺฑํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘กตาวกาโส โข, เทว, อายสฺมตา นารเทน. ยสฺสทานิ เทโว กาลํ มญฺญตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ปิยโก โกสารกฺโข มุณฺฑสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา มุณฺฑํ ราชานํ เอตทโวจ – ‘‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ. ยสฺสทานิ เทโว กาลํ มญฺญตี’’ติ.

そこで、ピヤカ宝庫守は席から立ち、尊者ナーラダを礼拝し、右繞して、ムンダ王のもとへ行った。到着すると、ムンダ王に次のように言った。“大王よ、尊者ナーラダにより機会が与えられました。今、大王がふさわしいと思う時に（行かれますように）”。“親愛なるピヤカよ、それならば、この上なく立派な乗り物を用意させなさい”。ピヤカ宝庫守は“承知いたしました、大王よ”とムンダ王に応え、この上なく立派な乗り物を用意して、ムンダ王に言った。“大王よ、この上なく立派な乗り物の用意が整いました。今、大王がふさわしいと思う時に（行かれますように）”。

อถ โข มุณฺโฑ ราชา ภทฺรํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ เยน กุกฺกุฏาราโม เตน ปายาสิ มหจฺจา ราชานุภาเวน อายสฺมนฺตํ นารทํ ทสฺสนาย. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา, ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว อารามํ ปาวิสิ. อถ โข มุณฺโฑ ราชา [Pg.53] เยน อายสฺมา นารโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นารทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มุณฺฑํ ราชานํ อายสฺมา นารโท เอตทโวจ –

その時、ムンダ王は立派な乗り物に乗り、最上の乗り物を連ねて、クックターラーマ（鶏園寺）がある場所へと、尊者ナーラダにまみえるために、大いなる王の威光を伴って出発した。乗り物で行ける限りの地まで乗り物で行き、乗り物から降りて、徒歩で園内へと入った。その時、ムンダ王は尊者ナーラダがおられる場所に近づき、近づいてから尊者ナーラダに礼拝して、一方に座った。一方に座ったムンダ王に、尊者ナーラダは次のように言った。

‘‘ปญฺจิมานิ, มหาราช, อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. ‘พฺยาธิธมฺมํ มา พฺยาธียี’ติ…เป… ‘มรณธมฺมํ มา มียี’ติ… ‘ขยธมฺมํ มา ขียี’ติ… ‘นสฺสนธมฺมํ มา นสฺสี’ติ อลพฺภนียํ ฐานํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

“大王よ、この世において沙門であれ、バラモンであれ、天人であれ、魔羅であれ、梵天であれ、何人であれ、得がたい五つの事柄があります。どのような五つでしょうか。‘老いる性質のものが老いないように’という願いは、沙門であれ、バラモンであれ、天人であれ、魔羅であれ、梵天であれ、何人であれ、この世において得がたい事柄です。‘病む性質のものが病まないように’……（中略）……‘死ぬ性質のものが死なないように’……‘滅びる性質のものが滅びないように’……‘消え去る性質のものが消え去らないように’という願いは、沙門であれ、バラモンであれ、天人であれ、魔羅であれ、梵天であれ、何人であれ、この世において得がたい事柄です。”

‘‘อสฺสุตวโต, มหาราช, ปุถุชฺชนสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

“大王よ、教えを聞かない凡夫にとって、老いる性質のものは老いていきます。彼は老いる性質のものが老いた時、このように省みることがありません。‘私一人だけに老いる性質のものが老いるのではない。実に、衆生（生きとし生けるもの）の来、去、没、生がある限り、すべての衆生において老いる性質のものは老いるのだ。それなのに、もし私が老いる性質のものが老いた時に、嘆き、悩み、泣き叫び、胸を叩いて泣き伏し、混乱に陥るならば、食事も喉を通らず、体色も衰え、仕事も手につかず、敵は喜び、友は悲しむだろう’と。彼は老いる性質のものが老いた時、嘆き、悩み、泣き叫び、胸を叩いて泣き伏し、混乱に陥ります。大王よ、これを‘教えを聞かない凡夫が、毒を塗った愁いの矢に射抜かれ、自らを苦しめている’と言います。”

‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วิทฺโธ สวิเสน โสกสลฺเลน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ’’’.

“またさらに、大王よ、教えを聞かない凡夫にとって、病む性質のものは病み、死ぬ性質のものは死に、滅びる性質のものは滅び、消え去る性質のものは消え去ります。彼は消え去る性質のものが消え去った時、このように省みることがありません。‘私一人だけに消え去る性質のものが消え去るのではない。実に、衆生の来、去、没、生がある限り、すべての衆生において消え去る性質のものは消え去るのだ。それなのに、もし私が消え去る性質のものが消え去った時に、嘆き、悩み、泣き叫び、胸を叩いて泣き伏し、混乱に陥るならば、食事も喉を通らず、体色も衰え、仕事も手につかず、敵は喜び、友は悲しむだろう’と。彼は消え去る性質のものが消え去った時、嘆き、悩み、泣き叫び、胸を叩いて泣き伏し、混乱に陥ります。大王よ、これを‘教えを聞かない凡夫が、毒を塗った愁いの矢に射抜かれ、自らを苦しめている’と言います。”

‘‘สุตวโต [Pg.54] จ โข, มหาราช, อริยสาวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส ชราธมฺมํ ชีรติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ชราธมฺมํ ชีรติ. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺเม ชิณฺเณ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส ชราธมฺเม ชิณฺเณ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปติ’’’.

“しかしながら大王よ、教えを聞いた聖なる弟子にとって、老いる性質のものは老いていきます。彼は老いる性質のものが老いた時、このように省みます。‘私一人だけに老いる性質のものが老いるのではない。実に、衆生の来、去、没、生がある限り、すべての衆生において老いる性質のものは老いるのだ。それなのに、もし私が老いる性質のものが老いた時に、嘆き、悩み、泣き叫び、胸を叩いて泣き伏し、混乱に陥るならば、食事も喉を通らず、体色も衰え、仕事も手につかず、敵は喜び、友は悲しむだろう’と。彼は老いる性質のものが老いた時、嘆かず、悩まず、泣き叫ばず、胸を叩いて泣き伏すこともなく、混乱に陥ることもありません。大王よ、これを‘教えを聞いた聖なる弟子が、教えを聞かない凡夫を射抜いている毒を塗った愁いの矢を抜き去った’と言います。愁いなく、矢を抜いた聖なる弟子は、自らを平安（静寂）へと導きます。”

‘‘ปุน จปรํ, มหาราช, สุตวโต อริยสาวกสฺส พฺยาธิธมฺมํ พฺยาธียติ…เป… มรณธมฺมํ มียติ… ขยธมฺมํ ขียติ… นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ นสฺสนธมฺมํ นสฺสติ. อหญฺเจว โข ปน นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ โสเจยฺยํ กิลเมยฺยํ ปริเทเวยฺยํ, อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺยํ, สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยํ, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทยฺย, กาเยปิ ทุพฺพณฺณิยํ โอกฺกเมยฺย, กมฺมนฺตาปิ นปฺปวตฺเตยฺยุํ, อมิตฺตาปิ อตฺตมนา อสฺสุ, มิตฺตาปิ ทุมฺมนา อสฺสู’ติ. โส นสฺสนธมฺเม นฏฺเฐ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, มหาราช – ‘สุตวา อริยสาวโก อพฺพุหิ สวิสํ โสกสลฺลํ, เยน วิทฺโธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อตฺตานํเยว ปริตาเปติ. อโสโก วิสลฺโล อริยสาวโก อตฺตานํเยว ปรินิพฺพาเปติ ’’’.

“またさらに、大王よ、教えを聞いた聖なる弟子にとって、病む性質のものは病み、死ぬ性質のものは死に、滅びる性質のものは滅び、消え去る性質のものは消え去ります。彼は消え去る性質のものが消え去った時、このように省みます。‘私一人だけに消え去る性質のものが消え去るのではない。実に、衆生の来、去、没、生がある限り、すべての衆生において消え去る性質のものは消え去るのだ。それなのに、もし私が消え去る性質のものが消え去った時に、嘆き、悩み、泣き叫び、胸を叩いて泣き伏し、混乱に陥るならば、食事も喉を通らず、体色も衰え、仕事も手につかず、敵は喜び、友は悲しむだろう’と。彼は消え去る性質のものが消え去った時、嘆かず、悩まず、泣き叫ばず、胸を叩いて泣き伏すこともなく、混乱に陥ることもありません。大王よ、これを‘教えを聞いた聖なる弟子が、教えを聞かない凡夫を射抜いている毒を塗った愁いの矢を抜き去った’と言います。愁いなく、矢を抜いた聖なる弟子は、自らを平安へと導きます。”

‘‘อิมานิ โข, มหาราช, ปญฺจ อลพฺภนียานิ ฐานานิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ.

“大王よ、これら五つの事柄は、沙門であれ、バラモンであれ、天人であれ、魔羅であれ、梵天であれ、あるいは世の中の何人であれ、得がたいものである。”

‘‘น โสจนาย ปริเทวนาย,อตฺโถธ ลพฺภา อปิ อปฺปโกปิ;

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา,ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ.

“嘆き悲しむことによって、いささかの利益もここでは得られない。悲しみ苦しんでいるその人を見て、敵は意気揚々とする。”

‘‘ยโต [Pg.55] จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ,น เวธตี อตฺถวินิจฺฉยญฺญู;

ปจฺจตฺถิกาสฺส ทุขิตา ภวนฺติ,ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ.

“しかし、災難にあっても、事の理非を判断できる賢者が動揺することはない。その変わることのない昔ながらの顔を見て、敵は（かえって）苦悩する。”

‘‘ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน,อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา;

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ,ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.

“称賛、真言（マントラ）、善言、贈り物、あるいは家系を示すことによってであれ、いかなる方法で、いかなる場所で利益が得られるのであれば、そのようにその場所で励むべきである。”

‘‘สเจ ปชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย,มยาว อญฺเญน วา เอส อตฺโถ;

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย,กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานี’’ติ.

“もし‘この目的は自分であれ、他人であれ得られないものだ’と知るならば、悲しむことなく、‘業（カルマ）は強固である。今、私は何をなすべきか’と省察して、耐え忍ぶべきである。”

เอวํ วุตฺเต มุณฺโฑ ราชา อายสฺมนฺตํ นารทํ เอตทโวจ – ‘‘โก นาโม อยํ, ภนฺเต, ธมฺมปริยาโย’’ติ? ‘‘โสกสลฺลหรโณ นาม อยํ, มหาราช, ธมฺมปริยาโย’’ติ. ‘‘ตคฺฆ, ภนฺเต, โสกสลฺลหรโณ ! อิมญฺหิ เม, ภนฺเต, ธมฺมปริยายํ สุตฺวา โสกสลฺลํ ปหีน’’นฺติ.

このように説かれたとき、ムンダ王は尊者ナーラダに次のように言った。“尊者よ、この法門の名は何というのでしょうか？”“大王よ、この法門は‘憂いの矢を抜くもの（ソーカサッラハラナ）’という名です。”“尊者よ、誠にこれは憂いの矢を抜くものです。尊者よ、私はこの法門を聞いて、憂いの矢が取り除かれました。”

อถ โข มุณฺโฑ ราชา ปิยกํ โกสารกฺขํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, สมฺม ปิยก, ภทฺทาย เทวิยา สรีรํ ฌาเปถ; ถูปญฺจสฺสา กโรถ. อชฺชตคฺเค ทานิ มยํ นฺหายิสฺสาม เจว วิลิมฺปิสฺสาม ภตฺตญฺจ ภุญฺชิสฺสาม กมฺมนฺเต จ ปโยเชสฺสามา’’ติ. ทสมํ.

そこでムンダ王は、蔵相ピヤカに命じた。“それならば、親愛なるピヤカよ、バッダー王妃の遺体を火葬しなさい。そして彼女のために塔（ストゥーパ）を建てなさい。今日より、私たちは沐浴し、香を塗り、食事をとり、国務に励むことにしよう。”第十（経）。

มุณฺฑราชวคฺโค ปญฺจโม.

ムンダ王品、第五。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要綱（ウッダーナ）は以下の通りである。

อาทิโย สปฺปุริโส อิฏฺฐา, มนาปทายีภิสนฺทํ;

สมฺปทา จ ธนํ ฐานํ, โกสโล นารเทน จาติ.

アーディヤ経、善士経、所望経、愛施経、溢流経、具足経、財経、処経、コーサラ経、そしてナーラダによる経の十編である。

ปฐมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

第一の五十経篇（パニナーサカ）が終了した。

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. 第二の五十経篇。

(๖) ๑. นีวรณวคฺโค

（六）1. 蓋（ニーバラナ）品。

๑. อาวรณสุตฺตํ

1. 障（アーバラナ）経。

๕๑. เอวํ [Pg.56] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

51. このように私は聞いた。ある時、世尊は舎衛城のジェータ林、給孤独園に滞在しておられた。そこで世尊は“比丘たちよ”と呼びかけられた。比丘たちは“尊いお方よ”と世尊に応答した。世尊は次のように言われた。

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาวรณา นีวรณา เจตโส อชฺฌารุหา ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณา. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺโท, ภิกฺขเว, อาวรโณ นีวรโณ เจตโส อชฺฌารุโห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรโณ. พฺยาปาโท, ภิกฺขเว, อาวรโณ นีวรโณ เจตโส อชฺฌารุโห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรโณ. ถินมิทฺธํ, ภิกฺขเว, อาวรณํ นีวรณํ เจตโส อชฺฌารุหํ ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณํ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, ภิกฺขเว, อาวรณํ นีวรณํ เจตโส อชฺฌารุหํ ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณํ. วิจิกิจฺฉา, ภิกฺขเว, อาวรณา นีวรณา เจตโส อชฺฌารุหา ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาวรณา นีวรณา เจตโส อชฺฌารุหา ปญฺญาย ทุพฺพลีกรณา.

“比丘たちよ、これら五つの障り、蓋いがあり、心に侵入し、知恵を弱めるものである。その五つとは何か？ 比丘たちよ、欲愛は障りであり、蓋いであり、心に侵入し、知恵を弱めるものである。怒りは…… 惛沈睡眠は…… 掉挙悪作は…… 疑は障りであり、蓋いであり、心に侵入し、知恵を弱めるものである。比丘たちよ、これらが五つの障り、蓋いであり、心に侵入し、知恵を弱めるものである。”

‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ อปฺปหาย, อพลาย ปญฺญาย ทุพฺพลาย อตฺตตฺถํ วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นที ปพฺพเตยฺยา ทูรงฺคมา สีฆโสตา หารหารินี. ตสฺสา ปุริโส อุภโต นงฺคลมุขานิ วิวเรยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มชฺเฌ นทิยา โสโต วิกฺขิตฺโต วิสโฏ พฺยาทิณฺโณ เนว ทูรงฺคโม อสฺส น สีฆโสโต น หารหารี. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, โส วต ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ อปฺปหาย, อพลาย ปญฺญาย ทุพฺพลาย อตฺตตฺถํ [Pg.57] วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“比丘たちよ、それらの五つの障り、蓋い、心に侵入し、知恵を弱めるものを捨て去ることなく、力の欠けた、弱い知恵によって、自利を知り、利他を知り、あるいは自他両方の利益を知り、あるいは人間の法を超えた、聖者となるに十分な卓越した知見を現証するということは、あり得ない。比丘たちよ、例えば、山から流れ、遠くまで行き、流れが速く、あらゆるものを押し流す川があるとしよう。ある人が、その両岸に取水口を開いたとする。比丘たちよ、そうすれば、川の中の流れは分散し、広がり、散乱して、もはや遠くまで届くこともなく、流れが速いこともなく、押し流す力も失われるであろう。比丘たちよ、同様に、それらの五つの障り、蓋い……を捨て去ることなく、弱い知恵によって……現証するということは、あり得ない。”

‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ ปหาย, พลวติยา ปญฺญาย อตฺตตฺถํ วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นที ปพฺพเตยฺยา ทูรงฺคมา สีฆโสตา หารหารินี. ตสฺสา ปุริโส อุภโต นงฺคลมุขานิ ปิทเหยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มชฺเฌ นทิยา โสโต อวิกฺขิตฺโต อวิสโฏ อพฺยาทิณฺโณ ทูรงฺคโม เจว อสฺส สีฆโสโต จ หารหารี จ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, โส วต ภิกฺขุ อิเม ปญฺจ อาวรเณ นีวรเณ เจตโส อชฺฌารุเห ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ ปหาย, พลวติยา ปญฺญาย อตฺตตฺถํ วา ญสฺสติ ปรตฺถํ วา ญสฺสติ อุภยตฺถํ วา ญสฺสติ อุตฺตริ วา มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกริสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、しかし、それらの五つの障り、蓋い……を捨て去り、力強い知恵によって、自利を知り、利他を知り、あるいは両方の利益を知り、あるいは人間の法を超えた、聖者となるに十分な卓越した知見を現証するということは、あり得ることである。比丘たちよ、例えば、山から流れ、遠くまで行き、流れが速く、あらゆるものを押し流す川があるとしよう。ある人が、その両岸の取水口を閉じたとする。比丘たちよ、そうすれば、川の中の流れは分散せず、散乱することなく、遠くまで届き、流れも速く、押し流す力を持つであろう。比丘たちよ、同様に、それらの五つの障り、蓋い……を捨て去り、力強い知恵によって……現証するということは、あり得ることである。”第一（経）。

๒. อกุสลราสิสุตฺตํ

2. 不善聚（アクサララーシ）経。

๕๒. ‘‘อกุสลราสีติ, ภิกฺขเว, วทมาโน ปญฺจ นีวรเณ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. เกวโล หายํ, ภิกฺขเว, อกุสลราสิ ยทิทํ ปญฺจ นีวรณา. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ. อกุสลราสีติ, ภิกฺขเว, วทมาโน อิเม ปญฺจ นีวรเณ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. เกวโล หายํ, ภิกฺขเว, อกุสลราสิ ยทิทํ ปญฺจ นีวรณา’’ติ. ทุติยํ.

52. “比丘たちよ、‘不善の集積’と言う者は、五つの蓋（五蓋）を指して正しく言うべきである。比丘たちよ、実にこの五蓋こそが、不善の集積のすべてである。五つとは何か。欲愛蓋、瞋恚蓋、惛沈睡眠蓋、掉挙悪作蓋、疑蓋である。比丘たちよ、‘不善の集積’と言う者は、これら五つの蓋を指して正しく言うべきである。比丘たちよ、実にこの五蓋こそが、不善の集積のすべてである。”第二の経。

๓. ปธานิยงฺคสุตฺตํ

3. 勤行肢経（精進の構成要素の経）

๕๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ปธานิยงฺคานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ [Pg.58] อปฺปาตงฺโก; สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย; อสโฐ โหติ อมายาวี; ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปธานิยงฺคานี’’ติ. ตติยํ.

53. “比丘たちよ、これら五つの勤行肢（精進の構成要素）がある。五つとは何か。比丘たちよ、ここに比丘がいて、信心があり、如来の悟りを信じている。‘かの世尊は、阿羅漢であり、等正覚者であり、明行足であり、善逝であり、世間解であり、無上士調御丈夫であり、天人師であり、仏陀であり、世尊である’と。また、病がなく健康であり、消化を助ける胃の火（消化力）が、冷えすぎず熱すぎず中庸で、精進（勤行）に耐えうるものである。また、正直であり欺くことがなく、師や智ある同梵行者たちに対して、ありのままの自分を顕わにする者である。また、不善の法を捨て、善の法を具足するために、精進を開始し、気力に満ち、強固な努力を払い、善の法に対して責任を放棄せずに住している。また、智慧があり、生滅に及ぶ智慧を備え、聖なる洞察力を持ち、正しく苦の滅尽へと導く者である。比丘たちよ、これらが五つの勤行肢である。”第三の経。

๔. สมยสุตฺตํ

4. 時経（精進に適さない時と適した時の経）

๕๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อสมยา ปธานาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิณฺโณ โหติ ชรายาภิภูโต. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อสมโย ปธานาย.

54. “比丘たちよ、精進するのに適さない五つの時（非時）がある。五つとは何か。比丘たちよ、ここに比丘がいて、老い衰え、老いに圧倒されている。比丘たちよ、これが精進するのに適さない第一の時である。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พฺยาธิโต โหติ พฺยาธินาภิภูโต. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อสมโย ปธานาย.

“さらに、比丘たちよ、比丘が病であり、病に圧倒されている。比丘たちよ、これが精進するのに適さない第二の時である。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุพฺภิกฺขํ โหติ ทุสฺสสฺสํ ทุลฺลภปิณฺฑํ, น สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย อสมโย ปธานาย.

“さらに、比丘たちよ、飢饉が起こり、凶作で、托鉢の食を得るのが困難であり、鉢を持って歩いて食を得ることで養うことが容易でない時。比丘たちよ、これが精進するのに適さない第三の時である。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารูฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อสมโย ปธานาย.

“さらに、比丘たちよ、危険（恐れ）があり、森の盗賊が蜂起し、地方の民が車（乗り物）に乗って逃げ惑う時。比丘たちよ、これが精進するのに適さない第四の時である。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, ภินฺเน อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริภาสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชา จ โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อสมโย ปธานาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อสมยา ปธานายาติ.

“さらに、比丘たちよ、僧伽（サンガ）が分裂している時である。比丘たちよ、僧伽が分裂しているときには、互いに罵り合い、互いに誹り合い、互いに排斥し合い、互いに見捨て合う。そこでは、まだ信じていない者は信じるに至らず、信じている者の一部も変心（不信）が生じてしまう。比丘たちよ、これが精進するのに適さない第五の時である。比丘たちよ、これらが精進するのに適さない五つの時である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, สมยา ปธานาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทหโร โหติ ยุวา สุสุ กาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม สมโย ปธานาย.

“比丘たちよ、精進するのに適した五つの時（正時）がある。五つとは何か。比丘たちよ、ここに比丘がいて、若く、年若で、髪が黒々として、瑞々しい青春、第一の盛りの年齢を備えている。比丘たちよ、これが精進するのに適した第一の時である。

‘‘ปุน [Pg.59] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย สมโย ปธานาย.

“さらに、比丘たちよ、比丘が病なく健康であり、消化を助ける胃の火（消化力）が、冷えすぎず熱すぎず中庸で、精進に耐えうるものである。比丘たちよ、これが精進するのに適した第二の時である。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สุภิกฺขํ โหติ สุสสฺสํ สุลภปิณฺฑํ, สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย สมโย ปธานาย.

“さらに、比丘たちよ、豊作であり、作物が豊かで、托鉢の食を得やすく、鉢を持って歩いて食を得ることで養うことが容易な時。比丘たちよ、これが精進するのに適した第三の時である。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสา สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ สมโย ปธานาย.

“さらに、比丘たちよ、人々が和合し、喜び合い、争うことなく、乳と水のように混じり合い、互いに愛に満ちた眼差しで見つめ合って住んでいる時。比丘たちよ、これが精進するのに適した第四の時である。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ สมคฺโค สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, สมคฺเค น เจว อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริภาสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชา โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม สมโย ปธานาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมยา ปธานายา’’ติ. จตุตฺถํ.

“さらに、比丘たちよ、僧伽が和合し、喜び合い、争うことなく、一箇の教示（波羅提木叉）のもとに安楽に住んでいる時。比丘たちよ、僧伽が和合しているときには、互いに罵り合うこともなく、互いに誹り合うこともなく、互いに排斥し合うこともなく、互いに見捨て合うこともない。そこでは、まだ信じていない者は信じるようになり、信じている者の信心もさらに増長する。比丘たちよ、これが精進するのに適した第五の時である。比丘たちよ、これらが精進するのに適した五つの時である。”第四の経。

๕. มาตาปุตฺตสุตฺตํ

5. 母子経

๕๕. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สาวตฺถิยํ อุโภ มาตาปุตฺตา วสฺสาวาสํ อุปคมึสุ – ภิกฺขุ จ ภิกฺขุนี จ. เต อญฺญมญฺญสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อเหสุํ. มาตาปิ ปุตฺตสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อโหสิ; ปุตฺโตปิ มาตรํ อภิณฺหํ ทสฺสนกาโม อโหสิ. เตสํ อภิณฺหํ ทสฺสนา สํสคฺโค อโหสิ. สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส อโหสิ. วิสฺสาเส สติ โอตาโร อโหสิ. เต โอติณฺณจิตฺตา สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสุ.

55. ある時、世尊は舎衛城（サーヴァッティー）のジェータ林、給孤独園（アナータピンディカ園）に住しておられた。その時、舎衛城において、比丘と比丘尼である母子の二人が安居に入った。彼らは互いに頻繁に会いたいと思っていた。母もまた息子に頻繁に会いたいと思い、息子もまた母に頻繁に会いたいと思っていた。彼らが頻繁に会うことによって、親密さが生じた。親密さがあることで、親近（馴れ合い）が生じた。親近があることで、愛欲の心が入り込んだ。彼らは、愛欲に囚われた心を持ち、学処（戒）を捨てず、無能力（戒を守りきれないこと）を顕わにすることなく、婬欲の法を犯した。

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ อุโภ มาตาปุตฺตา [Pg.60] วสฺสาวาสํ อุปคมึสุ – ภิกฺขุ จ ภิกฺขุนี จ, เต อญฺญมญฺญสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อเหสุํ, มาตาปิ ปุตฺตสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อโหสิ, ปุตฺโตปิ มาตรํ อภิณฺหํ ทสฺสนกาโม อโหสิ. เตสํ อภิณฺหํ ทสฺสนา สํสคฺโค อโหสิ, สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส อโหสิ, วิสฺสาเส สติ โอตาโร อโหสิ, เต โอติณฺณจิตฺตา สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสู’’ติ.

その時、多くの比丘たちが世尊のもとへ赴き、世尊を敬礼して、傍らに座した。傍らに座したそれらの比丘たちは、世尊に次のように申し上げた。“世尊よ、ここ舎衛城において、母と息子である二人が比丘と比丘尼として雨安居に入りました。彼らはお互いに頻繁に会いたいと望み、母も息子に、息子も母に絶えず会いたいと願っていました。絶えず会うことによって親密さが生じ、親密さによって親しみが、親しみによって情欲が生じました。彼らは情欲に心を支配され、学処を捨てることも、その弱さを告白することもなく、非梵行（淫欲）に及びました”

‘‘กึ นุ โส, ภิกฺขเว, โมฆปุริโส มญฺญติ – ‘น มาตา ปุตฺเต สารชฺชติ, ปุตฺโต วา ปน มาตรี’ติ? นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกรูปมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํ รชนียํ เอวํ กมนียํ เอวํ มทนียํ เอวํ พนฺธนียํ เอวํ มุจฺฉนียํ เอวํ อนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ยถยิทํ, ภิกฺขเว, อิตฺถิรูปํ. อิตฺถิรูเป, ภิกฺขเว, สตฺตา รตฺตา คิทฺธา คถิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌสนฺนา. เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ อิตฺถิรูปวสานุคา.

“比丘たちよ、その愚人は‘母は息子に情欲を抱かず、また息子も母に情欲を抱かない’とでも思っているのだろうか。比丘たちよ、この女の色（姿）ほど、これほどまでに男を魅了し、愛着させ、酔わせ、束縛し、迷わせ、無上の安穏（涅槃）の達成を妨げるものを、私は他に一つとして知らない。比丘たちよ、衆生は女の色に執着し、貪り、固執し、迷い、囚われている。彼らは女の色に支配され、長い夜（長い間）、憂い悲しむのである”

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกสทฺทมฺปิ…เป… เอกคนฺธมฺปิ… เอกรสมฺปิ… เอกโผฏฺฐพฺพมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํ รชนียํ เอวํ กมนียํ เอวํ มทนียํ เอวํ พนฺธนียํ เอวํ มุจฺฉนียํ เอวํ อนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ยถยิทํ, ภิกฺขเว, อิตฺถิโผฏฺฐพฺพํ. อิตฺถิโผฏฺฐพฺเพ, ภิกฺขเว, สตฺตา รตฺตา คิทฺธา คถิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌสนฺนา. เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ อิตฺถิโผฏฺฐพฺพวสานุคา.

“比丘たちよ、私は女の感触（触覚）ほど、これほどまでに男を魅了し、愛着させ、酔わせ、束縛し、迷わせ、無上の安穏（涅槃）の達成を妨げるものを、他に一つの声も、一つの香も、一つの味も、一つの感触も知らない。比丘たちよ、衆生は女の感触に執着し、貪り、固執し、迷い、囚われている。彼らは女の感触に支配され、長い夜、憂い悲しむのである”

‘‘อิตฺถี, ภิกฺขเว, คจฺฉนฺตีปิ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ; ฐิตาปิ…เป… นิสินฺนาปิ… สยานาปิ… หสนฺตีปิ… ภณนฺตีปิ… คายนฺตีปิ… โรทนฺตีปิ… อุคฺฆาติตาปิ … มตาปิ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ. ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมนฺตปาโส มารสฺสา’ติ มาตุคามํเยว สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมนฺตปาโส มารสฺสา’’’ติ.

“比丘たちよ、女は歩いている時も男の心を捉えて離さず、立っている時も、座っている時も、横になっている時も、笑っている時も、語っている時も、歌っている時も、泣いている時も、腫れあがった死体であっても、死んでいても、男の心を完全に捉えて離さないのである。比丘たちよ、‘魔羅の遍満する罠’と正しく呼ぼうとするならば、まさに女人こそを‘魔羅の遍満する罠’と呼ぶべきである”

‘‘สลฺลเป อสิหตฺเถน, ปิสาเจนาปิ สลฺลเป;

อาสีวิสมฺปิ อาสีเท, เยน ทฏฺโฐ น ชีวติ.

“剣を手にした殺害者とも語り合うべきであり、非人（鬼神）とも語り合うべきである。また、噛まれれば命のない毒蛇にも近づくべきである”

‘‘นตฺเวว เอโก เอกาย, มาตุคาเมน สลฺลเป;

มุฏฺฐสฺสตึ [Pg.61] ตา พนฺธนฺติ, เปกฺขิเตน สิเตน จ.

“しかし、ただ一人で女と語り合うべきではない。正念を失った男を、女たちはその眼差しや微笑みによって縛りつける”

‘‘อโถปิ ทุนฺนิวตฺเถน, มญฺชุนา ภณิเตน จ;

เนโส ชโน สฺวาสีสโท, อปิ อุคฺฆาติโต มโต.

“あるいは、はだけた服装や、甘い言葉によっても（男を縛る）。たとい死んで腫れあがった姿であっても、その者は近づきがたい（危険な）存在なのである”

‘‘ปญฺจ กามคุณา เอเต, อิตฺถิรูปสฺมึ ทิสฺสเร;

รูปา สทฺทา รสา คนฺธา, โผฏฺฐพฺพา จ มโนรมา.

“五つの欲の綱（五欲）が、女の姿の中に現れている。すなわち、心を楽しませる色、声、味、香、そして感触である”

‘‘เตสํ กาโมฆวูฬฺหานํ, กาเม อปริชานตํ;

กาลํ คติ ภวาภวํ, สํสารสฺมึ ปุรกฺขตา.

“これら欲の奔流に押し流され、欲の正体を知らない者たちにとって、時、行く末、そして転生という諸々の法が、輪廻の中で立ちはだかるのである”

‘‘เย จ กาเม ปริญฺญาย, จรนฺติ อกุโตภยา;

เต เว ปารงฺคตา โลเก, เย ปตฺตา อาสวกฺขย’’นฺติ. ปญฺจมํ;

“欲を正しく知って、どこからも恐れを抱かずに歩む者、漏（汚れ）を尽くした者たちは、この世において真に（涅槃の）彼岸に至った者たちである”

๖. อุปชฺฌายสุตฺตํ

6. 和尚経

๕๖. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน สโก อุปชฺฌาโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกํ อุปชฺฌายํ เอตทโวจ – ‘‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต เจว กาโย, ทิสา จ เม น ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ มํ นปฺปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, อตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’ติ.

56. その時、ある比丘が自分の和尚（親教師）のもとへ赴き、和尚に次のように言った。“和尚よ、今、私の身体は重苦しく、方角も判然とせず、諸々の法も私に現れてきません。惛沈睡眠（眠気と怠惰）が私の心を支配し、梵行（清らかな修行生活）に喜びを感じられず、諸々の法に対して疑いがあります”

อถ โข โส ภิกฺขุ ตํ สทฺธิวิหาริกํ ภิกฺขุํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ เอวมาห – ‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, มธุรกชาโต เจว กาโย, ทิสา จ มํ น ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ เม นปฺปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, อตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’’ติ.

そこで、その比丘（和尚）は、その共住弟子である比丘を連れて世尊のもとへ赴いた。世尊を敬礼して傍らに座し、その比丘は世尊に次のように申し上げた。“世尊よ、この比丘がこのように申しております。‘世尊よ、今、私の身体は重苦しく、方角も判然とせず、諸々の法も現れてきません。惛沈睡眠が私の心を支配し、梵行に喜びを感じられず、諸々の法に対して疑いがあります’と”

‘‘เอวญฺเหตํ, ภิกฺขุ, โหติ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารสฺส, โภชเน อมตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนนุยุตฺตสฺส, อวิปสฺสกสฺส กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนนุยุตฺตสฺส วิหรโต, ยํ มธุรกชาโต เจว กาโย โหติ, ทิสา จสฺส น [Pg.62] ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ ตํ นปฺปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ, โหติ จสฺส ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา. ตสฺมาติห เต, ภิกฺขุ, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร ภวิสฺสามิ, โภชเน มตฺตญฺญู, ชาคริยํ อนุยุตฺโต, วิปสฺสโก กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺโต วิหริสฺสามี’ติ. เอวญฺหิ เต, ภิกฺขุ, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

“比丘よ、根（感官）の門を護らず、食事に節度を知らず、覚醒の修行に励まず、善法を観察せず、夜の初めと終わりに菩提分法の修行（修習）に努めることなく過ごす比丘にとって、まさに身体は重苦しくなり、方角も判然とせず、諸々の法も現れず、惛沈睡眠が心を支配し、梵行に喜びを感じられず、諸法に疑いが生じるのは、その通りである。それゆえ、比丘よ、汝は次のように学ぶべきである。‘私は根の門を護る者となり、食事の節度を知り、覚醒の修行に励み、善法を観察する者となり、夜の初めと終わりに菩提分法の修行に努めて過ごそう’と。比丘よ、汝はこのように学ぶべきである”

อถ โข โส ภิกฺขุ ภควตา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข โส ภิกฺขุ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร ปน โส ภิกฺขุ อรหตํ อโหสิ.

その時、その比丘は世尊からこの教誡を授かり、座から立ち上がって世尊に礼拝し、右繞（うにょう）して立ち去った。そしてその比丘は、独り、離れて、不放逸に、精進し、決意を持って住むうちに、間もなく、良家の弟子たちが、そのために正しく在家から出家して非家となる目的である、無上の梵行の完成（阿羅漢果）を、現世において自ら卓越した知恵（証智）をもって実現し、到達して住んだ。“生は尽きた。梵行は確立した。なすべきことはなされた。もはやこの状態（生死）のために、更になすべきことはない”と覚知した。その比丘は阿羅漢の一人となった。

อถ โข โส ภิกฺขุ อรหตฺตํ ปตฺโต เยน สโก อุปชฺฌาโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกํ อุปชฺฌายํ เอตทโวจ – ‘‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, น เจว มธุรกชาโต กาโย, ทิสา จ เม ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ มํ ปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, นตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’ติ. อถ โข โส ภิกฺขุ ตํ สทฺธิวิหาริกํ ภิกฺขุํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ เอวมาห – ‘เอตรหิ เม, ภนฺเต, น เจว มธุรกชาโต กาโย, ทิสา จ เม ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ มํ ปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ, นตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา’’’ติ.

その後、阿羅漢果に達したその比丘は、自らの和尚（おしょう）のもとへ行き、和尚に次のように言った。“大徳（和尚）よ、今や私の体はもはや重くなく、諸方（方角）も私にははっきりと見え、諸々の法も私には明らかになりました。惛沈睡眠（こんじんすいめん）も私の心を支配して留まることはなく、喜んで梵行を修めています。諸々の法に対する疑いも私にはありません”。そこでその比丘（和尚）は、その共住者である比丘（弟子）を連れて世尊のもとへ行き、世尊に礼拝して一方に座った。一方に座ったその比丘（和尚）は世尊に次のように申し上げた。“世尊よ、この比丘はこのように申しております。‘大徳よ、今や私の体はもはや重くなく、諸方も私にははっきりと見え、諸々の法も私には明らかになりました。惛沈睡眠も私の心を支配して留まることはなく、喜んで梵行を修めています。諸々の法に対する疑いも私にはありません’と”。

‘‘เอวญฺเหตํ, ภิกฺขุ, โหติ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารสฺส, โภชเน มตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนุยุตฺตสฺส, วิปสฺสกสฺส กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต, ยํ น เจว มธุรกชาโต กาโย โหติ, ทิสา จสฺส ปกฺขายนฺติ, ธมฺมา จ [Pg.63] ตํ ปฏิภนฺติ, ถินมิทฺธญฺจสฺส จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ, น จสฺส โหติ ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา. ตสฺมาติห โว, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ภวิสฺสาม, โภชเน มตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนุยุตฺตา, วิปสฺสกา กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺตา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘よ、その通りである。根（こん）において門を護り、食事において適量を知り、覚醒に努め、善法を観じ、夜の初めと終わりに三十七道品（菩提分法）の修習に励んで住む比丘にとって、体は重くなく、諸方ははっきりと見え、諸法は明らかになり、惛沈睡眠が心を支配して留まることもなく、喜んで梵行を修め、諸法に対する疑いも生じないのである。比丘たちよ、それゆえに、汝らはこのように修行すべきである。‘我らは、諸根において門を護る者となり、食事において適量を知る者となり、覚醒に努め、善法を観じ、夜の初めと終わりに三十七道品の修習に励んで住もう’と。比丘たちよ、汝らはこのように修行すべきである”。第六の経（完了）。

๗. อภิณฺหปจฺจเวกฺขิตพฺพฐานสุตฺตํ

7. 常時観察すべき処の経

๕๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพานิ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. กตมานิ ปญฺจ? ‘ชราธมฺโมมฺหิ, ชรํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘พฺยาธิธมฺโมมฺหิ, พฺยาธึ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘มรณธมฺโมมฺหิ, มรณํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา. ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ, กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ. ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

57. “比丘たちよ、これら五つの事柄は、女性であれ、男性であれ、在家者であれ、出家者であれ、常に観察すべきである。どのような五つか。‘私は老いる性質であり、老いを逃れることはできない’、これは常に観察すべきである。‘私は病む性質であり、病を逃れることはできない’、これは常に観察すべきである。‘私は死ぬ性質であり、死を逃れることはできない’、これは常に観察すべきである。‘私の愛するすべてのもの、好むすべてのものとは、別れ、離ればなれにならなければならない’、これは常に観察すべきである。‘私は自らの業（カルマ）を所有し、業を継承し、業を淵源とし、業を親族とし、業を拠り所とする。私がなすいかなる業も、善であれ、悪であれ、私はその相続人となるであろう’、これは女性であれ、男性であれ、在家者であれ、出家者であれ、常に観察すべきである。これらが五つの事柄である。”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘ชราธมฺโมมฺหิ, ชรํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ โยพฺพเน โยพฺพนมโท, เยน มเทน มตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย โยพฺพเน โยพฺพนมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘ชราธมฺโมมฺหิ, ชรํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“比丘たちよ、どのような利点を縁として、‘私は老いる性質であり、老いを逃れることはできない’と常に観察すべきなのか。比丘たちよ、生き物たちには若さゆえの若さの驕り（慢心）があり、その驕りに酔いしれて、身で悪行をなし、口で悪行をなし、意で悪行をなす。その事柄を常に観察する者には、若さゆえの若さの驕りが、完全に取り除かれるか、あるいは薄らぐのである。比丘たちよ、この利点を縁として、‘私は老いる性質であり、老いを逃れることはできない’と常に観察すべきなのである。”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘พฺยาธิธมฺโมมฺหิ, พฺยาธึ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ อาโรคฺเย อาโรคฺยมโท, เยน มเทน มตฺตา กาเยน [Pg.64] ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย อาโรคฺเย อาโรคฺยมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘พฺยาธิธมฺโมมฺหิ, พฺยาธึ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“比丘たちよ、どのような利点を縁として、‘私は病む性質であり、病を逃れることはできない’と常に観察すべきなのか。比丘たちよ、生き物たちには無病（健康）ゆえの無病の驕りがあり、その驕りに酔いしれて、身で悪行をなし、口で悪行をなし、意で悪行をなす。その事柄を常に観察する者には、無病ゆえの無病の驕りが、完全に取り除かれるか、あるいは薄らぐのである。比丘たちよ、この利点を縁として、‘私は病む性質であり、病を逃れることはできない’と常に観察すべきなのである。”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘มรณธมฺโมมฺหิ, มรณํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ ชีวิเต ชีวิตมโท, เยน มเทน มตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย ชีวิเต ชีวิตมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘มรณธมฺโมมฺหิ, มรณํ อนตีโต’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“比丘たちよ、いかなる利得を縁として、‘私は死ぬべき性質であり、死を免れることはできない’と、女であれ男であれ、在家であれ出家であれ、常に観察すべきなのでしょうか？ 比丘たちよ、生きとし生けるものには生に対する慢（生への執着による酔い）があり、その慢に酔った者たちは、身で悪行をなし、口で悪行をなし、意で悪行をなします。その（死という）事態を常に観察する者には、その生に対する慢が完全に捨て去られるか、あるいは希薄になります。比丘たちよ、この利得を縁として、‘私は死ぬべき性質であり、死を免れることはできない’と、女であれ男であれ、在家であれ出家であれ、常に観察すべきなのです。”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ ปิเยสุ มนาเปสุ โย ฉนฺทราโค เยน ราเคน รตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย ปิเยสุ มนาเปสุ ฉนฺทราโค โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“比丘たちよ、いかなる利得を縁として、‘私は、すべての愛する者、好ましい者と、別離し、離れ離れにならなければならない’と、女であれ男であれ、在家であれ出家であれ、常に観察すべきなのでしょうか？ 比丘たちよ、生きとし生けるものには、愛する者や好ましい者に対して欲愛（執着）があり、その欲愛に染まった者たちは、身で悪行をなし、口で悪行をなし、意で悪行をなします。その（別離という）事態を常に観察する者には、愛する者や好ましい者に対する欲愛が完全に捨て去られるか、あるいは希薄になります。比丘たちよ、この利得を縁として、‘私は、すべての愛する者、好ましい者と、別離し、離れ離れにならなければならない’と、女であれ男であれ、在家であれ出家であれ、常に観察すべきなのです。”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ, กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต สพฺพโส วา ทุจฺจริตํ ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ, กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ [Pg.65] อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา.

“比丘たちよ、いかなる利得を縁として、‘私は自分の業を所有し、業を相続し、業を起源とし、業を親族とし、業を拠り所とする。私がなす業、善きものであれ悪しきものであれ、私はその相続人となるであろう’と、女であれ男であれ、在家であれ出家であれ、常に観察すべきなのでしょうか？ 比丘たちよ、生きとし生けるものには、身の悪行、口の悪行、意の悪行があります。その（業という）事態を常に観察する者には、諸々の悪行が完全に捨て去られるか、あるいは希薄になります。比丘たちよ、この利得を縁として、‘私は自分の業を所有し、業を相続し、業を起源とし、業を親族とし、業を拠り所とする。私がなす業、善きものであれ悪しきものであれ、私はその相続人となるであろう’と、女であれ男であれ、在家であれ出家であれ、常に観察すべきなのです。”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข อหญฺเญเวโก ชราธมฺโม ชรํ อนตีโต, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา ชราธมฺมา ชรํ อนตีตา’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“比丘たちよ、その聖なる弟子はこのように思惟します。‘私一人が老いる性質であり、老いを免れないのではない。実に、衆生が（他の境涯から）来ること、行くこと、死ぬこと、生まれることがある限り、すべての衆生は老いる性質であり、老いを免れることはできないのだ’と。その（老いという）事態を常に観察する彼に、道（聖道）が生じます。彼はその道を修め、実習し、多作します。その道を修め、実習し、多作する彼において、諸々の結（煩悩）は完全に捨て去られ、随眠（潜在的煩悩）は消滅します。”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข อหญฺเญเวโก พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา พฺยาธิธมฺมา พฺยาธึ อนตีตา’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“比丘たちよ、その聖なる弟子はこのように思惟します。‘私一人が病む性質であり、病を免れないのではない。実に、衆生が来ること、行くこと、死ぬこと、生まれることがある限り、すべての衆生は病む性質であり、病を免れることはできないのだ’と。その（病という）事態を常に観察する彼に、道が生じます。彼はその道を修め、実習し、多作します。その道を修め、実習し、多作する彼において、諸々の結は完全に捨て去られ、随眠は消滅します。”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข อหญฺเญเวโก มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา มรณธมฺมา มรณํ อนตีตา’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“比丘たちよ、その聖なる弟子はこのように思惟します。‘私一人が死ぬ性質であり、死を免れないのではない。実に、衆生が来ること、行くこと、死ぬこと、生まれることがある限り、すべての衆生は死ぬ性質であり、死を免れることはできないのだ’と。その（死という）事態を常に観察する彼に、道が生じます。彼はその道を修め、実習し、多作します。その道を修め、実習し、多作する彼において、諸々の結は完全に捨て去られ、随眠は消滅します。”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข มยฺเหเวกสฺส สพฺเพหิ ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว, อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพสํ สตฺตานํ ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“比丘たちよ、その聖なる弟子はこのように思惟します。‘私一人が、すべての愛する者、好ましい者と別離し、離れ離れになるのではない。実に、衆生が来ること、行くこと、死ぬこと、生まれることがある限り、すべての衆生において、愛する者や好ましい者との別離、離れ離れになることは起こるのだ’と。その（別離という）事態を常に観察する彼に、道が生じます。彼はその道を修め、実習し、多作します。その道を修め、実習し、多作する彼において、諸々の結は完全に捨て去られ、随眠は消滅します。”

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น [Pg.66] โข อหญฺเญเวโก กมฺมสฺสโก กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฺปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามิ; อถ โข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา กมฺมสฺสกา กมฺมทายาทา กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฺปฏิสรณา, ยํ กมฺมํ กริสฺสนฺติ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาทา ภวิสฺสนฺตี’ติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ สพฺพโส ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺตี’’ติ.

“比丘たちよ、その聖なる弟子はこのように省察します。‘私一人だけが、業を自らの所有とし、業を相続し、業を生まれの起源とし、業を親族とし、業を拠り所としているのではない。私が善かれ悪しかれどのような業をなそうとも、その報いを受けるのである。しかし、およそ衆生の来世、現世、死、再生のすべてにおいて、衆生は業を自らの所有とし、業を相続し、業を生まれの起源とし、業を親族とし、業を拠り所としている。彼らが善かれ悪しかれどのような業をなそうとも、その報いを受けるのである’と。このようにその道理を常に観察する者に、道（聖道）が生じます。彼はその道を修習し、育み、多作します。その道を修習し、育み、多作する者において、結縛（サンヨージャナ）はことごとく断たれ、随眠（アヌサヤ）は消滅するのです。”

‘‘พฺยาธิธมฺมา ชราธมฺมา, อโถ มรณธมฺมิโน;

ยถา ธมฺมา ตถา สตฺตา, ชิคุจฺฉนฺติ ปุถุชฺชนา.

“病む性質、老いる性質、そしてまた死ぬ性質。物事がそのような性質である通りに衆生もあるのですが、凡夫はそれを忌み嫌います。”

‘‘อหญฺเจ ตํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, เอวํ ธมฺเมสุ ปาณิสุ;

น เมตํ ปติรูปสฺส, มม เอวํ วิหาริโน.

“もし私が、そのような性質を持つ衆生に対して、そのありさまを忌み嫌うならば、このように生きる私にとって、それは相応しいことではありません。”

‘‘โสหํ เอวํ วิหรนฺโต, ญตฺวา ธมฺมํ นิรูปธึ;

อาโรคฺเย โยพฺพนสฺมิญฺจ, ชีวิตสฺมิญฺจ เย มทา.

“このように生きる私は、執着のない法（阿羅漢果）を知って、健康、若さ、そして生命において生じるあらゆる慢心のすべてを克服しました。”

‘‘สพฺเพ มเท อภิโภสฺมิ, เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต ;

ตสฺส เม อหุ อุสฺสาโห, นิพฺพานํ อภิปสฺสโต.

“出離を安穏であると見て、涅槃を仰ぎ見る私に、あらゆる慢心を打ち勝つ精進（熱意）が生じました。”

‘‘นาหํ ภพฺโพ เอตรหิ, กามานิ ปฏิเสวิตุํ;

อนิวตฺติ ภวิสฺสามิ, พฺรหฺมจริยปรายโณ’’ติ. สตฺตมํ;

“今の私は、もはや諸々の欲楽を享受するのに適していません。私は清浄行を究極の目的とし、不退転となるでしょう。”（第七の経・完）

๘. ลิจฺฉวิกุมารกสุตฺตํ

8. “リッチャヴィの若者たちの経（リッチャヴィクマアラ・スッタ）”

๕๘. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต มหาวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ.

58. “ある時、世尊はヴェーサーリーの、大林（マハーヴァナ）にある重閣講堂（クーターガーラ・サーラー）に住しておられました。その時、世尊は午前に下衣を整え、鉢と衣を携えて、托鉢のためにヴェーサーリーに入られました。ヴェーサーリーで托鉢を済ませ、食事を終えて托鉢から戻られると、大林の奥へ入り、ある木の下で昼の休息のために座られました。”

เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ลิจฺฉวิกุมารกา สชฺชานิ ธนูนิ อาทาย กุกฺกุรสงฺฆปริวุตา มหาวเน อนุจงฺกมมานา อนุวิจรมานา อทฺทสุ [Pg.67] ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ; ทิสฺวาน สชฺชานิ ธนูนิ นิกฺขิปิตฺวา กุกฺกุรสงฺฆํ เอกมนฺตํ อุยฺโยเชตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺติ.

“その時、多くのリッチャヴィの若者たちが、準備された弓を手にし、犬の群れを引き連れて、大林の中を歩き回り、散策していましたが、ある木の下に座っておられる世尊を拝見しました。拝見すると、準備された弓を置き、犬の群れを脇へ追いやって、世尊がおられる場所へと近づきました。近づいて世尊に敬礼し、静かに合掌して世尊にお仕えしました。”

เตน โข ปน สมเยน มหานาโม ลิจฺฉวิ มหาวเน ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อทฺทส เต ลิจฺฉวิกุมารเก ตุณฺหีภูเต ตุณฺหีภูเต ปญฺชลิเก ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺเต; ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหานาโม ลิจฺฉวิ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี, ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’’’ติ!

“その時、リッチャヴィ族のマハーナーマが、大林の中を運動（散策）していましたが、静かに合掌して世尊にお仕えしているリッチャヴィの若者たちを見かけました。それを見て、世尊がおられる場所へと近づき、敬礼して一方に座りました。一方に座ったリッチャヴィ族のマハーナーマは、感興の言葉（ウダーナ）を唱えました。‘ヴァッジ族は栄えるだろう、ヴァッジ族は栄えるだろう！’”

‘‘กึ ปน ตฺวํ, มหานาม, เอวํ วเทสิ – ‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี, ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’’’ติ? ‘‘อิเม, ภนฺเต, ลิจฺฉวิกุมารกา จณฺฑา ผรุสา อปานุภา. ยานิปิ ตานิ กุเลสุ ปเหณกานิ ปหียนฺติ, อุจฺฉูติ วา พทราติ วา ปูวาติ วา โมทกาติ วา สํกุลิกาติ วา, ตานิ วิลุมฺปิตฺวา วิลุมฺปิตฺวา ขาทนฺติ; กุลิตฺถีนมฺปิ กุลกุมารีนมฺปิ ปจฺฉาลิยํ ขิปนฺติ. เต ทานิเม ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺตี’’ติ.

“‘マハーナーマよ、なぜあなたはそのように言うのですか。“ヴァッジ族は栄えるだろう、ヴァッジ族は栄えるだろう”と。’‘世尊よ、これらのリッチャヴィの若者たちは、荒々しく、粗暴で、傲慢です。諸々の家に届けられた贈り物、サトウキビ、ナツメ、菓子、揚げ菓子、練り菓子などを、奪い取って食べてしまいます。また、良家の婦人や娘たちの後ろについて、その背中を足で蹴ったりもします。その彼らが今、静かに合掌して世尊にお仕えしているのです。’”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส ปญฺจ ธมฺมา สํวิชฺชนฺติ – ยทิ วา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส, ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส เปตฺตนิกสฺส, ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส, ยทิ วา คามคามณิกสฺส, ยทิ วา ปูคคามณิกสฺส, เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“‘マハーナーマよ、いかなる名家の息子であっても、五つの法を具えているならば——それが頭頂に灌頂を受けた刹帝利（王）であっても、父祖の財産を継ぐ領主であっても、軍の将軍であっても、村長であっても、団体の長であっても、あるいは家々で個別に統治権を行使する者であっても——繁栄のみが期待され、衰退はありません。’

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ มาตาปิตโร สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ มาตาปิตโร สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. มาตาปิตานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“‘その五つとは何か。マハーナーマよ、ここに名家の息子が、自らの腕の力で蓄え、汗を流して得た、法に適い、正当に得た富をもって、父母を敬い、重んじ、尊び、供養します。それにより敬われ、重んじられ、尊ばれ、供養された父母は、善き心をもって“長生きしなさい、長い寿命を保ちなさい”と彼を慈しみます。マハーナーマよ、父母に慈しまれる名家の息子には、繁栄のみが期待され、衰退はありません。’

‘‘ปุน [Pg.68] จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริสา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริสานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“‘さらにまた、マハーナーマよ、名家の息子が、自らの腕の力で蓄え、汗を流して得た、法に適い、正当に得た富をもって、妻子、奴隷、使用人、労働者たちを敬い、重んじ、尊び、供養します。それにより敬われ、重んじられ、尊ばれ、供養された妻子、奴隷、使用人、労働者たちは、善き心をもって“長生きしなさい、長い寿命を保ちなさい”と彼を慈しみます。マハーナーマよ、妻子、奴隷、使用人、労働者たちに慈しまれる名家の息子には、繁栄のみが期待され、衰退はありません。’

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสพฺโยหาเร สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสพฺโยหารา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสพฺโยหารานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“さらに、マハーナーマよ、良家の息子は、みずからの腕の力によって蓄え、汗を流して得た、正当な、法に基づいた勤勉な努力によって得た富をもって、近隣の田畑の所有者や土地測量官たちを敬い、重んじ、尊び、供養します。そのように敬われ、重んじられ、尊ばれ、供養された近隣の田畑の所有者や土地測量官たちは、‘長生きしてください、長寿を全うしてください’と、善き心をもって彼を慈しみます。マハーナーマよ、近隣の田畑の所有者や土地測量官たちに慈しまれる良家の息子には、繁栄のみが期待され、衰退はありません。”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ยาวตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. เทวตานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“さらに、マハーナーマよ、良家の息子は、みずからの腕の力によって蓄え、汗を流して得た、正当な、法に基づいた勤勉な努力によって得た富をもって、供物を受け取る神々を敬い、重んじ、尊び、供養します。そのように敬われ、重んじられ、尊ばれ、供養された神々は、‘長生きしてください、長寿を全うしてください’と、善き心をもって彼を慈しみます。マハーナーマよ、神々に慈しまれる良家の息子には、繁栄のみが期待され、衰退はありません。”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ สมณพฺราหฺมเณ สกฺกโรติ ครุํ กโรติ มาเนติ ปูเชติ. ตเมนํ สมณพฺราหฺมณา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ – ‘จิรํ ชีว, ทีฆมายุํ ปาเลหี’ติ. สมณพฺราหฺมณานุกมฺปิตสฺส, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานิ.

“さらに、マハーナーマよ、良家の息子は、みずからの腕の力によって蓄え、汗を流して得た、正当な、法に基づいた勤勉な努力によって得た富をもって、修行者やバラモンたちを敬い、重んじ、尊び、供養します。そのように敬われ、重んじられ、尊ばれ、供養された修行者やバラモンたちは、‘長生きしてください、長寿を全うしてください’と、善き心をもって彼を慈しみます。マハーナーマよ、修行者やバラモンたちに慈しまれる良家の息子には、繁栄のみが期待され、衰退はありません。”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, มหานาม, กุลปุตฺตสฺส อิเม ปญฺจ ธมฺมา สํวิชฺชนฺติ – ยทิ วา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส, ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส เปตฺตนิกสฺส[Pg.69], ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส, ยทิ วา คามคามณิกสฺส, ยทิ วา ปูคคามณิกสฺส, เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ.

“マハーナーマよ、これら五つの法を備えた、いかなる良家の息子であっても――それが頭頂に灌頂を受けた刹帝利（クシャトリヤ）の王であれ、父から譲られた領地を治める地方官であれ、軍の司令官であれ、村長であれ、組合の長であれ、あるいは一族の中でそれぞれの支配権を行使している者たちであれ――繁栄のみが期待され、衰退はありません。”

‘‘มาตาปิตุกิจฺจกโร, ปุตฺตทารหิโต สทา;

อนฺโตชนสฺส อตฺถาย, เย จสฺส อนุชีวิโน.

“父母への義務を果たし、常に妻子を養い、家の者たちや、彼に依存して生きる人々の利益のために尽くす者。”

‘‘อุภินฺนญฺเจว อตฺถาย, วทญฺญู โหติ สีลวา;

ญาตีนํ ปุพฺพเปตานํ, ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ ชีวตํ.

“自他両方の利益のために歩み、賢明で戒律を備えた者は、亡くなった親族（先祖）や、現世に生きる親族のために、”

‘‘สมณานํ พฺราหฺมณานํ, เทวตานญฺจ ปณฺฑิโต;

วิตฺติสญฺชนโน โหติ, ธมฺเมน ฆรมาวสํ.

“修行者、バラモン、そして神々を、法に適った家庭生活の中で喜ばせる者となります。”

‘‘โส กริตฺวาน กลฺยาณํ, ปุชฺโช โหติ ปสํสิโย;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. อฏฺฐมํ;

“その人は善行を積み、供養されるべき、称賛されるべき人となります。この世で人々は彼を称賛し、死後は天界において歓喜するのです。”第八の経。

๙. ปฐมวุฑฺฒปพฺพชิตสุตฺตํ

9. 第一 老後出家経

๕๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต. กตเมหิ ปญฺจหิ? ทุลฺลโภ, ภิกฺขเว, วุฑฺฒปพฺพชิโต นิปุโณ, ทุลฺลโภ อากปฺปสมฺปนฺโน, ทุลฺลโภ พหุสฺสุโต, ทุลฺลโภ ธมฺมกถิโก, ทุลฺลโภ วินยธโร. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต’’ติ. นวมํ.

59. “比丘たちよ、五つの法を備えた老後出家者は得がたいものである。いかなる五つか？ 比丘たちよ、洗練された老後出家者は得がたい。身なりの整った老後出家者は得がたい。多聞な老後出家者は得がたい。説法のできる老後出家者は得がたい。律蔵を保持する老後出家者は得がたい。比丘たちよ、これら五つの法を備えた老後出家者は得がたいものである。”第九の経。

๑๐. ทุติยวุฑฺฒปพฺพชิตสุตฺตํ

10. 第二 老後出家経

๖๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต. กตเมหิ ปญฺจหิ? ทุลฺลโภ, ภิกฺขเว, วุฑฺฒปพฺพชิโต สุวโจ, ทุลฺลโภ สุคฺคหิตคฺคาหี, ทุลฺลโภ ปทกฺขิณคฺคาหี, ทุลฺลโภ ธมฺมกถิโก, ทุลฺลโภ วินยธโร. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต’’ติ. ทสมํ.

60. “比丘たちよ、五つの法を備えた老後出家者は得がたいものである。いかなる五つか？ 比丘たちよ、素直な（教えに従う）老後出家者は得がたい。正しく教えを把握する老後出家者は得がたい。訓戒を丁重に受け入れる老後出家者は得がたい。説法のできる老後出家者は得がたい。律蔵を保持する老後出家者は得がたい。比丘たちよ、これら五つの法を備えた老後出家者は得がたいものである。”第十の経。

นีวรณวคฺโค ปฐโม.

第一 蓋品（ニーヴァラナ・ヴァッガ）完結。

ตสฺสุทฺทานํ –

その目録（ウダーナ）：

อาวรณํ ราสิ องฺคานิ, สมยํ มาตุปุตฺติกา;

อุปชฺฌา ฐานา ลิจฺฉวิ, กุมารา อปรา ทุเวติ.

蓋、集積、構成要素、時期、母子、和尚、状況、リッチャヴィ、王子、そして後の二つの（老後出家経）である。

(๗) ๒. สญฺญาวคฺโค

(7) 2. 想品（サンニャー・ヴァッガ）

๑. ปฐมสญฺญาสุตฺตํ

1. 第一 想経

๖๑. ‘‘ปญฺจิมา[Pg.70], ภิกฺขเว, สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กตมา ปญฺจ? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ปฐมํ.

61. “比丘たちよ、これら五つの想（想念）を修習し、多修するなら、大きな果報があり、大きな功徳があり、不死（ニッバーナ）に至り、不死を究極の目的とするものとなる。いかなる五つか？ 不浄想、死想、過患想、食厭想、一切世間非欣楽想である。比丘たちよ、これら五つの想を修習し、多修するなら、大きな果報があり、大きな功徳があり、不死に至り、不死を究極の目的とするものとなる。”第一の経。

๒. ทุติยสญฺญาสุตฺตํ

2. 第二 想経

๖๒. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กตมา ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ทุติยํ.

62. “比丘たちよ、これら五つの想を修習し、多修するなら、大きな果報があり、大きな功徳があり、不死に至り、不死を究極の目的とするものとなる。いかなる五つか？ 無常想、無我想、死想、食厭想、一切世間非欣楽想である。比丘たちよ、これら五つの想を修習し、多修するなら、大きな果報があり、大きな功徳があり、不死に至り、不死を究極の目的とするものとなる。”第二の経。

๓. ปฐมวฑฺฒิสุตฺตํ

3. 第一 増長経

๖๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายี จ โหติ วราทายี จ กายสฺส. กตมาหิ ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, สุเตน วฑฺฒติ, จาเคน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ – อิมาหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายี จ โหติ วราทายี จ กายสฺสา’’ติ.

63. “比丘たちよ、五つの増長によって増長する聖なる弟子は、聖なる増長を遂げ、人生の核心を把握し、みずからのために最良のものを把握する。いかなる五つか？ 信仰によって増長し、戒によって増長し、聞き学ぶことによって増長し、分かち合いによって増長し、智慧によって増長する。比丘たちよ、これら五つの増長によって増長する聖なる弟子は、聖なる増長を遂げ、人生の核心を把握し、最良のものを把握するのである。”

‘‘สทฺธาย สีเลน จ โย ปวฑฺฒติ,ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ;

โส ตาทิโส สปฺปุริโส วิจกฺขโณ,อาทียตี สารมิเธว อตฺตโน’’ติ. ตติยํ;

“信仰と、戒と、智慧と、分かち合いと、聞き学ぶことの両方において増長する、そのような洞察力ある善人は、この世において、みずからの核心（徳）を把握するのである。”第三の経。

๔. ทุติยวฑฺฒิสุตฺตํ

4. 第二 増長経

๖๔. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.71], ภิกฺขเว, วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกา อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายินี จ โหติ วราทายินี จ กายสฺส. กตมาหิ ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, สุเตน วฑฺฒติ, จาเคน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ – อิมาหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกา อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายินี จ โหติ วราทายินี จ กายสฺสา’’ติ.

64. “比丘たちよ、五つの成長によって成長する聖なる女弟子は、聖なる成長を遂げ、自らの身体において本質（徳の結実）を手にし、最上のものを手にする。いかなる五つか。信によって成長し、戒によって成長し、聞によって成長し、施によって成長し、慧によって成長する。比丘たちよ、これら五つの成長によって成長する聖なる女弟子は、聖なる成長を遂げ、自らの身体において本質を手にし、最上のものを手にするのである。”

‘‘สทฺธาย สีเลน จ ยา ปวฑฺฒติ,ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ;

สา ตาทิสี สีลวตี อุปาสิกา,อาทียตี สารมิเธว อตฺตโน’’ติ. จตุตฺถํ;

“信と戒、そして慧と施と聞の両方によって成長する、そのような徳ある優婆夷は、この現世において自らの（徳の）本質を手にするのである。”（第四の経）

๕. สากจฺฉสุตฺตํ

5. 対話経

๖๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย กถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. ปญฺจมํ.

65. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、同修業者たちとの対話にふさわしい者となる。いかなる五つか。比丘たちよ、ここにおいて比丘は、自ら戒を具足し、戒の成就に関する対話において問われた質問に答える者である。自ら定を具足し、定の成就に関する対話において問われた質問に答える者である。自ら慧を具足し、慧の成就に関する対話において問われた質問に答える者である。自ら解脱を具足し、解脱の成就に関する対話において問われた質問に答える者である。自ら解脱知見を具足し、解脱知見の成就に関する対話において問われた質問に答える者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、同修業者たちとの対話にふさわしい者である。”（第五の経）

๖. สาชีวสุตฺตํ

6. 共住経

๖๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทาย กถาย จ [Pg.72] กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย กถาย จ กตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

66. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、同修業者たちと共に住む（問答し合う）にふさわしい者となる。いかなる五つか。比丘たちよ、ここにおいて比丘は、自ら戒を具足し、戒の成就に関する対話において作られた質問に答える者である。自ら定を具足し、定の成就に関する対話において作られた質問に答える者である。自ら慧を具足し、慧の成就に関する対話において作られた質問に答える者である。自ら解脱を具足し、解脱の成就に関する対話において作られた質問に答える者である。自ら解脱知見を具足し、解脱知見の成就に関する対話において作られた質問に答える者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、同修業者たちと共に住むにふさわしい者である。”（第六の経）

๗. ปฐมอิทฺธิปาทสุตฺตํ

7. 第一神足経

๖๗. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ, ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

67. “比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、誰であっても、これら五つの法を修習し、これら五つの法を多作するならば、その者には二つの果のうちのいずれかの果が期待される。すなわち、現世における究極の智（阿羅漢果）、あるいは、執着の残余がある場合には不還（阿那含果）である。”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีริยสมาธิ…เป… จิตฺตสมาธิ… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, อุสฺโสฬฺหิญฺเญว ปญฺจมึ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อิเม ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ, อิเม ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. สตฺตมํ.

“いかなる五つか。比丘たちよ、ここにおいて比丘は、欲三摩地勤行勝行を具足した神足を修習し、精進三摩地……心三摩地……観三摩地勤行勝行を具足した神足を修習し、第五に精励（絶え間なき努力）を修習する。比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、誰であっても、これら五つの法を修習し、これら五つの法を多作するならば、その者には二つの果のうちのいずれかの果が期待される。すなわち、現世における究極の智、あるいは、執着の残余がある場合には不還である。”（第七の経）

๘. ทุติยอิทฺธิปาทสุตฺตํ

8. 第二神足経

๖๘. ‘‘ปุพฺเพวาหํ, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน ปญฺจ ธมฺเม ภาเวสึ, ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกาสึ. กตเม ปญฺจ? ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวสึ, วีริยสมาธิ… จิตฺตสมาธิ… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวสึ, อุสฺโสฬฺหิญฺเญว ปญฺจมึ. โส โข อหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ อุสฺโสฬฺหิปญฺจมานํ ธมฺมานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมสึ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณึ สติ สติ อายตเน.

68. “比丘たちよ、私は正覚に至る前、まだ覚りを開いていない菩薩であった時、五つの法を修習し、五つの法を多作した。いかなる五つか。欲三摩地勤行勝行を具足した神足を修習し、精進三摩地……心三摩地……観三摩地勤行勝行を具足した神足を修習し、第五に精励を修習した。比丘たちよ、私はこれら第五の精励を含む法を修習し、多作したことによって、通力によって目撃すべきいかなる法であっても、それを目撃するために心を向けた時、そのための適当な条件がある場合には、常にその場において、それを目撃し体得するに至ったのである。”

‘‘โส [Pg.73] สเจ อากงฺขึ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณึ สติ สติ อายตเน.

“私は、もし‘多種多様な神変（超能力）を現じたい……梵天の世界にいたるまで、この身体で自由に行き来したい’と望むなら、そのための条件がある場合には、常にその場において、それを目撃し体得するに至った。”

‘‘โส สเจ อากงฺขึ…เป… ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณึ สติ สติ อายตเน’’ติ. อฏฺฐมํ.

“また、もし‘諸々の漏（煩悩）が尽きることにより、漏のない心解脱・慧解脱を、現世において自ら通力によって知り、目撃し、具足して住したい’と望むなら、その場において、それを目撃し体得するに至ったのである。”（第八の経）

๙. นิพฺพิทาสุตฺตํ

9. 厭離経

๖๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ.

69. “比丘たちよ、これら五つの法を修習し、多作するなら、決定的な厭離、離欲、滅尽、静止、直知、正覚、涅槃へと導く。”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. นวมํ.

“いかなる五つか。比丘たちよ、ここにおいて比丘は、身体において不浄を観察して住し、食において厭逆の想をなし、一切世間において不快（無執着）の想をなし、一切の行において無常を観察して住し、死の想が自らの内にしっかりと確立されている。比丘たちよ、これら五つの法を修習し、多作するなら、決定的な厭離、離欲、滅尽、静止、直知、正覚、涅槃へと導くのである。”（第九の経）

๑๐. อาสวกฺขยสุตฺตํ

10. 漏尽経

๗๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

70. “比丘たちよ、これら五つの法は、修習され、多作されるとき、諸漏の滅尽のために役立つ。どのような五つか。比丘たちよ、ここで比丘は、身において不浄を随観して住し、食物に対して厭逆の想いを持ち、全世界に対して不快の想いを持ち、一切の行において無常を随観し、また、死の想いが自らの内に十分に確立されている。比丘たちよ、これら五つの法は、修習され、多作されるとき、諸漏の滅尽のために役立つのである”。第十。

สญฺญาวคฺโค ทุติโย.

想品 第二 完。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（目録）は以下の通り。

ทฺเว จ สญฺญา ทฺเว วฑฺฒี จ, สากจฺเฉน จ สาชีวํ;

อิทฺธิปาทา จ ทฺเว วุตฺตา, นิพฺพิทา จาสวกฺขยาติ.

二つの想と二つの増長、対論と生活。また二つの神足が説かれ、厭離と諸漏の滅尽である。

(๘) ๓. โยธาชีววคฺโค

（八） 第三 戦士品

๑. ปฐมเจโตวิมุตฺติผลสุตฺตํ

1. 第一 心解脱果経

๗๑. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.74], ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ.

71. “比丘たちよ、これら五つの法は、修習され、多作されるとき、心解脱を果とし、心解脱を功徳（利益）とし、また、慧解脱を果とし、慧解脱を功徳とする。

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เจโตวิมุตฺโต จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺโต จ โหติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ อิติปิ, สํกิณฺณปริโข อิติปิ, อพฺพูฬฺเหสิโก อิติปิ, นิรคฺคโฬ อิติปิ, อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต อิติปิ’’’.

どのような五つか。比丘たちよ、ここで比丘は、身において不浄を随観して住し、食物に対して厭逆の想いを持ち、全世界に対して不快の想いを持ち、一切の行において無常を随観し、また、死の想いが自らの内に十分に確立されている。比丘たちよ、これら五つの法は、修習され、多作されるとき、心解脱を果とし、心解脱を功徳とし、また、慧解脱を果とし、慧解脱を功徳とする。比丘たちよ、比丘が心解脱し、慧解脱しているとき、比丘たちよ、この比丘は‘横木を投げ捨てた者’とも、‘堀を埋めた者’とも、‘柱を抜き取った者’とも、‘掛け金を外した者’とも、‘旗を降ろし、重荷を下ろし、繋縛を離れた聖なる者’とも呼ばれる”。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は横木を投げ捨てた者となるのか。比丘たちよ、ここで比丘の無明は捨てられ、根絶され、頭を落としたタラ樹のようになり、存在しなくなり、将来において二度と生じないものとなっている。比丘たちよ、このようにして比丘は横木を投げ捨てた者となる。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โปโนภวิโก ชาติสํสาโร ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は堀を埋めた者となるのか。比丘たちよ、ここで比丘の、再び生をもたらす輪廻の生は捨てられ、根絶され、頭を落としたタラ樹のようになり、存在しなくなり、将来において二度と生じないものとなっている。比丘たちよ、このようにして比丘は堀を埋めた者となる。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は柱を抜き取った者となるのか。比丘たちよ、ここで比丘の渇愛は捨てられ、根絶され、頭を落としたタラ樹のようになり、存在しなくなり、将来において二度と生じないものとなっている。比丘たちよ、このようにして比丘は柱を抜き取った者となる。

‘‘กถญฺจ[Pg.75], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวํกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は掛け金を外した者となるのか。比丘たちよ、ここで比丘の五下分結は捨てられ、根絶され、頭を落としたタラ樹のようになり、存在しなくなり、将来において二度と生じないものとなっている。比丘たちよ、このようにして比丘は掛け金を外した者となる。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อสฺมิมาโน ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は旗を降ろし、重荷を下ろし、繋縛を離れた聖なる者となるのか。比丘たちよ、ここで比丘の‘我慢（我という慢心）’は捨てられ、根絶され、頭を落としたタラ樹のようになり、存在しなくなり、将来において二度と生じないものとなっている。比丘たちよ、このようにして比丘は旗を降ろし、重荷を下ろし、繋縛を離れた聖なる者となるのである”。第一 完。

๒. ทุติยเจโตวิมุตฺติผลสุตฺตํ

2. 第二 心解脱果経

๗๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ. กตเม ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เจโตวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ เจโตวิมุตฺติผลานิสํสา จ, ปญฺญาวิมุตฺติผลา จ โหนฺติ ปญฺญาวิมุตฺติผลานิสํสา จ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เจโตวิมุตฺโต จ โหติ ปญฺญาวิมุตฺโต จ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ อิติปิ, สํกิณฺณปริโข อิติปิ, อพฺพูฬฺเหสิโก อิติปิ, นิรคฺคโฬ อิติปิ, อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต อิติปิ’’’.

72. “比丘たちよ、これら五つの法は、修習され、多作されるとき、心解脱を果とし、心解脱を功徳とし、また、慧解脱を果とし、慧解脱を功徳とする。どのような五つか。無常の想い、無常なものにおける苦の想い、苦であるものにおける無我の想い、断捨の想い、離欲の想いである。比丘たちよ、これら五つの法は、修習され、多作されるとき、心解脱を果とし、心解脱を功徳とし、また、慧解脱を果とし、慧解脱を功徳とする。比丘たちよ、比丘が心解脱し、慧解脱しているとき、比丘たちよ、この比丘は‘横木を投げ捨てた者’とも、‘堀を埋めた者’とも、‘柱を抜き取った者’とも、‘掛け金を外した者’とも、‘旗を降ろし、重荷を下ろし、繋縛を離れた聖なる者’とも呼ばれる”。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุกฺขิตฺตปลิโฆ โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は横木を投げ捨てた者となるのか。比丘たちよ、ここで比丘の無明は捨てられ、根絶され、頭を落としたタラ樹のようになり、存在しなくなり、将来において二度と生じないものとなっている。比丘たちよ、このようにして比丘は横木を投げ捨てた者となる。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โปโนภวิโก ชาติสํสาโร ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สํกิณฺณปริโข โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は堀を埋めた者となるのか。比丘たちよ、ここで比丘の、再び生をもたらす輪廻の生は捨てられ、根絶され、頭を落としたタラ樹のようになり、存在しなくなり、将来において二度と生じないものとなっている。比丘たちよ、このようにして比丘は堀を埋めた者となる。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา [Pg.76] อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อพฺพูฬฺเหสิโก โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は柱を抜き取った者となるのか。比丘たちよ、ここで比丘の渇愛は捨てられ、根絶され、頭を落としたタラ樹のようになり、存在しなくなり、将来において二度と生じないものとなっている。比丘たちよ、このようにして比丘は柱を抜き取った者となる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวํกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรคฺคโฬ โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は‘閂（かんぬき）のない者’となるのか。比丘たちよ、ここに比丘が、五下分結を断じ、根を断ち、根こそぎにされた椰子の木のようになし、存在しないものとし、将来において二度と生じないものとしたなら、比丘たちよ、このようにして比丘は‘閂のない者’となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อสฺมิมาโน ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริโย ปนฺนทฺธโช ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต โหตี’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は‘聖者であり、旗を降ろし、荷を下ろし、離縛した者’となるのか。比丘たちよ、ここに比丘が、‘我慢（がまん：私はあるという慢心）’を断じ、根を断ち、根こそぎにされた椰子の木のようになし、存在しないものとし、将来において二度と生じないものとしたなら、比丘たちよ、このようにして比丘は‘聖者であり、旗を降ろし、荷を下ろし、離縛した者’となるのである。”第二（の経）。

๓. ปฐมธมฺมวิหารีสุตฺตํ

3. 第一 法住者経

๗๓. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธมฺมวิหารี, ธมฺมวิหารี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหตี’’ติ?

73. そのとき、ある比丘が世尊のもとへ赴いた。赴いて、世尊を礼拝し、一方に座った。一方に座ったその比丘は、世尊に次のように申し上げた。“世尊よ、‘法住者、法住者’と言われますが、世尊よ、どれほどのことで比丘は法住者となるのでしょうか。”

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ตาย ธมฺมปริยตฺติยา ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปริยตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“比丘よ、ここに比丘が、スッタ（経）、ゲイヤ（応頌）、ヴェイヤーカラナ（記説）、ガーター（偈）、ウダーナ（自説）、イティヴッタカ（如是語）、ジャータカ（本生）、アッブータダンマ（未曾有法）、ヴェーダッラ（方等）という法を学ぶ。彼はその法の学習によって一日を過ごし、独坐を捨て、内心の心の止息に努めない。比丘よ、この者は‘多学の者’と呼ばれ、‘法住者’とは呼ばれない。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. โส ตาย ธมฺมปญฺญตฺติยา ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปญฺญตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“さらに、比丘よ、比丘が聞き学んだ通りに、詳しく他人に法を説く。彼はその法の教示によって一日を過ごし、独坐を捨て、内心の心の止息に努めない。比丘よ、この者は‘多説の者’と呼ばれ、‘法住者’とは呼ばれない。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. โส เตน สชฺฌาเยน ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ สชฺฌายพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“さらに、比丘よ、比丘が聞き学んだ通りに、詳しく法を唱読する。彼はその唱読によって一日を過ごし、独坐を捨て、内心の心の止息に努めない。比丘よ、この者は‘多唱読の者’と呼ばれ、‘法住者’とは呼ばれない。”

‘‘ปุน [Pg.77] จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. โส เตหิ ธมฺมวิตกฺเกหิ ทิวสํ อตินาเมติ, ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ วิตกฺกพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“さらに、比丘よ、比丘が聞き学んだ通りに、心で法を思惟し、考察し、意で観察する。彼はそれらの法の思惟によって一日を過ごし、独坐を捨て、内心の心の止息に努めない。比丘よ、この者は‘多思惟の者’と呼ばれ、‘法住者’とは呼ばれない。”

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ตาย ธมฺมปริยตฺติยา น ทิวสํ อตินาเมติ, นาปิ ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหติ.

“比丘よ、ここに比丘が、スッタ、ゲイヤ、ヴェイヤーカラナ、ガーター、ウダーナ、イティヴッタカ、ジャータカ、アッブータダンマ、ヴェーダッラという法を学ぶ。彼はその法の学習によって一日を過ごしきることなく、また独坐を捨てることもなく、内心の心の止息に努める。比丘よ、このようにして比丘は法住者となるのである。”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขุ, เทสิโต มยา ปริยตฺติพหุโล, เทสิโต ปญฺญตฺติพหุโล, เทสิโต สชฺฌายพหุโล, เทสิโต วิตกฺกพหุโล, เทสิโต ธมฺมวิหารี. ยํ โข, ภิกฺขุ, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขุ, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขุ, มา ปมาทตฺถ, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. ตติยํ.

“比丘よ、このようにして、私は‘多学の者’を説き、‘多説の者’を説き、‘多唱読の者’を説き、‘多思惟の者’を説き、‘法住者’を説いた。比丘よ、利益を願い憐れみ深い師が、弟子たちのために憐れみをもってなすべきことを、私はあなたたちのために果たした。比丘よ、これらが樹下であり、これらが空家である。比丘よ、瞑想せよ、怠慢であるな。後で後悔することのないようにせよ。これがあなたたちに対する私たちの教えである。”第三（の経）。

๔. ทุติยธมฺมวิหารีสุตฺตํ

4. 第二 法住者経

๗๔. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธมฺมวิหารี ธมฺมวิหารี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหตี’’ติ?

74. そのとき、ある比丘が世尊のもとへ赴いた。赴いて、世尊を礼拝し、一方に座った。一方に座ったその比丘は、世尊に次のように申し上げた。“世尊よ、‘法住者、法住者’と言われますが、世尊よ、どれほどのことで比丘は法住者となるのでしょうか。”

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ; อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปริยตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“比丘よ、ここに比丘が、スッタ、ゲイヤ、ヴェイヤーカラナ、ガーター、ウダーナ、イティヴッタカ、ジャータカ、アッブータダンマ、ヴェーダッラという法を学ぶ。しかし、それ以上に智慧によってその意味を悟ることがない。比丘よ、この者は‘多学の者’と呼ばれ、‘法住者’とは呼ばれない。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ ปญฺญตฺติพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“さらに、比丘よ、比丘が聞き学んだ通りに、詳しく他人に法を説く。しかし、それ以上に智慧によってその意味を悟ることがない。比丘よ、この者は‘多説の者’と呼ばれ、‘法住者’とは呼ばれない。”

‘‘ปุน [Pg.78] จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ สชฺฌายพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“さらに、比丘よ、比丘が聞き学んだ通りに、詳しく法を唱読する。しかし、それ以上に智慧によってその意味を悟ることがない。比丘よ、この者は‘多唱読の者’と呼ばれ、‘法住者’とは呼ばれない。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ, อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ นปฺปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ – ‘ภิกฺขุ วิตกฺกพหุโล, โน ธมฺมวิหารี’’’.

“さらに、比丘よ、比丘が聞き学んだ通りに、心で法を思惟し、考察し、意で観察する。しかし、それ以上に智慧によってその意味を悟ることがない。比丘よ、この者は‘多思惟の者’と呼ばれ、‘法住者’とは呼ばれない。”

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ; อุตฺตริ จสฺส ปญฺญาย อตฺถํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ธมฺมวิหารี โหติ.

“比丘よ、ここに比丘が法、すなわち修多羅（スッタ）、祇夜（ゲイヤ）、授記（ヴェイヤーカーラナ）、伽陀（ガーター）、自説（ウダーナ）、如是語（イティヴッタカ）、本生（ジャータカ）、未曾有法（アッブータダンマ）、方等（ヴェーダッラ）を学びます。さらに彼は、その学んだ法の意味を知恵によって深く知ります。比丘よ、このようにして比丘は‘法に住する者（ダンマヴィハーリー）’となるのです。”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขุ, เทสิโต มยา ปริยตฺติพหุโล, เทสิโต ปญฺญตฺติพหุโล, เทสิโต สชฺฌายพหุโล, เทสิโต วิตกฺกพหุโล, เทสิโต ธมฺมวิหารี. ยํ โข, ภิกฺขุ, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขุ, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ ภิกฺขุ, มา ปมาทตฺถ, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘よ、このように私は、学習に勤める者、教授に勤める者、読誦に勤める者、思惟に勤める者、そして法に住する者を説きました。比丘よ、弟子の利益を願い、慈しみを持つ師が、弟子たちのために慈しみをもってなすべきことは、私はあなたたちのためにすでになしました。比丘よ、あそこに樹下の所があり、あそこに空き家があります。比丘よ、瞑想しなさい。怠慢であってはなりません。後で後悔することのないようにしなさい。これがあなたたちに対する私たちの教えです。”第四の経が終わった。

๕. ปฐมโยธาชีวสุตฺตํ

5. 第一の兵士の経（パタマ・ヨータージーヴァ・スッタ）

๗๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

75. “比丘たちよ、世の中には五種類の兵士が存在しています。その五種類とは何でしょうか？ 比丘たちよ、ここに、ある兵士は、ただ（軍勢によって舞い上がる）砂塵を見ただけで、ひるみ、うろたえ、踏みとどまることができず、戦場に赴くことができません。比丘たちよ、このような兵士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に存在する第一の兵士です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ; อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

“比丘たちよ、また次に、ある兵士は砂塵には耐えますが、ただ旗印の先端を見ただけで、ひるみ、うろたえ、踏みとどまることができず、戦場に赴くことができません。比丘たちよ、このような兵士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に存在する第二の兵士です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ; อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น [Pg.79] สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

“比丘たちよ、また次に、ある兵士は砂塵に耐え、旗印にも耐えますが、ただ（象や馬、兵士たちの）鬨の声を聞いただけで、ひるみ、うろたえ、踏みとどまることができず、戦場に赴くことができません。比丘たちよ、このような兵士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に存在する第三の兵士です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ; อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

“比丘たちよ、また次に、ある兵士は砂塵に耐え、旗印に耐え、鬨の声にも耐えますが、いざ交戦となると、打たれて力尽き、倒れてしまいます。比丘たちよ、このような兵士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に存在する第四の兵士です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, สหติ สมฺปหารํ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“比丘たちよ、また次に、ある兵士は砂塵に耐え、旗印に耐え、鬨の声に耐え、交戦にも耐えます。彼はその戦いに打ち勝ち、勝利者となって、その戦場の最前線を占拠して留まります。比丘たちよ、このような兵士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に存在する第五の兵士です。比丘たちよ、これら五種類の兵士が世の中に存在しているのです。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส รชคฺคสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’ติ. โส ตํ สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส รชคฺคสฺมึ.

“比丘たちよ、それと全く同じように、比丘たちの中にも、これら兵士に例えられる五種類の人物が存在しています。その五種類とは何でしょうか？ 比丘たちよ、ここに、ある比丘は、ただ‘砂塵’を見ただけで、ひるみ、うろたえ、踏みとどまることができず、清浄行を維持することができません。修行の弱さを露呈し、学処を捨てて、俗人に戻ってしまいます。彼にとっての‘砂塵’とは何でしょうか？ 比丘たちよ、ここに、ある比丘が、‘あそこの村や町に、非常に美しく、見目麗しく、心惹かれる、最高に美しい容姿を備えた女、あるいは若い娘がいる’という噂を耳にします。彼はそれを聞いて、ひるみ、うろたえ、踏みとどまることができず、清浄行を維持することができません。修行の弱さを露呈し、学処を捨てて、俗人に戻ってしまいます。これが、彼にとっての‘砂塵’なのです。”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“比丘たちよ、ちょうどあの兵士が、ただ砂塵を見ただけでひるみ、うろたえ、踏みとどまれず、戦場に赴くことができないのと同様に、比丘たちよ、私はこの人物をその兵士に例えます。比丘たちよ、このような人物がここに存在します。比丘たちよ、これが比丘たちの中に存在する、第一の兵士に例えられる人物です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ; อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ [Pg.80] อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส ธชคฺคสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น เหว โข สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’ติ; อปิ จ โข สามํ ปสฺสติ อิตฺถึ วา กุมารึ วา อภิรูปํ ทสฺสนียํ ปาสาทิกํ ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตํ. โส ตํ ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส ธชคฺคสฺมึ.

“比丘たちよ、また次に、ある比丘は‘砂塵’には耐えますが、ただ‘旗印’を見ただけで、ひるみ、うろたえ、踏みとどまることができず、清浄行を維持することができません。修行の弱さを露呈し、学処を捨てて、俗人に戻ってしまいます。彼にとっての‘旗印’とは何でしょうか？ 比丘たちよ、ここに、ある比丘は噂を耳にするのではなく、自分自身で、非常に美しく、見目麗しく、心惹かれる、最高に美しい容姿を備えた女、あるいは若い娘を見てしまいます。彼はそれを見て、ひるみ、うろたえ、踏みとどまることができず、清浄行を維持することができません。修行の弱さを露呈し、学処を捨てて、俗人に戻ってしまいます。これが、彼にとっての‘旗印’なのです。”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ; อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“比丘たちよ、例えば、ある戦士は、舞い上がる塵には耐えますが、旗印を見ただけで、気落ちし、意気消沈し、持ちこたえることができず、戦場に赴くことができません。比丘たちよ、私はこの人物をその戦士に例えます。比丘たちよ、これと同じような性質を持つある種の人物が、この世（比丘たちの中）に存在します。比丘たちよ、これが比丘たちの中に現存する第二の戦士に似た人物です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ; อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส อุสฺสารณาย? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อูหสติ อุลฺลปติ อุชฺชคฺฆติ อุปฺปณฺเฑติ. โส มาตุคาเมน อูหสิยมาโน อุลฺลปิยมาโน อุชฺชคฺฆิยมาโน อุปฺปณฺฑิยมาโน สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ. สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส อุสฺสารณาย.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘が舞い上がる塵に耐え、旗印にも耐えますが、ただ歓声（叫び声）を聞いただけで、気落ちし、意気消沈し、持ちこたえることができず、清浄行を維持することができません。彼は、戒律の脆弱さを露呈し、学処を捨てて、卑俗な生活（還俗）に戻ります。彼にとっての‘歓声’とは何でしょうか。比丘たちよ、ここに、森や樹下、あるいは空き家に身を置いている比丘がいます。そこに女性が近づいてきて、微笑みかけ、語りかけ、大笑いし、からかいます。彼は女性に微笑みかけられ、語りかけられ、大笑いされ、からかわれると、気落ちし、意気消沈し、持ちこたえることができず、清浄行を維持することができません。戒律の脆弱さを露呈し、学処を捨てて、卑俗な生活に戻ります。これが彼にとっての‘歓声’です。”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ; อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ, น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“比丘たちよ、例えば、ある戦士は、舞い上がる塵に耐え、旗印にも耐えますが、ただ歓声（叫び声）を聞いただけで、気落ちし、意気消沈し、持ちこたえることができず、戦場に赴くことができません。比丘たちよ、私はこの人物をその戦士に例えます。比丘たちよ、これと同じような性質を持つある種の人物が、この世に存在します。比丘たちよ、これが比丘たちの中に現存する第三の戦士に似た人物です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ; อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. กิมสฺส สมฺปหารสฺมึ[Pg.81]? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ. อิทมสฺส สมฺปหารสฺมึ.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘が舞い上がる塵に耐え、旗印に耐え、歓声にも耐えますが、交戦（白兵戦）において打ちのめされ、敗北します。彼にとっての‘交戦’とは何でしょうか。比丘たちよ、ここに、森や樹下、あるいは空き家に身を置いている比丘がいます。そこに女性が近づいてきて、隣に座り、隣に横たわり、彼を圧倒（抱擁）します。彼は女性に隣に座られ、横たわられ、圧倒されると、学処を捨てることもなく、脆弱さを露呈することもないまま、性交（非道徳な行為）に及んでしまいます。これが彼にとっての‘交戦’です。”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“比丘たちよ、例えば、ある戦士は、舞い上がる塵に耐え、旗印に耐え、歓声にも耐えますが、交戦において打ちのめされ、敗北します。比丘たちよ、私はこの人物をその戦士に例えます。比丘たちよ、これと同じような性質を持つある種の人物が、この世に存在します。比丘たちよ、これが比丘たちの中に現存する第四の戦士に似た人物です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, สหติ สมฺปหารํ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. กิมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน วินิเวเฐตฺวา วินิโมเจตฺวา เยน กามํ ปกฺกมติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘が舞い上がる塵に耐え、旗印に耐え、歓声に耐え、交戦にも耐えます。彼はその戦いに打ち勝ち、勝利者となって、まさにその戦場の最前線（陣地）に留まります。彼にとっての‘戦いの勝利’とは何でしょうか。比丘たちよ、ここに、森や樹下、あるいは空き家に身を置いている比丘がいます。そこに女性が近づいてきて、隣に座り、隣に横たわり、彼を圧倒しようとします。彼は女性に隣に座られ、横たわられ、圧倒されそうになっても、それを振り払い、振り切って、望むところへと去って行きます。彼は、森、樹下、山、谷、洞窟、墓地、林、野外、藁の山といった、人里離れた静かな住処を求めます。”

‘‘โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ; พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“彼は、森や樹下、あるいは空き家において、結跏趺坐し、身を真っ直ぐに立て、目の前に正念を確立して座ります。彼は、世における貪欲を捨て、貪欲を離れた心で住み、貪欲から心を清めます。悪意と怒りを捨て、悪意のない心で住み、すべての生きとし生けるものの利益を慈しみ、悪意と怒りから心を清めます。惛沈・睡眠を捨て、惛沈・睡眠を離れて住み、光の知覚を持ち、正念・正知をもって、惛沈・睡眠から心を清めます。掉挙・悪作を捨て、昂ぶることなく、内面の静まりゆく心で住み、掉挙・悪作から心を清めます。疑いを捨て、疑いを越え、善き諸法において惑うことなく、疑いから心を清めます。彼は、心の汚れであり知恵を弱めるこれら五つの蓋（五蓋）を捨て、欲から離れ……（中略）……喜悦が消え去ったため、捨（平静）として住み、正念・正知をもって、身体で幸福を感じます。聖者たちが‘捨にして、正念あり、幸福に住む’と説く第三禅に到達して住みます。さらに、幸福を捨て、苦痛を捨て、あらかじめ喜悦と憂いとが消滅していることにより、不苦不楽であり、捨による正念の清浄がある第四禅に到達して住みます。”

‘‘โส [Pg.82] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อิทมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ.

その比丘は、このように心が定まり、清浄で、汚れなく、煩悩が去り、柔軟で、適応性があり、不動の状態に至ったとき、諸々の漏（煩悩）を滅尽する知恵（漏尽智）のために心を向けます。彼は“これは苦である”とありのままに知ります。“これは苦の生起（集）である”とありのままに知ります。“これは苦の滅である”とありのままに知ります。“これは苦の滅に至る道である”とありのままに知ります。“これらは漏である”とありのままに知ります。“これは漏の生起である”とありのままに知ります。“これは漏の滅である”とありのままに知ります。“これは漏の滅に至る道である”とありのままに知ります。このように知り、このように見ている彼の心は、欲漏（欲の煩悩）からも解脱し、有漏（存在の煩悩）からも解脱し、無明漏（無知の煩悩）からも解脱します。解脱したとき、“解脱した”という知が生じます。“生は尽き、梵行は完成し、なされるべきことはなされた。もはや、この状態（輪廻）に戻ることはない”と知ります。これが彼の戦場における勝利です。

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, สหติ ธชคฺคํ, สหติ อุสฺสารณํ, สหติ สมฺปหารํ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสู’’ติ. ปญฺจมํ.

比丘たちよ、例えば、ある戦士が、舞い上がる塵に耐え、軍旗の先端に耐え、喊声に耐え、敵の攻撃に耐え、その戦いに勝利して、勝利者としてその最前線に君臨するように。比丘たちよ、私はこの人をそれ（その戦士）に例えます。比丘たちよ、このように、この世にある比丘が存在します。比丘たちよ、これが比丘たちの中に現存する第五の戦士に例えられる人です。比丘たちよ、これら五つの戦士に例えられる人々が比丘たちの中に現存しています。第五（の経）を終わる。

๖. ทุติยโยธาชีวสุตฺตํ

6. 第二戦士経

๗๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

76. 比丘たちよ、世の中には五種の戦士が現存しています。どのような五種でしょうか。比丘たちよ、ここに、ある戦士が剣と盾を手にし、弓と矢筒を身に着けて、陣を張った戦場に赴きます。彼はその戦場で励み、努力します。励み努力する彼を、敵は殺し、命を奪います。比丘たちよ、このような戦士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に現存する第一の戦士です。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ [Pg.83] วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. โส ญาตเกหิ นียมาโน อปฺปตฺวาว ญาตเก อนฺตรามคฺเค กาลํ กโรติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

比丘たちよ、さらに次に、ある戦士が剣と盾を手にし、弓と矢筒を身に着けて、陣を張った戦場に赴きます。彼はその戦場で励み、努力します。励み努力する彼を、敵は負傷させます。人々は彼を運び出し、親族のもとへ連れて行きます。彼は親族のもとへ運ばれる途中で、親族のもとに着く前に命を落とします。比丘たちよ、このような戦士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に現存する第二の戦士です。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน เตเนว อาพาเธน กาลํ กโรติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

比丘たちよ、さらに次に、ある戦士が剣と盾を手にし、弓と矢筒を身に着けて、陣を張った戦場に赴きます。彼はその戦場で励み、努力します。励み努力する彼を、敵は負傷させます。人々は彼を運び出し、親族のもとへ連れて行きます。親族は彼を看護し、世話をします。彼は親族に看護され、世話をされながらも、その傷が原因で命を落とします。比丘たちよ、このような戦士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に現存する第三の戦士です。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

比丘たちよ、さらに次に、ある戦士が剣と盾を手にし、弓と矢筒を身に着けて、陣を張った戦場に赴きます。彼はその戦場で励み、努力します。励み努力する彼を、敵は負傷させます。人々は彼を運び出し、親族のもとへ連れて行きます。親族は彼を看護し、世話をします。彼は親族に看護され、世話をされることで、その傷から回復します。比丘たちよ、このような戦士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に現存する第四の戦士です。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

比丘たちよ、さらに次に、ある戦士が剣と盾を手にし、弓と矢筒を身に着けて、陣を張った戦場に赴きます。彼はその戦場で勝利し、勝利者としてその最前線に君臨します。比丘たちよ、このような戦士がこの世に存在します。比丘たちよ、これが世の中に現存する第五の戦士です。比丘たちよ、これら五種の戦士が世の中に現存しています。

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ [Pg.84] วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ.

比丘たちよ、これと同様に、比丘たちの中にも五種の戦士に例えられる人々が現存しています。どのような五種でしょうか。比丘たちよ、ここに、ある比丘が村や町に依止して住んでいます。彼は午前中に身なりを整え、鉢と衣を持って、身体を保護せず、言葉を慎まず、心を防御せず、正念（サティ）を確立せず、感官（根）を抑制することなく、その村や町に托鉢のために立ち入ります。そこで、彼は不適切な着こなしをしている女性を見ます。不適切な着こなしをしている女性を見たことで、貪欲が彼の心を打ち砕きます。彼は貪欲に心を打ち砕かれ、学処（戒）を捨てると公言せず、自らの弱さを告白することもなく、婬欲（非梵行）にふけります。

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“比丘たちよ、例えば、ある戦士が剣と盾を手にし、弓と矢筒を身に着けて、布陣された戦場に赴くとしよう。彼はその戦場で励み、努力するが、敵対する者たちが努力し奮闘する彼を殺し、命を奪う。比丘たちよ、私はこの人物を、そのような戦士に似ていると言う。比丘たちよ、このような人物もまた、この世に存在する。比丘たちよ、これが比丘たちの中に見出される第一の、戦士に似た人物である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน ปริฑยฺหเตว กาเยน ปริฑยฺหติ เจตสา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจยฺยํ – ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’ติ. โส อารามํ คจฺฉนฺโต อปฺปตฺวาว อารามํ อนฺตรามคฺเค สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

“比丘たちよ、さらにまた、ある比丘がある村や町を頼って住んでいる。彼は午前中に下衣を整え、鉢と衣を携えて、身を守らず、言葉を守らず、心を守らず、正念を確立せず、諸根を制することなく、その村や町に托鉢のために立ち入る。彼はそこで、身なりを乱した、あるいは着崩した女性を目にする。身なりを乱した女性を見たことによって、貪欲が彼の心を打ち砕く。彼は貪欲に打ち砕かれた心によって、身体も燃え、心も燃える。彼はこのように思う。‘私は精舎へ行って、比丘たちに告げよう。――友よ、私は貪欲に圧倒され、貪欲に打ち負かされました。清浄行を維持することができません。学処の弱さを明らかにし、学処を捨てて俗人に戻ります――と。’彼は精舎へ向かう途中で、精舎に到着する前に、道中で学処の弱さを明らかにし、学処を捨てて俗人に戻るのである。”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ. โส ญาตเกหิ นียมาโน อปฺปตฺวาว [Pg.85] ญาตเก อนฺตรามคฺเค กาลํ กโรติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“比丘たちよ、例えば、ある戦士が剣と盾を手にし、弓と矢筒を身に着けて、布陣された戦場に赴くとしよう。彼はその戦場で励み、努力するが、敵対する者たちが努力し奮闘する彼を傷つける。すると、自軍の者たちが彼を連れ出し、親族のもとへと運んでいく。彼は親族によって運ばれている途中で、親族のもとに到着する前に、道中で息絶える。比丘たちよ、私はこの人物を、そのような戦士に似ていると言う。比丘たちよ、このような人物もまた、この世に存在する。比丘たちよ、これが比丘たちの中に見出される第二の、戦士に似た人物である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน ปริฑยฺหเตว กาเยน ปริฑยฺหติ เจตสา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจยฺยํ – ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’ติ. โส อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจติ – ‘ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

“比丘たちよ、さらにまた、ある比丘がある村や町を頼って住んでいる。彼は午前中に下衣を整え、鉢と衣を携えて、身を守らず、言葉を守らず、心を守らず、正念を確立せず、諸根を制することなく、その村や町に托鉢のために立ち入る。彼はそこで、身なりを乱した、あるいは着崩した女性を目にする。身なりを乱した女性を見たことによって、貪欲が彼の心を打ち砕く。彼は貪欲に打ち砕かれた心によって、身体も燃え、心も燃える。彼はこのように思う。‘私は精舎へ行って、比丘たちに告げよう。――友よ、私は貪欲に圧倒され、貪欲に打ち負かされました。清浄行を維持することができません。学処の弱さを明らかにし、学処を捨てて俗人に戻ります――と。’彼は精舎へ行き、比丘たちに告げる。‘友よ、私は貪欲に圧倒され、貪欲に打ち負かされました。清浄行を維持することができません。学処の弱さを明らかにし、学処を捨てて俗人に戻ります’と。”

‘‘ตเมนํ สพฺรหฺมจารี โอวทนฺติ อนุสาสนฺติ – ‘อปฺปสฺสาทา, อาวุโส, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อฏฺฐิกงฺกลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. มํสเปสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. ติณุกฺกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. องฺคารกาสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สุปินกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. ยาจิตกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. รุกฺขผลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อสิสูนูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สตฺติสูลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา [Pg.86] พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สปฺปสิรูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อภิรมตายสฺมา พฺรหฺมจริเย; มายสฺมา สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตี’’’ติ.

“そこで、同修者たちが彼を諭し、教え導く。‘友よ、諸々の欲は、世尊によって“喜びは少なく、苦しみは多く、悩みは多い。そこには過患が甚だしい”と説かれています。諸々の欲は、世尊によって“骸骨に等しい”と説かれ、“喜びは少なく、苦しみは多く、悩みは多い。そこには過患が甚だしい”と説かれています。諸々の欲は“肉の塊に等しい”と説かれ、“喜びは少なく、苦しみは多く、悩みは多い。そこには過患が甚だしい”と説かれています。諸々の欲は“草のたいまつに等しい”と説かれ...“炭火の穴に等しい”と説かれ...“夢に等しい”と説かれ...“借り物に等しい”と説かれ...“樹上の果実に等しい”と説かれ...“肉を断つ台に等しい”と説かれ...“剣の串に等しい”と説かれ...“蛇の頭に等しい”と説かれ、“喜びは少なく、苦しみは多く、悩みは多い。そこには過患が甚だしい”と説かれています。尊者よ、清浄行を楽しみなさい。尊者は学処の弱さを明らかにし、学処を捨てて俗人に戻ってはなりません’と。”

‘‘โส สพฺรหฺมจารีหิ เอวํ โอวทิยมาโน เอวํ อนุสาสิยมาโน เอวมาห – ‘กิญฺจาปิ, อาวุโส, อปฺปสฺสาทา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย; อถ โข เนวาหํ สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ. โส สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

“彼は、同修者たちにそのように諭され、教え導かれても、このように言う。‘友よ、確かに諸々の欲は、世尊によって“喜びは少なく、苦しみは多く、悩みは多い。そこには過患が甚だしい”と説かれています。しかし、それでも私は清浄行を維持することができません。学処の弱さを明らかにし、学処を捨てて俗人に戻ります”と。彼は学処の弱さを明らかにし、学処を捨てて俗人に戻るのである。”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ, ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน เตเนว อาพาเธน กาลํ กโรติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“比丘たちよ、例えば、ある戦士が剣と盾を手にし、弓と矢筒を身に帯びて、陣を敷いた戦場に赴くとする。彼はその戦場で奮闘し、努力する。奮闘し努力するその彼を、敵軍が傷つける。彼を（味方の軍が）運び出し、連れ去って親族のもとへ送り届ける。親族たちは彼を介抱し、看護する。彼は親族たちに介抱され看護されるが、その傷がもとで命を落とす。比丘たちよ、私はこの人物をその戦士に例える。比丘たちよ、このような性質を持つある人物がこの世に存在する。比丘たちよ、これが比丘の中に存在する、第三の戦士に例えられる人物である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส ตํ มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน ปริฑยฺหเตว กาเยน ปริฑยฺหติ เจตสา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจยฺยํ – ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ [Pg.87] สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’ติ. โส อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรเจติ – ‘ราคปริยุฏฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส, ราคปเรโต, น สกฺโกมิ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ; สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

“さらにまた、比丘たちよ、比丘がある村や町を依止して住んでいる。彼は午前中に（下衣を）整え、鉢と衣を携えて、その村や町へ托鉢に入るが、身を守らず、言葉を守らず、心を守らず、正念を確立せず、諸感官を制御していない。彼はそこで、身なりが乱れた、あるいは着こなしの悪い女性を見る。その女性の乱れた身なりや着こなしを見て、貪欲が彼の心を打ち砕く。彼は貪欲に打ち砕かれた心により、身体において燃え上がり、心において燃え上がる。彼にこのような思いが生じる。‘私は寺院へ行き、比丘たちに告げよう。――友らよ、私は貪欲に支配され、貪欲に圧倒されました。清浄行を維持することができません。修学の弱さを明らかにして、修学を捨てて俗人に戻ります――と’。彼は寺院へ行き、比丘たちに告げる。‘友らよ、私は貪欲に支配され、貪欲に圧倒されました。清浄行を維持することができません。修学の弱さを明らかにして、修学を捨てて俗人に戻ります’と。”

‘‘ตเมนํ สพฺรหฺมจารี โอวทนฺติ อนุสาสนฺติ – ‘อปฺปสฺสาทา, อาวุโส, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อฏฺฐิกงฺกลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. มํสเปสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา…เป… ติณุกฺกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… องฺคารกาสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… สุปินกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… ยาจิตกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… รุกฺขผลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… อสิสูนูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… สตฺติสูลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา… สปฺปสิรูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. อภิรมตายสฺมา พฺรหฺมจริเย; มายสฺมา สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตี’’’ติ.

“その彼を、同修の者たちが助言し、教誡する。‘友よ、世尊は、諸々の欲は楽しみが少なく、苦しみが多く、絶望が多く、そこには過患（災い）が甚だしいと説かれました。諸々の欲は“骸骨の如し”と世尊は説かれ、苦しみ多く、絶望多く、過患が甚だしいのです。諸々の欲は“肉片の如し”と世尊は説かれ……（中略）……“草のたいまつの如し”と説かれ……“炭火の穴の如し”と説かれ……“夢の如し”と説かれ……“借物の如し”と説かれ……“果実の樹の如し”と説かれ……“肉を刻む台の如し”と説かれ……“槍の穂先の如し”と説かれ……“蛇の頭の如し”と世尊は説かれました。苦しみ多く、絶望多く、過患が甚だしいのです。尊者よ、清浄行を楽しみなさい。尊者は、修学の弱さを明らかにして、修学を捨てて俗人に戻ってはなりません’と。”

‘‘โส สพฺรหฺมจารีหิ เอวํ โอวทิยมาโน เอวํ อนุสาสิยมาโน เอวมาห – ‘อุสฺสหิสฺสามิ, อาวุโส, วายมิสฺสามิ, อาวุโส, อภิรมิสฺสามิ, อาวุโส! น ทานาหํ, อาวุโส, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’’ติ.

“彼は同修の者たちにこのように助言され、教誡されて、このように言う。‘友らよ、私は励みます。友らよ、努力します。友らよ、清浄行を楽しみます！友らよ、もはや私は、修学の弱さを明らかにして修学を捨て、俗人に戻ることはいたしません’と。”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตสฺมึ สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร อุปลิกฺขนฺติ, ตเมนํ อปเนนฺติ; อปเนตฺวา ญาตกานํ เนนฺติ, ตเมนํ ญาตกา อุปฏฺฐหนฺติ ปริจรนฺติ. โส ญาตเกหิ อุปฏฺฐหิยมาโน ปริจริยมาโน วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

“比丘たちよ、例えば、ある戦士が剣と盾を手にし、弓と矢筒を身に帯びて、陣を敷いた戦場に赴くとする。彼はその戦場で奮闘し、努力する。奮闘し努力するその彼を、敵軍が傷つける。彼を（味方の軍が）運び出し、連れ去って親族のもとへ送り届ける。親族たちは彼を介抱し、看護する。彼は親族たちに介抱され看護されることで、その傷から回復する。比丘たちよ、私はこの人物をその戦士に例える。比丘たちよ、このような性質を持つある人物がこの世に存在する。比丘たちよ、これが比丘の中に存在する、第四の戦士に例えられる人物である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ รกฺขิเตเนว กาเยน รกฺขิตาย วาจาย รกฺขิเตน จิตฺเตน อุปฏฺฐิตาย สติยา สํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส [Pg.88] จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา … ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“また、比丘たちよ、比丘がある村や町を依止して住んでいるとします。彼は、午前の時に下衣を整え、鉢と衣を持って、身を護り、言葉を護り、心を護り、正念を現前させ、諸根を抑制して、その村や町へ食を乞うために（托鉢に）入ります。彼は、眼で色（形あるもの）を見て、その相（全体的な姿）を掴まず、細かな特徴（相好）も掴みません。なぜなら、もし眼の器官（眼根）を抑制せずに住むならば、貪欲や憂いといった悪不善法が、彼を追い、攻め立てるからです。ゆえに、彼はその眼根の抑制のために修行し、眼根を護り、眼根の抑制を成し遂げます。耳で音を聞き……鼻で香りを嗅ぎ……舌で味を味わい……身で触れるものに触れ……意（心）で法（対象）を知っても、その相を掴まず、細かな特徴も掴みません。なぜなら、もし意の器官（意根）を抑制せずに住むならば、貪欲や憂いといった悪不善法が、彼を追い、攻め立てるからです。ゆえに、彼はその意根の抑制のために修行し、意根を護り、意根の抑制を成し遂げます。彼は食後、托鉢から戻り、森、樹下、山、谷、洞窟、墓地、林、広場、藁の山といった閑静な居所に赴きます。彼は森や樹下、あるいは空き家に赴き、結跏趺坐して、体を真っ直ぐに立て、正念を現前させて座ります。彼は世における貪欲を捨て……（中略）……彼はこれら五つの蓋（五蓋）を捨て、心の汚れであり知恵を弱めるものを捨て、諸々の欲から離れ……（中略）……第四禅を具足して住みます。”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ’’.

“彼は、このように心が定まり、清浄で、潔白で、汚れなく、煩悩の汚れが去り、柔軟で、適業であり、不動の境地に達したとき、諸々の漏（けがれ）を尽くす智のために心を向けます。彼は‘これが苦である’とありのままに知り……（中略）……‘この状態のために（なすべき）他のことはない’と知るのです。”

‘‘เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โยธาชีโว อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา วิยูฬฺหํ สงฺคามํ โอตรติ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสู’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、例えば、ある戦士が剣と盾を手に取り、弓と矢筒を帯びて、陣を敷いた戦場に赴き、その戦いに勝利して、勝利者として戦場の最前線に留まるようなものです。比丘たちよ、私はこの人を、その戦士に喩えて説きます。比丘たちよ、このように、この世にある比丘も同様です。比丘たちよ、これが比丘たちの中に現存する、第五の戦士に喩えられる人です。比丘たちよ、これら五種類の戦士に喩えられる人々が、比丘たちの中に現存しているのです。”と（世尊は）仰せられた。第六（の経）が終了した。

๗. ปฐมอนาคตภยสุตฺตํ

7. 第一 未来の恐怖経

๗๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส [Pg.89] ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

77. “比丘たちよ、これら五つの未来の恐怖をよく観察する森林住まいの比丘は、未到達の境地に到達するため、未獲得のものを獲得するため、未実現のものを実現するために、不放逸に、精進し、身心を捧げて住むことが相応しいのです。”

‘‘กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกกํ โข ปน มํ อรญฺเญ วิหรนฺตํ อหิ วา มํ ฑํเสยฺย, วิจฺฉิโก วา มํ ฑํเสยฺย, สตปที วา มํ ฑํเสยฺย, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“その五つとは何でしょうか。比丘たちよ、ここに森林住まいの比丘がいて、次のように省察します。‘私は今、一人で森の中に住んでいる。一人で森に住む私を、あるいは蛇が噛むかもしれない。あるいは蠍が、あるいは百足が私を刺すかもしれない。それによって私の命が終わり、修行の障害となるかもしれない。さあ、私は未到達の境地に到達するため、未獲得のものを獲得するため、未実現のものを実現するために、精進を開始しよう’と。比丘たちよ、これが第一の未来の恐怖をよく観察する森林住まいの比丘が、不放逸に、精進し、身心を捧げて住み、未到達の境地に到達するため、未獲得のものを獲得するため、未実現のものを実現するために励むべき理由です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกโก โข ปนาหํ อรญฺเญ วิหรนฺโต อุปกฺขลิตฺวา วา ปปเตยฺยํ, ภตฺตํ วา ภุตฺตํ เม พฺยาปชฺเชยฺย, ปิตฺตํ วา เม กุปฺเปยฺย, เสมฺหํ วา เม กุปฺเปยฺย, สตฺถกา วา เม วาตา กุปฺเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“また次に、比丘たちよ、森林住まいの比丘は次のように省察します。‘私は今、一人で森の中に住んでいる。一人で森に住む私は、あるいは躓いて転倒するかもしれない。あるいは食べた食事が体に障る（食あたりを起こす）かもしれない。あるいは胆汁が、あるいは粘液（痰）が、あるいは刀風（激しい腹痛）が起こるかもしれない。それによって私の命が終わり、修行の障害となるかもしれない。さあ、私は未到達の境地に到達するため、未獲得のものを獲得するため、未実現のものを実現するために、精進を開始しよう’と。比丘たちよ、これが第二の未来の恐怖をよく観察する森林住まいの比丘が、不放逸に、精進し、身心を捧げて住み、未到達の境地に到達するため、未獲得のものを獲得するため、未実現のものを実現するために励むべき理由です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกโก โข ปนาหํ อรญฺเญ วิหรนฺโต วาเฬหิ สมาคจฺเฉยฺยํ, สีเหน วา พฺยคฺเฆน วา ทีปินา วา อจฺเฉน วา ตรจฺเฉน วา, เต มํ ชีวิตา โวโรเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ [Pg.90] อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“比丘たちよ、さらにまた、森に住む比丘はこのように思索します。‘私は今、独りで森に住んでいる。独りで森に住んでいる私は、猛獣に出会うかもしれない。ライオンや、虎や、豹や、熊や、ハイエナに出会うかもしれない。彼らが私の命を奪うかもしれない。それによって私は死ぬことになり、それは私にとって（聖なる道への）障害となるであろう。さあ、未だ到達していないもの（禅定・道・果）に到達するために、未だ獲得していないものを獲得するために、未だ悟っていないものを悟るために、精進を開始しよう’と。比丘たちよ、これが第三の未来の恐怖であり、これを見る森に住む比丘は、未だ到達していないものに到達し、未だ獲得していないものを獲得し、未だ悟っていないものを悟るために、不放逸にして熱心に、精励して住むことが相応しいのである”。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. เอกโก โข ปนาหํ อรญฺเญ วิหรนฺโต มาณเวหิ สมาคจฺเฉยฺยํ กตกมฺเมหิ วา อกตกมฺเมหิ วา, เต มํ ชีวิตา โวโรเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“比丘たちよ、さらにまた、森に住む比丘はこのように思索します。‘私は今、独りで森に住んでいる。独りで森に住んでいる私は、悪事を働いた、あるいは働こうとしている悪漢（賊）たちに出会うかもしれない。彼らが私の命を奪うかもしれない。それによって私は死ぬことになり、それは私にとって（聖なる道への）障害となるであろう。さあ、未だ到達していないものに到達するために、未だ獲得していないものを獲得するために、未だ悟っていないものを悟るために、精進を開始しよう’と。比丘たちよ、これが第四の未来の恐怖であり、これを見る森に住む比丘は、未だ到達していないものに到達し、未だ獲得していないものを獲得し、未だ悟っていないものを悟るために、不放逸にして熱心に、精励して住むことが相応しいのである”。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ เอกโก อรญฺเญ วิหรามิ. สนฺติ โข ปนารญฺเญ วาฬา อมนุสฺสา, เต มํ ชีวิตา โวโรเปยฺยุํ, เตน เม อสฺส กาลงฺกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย; หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“比丘たちよ、さらにまた、森に住む比丘はこのように思索します。‘私は今、独りで森に住んでいる。森には残忍な非人間（鬼神など）たちがいる。彼らが私の命を奪うかもしれない。それによって私は死ぬことになり、それは私にとって（聖なる道への）障害となるであろう。さあ、未だ到達していないものに到達するために、未だ獲得していないものを獲得するために、未だ悟っていないものを悟るために、精進を開始しよう’と。比丘たちよ、これが第五の未来の恐怖であり、これを見る森に住む比丘は、未だ到達していないものに到達し、未だ獲得していないものを獲得し、未だ悟っていないものを悟るために、不放逸にして熱心に、精励して住むことが相応しいのである”。

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、これら五つの未来の恐怖を見る森に住む比丘は、未だ到達していないものに到達し、未だ獲得していないものを獲得し、未だ悟っていないものを悟るために、不放逸にして熱心に、精励して住むことが相応しいのである”。第七（の経）終わる。

๘. ทุติยอนาคตภยสุตฺตํ

8. 第二・未来恐怖経

๗๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ ทหโร ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา[Pg.91]. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ อิมํ กายํ ชรา ผุสติ. ชิณฺเณน โข ปน ชราย อภิภูเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ชิณฺณโกปิ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

78. “比丘たちよ、これら五つの未来の恐怖を見る比丘は、未だ到達していないものに到達し、未だ獲得していないものを獲得し、未だ悟っていないものを悟るために、不放逸にして熱心に、精励して住むことが相応しいのである。その五つとは何か。比丘たちよ、ここに比丘がこのように思索します。‘私は今、若く、瑞々しく、髪も黒々として、素晴らしい青春の盛り、人生の最初の時期にある。しかし、この体に老いが触れる時がいつかやって来る。老いに圧倒され、老いさらばえた者にとって、諸仏の教えを心に留めることは容易ではなく、人里離れた森の辺境の精舎に住むことも容易ではない。望ましくなく、好ましくなく、意に沿わないその法（老い）が私に訪れる前に、今のうちに、未だ到達していないものに到達するために、未だ獲得していないものを獲得するために、未だ悟っていないものを悟るために、精進を開始しよう。その法（道・果）を具足していれば、老いた時でも安らかに住むことができるだろう’と。比丘たちよ、これが第一の未来の恐怖であり、これを見る比丘は、未だ到達していないものに到達し、未だ獲得していないものを獲得し、未だ悟っていないものを悟るために、不放逸にして熱心に、精励して住むことが相応しいのである”。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข เอตรหิ อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ อิมํ กายํ พฺยาธิ ผุสติ. พฺยาธิเตน โข ปน พฺยาธินา อภิภูเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต พฺยาธิโตปิ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘はこのように思索します。‘私は今、病もなく、悩みもなく、消化を均等に整える（胃の）熱量を具え、寒すぎず暑すぎず、中庸であり、精進に適している。しかし、この体に病が触れる時がいつかやって来る。病に圧倒され、病に伏した者にとって、諸仏の教えを心に留めることは容易ではなく、人里離れた森の辺境の精舎に住むことも容易ではない。望ましくなく、好ましくなく、意に沿わないその法（病）が私に訪れる前に、今のうちに、未だ到達していないものに到達するために、未だ獲得していないものを獲得するために、未だ悟っていないものを悟るために、精進を開始しよう。その法を具足していれば、病にある時でも安らかに住むことができるだろう’と。比丘たちよ、これが第二の未来の恐怖であり、これを見る比丘は、未だ到達していないものに到達し、未だ獲得していないものを獲得し、未だ悟っていないものを悟るために、不放逸にして熱心に、精励して住むことが相応しいのである”。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตรหิ โข สุภิกฺขํ สุสสฺสํ สุลภปิณฺฑํ, สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ ทุพฺภิกฺขํ โหติ ทุสฺสสฺสํ ทุลฺลภปิณฺฑํ, น สุกรํ อุญฺเฉน ปคฺคเหน ยาเปตุํ. ทุพฺภิกฺเข โข ปน มนุสฺสา เยน สุภิกฺขํ เตน สงฺกมนฺติ. ตตฺถ สงฺคณิกวิหาโร โหติ อากิณฺณวิหาโร. สงฺคณิกวิหาเร โข ปน สติ อากิณฺณวิหาเร น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ [Pg.92] กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ทุพฺภิกฺเขปิ ผาสุ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“比丘たちよ、また次に、比丘はこのように省察します。‘今は豊作で、穀物は十分に実り、施食を得やすく、鉢を携えての托鉢で命を繋ぐことは容易である。しかし、飢饉となり、不作で、施食を得がたく、托鉢で命を繋ぐことが容易ではない時が来るであろう。飢饉の時、人々は食べ物が豊かな場所へと移動する。そこでは大勢の人が集まって住み、混雑した生活となる。大勢が集まり混雑して住むならば、諸仏の教えを心に留めることは容易ではなく、人里離れた森や林の辺境にある坐臥処に身を置くことも容易ではない。望ましくなく、好ましくなく、心にかなわないその事態が私に訪れる前に、私は、未だ到達していない境地に到達し、未だ得ていないものを得、未だ証得していないものを証得するために、今のうちに精進を開始しよう。その法を具えていれば、たとえ飢饉の時であっても安らかに過ごせるであろう’と。比丘たちよ、この第三の未来の恐怖を正しく見据える比丘は、未だ到達していない境地に到達し、未だ得ていないものを得、未だ証得していないものを証得するために、不放逸にして、熱意をもち、専心して住むことが、まさに相応しいのです。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตรหิ โข มนุสฺสา สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารูฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. ภเย โข ปน สติ มนุสฺสา เยน เขมํ เตน สงฺกมนฺติ. ตตฺถ สงฺคณิกวิหาโร โหติ อากิณฺณวิหาโร. สงฺคณิกวิหาเร โข ปน สติ อากิณฺณวิหาเร น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ภเยปิ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“比丘たちよ、また次に、比丘はこのように省察します。‘今、人々は和合し、互いに喜び合い、争うことなく、乳と水のように混じり合い、慈しみの眼差しを向け合って暮らしている。しかし、賊による動乱が起こり、地方の住人たちが車や乗り物に乗って逃げ惑うような、恐怖の時が来るであろう。恐怖がある時、人々は安全な場所へと移動する。そこでは大勢の人が集まって住み、混雑した生活となる。大勢が集まり混雑して住むならば、諸仏の教えを心に留めることは容易ではなく、人里離れた森や林の辺境にある坐臥処に身を置くことも容易ではない。望ましくなく、好ましくなく、心にかなわないその事態が私に訪れる前に、私は、未だ到達していない境地に到達し、未だ得ていないものを得、未だ証得していないものを証得するために、今のうちに精進を開始しよう。その法を具えていれば、たとえ恐怖の時であっても安らかに過ごせるであろう’と。比丘たちよ、この第四の未来の恐怖を正しく見据える比丘は、未だ到達していない境地に到達し、未だ得ていないものを得、未だ証得していないものを証得するために、不放逸にして、熱意をもち、専心して住むことが、まさに相応しいのです。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตรหิ โข สงฺโฆ สมคฺโค สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรติ. โหติ โข ปน โส สมโย ยํ สงฺโฆ ภิชฺชติ. สงฺเฆ โข ปน ภินฺเน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, น สุกรานิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. ปุรา มํ โส ธมฺโม อาคจฺฉติ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป; หนฺทาหํ ปฏิกจฺเจว วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เยนาหํ ธมฺเมน สมนฺนาคโต ภินฺเนปิ สงฺเฆ ผาสุํ วิหริสฺสามี’ติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน [Pg.93] อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย.

“比丘たちよ、また次に、比丘はこのように省察します。‘今、サンガは和合し、互いに喜び合い、争うことなく、一つの説戒を共有して安らかに過ごしている。しかし、サンガが分裂する時が来るであろう。サンガが分裂しているならば、諸仏の教えを心に留めることは容易ではなく、人里離れた森や林の辺境にある坐臥処に身を置くことも容易ではない。望ましくなく、好ましくなく、心にかなわないその事態が私に訪れる前に、私は、未だ到達していない境地に到達し、未だ得ていないものを得、未だ証得していないものを証得するために、今のうちに精進を開始しよう。その法を具えていれば、たとえサンガが分裂していても安らかに過ごせるであろう’と。比丘たちよ、この第五の未来の恐怖を正しく見据える比丘は、未だ到達していない境地に到達し、未だ得ていないものを得、未だ証得していないものを証得するために、不放逸にして、熱意をもち、専心して住むことが、まさに相応しいのです。”

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา อปฺปมตฺเตน อาตาปินา ปหิตตฺเตน วิหริตุํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、これら五つの未来の恐怖を正しく見据える比丘は、未だ到達していない境地に到達し、未だ得ていないものを得、未だ証得していないものを証得するために、不放逸にして、熱意をもち、専心して住むことが、まさに相応しいのです。”第八の経、完。

๙. ตติยอนาคตภยสุตฺตํ

9. 第三の未来の恐怖に関する経

๗๙. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพํ.

79. “比丘たちよ、これら五つの未来の恐怖は、今はまだ生じていないが、将来生じるであろう。それらを汝らは覚知すべきである。覚知した上で、それらを捨断するために努力すべきである。”

‘‘กตมานิ ปญฺจ? ภวิสฺสนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญ อุปสมฺปาเทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญ อุปสมฺปาเทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“その五つとは何か。比丘たちよ、未来の時代において、比丘たちは、身体を修めず、戒を修めず、心を修めず、知恵を修めない者となるであろう。彼らは、身体・戒・心・知恵を修めていないまま、他者を具足戒へと導くであろう。彼らもまた、増上戒・増上心・増上慧において弟子を正しく導くことができないであろう。それらの弟子たちもまた、身体を修めず、戒を修めず、心を修めず、知恵を修めない者となるであろう。彼らもまた、身体・戒・心・知恵を修めていないまま、さらに他の者を具足戒へと導くであろう。彼らもまた、増上戒・増上心・増上慧において正しく導くことができないであろう。その結果、その弟子たちもまた身体・戒・心・知恵を修めない者となるであろう。比丘たちよ、このように法の混濁によって律が混濁し、律の混濁によって法が混濁するのである。比丘たちよ、これが第一の未来の恐怖であり、今はまだ生じていないが将来生じるであろう。それを汝らは覚知すべきである。覚知した上で、それを捨断するために努力すべきである。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญสํ นิสฺสยํ ทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา [Pg.94] อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อญฺเญสํ นิสฺสยํ ทสฺสนฺติ. เตปิ น สกฺขิสฺสนฺติ วิเนตุํ อธิสีเล อธิจิตฺเต อธิปญฺญาย. เตปิ ภวิสฺสนฺติ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“比丘たちよ、さらにまた、未来において、身を修めず、戒を修めず、心を修めず、慧を修めていない比丘たちが現れる。彼らは、身・戒・心・慧を修めていないまま、他者に依止（ニッサヤ）を与えるであろう。彼らは（師として）弟子を増上戒・増上心・増上慧へと導くことができない。それらの弟子たちもまた、身を修めず、戒を修めず、心を修めず、慧を修めていない者となるであろう。彼らもまた、身・戒・心・慧を修めていないまま、さらに他者に依止を与えるであろう。彼らも弟子を増上戒・増上心・増上慧へと導くことができない。それらの弟子たちもまた、身を修めず、戒を修めず、心を修めず、慧を修めていない者となるであろう。比丘たちよ、このように法の汚染から律の汚染が生じ、律の汚染から法の汚染が生じるのである。比丘たちよ、これが第二の未来の恐怖であり、今はまだ現れていないが、将来、必ず現れるものである。汝らはそれを覚知すべきであり、それを覚知したならば、それを断じるために努力すべきである。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา อภิธมฺมกถํ เวทลฺลกถํ กเถนฺตา กณฺหธมฺมํ โอกฺกมมานา น พุชฺฌิสฺสนฺติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“比丘たちよ、さらにまた、未来において、身を修めず、戒を修めず、心を修めず、慧を修めていない比丘たちが現れる。彼らは、身・戒・心・慧を修めていないまま、阿毘達磨の談話や方広の談話（問答形式の談話）を行いながら、黒い法（悪法）に陥っていることに気づかないであろう。比丘たちよ、このように法の汚染から律の汚染が生じ、律の汚染から法の汚染が生じるのである。比丘たちよ、これが第三の未来の恐怖であり、今はまだ現れていないが、将来、必ず現れるものである。汝らはそれを覚知すべきであり、それを覚知したならば、それを断じるために努力すべきである。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา เย เต สุตฺตนฺตา ตถาคตภาสิตา คมฺภีรา คมฺภีรตฺถา โลกุตฺตรา สุญฺญตาปฺปฏิสํยุตฺตา, เตสุ ภญฺญมาเนสุ น สุสฺสูสิสฺสนฺติ, น โสตํ โอทหิสฺสนฺติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ, น จ เต ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ. เย ปน เต สุตฺตนฺตา กวิตา กาเวยฺยา จิตฺตกฺขรา จิตฺตพฺยญฺชนา พาหิรกา สาวกภาสิตา, เตสุ ภญฺญมาเนสุ สุสฺสูสิสฺสนฺติ, โสตํ โอทหิสฺสนฺติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปสฺสนฺติ, เต จ ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“比丘たちよ、さらにまた、未来において、身を修めず、戒を修めず、心を修めず、慧を修めていない比丘たちが現れる。彼らは、身・戒・心・慧を修めていないまま、如来によって説かれた、深遠で、意味深く、出世間的であり、空に関連する経典が語られるとき、熱心に聴こうとせず、耳を傾けず、理解するために心を定めず、それらの法を習得すべき、学ぶべきものとは見なさないであろう。しかし、詩人によって作られた、詩的で、美辞麗句を連ねた、外道の弟子の説である世俗的な経典が語られるときには、熱心に聴き、耳を傾け、理解するために心を定め、それらの法を習得すべき、学ぶべきものと見なすであろう。比丘たちよ、このように法の汚染から律の汚染が生じ、律の汚染から法の汚染が生じるのである。比丘たちよ、これが第四の未来の恐怖であり、今はまだ現れていないが、将来、必ず現れるものである。汝らはそれを覚知すべきであり、それを覚知したならば、それを断じるために努力すべきである。”

‘‘ปุน [Pg.95] จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา. เต อภาวิตกายา สมานา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา เถรา ภิกฺขู พาหุลิกา ภวิสฺสนฺติ สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภิสฺสนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชิสฺสติ. สาปิ ภวิสฺสติ พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภิสฺสติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมสนฺโทสา วินยสนฺโทโส; วินยสนฺโทสา ธมฺมสนฺโทโส. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ. ‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพ’’นฺติ. นวมํ.

“比丘たちよ、さらにまた、未来において、身を修めず、戒を修めず、心を修めず、慧を修めていない比丘たちが現れる。彼らは、身・戒・心・慧を修めていないまま、長老比丘たちは（四つの供養品を）贅沢に求めるようになり、修行を緩め、退歩（下落）において先導し、遠離（静寂の生活）の責務を放棄し、未だ到達せざるものに到達するため、未だ得ざるものを得るため、未だ実現せざるものを実現するための精進を開始しないであろう。後世の人々は、それら長老たちの姿を見て、それに見習うようになる。彼らもまた、贅沢を求め、修行を緩め、退歩を先導し、遠離の責務を放棄し、未だ到達せざるものに到達するため、未だ得ざるものを得るため、未だ実現せざるものを実現するための精進を開始しないであろう。比丘たちよ、このように法の汚染から律の汚染が生じ、律の汚染から法の汚染が生じるのである。比丘たちよ、これが第五の未来の恐怖であり、今はまだ現れていないが、将来、必ず現れるものである。汝らはそれを覚知すべきであり、それを覚知したならば、それを断じるために努力すべきである。比丘たちよ、これら五つの未来の恐怖は、今はまだ現れていないが、将来、必ず現れるものである。汝らはそれらを覚知すべきであり、それを覚知したならば、それらを断じるために努力すべきである。”第九の経が終了した。

๑๐. จตุตฺถอนาคตภยสุตฺตํ

10. 第四の未来の恐怖の経

๘๐. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพํ.

80. “比丘たちよ、これら五つの未来の恐怖は、今はまだ現れていないが、将来、必ず現れるものである。汝らはそれらを覚知すべきであり、それを覚知したならば、それらを断じるために努力すべきである。”

‘‘กตมานิ ปญฺจ? ภวิสฺสนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ จีวเร กลฺยาณกามา. เต จีวเร กลฺยาณกามา สมานา ริญฺจิสฺสนฺติ ปํสุกูลิกตฺตํ, ริญฺจิสฺสนฺติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานีสุ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปสฺสนฺติ, จีวรเหตุ จ อเนกวิหิตํ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“その五つとは何か。比丘たちよ、未来において、比丘たちは衣において良きものを望むようになる。彼らは衣において良きものを望むがゆえに、糞掃衣（打ち捨てられた布で作った衣）をまとう修行を捨て、遠く離れた森や林の住処を捨てて、村や町や王都に降りてきて住むようになる。そして、衣のために、多種多様な、比丘にふさわしくない不適当な邪命（正しくない手段での生活）に及ぶであろう。比丘たちよ、これが第一の未来の恐怖であり、今はまだ現れていないが、将来、必ず現れるものである。汝らはそれを覚知すべきであり、それを覚知したならば、それを断じるために努力すべきである。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ ปิณฺฑปาเต กลฺยาณกามา. เต ปิณฺฑปาเต กลฺยาณกามา สมานา ริญฺจิสฺสนฺติ ปิณฺฑปาติกตฺตํ[Pg.96], ริญฺจิสฺสนฺติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานีสุ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปสฺสนฺติ ชิวฺหคฺเคน รสคฺคานิ ปริเยสมานา, ปิณฺฑปาตเหตุ จ อเนกวิหิตํ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“比丘たちよ、さらにまた、未来の時代において比丘たちは、托鉢の食事において贅沢を望むようになるでしょう。彼らは托鉢の食事において贅沢を望むようになり、托鉢行の遵守を捨て、人里離れた森の住処を捨てるでしょう。彼らは村や町や王都に赴いて住み、舌先で極上の味を追い求め、托鉢の食事のために、種々の不適切な、比丘にふさわしくない邪命（不正な手段による獲得）に陥るでしょう。比丘たちよ、これが現時点では生じていないが、将来生じるであろう第二の未来の恐怖です。あなたがたはそれを覚知すべきであり、それを覚知して、その克服のために努力すべきです。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ เสนาสเน กลฺยาณกามา. เต เสนาสเน กลฺยาณกามา สมานา ริญฺจิสฺสนฺติ รุกฺขมูลิกตฺตํ, ริญฺจิสฺสนฺติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานีสุ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปสฺสนฺติ, เสนาสนเหตุ จ อเนกวิหิตํ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“比丘たちよ、さらにまた、未来の時代において比丘たちは、住居（精舎）において贅沢を望むようになるでしょう。彼らは住居において贅沢を望むようになり、樹下での生活の遵守を捨て、人里離れた森の住処を捨てるでしょう。彼らは村や町や王都に赴いて住み、住居のために、種々の不適切な、比丘にふさわしくない邪命に陥るでしょう。比丘たちよ、これが現時点では生じていないが、将来生じるであろう第三の未来の恐怖です。あなたがたはそれを覚知すべきであり、それを覚知して、その克服のために努力すべきです。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ ภิกฺขุนีสิกฺขมานาสมณุทฺเทเสหิ สํสฏฺฐา วิหริสฺสนฺติ. ภิกฺขุนีสิกฺขมานาสมณุทฺเทเสหิ สํสคฺเค โข ปน, ภิกฺขเว, สติ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘อนภิรตา วา พฺรหฺมจริยํ จริสฺสนฺติ, อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชิสฺสนฺติ, สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสนฺติ’. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“比丘たちよ、さらにまた、未来の時代において比丘たちは、比丘尼、正学女、沙弥たちと親密に交わって生活するようになるでしょう。比丘たちよ、比丘尼、正学女、沙弥たちと親密に交わるならば、‘彼らは清浄行に満足できなくなるか、あるいは何らかの汚れた罪を犯すか、あるいは学処を捨てて俗人に戻るであろう’ということが予想されます。比丘たちよ、これが現時点では生じていないが、将来生じるであろう第四の未来の恐怖です。あなたがたはそれを覚知すべきであり、それを覚知して、その克服のために努力すべきです。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ อารามิกสมณุทฺเทเสหิ สํสฏฺฐา วิหริสฺสนฺติ. อารามิกสมณุทฺเทเสหิ สํสคฺเค โข ปน, ภิกฺขเว, สติ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘อเนกวิหิตํ สนฺนิธิการปริโภคํ อนุยุตฺตา วิหริสฺสนฺติ, โอฬาริกมฺปิ นิมิตฺตํ กริสฺสนฺติ, ปถวิยาปิ หริตคฺเคปิ’. อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ อนาคตภยํ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนํ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสติ. ตํ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ ตสฺส ปหานาย วายมิตพฺพํ.

“比丘たちよ、さらにまた、未来の時代において比丘たちは、園務員や沙弥たちと親密に交わって生活するようになるでしょう。比丘たちよ、園務員や沙弥たちと親密に交わるならば、‘彼らは種々の蓄蔵（たくわえ）や物品の享受にふけって生活し、大地に対しても、また緑の植物に対しても、（自ら掘り、あるいは他者に掘らせるなどの）不適切な働きかけ（相）を行うようになるであろう’ということが予想されます。比丘たちよ、これが現時点では生じていないが、将来生じるであろう第五の未来の恐怖です。あなたがたはそれを覚知すべきであり、それを覚知して、その克服のために努力すべきです。”

‘‘อิมานิ [Pg.97] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อนาคตภยานิ เอตรหิ อสมุปฺปนฺนานิ อายตึ สมุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. ตานิ โว ปฏิพุชฺฌิตพฺพานิ; ปฏิพุชฺฌิตฺวา จ เตสํ ปหานาย วายมิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、これら五つの未来の恐怖は、現時点では生じていませんが、将来生じるでしょう。あなたがたはそれらを覚知すべきであり、それらを覚知して、その克服のために努力すべきです。”第十（の経）。

โยธาชีววคฺโค ตติโย.

ヨダージィーヴァ・ヴァッガ（戦士の章）、第三章終わる。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要綱（摂頌）は以下の通り。

ทฺเว เจโตวิมุตฺติผลา, ทฺเว จ ธมฺมวิหาริโน;

โยธาชีวา จ ทฺเว วุตฺตา, จตฺตาโร จ อนาคตาติ.

“二つの‘心解脱の果’、二つの‘法に住する者’、二つの‘戦士’、そして四つの‘未来の恐怖’、以上これらが十の経である。”

(๙) ๔. เถรวคฺโค

（九）四、テーラ・ヴァッガ（長老の章）

๑. รชนียสุตฺตํ

1. ラジャニーヤ・スッタ（貪欲の対象の経）

๘๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? รชนีเย รชฺชติ, ทุสฺสนีเย ทุสฺสติ, โมหนีเย มุยฺหติ, กุปฺปนีเย กุปฺปติ, มทนีเย มชฺชติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

81. “比丘たちよ、五つの性質を備えた長老比丘は、同修者（梵行者）たちから愛されず、好まれず、重んじられず、尊敬されません。どのような五つでしょうか。貪るべきものに対して貪り、憎むべきものに対して憎み、惑わされるべきものに対して惑わされ、怒るべきものに対して怒り、溺れるべきものに対して溺れる者です。比丘たちよ、これら五つの性質を備えた長老比丘は、同修者たちから愛されず、好まれず、重んじられず、尊敬されません。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? รชนีเย น รชฺชติ, ทุสฺสนีเย น ทุสฺสติ, โมหนีเย น มุยฺหติ, กุปฺปนีเย น กุปฺปติ, มทนีเย น มชฺชติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、五つの性質を備えた長老比丘は、同修者たちから愛され、好まれ、重んじられ、尊敬されます。どのような五つでしょうか。貪るべきものに対して貪らず、憎むべきものに対して憎まず、惑わされるべきものに対して惑わされず、怒るべきものに対して怒らず、溺れるべきものに対して溺れない者です。比丘たちよ、これら五つの性質を備えた長老比丘は、同修者たちから愛され、好まれ、重んじられ、尊敬されます。”第一（の経）終わる。

๒. วีตราคสุตฺตํ

2. ヴィータラーガ・スッタ（離欲の経）

๘๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ [Pg.98] ปญฺจหิ? อวีตราโค โหติ, อวีตโทโส โหติ, อวีตโมโห โหติ, มกฺขี จ, ปฬาสี จ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

82. “比丘たちよ、五つの性質を備えた長老比丘は、同修者たちから愛されず、好まれず、重んじられず、尊敬されません。どのような五つでしょうか。貪欲を離れず、瞋恚を離れず、愚痴を離れず、恩を仇で返し、張り合う者です。比丘たちよ、これら五つの性質を備えた長老比丘は、同修者たちから愛されず、好まれず、重んじられず、尊敬されません。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? วีตราโค โหติ, วีตโทโส โหติ, วีตโมโห โหติ, อมกฺขี จ, อปฬาสี จ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、五つの性質を備えた長老比丘は、同修者たちから愛され、好まれ、重んじられ、尊敬されます。どのような五つでしょうか。貪欲を離れ、瞋恚を離れ、愚痴を離れ、恩を忘れず、張り合わない者です。比丘たちよ、これら五つの性質を備えた長老比丘は、同修者たちから愛され、好まれ、重んじられ、尊敬されます。”第二（の経）終わる。

๓. กุหกสุตฺตํ

3. クハカ・スッタ（詐称の経）

๘๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กุหโก จ โหติ, ลปโก จ, เนมิตฺติโก จ, นิปฺเปสิโก จ, ลาเภน จ ลาภํ นิชิคีสิตา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

83. “比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれず、意にかなわず、尊敬されず、敬重されることがない。五つとは何か。詐欺的（ペテン師のよう）であり、諂（へつら）い、暗示（予兆）を示し、威圧的（言葉で圧倒）であり、得た利益によってさらに利益を追求する（利を以て利を求める）者である。比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれず、意にかなわず、尊敬されず、敬重されることがない。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น จ กุหโก โหติ, น จ ลปโก, น จ เนมิตฺติโก, น จ นิปฺเปสิโก, น จ ลาเภน ลาภํ นิชิคีสิตา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重される。五つとは何か。詐欺的ではなく、諂わず、暗示を示さず、威圧的ではなく、得た利益によってさらに利益を追求することもない者である。比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重されるのである。”（第三の経）

๔. อสฺสทฺธสุตฺตํ

4. “不信経（アッサッダ・スッタ）”

๘๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ, อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ[Pg.99], กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

84. “比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれず、意にかなわず、尊敬されず、敬重されることがない。五つとは何か。信（信心）がなく、慚（恥じる心）がなく、愧（畏れる心）がなく、怠惰であり、智慧がない者である。比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれず、意にかなわず、尊敬されず、敬重されることがない。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重される。五つとは何か。信があり、慚があり、愧があり、精進に励み、智慧がある者である。比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重されるのである。”（第四の経）

๕. อกฺขมสุตฺตํ

5. “不忍経（アッカマ・スッタ）”

๘๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

85. “比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれず、意にかなわず、尊敬されず、敬重されることがない。五つとは何か。形（色）を耐え忍ぶことができず、声（声）を耐え忍ぶことができず、香り（香）を耐え忍ぶことができず、味（味）を耐え忍ぶことができず、触感（触）を耐え忍ぶことができない者である。比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれず、意にかなわず、尊敬されず、敬重されることがない。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重される。五つとは何か。形を耐え忍ぶことができ、声を耐え忍ぶことができ、香りを耐え忍ぶことができ、味を耐え忍ぶことができ、触感を耐え忍ぶことができる者である。比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重されるのである。”（第五の経）

๖. ปฏิสมฺภิทาปตฺตสุตฺตํ

6. “無礙解達経（パティサンビダーパッタ・スッタ）”

๘๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต อลํ กาตุํ [Pg.100] อลํ สํวิธาตุํ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

86. “比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重される。五つとは何か。義無礙解（意味の分析力）に達し、法無礙解（真理の分析力）に達し、詞無礙解（言語の分析力）に達し、辯無礙解（弁才の分析力）に達し、そして、同修行者たちの大小さまざまな諸々のなすべき用務において巧みであり、怠ることなく、そのための手段となる吟味（知恵）を具え、自ら行い、また差配することができる。比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重されるのである。”（第六の経）

๗. สีลวนฺตสุตฺตํ

7. “具戒経（シーラヴァンタ・スッタ）”

๘๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ. อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคฬาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. สตฺตมํ.

87. “比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重される。五つとは何か。戒（シーラ）を具え、別解脱律儀（パーティモッカ）によって守られ、良き行儀と活動範囲（アーチャーラ・ゴーチャラ）を具え、微細な罪過にも恐れを抱き、学処を受け入れて修行する。多聞であり、聞いたことを保持し、蓄積している。初めも良く、中ほども良く、終わりも良い、意味と表現を具え、円満にして清浄な聖なる修行（梵行）を説き明かす、そのような教えを多く聞き、覚え、口に馴染ませ、心で観察し、見解によってよく見抜いている。言葉が優れ、話し方が優れ、丁寧で清浄で、欠点がなく、意味をよく伝えることのできる言葉を具えている。現世において安楽に住むための、卓越した心に関わる四つの禅定を、望むままに、苦労なく、困難なく獲得する。そして、諸々の煩悩（アーサヴァ）が尽きることにより、煩悩のない心の解放（心解脱）と知恵による解放（慧解脱）を、現世において自ら高い知恵で悟り、実現し、具足して住む。比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、同修行者たちに好まれ、意にかない、尊敬され、敬重されるのである。”（第七の経）

๘. เถรสุตฺตํ

8. “長老経（テラ・スッタ）”

๘๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนอสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

88. “比丘たちよ、これら五つの法を具えた長老比丘は、多くの人々の不利益のため、多くの人々の不幸のため、多くの人々の無益のため、神々と人間たちの不利益と苦しみのために行動することになる。”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? เถโร โหติ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต; ญาโต โหติ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร; ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา [Pg.101] ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา อปฺปฏิวิทฺธา; มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน, โส พหุชนํ สทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปตฺวา อสทฺธมฺเม ปติฏฺฐาเปติ. เถโร ภิกฺขุ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ญาโต เถโร ภิกฺขุ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ลาภี เถโร ภิกฺขุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, พหุสฺสุโต เถโร ภิกฺขุ สุตธโร สุตสนฺนิจโย อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนอสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具足する長老比丘は、多くの人々の不利益のため、多くの人々の不幸せのため、多くの人々の損失のため、神々と人間たちの不利益と苦しみのために歩んでいるのである。その五つとは何か。長老であり、出家して久しく、古参の修行者である。名が知られ、名声があり、在家者や出家者の多くの従者がいる。衣、食、住、病の供養としての薬の諸用品（四供養）を多く得ている。多聞であり、聞いたことを保持し、聞いたことを蓄積している。それらの教え（法）は、初めも良く、中ほども良く、終わりも良く、意味（義）と文彩（文）を備え、円満で清浄な梵行（聖なる修行）を説くものである。そのような法を多聞し、保持し、口で親しみ、心で観察しているが、見（智慧）によって十分に貫達していない。邪見であり、誤った見解を持っている。彼は多くの人々を正法から離脱させ、不法に定着させる。人々は‘この長老比丘は出家して久しい’として、彼の見解に倣って追随する。人々は‘この長老比丘は有名で名声がある’として、彼の見解に倣って追随する。人々は‘この長老比丘は四供養を多く得ている’として、彼の見解に倣って追随する。人々は‘この長老比丘は多聞である’として、彼の見解に倣って追随する。比丘たちよ、これら五つの法を具足した長老比丘は、多くの人々の不利益のため、多くの人々の不幸せのため、多くの人々の損失のため、神々と人間たちの不利益と苦しみのために歩んでいるのである。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足した長老比丘は、多くの人々の利益のため、多くの人々の幸せのため、多くの人々の利益のため、神々と人間たちの利益と幸せのために歩んでいるのである。”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? เถโร โหติ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต; ญาโต โหติ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร; ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน, โส พหุชนํ อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปตฺวา สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาเปติ. เถโร ภิกฺขุ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ญาโต เถโร ภิกฺขุ ยสสฺสี สคหฏฺฐปพฺพชิตานํ พหุชนปริวาโร อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, ลาภี เถโร ภิกฺขุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, พหุสฺสุโต เถโร ภิกฺขุ สุตธโร สุตสนฺนิจโย อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย [Pg.102] พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“その五つとは何か。長老であり、出家して久しく、古参の修行者である。名が知られ、名声があり、在家者や出家者の多くの従者がいる。四供養を多く得ている。多聞であり、聞いたことを保持し、聞いたことを蓄積している。それらの法は、初めも良く、中ほども良く、終わりも良く、意味と文彩を備え、円満で清浄な梵行を説くものである。そのような法を多聞し、保持し、口で親しみ、心で観察し、見によって十分に貫達している。正見であり、誤りのない見解を持っている。彼は多くの人々を不法から離脱させ、正法に定着させる。人々は‘この長老比丘は出家して久しい’として、彼の見解に倣って追随する。人々は‘この長老比丘は有名で名声がある’として、彼の見解に倣って追随する。人々は‘この長老比丘は四供養を多く得ている’として、彼の見解に倣って追随する。人々は‘この長老比丘は多聞である’として、彼の見解に倣って追随する。比丘たちよ、これら五つの法を具足した長老比丘は、多くの人々の利益のため、多くの人々の幸せのため、多くの人々の利益のため、神々と人間たちの利益と幸せのために歩んでいるのである。”第八の経（終わる）。

๙. ปฐมเสขสุตฺตํ

9. 第一の有学経

๘๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ น ปจฺจเวกฺขติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

89. “比丘たちよ、これら五つの法は、有学（うがく）の比丘の退歩（衰退）に資する。その五つとは何か。雑務（新しい仕事）を好むこと、談話を好むこと、睡眠を好むこと、群れること（集団でいること）を好むこと、および（煩悩から）解脱したままの心を観察しないことである。比丘たちよ、これら五つの法は、有学の比丘の退歩に資するのである。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法は、有学の比丘の不退（衰退しないこと）に資する。その五つとは何か。雑務を好まないこと、談話を好まないこと、睡眠を好まないこと、群れることを好まないこと、および（煩悩から）解脱したままの心を観察することである。比丘たちよ、これら五つの法は、有学の比丘の不退に資するのである。”第九の経（終わる）。

๑๐. ทุติยเสขสุตฺตํ

10. 第二の有学経

๙๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ พหุกิจฺโจ โหติ พหุกรณีโย วิยตฺโต กึกรณีเยสุ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

90. “比丘たちよ、これら五つの法は、有学の比丘の退歩に資する。その五つとは何か。比丘たちよ、ここに、ある有学の比丘が多くの雑務を抱え、なすべきことが多く、なすべき諸事においては巧みであるが、独坐（静慮）を等閑にし、内的な心の静まり（サマタ）に専心しない。比丘たちよ、これが第一の、有学の比丘の退歩に資する法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ อปฺปมตฺตเกน กมฺเมน ทิวสํ อตินาเมติ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、次にまた、有学の比丘が、些細な用事で一日を過ごし、独坐を等閑にし、内的な心の静まりに専心しない。比丘たちよ、これが第二の、有学の比丘の退歩に資する法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ สํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、次にまた、有学の比丘が、在家者や出家者と交わり、修行者にふさわしくない在俗的な交わりを持って住し、独坐を等閑にし、内的な心の静まりに専心しない。比丘たちよ、これが第三の、有学の比丘の退歩に資する法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ อกาเลน คามํ ปวิสติ, อติทิวา ปฏิกฺกมติ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、次にまた、有学の比丘が、時ならぬ時に村に入り、日が暮れてから（あまりにも遅くに）戻り、独坐を等閑にし、内的な心の静まりに専心しない。比丘たちよ、これが第四の、有学の比丘の退歩に資する法である。”

‘‘ปุน [Pg.103] จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ ยายํ กถา อาภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี ; ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, นานุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

“比丘たちよ、さらに、修行途上の有学の比丘が、煩悩を削ぎ落とし、心の開放に適した話、すなわち、少欲についての話、知足についての話、遠離についての話、非交際についての話、精進の開始についての話、戒についての話、定についての話、慧についての話、解脱についての話、解脱知見についての話といった、このような話を望むままに得られず、苦労なく得られず、困難なく得られない。そして、独居（遠離）を捨て、内なる心の静止（サマタ）に専念しない。比丘たちよ、これが、有学の比丘を減損（後退）へと導く第五の法である。比丘たちよ、これら五つの法が、有学の比丘を減損へと導くのである。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น พหุกิจฺโจ โหติ น พหุกรณีโย วิยตฺโต กึกรณีเยสุ; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、これら五つの法は、有学の比丘を不減損（維持・向上）へと導くものである。その五つとは何か？ 比丘たちよ、ここに修行途上の有学の比丘が、多忙ではなく、なすべき雑務も多くなく、なすべき務めにおいて巧みである。そして、独居を捨てず、内なる心の静止に専念する。比丘たちよ、これが、有学の比丘を不減損へと導く第一の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น อปฺปมตฺตเกน กมฺเมน ทิวสํ อตินาเมติ; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、さらに、有学の比丘が、些細な務めによって一日を空費することなく、独居を捨てず、内なる心の静止に専念する。比丘たちよ、これが、有学の比丘を不減損へと導く第二の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ อสํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、さらに、有学の比丘が、在俗者や出家者と交際せず、比丘にふさわしくない世俗的な交わりを持たずに住み、独居を捨てず、内なる心の静止に専念する。比丘たちよ、これが、有学の比丘を不減損へと導く第三の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ น อติกาเลน คามํ ปวิสติ, นาติทิวา ปฏิกฺกมติ; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、さらに、有学の比丘が、不適切な時間に村に入らず、また（托鉢の後）昼を過ぎてから戻るようなことをせず、独居を捨てず、内なる心の静止に専念する。比丘たちよ、これが、有学の比丘を不減損へと導く第四の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เสโข ภิกฺขุ ยายํ กถา อาภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย [Pg.104] นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ, อนุยุญฺชติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、さらに、有学の比丘が、煩悩を削ぎ落とし、心の開放に適した話、すなわち、少欲についての話、知足についての話、遠離についての話、非交際についての話、精進の開始についての話、戒についての話、定についての話、慧についての話、解脱についての話、解脱知見についての話といった、このような話を望むままに得、苦労なく得、困難なく得る。そして、独居を捨てず、内なる心の静止に専念する。比丘たちよ、これが、有学の比丘を不減損へと導く第五の法である。比丘たちよ、これら五つの法が、有学の比丘を不減損へと導くのである”と。第十（の経が終了した）。

เถรวคฺโค จตุตฺโถ.

第四 長老の章（テーラ・ヴァッガ）完結。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要旨（ウッダーナ）は以下の通りである。

รชนีโย วีตราโค, กุหกาสฺสทฺธอกฺขมา;

ปฏิสมฺภิทา จ สีเลน, เถโร เสขา ปเร ทุเวติ.

“耽溺、離欲、虚偽、不信、不忍、四無礙解、戒、長老、そして二つの有学に関する経。これらをもって十（の経）とする。”

(๑๐) ๕. กกุธวคฺโค

(10) 5. カクダの章（カクダ・ヴァッガ）

๑. ปฐมสมฺปทาสุตฺตํ

1. 第一 具足経（パタマ・サンパダー・スッタ）

๙๑. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, สุตสมฺปทา, จาคสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ปฐมํ.

91. “比丘たちよ、これら五つの具足（成就）がある。その五つとは何か？ 信具足、戒具足、多聞具足、捨具足、慧具足である。比丘たちよ、これら五つが具足である”と。第一（の経が終了した）。

๒. ทุติยสมฺปทาสุตฺตํ

2. 第二 具足経（ドゥティヤ・サンパダー・スッタ）

๙๒. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? สีลสมฺปทา, สมาธิสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา, วิมุตฺติสมฺปทา, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ทุติยํ.

92. “比丘たちよ、これら五つの具足がある。その五つとは何か？ 戒具足、定具足、慧具足、解脱具足、解脱知見具足である。比丘たちよ、これら五つが具足である”と。第二（の経が終了した）。

๓. พฺยากรณสุตฺตํ

3. 宣言経（ビヤーカラナ・スッタ）

๙๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อญฺญาพฺยากรณานิ. กตมานิ ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อญฺญํ พฺยากโรติ; ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อญฺญํ พฺยากโรติ; อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อญฺญํ พฺยากโรติ; อธิมาเนน อญฺญํ พฺยากโรติ; สมฺมเทว อญฺญํ พฺยากโรติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อญฺญาพฺยากรณานี’’ติ. ตติยํ.

93. “比丘たちよ、阿羅漢果の宣言にはこれら五つがある。その五つとは何か？ 痴鈍で愚かなために宣言する。悪欲があり、欲に支配されて宣言する。狂乱し、心の錯乱によって宣言する。増上慢（思い込み）によって宣言する。または、正しく（如実に）宣言する。比丘たちよ、これら五つが阿羅漢果の宣言である”と。第三（の経が終了した）。

๔. ผาสุวิหารสุตฺตํ

4. 安楽住経（パースヴィハーラ・スッタ）

๙๔. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.105], ภิกฺขเว, ผาสุวิหารา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ผาสุวิหารา’’ติ. จตุตฺถํ.

94. “比丘たちよ、これら五つの安楽な住まいがある。その五つとは何か？ 比丘たちよ、ここに比丘が、諸々の欲から離れ、不善の法から離れて、尋（思考）を伴い、伺（考察）を伴い、遠離より生じた喜と楽のある第一禅を具足して住む。尋と伺が止滅したことにより……（中略）……第二禅を、第三禅を、第四禅を具足して住む。そして、諸々の漏（煩悩）が尽きることにより、漏のない心解脱、慧解脱を、現世において自ら高い知恵で知り、体得して住む。比丘たちよ、これら五つが安楽な住まいである”と。第四（の経が終了した）。

๕. อกุปฺปสุตฺตํ

5. 不動経（アクッパ・スッタ）

๙๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. ปญฺจมํ.

95. “比丘たちよ、五つの法を具備した比丘は、まもなく不動の境地（阿羅漢果）を貫通（体得）する。その五つとは何か？ 比丘たちよ、ここに比丘が、義無礙解（意味の分析）に達し、法無礙解（教法の分析）に達し、詞無礙解（言語の分析）に達し、弁無礙解（智見の分析）に達し、そして解脱したままに心を省察する。比丘たちよ、これら五つの法を具備した比丘は、まもなく不動の境地を貫通するのである”と。第五（の経が終了した）。

๖. สุตธรสุตฺตํ

6. 持聞経（スタダラ・スッタ）

๙๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ อาเสวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปฏฺโฐ โหติ อปฺปกิจฺโจ สุภโร สุสนฺโตโส ชีวิตปริกฺขาเรสุ; อปฺปาหาโร โหติ อโนทริกตฺตํ อนุยุตฺโต; อปฺปมิทฺโธ โหติ ชาคริยํ อนุยุตฺโต; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ อาเสวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

96. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、出入息念（アーナーパーナサティ）を修めるならば、ほどなくして不動なる解脱（阿羅漢果）を悟る。どのような五つか。比丘たちよ、この法と規律（教説）において、比丘は、［一］（新たな）務めが少なく、雑務が少なく、養いやすく、生活の資具について満足している。［二］少食であり、貪り食わないことに専心している。［三］眠りが少なく、覚醒（不眠不休の精進）に専心している。［四］多聞（博識）であり、聞いたことを保持し、蓄積している。初めも良く、中ごろも良く、終わりも良く、意味と表現を備え、純一無雑で清浄な聖なる修行（梵行）を説き明かすそれらの教えを、広く聞き、保持し、口で唱えて親しみ、心で観察し、智慧（見）によってよく貫通している。［五］（煩悩から）脱したままにその心を観察する。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、出入息念を修めるならば、ほどなくして不動なる解脱を悟るのである。”（第六の経）

๗. กถาสุตฺตํ

7. “話経（カタースッタ）”

๙๗. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.106], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ ภาเวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปฏฺโฐ โหติ อปฺปกิจฺโจ สุภโร สุสนฺโตโส ชีวิตปริกฺขาเรสุ; อปฺปาหาโร โหติ อโนทริกตฺตํ อนุยุตฺโต; อปฺปมิทฺโธ โหติ ชาคริยํ อนุยุตฺโต; ยายํ กถา อาภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ ภาเวนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. สตฺตมํ.

97. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、出入息念を修めるならば、ほどなくして不動なる解脱を悟る。どのような五つか。比丘たちよ、この法と規律において、比丘は、［一］務めが少なく、雑務が少なく、養いやすく、生活の資具について満足している。［二］少食であり、貪り食わないことに専心している。［三］眠りが少なく、覚醒に専心している。［四］煩悩を削ぎ落とし、心の開通に資するような話、すなわち、少欲についての話……（中略）……解脱知見についての話といった、このような話を、望むままに、苦労なく、困難なく得ることができる。［五］（煩悩から）脱したままにその心を観察する。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、出入息念を修めるならば、ほどなくして不動なる解脱を悟るのである。”（第七の経）

๘. อารญฺญกสุตฺตํ

8. “森林住者経（アーランニャカスッタ）”

๙๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ พหุลีกโรนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปฏฺโฐ โหติ อปฺปกิจฺโจ สุภโร สุสนฺโตโส ชีวิตปริกฺขาเรสุ; อปฺปาหาโร โหติ อโนทริกตฺตํ อนุยุตฺโต; อปฺปมิทฺโธ โหติ ชาคริยํ อนุยุตฺโต; อารญฺญโก โหติ ปนฺตเสนาสโน; ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อานาปานสฺสตึ พหุลีกโรนฺโต นจิรสฺเสว อกุปฺปํ ปฏิวิชฺฌตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

98. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、出入息念を多修するならば、ほどなくして不動なる解脱を悟る。どのような五つか。比丘たちよ、この法と規律において、比丘は、［一］務めが少なく、雑務が少なく、養いやすく、生活の資具について満足している。［二］少食であり、貪り食わないことに専心している。［三］眠りが少なく、覚醒に専心している。［四］森林に住む者であり、人里離れた辺鄙な坐臥処を居所としている。［五］（煩悩から）脱したままにその心を観察する。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、出入息念を多修するならば、ほどなくして不動なる解脱を悟るのである。”（第八の経）

๙. สีหสุตฺตํ

9. “師子経（シーハスッタ）”

๙๙. ‘‘สีโห, ภิกฺขเว, มิคราชา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมติ; อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภติ; วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสํ อนุวิโลเกติ; สมนฺตา จตุทฺทิสํ อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทติ; ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกมติ. โส หตฺถิสฺส เจปิ ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; มหึสสฺส เจปิ ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; ควสฺส เจปิ ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; ทีปิสฺส เจปิ [Pg.107] ปหารํ เทติ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ; ขุทฺทกานญฺเจปิ ปาณานํ ปหารํ เทติ อนฺตมโส สสพิฬารานมฺปิ, สกฺกจฺจญฺเญว ปหารํ เทติ, โน อสกฺกจฺจํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘มา เม โยคฺคปโถ นสฺสา’ติ.

99. “比丘たちよ、百獣の王である師子（ライオン）は、夕刻に住処から出ると、体を伸ばし、四方を辺りを見回す。四方を辺りを見回して、三度、師子の咆哮を上げ、それから獲物を求めて出かけていく。その師子が、たとえ象を襲うにしても、ただ慎重に（敬意をもって）襲うのであり、慎重さを欠くことはない。たとえ水牛を襲うにしても、牛を襲うにしても、豹を襲うにしても、ただ慎重に襲う。たとえ、うさぎや猫といった、小さな生き物たちを襲うのであっても、ただ慎重に襲うのであり、慎重さを欠くことはない。それはなぜか。‘我が精進の道（修練の成果）を損なうことなかれ’と念じているからである。”

‘‘สีโหติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. ยํ โข, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, อิทมสฺส โหติ สีหนาทสฺมึ. ภิกฺขูนญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; ภิกฺขุนีนญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; อุปาสกานญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; อุปาสิกานญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ; ปุถุชฺชนานญฺเจปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ อนฺตมโส อนฺนภารเนสาทานมฺปิ, สกฺกจฺจญฺเญว ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, โน อสกฺกจฺจํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ธมฺมครุ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ธมฺมคารโว’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、師子とは、供養を受けるに値する、正しく自ら悟った者である如来の名称である。比丘たちよ、如来が大衆に法を説くこと、これが如来の師子の咆哮である。比丘たちよ、如来は比丘たちに法を説くときも、ただ慎重に（敬意をもって）説くのであり、慎重さを欠くことはない。比丘尼たち、優婆塞（男性信者）たち、優婆夷（女性信者）たちに説くときも同様である。比丘たちよ、如来が、たとえ食を乞う者や猟師といった、極めて卑しい凡夫たちに法を説くときであっても、ただ慎重に説くのであり、慎重さを欠くことはない。それはなぜか。比丘たちよ、如来は法を重んじ、法に敬意を払っているからである。このように世尊は説かれた。”（第九の経）

๑๐. กกุธเถรสุตฺตํ

10. “カクダ長老経（カクダテーラスッタ）”

๑๐๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน กกุโธ นาม โกลิยปุตฺโต อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส อุปฏฺฐาโก อธุนากาลงฺกโต อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน. ตสฺส เอวรูโป อตฺตภาวปฏิลาโภ โหติ – เสยฺยถาปิ นาม ทฺเว วา ตีณิ วา มาคธกานิ คามกฺเขตฺตานิ. โส เตน อตฺตภาวปฏิลาเภน เนว อตฺตานํ โน ปรํ พฺยาพาเธติ.

100. “このように私は聞いた。ある時、世尊はコーサンビーのゴーシタ園に滞在しておられた。その時、尊者大目犍連の給仕であったカクダという名のコーリヤの子が、亡くなって間もなく、ある意成（意によって成る）身を得て（梵天界に）生まれた。彼のその身の得方はこのようなものであった。例えるなら、マーガダ国の二つ、あるいは三つの村の領域ほどの大きさであった。彼はその得た身によって、自らを苦しめることもなく、他者を苦しめることもなかった。”

อถ โข กกุโธ เทวปุตฺโต เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข กกุโธ เทวปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ [Pg.108] เอตทโวจ – ‘‘เทวทตฺตสฺส, ภนฺเต, เอวรูปํ อิจฺฉาคตํ อุปฺปชฺชิ – ‘อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามี’ติ. สหจิตฺตุปฺปาทา จ, ภนฺเต, เทวทตฺโต ตสฺสา อิทฺธิยา ปริหีโน’’ติ. อิทมโวจ กกุโธ เทวปุตฺโต. อิทํ วตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

その時、カクダという名の天子が、尊者マハーモッガラーナのもとへ近づいた。近づいて、尊者マハーモッガラーナに礼拝し、一方に立った。一方に立ったカクダ天子は、尊者マハーモッガラーナにこう言った。“尊者よ、デーヴァダッタにこのような悪しき望みが起こりました。‘私が比丘サンガを統率しよう’と。尊者よ、その心が起こると同時に、デーヴァダッタはその神通を失いました”。カクダ天子はこのように言った。これを言って、尊者マハーモッガラーナに礼拝し、右繞（うにょう）して、その場で姿を消した。

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภควนฺตํ เอตทโวจ –

その時、尊者マハーモッガラーナは世尊のもとへ近づいた。近づいて、世尊に礼拝し、一方に座った。一方に座った尊者マハーモッガラーナは、世尊にこう申し上げた。

‘‘กกุโธ นาม, ภนฺเต, โกลิยปุตฺโต มมํ อุปฏฺฐาโก อธุนากาลงฺกโต อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน โหติ. ตสฺส เอวรูโป อตฺตภาวปฏิลาโภ – เสยฺยถาปิ นาม ทฺเว วา ตีณิ วา มาคธกานิ คามกฺเขตฺตานิ. โส เตน อตฺตภาวปฏิลาเภน เนว อตฺตานํ โน ปรํ พฺยาพาเธติ. อถ โข, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘เทวทตฺตสฺส, ภนฺเต, เอวรูปํ อิจฺฉาคตํ อุปฺปชฺชิ – อหํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามีติ. สหจิตฺตุปฺปาทา จ, ภนฺเต, เทวทตฺโต ตสฺสา อิทฺธิยา ปริหีโน’ติ. อิทมโวจ, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

“世尊よ、カクダという名のコーリヤ族の息子で、私の給仕をしていた者が、最近亡くなり、ある意成（いじょう）の身（梵天）に生まれました。彼の得た身（個体）はこのようなものです。たとえば、マガダ国の村の耕作地が二つか三つあるかのようです。彼はその得た身によって、自らを苦しめることもなく、他者を苦しめることもありません。世尊よ、その時、カクダ天子が私のところに近づきました。近づいて私を礼拝し、一方に立ちました。一方に立ったカクダ天子は私にこう言いました。‘尊者よ、デーヴァダッタにこのような悪しき望みが起こりました。私が比丘サンガを統率しようと。尊者よ、その心が起こると同時に、デーヴァダッタはその神通を失いました’と。世尊よ、カクダ天子はこのように申し上げました。これを言い終えて、私を礼拝し、右繞して、その場で姿を消しました”。

‘‘กึ ปน เต, โมคฺคลฺลาน, กกุโธ เทวปุตฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘ยํ กิญฺจิ กกุโธ เทวปุตฺโต ภาสติ สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ, โน อญฺญถา’’’ติ? ‘‘เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เม, ภนฺเต, กกุโธ เทวปุตฺโต – ‘ยํ กิญฺจิ กกุโธ เทวปุตฺโต ภาสติ สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ, โน อญฺญถา’’’ติ. ‘‘รกฺขสฺเสตํ, โมคฺคลฺลาน, วาจํ! (รกฺขสฺเสตํ, โมคฺคลฺลาน, วาจํ) ! อิทานิ โส โมฆปุริโส อตฺตนาว อตฺตานํ ปาตุกริสฺสติ.

“モッガラーナよ、あなたはカクダ天子の心を自らの心で読み取って、カクダ天子が語ることはすべてその通りであり、それ以外ではないと知っているのか”。“世尊よ、私はカクダ天子の心を自らの心で読み取って、カクダ天子が語ることはすべてその通りであり、それ以外ではないと知っております”。“モッガラーナよ、この言葉を胸に秘めておきなさい。モッガラーナよ、この言葉を胸に秘めておきなさい。今に、あの愚かな男は、自ら自分自身を露わにするであろう”。

‘‘ปญฺจิเม, โมคฺคลฺลาน, สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, โมคฺคลฺลาน, เอกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธสีโล สมาโน ‘ปริสุทฺธสีโลมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม สีลํ ปริโยทาตํ [Pg.109] อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธสีโล สมาโน ปริสุทฺธสีโลมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม สีลํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา สีลโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ สีลโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“モッガラーナよ、世の中にはこれら五種の師が存在している。どのような五種か。モッガラーナよ、ここに、ある師は、戒が不清浄であるにもかかわらず、‘私は戒が清浄である。私の戒は清浄であり、純白であり、汚れていない’と公言する。弟子たちはその師について、このように知っている。‘このお方は、戒が不清浄であるにもかかわらず、“私は戒が清浄である。私の戒は清浄であり、純白であり、汚れていない”と公言している。しかし、もし我々がこのことを在家の者たちに告げたなら、それはこの師にとって不快なこととなるであろう。彼にとって不快なことを、どうして我々が語り広めようか。（それどころか）彼は衣・食・住・医薬品の供養によって我々を満足させてくれている。彼がなすことは、彼自身によって（いずれ）明らかになるであろう’と。モッガラーナよ、このように、弟子たちは戒の面において師を保護する。そして、このような師もまた、弟子たちが自分を戒の面で保護してくれることを期待しているのである”。

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธาชีโว สมาโน ‘ปริสุทฺธาชีโวมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว ปริโยทาโต อสํกิลิฏฺโฐ’ติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธาชีโว สมาโน ปริสุทฺธาชีโวมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว ปริโยทาโต อสํกิลิฏฺโฐ’ติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา อาชีวโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ อาชีวโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“さらに、モッガラーナよ、ある師は、生活（命）が不清浄であるにもかかわらず、‘私は生活が清浄である。私の生活は清浄であり、純白であり、汚れていない’と公言する。弟子たちはその師について、このように知っている。‘このお方は、生活が不清浄であるにもかかわらず、“私は生活が清浄である。私の生活は清浄であり、純白であり、汚れていない”と公言している。しかし、もし我々がこのことを在家の者たちに告げたなら、それはこの師にとって不快なこととなるであろう。彼にとって不快なことを、どうして我々が語り広めようか。彼は衣・食・住・医薬品の供養によって我々を満足させてくれている。彼がなすことは、彼自身によって明らかになるであろう’と。モッガラーナよ、このように、弟子たちは生活の面において師を保護する。そして、このような師もまた、弟子たちが自分を生活の面で保護してくれることを期待しているのである”。

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธธมฺมเทสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธธมฺมเทสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธา เม ธมฺมเทสนา ปริโยทาตา อสํกิลิฏฺฐา’ติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธธมฺมเทสโน สมาโน ปริสุทฺธธมฺมเทสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธา เม ธมฺมเทสนา ปริโยทาตา อสํกิลิฏฺฐา’ติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา ธมฺมเทสนโต รกฺขนฺติ[Pg.110]; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ ธมฺมเทสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“さらに、モッガラーナよ、ある師は、説法が不清浄であるにもかかわらず、‘私は説法が清浄である。私の説法は清浄であり、純白であり、汚れていない’と公言する。弟子たちはその師について、このように知っている。‘このお方は、説法が不清浄であるにもかかわらず、“私は説法が清浄である。私の説法は清浄であり、純白であり、汚れていない”と公言している。しかし、もし我々がこのことを在家の者たちに告げたなら、それはこの師にとって不快なこととなるであろう。彼にとって不快なことを、どうして我々が語り広めようか。彼は衣・食・住・医薬品の供養によって我々を満足させてくれている。彼がなすことは、彼自身によって明らかになるであろう’と。モッガラーナよ、このように、弟子たちは説法の面において師を保護する。そして、このような師もまた、弟子たちが自分を説法の面で保護してくれることを期待しているのである”。

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธเวยฺยากรโณ สมาโน ‘ปริสุทฺธเวยฺยากรโณมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม เวยฺยากรณํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธเวยฺยากรโณ สมาโน ปริสุทฺธเวยฺยากรโณมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม เวยฺยากรณํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา เวยฺยากรณโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ เวยฺยากรณโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ.

“モッガラーナよ、さらに、この世にある師がいて、質疑への回答が不純であるにもかかわらず、‘私は回答が純粋である。私の回答は純粋で、清浄であり、汚れがない’と公言しています。その師を弟子たちは次のように知っています。‘この尊師は回答が不純であるにもかかわらず、“私は回答が純粋である。私の回答は純粋で、清浄であり、汚れがない”と公言している。もし私たちが在家の人々にこのことを告げれば、彼（師）にとって喜ばしいことではないだろう。彼が喜ばないようなことで、どうして私たちが彼を扱うことができようか。彼は衣・食・住・薬の資具によって（私たちを）敬っている。彼がすることは、彼自身によって明らかになるだろう’と。モッガラーナよ、このような師を、弟子たちは回答に関して保護（隠蔽）し、またこのような師も、弟子たちから回答に関して保護されることを期待しているのです。”

‘‘ปุน จปรํ, โมคฺคลฺลาน, อิเธกจฺโจ สตฺถา อปริสุทฺธญาณทสฺสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธญาณทสฺสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม ญาณทสฺสนํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. ตเมนํ สาวกา เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อปริสุทฺธญาณทสฺสโน สมาโน ปริสุทฺธญาณทสฺสโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ ‘ปริสุทฺธํ เม ญาณทสฺสนํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. มยญฺเจว โข ปน คิหีนํ อาโรเจยฺยาม, นาสฺสสฺส มนาปํ. ยํ โข ปนสฺส อมนาปํ, กถํ นํ มยํ เตน สมุทาจเรยฺยาม – ‘สมฺมนฺนติ โข ปน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; ยํ ตุโม กริสฺสติ ตุโมว เตน ปญฺญายิสฺสตี’ติ. เอวรูปํ โข, โมคฺคลฺลาน, สตฺถารํ สาวกา ญาณทสฺสนโต รกฺขนฺติ; เอวรูโป จ ปน สตฺถา สาวเกหิ ญาณทสฺสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสติ. อิเม โข, โมคฺคลฺลาน, ปญฺจ สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“モッガラーナよ、さらに、この世にある師がいて、知見（知と見）が不純であるにもかかわらず、‘私は知見が純粋である。私の知見は純粋で、清浄であり、汚れがない’と公言しています。その師を弟子たちは次のように知っています。‘この尊師は知見が不純であるにもかかわらず、“私は知見が純粋である。私の知見は純粋で、清浄であり、汚れがない”と公言している。もし私たちが在家の人々にこのことを告げれば、彼にとって喜ばしいことではないだろう。彼が喜ばないようなことで、どうして私たちが彼を扱うことができようか。彼は衣・食・住・薬によって（私たちを）敬っている。彼がすることは、彼自身によって明らかになるだろう’と。モッガラーナよ、このような師を、弟子たちは知見に関して保護し、またこのような師も、弟子たちから知見に関して保護されることを期待しているのです。モッガラーナよ、これら五人の師が、世の中に存在しているのです。”

‘‘อหํ โข ปน, โมคฺคลฺลาน, ปริสุทฺธสีโล สมาโน ‘ปริสุทฺธสีโลมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธํ เม สีลํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. น จ มํ สาวกา สีลโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ สีลโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธาชีโว สมาโน ‘ปริสุทฺธาชีโวมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว ปริโยทาโต อสํกิลิฏฺโฐ’ติ. น จ มํ สาวกา [Pg.111] อาชีวโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ อาชีวโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธธมฺมเทสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธธมฺมเทสโนมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธา เม ธมฺมเทสนา ปริโยทาตา อสํกิลิฏฺฐา’ติ. น จ มํ สาวกา ธมฺมเทสนโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ ธมฺมเทสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธเวยฺยากรโณ สมาโน ‘ปริสุทฺธเวยฺยากรโณมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธํ เม เวยฺยากรณํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. น จ มํ สาวกา เวยฺยากรณโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ เวยฺยากรณโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามิ. ปริสุทฺธญาณทสฺสโน สมาโน ‘ปริสุทฺธญาณทสฺสโนมฺหี’ติ ปฏิชานามิ ‘ปริสุทฺธํ เม ญาณทสฺสนํ ปริโยทาตํ อสํกิลิฏฺฐ’นฺติ. น จ มํ สาวกา ญาณทสฺสนโต รกฺขนฺติ, น จาหํ สาวเกหิ ญาณทสฺสนโต รกฺขํ ปจฺจาสีสามี’’ติ. ทสมํ.

“しかしながら、モッガラーナよ、私は戒が純粋であり、‘私は戒が純粋である。私の戒は純粋で、清浄であり、汚れがない’と公言します。弟子たちは私を戒に関して保護しませんし、私も弟子たちから戒に関して保護されることを期待しません。私は生計が純粋であり、‘私は生計が純粋である。私の生計は純粋で、清浄であり、汚れがない’と公言します。弟子たちは私を生計に関して保護しませんし、私も弟子たちから生計に関して保護されることを期待しません。私は説法が純粋であり、‘私は説法が純粋である。私の説法は純粋で、清浄であり、汚れがない’と公言します。弟子たちは私を説法に関して保護しませんし、私も弟子たちから説法に関して保護されることを期待しません。私は回答が純粋であり、‘私は回答が純粋である。私の回答は純粋で、清浄であり、汚れがない’と公言します。弟子たちは私を回答に関して保護しませんし、私も弟子たちから回答に関して保護されることを期待しません。私は知見が純粋であり、‘私は知見が純粋である。私の知見は純粋で、清浄であり、汚れがない’と公言します。弟子たちは私を知見に関して保護しませんし、私も弟子たちから知見に関して保護されることを期待しません。”第十。

กกุธวคฺโค ปญฺจโม.

カクダ品 第五（完了）。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌は以下の通り。

ทฺเว สมฺปทา พฺยากรณํ, ผาสุ อกุปฺปปญฺจมํ;

สุตํ กถา อารญฺญโก, สีโห จ กกุโธ ทสาติ.

二つの“具足”、一つの“回答”、“安住”、第五に“不動（阿羅漢果）”、“聞（多聞）”、“論”、“森に住む者”、“師子”、そして“カクダ”、これら十である。

ทุติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

第二の五十経篇 完了。

๓. ตติยปณฺณาสกํ

3. 第三の五十経篇。

(๑๑) ๑. ผาสุวิหารวคฺโค

（十一） 1. 安住品（パースヴィハーラ・ヴァッガ）。

๑. สารชฺชสุตฺตํ

1. 畏縮経（サーラッジャ・スッタ）。

๑๐๑. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.112], ภิกฺขเว, เสขเวสารชฺชกรณา ธมฺมา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ.

101. “比丘たちよ、有学（未熟な修行者）に自信をもたらす五つの法がある。五つとは何か？ 比丘たちよ、ここにおいて比丘は、信（信仰）があり、戒（徳）があり、多聞（教えを多く聞くこと）であり、精進が確立しており、智慧がある。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อสฺสทฺธสฺส สารชฺชํ โหติ, สทฺธสฺส ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

“比丘たちよ、信心のない者に生じる畏縮（不安）は、信のある者には生じない。ゆえに、この法（信）は有学の自信をもたらすものである。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สารชฺชํ โหติ, สีลวโต ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

“比丘たちよ、不道徳な者に生じる畏縮は、持戒の者には生じない。ゆえに、この法（戒）は有学の自信をもたらすものである。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อปฺปสฺสุตสฺส สารชฺชํ โหติ, พหุสฺสุตสฺส ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

“比丘たちよ、少聞の者に生じる畏縮は、多聞の者には生じない。ゆえに、この法（多聞）は有学の自信をもたらすものである。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, กุสีตสฺส สารชฺชํ โหติ, อารทฺธวีริยสฺส ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ.

“比丘たちよ、怠惰な者に生じる畏縮は、精進を確立した者には生じない。ゆえに、この法（精進）は有学の自信をもたらすものである。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุปฺปญฺญสฺส สารชฺชํ โหติ, ปญฺญวโต ตํ สารชฺชํ น โหติ. ตสฺมายํ ธมฺโม เสขเวสารชฺชกรโณ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เสขเวสารชฺชกรณา ธมฺมา’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、智慧のない者に生じる畏縮は、智慧のある者には生じない。ゆえに、この法（智慧）は有学の自信をもたらすものである。比丘たちよ、これら五つが、有学の自信をもたらす法である。”第一。

๒. อุสฺสงฺกิตสุตฺตํ

2. 疑惑経（ウッサンキタ・スッタ）。

๑๐๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโต โหติ ปาปภิกฺขูติ อปิ อกุปฺปธมฺโมปิ.

102. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、たとえ（心の）不動なる法（阿羅漢）に達した者であっても、‘悪しき比丘である’と疑われ、警戒されることになる。”

กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวสิยาโคจโร วา โหติ, วิธวาโคจโร วา โหติ, ถุลฺลกุมาริกาโคจโร วา โหติ, ปณฺฑกโคจโร วา โหติ, ภิกฺขุนีโคจโร วา โหติ.

“どのような五つか？ 比丘たちよ、ここにおいて比丘は、遊女の家、または寡婦の家、または年増の乙女の家、または中性者（パンダカ）の家、あるいは比丘尼の住処を出入り（遊行の場所）とするのである。”

‘‘อิเมหิ [Pg.113] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโต โหติ ปาปภิกฺขูติ อปิ อกุปฺปธมฺโมปี’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、たとえ不動の法（阿羅漢）であっても、‘悪徳比丘である’と疑われ、不審に思われるのである。”第二の経。

๓. มหาโจรสุตฺตํ

3. 大賊経

๑๐๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ, นิลฺโลปมฺปิ หรติ, เอกาคาริกมฺปิ กโรติ, ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต จ โหติ, คหนนิสฺสิโต จ, พลวนิสฺสิโต จ, โภคจาคี จ, เอกจารี จ.

103. “比丘たちよ、五つの要素を具足した大賊は、壁を破り（家宅侵入）、略奪を行い、一軒家を襲い、待ち伏せ（追剥）を行う。どのような五つか？ 比丘たちよ、ここにおいて大賊は、険路に依り、密林に依り、権力者に依り、富を施し、単独で行動する者である。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร นทีวิทุคฺคํ วา นิสฺสิโต โหติ ปพฺพตวิสมํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして大賊は険路に依るのか？ 比丘たちよ、ここにおいて大賊は、渡り難い川や、険しい山に依る。比丘たちよ、このようにして大賊は険路に依るのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ติณคหนํ วา นิสฺสิโต โหติ รุกฺขคหนํ วา โรธํ วา มหาวนสณฺฑํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして大賊は密林に依るのか？ 比丘たちよ、ここにおいて大賊は、草むら、樹林、茂み、あるいは大森林地帯に依る。比丘たちよ、このようにして大賊は密林に依るのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして大賊は権力者に依るのか？ 比丘たちよ、ここにおいて大賊は、王や大臣に依る。彼にはこのような思いがある。‘もし誰かが私に対して何かを言うなら、これらの王や大臣たちが、事情を釈明して私のために弁護してくれるだろう’と。もし誰かが彼に対して何かを言うなら、それらの王や大臣たちは、事情を釈明して彼の利益になるように話すのである。比丘たちよ、このようにして大賊は権力者に依るのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร โภคจาคี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิโต โภเคน ปฏิสนฺถริสฺสามี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตโต โภเคน ปฏิสนฺถรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร โภคจาคี โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして大賊は富を施す者となるのか？ 比丘たちよ、ここにおいて大賊は富裕であり、多くの財産、多くの資産を持っている。彼にはこのような思いがある。‘もし誰かが私に対して何かを言うなら、この富によって懐柔しよう’と。もし誰かが彼に対して何かを言うなら、彼はその富によって懐柔するのである。比丘たちよ、このようにして大賊は富を施す者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร เอกจารี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร เอกโกว คหณานิ กตฺตา โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘มา เม [Pg.114] คุยฺหมนฺตา พหิทฺธา สมฺเภทํ อคมํสู’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร เอกจารี โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして大賊は単独で行動するのか？ 比丘たちよ、ここにおいて大賊は、ただ一人で強奪を行う。それはなぜか？ ‘私の秘密の計画が外部に漏れないように’と考えるからである。比丘たちよ、このようにして大賊は単独で行動するのである。”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ นิลฺโลปมฺปิ หรติ เอกาคาริกมฺปิ กโรติ ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ.

“比丘たちよ、これら五つの要素を具足した大賊は、壁を破り、略奪を行い、一軒家を襲い、待ち伏せを行うのである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต จ โหติ, คหนนิสฺสิโต จ, พลวนิสฺสิโต จ, โภคจาคี จ, เอกจารี จ.

“比丘たちよ、それと同じように、五つの法を具足した悪徳比丘は、徳を掘り崩し、傷ついた自己を抱え、過失があり、智者たちから非難され、多くの不徳を積む。どのような五つか？ 比丘たちよ、ここにおいて悪徳比丘は、険路に依り、密林に依り、権力者に依り、富を施し、単独で行動する者である。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสเมน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして悪徳比丘は険路に依るのか？ 比丘たちよ、ここにおいて悪徳比丘は、不調和な身業を具足し、不調和な語業を具足し、不調和な意業を具足している。比丘たちよ、このようにして悪徳比丘は険路に依るのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして悪徳比丘は密林に依るのか？ 比丘たちよ、ここにおいて悪徳比丘は邪見の持ち主であり、辺執見（極端な見解）を具足している。比丘たちよ、このようにして悪徳比丘は密林に依るのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして悪徳比丘は権力者に依るのか？ 比丘たちよ、ここにおいて悪徳比丘は、王や大臣に依る。彼にはこのような思いがある。‘もし誰かが私に対して何かを言うなら、これらの王や大臣たちが、事情を釈明して私のために弁護してくれるだろう’と。もし誰かが彼に対して何かを言うなら、それらの王や大臣たちは、事情を釈明して彼の利益になるように話すのである。比丘たちよ、このようにして悪徳比丘は権力者に依るのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ โภคจาคี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิโต ลาเภน ปฏิสนฺถริสฺสามี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตโต ลาเภน ปฏิสนฺถรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ โภคจาคี โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして悪徳比丘は富を施す者となるのか？ 比丘たちよ、ここにおいて悪徳比丘は、衣・托鉢・住居・病の備えとしての薬の利得を得ている。彼にはこのような思いがある。‘もし誰かが私に対して何かを言うなら、この利得によって懐柔しよう’と。もし誰かが彼に対して何かを言うなら、彼はその利得によって懐柔するのである。比丘たちよ、このようにして悪徳比丘は富を施す者となるのである。”

‘‘กถญฺจ[Pg.115], ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ เอกจารี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ เอกโกว ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ นิวาสํ กปฺเปติ. โส ตตฺถ กุลานิ อุปสงฺกมนฺโต ลาภํ ลภติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ เอกจารี โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして悪徳比丘は単独で行動するのか？ 比丘たちよ、ここにおいて悪徳比丘は、ただ一人で辺境の地に住処を構える。彼はそこで諸々の家を訪ね歩き、利得を得るのである。比丘たちよ、このようにして悪徳比丘は単独で行動するのである。”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具足した悪徳比丘は、徳を掘り崩し、傷ついた自己を抱え、過失があり、智者たちから非難され、多くの不徳を積むのである。”第三の経。

๔. สมณสุขุมาลสุตฺตํ

4. 沙門優雅経

๑๐๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ.

104. “比丘たちよ、五つの法を具足した比丘は、沙門たちの中にあって、洗練された沙門となる。”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิหรติ, ตฺยสฺส มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาปํเยว อุปหารํ อุปหรนฺติ, อปฺปํ อมนาปํ. ยานิ โข ปน ตานิ เวทยิตานิ ปิตฺตสมุฏฺฐานานิ วา เสมฺหสมุฏฺฐานานิ วา วาตสมุฏฺฐานานิ วา สนฺนิปาติกานิ วา อุตุปริณามชานิ วา วิสมปริหารชานิ วา โอปกฺกมิกานิ วา กมฺมวิปากชานิ วา, ตานิสฺส น พหุเทว อุปฺปชฺชนฺติ. อปฺปาพาโธ โหติ, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ.

“どのような五つのことによってでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘がいて、請われてのみ多くの衣を享受し、請われなければ少ししか享受しません。請われてのみ多くの食を享受し、請われなければ少ししか享受しません。請われてのみ多くの座臥具を享受し、請われなければ少ししか享受しません。請われてのみ多くの病人のための薬や必需品を享受し、請われなければ少ししか享受しません。また、共に修行する者たちが、彼に対して、多くは好ましい身業をもって接し、好ましくない身業をもって接することは稀です。多くは好ましい語業をもって接し、好ましくない語業をもって接することは稀です。多くは好ましい意業をもって接し、好ましくない意業をもって接することは稀です。好ましい供物（礼遇）を捧げ、好ましくないものを捧げることは稀です。また、胆汁、粘液、風、それらの集まり（三因）、季節の変化、不適切な管理、他者の攻撃、あるいは業の報いから生じる苦痛が、彼にはあまり生じません。彼は無病であり、現法楽住をもたらす、優れた心に属する四つの禅定を、望むままに、苦労なく、困難なく得ます。そして、諸々の漏の尽滅によって、漏のない心解脱・慧解脱を、現世において自ら卓越した知によって悟り、証得して住みます。比丘たちよ、これら五つの法を備えた比丘は、修行者たちの中で極めて繊細な修行者（沙門）となります。”

‘‘ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’ติ, มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’ติ[Pg.116]. อหญฺหิ, ภิกฺขเว, ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน ภิกฺขูหิ สทฺธึ วิหรามิ, เต มํ มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาปํเยว อุปหารํ อุปหรนฺติ, อปฺปํ อมนาปํ. ยานิ โข ปน ตานิ เวทยิตานิ – ปิตฺตสมุฏฺฐานานิ วา เสมฺหสมุฏฺฐานานิ วา วาตสมุฏฺฐานานิ วา สนฺนิปาติกานิ วา อุตุปริณามชานิ วา วิสมปริหารชานิ วา โอปกฺกมิกานิ วา กมฺมวิปากชานิ วา – ตานิ เม น พหุเทว อุปฺปชฺชนฺติ. อปฺปาพาโธหมสฺมิ, จตุนฺนํ โข ปนสฺมิ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามิ.

“比丘たちよ、‘修行者たちの中で極めて繊細な修行者である’と正しく語る者がいるならば、まさに私を指して‘修行者たちの中で極めて繊細な修行者である’と語るのが正しいのです。比丘たちよ、私は請われてのみ多くの衣を享受し、請われなければ少ししか享受しません。請われてのみ多くの食を享受し、請われなければ少ししか享受しません。請われてのみ多くの座臥具を享受し、請われなければ少ししか享受しません。請われてのみ多くの薬や必需品を享受し、請われなければ少ししか享受しません。また、共に修行する比丘たちが、私に対して、多くは好ましい身業をもって接し、好ましくない身業をもって接することは稀です。多くは好ましい語業をもって接し、好ましくない語業をもって接することは稀です。多くは好ましい意業をもって接し、好ましくない意業をもって接することは稀です。好ましい供物を捧げ、好ましくないものを捧げることは稀です。また、胆汁、粘液、風、それらの集まり、季節の変化、不適切な管理、他者の攻撃、あるいは業の報いから生じる苦痛が、私にはあまり生じません。私は無病であり、現法楽住をもたらす四つの禅定を望むままに得て、諸々の漏の尽滅によって……（中略）……証得して住んでいるからです。”

‘‘ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’ติ, มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、‘修行者たちの中で極めて繊細な修行者である’と正しく語る者がいるならば、まさに私を指して‘修行者たちの中で極めて繊細な修行者である’と言うべきです。”第四（第四の経が終わった）。

๕. ผาสุวิหารสุตฺตํ

5. 安楽住経

๑๐๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ผาสุวิหารา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, เมตฺตํ วจีกมฺมํ…เป… เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, ตถารูเปหิ สีเลหิ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ผาสุวิหารา’’ติ. ปญฺจมํ.

105. “比丘たちよ、これら五つの安楽な生活（安楽住）があります。どのような五つでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘がいて、共に修行する者たちに対して、面と向かっている時もいない時も、慈しみの身業が確立されています。慈しみの語業が……（中略）……慈しみの意業が、共に修行する者たちに対して面と向かっている時もいない時も、確立されています。また、欠けることなく、穴がなく、汚れがなく、斑がなく、自由であり、賢者に称賛され、執着されることなく、定に資する諸々の戒を、共に修行する者たちと共に、面と向かっている時もいない時も、等しく備えて住みます。また、聖なる、出離へと導く、それを実践する者を正しく苦の滅尽へと導く見解（正しい智慧）を、共に修行する者たちと共に、面と向かっている時もいない時も、等しく備えて住みます。比丘たちよ、これらが五つの安楽な生活です。”第五（第五の経が終わった）。

๖. อานนฺทสุตฺตํ

6. アーナンダ経

๑๐๖. เอกํ [Pg.117] สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

106. ある時、世尊はコーサンビーのゴーシタ園に住まっておられた。その時、尊者アーナンダが世尊の御許に近づき、世尊を礼拝して、一方に座った。一方に座った尊者アーナンダは、世尊に次のように申し上げた。

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา ; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“世尊よ、比丘はどのような理由によって、僧伽の中で安楽に住むことができるのでしょうか。”“アーナンダよ、比丘が自ら戒を備え、他者を戒（より高き戒）に関して非難することがない時、アーナンダよ、比丘は僧伽の中で安楽に住むことができる。”

‘‘สิยา ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท ! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“世尊よ、比丘が僧伽の中で安楽に住むことができるための、別の方法（側面）はありますでしょうか。”“アーナンダよ、それはある。アーナンダよ、比丘が自ら戒を備え、他者を戒に関して非難することがなく、また自らを省みる者（自己の内省）であって、他者の落ち度を詮索する者でない時、アーナンダよ、比丘は僧伽の中で安楽に住むことができる。”

‘‘สิยา ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; อปญฺญาโต จ โหติ, เตน จ อปญฺญาตเกน โน ปริตสฺสติ; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“世尊、比丘が僧伽のなかに住んで安楽に過ごすことができる、別の方法がまだありますか。”“アーナンダよ、それはある。アーナンダよ、比丘が自ら戒を具足し、他者をその戒に関して批判せず、己のみを省みて他者を省みず、世に知られず、知られないことによって焦燥することがない。アーナンダよ、これほどまでのことによっても、比丘は僧伽のなかに住んで安楽に過ごすことができるのである。”

‘‘สิยา ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; อปญฺญาโต จ โหติ, เตน จ อปญฺญาตเกน โน ปริตสฺสติ; จตุนฺนญฺจ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ.

“世尊、比丘が僧伽のなかに住んで安楽に過ごすことができる、別の方法がまだありますか。”“アーナンダよ、それはある。アーナンダよ、比丘が自ら戒を具足し、他者をその戒に関して批判せず、己のみを省みて他者を省みず、世に知られず、知られないことによって焦燥することがなく、さらに、すぐれた心による現法楽住である四つの禅定を、望むままに、苦労なく、困難なく獲得する。アーナンダよ、これほどまでのことによっても、比丘は僧伽のなかに住んで安楽に過ごすことができるのである。”

‘‘สิยา [Pg.118] ปน, ภนฺเต, อญฺโญปิ ปริยาโย ยถา ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท! ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ อธิสีเล สมฺปวตฺตา; อตฺตานุเปกฺขี จ โหติ, โน ปรานุเปกฺขี; อปญฺญาโต จ โหติ, เตน จ อปญฺญาตเกน โน ปริตสฺสติ; จตุนฺนญฺจ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอตฺตาวตาปิ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ สงฺเฆ วิหรนฺโต ผาสุํ วิหเรยฺย.

“世尊、比丘が僧伽のなかに住んで安楽に過ごすことができる、別の方法がまだありますか。”“アーナンダよ、それはある。アーナンダよ、比丘が自ら戒を具足し、他者をその戒に関して批判せず、己のみを省みて他者を省みず、世に知られず、知られないことによって焦燥することなく、すぐれた心による現法楽住である四つの禅定を、望むままに、苦労なく、困難なく獲得し、さらに、諸々の漏（けがれ）が尽きることによって、漏のない心解脱・慧解脱を、現世において自ら卓越した知をもって悟り、具足して住む。アーナンダよ、これほどまでのことによっても、比丘は僧伽のなかに住んで安楽に過ごすことができるのである。”

‘‘อิมมฺหา จาหํ, อานนฺท, ผาสุวิหารา อญฺโญ ผาสุวิหาโร อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถีติ วทามี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“アーナンダよ、この安楽な住（ありかた）よりも、さらに高く、さらに勝れた別の安楽な住はないと、わたしは説く。”第六の経。

๗. สีลสุตฺตํ

7. 戒の経

๑๐๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

107. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、供養を受けるに値し、歓待を受けるに値し、布施を受けるに値し、合掌されるに値し、世の無上の福田となる。”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ.

“いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘が、戒を具足し、定を具足し、慧を具足し、解脱を具足し、解脱知見を具足していることである。”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、供養を受けるに値し、歓待を受けるに値し、布施を受けるに値し、合掌されるに値し、世の無上の福田となるのである。”第七の経。

๘. อเสขสุตฺตํ

8. 無学の経

๑๐๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

108. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、供養を受けるに値し、歓待を受けるに値し、布施を受けるに値し、（中略）世の無上の福田となる。”

‘‘กตเมหิ, ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน [Pg.119] ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘が、無学の戒蘊を具足し、無学の定蘊を具足し、無学の慧蘊を具足し、無学の解脱蘊を具足し、無学の解脱知見蘊を具足していることである。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、供養を受けるに値し、（中略）世の無上の福田となるのである。”第八の経。

๙. จาตุทฺทิสสุตฺตํ

9. 四方（自在）の経

๑๐๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จาตุทฺทิโส โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ จาตุทฺทิโส โหตี’’ติ. นวมํ.

109. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、四方において（障害なく自在に）歩む者となる。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘が、戒を有し、波羅提木叉の律儀によって身を慎んで住み、正しい行いと所行（を供なうべき場所）を具足し、微細な罪過にも畏怖を見、学処を正しく受けて修行する。多聞であり、聞いたことを保持し、蓄積している。初めも良く、中ごろも良く、終わりも良く、意味と語彩を備え、円満にして清浄な梵行を説き明かす、そのような法を多く聞き、保持し、口で親しみ、心で観察し、見（智慧）によってよく貫通している。得られる限りの衣、托鉢の食、座臥具、病の供え物としての医薬の必需品によって満足している。すぐれた心による現法楽住である四つの禅定を、望むままに、苦労なく、困難なく獲得する。諸々の漏（けがれ）が尽きることによって、漏のない心解脱・慧解脱を、現世において自ら卓越した知をもって悟り、具足して住む。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、四方において歩む者となるのである。”第九の経。

๑๐. อรญฺญสุตฺตํ

10. 森林の経

๑๑๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; อารทฺธวีริโย วิหรติ ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ [Pg.120] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุ’’นฺติ. ทสมํ.

110. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、人里離れた辺境の森の住居（坐臥処）に住むにふさわしい。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに、ある比丘は、戒を具足し、……（中略）……波羅提木叉（別解脱戒）の制戒によって守られ、学処（戒本）を堅守して修行している。多聞であり、……（中略）……見（智慧）によってよく洞察している。精進を修め、力強く、堅固な勇猛心を持ち、善法における責任を放棄することなく住している。現世において安楽に住するための、高貴な心による四つの禅（色界四禅）を、望むままに、苦労することなく、困難なく得る者である。そして、諸の漏（煩悩）が尽きることにより、無漏の心解脱と慧解脱を、現世において自らの卓越した知恵（直観）によって悟り、体現して住している。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、人里離れた辺境の森の住居に住むにふさわしい”と。（第十）

ผาสุวิหารวคฺโค ปฐโม.

第一 安楽住品（パースヴィハーラ・ヴァッガ） 完。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要綱（ウッダーナ）は次の通りである。

สารชฺชํ สงฺกิโต โจโร, สุขุมาลํ ผาสุ ปญฺจมํ;

อานนฺท สีลาเสขา จ, จาตุทฺทิโส อรญฺเญน จาติ.

怯弱（サーラッジャ）、疑念（サンキタ）、盗賊（チョーラ）、繊細（スクマーラ）、第五に安楽（パース）、アーナンダ（アーナンダ）、戒（シーラ）、有学（セーカ）、四方（チャートゥッディサ）、そして森林（アランニャ）である。

(๑๒) ๒. อนฺธกวินฺทวคฺโค

（十二） 第二 アンダカヴィンダ品

๑. กุลูปกสุตฺตํ

1. 在家訪問経（クルーパカ・スッタ）

๑๑๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสนฺถววิสฺสาสี จ โหติ, อนิสฺสรวิกปฺปี จ, วิสฺสฏฺฐุปเสวี จ, อุปกณฺณกชปฺปี จ, อติยาจนโก จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ อปฺปิโย จ โหติ อมนาโป จ อครุ จ อภาวนีโย จ.

111. “比丘たちよ、五つの法を具足して在家を訪問する比丘は、その家の人々にとって、愛されず、好まれず、重んじられず、尊敬されない者となる。いかなる五つか。知己でもないのに馴れ馴れしくし、権限もないのに（主人のように）指図し、離別（対立）した者たちを（仲裁のために）親しく訪ね、耳元でひそひそ話をし、過度に求めることである。比丘たちよ、これら五つの法を具足して在家を訪問する比丘は、その家の人々にとって、愛されず、好まれず、重んじられず、尊敬されない者となる”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อสนฺถววิสฺสาสี จ โหติ, น อนิสฺสรวิกปฺปี จ, น วิสฺสฏฺฐุปเสวี จ, น อุปกณฺณกชปฺปี จ, น อติยาจนโก จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กุลูปโก ภิกฺขุ กุเลสุ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足して在家を訪問する比丘は、その家の人々にとって、愛され、好まれ、重んじられ、尊敬される者となる。いかなる五つか。知己でもないのに馴れ馴れしくせず、権限もないのに指図せず、離別した者たちを親しく訪ねず、耳元でひそひそ話をせず、過度に求めないことである。比丘たちよ、これら五つの法を具足して在家を訪問する比丘は、その家の人々にとって、愛され、好まれ、重んじられ、尊敬される者となる”。第一の経 完。

๒. ปจฺฉาสมณสุตฺตํ

2. 随行比丘経（パッチャーサマナ・スッタ）

๑๑๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ น อาทาตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อติทูเร วา คจฺฉติ อจฺจาสนฺเน วา, น ปตฺตปริยาปนฺนํ [Pg.121] คณฺหติ, อาปตฺติสามนฺตา ภณมานํ น นิวาเรติ, ภณมานสฺส อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ น อาทาตพฺโพ.

112. “比丘たちよ、五つの法を具足する随行比丘を連れて行くべきではない。いかなる五つか。（師に対して）非常に遠くを歩く、あるいは非常に近くを歩く。師の食事の入った鉢（托鉢の鉢）を代わりに受け取ろうとしない。師が罪（あやまち）の近くで語っているのを制止しない。師が話している最中に言葉を差し挟む。智慧がなく、愚かで、口の利けない者（あるいは唾を漏らす者）であること。比丘たちよ、これら五つの法を具足する随行比丘を連れて行くべきではない”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ อาทาตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? นาติทูเร คจฺฉติ น อจฺจาสนฺเน, ปตฺตปริยาปนฺนํ คณฺหติ, อาปตฺติสามนฺตา ภณมานํ นิวาเรติ, ภณมานสฺส น อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ, ปญฺญวา โหติ อชโฬ อเนฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปจฺฉาสมโณ อาทาตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する随行比丘を連れて行くべきである。いかなる五つか。遠すぎず近すぎない距離を歩く。師の食事の入った鉢を代わりに受け取る。師が罪の近くで語っているのを制止する。師が話している最中に言葉を差し挟まない。智慧があり、愚かではなく、口の利けない者ではないこと。比丘たちよ、これら五つの法を具足する随行比丘を連れて行くべきである”。第二の経 完。

๓. สมฺมาสมาธิสุตฺตํ

3. 正定経（サンマーサマーディ・スッタ）

๑๑๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

113. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、正定（正しい集中）に入って住することができない。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに、ある比丘は、色（かたち）に堪えることができず、声に堪えることができず、香りに堪えることができず、味に堪えることができず、触れられるものに堪えることができない。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、正定に入って住することができない”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมฺมาสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、正定に入って住することができる。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに、ある比丘は、色に堪えることができ、声に堪えることができ、香りに堪えることができ、味に堪えることができ、触れられるものに堪えることができる。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、正定に入って住することができる”と。第三の経 完。

๔. อนฺธกวินฺทสุตฺตํ

4. アンダカヴィンダ経（アンダカヴィンダ・スッタ）

๑๑๔. เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ อนฺธกวินฺเท. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

114. ある時、世尊はマガダ国のアンダカヴィンダにおられた。その時、尊者アーナンダが世尊のもとへ参り、世尊を礼拝して、傍らに座った。傍らに座った尊者アーナンダに、世尊はこのように仰せられた。

‘‘เย เต, อานนฺท, ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เต โว, อานนฺท, ภิกฺขู ปญฺจสุ ธมฺเมสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา[Pg.122]. กตเมสุ ปญฺจสุ? ‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, สีลวา โหถ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุตา วิหรถ อาจารโคจรสมฺปนฺนา อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวิโน, สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสู’ติ – อิติ ปาติโมกฺขสํวเร สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

“アーナンダよ、出家して間もない新参の比丘たち、この法と律に新しく入った比丘たちには、五つの法において勧め、導き、確立させるべきである。いかなる五つか。‘さあ、友らよ、戒を具足し、波羅提木叉の制戒によって守られ、行儀（アチャーラ）と交際範囲（ゴーチャラ）を具備し、微細な過失にも恐れを見て住し、学処を堅守して修行しなさい’と。このように、波羅提木叉の律儀において勧め、導き、確立させるべきである”

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา วิหรถ อารกฺขสติโน นิปกฺกสติโน, สารกฺขิตมานสา สตารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคตา’ติ – อิติ อินฺทฺริยสํวเร สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

“‘さあ、友らよ、諸の感官の門を守って住みなさい。正念を保護し、智慧ある正念を具え、よく守られた心を持ち、正念によって守られた心を具足しなさい’と。このように、根律儀（感官の制御）において勧め、導き、確立させるべきである”

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, อปฺปภสฺสา โหถ, ภสฺเส ปริยนฺตการิโน’ติ – อิติ ภสฺสปริยนฺเต สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

“‘さあ、友らよ、寡黙でありなさい。語るべきことに限界（節度）を持ちなさい’と。このように、語ることの節度において勧め、導き、確立させるべきである”

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, อารญฺญิกา โหถ, อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวถา’ติ – อิติ กายวูปกาเส สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา.

“友よ、来なさい。森に住む者となり、人里離れた森の辺境の坐臥所を依りどころとしなさい”と、このように身体の離隔において、勧励し、導き、確立させるべきである。

‘‘‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, สมฺมาทิฏฺฐิกา โหถ สมฺมาทสฺสเนน สมนฺนาคตา’ติ – อิติ สมฺมาทสฺสเน สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา. เย เต, อานนฺท, ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เต โว, อานนฺท, ภิกฺขู อิเมสุ ปญฺจสุ ธมฺเมสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ. จตุตฺถํ.

“友よ、来なさい。正見（正しい見解）を持つ者となり、正しい知見を具えなさい”と、このように正しい知見において、勧励し、導き、確立させるべきである。アーナンダよ、新しく出家して間もない、この法と律に最近入った比丘たちを、アーナンダよ、これら五つの法において勧励し、導き、確立させるべきである。第四。

๕. มจฺฉรินีสุตฺตํ

5. 慳吝経

๑๑๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อาวาสมจฺฉรินี โหติ, กุลมจฺฉรินี โหติ, ลาภมจฺฉรินี โหติ, วณฺณมจฺฉรินี โหติ, ธมฺมมจฺฉรินี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

115. 比丘たちよ、五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、そのように地獄に落ちる。どのような五つか。住居に物惜しみし、家に物惜しみし、利得に物惜しみし、名声（容色）に物惜しみし、法に物惜しみする。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、地獄に落ちる。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อาวาสมจฺฉรินี โหติ, น กุลมจฺฉรินี โหติ, น ลาภมจฺฉรินี โหติ, น วณฺณมจฺฉรินี โหติ, น ธมฺมมจฺฉรินี โหติ[Pg.123]. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. ปญฺจมํ.

比丘たちよ、五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、そのように天界に導かれる。どのような五つか直。住居に物惜しみせず、家に物惜しみせず、利得に物惜しみせず、名声に物惜しみせず、法に物惜しみしない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、天界に導かれる。第五。

๖. วณฺณนาสุตฺตํ

6. 称讃経

๑๑๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

116. 比丘たちよ、五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、地獄に落ちる。どのような五つか。詳しく調べず究明もせずに、称賛に値しない者を称賛し、詳しく調べず究明もせずに、称賛に値する者を謗り、詳しく調べず究明もせずに、信じるべきでないところで信じ、詳しく調べず究明もせずに、信じるべきところで信じず、信心による施物を台無しにする。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、地獄に落ちる。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. ฉฏฺฐํ.

比丘たちよ、五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、天界に導かれる。どのような五つか。詳しく調べ究明した上で、称賛に値しない者を謗り、詳しく調べ究明した上で、称賛に値する者を称賛し、詳しく調べ究明した上で、信じるべきでないところで信じず、詳しく調べ究明した上で、信じるべきところで信じ、信心による施物を台無しにしない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、天界に導かれる。第六。

๗. อิสฺสุกินีสุตฺตํ

7. 嫉妬経

๑๑๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อิสฺสุกินี จ โหติ, มจฺฉรินี จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

117. 比丘たちよ、五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、地獄に落ちる。どのような五つか。詳しく調べず究明もせずに、称賛に値しない者を称賛し、詳しく調べず究明もせずに、称賛に値する者を謗り、嫉妬深く、物惜しみし、信心による施物を台無しにする。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、地獄に落ちる。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ[Pg.124], อนิสฺสุกินี จ โหติ, อมจฺฉรินี จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

比丘たちよ、五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、天界に導かれる。どのような五つか。詳しく調べ究明した上で、称賛に値しない者を謗り、詳しく調べ究明した上で、称賛に値する者を称賛し、嫉妬せず、物惜しみせず、信心による施物を台無しにしない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、天界に導かれる。第七。

๘. มิจฺฉาทิฏฺฐิกสุตฺตํ

8. 邪見経

๑๑๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา จ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺปา จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

118. 比丘たちよ、五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、地獄に落ちる。どのような五つか。詳しく調べず究明もせずに、称賛に値しない者を称賛し、詳しく調べず究明もせずに、称賛に値する者を謗り、邪見を持ち、邪思惟を持ち、信心による施物を台無しにする。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、地獄に落ちる。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมฺมาทิฏฺฐิกา จ, โหติ, สมฺมาสงฺกปฺปา จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. อฏฺฐมํ.

比丘たちよ、五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、天界に導かれる。どのような五つか。詳しく調べ究明した上で、称賛に値しない者を謗り、詳しく調べ究明した上で、称賛に値する者を称賛し、正見を持ち、正思惟を持ち、信心による施物を台無しにしない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘尼は、運ばれて置かれたかのように、天界に導かれる。第八。

๙. มิจฺฉาวาจาสุตฺตํ

9. 邪語経

๑๑๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาวาจา จ โหติ, มิจฺฉากมฺมนฺตา จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

119. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘尼は、[死後に]運ばれて置かれるかのように、このように地獄に[墜ちる]。いかなる五つか。 [よく]調べず、吟味せずに、称賛に値しない者を称賛し、[よく]調べず、吟味せずに、称賛に値する者を謗り、邪語（誤った言葉）を話し、邪業（誤った行為）をなし、信施（信心による布施）を台無しにすることである。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘尼は、運ばれて置かれるかのように、このように地獄に[墜ちる]。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมฺมาวาจา จ โหติ, สมฺมากมฺมนฺตา จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する比丘尼は、運ばれて置かれるかのように、このように天界に[生まれる]。いかなる五つか。 [よく]調べ、吟味した上で、称賛に値しない者を謗り、[よく]調べ、吟味した上で、称賛に値する者を称賛し、正語（正しい言葉）を話し、正業（正しい行為）をなし、信施を台無しにしないことである。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘尼は、運ばれて置かれるかのように、このように天界に[生まれる]。”第九。

๑๐. มิจฺฉาวายามสุตฺตํ

10. 邪精進経

๑๒๐. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.125], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาวายามา จ โหติ, มิจฺฉาสตินี จ, สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

120. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘尼は、運ばれて置かれるかのように、このように地獄に[墜ちる]。いかなる五つか。 [よく]調べず、吟味せずに、称賛に値しない者を称賛し、[よく]調べず、吟味せずに、称賛に値する者を謗り、邪精進（誤った努力）をなし、邪念（誤った気づき）を抱き、信施を台無しにすることである。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘尼は、運ばれて置かれるかのように、このように地獄に[墜ちる]。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมฺมาวายามา จ โหติ, สมฺมาสตินี จ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する比丘尼は、運ばれて置かれるかのように、このように天界に[生まれる]。いかなる五つか。 [よく]調べ、吟味した上で、称賛に値しない者を謗り、[よく]調べ、吟味した上で、称賛に値する者を称賛し、正精進（正しい努力）をなし、正念（正しい気づき）を抱き、信施を台無しにしないことである。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘尼は、運ばれて置かれるかのように、このように天界に[生まれる]。”第十。

อนฺธกวินฺทวคฺโค ทุติโย.

アンアカヴィンダ品　第二[完]。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（要約の詩）は以下の通り。

กุลูปโก ปจฺฉาสมโณ, สมาธิอนฺธกวินฺทํ;

มจฺฉรี วณฺณนา อิสฺสา, ทิฏฺฐิวาจาย วายมาติ.

“在家に親しむ者”“後随の沙門”“三昧”“アンアカヴィンダ”“物惜しみ”“称賛”“嫉妬”“見”“語”“精進”である。

(๑๓) ๓. คิลานวคฺโค

(13) 3. 病者品

๑. คิลานสุตฺตํ

1. 病者経

๑๒๑. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน คิลานสาลา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ ทุพฺพลํ คิลานกํ; ทิสฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

121. ある時、世尊はヴェーサーリーの、大林にある重閣講堂に滞在しておられた。その時、世尊は夕刻に瞑想から立ち上がり、病舎のある所へ赴かれた。世尊はある一人の衰弱した病身の比丘をご覧になり、設けられた座に座られた。座られた世尊は比丘たちに呼びかけられた。

‘‘ยํ [Pg.126] กิญฺจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ ทุพฺพลํ คิลานกํ ปญฺจ ธมฺมา น วิชหนฺติ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘นจิรสฺเสว อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’’’ติ.

“比丘たちよ、いかなる衰弱した病身の比丘であっても、五つの法が彼を離れないならば、彼は次のように期待できる。すなわち、‘遠からず、諸々の煩悩（漏）の滅尽により、煩悩のない心解脱と慧解脱を、現法（この世）において自ら卓越した知恵で覚り、現証して、具足して住するであろう’ということである。”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี, มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. ยํ กิญฺจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ ทุพฺพลํ คิลานกํ อิเม ปญฺจ ธมฺมา น วิชหนฺติ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘นจิรสฺเสว อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’’’ติ. ปฐมํ.

“いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘が、身体において不浄を観察して住し、食において厭逆の想をなし、一切世間において不快の想をなし、一切の行において無常を観察し、死の想が内面でよく確立していることである。比丘たちよ、いかなる衰弱した病身の比丘であっても、これら五つの法が彼を離れないならば、彼は次のように期待できる。すなわち、‘遠からず、諸々の煩悩の滅尽により……（中略）……現証して、具足して住するであろう’ということである。”第一。

๒. สติสูปฏฺฐิตสุตฺตํ

2. 正念確立経

๑๒๒. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา.

122. “比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、誰であれ五つの法を修習し、五つの法を多修する者は、二つの果のうちのいずれかの果を期待できる。すなわち、現法における究竟の知恵（阿羅漢果）、あるいは、執着の対象（五蘊）が残っているならば不還果（アナガーミ）である。”

‘‘กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อชฺฌตฺตญฺเญว สติ สูปฏฺฐิตา โหติ ธมฺมานํ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย, อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อิเม ปญฺจ ธมฺเม ภาเวติ อิเม ปญฺจ ธมฺเม พหุลีกโรติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. ทุติยํ.

“いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘の内面において、諸法の生滅（起き滅び）を追跡する知恵を伴った正念がよく確立しており、身体において不浄を観察して住し、食において厭逆の想をなし、一切世間において不快の想をなし、一切の行において無常を観察することである。比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、誰であれこれら五つの法を修習し、これら五つの法を多修する者は、二つの果のうちのいずれかの果を期待できる。すなわち、現法における究竟の知恵、あるいは、執着の対象が残っているならば不還果である。”第二。

๓. ปฐมอุปฏฺฐากสุตฺตํ

3. 第一看病経

๑๒๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน ทูปฏฺฐาโก โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ น ชานาติ, เภสชฺชํ นปฺปฏิเสวิตา โหติ, อตฺถกามสฺส คิลานุปฏฺฐากสฺส น ยถาภูตํ อาพาธํ อาวิกตฺตา โหติ อภิกฺกมนฺตํ วา อภิกฺกมตีติ ปฏิกฺกมนฺตํ วา ปฏิกฺกมตีติ ฐิตํ วา ฐิโตติ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ [Pg.127] เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อนธิวาสกชาติโก โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน ทูปฏฺฐาโก โหติ.

123. “比丘たちよ、五つの法を具足する病者は、看病しにくい者である。いかなる五つか。 [快癒に]適さないことを行い、適することにおいて適量を知らず、薬を服用せず、自分の利益を願う看病者に対して、病状が進行している時は‘進行している’と、快方に向かっている時は‘快方に向かっている’と、停滞している時は‘停滞している’と、ありのままに病状を明らかにせず、生じた肉体的苦痛、激しく鋭く過酷で不快な、好ましくなく、命を奪いかねないほどの苦受を、耐え忍ぶことができない性質であることである。比丘たちよ、これら五つの法を具足する病者は、看病しにくい者である。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน สูปฏฺฐาโก โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ ชานาติ, เภสชฺชํ ปฏิเสวิตา โหติ, อตฺถกามสฺส คิลานุปฏฺฐากสฺส ยถาภูตํ อาพาธํ อาวิกตฺตา โหติ อภิกฺกมนฺตํ วา อภิกฺกมตีติ ปฏิกฺกมนฺตํ วา ปฏิกฺกมตีติ ฐิตํ วา ฐิโตติ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติโก โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลาโน สูปฏฺฐาโก โหตี’’ติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する病者は、看病しやすい者である。どのような五つか。すなわち、療養に適すること（適不適）をなし、適することにおいて適量を知り、薬を服用し、自身の利益を願う看病人に対して、病状が進行しているときには‘進行している’と、回復しているときには‘回復している’と、停滞しているときには‘停滞している’と、ありのままに病状を明らかにし、生じている激しく、鋭く、辛く、不快で、好ましくなく、命を奪うほどに苦しい肉体的な感受（苦痛）を耐え忍ぶ性質を持っている。比丘たちよ、これら五つの法を具足する病者は、看病しやすい者である” 第三の経（が終了した）。

๔. ทุติยอุปฏฺฐากสุตฺตํ

4. “第二 看病経”

๑๒๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก นาลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? นปฺปฏิพโล โหติ เภสชฺชํ สํวิธาตุํ; สปฺปายาสปฺปายํ น ชานาติ, อสปฺปายํ อุปนาเมติ, สปฺปายํ อปนาเมติ; อามิสนฺตโร คิลานํ อุปฏฺฐาติ, โน เมตฺตจิตฺโต; เชคุจฺฉี โหติ อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา วนฺตํ วา เขฬํ วา นีหริตุํ; นปฺปฏิพโล โหติ คิลานํ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก นาลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ.

124. “比丘たちよ、五つの法を具足する看病人は、病者を看病するにふさわしくない。どのような五つか。すなわち、薬を調合する能力がなく、療養に適することと不適なことを知らず、不適なものを与えて適したものを遠ざけ、利養（衣食などの報酬）を目的として病者を世話し、慈しみの心をもって世話をせず、糞尿や嘔吐物や唾液などを片付けることを嫌悪し、折に触れて病者に法話をもって示し、教導し、励まし、喜ばせることができない。比丘たちよ、これら五つの法を具足する看病人は、病者を看病するにふさわしくない”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก อลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปฏิพโล โหติ เภสชฺชํ สํวิธาตุํ; สปฺปายาสปฺปายํ ชานาติ, อสปฺปายํ อปนาเมติ, สปฺปายํ อุปนาเมติ; เมตฺตจิตฺโต คิลานํ อุปฏฺฐาติ, โน อามิสนฺตโร; อเชคุจฺฉี โหติ อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา วนฺตํ วา เขฬํ วา นีหริตุํ; ปฏิพโล โหติ คิลานํ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต คิลานุปฏฺฐาโก อลํ คิลานํ อุปฏฺฐาตุ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する看病人は、病者を看病するにふさわしい。どのような五つか。すなわち、薬を調合する能力があり、療養に適することと不適なことを知り、不適なものを遠ざけて適したものを与え、慈しみの心をもって病者を世話し、利養を目的とせず、糞尿や嘔吐物や唾液などを片付けることを嫌悪せず、折に触れて病者に法話をもって示し、教導し、励まし、喜ばせることができる。比丘たちよ、これら五つの法を具足する看病人は、病者を看病するにふさわしい” 第四の経（が終了した）。

๕. ปฐมอนายุสฺสาสุตฺตํ

5. “第一 不延命経”

๑๒๕. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.128], ภิกฺขเว, ธมฺมา อนายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? อสปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ น ชานาติ, อปริณตโภชี จ โหติ, อกาลจารี จ โหติ, อพฺรหฺมจารี จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อนายุสฺสา.

125. “比丘たちよ、これら五つの法は寿命を損なう（長生きできない）ものである。どのような五つか。すなわち、療養に不適なことをなし、適することにおいて適量を知らず、消化の悪いものを食べ、不適切な時に出歩き、不浄な行い（非梵行）をすることである。比丘たちよ、これら五つの法は寿命を損なうものである”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? สปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ ชานาติ, ปริณตโภชี จ โหติ, กาลจารี จ โหติ, พฺรหฺมจารี จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสา’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法は寿命に資する（長生きできる）ものである。どのような五つか。すなわち、療養に適することをなし、適することにおいて適量を知り、消化の良いものを食べ、適切な時に出歩き、清らかな行い（梵行）をすることである。比丘たちよ、これら五つの法は寿命に資するものである” 第五の経（が終了した）。

๖. ทุติยอนายุสฺสาสุตฺตํ

6. “第二 不延命経”

๑๒๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อนายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? อสปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ น ชานาติ, อปริณตโภชี จ โหติ, ทุสฺสีโล จ, ปาปมิตฺโต จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อนายุสฺสา.

126. “比丘たちよ、これら五つの法は寿命を損なうものである。どのような五つか。すなわち、療養に不適なことをなし、適することにおいて適量を知らず、消化の悪いものを食べ、戒律を守らず（破戒）、悪友を持つことである。比丘たちよ、これら五つの法は寿命を損なうものである”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อายุสฺสา. กตเม ปญฺจ? สปฺปายการี โหติ, สปฺปาเย มตฺตํ ชานาติ, ปริณตโภชี จ โหติ, สีลวา จ, กลฺยาณมิตฺโต จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、これら五つの法は寿命に資するものである。どのような五つか。すなわち、療養に適することをなし、適することにおいて適量を知り、消化の良いものを食べ、持戒の者であり、善友を持つことである。比丘たちよ、これら五つの法は寿命に資するものである” 第六の経（が終了した）。

๗. วปกาสสุตฺตํ

7. “離独居経”

๑๒๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, กามสงฺกปฺปพหุโล จ วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุํ.

127. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、僧伽から離れて独りで住むにふさわしくない。どのような五つか。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいる。彼は、手に入るいかなる衣にも満足せず、いかなる托鉢の糧にも満足せず、いかなる坐臥所（住居）にも満足せず、いかなる病の薬・資具にも満足せず、五欲に関する思考（感官的欲望の思惟）を多く抱いて過ごしている。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、僧伽から離れて独りで住むにふさわしくない”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน[Pg.129], เนกฺขมฺมสงฺกปฺปพหุโล จ วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สงฺฆมฺหา วปกาสิตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、僧伽から離れて独りで住むにふさわしい。どのような五つか。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいる。彼は、手に入るいかなる衣にも満足し、いかなる托鉢の糧にも満足し、いかなる坐臥所にも満足し、いかなる病の薬・資具にも満足し、離欲に関する思考（出離の思惟）を多く抱いて過ごしている。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、僧伽から離れて独りで住むにふさわしい。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、僧伽から離れて独りで住むにふさわしい” 第七の経（が終了した）。

๘. สมณสุขสุตฺตํ

8. “沙門楽経”

๑๒๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สมณทุกฺขานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อสนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมณทุกฺขานิ.

128. “比丘たちよ、これら五つは沙門の苦しみである。どのような五つか。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいる。彼は、手に入るいかなる衣にも満足せず、いかなる托鉢の糧にも満足せず、いかなる坐臥所にも満足せず、いかなる病の薬・資具にも満足せず、不満足（不楽）のまま清らかな修行（梵行）を営んでいる。比丘たちよ、これら五つが沙門の苦しみである”

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สมณสุขานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมณสุขานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、これら五つは沙門の楽しみである。どのような五つか。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいる。彼は、手に入るいかなる衣にも満足し、いかなる托鉢の糧にも満足し、いかなる坐臥所にも満足し、いかなる病の薬・資具にも満足し、満足（喜楽）して清らかな修行（梵行）を営んでいる。比丘たちよ、これら五つが沙門の楽しみである” 第八の経（が終了した）。

๙. ปริกุปฺปสุตฺตํ

9. パリクッパ・スッタ（破滅の経）

๑๒๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาปายิกา เนรยิกา ปริกุปฺปา อเตกิจฺฉา. กตเม ปญฺจ? มาตา ชีวิตา โวโรปิตา โหติ, ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, อรหํ ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ อุปฺปาทิตํ โหติ, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาปายิกา เนรยิกา ปริกุปฺปา อเตกิจฺฉา’’ติ. นวมํ.

129. “比丘たちよ、これら五つの法は、悪道に、地獄に至らせるものであり、破滅をもたらし、治癒不能なものである。いかなる五つか？ 母を殺害すること、父を殺害すること、阿羅漢を殺害すること、悪意を持って如来の身体から血を流させること、僧伽を分裂させることである。比丘たちよ、これら五つの法は、悪道に、地獄に至らせるものであり、破滅をもたらし、治癒不能なものである”と。（第九）

๑๐. พฺยสนสุตฺตํ

10. ビャサナ・スッタ（衰退の経）

๑๓๐. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พฺยสนานิ. กตมานิ ปญฺจ? ญาติพฺยสนํ, โภคพฺยสนํ, โรคพฺยสนํ, สีลพฺยสนํ, ทิฏฺฐิพฺยสนํ. น, ภิกฺขเว, สตฺตา ญาติพฺยสนเหตุ วา [Pg.130] โภคพฺยสนเหตุ วา โรคพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. สีลพฺยสนเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา ทิฏฺฐิพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พฺยสนานิ.

130. “比丘たちよ、五つの衰退（滅亡）がある。いかなる五つか？ 親族の衰退、財産の衰退、病気という衰退、戒の衰退、見の衰退である。比丘たちよ、衆生は親族の衰退を理由として、あるいは財産の衰退、病気という衰退を理由として、身が壊れ死した後に、悪道、悪い場所、奈落、地獄に生まれることはない。しかし、比丘たちよ、衆生は戒の衰退を理由として、あるいは見の衰退を理由として、身が壊れ死した後に、悪道、悪い場所、奈落、地獄に生まれるのである。比丘たちよ、これら五つの衰退がある”

‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ปญฺจ? ญาติสมฺปทา, โภคสมฺปทา, อาโรคฺยสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. น, ภิกฺขเว, สตฺตา ญาติสมฺปทาเหตุ วา โภคสมฺปทาเหตุ วา อาโรคฺยสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สีลสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สมฺปทา’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、五つの成就（具足）がある。いかなる五つか？ 親族の成就、財産の成就、無病の成就、戒の成就、見の成就である。比丘たちよ、衆生は親族の成就を理由として、あるいは財産の成就、無病の成就を理由として、身が壊れ死した後に、善き場所、天界に生まれることはない。しかし、比丘たちよ、衆生は戒の成就を理由として、あるいは見の成就を理由として、身が壊れ死した後に、善き場所、天界に生まれるのである。比丘たちよ、これら五つの成就がある”と。（第十）

คิลานวคฺโค ตติโย.

ギラーナ・ヴァッガ（病者品）第三、完。

ตสฺสุทฺทานํ –

その目次は以下の通りである。

คิลาโน สติสูปฏฺฐิ, ทฺเว อุปฏฺฐากา ทุวายุสา;

วปกาสสมณสุขา, ปริกุปฺปํ พฺยสเนน จาติ.

病者（ギラーノ）、念（サティ）、看病（ウパッティ）が二つ、寿命（アーユサ）が二つ、離隔（ヴァパカーサ）、沙門の楽（サマナスカ）、破滅（パリクッパ）、そして衰退（ビャサナ）の十である。

(๑๔) ๔. ราชวคฺโค

（十四）第四 ラージャ・ヴァッガ（王品）

๑. ปฐมจกฺกานุวตฺตนสุตฺตํ

1. 第一 チャッカーヌワッタナ・スッタ（転輪王の転法輪経 第一）

๑๓๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺเมเนว จกฺกํ วตฺเตติ ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

131. “比丘たちよ、五つの要素を備えた転輪聖王は、法によってのみ（権威の）輪を回転させる。その輪は、いかなる人間である敵対者によっても、逆転（阻止）されることはない”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี อตฺถญฺญู จ โหติ, ธมฺมญฺญู จ, มตฺตญฺญู จ, กาลญฺญู จ, ปริสญฺญู จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺเมเนว จกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

“いかなる五つか？ 比丘たちよ、ここに転輪聖王がいる。彼は利（目的）を知る者であり、法（規範）を知る者であり、度（適量）を知る者であり、時を知る者であり、会衆を知る者である。比丘たちよ、これら五つの要素を備えた転輪聖王は、法によってのみ輪を回転させる。その輪は、いかなる人間である敵対者によっても、逆転（阻止）されることはない”

‘‘เอวเมวํ [Pg.131] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

“比丘たちよ、それと同様に、五つの法を備えた如来・応供・正等覚者は、法によってのみ無上の法輪を回転させる。その輪は、沙門、婆羅門、天、魔、梵天、あるいは世の中のいかなる者によっても、逆転（阻止）されることはない”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อตฺถญฺญู, ธมฺมญฺญู, มตฺตญฺญู, กาลญฺญู, ปริสญฺญู. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ ธมฺมจกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

“いかなる五つか？ 比丘たちよ、ここに如来・応供・正等覚者がいる。彼は利（五つの目的）を知り、法（四聖諦の法）を知り、度（受領・消費の適量）を知り、時（独居の時など）を知り、会衆（刹帝利などの五つの会衆）を知る者である。比丘たちよ、これら五つの法を備えた如来・応供・正等覚者は、法によってのみ無上の法輪を回転させる。その法輪は、沙門、婆羅門、天、魔、梵天、あるいは世の中のいかなる者によっても、逆転（阻止）されることはない”と。（第一）

๒. ทุติยจกฺกานุวตฺตนสุตฺตํ

2. 第二 チャッカーヌワッタナ・スッタ（転輪王の転法輪経 第二）

๑๓๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต ปิตรา ปวตฺติตํ จกฺกํ ธมฺเมเนว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

132. “比丘たちよ、五つの要素を備えた転輪聖王の長子は、父王によって回転させられた輪を、法によってのみ継承して回転させる。その輪は、いかなる人間である敵対者によっても、逆転（阻止）されることはない”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อตฺถญฺญู จ โหติ, ธมฺมญฺญู จ, มตฺตญฺญู จ, กาลญฺญู จ, ปริสญฺญู จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต ปิตรา ปวตฺติตํ จกฺกํ ธมฺเมเนว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

“いかなる五つか？ 比丘たちよ、ここに転輪聖王の長子がいて、利を知り、法を知り、度を知り、時を知り、会衆を知る。比丘たちよ、これら五つの要素を備えた転輪聖王の長子は、父王によって回転させられた輪を、法によってのみ継承して回転させる。その輪は、いかなる人間である敵対者によっても、逆転（阻止）されることはない”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สาริปุตฺโต ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ สมฺมเทว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

“比丘たちよ、それと同様に、五つの法を備えたサーリプッタは、如来によって回転させられた無上の法輪を、正しく継承して回転させる。その輪は、沙門、婆羅門、天、魔、梵天、あるいは世の中のいかなる者によっても、逆転（阻止）されることはない”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต อตฺถญฺญู, ธมฺมญฺญู, มตฺตญฺญู, กาลญฺญู, ปริสญฺญู. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สาริปุตฺโต ตถาคเตน อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ สมฺมเทว อนุปฺปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

“いかなる五つか？ 比丘たちよ、ここにサーリプッタがいて、利を知り、法を知り、度を知り、時を知り、会衆を知る。比丘たちよ、これら五つの法を備えたサーリプッタは、如来によって回転させられた無上の法輪を、正しく継承して回転させる。その輪は、沙門、婆羅門、天、魔、梵天、あるいは世の中のいかなる者によっても、逆転（阻止）されることはない”と。（第二）

๓. ธมฺมราชาสุตฺตํ

3. ダンマラージャ・スッタ（法王の経）

๑๓๓. ‘‘โยปิ [Pg.132] โส, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา, โสปิ น อราชกํ จกฺกํ วตฺเตตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ราชา’’ติ? ‘‘ธมฺโม, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ.

133. “比丘たちよ、法にかない、法王である転輪聖王であっても、王なしに（独断で）輪を回転させることはない”。このように言われたとき、ある比丘が世尊に次のように申し上げた。“世尊よ、法にかない、法王である転輪聖王にとっての王とは誰なのですか？” 世尊は答えられた。“比丘よ、それは法（十善戒などの真理）である”

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ อนฺโตชนสฺมึ.

比丘よ、この世に、正しく法の王である転輪聖王は、法のみを依り所とし、法を敬い、法を重んじ、法を尊び、法を旗印とし、法を標識とし、法を至上として、宮廷の人々（眷属）に対して、法に適った保護と防御と守護を設ける。

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ขตฺติเยสุ อนุยนฺเตสุ …เป… พลกายสฺมึ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคมชานปเทสุ สมณพฺราหฺมเณสุ มิคปกฺขีสุ. ส โข โส, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อนฺโตชนสฺมึ ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ขตฺติเยสุ อนุยนฺเตสุ พลกายสฺมึ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคมชานปเทสุ สมณพฺราหฺมเณสุ มิคปกฺขีสุ ธมฺเมเนว จกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

比丘よ、さらにまた、正しく法の王である転輪聖王は、法のみを依り所とし、法を敬い、法を重んじ、法を尊び、法を旗印とし、法を標識とし、法を至上として、諸侯（従属する王たち）に対して、軍勢に対して、バラモンや居士たちに対して、町や田舎の人々に対して、沙門やバラモンに対して、獣や鳥たちに対して、法に適った保護と防御と守護を設ける。比丘よ、その正しく法の王である転輪聖王は、法のみを依り所とし、法を敬い、重んじ、尊び、法を旗印とし、法を標識とし、法を至上として、宮廷の人々に法に適った保護・防御・守護を設け、諸侯、軍勢、バラモンや居士、町や田舎の人々、沙門やバラモン、獣や鳥たちに法に適った保護・防御・守護を設けて、法によってのみ（主権の）輪を回転させる。その輪は、いかなる人間である敵対者によっても、逆転させられることはない。

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ภิกฺขูสุ – ‘เอวรูปํ กายกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ กายกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ วจีกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ วจีกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ มโนกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ มโนกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูโป อาชีโว เสวิตพฺโพ, เอวรูโป อาชีโว น เสวิตพฺโพ; เอวรูโป คามนิคโม เสวิตพฺโพ, เอวรูโป คามนิคโม น เสวิตพฺโพ’ติ.

比丘よ、それと同じように、如来、応供、正等覚者であり、正しく法の王である方は、法のみを依り所とし、法を敬い、法を重んじ、法を尊び、法を旗印とし、法を標識とし、法を至上として、比丘たちに対して法に適った保護と防御と守護を設ける。‘このような身業（からだの行い）は習うべきであり、このような身業は習うべきではない。このような口業（ことばの行い）は習うべきであり、このような口業は習うべきではない。このような意業（こころの行い）は習うべきであり、このような意業は習うべきではない。このような生活（生計）は営むべきであり、このような生活は営むべきではない。このような村や町には出入りすべきであり、このような村や町には出入りすべきではない’と。

‘‘ปุน [Pg.133] จปรํ, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ภิกฺขุนีสุ …เป… อุปาสเกสุ…เป… อุปาสิกาสุ – ‘เอวรูปํ กายกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ กายกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ วจีกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ วจีกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูปํ มโนกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ มโนกมฺมํ น เสวิตพฺพํ; เอวรูโป อาชีโว เสวิตพฺโพ, เอวรูโป อาชีโว น เสวิตพฺโพ; เอวรูโป คามนิคโม เสวิตพฺโพ, เอวรูโป คามนิคโม น เสวิตพฺโพ’’’ติ.

比丘よ、さらにまた、如来、応供、正等覚者であり、正しく法の王である方は、法のみを依り所とし、法を敬い、法を重んじ、法を尊び、法を旗印とし、法を標識とし、法を至上として、比丘尼たち、優婆塞（居士）たち、優婆夷（信女）たちに対して法に適った保護と防御と守護を設ける。‘このような身業は習うべきであり、このような身業は習うべきではない。このような口業は習うべきであり、このような口業は習うべきではない。このような意業は習うべきであり、このような意業は習うべきではない。このような生活は営むべきであり、このような生活は営むべきではない。このような村や町には出入りすべきであり、このような村や町には出入りすべきではない’と。

‘‘ส โข โส, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมญฺเญว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ภิกฺขูสุ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ภิกฺขุนีสุ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อุปาสเกสุ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อุปาสิกาสุ ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ; ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

比丘よ、その如来、応供、正等覚者であり、正しく法の王である方は、法のみを依り所とし、法を敬い、法を重んじ、法を尊び、法を旗印とし、法を標識とし、法を至上として、比丘たちに法に適った保護・防御・守護を設け、比丘尼たちに法に適った保護・防御・守護を設け、優婆塞たちに法に適った保護・防御・守護を設け、優婆夷たちに法に適った保護・防御・守護を設けて、法によってのみ、無上の法輪を転ずる。その法輪は、沙門、バラモン、天、魔、梵天、あるいは世の中の誰によっても、逆転させられることはない。第三（の経）。

๔. ยสฺสํทิสํสุตฺตํ

4. ヤッサムディサ経（いかなる方角においても経）

๑๓๔. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, สกสฺมึเยว วิชิเต วิหรติ.

134. 比丘たちよ、五つの条件を備えた、灌頂を授かった刹帝利（クシャトリヤ）の王は、どのような方角に住もうとも、自身の領土に住んでいるのである。

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร; พลวา โข ปน โหติ จตุรงฺคินิยา เสนาย สมนฺนาคโต อสฺสวาย โอวาทปฏิกราย; ปริณายโก โข ปนสฺส โหติ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ; ตสฺสิเม จตฺตาโร ธมฺมา ยสํ ปริปาเจนฺติ. โส อิมินา ยสปญฺจเมน [Pg.134] ธมฺเมน สมนฺนาคโต ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, สกสฺมึเยว วิชิเต วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, ภิกฺขเว, โหติ วิชิตาวีนํ.

その五つとは何か。比丘たちよ、ここに、灌頂を授かった刹帝利の王は、母方からも父方からも血統が正しく、七代前の祖父母の代に至るまで、門地に関して非難されたり、軽蔑されたりすることがない。富裕であり、莫大な富と財産を持ち、宝庫と穀物蔵が満たされている。また、強力な四種（象、馬、車、歩兵）からなる軍勢を備え、それらは王の言葉に従い、訓戒を守るものである。さらに、王には賢明で熟達し、洞察力があり、過去・未来・現在の事柄を考量することのできる導き手（長子や大臣）がいる。これら四つの条件が、彼の名声を高める。彼は、この名声を第五の条件として備え、どのような方角に住もうとも、自身の領土に住んでいるのである。それはなぜか。比丘たちよ、征服者（勝利者）とは、そのようであるからだ。

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, วิมุตฺตจิตฺโตว วิหรติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ชาติสมฺปนฺโน; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต พลสมฺปนฺโน; ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา – ราชาว ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ปริณายกสมฺปนฺโน; ตสฺสิเม จตฺตาโร ธมฺมา วิมุตฺตึ ปริปาเจนฺติ. โส อิมินา วิมุตฺติปญฺจเมน ธมฺเมน สมนฺนาคโต ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ วิมุตฺตจิตฺโตว วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, ภิกฺขเว, โหติ วิมุตฺตจิตฺตาน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、同様に、五つの法を具足した比丘は、どのような場所に住んでいようとも、解脱した心をもって住む。その五つとは何か。比丘たちよ、ここに、比丘が戒を保ち、別解脱律儀によって自らを制して住み、行儀と所行を具足し、微細な罪にも恐れを見、学処を正しく受けて修める。これは、頭頂に灌頂を受けた刹帝利（王）が、家柄を具足しているようなものである。また、多聞（博識）であり、聞いたことを保持し、蓄積している。始まりも良く、中間も良く、終わりも良い、義を伴い文を伴い、完全に円満で清浄な梵行を表明するような、そのような法を多く聞き、保持し、口で唱えて親しみ、心で考察し、見（智慧）によってよく貫徹している。これは、頭頂に灌頂を受けた刹帝利の王が、富裕で、多くの財産と享楽の品々を持ち、宝蔵や穀物蔵が満たされているようなものである。また、不善の法を捨て去り、善の法を具足するために、精進を開始して住み、気力があり、堅固な努力をなし、善の法において責任を投げ出さない。これは、頭頂に灌頂を受けた王が、軍事力（象、馬、車、歩兵）を具足しているようなものである。また、智慧を具え、生滅に至る、聖なる、洞察力のある、正しく苦しみの滅尽に至る智慧を具足している。これは、頭頂に灌頂を受けた王が、補佐役（賢明な第一王子）を具足しているようなものである。彼にとって、これら四つの法は解脱を熟成させる。彼は、解脱を五番目とするこの法を具足して、どのような場所に住んでいようとも、解脱した心をもって住む。それはなぜか。比丘たちよ、解脱した心を持つ者たちにとって、事はこのようであるからである。”第四の経。

๕. ปฐมปตฺถนาสุตฺตํ

5. 第一 希求経

๑๓๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต รชฺชํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อภิรูโป โหติ [Pg.135] ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต; มาตาปิตูนํ ปิโย โหติ มนาโป; เนคมชานปทสฺส ปิโย โหติ มนาโป; ยานิ ตานิ รญฺญํ ขตฺติยานํ มุทฺธาวสิตฺตานํ สิปฺปฏฺฐานานิ หตฺถิสฺมึ วา อสฺสสฺมึ วา รถสฺมึ วา ธนุสฺมึ วา ถรุสฺมึ วา ตตฺถ สิกฺขิโต โหติ อนวโย.

135. “比丘たちよ、五つの要素を具足した、頭頂に灌頂を受けた刹帝利の王の長男は、王位を希求する。その五つとは何か。比丘たちよ、ここに、頭頂に灌頂を受けた刹帝利の王の長男が、母方からも父方からも正しく生まれ、七代の先祖に至るまで胎内が極めて清浄であり、家系に関する議論によって非難されることも軽蔑されることもない。また、容姿端麗で見栄えが良く、人々に喜びを与え、最高の美貌を具足している。また、父母にとって愛らしく、好ましい存在である。また、街や村の人々にとって愛らしく、好ましい存在である。また、頭頂に灌頂を受けた刹帝利の王たちが習得すべき、象術、馬術、戦車術、弓術、剣術といった諸々の技能において、訓練を積み、熟達している。”

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ มาตาปิตูนํ ปิโย มนาโป. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ เนคมชานปทสฺส ปิโย มนาโป. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ยานิ ตานิ รญฺญํ ขตฺติยานํ มุทฺธาวสิตฺตานํ สิปฺปฏฺฐานานิ หตฺถิสฺมึ วา อสฺสสฺมึ วา รถสฺมึ วา ธนุสฺมึ วา ถรุสฺมึ วา, ตตฺถ สิกฺขิโต อนวโย. กสฺมาหํ รชฺชํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต รชฺชํ ปตฺเถติ.

“彼に次のような思いが生じる。‘私は、母方からも父方からも正しく生まれ、七代の先祖に至るまで胎内が極めて清浄であり、家系に関する議論によって非難されることも軽蔑されることもない。どうして私が王位を望まないことがあろうか。私は容姿端麗で見栄えが良く、人々に喜びを与え、最高の美貌を具足している。どうして私が王位を望まないことがあろうか。私は父母にとって愛らしく、好ましい存在である。どうして私が王位を望まないことがあろうか。私は街や村の人々にとって愛らしく、好ましい存在である。どうして私が王位を望まないことがあろうか。私は頭頂に灌頂を受けた刹帝利の王たちが習得すべき、象術、馬術、戦車術、弓術、剣術といった諸々の技能において、訓練を積み、熟達している。どうして私が王位を望まないことがあろうか’と。比丘たちよ、これら五つの要素を具足した、頭頂に灌頂を受けた刹帝利の王の長男は、王位を希求するのである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย; อสโฐ โหติ อมายาวี, ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา.

“比丘たちよ、同様に、五つの法を具足した比丘は、諸々の漏（けがれ）の滅尽を希求する。その五つとは何か。比丘たちよ、ここに、比丘が信心を具え、如来の悟りを信じている。‘かの世尊は、阿羅漢であり、等正覚者であり、明行足であり、善逝であり、世間解であり、無上士、調御丈夫であり、天人師であり、仏であり、世尊である’と。また、病がなく、苦悩がなく、消化を助ける体温が冷たすぎず熱すぎず、中庸で、修行（精進）に耐えうる適度な消化力を具足している。また、正直で、欺くことがなく、師や、智慧ある共の修行者たちに対して、ありのままの自分を明らかにしている。また、不善の法を捨て、善の法を具足するために、精進を開始して住み、気力があり、堅固な努力をなし、善の法において責任を投げ出さない。また、智慧を具え、生滅に至る、聖なる、洞察力のある、正しく苦しみの滅尽に至る智慧を具足している。”

‘‘ตสฺส [Pg.136] เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ สทฺโธ, สทฺทหามิ ตถาคตสฺส โพธึ – อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ‘กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อสโฐ อมายาวี ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อารทฺธวีริโย วิหรามิ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ปญฺญวา อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“その比丘には次のような思いが生じます。‘実に、私は信心があり、如来の悟りを信じている。すなわち、かの世尊は、供養を受けるに値する方（応供）、正しく自ら悟られた方（正等覚）……天界と人間界の師（天人師）、仏、世尊である’と。‘どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！ 実に、私は病がなく、悩みもなく、冷たすぎず熱すぎず、中庸で精進に耐えうる、消化を助ける胃の熱（消化力）を具足している。どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！ 実に、私は不正直ではなく、偽ることもなく、師や智者である修行仲間に対して、ありのままの自分を明らかにしている。どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！ 実に、私は不善な諸法を捨て去り、善なる諸法を具足するために、精進を開始して住んでいる。気力があり、堅固な勇猛心があり、善なる諸法において責任を放棄することはない。どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！ 実に、私は知恵があり、生滅に至る知恵、聖なる、煩悩を打ち砕く、正しく苦しみの滅尽に至る知恵を具足している。どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！’と。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、諸漏の滅尽を願うのである”第五（第十五）。

๖. ทุติยปตฺถนาสุตฺตํ

6. 第二の請願の経（第十六）

๑๓๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต โอปรชฺชํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน; อภิรูโป โหติ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต; มาตาปิตูนํ ปิโย โหติ มนาโป, พลกายสฺส ปิโย โหติ มนาโป; ปณฺฑิโต โหติ วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ.

136. “比丘たちよ、五つの徳を具足した、灌頂を授かった王族（刹帝利）の長男は、副王の地位を願う。どのような五つか。比丘たちよ、ここに、灌頂を授かった王族の王の長男は、母方からも父方からも家統が良く、胎内に宿ったときから清らかであり、七代にわたる祖先の代まで、出自の点において非難されることも、そしられることもない。容姿端麗で見栄えが良く、人々に喜びを与え、最高の美しさを具足している。父母に愛され、好まれている。軍勢の人々に愛され、好まれている。賢明で、明敏で、聡明であり、過去・未来・現在の事柄を考察する能力がある。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ มาตาปิตูนํ ปิโย [Pg.137] มนาโป. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ พลกายสฺส ปิโย มนาโป. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุํ. กสฺมาหํ โอปรชฺชํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต โอปรชฺชํ ปตฺเถติ.

その王子には次のような思いが生じます。‘実に、私は母方からも父方からも家統が良く、清らかな家系であり、七代の祖先まで出自において非難もそしりも受けていない。どうして私は副王の地位を願わないことがあろうか！ 実に、私は容姿端麗で見栄えが良く、人々に喜びを与え、最高の美しさを具足している。どうして私は副王の地位を願わないことがあろうか！ 実に、私は父母に愛され、好まれている。どうして私は副王の地位を願わないことがあろうか！ 実に、私は軍勢の人々に愛され、好まれている。どうして私は副王の地位を願わないことがあろうか！ 実に、私は賢明で、明敏で、聡明であり、過去・未来・現在の事柄を考察する能力がある。どうして私は副王の地位を願わないことがあろうか！’と。比丘たちよ、これら五つの徳を具足した、灌頂を授かった王族の長男は、副王の地位を願うのである。

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต โหติ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา.

比丘たちよ、これと同様に、五つの法を具足した比丘は、諸漏の滅尽を願う。どのような五つか。比丘たちよ、ここに比丘は戒を保ち（戒徳があり）……学習規定（学処）を遵守して修行する。多聞であり……知恵によってよく洞察している。四念処において心をよく確立している。不善な諸法を捨て、善なる諸法を完成するために、精進を開始して住んでいる。気力があり、堅固な勇猛心があり、善なる諸法において責任を放棄することはない。知恵があり、生滅に至る知恵、聖なる、煩悩を打ち砕く、正しく苦しみの滅尽に至る知恵を具足している。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โขมฺหิ สีลวา, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรามิ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขามิ สิกฺขาปเทสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ พหุสฺสุโต สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปา เม ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ อารทฺธวีริโย วิหรามิ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺยํ! อหํ โขมฺหิ ปญฺญวา อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. กสฺมาหํ อาสวานํ ขยํ น ปตฺเถยฺย’นฺติ! อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปตฺเถตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

その比丘には次のような思いが生じます。‘実に、私は戒があり、別解脱律儀（波羅提木叉）による慎みを備えて住み、正しい行儀と交際範囲（阿闍羅・護持）を具足し、微細な罪過にも恐れを抱き、学習規定を遵守して修行している。どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！ 実に、私は多聞であり、聞いたことを保持し、聞いたことを蓄積している。初めも良く、中間も良く、終わりも良く、意味と表現を具足し、唯一無二に円満で清浄な聖なる修行（梵行）を説き明かす、そのような諸法を多く聞き、記憶し、口で唱え、心で考察し、知恵によってよく洞察している。どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！ 実に、私は四念処において心をよく確立している。どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！ 実に、私は精進を開始して住み、不善な諸法を捨て、善なる諸法を完成するために、気力があり、堅固な勇猛心があり、善なる諸法において責任を放棄することはない。どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！ 実に、私は知恵があり、生滅に至る知恵、聖なる、煩悩を打ち砕く、正しく苦しみの滅尽に至る知恵を具足している。どうして私は諸漏の滅尽を願わないことがあろうか！’と。比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、諸漏の滅尽を願うのである”第六（第十六）。

๗. อปฺปํสุปติสุตฺตํ

7. わずかに眠るの経（第十七）

๑๓๗. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.138], ภิกฺขเว, อปฺปํ รตฺติยา สุปนฺติ, พหุํ ชคฺคนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิตฺถี, ภิกฺขเว, ปุริสาธิปฺปายา อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. ปุริโส, ภิกฺขเว, อิตฺถาธิปฺปาโย อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. โจโร, ภิกฺขเว, อาทานาธิปฺปาโย อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. ราชา, ภิกฺขเว, ราชกรณีเยสุ ยุตฺโต อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. ภิกฺขุ, ภิกฺขเว, วิสํโยคาธิปฺปาโย อปฺปํ รตฺติยา สุปติ, พหุํ ชคฺคติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อปฺปํ รตฺติยา สุปนฺติ, พหุํ ชคฺคนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

137. “比丘たちよ、これら五つの者は、夜に少しだけ眠り、多く目覚めている。その五つとは何か。比丘たちよ、女は男を慕うとき、夜に少しだけ眠り、多く目覚めている。比丘たちよ、男は女を慕うとき、夜に少しだけ眠り、多く目覚めている。比丘たちよ、盗賊は盗みを企てるとき、夜に少しだけ眠り、多く目覚めている。比丘たちよ、王は国事に専念するとき、夜に少しだけ眠り、多く目覚めている。比丘たちよ、比丘は（煩悩の繋縛からの）離繋（解脱）を志向するとき、夜に少しだけ眠り、多く目覚めている。比丘たちよ、これら五つの者は、夜に少しだけ眠り、多く目覚めているのである。”第七の経。

๘. ภตฺตาทกสุตฺตํ

8. 食食者経（バッターダカ・スッタ）

๑๓๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ภตฺตาทโก จ โหติ โอกาสผรโณ จ ลณฺฑสารโณ จ สลากคฺคาหี จ รญฺโญ นาโคตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ภตฺตาทโก จ โอกาสผรโณ จ ลณฺฑสารโณ จ สลากคฺคาหี จ, รญฺโญ นาโคตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

138. “比丘たちよ、五つの要素を備えた王の象は、ただの食いしん坊（食食者）であり、場所を占有するだけであり、糞を撒き散らすだけであり、数合わせのために点呼を受けるだけであり、ただ‘王の象’という名目上の存在にすぎない。どのような五つの要素か。比丘たちよ、ここに、王の象が、形（色）に堪えることができず、音に堪えることができず、香りに堪えることができず、味に堪えることができず、触覚に堪えることができない場合である。比丘たちよ、これら五つの要素を備えた王の象は、ただの食いしん坊であり、場所を占有するだけであり、糞を撒き散らすだけであり、数合わせのために点呼を受けるだけであり、ただ‘王の象’という名目上の存在にすぎないのである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภตฺตาทโก จ โหติ, โอกาสผรโณ จ มญฺจปีฐมทฺทโน จ สลากคฺคาหี จ, ภิกฺขุตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภตฺตาทโก จ โหติ โอกาสผรโณ จ มญฺจปีฐมทฺทโน จ สลากคฺคาหี จ, ภิกฺขุตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、同じように、五つの法を備えた比丘は、ただの食いしん坊であり、場所を占有するだけであり、寝椅子や座椅子をすり減らす（ただ寝そべる）だけであり、数合わせのために点呼を受けるだけであり、ただ‘比丘’という名目上の存在にすぎない。どのような五つの法か。比丘たちよ、ここに、比丘が、形（色）に堪えることができず、音に堪えることができず、香りに堪えることができず、味に堪えることができず、触覚に堪えることができない場合である。比丘たちよ、これら五つの法を備えた比丘は、ただの食いしん坊であり、場所を占有するだけであり、寝椅子や座椅子をすり減らすだけであり、数合わせのために点呼を受けるだけであり、ただ‘比丘’という名目上の存在にすぎないのである。”第八の経。

๙. อกฺขมสุตฺตํ

9. 不堪能経（アッカマ・スッタ）

๑๓๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค น ราชารโห โหติ น ราชโภคฺโค, น รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ[Pg.139]. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

139. “比丘たちよ、五つの要素を備えた王の象は、王にふさわしくなく、王の用をなさず、王の象の一部（構成要素）とは見なされない。どのような五つの要素か。比丘たちよ、ここに、王の象が、形（色）に堪えることができず、音に堪えることができず、香りに堪えることができず、味に堪えることができず、触覚に堪えることができない場合である。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิกายํ วา ทิสฺวา อสฺสกายํ วา ทิสฺวา รถกายํ วา ทิสฺวา ปตฺติกายํ วา ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รูปานํ.

“比丘たちよ、どのようにして、王の象は形（色）に堪えられないのか。比丘たちよ、ここに、王の象が戦場に赴いたとき、象の軍団、あるいは馬の軍団、あるいは戦車の軍団、あるいは歩兵の軍団を見て、意気消沈し、うろたえ、踏みとどまることができず、戦場に踏み込むことができない。比丘たちよ、このようにして、王の象は形（色）に堪えられないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิสทฺทํ วา สุตฺวา อสฺสสทฺทํ วา สุตฺวา รถสทฺทํ วา สุตฺวา ปตฺติสทฺทํ วา สุตฺวา เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทํ วา สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ สทฺทานํ.

“比丘たちよ、どのようにして、王の象は音に堪えられないのか。比丘たちよ、ここに、王の象が戦場に赴いたとき、象の声、あるいは馬の声、あるいは戦車の音、あるいは歩兵の足音、あるいは大太鼓・小太鼓・法螺貝・鼓などの轟音を聞いて、意気消沈し、うろたえ、踏みとどまることができず、戦場に踏み込むことができない。比丘たちよ、このようにして、王の象は音に堪えられないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ คนฺธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เย เต รญฺโญ นาคา อภิชาตา สงฺคามาวจรา เตสํ มุตฺตกรีสสฺส คนฺธํ ฆายิตฺวา สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ คนฺธานํ.

“比丘たちよ、どのようにして、王の象は香りに堪えられないのか。比丘たちよ、ここに、王の象が戦場に赴いたとき、戦い慣れた高貴な王の象たちの尿や糞の臭いを嗅いで、意気消沈し、うろたえ、踏みとどまることができず、戦場に踏み込むことができない。比丘たちよ、このようにして、王の象は香りに堪えられないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอกิสฺสา วา ติโณทกทตฺติยา วิมานิโต ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา ติโณทกทตฺตีหิ วิมานิโต สํสีทติ วิสีทติ, น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ รสานํ.

“比丘たちよ、どのようにして、王の象は味に堪えられないのか。比丘たちよ、ここに、王の象が戦場に赴いたとき、一回、あるいは二回、三回、四回、五回と草や水の配給が不十分であったために意欲を失い、意気消沈し、うろたえ、踏みとどまることができず、戦場に踏み込むことができない。比丘たちよ、このようにして、王の象は味に堪えられないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอเกน วา สรเวเคน วิทฺโธ, ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา สรเวเคหิ วิทฺโธ สํสีทติ วิสีทติ, น [Pg.140] สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

“比丘たちよ、どのようにして、王の象は触覚に堪えられないのか。比丘たちよ、ここに、王の象が戦場に赴いたとき、一本、あるいは二本、三本、四本、五本と矢の勢いに射抜かれて、意気消沈し、うろたえ、踏みとどまることができず、戦場に踏み込むことができない。比丘たちよ、このようにして、王の象は触覚に堪えられないのである。”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค น ราชารโห โหติ น ราชโภคฺโค น รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“比丘たちよ、これら五つの要素を備えた王の象は、王にふさわしくなく、王の用をなさず、王の象の一部（構成要素）とは見なされない。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น อาหุเนยฺโย โหติ น ปาหุเนยฺโย น ทกฺขิเณยฺโย น อญฺชลิกรณีโย น อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ, อกฺขโม สทฺทานํ, อกฺขโม คนฺธานํ, อกฺขโม รสานํ, อกฺขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

“比丘たちよ、同じように、五つの要素を備えた比丘は、供養を受けるに値せず、歓待を受けるに値せず、布施を受けるに値せず、合掌を受けるに値せず、世の中の無上の福田ではない。どのような五つの要素か。比丘たちよ、ここに、比丘が、形（色）に堪えることができず、音に堪えることができず、香りに堪えることができず、味に堪えることができず、触覚に堪えることができない場合である。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รชนีเย รูเป สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รูปานํ.

“比丘たちよ、どのようにして、比丘は形（色）に堪えられないのか。比丘たちよ、ここに、比丘が眼で形（色）を見て、愛着を抱かせるような形（色）に深く執着し、心を集中させることができない。比丘たちよ、このようにして、比丘は形（色）に堪えられないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสเตน สทฺทํ สุตฺวา รชนีเย สทฺเท สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ สทฺทานํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は、声（音）に対して忍受できない（耐えられない）者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに、ある比丘がいて、耳で声を聞き、執着を誘う声に対して強く執着し、心を安定させることができません。比丘たちよ、このようにして比丘は、声に対して忍受できない者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ คนฺธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา รชนีเย คนฺเธ สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ คนฺธานํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は、香（匂い）に対して忍受できない者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに、ある比丘がいて、鼻で香を嗅ぎ、執着を誘う香に対して強く執着し、心を安定させることができません。比丘たちよ、このようにして比丘は、香に対して忍受できない者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา รชนีเย รเส สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ รสานํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は、味に対して忍受できない者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに、ある比丘がいて、舌で味を味わい、執着を誘う味に対して強く執着し、心を安定させることができません。比丘たちよ、このようにして比丘は、味に対して忍受できない者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา รชนีเย โผฏฺฐพฺเพ สารชฺชติ, น สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は、触（触れられるもの）に対して忍受できない者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに、ある比丘がいて、体で触に触れ、執着を誘う触に対して強く執着し、心を安定させることができません。比丘たちよ、このようにして比丘は、触に対して忍受できない者となるのです。”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น อาหุเนยฺโย โหติ น ปาหุเนยฺโย น ทกฺขิเณยฺโย น อญฺชลิกรณีโย น อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

“比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、供養を受けるに値せず、歓待を受けるに値せず、布施を受けるに値せず、合掌されるに値せず、世の無上の福田ではありません。”

‘‘ปญฺจหิ[Pg.141], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

“比丘たちよ、五つの徳目を具足した王の象は、王にふさわしく、王の用となり、王の象徴（一部）とみなされます。どのような五つでしょうか。比丘たちよ、ここに王の象が、色（形）に耐え、声に耐え、香に耐え、味に耐え、触に耐える者であることです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิกายํ วา ทิสฺวา อสฺสกายํ วา ทิสฺวา รถกายํ วา ทิสฺวา ปตฺติกายํ วา ทิสฺวา น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รูปานํ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象は、色（形）に対して忍受する（耐える）者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに王の象が戦場に赴き、象軍を見、馬軍を見、車軍を見、あるいは歩兵軍を見ても、怯まず、意気消沈せず、踏みとどまり、戦場へ突入することができます。比丘たちよ、このようにして王の象は、色に対して忍受する者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิสทฺทํ วา สุตฺวา อสฺสสทฺทํ วา สุตฺวา รถสทฺทํ วา สุตฺวา ปตฺติสทฺทํ วา สุตฺวา เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทํ วา สุตฺวา น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ สทฺทานํ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象は、声に対して忍受する者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに王の象が戦場に赴き、象の声、馬の声、車の声、歩兵の声を聞き、あるいは鼓、小鼓、法螺貝、太鼓などの鳴り響く音を聞いても、怯まず、意気消沈せず、踏みとどまり、戦場へ突入することができます。比丘たちよ、このようにして王の象は、声に対して忍受する者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ คนฺธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เย เต รญฺโญ นาคา อภิชาตา สงฺคามาวจรา เตสํ มุตฺตกรีสสฺส คนฺธํ ฆายิตฺวา น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ คนฺธานํ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象は、香に対して忍受する者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに王の象が戦場に赴き、生まれが良く戦慣れした（敵の）王の象たちの尿や糞の匂いを嗅いでも、怯まず、意気消沈せず、踏みとどまり、戦場へ突入することができます。比丘たちよ、このようにして王の象は、香に対して忍受する者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอกิสฺสา วา ติโณทกทตฺติยา วิมานิโต ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา ติโณทกทตฺตีหิ วิมานิโต น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ รสานํ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象は、味に対して忍受する者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに王の象が戦場に赴き、一度、二度、三度、四度、あるいは五度、草や水の配給が滞り（軽んじられ）不遇な扱いを受けても、怯まず、意気消沈せず、踏みとどまり、戦場へ突入することができます。比丘たちよ、このようにして王の象は、味に対して忍受する者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต เอเกน วา สรเวเคน วิทฺโธ, ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ปญฺจหิ วา สรเวเคหิ วิทฺโธ น สํสีทติ น วิสีทติ, สนฺถมฺภติ สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象は、触に対して忍受する者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに王の象が戦場に赴き、一本の矢の勢いで射られ、あるいは二本、三本、四本、五本の矢の勢いで射られても、怯まず、意気消沈せず、踏みとどまり、戦場へ突入することができます。比丘たちよ、このようにして王の象は、触に対して忍受する者となるのです。”

‘‘อิเมหิ [Pg.142] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“比丘たちよ、これら五つの徳目を具足した王の象は、王にふさわしく、王の用となり、王の象徴とみなされます。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ.

“比丘たちよ、それと全く同じように、五つの法を具足した比丘は、供養を受けるに値し、歓待を受けるに値し、布施を受けるに値し、合掌されるに値し、世の無上の福田となります。どのような五つでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘が、色（形）に耐え、声に耐え、香に耐え、味に耐え、触に耐える者であることです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รชนีเย รูเป น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は、色（形）に対して忍受する者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘が眼で色を見、執着を誘う色に対しても強く執着せず、心を安定させることができます。比丘たちよ、このようにして比丘は、色に対して忍受する者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สทฺทานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสเตน สทฺทํ สุตฺวา รชนีเย สทฺเท น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สทฺทานํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は、声に対して忍受する者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘が耳で声を聞き、執着を誘う声に対しても強く執着せず、心を安定させることができます。比丘たちよ、このようにして比丘は、声に対して忍受する者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ คนฺธานํ. อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา รชนีเย คนฺเธ น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ คนฺธานํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は、香に対して忍受する者となるのでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘が鼻で香を嗅ぎ、執着を誘う香に対しても強く執着せず、心を安定させることができます。比丘たちよ、このようにして比丘は、香に対して忍受する者となるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รสานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา รชนีเย รเส น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รสานํ.

“比丘たちよ、比丘はどのようにして味（味境）に対して堪能となるのか。比丘たちよ、この教えにおいて、比丘は舌で味を味わい、愛着を惹き起こす味に対して執着せず、心を定止させることができる。比丘たちよ、このようにして比丘は味に対して堪能となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา รชนีเย โผฏฺฐพฺเพ น สารชฺชติ, สกฺโกติ จิตฺตํ สมาทหิตุํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ โผฏฺฐพฺพานํ.

“比丘たちよ、比丘はどのようにして触れられるもの（触境）に対して堪能となるのか。比丘たちよ、この教えにおいて、比丘は身体で触れられるものに触れ、愛着を惹き起こす触れられるものに対して執着せず、心を定止させることができる。比丘たちよ、このようにして比丘は触れられるものに対して堪能となるのである。”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、遠方から運ばれてきた供養に値し、歓待に値し、布施に値し、合掌に値する、世の中の無上の福田となるのである。”第九の経。

๑๐. โสตสุตฺตํ

10. 聴聞経（ソータ・スッタ）

๑๔๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ [Pg.143] ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา จ โหติ, หนฺตา จ, รกฺขิตา จ, ขนฺตา จ, คนฺตา จ.

140. “比丘たちよ、五つの徳目を具足した王の象は、王にふさわしく、王の御用達となり、王の象であると数えられる。どのような五つか。比丘たちよ、この世において、王の象は、よく聞き（聴聞し）、敵を殺し（殺戮し）、自らを守り（保護し）、耐え（忍受し）、行く（疾行する）のである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ยเมนํ หตฺถิทมฺมสารถิ การณํ กาเรติ – ยทิ วา กตปุพฺพํ ยทิ วา อกตปุพฺพํ – ตํ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต สุณาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象はよく聞く者となるのか。比丘たちよ、この世において、王の象は、象の調教師が彼に行わせる事柄を――それが既に行ったことであれ、未だ行ったことのないことであれ――、それを尊重し、心に留め、全霊を傾け、耳を傾けて聞き取るのである。比丘たちよ、このようにして王の象はよく聞く者となる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค หนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิมฺปิ หนติ, หตฺถารุหมฺปิ หนติ, อสฺสมฺปิ หนติ, อสฺสารุหมฺปิ หนติ, รถมฺปิ หนติ, รถิกมฺปิ หนติ, ปตฺติกมฺปิ หนติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค หนฺตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象は殺す者となるのか。比丘たちよ、この世において、王の象は、戦場に赴いて象を殺し、象の乗り手を殺し、馬を殺し、馬の乗り手を殺し、戦車を破壊し、戦車の乗り手を殺し、歩兵を殺すのである。比丘たちよ、このようにして王の象は殺す者となる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค รกฺขิตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต รกฺขติ ปุริมํ กายํ, รกฺขติ ปจฺฉิมํ กายํ, รกฺขติ ปุริเม ปาเท, รกฺขติ ปจฺฉิเม ปาเท, รกฺขติ สีสํ, รกฺขติ กณฺเณ, รกฺขติ ทนฺเต, รกฺขติ โสณฺฑํ, รกฺขติ วาลธึ, รกฺขติ หตฺถารุหํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค รกฺขิตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象は守る者となるのか。比丘たちよ、この世において、王の象は、戦場に赴いて前身を守り、後身を守り、前脚を守り、後脚を守り、頭を守り、耳を守り、牙を守り、鼻を守り、尾を守り、象の乗り手を守るのである。比丘たちよ、このようにして王の象は守る者となる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต ขโม โหติ สตฺติปฺปหารานํ อสิปฺปหารานํ อุสุปฺปหารานํ ผรสุปฺปหารานํ เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขนฺตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象は耐える者となるのか。比丘たちよ、この世において、王の象は、戦場に赴いて槍による攻撃、剣による攻撃、矢による攻撃、斧による攻撃に耐え、大太鼓、小太鼓、法螺貝、鼓、そして反響する轟音に耐えるのである。比丘たちよ、このようにして王の象は耐える者となる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค คนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ยเมนํ หตฺถิทมฺมสารถิ ทิสํ เปเสติ – ยทิ วา คตปุพฺพํ ยทิ วา อคตปุพฺพํ – ตํ ขิปฺปเมว คนฺตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค คนฺตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして王の象は行く者となるのか。比丘たちよ、この世において、王の象は、象の調教師が彼を遣わす方向へ――それが既に行ったことのある場所であれ、未だ行ったことのない場所であれ――、そこへ速やかに行くのである。比丘たちよ、このようにして王の象は行く者となる。”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคํตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“比丘たちよ、これら五つの徳目を具足した王の象は、王にふさわしく、王の御用達となり、王の象であると数えられるのである。”

‘‘เอวเมวํ [Pg.144] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา จ โหติ, หนฺตา จ, รกฺขิตา จ, ขนฺตา จ, คนฺตา จ.

“比丘たちよ、同様に、五つの法を具足した比丘は、供養に値し、歓待に値し、布施に値し、合掌に値する、世の中の無上の福田となるのである。どのような五つか。比丘たちよ、この教えにおいて、比丘は、よく聞き、殺し、守り、耐え、行くのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย เทสิยมาเน อฏฺฐึกตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘はよく聞く者となるのか。比丘たちよ、この教えにおいて、比丘は如来によって説かれた法と律が宣べられるとき、それを尊重し、心に留め、全霊を傾け、耳を傾けて法を聴くのである。比丘たちよ、このようにして比丘はよく聞く者となる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ หนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ (หนติ) พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ; อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ (หนติ) พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ หนฺตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は殺す者となるのか。比丘たちよ、この教えにおいて、比丘は生じた欲尋（感官的な欲望の思考）を容認せず、それを捨て、除き、滅ぼし、根絶し、再発生しないようにする。生じた恚尋（悪意の思考）を……（中略）……生じた害尋（加害の思考）を……（中略）……次々と生じる悪しき不善の法を容認せず、それを捨て、除き、滅ぼし、根絶し、再発生しないようにするのである。比丘たちよ、このようにして比丘は殺す者となる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รกฺขิตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รกฺขิตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は守る者となるのか。比丘たちよ、この教えにおいて、比丘は眼で色（形色）を見て、その全体像を掴まず、その細部を掴まない。もし眼根を制御せずに住むならば、貪欲と憂いという悪しき不善の法が彼を追い、浸食するであろうが、その眼根の制止のために修行し、眼根を守り、眼根の制止を達成するのである。耳で音を聞いて……鼻で香を嗅いで……舌で味を味わって……体で触れられるものに触れて……意（心）で法（心の対象）を認識して、その全体像を掴まず、その細部を掴まない。もし意根を制御せずに住むならば、貪欲と憂いという悪しき不善の法が彼を追い、浸食するであろうが、その制止のために修行し、意根を守り、意根の制止を達成するのである。比丘たちよ、このようにして比丘は守る者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย ฑํสมกสวาตาตปสรีส ปสมฺผสฺสานํ; ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ [Pg.145] อธิวาสกชาติโก โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขนฺตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は忍耐強い者となるのか。比丘たちよ、ここに比丘が、寒さ、暑さ、飢え、渇き、アブ、蚊、風、熱い日差し、這うものたちの接触に耐える者であり、また、不快で耐え難い言葉の道、さらには、身体に生じた苦痛で、激しく、鋭く、痛ましく、不快で、好ましくなく、命を奪うような受（感覚）を、耐え忍ぶ性質を持つ者である。比丘たちよ、このようにして比丘は忍耐強い者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยา สา ทิสา อคตปุพฺพา อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา, ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ, ตํ ขิปฺปญฺเญว คนฺตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คนฺตา โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は（目的地へ）行く者となるのか。比丘たちよ、ここに比丘が、この長い旅路において未だかつて到達したことのない領域、すなわち、諸行の止息、あらゆる執着の放棄、渇愛の滅尽、離欲、滅、涅槃へと、速やかに到達する者である。比丘たちよ、このようにして比丘は行く者となるのである。”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具足した比丘は、供養を受けるに値し……世の無上の福田となるのである。”第十（の経）。

ราชวคฺโค จตุตฺโถ.

王品（ラージャ・ヴァッガ）、第四（完）。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（要約の詩）：

จกฺกานุวตฺตนา ราชา, ยสฺสํทิสํ ทฺเว เจว ปตฺถนา;

อปฺปํสุปติ ภตฺตาโท, อกฺขโม จ โสเตน จาติ.

“転法輪、随順、王、住まう所、二つの願い、少眠、大食、不忍、耳、これら十（の経）がある。”

(๑๕) ๕. ติกณฺฑกีวคฺโค

（15）5. ティカンダキー品

๑. อวชานาติสุตฺตํ

1. 軽蔑経（アヴァジャーナーティ・スッタ）

๑๔๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? ทตฺวา อวชานาติ, สํวาเสน อวชานาติ, อาเธยฺยมุโข โหติ, โลโล โหติ, มนฺโท โมมูโห โหติ.

141. “比丘たちよ、これら五種類の人が世の中に存在する。五種類とは何か。与えておきながら軽蔑する者、共に住むことによって軽蔑する者、人の言葉をすぐに信じる者、浮わついた者、愚かでひどく困惑した者である。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส เทติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ เทมิ; อยํ ปฏิคฺคณฺหาตี’ติ. ตเมนํ ทตฺวา อวชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ.

“比丘たちよ、どのようにして人は与えておきながら軽蔑するのか。比丘たちよ、ここに、ある人が別の人に、衣・托鉢の食・住居・病人のための薬の必需品を与える。彼はこのように思う。‘私は与えているが、この者は受け取っている’と。彼はその人を、与えておきながら軽蔑する。比丘たちよ、このように人は与えておきながら軽蔑するのである。”

‘‘กถญฺจ[Pg.146], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สํวสติ ทฺเว วา ตีณิ วา วสฺสานิ. ตเมนํ สํวาเสน อวชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ.

“比丘たちよ、どのようにして人は共に住むことによって軽蔑するのか。比丘たちよ、ここに、ある人が別の人と共に二、三年住む。彼はその人を、共に住むことによって軽蔑する。比丘たちよ、このように人は共に住むことによって軽蔑するのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรสฺส วณฺเณ วา อวณฺเณ วา ภาสิยมาเน ตํ ขิปฺปญฺเญว อธิมุจฺจิตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして人は、人の言葉をすぐに信じる者となるのか。比丘たちよ、ここに、ある人が他人の称賛や非難が語られるとき、それを即座に信じ込む。比丘たちよ、このように人は、人の言葉をすぐに信じる者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โลโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อิตฺตรสทฺโธ โหติ อิตฺตรภตฺตี อิตฺตรเปโม อิตฺตรปฺปสาโท. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โลโล โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして人は浮わついた者となるのか。比丘たちよ、ここに、ある人がわずかな信心、わずかな献身、わずかな愛情、わずかな清信しか持っていない。比丘たちよ、このように人は浮わついた者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล กุสลากุสเล ธมฺเม น ชานาติ, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม น ชานาติ, หีนปฺปณีเต ธมฺเม น ชานาติ, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม น ชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、どのようにして人は愚かでひどく困惑した者となるのか。比丘たちよ、ここに、ある人が善法と不善法を知らず、有罪の法と無罪の法を知らず、劣った法と優れた法を知らず、黒い法と白い法、およびその対比を知らない。比丘たちよ、このように人は愚かでひどく困惑した者となるのである。比丘たちよ、これら五種類の人が世の中に存在する。”第一（の経）。

๒. อารภติสุตฺตํ

2. 違犯経（アーラブハティ・スッタ）

๑๔๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

142. “比丘たちよ、これら五種類の人が世の中に存在する。五種類とは何か。比丘たちよ、ここに、ある人は違犯をし、かつ後悔もしているが、それら生じた悪不善法が余すところなく滅尽する心解脱と慧解脱を如実に知らない。（１）”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ, น วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“また、比丘たちよ、ここに、ある人は違犯をするが後悔はしておらず、それら生じた悪不善法が余すところなく滅尽する心解脱と慧解脱を如実に知らない。（２）”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น อารภติ, วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“また、比丘たちよ、ここに、ある人は違犯はしないが後悔をしており、それら生じた悪不善法が余すところなく滅尽する心解脱と慧解脱を如実に知らない。（３）”

‘‘อิธ [Pg.147] ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“また、比丘たちよ、ここに、ある人は違犯もせず後悔もしていないが、それら生じた悪不善法が余すところなく滅尽する心解脱と慧解脱を如実に知らない。（４）”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ; ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“また、比丘たちよ、ここに、ある人は違犯もせず後悔もしておらず、それら生じた悪不善法が余すところなく滅尽する心解脱と慧解脱を如実に知っている。（５）”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ติ.

“比丘たちよ、その中で、違犯し、後悔もあり、かつ、それら生じた悪不善法が余すところなく滅尽する心解脱と慧解脱を如実に知らない人に対しては、このように言われるべきである。‘友よ、あなたには違犯から生じる漏（けがれ）が存在し、後悔から生じる漏が増大しています。友よ、どうか違犯から生じる漏を捨て、後悔から生じる漏を退けて、心と慧を修習してください。そうすれば、友よ、あなたはあの第五の人と同等になるでしょう’と。”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา น ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ติ.

比丘たちよ、それら（五種の人物）の中で、ある人が罪を犯しながらも後悔することなく、また、生じた悪しき不善の法が余すところなく滅尽する、あの心の解脱と慧の解脱を如実に知っていないならば、その人は次のように言われるべきです。‘尊者よ、あなたには、罪を犯したことに由来する漏（けがれ）が存在し、後悔に由来する漏は増大していません。願わくは尊者よ、罪を犯したことに由来する漏を捨てて、心（定）と慧を修習してください。そうすれば、尊者はあの第五の人物（阿羅漢）と等しくなるでしょう’と。

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ ติ.

比丘たちよ、それらの中で、ある人が罪を犯してはいないが後悔しており、また、生じた悪しき不善の法が余すところなく滅尽する、あの心の解脱と慧の解脱を如実に知っていないならば、その人は次のように言われるべきです。‘尊者よ、あなたには、罪を犯したことに由来する漏は存在しませんが、後悔に由来する漏が増大しています。願わくは尊者よ、後悔に由来する漏を除いて、心と慧を修習してください。そうすれば、尊者はあの第五の人物と等しくなるでしょう’と。

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา [Pg.148] อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา น ปวฑฺฒนฺติ, สาธุ วตายสฺมา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ; เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’’ติ.

比丘たちよ、それらの中で、ある人が罪を犯さず後悔もしていないが、生じた悪しき不善の法が余すところなく滅尽する、あの心の解脱と慧の解脱を如実に知っていないならば、その人は次のように言われるべきです。‘尊者よ、あなたには、罪を犯したことに由来する漏は存在せず、後悔に由来する漏も増大していません。願わくは尊者よ、心と慧を修習してください。そうすれば、尊者はあの第五の人物と等しくなるでしょう’と。

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร ปุคฺคลา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน เอวํ โอวทิยมานา เอวํ อนุสาสิยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาปุณนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

比丘たちよ、このように、これら四種の人物は、あの第五の人物によってこのように教え諭され、このように訓戒されるならば、順次に漏の尽滅（阿羅漢果）に到達するのです。第二（の経）。

๓. สารนฺททสุตฺตํ

3. サーランダダ経

๑๔๓. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน ปญฺจมตฺตานํ ลิจฺฉวิสตานํ สารนฺทเท เจติเย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? หตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อสฺสรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, มณิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อิตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, คหปติรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ.

143. ある時、世尊はヴェーサーリーの、大林（マハーヴァナ）にある重閣講堂に滞在しておられました。さて世尊は、朝の時分に下衣を整え、鉢と衣を携えて、ヴェーサーリーへ托鉢に入られました。その時、およそ五百人のリッチャヴィたちがサーランダダ霊廟に集まり、一堂に会して、このような合間の話が起こりました。“世の中に、五つの宝の出現は得難いものである。どの五つか？ 象宝の出現は世に得難く、馬宝の出現は世に得難く、摩尼宝（宝石）の出現は世に得難く、女宝の出現は世に得難く、居士宝（長者宝）の出現は世に得難い。これら五つの宝の出現は、世に得難いものである”と。

อถ โข เต ลิจฺฉวี มคฺเค ปุริสํ ฐเปสุํ – ‘‘ยทา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปสฺเสยฺยาสิ ภควนฺตํ, อถ อมฺหากํ อาโรเจยฺยาสี’’ติ. อทฺทสา โข โส ปุริโส ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ; ทิสฺวาน เยน เต ลิจฺฉวี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘อยํ โส, ภนฺเต, ภควา คจฺฉติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ; ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’ติ.

そこで、それらリッチャヴィたちは、道にある男を待機させて言いました。“おい、男よ。もし世尊をお見かけしたならば、我々に知らせるように”。その男は、遠くからこちらへ来られる世尊を確かに見ました。見てから、それらリッチャヴィたちのいる所へ近づき、近づいてからリッチャヴィたちにこう言いました。“旦那様方、あちらに世尊、供養を受けるに値する正自覚者が歩んで来られます。今、それ（拝謁）のためにふさわしい時分とお考えください”。

อถ โข เต ลิจฺฉวี เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เต ลิจฺฉวี ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

そこで、それらリッチャヴィたちは世尊のおられる所へ近づきました。近づいてから世尊に礼拝し、一方に立ちました。一方に立ったそれらリッチャヴィたちは、世尊にこう申し上げました。

‘‘สาธุ, ภนฺเต, เยน สารนฺททํ เจติยํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ภควา เยน [Pg.149] สารนฺททํ เจติยํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘กาย นุตฺถ, ลิจฺฉวี, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? หตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อสฺสรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, มณิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อิตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, คหปติรตนสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’’นฺติ.

“願わくは、世尊よ。慈悲の心をもって、サーランダダ霊廟へお越しください”。世尊は沈黙によってこれを受け入れられました。そこで世尊は、サーランダダ霊廟へ向かわれました。到着して、用意された座に座られました。座ってから、世尊はリッチャヴィたちにこう言われました。“リッチャヴィたちよ、今、あなた方はどのような話をして集まっていたのか。また、どのような話が途中のままになっていたのか”。“世尊よ、ここに集まり、一堂に会していた我々の間に、このような合間の話が起こりました。‘世の中に、五つの宝の出現は得難いものである。どの五つか？ 象宝の出現は世に得難く、馬宝の出現は世に得難く、摩尼宝の出現は世に得難く、女宝の出現は世に得難く、居士宝の出現は世に得難い。これら五つの宝の出現は世に得難いものである’と”。

‘‘กามาธิมุตฺตานํ วต, โภ, ลิจฺฉวีนํ กามํเยว อารพฺภ อนฺตรากถา อุทปาทิ. ปญฺจนฺนํ, ลิจฺฉวี, รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, กตญฺญู กตเวที ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ลิจฺฉวี, ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“リッチャヴィたちよ、欲（五欲）に耽っている者たちには、まさに欲をめぐる話が起こったのだな。リッチャヴィたちよ、世の中に、五つの宝の出現は得難いものである。どの五つか？ 如来、応供、正自覚者の出現は世に得難い。如来によって説き示された法と律を教示する者は、世に得難い。如来によって説き示され、教示された法と律を理解する者は、世に得難い。如来によって説き示され、教示された法と律を理解して、法に随順する法（実践）を歩む者は、世に得難い。恩を知り、恩に報いる者は、世に得難い。リッチャヴィたちよ、これら五つの宝の出現は、世において得難いのである”。第三（の経）。

๔. ติกณฺฑกีสุตฺตํ

4. ティカンダキー経

๑๔๔. เอกํ สมยํ ภควา สาเกเต วิหรติ ติกณฺฑกีวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

144. ある時、世尊はサーケータのティカンダキーの森に滞在しておられた。そこで世尊は“比丘たちよ”と比丘たちを呼びかけられた。比丘たちは“尊師（大徳）よ”と世尊に応答した。世尊は次のように仰せられた。

‘‘สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูเล [Pg.150] จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย. สาธุ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเลน กาลํ ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺย สโต สมฺปชาโน.

“比丘たちよ、比丘は時折、厭うべきでないものに対して‘厭うべきものである’との想いを持って住するのがよい。比丘たちよ、比丘は時折、厭うべきものに対して‘厭うべきでないものである’との想いを持って住するのがよい。比丘たちよ、比丘は時折、厭うべきでないものと厭うべきものの両方に対して‘厭うべきものである’との想いを持って住するのがよい。比丘たちよ、比丘は時折、厭うべきものと厭うべきでないものの両方に対して‘厭うべきでないものである’との想いを持って住するのがよい。比丘たちよ、比丘は時折、厭うべきものと厭うべきでないものの両方を避けて、正念・正知を保ち、捨（中立な心）に住するのがよい。

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

比丘たちよ、比丘はいかなる目的（利得）によって、厭うべきでないものに対して‘厭うべきものである’との想いを持って住するのか。‘貪りを生じさせる諸々の対象において、私に貪欲が生じないように’という、比丘たちよ、比丘はこのような目的によって、厭うべきでないものに対して‘厭うべきものである’との想いを持って住するのである。

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

比丘たちよ、比丘はいかなる目的によって、厭うべきものに対して‘厭うべきでないものである’との想いを持って住するのか。‘怒りを生じさせる諸々の対象において、私に嗔恚が生じないように’という、比丘たちよ、比丘はこのような目的によって、厭うべきものに対して‘厭うべきでないものである’との想いを持って住するのである。

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูเล จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาทิ, มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูเล จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

比丘たちよ、比丘はいかなる目的によって、厭うべきでないものと厭うべきものの両方に対して‘厭うべきものである’との想いを持って住するのか。‘貪りを生じさせる諸々の対象において私に貪欲が生じず、怒りを生じさせる諸々の対象において私に嗔恚が生じないように’という、比丘たちよ、比丘はこのような目的によって、厭うべきでないものと厭うべきものの両方に対して‘厭うべきものである’との想いを持って住するのである。

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย? ‘มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาทิ, มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย.

比丘たちよ、比丘はいかなる目的によって、厭うべきものと厭うべきでないものの両方に対して‘厭うべきでないものである’との想いを持って住するのか。‘怒りを生じさせる諸々の対象において私に嗔恚が生じず、貪りを生じさせる諸々の対象において私に貪欲が生じないように’という、比丘たちよ、比丘はこのような目的によって、厭うべきものと厭うべきでないものの両方に対して‘厭うべきでないものである’との想いを持って住するのである。

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺย? ‘สโต สมฺปชาโน มา เม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนํ รชนีเยสุ ธมฺเมสุ ราโค อุทปาทิ, มา เม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนํ โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ โทโส อุทปาทิ, มา เม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนํ โมหนีเยสุ ธมฺเมสุ โมโห อุทปาที’ติ – อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺย สโต สมฺปชาโน’’ติ. จตุตฺถํ.

比丘たちよ、比丘はいかなる目的によって、厭うべきものと厭うべきでないものの両方を避けて、捨に住するのか。‘正念・正知を保ち、いかなる対象においても、いかなる場所においても、微塵も、貪りを生じさせる諸法において私に貪欲が生じず、怒りを生じさせる諸法において私に嗔恚が生じず、愚かさを生じさせる諸法において私に愚痴（惑い）が生じないように’という、比丘たちよ、比丘はこのような目的によって、厭うべきものと厭うべきでないものの両方を避けて、正念・正知を保ち、捨に住するのである。”第四の経（が終了した）。

๕. นิรยสุตฺตํ

5. 地獄経

๑๔๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี [Pg.151] โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

145. “比丘たちよ、五つの法を具足する者は、（地獄へ）運ばれて投げ込まれるかのように、そのように地獄に堕ちる。いかなる五つか。生き物を殺し、与えられていないものを盗み、邪な情欲をほしいままにし、嘘をつき、放逸の原因となる酒類を飲む者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足する者は、運ばれて投げ込まれるかのように、そのように地獄に投げ込まれるのである。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する者は、運ばれて置かれるかのように、そのように天界に至る。いかなる五つか。生き物を殺すことから離れ、与えられていないものを盗むことから離れ、邪な情欲をほしいままにすることから離れ、嘘をつくことから離れ、放逸の原因となる酒類を飲むことから離れている者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足する者は、運ばれて置かれるかのように、そのように天界に置かれるのである。”第五の経（が終了した）。

๖. มิตฺตสุตฺตํ

6. 友経

๑๔๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต น เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กมฺมนฺตํ กาเรติ, อธิกรณํ อาทิยติ, ปาโมกฺเขสุ ภิกฺขูสุ ปฏิวิรุทฺโธ โหติ, ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺโต วิหรติ, นปฺปฏิพโล โหติ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต น เสวิตพฺโพ.

146. “比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、友として親近すべきではない。いかなる五つか。（他者に）仕事をさせ、争事に関与し、指導的な比丘たちに逆らい、あてどなく長期間の遊行に没頭し、時折、法話によって（利益を）教示し、勧導し、奮起させ、喜ばせることができない者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、友として親近すべきではない。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น กมฺมนฺตํ กาเรติ, น อธิกรณํ อาทิยติ, น ปาโมกฺเขสุ ภิกฺขูสุ ปฏิวิรุทฺโธ โหติ, น ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺโต วิหรติ, ปฏิพโล โหติ กาเลน กาลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ มิตฺโต เสวิตพฺโพ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足する比丘は、友として親近すべきである。いかなる五つか。（他者に）仕事をさせず、争事に関与せず、指導的な比丘たちに逆らわず、あてどなく長期間の遊行に没頭せず、時折、法話によって教示し、勧導し、奮起させ、喜ばせることができる者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足する比丘は、友として親近すべきである。”第六の経（が終了した）。

๗. อสปฺปุริสทานสุตฺตํ

7. 非善士施経

๑๔๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? อสกฺกจฺจํ เทติ, อจิตฺตีกตฺวา เทติ, อสหตฺถา เทติ, อปวิทฺธํ เทติ, อนาคมนทิฏฺฐิโก เทติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อสปฺปุริสทานานิ.

147. “比丘たちよ、これら五つの非善士（卑小な人）の施しがある。いかなる五つか。恭しくなく与え、敬意を払わずに与え、自らの手で与えず、投げ捨てるように与え、報いがあると考えずに与えることである。比丘たちよ、これらが五つの非善士の施しである。”

‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.152], ภิกฺขเว, สปฺปุริสทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? สกฺกจฺจํ เทติ, จิตฺตีกตฺวา เทติ, สหตฺถา เทติ, อนปวิทฺธํ เทติ, อาคมนทิฏฺฐิโก เทติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สปฺปุริสทานานี’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、善き人の布施にはこれら五つがある。いかなる五つか。恭しく与え、敬意を払って与え、自らの手で与え、おろそかにすることなく（投げ出すようにではなく）与え、報いがあると信じて与える。比丘たちよ、これらが五つの善き人の布施である。”第七（の経）。

๘. สปฺปุริสทานสุตฺตํ

8. “善人布施経”

๑๔๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สปฺปุริสทานานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาย ทานํ เทติ, สกฺกจฺจํ ทานํ เทติ, กาเลน ทานํ เทติ, อนุคฺคหิตจิตฺโต ทานํ เทติ, อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อนุปหจฺจ ทานํ เทติ.

148. “比丘たちよ、善き人の布施にはこれら五つがある。いかなる五つか。信心をもって布施を与え、恭しく布施を与え、適切な時に布施を与え、執着のない心で布施を与え、自らも他者も傷つけることなく布施を与える。”

‘‘สทฺธาย โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค, อภิรูโป จ โหติ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต.

“比丘たちよ、信心をもって布施を与えることによって、その布施の報いが現れるところにおいてはどこでも、富裕となり、多くの財産と多くの享受品を持つようになる。そして、容姿端麗で、見目麗しく、清らかな美しさを備え、最高の容色の美しさを具足するのである。”

‘‘สกฺกจฺจํ โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. เยปิสฺส เต โหนฺติ ปุตฺตาติ วา ทาราติ วา ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ สุสฺสูสนฺติ โสตํ โอทหนฺติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ.

“比丘たちよ、恭しく布施を与えることによって、その布施の報いが現れるところにおいてはどこでも、富裕となり、多くの財産と多くの享受品を持つようになる。そして、その者の息子、妻、従者、使者、あるいは労働者たちまでもが、彼の言葉をよく聞き、耳を傾け、理解しようと心に留めるようになるのである。”

‘‘กาเลน โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค; กาลาคตา จสฺส อตฺถา ปจุรา โหนฺติ.

“比丘たちよ、適切な時に布施を与えることによって、その布施の報いが現れるところにおいてはどこでも、富裕となり、多くの財産と多くの享受品を持つようになる。そして、その者には、時宜にかなった利益が豊富にもたらされるのである。”

‘‘อนุคฺคหิตจิตฺโต โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค; อุฬาเรสุ จ ปญฺจสุ กามคุเณสุ โภคาย จิตฺตํ นมติ.

“比丘たちよ、執着のない心で布施を与えることによって、その布施の報いが現れるところにおいてはどこでも、富裕となり、多くの財産と多くの享受品を持つようになる。そして、その心は、勝れた五欲（感官の快楽）を享受することに傾くのである。”

‘‘อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อนุปหจฺจ โข ปน, ภิกฺขเว, ทานํ ทตฺวา ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อฑฺโฒ จ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค; น จสฺส กุโตจิ โภคานํ อุปฆาโต อาคจฺฉติ อคฺคิโต วา อุทกโต วา ราชโต วา โจรโต วา อปฺปิยโต วา ทายาทโต วา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สปฺปุริสทานานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、自らも他者も傷つけることなく布施を与えることによって、その布施の報いが現れるところにおいてはどこでも、富裕となり、多くの財産と多くの享受品を持つようになる。そして、火、水、王、盗賊、あるいは好ましからざる相続人といった、いかなる理由によっても彼の財産が破壊されることはないのである。比丘たちよ、これらが五つの善き人の布施である。”第八（の経）。

๙. ปฐมสมยวิมุตฺตสุตฺตํ

9. “第一・一時的解脱経”

๑๔๙. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.153], ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ น ปจฺจเวกฺขติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

149. “比丘たちよ、これら五つの法は、一時的解脱（世間的な三昧）を得た比丘を退転（衰退）へと導く。いかなる五つか。仕事を喜ぶこと、話を喜ぶこと、眠りを喜ぶこと、人との集まりを喜ぶこと、そして、（煩悩から）解脱したままのその心を省みないことである。比丘たちよ、これら五つの法は、一時的解脱を得た比丘を退転へと導くのである。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法は、一時日解脱を得た比丘を不退転へと導く。いかなる五つか。仕事を喜ばないこと、話を喜ばないこと、眠りを喜ばないこと、人との集まりを喜ばないこと、そして、解脱したままのその心を省みることである。比丘たちよ、これら五つの法は、一時的解脱を得た比丘を不退転へと導くのである。”第九（の経）。

๑๐. ทุติยสมยวิมุตฺตสุตฺตํ

10. “第二・一時的解脱経”

๑๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา, โภชเน อมตฺตญฺญุตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

150. “比丘たちよ、これら五つの法は、一時的解脱を得た比丘を退転へと導く。いかなる五つか。仕事を喜ぶこと、話を喜ぶこと、眠りを喜ぶこと、諸感官の門を護らないこと、そして、食事において適量を知らないことである。比丘たちよ、これら五つの法は、一時的解脱を得た比丘を退転へと導くのである。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา, โภชเน มตฺตญฺญุตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สมยวิมุตฺตสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法は、一時的解脱を得た比丘を不退転へと導く。いかなる五つか。仕事を喜ばないこと、話を喜ばないこと、眠りを喜ばないこと、諸感官の門を護ること、そして、食事において適量を知ることである。比丘たちよ、これら五つの法は、一時的解脱を得た比丘を不退転へと導くのである。”第十（の経）。

ติกณฺฑกีวคฺโค ปญฺจโม.

“第五・ティカンタキ品、完。”

ตสฺสุทฺทานํ –

“その要綱は以下の通りである。”

ทตฺวา อวชานาติ อารภติ จ, สารนฺทท ติกณฺฑ นิรเยน จ;

มิตฺโต อสปฺปุริสสปฺปุริเสน, สมยวิมุตฺตํ อปเร ทฺเวติ.

“‘布施をして（蔑む）’、‘犯す’、‘サーランダダ’、‘ティカンタキ’、‘地獄’、‘友’、‘非善人の布施’、‘善人の布施’、そして別の二つの‘一時的解脱’。これらが十の（経）である。”

ตติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

“第三の五十経篇（パンナーサカ）、完。”

๔. จตุตฺถปณฺณาสกํ

4. “第四の五十経篇”

(๑๖) ๑. สทฺธมฺมวคฺโค

“（十六）第一・正法品”

๑. ปฐมสมฺมตฺตนิยามสุตฺตํ

1. “第一・決定正性経”

๑๕๑. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.154], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กถํ ปริโภติ, กถิกํ ปริโภติ, อตฺตานํ ปริโภติ, วิกฺขิตฺตจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ, อเนกคฺคจิตฺโต อโยนิโส จ มนสิ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

151. “比丘たちよ、これら五つの法を具足する者は、正法を聞いたとしても、善き諸法における決定正性（聖なる道）へと入ることができない。いかなる五つか。説法を軽んじ、説法者を軽んじ、自分自身を軽んじ、散漫な心で法を聞き、そして、不適切な注意を向けることである。比丘たちよ、これら五つの法を具足する者は、正法を聞いたとしても、善き諸法における決定正性へと入ることができないのである。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น กถํ ปริโภติ, น กถิกํ ปริโภติ, น อตฺตานํ ปริโภติ, อวิกฺขิตฺตจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ, เอกคฺคจิตฺโต โยนิโส จ มนสิ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を具足する者は、正法を聞くとき、善き諸法における決定正性（聖なる道）へと入ることができる。いかなる五つか。説法を軽んじず、説法者を軽んじず、自分自身を軽んじず、散漫でない心で法を聞き、適切に注意を向けることである。比丘たちよ、これら五つの法を具足する者は、正法を聞くとき、善き諸法における決定正性へと入ることができるのである。”第一（の経）。

๒. ทุติยสมฺมตฺตนิยามสุตฺตํ

2. “第二・決定正性経”

๑๕๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กถํ ปริโภติ, กถิกํ ปริโภติ, อตฺตานํ ปริโภติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค, อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

152. “比丘たちよ、五つの法を具足している者は、正法（しょうぼう）を聞いたとしても、善き法における正性の決定（決定した正しい境地）に入ることができない。その五つとは何か。説かれた教えを軽蔑し、説法者を軽蔑し、自分自身を軽蔑し、智慧がなく、愚かで、唖のように愚鈍であり、まだ知らないことについて知っていると思い込んでいることである。比丘たちよ、これら五つの法を具足している者は、正法を聞いたとしても、善き法における正性の決定に入ることができない。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น กถํ ปริโภติ, น กถิกํ ปริโภติ, น อตฺตานํ ปริโภติ, ปญฺญวา โหติ [Pg.155] อชโฬ อเนฬมูโค, น อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足している者は、正法を聞くとき、善き法における正性の決定に入ることができる。その五つとは何か。説かれた教えを軽蔑せず、説法者を軽蔑せず、自分自身を軽蔑せず、智慧があり、愚かでなく、唖のように愚鈍でもなく、知らないことについて知っていると思い込まないことである。比丘たちよ、これら五つの法を具足している者は、正法を聞くとき、善き法における正性の決定に入ることができる。”第二。

๓. ตติยสมฺมตฺตนิยามสุตฺตํ

3. 第三 正性決定経

๑๕๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? มกฺขี ธมฺมํ สุณาติ มกฺขปริยุฏฺฐิโต, อุปารมฺภจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ รนฺธคเวสี, ธมฺมเทสเก อาหตจิตฺโต โหติ ขีลชาโต, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค, อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

153. “比丘たちよ、五つの法を具足している者は、正法を聞いたとしても、善き法における正性の決定に入ることができない。その五つとは何か。徳を蔑む心（覆蔵）をもって教えを聞き、その心に支配されていること。過失を探す心をもってあら探しをしながら教えを聞くこと。説法者に対して悪意を抱き、心に障壁（不毛な心）が生じていること。智慧がなく、愚かで、唖のように愚鈍であること。まだ知らないことについて知っていると思い込んでいることである。比丘たちよ、これら五つの法を具足している者は、正法を聞いたとしても、善き法における正性の決定に入ることができない。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อมกฺขี ธมฺมํ สุณาติ น มกฺขปริยุฏฺฐิโต, อนุปารมฺภจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ น รนฺธคเวสี, ธมฺมเทสเก อนาหตจิตฺโต โหติ อขีลชาโต, ปญฺญวา โหติ อชโฬ อเนฬมูโค, น อนญฺญาเต อญฺญาตมานี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足している者は、正法を聞くとき、善き法における正性の決定に入ることができる。その五つとは何か。徳を蔑む心なく教えを聞き、その心に支配されていないこと。過失を探す心なく、あら探しをせずに教えを聞くこと。説法者に対して悪意を抱かず、心に障壁がないこと。智慧があり、愚かでなく、唖のように愚鈍でもないこと。知らないことについて知っていると思い込まないことである。比丘たちよ、これら五つの法を具足している者は、正法を聞くとき、善き法における正性の決定に入ることができる。”第三。

๔. ปฐมสทฺธมฺมสมฺโมสสุตฺตํ

4. 第一 正法忘失経

๑๕๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ ธาเรนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขนฺติ, น สกฺกจฺจํ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

154. “比丘たちよ、これら五つの法は、正法を混乱させ、隠没させることに資するものである。その五つとは何か。比丘たちよ、この法と律において、比丘たちが恭しく教えを聞かず、恭しく教えを学習せず、恭しく教えを保持（暗記）せず、保持した教えの意味を恭しく考察せず、意味を知り法を知った上で、法に随った法の実践（法随法行）を恭しく行わないことである。比丘たちよ、これら五つの法は、正法を混乱させ、隠没させることに資するものである。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺติ, สกฺกจฺจํ [Pg.156] ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ, สกฺกจฺจํ ธมฺมํ ธาเรนฺติ, สกฺกจฺจํ ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขนฺติ, สกฺกจฺจํ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、これら五つの法は、正法を維持させ、混乱させず、隠没させないことに資するものである。その五つとは何か。比丘たちよ、この法と律において、比丘たちが恭しく教えを聞き、恭しく教えを学習し、恭しく教えを保持し、保持した教えの意味を恭しく考察し、意味を知り法を知った上で、法に随った法の実践を恭しく行うことである。比丘たちよ、これら五つの法は、正法を維持させ、混乱させず、隠没させないことに資するものである。”第四。

๕. ทุติยสทฺธมฺมสมฺโมสสุตฺตํ

5. 第二 正法忘失経

๑๕๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ธมฺมํ น ปริยาปุณนฺติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

155. “比丘たちよ、これら五つの法は、正法を混乱させ、隠没させることに資するものである。その五つとは何か。比丘たちよ、この法と律において、比丘たちが、スッタ（経）、ゲイヤ（応頌）、ヴェイヤーカラナ（記説）、ガーター（偈）、ウダーナ（自説経）、イティヴッタカ（如是語）、ジャータカ（本生経）、アッブータダンマ（未曾有有法）、ヴェーダッラ（方等）を学ばないことである。比丘たちよ、これが正法を混乱させ、隠没させる第一の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、さらに、比丘たちが、聞いた通り、学んだ通りの教えを、詳細に他者へ説かないことである。比丘たちよ、これが正法を混乱させ、隠没させる第二の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น วิตฺถาเรน ปรํ วาเจนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、さらに、比丘たちが、聞いた通り、学んだ通りの教えを、詳細に他者へ教え授けないことである。比丘たちよ、これが正法を混乱させ、隠没させる第三の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、さらに、比丘たちが、聞いた通り、学んだ通りの教えを、詳細に読誦（独誦）しないことである。比丘たちよ、これが正法を混乱させ、隠没させる第四の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ น เจตสา อนุวิตกฺเกนฺติ อนุวิจาเรนฺติ มนสานุเปกฺขนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

“比丘たちよ、さらに、比丘たちが、聞いた通り、学んだ通りの教えを、心で反復して思索せず、考察せず、心で観察しないことである。比丘たちよ、これが正法を混乱させ、隠没させる第五の法である。これら五つの法は、正法を混乱させ、隠没させることに資するものである。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、これら五つの法は、正法の存続、不混乱、不消滅のために資するものである。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘たちが法、すなわち修多羅（スッタ）、祇夜（ゲーヤ）、記説（ヴェイヤカラナ）、偈（ガーター）、自説（ウダーナ）、如是語（イティヴッタカ）、本生（ジャータカ）、未曾有法（アッブータダンマ）、方等（ヴェーダッラ）を習得することである。比丘たちよ、これが、正法の存続、不混乱、不消滅のために資する第一の法である。”

‘‘ปุน [Pg.157] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“また次に、比丘たちよ、比丘たちが聞いた通りに、学んだ通りに、法を詳細に他者に説くことである。比丘たちよ、これが、正法の存続、不混乱、不消滅のために資する第二の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปรํ วาเจนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“また次に、比丘たちよ、比丘たちが聞いた通りに、学んだ通りに、法を詳細に他者に授ける（唱えさせる）ことである。比丘たちよ、これが、正法の存続、不混乱、不消滅のために資する第三の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“また次に、比丘たちよ、比丘たちが聞いた通りに、学んだ通りに、法を詳細に読誦することである。比丘たちよ、これが、正法の存続、不混乱、不消滅のために資する第四の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกนฺติ อนุวิจาเรนฺติ มนสานุเปกฺขนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“また次に、比丘たちよ、比丘たちが聞いた通りに、学んだ通りに、法を心で反復して考え、反復して吟味し、意で観察することである。比丘たちよ、これが、正法の存続、不混乱、不消滅のために資する第五の法である。比丘たちよ、これら五つの法が、正法の存続、不混乱、不消滅のために資するものである。”

๖. ตติยสทฺธมฺมสมฺโมสสุตฺตํ

6. 第三 正法不忘失経

๑๕๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทุคฺคหิตํ สุตฺตนฺตํ ปริยาปุณนฺติ ทุนฺนิกฺขิตฺเตหิ ปทพฺยญฺชเนหิ. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

156. “比丘たちよ、これら五つの法は、正法の混乱と消滅のために資するものである。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘たちが、誤って配置された語句によって、誤って把握されたスッタ（経典）を習得することである。比丘たちよ、誤って配置された語句においては、その意味もまた誤って導かれる（理解し難い）のである。比丘たちよ、これが、正法の混乱と消滅のために資する第一の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทุพฺพจา โหนฺติ, โทวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา, อกฺขมา อปฺปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“また次に、比丘たちよ、比丘たちが教えを説きにくい者であり、教えを説きにくくさせる法を備え、堪え忍ぶことがなく、訓戒を恭しく受け入れないことである。比丘たちよ、これが、正法の混乱と消滅のために資する第二の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา, เต น สกฺกจฺจํ สุตฺตนฺตํ ปรํ วาเจนฺติ; เตสํ อจฺจเยน ฉินฺนมูลโก สุตฺตนฺโต โหติ อปฺปฏิสรโณ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“また次に、比丘たちよ、多聞であり、阿含（伝承）を伝え、法を保ち、律を保ち、論母（マティカー）を保つ比丘たちが、恭しくスッタ（経典）を他者に授けない（教えない）ことである。彼らが没したとき、そのスッタは根を断たれ、拠り所のないものとなる。比丘たちよ、これが、正法の混乱と消滅のために資する第三の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู พาหุลิกา โหนฺติ สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา [Pg.158] อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“また次に、比丘たちよ、長老の比丘たちが、利養を貪り、修行を緩め、後退することにおいて先導し、遠離（独居）において責任を放棄し、未達の境地に達するため、未得のものを得るため、未証のものを証するために精進を始めないことである。彼らの後の世代の人々もまた、その見解に従うようになる。彼らもまた、利養を貪り、修行を緩め、後退することにおいて先導し、遠離において責任を放棄する者となり、未達の境地に達するため、未得のものを得るため、未証のものを証するために精進を始めないのである。比丘たちよ、これが、正法の混乱と消滅のために資する第四の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, ภินฺเน อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริภาสา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา จ โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา จ โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

“また次に、比丘たちよ、僧伽（サンガ）が分裂することである。比丘たちよ、僧伽が分裂したときには、互いに罵り合い、互いに誹り合い、互いに排斥し合い、互いに見捨て合うことが起こる。そこでは、未だ信じていない人々は信じることがなく、信じている人々の中にも変心が生じるのである。比丘たちよ、これが、正法の混乱と消滅のために資する第五の法である。比丘たちよ、これら五つの法が、正法の混乱と消滅のために資するものである。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สุคฺคหิตํ สุตฺตนฺตํ ปริยาปุณนฺติ สุนิกฺขิตฺเตหิ ปทพฺยญฺชเนหิ. สุนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ สุนโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、これら五つの法は、正法の存続、不混乱、不消滅のために資するものである。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘たちが、正しく配置された語句によって、正しく把握されたスッタ（経典）を習得することである。比丘たちよ、正しく配置された語句においては、その意味もまた正しく導かれる（理解しやすい）のである。比丘たちよ、これが、正法の存続、不混乱、不消滅のために資する第一の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สุวจา โหนฺติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา, ขมา ปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“また次に、比丘たちよ、比丘たちが教えを説きやすい者であり、教えを説きやすくさせる法を備え、堪え忍び、訓戒を恭しく受け入れることである。比丘たちよ、これが、正法の存続、不混乱、不消滅のために資する第二の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา, เต สกฺกจฺจํ สุตฺตนฺตํ ปรํ วาเจนฺติ; เตสํ อจฺจเยน น ฉินฺนมูลโก สุตฺตนฺโต โหติ สปฺปฏิสรโณ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“また次に、比丘たちよ、多聞であり、阿含を伝え、法を保ち、律を保ち、論母を保つ比丘たちが、恭しくスッタ（経典）を他者に授けることである。彼らが没したとき、そのスッタは根を断たれることなく、拠り所のあるものとなる。比丘たちよ、これが、正法の存続、不混乱、不消滅のために資する第三の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู น พาหุลิกา โหนฺติ น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา; วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา [Pg.159] อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ น พาหุลิกา น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“比丘たちよ、さらに、長老の比丘たちが、四事（資具）の蓄えに執着せず、修行を怠らず、下落（五蓋）に陥る重荷を捨て、遠離において先駆者となり、未だ到達せぬものに到達し、未だ得ていないものを得、未だ証得していないものを証得するために精進に励む。彼らの後に続く弟子たちは、その姿を範として従う。彼らもまた、蓄えに執着せず、修行を怠らず、下落に陥る重荷を捨て、遠離において先駆者となり、未だ到達せぬものに到達し、未だ得ていないものを得、未だ証得していないものを証得するために精進に励む。比丘たちよ、これが正法の持続、不消滅、不隠没に資する第四の法である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ สมคฺโค สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุํ วิหรติ. สงฺเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, สมคฺเค น เจว อญฺญมญฺญํ อกฺโกสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริภาสา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา โหนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ ปริจฺจชนา โหนฺติ. ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、さらに、僧伽が和合し、互いに喜び、争うことなく、一なる戒本を誦出し、安楽に住む。比丘たちよ、僧伽が和合しているとき、互いに罵り合うこともなく、互いに誹謗することもなく、互いに排斥することもなく、互いに見捨てることもない。そこでは、未だ信じていない者は信じ、信じている者はさらに信仰を深める。比丘たちよ、これが正法の持続、不消滅、不隠没に資する第五の法である。比丘たちよ、これら五つの法が、正法の持続、不消滅、不隠没に資するのである。”第六の経、完。

๗. ทุกฺกถาสุตฺตํ

7. 不適切な話に関する経（ドゥッカター・スッタ）

๑๕๗. ‘‘ปญฺจนฺนํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลานํ กถา ทุกฺกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธาย. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? อสฺสทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สทฺธากถา ทุกฺกถา; ทุสฺสีลสฺส สีลกถา ทุกฺกถา; อปฺปสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา ทุกฺกถา; มจฺฉริสฺส จาคกถา ทุกฺกถา; ทุปฺปญฺญสฺส ปญฺญากถา ทุกฺกถา.

157. “比丘たちよ、ある人と他の一人を比較するとき、五つのタイプの人にとって、その話は不適切な話となる。どのような五つか。比丘たちよ、信心のない者にとって信心についての話は不適切な話であり、戒のない者にとって戒についての話は不適切な話であり、多聞でない者にとって多聞についての話は不適切な話であり、物惜しみする者にとって布施についての話は不適切な話であり、智慧のない者にとって智慧についての話は不適切な話である。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, อสฺสทฺธสฺส สทฺธากถา ทุกฺกถา? อสฺสทฺโธ, ภิกฺขเว, สทฺธากถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สทฺธาสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา อสฺสทฺธสฺส สทฺธากถา ทุกฺกถา.

“比丘たちよ、なぜ、信心のない者にとって信心についての話が不適切な話なのか。比丘たちよ、信心のない者は、信心について語られると、感情を害し、怒り、腹を立て、強情になり、怒りと憎しみと不満をあらわにする。それはなぜか。比丘たちよ、その者は自分の中にその信具足（信心の円満）を見いだせず、それを理由とした喜悦と愉悦を得ることができないからである。それゆえに、信心のない者にとって、信心についての話は不適切な話なのである。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลกถา ทุกฺกถา? ทุสฺสีโล, ภิกฺขเว, สีลกถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส[Pg.160], ภิกฺขเว, สีลสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา ทุสฺสีลสฺส สีลกถา ทุกฺกถา.

“比丘たちよ、なぜ、戒のない者にとって戒についての話が不適切な話なのか。比丘たちよ、戒のない者は、戒について語られると、感情を害し、怒り、腹を立て、強情になり、怒りと憎しみと不満をあらわにする。それはなぜか。比丘たちよ、その者は自分の中にその戒具足を見いだせず、それを理由とした喜悦と愉悦を得ることができないからである。それゆえに、戒のない者にとって、戒についての話は不適切な話なのである。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, อปฺปสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา ทุกฺกถา? อปฺปสฺสุโต, ภิกฺขเว, พาหุสจฺจกถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สุตสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา อปฺปสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา ทุกฺกถา.

“比丘たちよ、なぜ、多聞でない者にとって多聞についての話が不適切な話なのか。比丘たちよ、多聞でない者は、多聞について語られると、感情を害し、怒り、腹を立て、強情になり、怒りと憎しみと不満をあらわにする。それはなぜか。比丘たちよ、その者は自分の中にその聞具足を見いだせず、それを理由とした喜悦と愉悦を得ることができないからである。それゆえに、多聞でない者にとって、多聞についての話は不適切な話なのである。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, มจฺฉริสฺส จาคกถา ทุกฺกถา? มจฺฉรี, ภิกฺขเว, จาคกถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, จาคสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา มจฺฉริสฺส จาคกถา ทุกฺกถา.

“比丘たちよ、なぜ、物惜しみする者にとって布施についての話が不適切な話なのか。比丘たちよ、物惜しみする者は、布施について語られると、感情を害し、怒り、腹を立て、強情になり、怒りと憎しみと不満をあらわにする。それはなぜか。比丘たちよ、その者は自分の中にその捨具足を見いだせず、それを理由とした喜悦と愉悦を得ることができないからである。それゆえに、物惜しみする者にとって、布施についての話は不適切な話なのである。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ทุปฺปญฺญสฺส ปญฺญากถา ทุกฺกถา? ทุปฺปญฺโญ, ภิกฺขเว, ปญฺญากถาย กจฺฉมานาย อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ปญฺญาสมฺปทํ อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, น จ ลภติ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา ทุปฺปญฺญสฺส ปญฺญากถา ทุกฺกถา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ ปุคฺคลานํ กถา ทุกฺกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธาย.

“比丘たちよ、なぜ、智慧のない者にとって智慧についての話が不適切な話なのか。比丘たちよ、智慧のない者は、智慧について語られると、感情を害し、怒り、腹を立て、強情になり、怒りと憎しみと不満をあらわにする。それはなぜか。比丘たちよ、その者は自分の中にその慧具足を見いだせず、それを理由とした喜悦と愉悦を得ることができないからである。それゆえに、智慧のない者にとって、智慧についての話は不適切な話なのである。比丘たちよ、ある人と他の一人を比較するとき、これら五つのタイプの人にとって、その話は不適切な話となるのである。”

‘‘ปญฺจนฺนํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลานํ กถา สุกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธาย. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? สทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สทฺธากถา สุกถา; สีลวโต สีลกถา สุกถา; พหุสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา สุกถา; จาควโต จาคกถา สุกถา; ปญฺญวโต ปญฺญากถา สุกถา.

“比丘たちよ、ある人と他の一人を比較するとき、五つのタイプの人にとって、その話は適切な話となる。どのような五つか。比丘たちよ、信心のある者にとって信心についての話は適切な話であり、戒のある者にとって戒についての話は適切な話であり、多聞の者にとって多聞についての話は適切な話であり、布施を行う者にとって布施についての話は適切な話であり、智慧のある者にとって智慧についての話は適切な話である。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, สทฺธสฺส สทฺธากถา สุกถา? สทฺโธ, ภิกฺขเว, สทฺธากถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สทฺธาสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา สทฺธสฺส สทฺธากถา สุกถา.

“比丘たちよ、なぜ、信心のある者にとって信心についての話が適切な話なのか。比丘たちよ、信心のある者は、信心について語られても、感情を害することなく、怒らず、腹を立てず、強情にならず、怒りや憎しみや不満をあらわにすることもない。それはなぜか。比丘たちよ、その者は自分の中にその信具足を見いだし、それを理由とした喜悦と愉悦を得るからである。それゆえに、信心のある者にとって、信心についての話は適切な話なのである。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลกถา สุกถา? สีลวา, ภิกฺขเว, สีลกถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น [Pg.161] ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา สีลวโต สีลกถา สุกถา.

“比丘たちよ、なぜ持戒の人にとって、戒に関する話は良き話なのであろうか。比丘たちよ、持戒の人は、戒に関する話がなされているとき、執着せず、怒らず、害意を抱かず、強情にならず、怒りや憎しみや不満をあらわにしない。それはなぜか。比丘たちよ、彼は自己のうちにその戒の成就をはっきりと見いだし、それに基づいて喜悦と歓喜を得るからである。それゆえ、持戒の人にとって、戒に関する話は良き話なのである。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, พหุสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา สุกถา? พหุสฺสุโต, ภิกฺขเว, พาหุสจฺจกถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, สุตสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา พหุสฺสุตสฺส พาหุสจฺจกถา สุกถา.

“比丘たちよ、なぜ多聞の人にとって、多聞に関する話は良き話なのであろうか。比丘たちよ、多聞の人は、多聞に関する話がなされているとき、執着せず、怒らず、害意を抱かず、強情にならず、怒りや憎しみや不満をあらわにしない。それはなぜか。比丘たちよ、彼は自己のうちにその聞（学び）の成就をはっきりと見いだし、それに基づいて喜悦と歓喜を得るからである。それゆえ、多聞の人にとって、多聞に関する話は良き話なのである。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, จาควโต จาคกถา สุกถา? จาควา, ภิกฺขเว, จาคกถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, จาคสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา จาควโต จาคกถา สุกถา.

“比丘たちよ、なぜ施捨の人にとって、施捨に関する話は良き話なのであろうか。比丘たちよ、施捨の人は、施捨に関する話がなされているとき、執着せず、怒らず、害意を抱かず、強情にならず、怒りや憎しみや不満をあらわにしない。それはなぜか。比丘たちよ、彼は自己のうちにその施（ほどこし）の成就をはっきりと見いだし、それに基づいて喜悦と歓喜を得るからである。それゆえ、施捨の人にとって、施捨に関する話は良き話なのである。”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ปญฺญวโต ปญฺญากถา สุกถา? ปญฺญวา, ภิกฺขเว, ปญฺญากถาย กจฺฉมานาย นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ปญฺญาสมฺปทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสติ ลภติ จ ตโตนิทานํ ปีติปาโมชฺชํ. ตสฺมา ปญฺญวโต ปญฺญากถา สุกถา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ ปุคฺคลานํ กถา สุกถา ปุคฺคเล ปุคฺคลํ อุปนิธายา’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、なぜ智慧ある人にとって、智慧に関する話は良き話なのであろうか。比丘たちよ、智慧ある人は、智慧に関する話がなされているとき、執着せず、怒らず、害意を抱かず、強情にならず、怒りや憎しみや不満をあらわにしない。それはなぜか。比丘たちよ、彼は自己のうちにその智慧の成就をはっきりと見いだし、それに基づいて喜悦と歓喜を得るからである。それゆえ、智慧ある人にとって、智慧に関する話は良き話なのである。比丘たちよ、これら五つのタイプの人において、人を人と比較したとき、その話は良き話となるのである。”第七。

๘. สารชฺชสุตฺตํ

8. 臆病経（サーラッジャ・スッタ）

๑๕๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, อปฺปสฺสุโต โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ.

158. “比丘たちよ、五つの法を具えた比丘は、臆病（おじけ）に陥る。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘が、不信であり、破戒であり、少聞であり、懈怠（怠惰）であり、無智である。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘は、臆病に陥るのである。”

‘‘ปญฺจหิ[Pg.162], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วิสารโท โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วิสารโท โหตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具えた比丘は、自信（無畏）に満ちている。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに比丘が、信あり、持戒であり、多聞であり、精進を勤めており、智慧がある。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘は、自信に満ちているのである。”第八。

๙. อุทายีสุตฺตํ

9. ウダーイー経

๑๕๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุทายี มหติยา คิหิปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสนฺโต นิสินฺโน โหติ. อทฺทสา โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ อุทายึ มหติยา คิหิปริสาย ปริวุตํ ธมฺมํ เทเสนฺตํ นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, อุทายี มหติยา คิหิปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสตี’’ติ.

159. このように私は聞いた。ある時、世尊はコーサンビーのゴーシタ園に住まっておられた。その時、尊者ウダーイーは、大きな在家者の集団に囲まれて法を説いて座っていた。尊者アーナンダは、尊者ウダーイーが大きな在家者の集団に囲まれて法を説いて座っているのを見た。見てから、世尊のおられるところへ近づき、世尊を礼拝して、片脇に座った。片脇に座った尊者アーナンダは、世尊にこう申し上げた。‘世尊よ、尊者ウダーイーは、大きな在家者の集団に囲まれて法を説いております。’

‘‘น โข, อานนฺท, สุกรํ ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุํ. ปเรสํ, อานนฺท, ธมฺมํ เทเสนฺเตน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. กตเม ปญฺจ? ‘อนุปุพฺพึ กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘ปริยายทสฺสาวี กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘อนุทฺทยตํ ปฏิจฺจ กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘น อามิสนฺตโร กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ; ‘อตฺตานญฺจ ปรญฺจ อนุปหจฺจ กถํ กเถสฺสามี’ติ ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. น โข, อานนฺท, สุกรํ ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุํ. ปเรสํ, อานนฺท, ธมฺมํ เทเสนฺเตน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปเรสํ ธมฺโม เทเสตพฺโพ’’ติ. นวมํ.

“アーナンダよ、他者に法を説くことは容易なことではない。アーナンダよ、他者に法を説く者は、五つの法を自己のうちに確立して、法を説くべきである。いかなる五つか。‘順を追った話（次第説法）をしよう’と心に留めて他者に法を説くべきである。‘道理（理由）を示して話をしよう’と心に留めて他者に法を説くべきである。‘慈しみに基づいて話をしよう’と心に留めて他者に法を説くべきである。‘世俗的な利得（供養）を目的とせずに話をしよう’と心に留めて他者に法を説くべきである。‘自分をも他者をも傷つける（自慢や他者への誹謗）ことなく話をしよう’と心に留めて他者に法を説くべきである。アーナンダよ、他者に法を説くことは容易なことではない。アーナンダよ、他者に法を説く者は、これら五つの法を自己のうちに確立して、法を説くべきである。”第九。

๑๐. ทุปฺปฏิวิโนทยสุตฺตํ

10. 除去しがたきもの経（ドゥッパティヴィノーダヤ・スッタ）

๑๖๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยา. กตเม ปญฺจ? อุปฺปนฺโน ราโค ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โทโส ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โมโห [Pg.163] ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺนํ ปฏิภานํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ, อุปฺปนฺนํ คมิกจิตฺตํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยา’’ติ. ทสมํ.

160. “比丘たちよ、生じたときに除去しがたい五つの法がある。いかなる五つか。生じた貪欲（らーが）は除去しがたく、生じた瞋恚（どーさ）は除去しがたく、生じた愚痴（もーは）は除去しがたく、生じた弁才（説きたがる心）は除去しがたく、生じた旅立ちたい心（行脚の心）は除去しがたい。比丘たちよ、これら五つの法は、生じたときに除去しがたいのである。”第十。

สทฺธมฺมวคฺโค ปฐโม.

正法品 第一 完結。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（要約）：

ตโย สมฺมตฺตนิยามา, ตโย สทฺธมฺมสมฺโมสา;

ทุกฺกถา เจว สารชฺชํ, อุทายิทุพฺพิโนทยาติ.

三つの正性決定、三つの正法の滅尽、悪説、そして臆病、ウダーイー、除去しがたきもの、これらが十（の経）である。

(๑๗) ๒. อาฆาตวคฺโค

（十七） 第二 怨恨品（アーガータ・ヴァッガ）

๑. ปฐมอาฆาตปฏิวินยสุตฺตํ

1. 第一・怨恨除去経

๑๖๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาฆาตปฏิวินยา ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ. กตเม ปญฺจ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, เมตฺตา ตสฺมึ ปุคฺคเล ภาเวตพฺพา; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, กรุณา ตสฺมึ ปุคฺคเล ภาเวตพฺพา; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, อุเปกฺขา ตสฺมึ ปุคฺคเล ภาเวตพฺพา; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, อสติอมนสิกาโร ตสฺมึ ปุคฺคเล อาปชฺชิตพฺโพ; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล อาฆาโต ชาเยถ, กมฺมสฺสกตา ตสฺมึ ปุคฺคเล อธิฏฺฐาตพฺพา – ‘กมฺมสฺสโก อยมายสฺมา กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฺปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสติ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสตี’ติ; เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาฆาตปฏิวินยา, ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. ปฐมํ.

161. “比丘たちよ、比丘に生じた憤りを完全に除去すべき五つの憤りの除去（方法）がある。その五つとは何か。比丘たちよ、ある人に対して憤りが生じたならば、その人に対して慈しみ（慈）を修めるべきである。このようにして、その人に対する憤りを除去すべきである。比丘たちよ、ある人に対して憤りが生じたならば、その人に対して憐れみ（悲）を修めるべきである。このようにして、その人に対する憤りを除去すべきである。比丘たちよ、ある人に対して憤りが生じたならば、その人に対して平静（捨）を修めるべきである。このようにして、その人に対する憤りを除去すべきである。比丘たちよ、ある人に対して憤りが生じたならば、その人を念わず、注意を向けない（不念不思惟）ようにすべきである。このようにして、その人に対する憤りを除去すべきである。比丘たちよ、ある人に対して憤りが生じたならば、その人において‘業の所有性’を確立すべきである。すなわち、‘この尊者は自らの業を所有し、業を相続し、業を起源とし、業を親族とし、業を拠り所としている。彼がなす善い業であれ悪い業であれ、その相続人となるであろう’と。このようにして、その人に対する憤りを除去すべきである。比丘たちよ、これらが、比丘に生じた憤りを完全に除去すべき五つの憤りの除去である”第一の経（が終了した）。

๒. ทุติยอาฆาตปฏิวินยสุตฺตํ

2. 第二 憤り除去経

๑๖๒. ตตฺร [Pg.164] โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

162. その時、尊者サーリプッタは比丘たちに“友なる比丘たちよ”と呼びかけた。比丘たちは“友よ”と尊者サーリプッタに応答した。尊者サーリプッタは次のように述べた。

‘‘ปญฺจิเม, อาวุโส, อาฆาตปฏิวินยา ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ. กตเม ปญฺจ? อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ ปริสุทฺธวจีสมาจาโร; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธวจีสมาจาโร โหติ ปริสุทฺธกายสมาจาโร; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ อปริสุทฺธวจีสมาจาโร, ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ อปริสุทฺธวจีสมาจาโร, น จ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร, ลภติ จ กาเลน วา กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ; เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

“友よ、比丘に生じた憤りを完全に除去すべき五つの憤りの除去がある。その五つとは何か。友よ、ここに、ある人は身体の行い（身業）は不純であるが、言葉の行い（口業）は純粋である。友よ、このような人に対しても憤りは除去されるべきである。また友よ、ある人は言葉の行いは不純であるが、身体の行いは純粋である。友よ、このような人に対しても憤りは除去されるべきである。また友よ、ある人は身体の行いも不純で、言葉の行いも不純であるが、時折、心の空隙（修道の機会）や心の澄明（清浄）を得ることがある。友よ、このような人に対しても憤りは除去されるべきである。また友よ、ある人は身体の行いも不純で、言葉の行いも不純であり、時折、心の空隙や心の澄明を得ることもない。友よ、このような人に対しても憤りは除去されるべきである。また友よ、ある人は身体の行いも純粋で、言葉の行いも純粋であり、さらに時折、心の空隙や心の澄明を得る。友よ、このような人に対しても憤りは除去されるべきである。

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปํสุกูลิโก รถิยาย นนฺตกํ ทิสฺวา วาเมน ปาเทน นิคฺคณฺหิตฺวา ทกฺขิเณน ปาเทน ปตฺถริตฺวา, โย ตตฺถ สาโร ตํ ปริปาเตตฺวา อาทาย ปกฺกเมยฺย; เอวเมวํ ขฺวาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร, ยาสฺส อปริสุทฺธกายสมาจารตา น สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา, ยา [Pg.165] จ ขฺวาสฺส ปริสุทฺธวจีสมาจารตา สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

友よ、その中で、身体の行いが不純で、言葉の行いが純粋である人に対して、どのように憤りを除去すべきか。友よ、例えば、糞掃衣（ふんぞうえ）をまとう比丘が、道端に捨てられた布切れを見つけ、左足で踏み、右足で広げ、その中のしっかりした（再利用可能な）部分を抜き取って持ち去るようなものである。友よ、同じように、身体の行いは不純であるが言葉の行いが純粋である人については、その時の彼の不純な身体の行いは心に留めず、彼の純粋な言葉の行いのみを心に留めるべきである。このようにして、その人に対する憤りを除去すべきである。

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ปริสุทฺธกายสมาจาโร, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, โปกฺขรณี เสวาลปณกปริโยนทฺธา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. โส ตํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา อุโภหิ หตฺเถหิ อิติจิติ จ เสวาลปณกํ อปวิยูหิตฺวา อญฺชลินา ปิวิตฺวา ปกฺกเมยฺย. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ปริสุทฺธกายสมาจาโร, ยาสฺส อปริสุทฺธวจีสมาจารตา น สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา, ยา จ ขฺวาสฺส ปริสุทฺธกายสมาจารตา สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

友よ、その中で、言葉の行いが不純で、身体の行いが純粋である人に対して、どのように憤りを除去すべきか。友よ、例えば、水草や苔に覆われた池があるとする。そこに、夏の暑さに焼かれ、暑さに苦しみ、疲れ果て、渇き、水を飲みたいと欲する人がやってくる。彼はその池に入り、両手で水草や苔をこちら側とあちら側にかき分け、手で澄んだ水を汲んで飲み、去っていく。友よ、同じように、言葉の行いは不純であるが身体の行いが純粋である人については、その時の彼の不純な言葉の行いは心に留めず、彼の純粋な身体の行いのみを心に留めるべきである。このようにして、その人に対する憤りを除去すべきである。”

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปริตฺตํ โคปเท อุทกํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อิทํ โข ปริตฺตํ โคปเท อุทกํ. สจาหํ อญฺชลินา วา ปิวิสฺสามิ ภาชเนน วา โขเภสฺสามิปิ ตํ โลเฬสฺสามิปิ ตํ อเปยฺยมฺปิ ตํ กริสฺสามิ. ยํนูนาหํ จตุกฺกุณฺฑิโก นิปติตฺวา โคปีตกํ ปิวิตฺวา ปกฺกเมยฺย’นฺติ. โส จตุกฺกุณฺฑิโก นิปติตฺวา โคปีตกํ ปิวิตฺวา ปกฺกเมยฺย. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ยาสฺส อปริสุทฺธกายสมาจารตา น สาสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา; ยาปิสฺส อปริสุทฺธวจีสมาจารตา น สาปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา. ยญฺจ โข โส ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพํ. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

“友よ、その五種の人のうち、身体的行為が不純で、言語的行為も不純であるが、時折、心の機会（心の開展）と心の浄信を得る者がいる場合、その人に対する怨恨をどのように除去すべきでしょうか。友よ、例えば牛の足跡に溜まったわずかな水があるようなものです。そこに、夏の暑さにさいなまれ、暑さに圧倒され、疲れ果て、渇き、水を欲している人がやって来たとします。その人は次のように考えるでしょう。‘この牛の足跡の水はわずかである。もし私が手や器で飲もうとすれば、その水をかき乱し、濁らせ、飲めないようにしてしまうだろう。いっそ、私が四つん這いになって、牛が水を飲むように直接口をつけて飲み、去るのがよいのではないか’と。そして、その人は四つん這いになって、牛が飲むようにして飲み、去って行くでしょう。友よ、これと同じように、身体的行為が不純で、言語的行為も不純であるが、時折、心の機会と心の浄信を得る者については、その人の身体的行為の不純さをその時に念頭に置くべきではなく、言語的行為の不純さもその時に念頭に置くべきではありません。ただ、その人が時折得る心の機会と心の浄信のみを、その時に念頭に置くべきです。このようにして、その人に対する怨恨を除去すべきです。”

‘‘ตตฺราวุโส[Pg.166], ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร น จ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริโส อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. ตสฺส ปุรโตปิสฺส ทูเร คาโม ปจฺฉโตปิสฺส ทูเร คาโม. โส น ลเภยฺย สปฺปายานิ โภชนานิ, น ลเภยฺย สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, น ลเภยฺย ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, น ลเภยฺย คามนฺตนายกํ. ตเมนํ อญฺญตโร ปุริโส ปสฺเสยฺย อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน. โส ตสฺมึ ปุริเส การุญฺญํเยว อุปฏฺฐาเปยฺย, อนุทฺทยํเยว อุปฏฺฐาเปยฺย, อนุกมฺปํเยว อุปฏฺฐาเปยฺย – ‘อโห วตายํ ปุริโส ลเภยฺย สปฺปายานิ โภชนานิ, ลเภยฺย สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลเภยฺย ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, ลเภยฺย คามนฺตนายกํ! ตํ กิสฺส เหตุ? มายํ ปุริโส อิเธว อนยพฺยสนํ อาปชฺชี’ติ ! เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล อปริสุทฺธกายสมาจาโร อปริสุทฺธวจีสมาจาโร น จ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, เอวรูเปปิ, อาวุโส, ปุคฺคเล การุญฺญํเยว อุปฏฺฐาเปตพฺพํ อนุทฺทยาเยว อุปฏฺฐาเปตพฺพา อนุกมฺปาเยว อุปฏฺฐาเปตพฺพา – ‘อโห วต อยมายสฺมา กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวยฺย, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวยฺย, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวยฺย! ตํ กิสฺส เหตุ? มายํ อายสฺมา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชี’ติ ! เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ.

“友よ、その五種の人のうち、身体的行為が不純で、言語的行為も不純であり、かつ時折、心の機会も心の浄信も得られない者がいる場合、その人に対する怨恨をどのように除去すべきでしょうか。友よ、例えば、病に冒され、苦しみ、重病である人が、長い道のりを旅しているようなものです。その人の前方にも遠くに村があり、後方にも遠くに村があります。その人は、適切な食べ物を得られず、適切な薬も得られず、適切な世話人も得られず、次の村まで導いてくれる人も得られません。そこへ、同じく長い道のりを旅している別の人がやって来て、その病人を見るでしょう。その人は、その病人に対して慈しみと、哀れみと、同情の心だけを起こすべきです。‘ああ、この人が適切な食べ物を得られますように。適切な薬を得られますように。適切な世話人を得られますように。村まで導いてくれる人を得られますように。それはなぜか。この人がこの場所で不幸と破滅に陥ることがないように’と。友よ、これと同じように、身体的行為が不純で、言語的行為も不純であり、かつ時折、心の機会も心の浄信も得られない者に対しても、ただ慈しみと、哀れみと、同情の心だけを起こすべきです。‘ああ、この尊者が、身体による悪行を捨てて身体による善行を修めますように。言葉による悪行を捨てて言葉による善行を修めますように。心による悪行を捨てて心による善行を修めますように。それはなぜか。この尊者が身体の崩壊後、死後に、不幸な場所、苦しみの世界、破滅の境遇、地獄に落ちることがないように’と。このようにして、その人に対する怨恨を除去すべきです。”

‘‘ตตฺราวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล ปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, กถํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, โปกฺขรณี อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสตกา สุปติตฺถา รมณียา นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺนา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต[Pg.167]. โส ตํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา นฺหาตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา ตตฺเถว รุกฺขจฺฉายาย นิสีเทยฺย วา นิปชฺเชยฺย วา.

“友よ、その五種の人のうち、身体的行為が清浄で、言語的行為も清浄であり、かつ時折、心の機会と心の浄信を得る者がいる場合、その人に対する怨恨をどのように除去すべきでしょうか。友よ、例えば、澄んだ水、甘い水、冷たい水、清らかな白い水があり、良い岸辺があって心地よく、様々な樹木に覆われた蓮池があるようなものです。そこに、夏の暑さにさいなまれ、暑さに圧倒され、疲れ果て、渇き、水を欲している人がやって来たとします。その人はその蓮池に入り、水浴びをし、水を飲み、再び上がって、その樹の陰に座るか、あるいは横たわるでしょう。”

เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยฺวายํ ปุคฺคโล ปริสุทฺธกายสมาจาโร ปริสุทฺธวจีสมาจาโร ลภติ จ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ยาปิสฺส ปริสุทฺธกายสมาจารตา สาปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา; ยาปิสฺส ปริสุทฺธวจีสมาจารตา สาปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพา; ยมฺปิ ลภติ กาเลน กาลํ เจตโส วิวรํ เจตโส ปสาทํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย มนสิ กาตพฺพํ. เอวํ ตสฺมึ ปุคฺคเล อาฆาโต ปฏิวิเนตพฺโพ. สมนฺตปาสาทิกํ, อาวุโส, ปุคฺคลํ อาคมฺม จิตฺตํ ปสีทติ.

“友よ、これと同じように、身体的行為が清浄で、言語的行為も清浄であり、かつ時折、心の機会と心の浄信を得る者については、その人の身体的行為の清浄さをその時に念頭に置くべきであり、言語的行為の清浄さもその時に念頭に置くべきであり、また時折得る心の機会と心の浄信をもその時に念頭に置くべきです。このようにして、その人に対する怨恨を除去すべきです。友よ、あらゆる面で清らかな人を縁として、心は澄みわたるのです。”

‘‘อิเม โข, อาวุโส, ปญฺจ อาฆาตปฏิวินยา, ยตฺถ ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน อาฆาโต สพฺพโส ปฏิวิเนตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

“友よ、これら五つの怨恨の除去方法があります。比丘に生じた怨恨は、これら五つの方法によって完全に除去されるべきです。”第二の経（が終了した）。

๓. สากจฺฉสุตฺตํ

3. “会話経”

๑๖๓. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

163. その時、尊者サーリプッタは比丘たちに“友なる比丘たちよ”と呼びかけました。それら比丘たちは尊者サーリプッタに“友よ”と応答しました。尊者サーリプッタは次のように言われました。

‘‘ปญฺจหาวุโส, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, อาวุโส, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ สากจฺโฉ สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. ตติยํ.

“友よ、五つの法を具足した比丘は、同行者たちとの談論にふさわしい者です。その五つとは何でしょうか？ 友よ、ここに比丘が、自ら戒（シーラ）を具足し、戒の具足についての話において提起された質問に答える者であり、自ら定（サマーディ）を具足し、定の具足についての話において提起された質問に答える者であり、自ら慧（パンニャー）を具足し、慧の具足についての話において提起された質問に答える者であり、自ら解脱（ヴィムッティ）を具足し、解脱の具足についての話において提起された質問に答える者であり、自ら解脱知見（ヴィムッティ・ニャーナダッサナ）を具足し、解脱知見の具足についての話において提起された質問に答える者であることです。友よ、これら五つの法を具足した比丘は、同行者たちとの談論にふさわしい者です”第三（の経）。

๔. สาชีวสุตฺตํ

4. 共生経

๑๖๔. ตตฺร [Pg.168] โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘ปญฺจหิ, อาวุโส, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทากถาย จ อาคตํ ปญฺหํ พฺยากตฺตา โหติ. อิเมหิ โข, อาวุโส, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํสาชีโว สพฺรหฺมจารีน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

164. そこで尊者サーリプッタは、比丘たちに告げました。……“友よ、五つの法を具足した比丘は、同行者たちと共に住む（共住する）にふさわしい者となります。その五つとは何でしょうか？ 友よ、ここに比丘が、自ら戒を具足し、戒の具足についての話において提起された質問に答える者であり、自ら定を具足し、定の具足についての話において提起された質問に答える者であり、自ら慧を具足し、慧の具足についての話において提起された質問に答える者であり、自ら解脱を具足し、解脱の具足についての話において提起された質問に答える者であり、自ら解脱知見を具足し、解脱知見の具足についての話において提起された質問に答える者であることです。友よ、これら五つの法を具足した比丘は、同行者たちと共に住むにふさわしい者となります”第四（の経）。

๕. ปญฺหปุจฺฉาสุตฺตํ

5. 質問経

๑๖๕. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘โย หิ โกจิ, อาวุโส, ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, สพฺโพ โส ปญฺจหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน. กตเมหิ ปญฺจหิ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, ปริภวํ ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, อญฺญาตุกาโม ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, อถ วา ปเนวํจิตฺโต ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ – ‘สเจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อหมสฺส สมฺมเทว พฺยากริสฺสามี’ติ. โย หิ โกจิ, อาวุโส, ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ, สพฺโพ โส อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน. อหํ โข ปนาวุโส, เอวํจิตฺโต ปรํ ปญฺหํ ปุจฺฉามิ – ‘สเจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ เม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ, อหมสฺส สมฺมเทว พฺยากริสฺสามี’’ติ. ปญฺจมํ.

165. そこで尊者サーリプッタは、比丘たちに告げました。……“友よ、およそ他者に質問をする者はすべて、五つの理由によるか、あるいはそのうちの一つによります。その五つとは何でしょうか？ 愚かさや混迷ゆえに他者に質問します。悪意があり邪欲に支配されているために他者に質問します。軽蔑するために他者に質問します。知りたいと望むために他者に質問します。あるいはまた、次のような心を持って他者に質問します――‘もし私が質問して、彼が正しく答えるならば、それは善いことだ。もし私が質問して、彼が正しく答えないならば、私が彼のために正しく答えよう’と。友よ、およそ他者に質問をする者はすべて、これら五つの理由によるか、あるいはそのうちの一つによります。しかし友よ、私は次のような心を持って他者に質問をします――‘もし私が質問して、彼が正しく答えるならば、それは善いことだ。もし私が質問して、彼が正しく答えないならば、私が彼のために正しく答えよう’と”第五（の経）。

๖. นิโรธสุตฺตํ

6. 滅尽経

๑๖๖. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ [Pg.169] สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

166. そこで尊者サーリプッタは、比丘たちに告げました。……“友よ、ここに比丘が戒を具足し、定を具足し、慧を具足しているなら、想受滅（想いと受容の滅尽）に入定し、また出定することがあります。これはあり得ることです。もし今生において（阿羅漢の）智慧を体得できないならば、段食を食する諸天の仲間（欲界天）を超えて、ある種の意成の身（色界の天）に生まれ、そこで想受滅に入定し、また出定することがあります。これはあり得ることです”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

そのように説かれたとき、尊者ウダーイーは尊者サーリプッタに次のように言いました。“友サーリプッタよ、その比丘が段食を食する諸天の仲間を超えて、ある種の意成の身に生まれ、そこで想受滅に入定し、また出定するということは、あり得ないことです。そのような機会はありません。そのことはあり得ません”

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

二度目も……三度目も、尊者サーリプッタは比丘たちに告げました。“友よ、ここに比丘が戒を具足し、定を具足し、慧を具足しているなら、想受滅に入定し、また出定することがあります。これはあり得ることです。もし今生において智慧を体得できないならば、段食を食する諸天の仲間を超えて、ある種の意成の身に生まれ、そこで想受滅に入定し、また出定することがあります。これはあり得ることです”

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

三度目も、尊者ウダーイーは尊者サーリプッタに次のように言いました。“友サーリプッタよ、その比丘が段食を食する諸天の仲間を超えて、ある種の意成の身に生まれ、そこで想受滅に入定し、また出定するということは、あり得ないことです。そのような機会はありません。そのことはあり得ません”

อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยาวตติยกมฺปิ โข เม อายสฺมา อุทายี ปฏิกฺโกสติ, น จ เม โกจิ ภิกฺขุ อนุโมทติ. ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ [Pg.170] อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

その時、尊者サーリプッタに次のような思いが生じた。“尊者ウダーイーは、世尊の御前であるのに三度までも私に反論し、どの比丘も私に同意してくれない。いっそ、私は世尊のもとへ赴くべきではないか”。そこで尊者サーリプッタは世尊のもとへ赴き、世尊を礼拝して、一方の端に座った。一方の端に座った尊者サーリプッタは、比丘たちに語りかけた。“諸友よ、この教え（法）において、戒を具足し、定を具足し、慧を具足した比丘は、想受滅（想と受の滅尽の定）に入定し、また出定することもできる。そのことはあり得る。もし現世において阿羅漢果を得られなければ、段食を食する神々の仲間を超えて、ある意成（意で作られた）の身に生まれ、そこで想受滅に入定し、また出定することができる。そのことはあり得るのである”。

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

このように言われたとき、尊者ウダーイーは尊者サーリプッタにこう言った。“友サーリプッタよ、その比丘が段食を食する神々の仲間を超えて、ある意成の身に生まれ、そこで想受滅に入定し、また出定できるということは、道理に合わず、あり得ないことだ。そのようなことが起こる場所（可能性）はない”。

ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

二度目も……三度目も、尊者サーリプッタは比丘たちに語りかけた。“諸友よ、この教えにおいて、戒を具足し、定を具足し、慧を具足した比丘は、想受滅に入定し、また出定することもできる。そのことはあり得る。もし現世において阿羅漢果を得られなければ、段食を食する神々の仲間を超えて、ある意成の身に生まれ、そこで想受滅に入定し、また出定することができる。そのことはあり得るのである”。

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อนวกาโส ยํ โส ภิกฺขุ อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – นตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ.

三度目も、尊者ウダーイーは尊者サーリプッタにこう言った。“友サーリプッタよ、その比丘が段食を食する神々の仲間を超えて、ある意成の身に生まれ、そこで想受滅に入定し、また出定できるということは、道理に合わず、あり得ないことだ。そのようなことが起こる可能性はない”。

อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ภควโตปิ โข เม สมฺมุขา อายสฺมา อุทายี ยาวตติยกํ ปฏิกฺโกสติ, น จ เม โกจิ ภิกฺขุ อนุโมทติ. ยํนูนาหํ ตุณฺหี อสฺส’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

その時、尊者サーリプッタに次のような思いが生じた。“世尊の御前であるにもかかわらず、尊者ウダーイーは三度までも私に反論し、どの比丘も私に同意してくれない。いっそ、私は沈黙すべきではないか”。そして、尊者サーリプッタは沈黙した。

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อามนฺเตสิ – ‘‘กํ ปน ตฺวํ, อุทายิ, มโนมยํ กายํ ปจฺเจสี’’ติ? ‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา อรูปิโน สญฺญามยา’’ติ. ‘‘กึ นุ โข ตุยฺหํ, อุทายิ, พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส ภณิเตน! ตฺวมฺปิ นาม ภณิตพฺพํ มญฺญสี’’ติ! อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อตฺถิ นาม, อานนฺท, เถรํ ภิกฺขุํ วิเหสิยมานํ อชฺฌุเปกฺขิสฺสถ[Pg.171]. น หิ นาม, อานนฺท, การุญฺญมฺปิ ภวิสฺสติ เถรมฺหิ ภิกฺขุมฺหิ วิเหสิยมานมฺหี’’ติ.

その時、世尊は尊者ウダーイーに語りかけられた。“ウダーイーよ、お前はどのような意成の身を想定しているのか”。“願わくは世尊よ、無色（非物質）で、想より成る神々のことです”。“ウダーイーよ、愚かで無知なお前の言葉に何の意味があろうか。お前のような者が、語るべきことがあると思っているのか”。そこで世尊は尊者アーナンダに語りかけられた。“アーナンダよ、長老比丘が悩まされているのを、ただ傍観しているというのか。アーナンダよ、長老比丘が悩まされているというのに、憐れみ（慈悲）さえ生じないというのか”。

อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐานํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺย, อติกฺกมฺเมว กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยาปิ วุฏฺฐเหยฺยาปิ – อตฺเถตํ ฐาน’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

その時、世尊は比丘たちに語りかけられた。“比丘たちよ、この教えにおいて、戒を具足し、定を具足し、慧を具足した比丘は、想受滅に入定し、また出定することもできる。そのことはあり得る。もし現世において阿羅漢果を得られなければ、段食を食する神々の仲間を超えて、ある意成の身に生まれ、そこで想受滅に入定し、また出定することができる。そのことはあり得るのである”。世尊はこのように説かれた。善逝（世尊）はこの言葉を説かれると、座から立ち上がって精舎（居室）へ入られた。

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เยนายสฺมา อุปวาโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาวุโส อุปวาณ, อญฺเญ เถเร ภิกฺขู วิเหเสนฺติ. มยํ เตน น มุจฺจาม. อนจฺฉริยํ โข, ปเนตํ อาวุโส อุปวาณ, ยํ ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เอตเทว อารพฺภ อุทาหเรยฺย ยถา อายสฺมนฺตํเยเวตฺถ อุปวาณํ ปฏิภาเสยฺย. อิทาเนว อมฺหากํ สารชฺชํ โอกฺกนฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ เอตทโวจ –

その時、尊者アーナンダは、世尊が去られて間もなく、尊者ウパヴァーナのもとへ赴いた。赴いて、尊者ウパヴァーナにこう言った。“友ウパヴァーナよ、ここでは他の比丘たちが長老比丘を悩ませている。私たちはその責任を免れることはできない。友ウパヴァーナよ、夕刻、世尊が独居から立ち上がられ、まさにこの（長老サーリプッタへの）嫌がらせを理由としてお話をされ、尊者ウパヴァーナに回答を求められるようなことがあっても不思議ではない。今、私たちは不安に襲われている”。そこで世尊は、夕刻、独居から立ち上がられ、講堂へと赴かれた。赴いて、用意された座に座られた。座ると、世尊は尊者ウパヴァーナにこう語りかけられた。

‘‘กตีหิ นุ โข, อุปวาณ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ? ‘‘ปญฺจหิ, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภนฺเต, เถโร ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภนฺเต, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ [Pg.172] สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ.

“ウパヴァーナよ、いかなる数の法を具足した長老比丘が、同修業者たちに愛され、好まれ、重んじられ、尊敬されることになるのか。”“尊師よ、五つの法を具足した長老比丘は、同修業者たちに愛され、好まれ、重んじられ、尊敬されます。いかなる五つかと言えば、尊師よ、ここに長老比丘は、戒を具足し、…中略…学処を遵守して修行します。多聞であり、…中略…智慧によってよく通達しています。善き言葉を語り、善き発声をし、洗練され、明瞭で、よどみなく、意味を知らせる優雅な言葉を具足しています。現法楽住である、優れた心に属する四つの禅を、望むままに得て、苦労なく得て、困難なく得ます。諸々の漏の滅尽により、…中略…自ら証得し、具足して住します。尊師よ、これら五つの法を具足した長老比丘は、同修業者たちに愛され、好まれ、重んじられ、尊敬されます。”

‘‘สาธุ สาธุ, อุปวาณ! อิเมหิ โข, อุปวาณ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. อิเม เจ, อุปวาณ, ปญฺจ ธมฺมา เถรสฺส ภิกฺขุโน น สํวิชฺเชยฺยุํ, ตํ สพฺรหฺมจารี น สกฺกเรยฺยุํ น ครุํ กเรยฺยุํ น มาเนยฺยุํ น ปูเชยฺยุํ ขณฺฑิจฺเจน ปาลิจฺเจน วลิตฺตจตาย. ยสฺมา จ โข, อุปวาณ, อิเม ปญฺจ ธมฺมา เถรสฺส ภิกฺขุโน สํวิชฺชนฺติ, ตสฺมา ตํ สพฺรหฺมจารี สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“善いかな、善いかな、ウパヴァーナよ！ウパヴァーナよ、これら五つの法を具足した長老比丘は、同修業者たちに愛され、好まれ、重んじられ、尊敬されるのである。ウパヴァーナよ、もしこれら五つの法が長老比丘に備わっていないならば、同修業者たちは、その比丘を、歯が抜け、髪が白くなり、皮膚がしわ寄っているという理由だけで、敬い、重んじ、尊び、供養することはないであろう。しかし、ウパヴァーナよ、これら五つの法が長老比丘に備わっているからこそ、同修業者たちは、彼を敬い、重んじ、尊び、供養するのである。”第六の経。

๗. โจทนาสุตฺตํ

7. 呵責経

๑๖๗. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’.

167. その時、尊者サーリプッタは比丘たちに呼びかけた。“諸比丘よ、他者を呵責しようとする呵責者の比丘は、五つの法を自己の内に確立した上で、他者を呵責すべきである。”

‘‘กตเม ปญฺจ? กาเลน วกฺขามิ, โน อกาเลน; ภูเตน วกฺขามิ, โน อภูเตน; สณฺเหน วกฺขามิ, โน ผรุเสน; อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ, โน อนตฺถสํหิเตน; เมตฺตจิตฺโต วกฺขามิ, โน โทสนฺตโร. โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ.

“いかなる五つか。適切な時に語り、不適切な時には語らない。真実を語り、虚偽を語らない。穏やかに語り、粗暴に語らない。利益あることを語り、無益なことは語らない。慈しみを持って語り、怒りを抱いて語らない。諸比丘よ、他者を呵責しようとする呵責者の比丘は、これら五つの法を自己の内に確立した上で、他者を呵責すべきである。”

‘‘อิธาหํ, อาวุโส, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ อกาเลน โจทิยมานํ โน กาเลน กุปิตํ, อภูเตน โจทิยมานํ โน ภูเตน กุปิตํ, ผรุเสน โจทิยมานํ โน สณฺเหน กุปิตํ, อนตฺถสํหิเตน โจทิยมานํ โน อตฺถสํหิเตน กุปิตํ, โทสนฺตเรน โจทิยมานํ โน เมตฺตจิตฺเตน กุปิตํ.

“諸比丘よ、私はある者が、不適切な時に呵責され、適切な時に呵責されないことで怒るのを見る。虚偽によって呵責され、真実によって呵責されないことで怒るのを見る。粗暴な言葉で呵責され、穏やかな言葉で呵責されないことで怒るのを見る。無益なことで呵責され、有益なことで呵責されないことで怒るのを見る。怒りを抱いて呵責され、慈しみを持って呵責されないことで怒るのを見る。”

‘‘อธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘อกาเลนายสฺมา จุทิโต โน กาเลน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; อภูเตนายสฺมา จุทิโต โน ภูเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; ผรุเสนายสฺมา จุทิโต โน สณฺเหน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย[Pg.173]; อนตฺถสํหิเตนายสฺมา จุทิโต โน อตฺถสํหิเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; โทสนฺตเรนายสฺมา จุทิโต โน เมตฺตจิตฺเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสารายา’ติ. อธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ.

“諸比丘よ、不当に呵責された比丘に対しては、五つのあり方によって、後悔のない状態を確立させるべきである。‘尊者よ、あなたは不適切な時に呵責されたのであり、適切な時ではありませんでした。あなたは後悔する必要はありません。尊者よ、あなたは虚偽によって呵責されたのであり、真実ではありませんでした。あなたは後悔する必要はありません。尊者よ、あなたは粗暴な言葉で呵責されたのであり、穏やかな言葉ではありませんでした。あなたは後悔する必要はありません。尊者よ、あなたは無益なことで呵責されたのであり、有益なことではありませんでした。あなたは後悔する必要はありません。尊者よ、あなたは怒りによって呵責されたのであり、慈しみではありませんでした。あなたは後悔する必要はありません。’と。諸比丘よ、不当に呵責された比丘に対しては、これら五つのあり方によって、後悔のない状態を確立させるべきである。”

‘‘อธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘อกาเลน เต, อาวุโส, โจทิโต โน กาเลน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; อภูเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน ภูเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; ผรุเสน เต, อาวุโส, โจทิโต โน สณฺเหน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; อนตฺถสํหิเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อตฺถสํหิเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; โทสนฺตเรน เต, อาวุโส, โจทิโต โน เมตฺตจิตฺเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสารายา’ติ. อธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยถา น อญฺโญปิ ภิกฺขุ อภูเตน โจเทตพฺพํ มญฺเญยฺยาติ.

“諸比丘よ、不当に呵責した比丘に対しては、五つのあり方によって、後悔を確立させるべきである。‘友よ、あなたは不適切な時に呵責したのであり、適切な時ではありませんでした。あなたは後悔すべきです。友よ、あなたは虚偽によって呵責したのであり、真実ではありませんでした。あなたは後悔すべきです。友よ、あなたは粗暴な言葉で呵責したのであり、穏やかな言葉ではありませんでした。あなたは後悔すべきです。友よ、あなたは無益なことで呵責したのであり、有益なことではありませんでした。あなたは後悔すべきです。友よ、あなたは怒りによって呵責したのであり、慈しみではありませんでした。あなたは後悔すべきです。’と。諸比丘よ、不当に呵責した比丘に対しては、これら五つのあり方によって、後悔を確立させるべきである。それはなぜか。他の比丘が、虚偽によって呵責すべきであると考えないようにするためである。”

‘‘อิธ ปนาหํ, อาวุโส, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ กาเลน โจทิยมานํ โน อกาเลน กุปิตํ, ภูเตน โจทิยมานํ โน อภูเตน กุปิตํ, สณฺเหน โจทิยมานํ โน ผรุเสน กุปิตํ, อตฺถสํหิเตน โจทิยมานํ โน อนตฺถสํหิเตน กุปิตํ, เมตฺตจิตฺเตน โจทิยมานํ โน โทสนฺตเรน กุปิตํ.

“諸比丘よ、一方で私はある者が、適切な時に呵責され、不適切な時に呵責されない場合にも、怒るのを見る。真実によって呵責され、虚偽によって呵責されない場合にも怒るのを見る。穏やかな言葉で呵責され、粗暴な言葉で呵責されない場合にも怒るのを見る。有益なことで呵責され、無益なことで呵責されない場合にも怒るのを見る。慈しみを持って呵責され、怒りによって呵責されない場合にも怒るのを見る。”

‘‘ธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘กาเลนายสฺมา จุทิโต โน อกาเลน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; ภูเตนายสฺมา จุทิโต โน อภูเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; สณฺเหนายสฺมา จุทิโต โน ผรุเสน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; อตฺถสํหิเตนายสฺมา จุทิโต โน อนตฺถสํหิเตน, อลํ เต วิปฺปฏิสาราย; เมตฺตจิตฺเตนายสฺมา จุทิโต โน โทสนฺตเรน, อลํ เต วิปฺปฏิสารายา’ติ. ธมฺมจุทิตสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ วิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ.

“諸比丘よ、正当に呵責された比丘に対しては、五つのあり方によって、後悔を確立させるべきである。‘尊者よ、あなたは適切な時に呵責されたのであり、不適切な時ではありませんでした。あなたは後悔すべきです。尊者よ、あなたは真実によって呵責されたのであり、虚偽ではありませんでした。あなたは後悔すべきです。尊者よ、あなたは穏やかな言葉で呵責されたのであり、粗暴な言葉ではありませんでした。あなたは後悔すべきです。尊者よ、あなたは有益なことで呵責されたのであり、無益なことではありませんでした。あなたは後悔すべきです。尊者よ、あなたは慈しみによって呵責されたのであり、怒りではありませんでした。あなたは後悔すべきです。’と。諸比丘よ、正当に呵責された比丘に対しては、これら五つのあり方によって、後悔を確立させるべきである。”

‘‘ธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ – ‘กาเลน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อกาเลน, อลํ [Pg.174] เต อวิปฺปฏิสาราย; ภูเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อภูเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; สณฺเหน เต, อาวุโส, โจทิโต โน ผรุเสน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; อตฺถสํหิเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน อนตฺถสํหิเตน, อลํ เต อวิปฺปฏิสาราย; เมตฺตจิตฺเตน เต, อาวุโส, โจทิโต โน โทสนฺตเรน, อลํ เต อวิปฺปฏิสารายา’ติ. ธมฺมโจทกสฺส, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ อวิปฺปฏิสาโร อุปทหาตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยถา อญฺโญปิ ภิกฺขุ ภูเตน โจทิตพฺพํ มญฺเญยฺยาติ.

“諸徳よ、法に従って諫め（告発）を行う比丘に対して、五つのあり方によって後悔のない状態（安心）を生じさせるべきである。‘友よ、あなたは適切な時に諫めたのであって、不適切な時ではありません。あなたは後悔する必要はありません。友よ、あなたは真実によって諫めたのであって、不実によってではありません。あなたは後悔する必要はありません。友よ、あなたは穏やかな言葉で諫めたのであって、粗暴な言葉によってではありません。あなたは後悔する必要はありません。友よ、あなたは有益なことによって諫めたのであって、無益なことによってではありません。あなたは後悔する必要はありません。友よ、あなたは慈しみの心によって諫めたのであって、怒りの心によってではありません。あなたは後悔する必要はありません’と。諸徳よ、法に従って諫める比丘に対して、これら五つのあり方によって後悔のない状態を生じさせるべきである。それはなぜか。他の比丘も、真実によって諫めるべきであると考えるようになるためである”

‘‘จุทิเตน, อาวุโส, ปุคฺคเลน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาตพฺพํ – สจฺเจ จ, อกุปฺเป จ. มํ เจปิ, อาวุโส, ปเร โจเทยฺยุํ กาเลน วา อกาเลน วา ภูเตน วา อภูเตน วา สณฺเหน วา ผรุเสน วา อตฺถสํหิเตน วา อนตฺถสํหิเตน วา เมตฺตจิตฺตา วา โทสนฺตรา วา, อหมฺปิ ทฺวีสุเยว ธมฺเมสุ ปติฏฺฐเหยฺยํ – สจฺเจ จ, อกุปฺเป จ. สเจ ชาเนยฺยํ – ‘อตฺเถโส มยิ ธมฺโม’ติ, ‘อตฺถี’ติ นํ วเทยฺยํ – ‘สํวิชฺชเตโส มยิ ธมฺโม’ติ. สเจ ชาเนยฺยํ – ‘นตฺเถโส มยิ ธมฺโม’ติ, ‘นตฺถี’ติ นํ วเทยฺยํ – ‘เนโส ธมฺโม มยิ สํวิชฺชตี’ติ.

“諸徳よ、諫められた者は二つの法、すなわち真実と不憤怒（怒らないこと）に立つべきである。‘もし他人が、適切な時であれ不適切な時であれ、真実であれ不実であれ、穏やかな言葉であれ粗暴な言葉であれ、有益であれ無益であれ、慈しみの心であれ怒りの心であれ、私を諫めるならば、私もまた、真実と不憤怒という二つの法にのみ立とう’と。もし‘この法（欠点）が私にある’と知るならば、‘それはあります’と言うべきであり、‘その法は私に見出されます’と言うべきである。もし‘この法が私にない’と知るならば、‘それはありません’と言うべきであり、‘その法は私に見出されません’と言うべきである”

‘‘เอวมฺปิ โข เต, สาริปุตฺต, วุจฺจมานา อถ จ ปนิเธกจฺเจ โมฆปุริสา น ปทกฺขิณํ คณฺหนฺตี’’ติ.

“サーリプッタよ、このように説かれてもなお、この世のある愚かな者たちは、恭しく受け入れることをしないのである”

‘‘เย เต, ภนฺเต, ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ชีวิกตฺถา น สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา สฐา มายาวิโน เกตพิโน อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารา โภชเน อมตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนนุยุตฺตา สามญฺเญ อนเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย น ติพฺพคารวา พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา กุสีตา หีนวีริยา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ทุปฺปญฺญา เอฬมูคา, เต มยา เอวํ วุจฺจมานา น ปทกฺขิณํ คณฺหนฺติ.

“世尊よ、不信心で、生活のために（信仰からではなく）家から非家へと出家し、偽り多く、詐術を用い、虚偽に満ち、落ち着きがなく、傲慢で、浮ついて、口が荒く、とりとめなく話し、諸根の門を護らず、食の適量を知らず、覚醒に努めず、沙門であることに無関心で、学習（三学）に対して強い敬意を払わず、資具の多さを求め、修行を怠り、下落の要因（五蓋）を先立たせ、遠離の修行を捨て、怠惰で、精進を欠き、正念を失い、正知なく、定まらず、心が散乱し、智慧なく、愚鈍な者たちは、私がこのように説いても、恭しく受け入れることがありません”

‘‘เย ปน เต, ภนฺเต, กุลปุตฺตา สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา อสฐา อมายาวิโน อเกตพิโน อนุทฺธตา อนุนฺนฬา อจปลา อมุขรา อวิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา โภชเน มตฺตญฺญุโน ชาคริยํ [Pg.175] อนุยุตฺตา สามญฺเญ อเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย ติพฺพคารวา น พาหุลิกา น สาถลิกา โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา อารทฺธวีริยา ปหิตตฺตา อุปฏฺฐิตสฺสติโน สมฺปชานา สมาหิตา เอกคฺคจิตฺตา ปญฺญวนฺโต อเนฬมูคา, เต มยา เอวํ วุจฺจมานา ปทกฺขิณํ คณฺหนฺตีติ.

“しかし、世尊よ、信仰によって家から非家へと出家した善男子たち、偽りなく、詐術を用いず、虚偽をなさず、落ち着きがあり、傲慢にならず、浮つかず、口を慎み、言葉を選び、諸根の門を護り、食の適量を知り、覚醒に努め、沙門であることに深い関心を持ち、学習（三学）に対して強い敬意を払い、資具をむやみに求めず、修行を怠らず、下落の要因（五蓋）を捨て去り、遠離の修行を第一とし、精進を始め、涅槃に心を向け、正念を確立し、正知を具え、定にあり、心が統一され、智慧があり、愚鈍でない者たちは、私がこのように説けば、恭しく受け入れるのであります”

‘‘เย เต, สาริปุตฺต, ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ชีวิกตฺถา น สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา สฐา มายาวิโน เกตพิโน อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารา โภชเน อมตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนนุยุตฺตา สามญฺเญ อนเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย น ติพฺพคารวา พาหุลิกา สาถลิกา โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา กุสีตา หีนวีริยา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ทุปฺปญฺญา เอฬมูคา, ติฏฺฐนฺตุ เต.

“サーリプッタよ、不信心で、生活のために家から非家へと出家し、偽り多く、詐術を用い、虚偽に満ち、落ち着きがなく、傲慢で、浮ついて、口が荒く、とりとめなく話し、諸根の門を護らず、食の適量を知らず、覚醒に努めず、沙門であることに無関心で、学習に対して強い敬意を払わず、資具の多さを求め、修行を怠り、下落の要因を先立たせ、遠離の修行を捨て、怠惰で、精進を欠き、正念を失い、正知なく、定まらず、心が散乱し、智慧なく、愚鈍な者たちは、そのままにしておきなさい”

‘‘เย ปน, เต สาริปุตฺต, กุลปุตฺตา สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา อสฐา อมายาวิโน อเกตพิโน อนุทฺธตา อนุนฺนฬา อจปลา อมุขรา อวิกิณฺณวาจา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา โภชเน มตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนุยุตฺตา สามญฺเญ อเปกฺขวนฺโต สิกฺขาย ติพฺพคารวา น พาหุลิกา น สาถลิกา โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา อารทฺธวีริยา ปหิตตฺตา อุปฏฺฐิตสฺสติโน สมฺปชานา สมาหิตา เอกคฺคจิตฺตา ปญฺญวนฺโต อเนฬมูคา, เต ตฺวํ, สาริปุตฺต, วเทยฺยาสิ. โอวท, สาริปุตฺต, สพฺรหฺมจารี; อนุสาส, สาริปุตฺต, สพฺรหฺมจารี – ‘อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปตฺวา สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาเปสฺสามิ สพฺรหฺมจารี’ติ. เอวญฺหิ เต, สาริปุตฺต, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“しかし、サーリプッタよ、信仰によって家から非家へと出家した善男子たち、偽りなく、詐術を用いず、虚偽をなさず、落ち着きがあり、傲慢にならず、浮つかず、口を慎み、言葉を選び、諸根の門を護り、食の適量を知り、覚醒に努め、沙門であることに深い関心を持ち、学習に対して強い敬意を払い、資具をむやみに求めず、修行を怠らず、下落の要因を捨て去り、遠離の修行を第一とし、精進を始め、涅槃に心を向け、正念を確立し、正知を具え、定にあり、心が統一され、智慧があり、愚鈍でない者たちに対しては、あなたは説くべきである。サーリプッタよ、梵行者たちを諭しなさい。サーリプッタよ、梵行者たちに教えなさい。‘私は梵行者たちを非道から離れさせ、正法に確立させよう’と。サーリプッタよ、あなたはこのように学ぶべきである”第七の経が終了した。

๘. สีลสุตฺตํ

8. 戒の経

๑๖๘. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ทุสฺสีลสฺส, อาวุโส, สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ [Pg.176] …เป… เผคฺคุปิ… สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

168. そこで、尊者サーリプッタは比丘たちに呼びかけた。“諸徳よ、戒を破り、戒を失った者には、正定（正しい集中）のための依り所（因）が失われる。正定がないとき、正定を失った者には、如実知見（ありのままに知り、見ること）のための依り所が失われる。如実知見がないとき、如実知見を失った者には、厭離と離欲（厭い離れ、執着を離れること）のための依り所が失われる。厭離と離欲がないとき、厭離と離欲を失った者には、解脱知見（解脱したことを知る智慧）のための依り所が失われる。諸徳よ、例えば、枝や葉が損なわれた樹木があるとする。その樹木は、外皮も満たされることなく、内皮も、白太（辺材）も、そして芯材（心材）も満たされることがない。諸徳よ、それと全く同じように、戒を破り、戒を失った者には正定の依り所が失われる。正定がないとき、正定を失った者には如実知見の依り所が失われる。如実知見がないとき、如実知見を失った者には厭離と離欲の依り所が失われる。厭離と離欲がないとき、厭離と離欲を失った者には、解脱知見の依り所が失われるのである”

‘‘สีลวโต, อาวุโส, สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข, สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ…เป… เผคฺคุปิ… สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“友よ、戒ある者、具戒の者には、正しい集中（正定）がその原因を具えたものとして生じます。正定があるとき、正定を具えた者には、如実知見（ありのままに知る智と見）がその原因を具えたものとして生じます。如実知見があるとき、如実知見を具えた者には、厭離と離欲がその原因を具えたものとして生じます。厭離と離欲があるとき、厭離と離欲を具えた者には、解脱知見がその原因を具えたものとして生じます。友よ、例えば、枝葉が茂った木があるとき、その外皮もまた満たされ、樹皮も、辺材も、心材も満たされるようなものです。友よ、同じように、戒ある者、具戒の者には、正しい集中がその原因を具えたものとして生じます。正定があるとき、正定を具えた者には、如実知見がその原因を具えたものとして生じます。如実知見があるとき、如実知見を具えた者には、厭離と離欲がその原因を具えたものとして生じます。厭離と離欲があるとき、厭離と離欲を具えた者には、解脱知見がその原因を具えたものとして生じます”第八の経。

๙. ขิปฺปนิสนฺติสุตฺตํ

9. 速領悟経

๑๖๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

169. そのとき、尊者アーナンダは、尊者サーリプッタのもとへ赴いた。赴いてから、尊者サーリプッタと親しく挨拶を交わした。喜びと記憶に留まるべき挨拶の言葉を終えて、一方に座った。一方に座った尊者アーナンダは、尊者サーリプッタに次のように言った。

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ ขิปฺปนิสนฺติ จ โหติ, กุสเลสุ ธมฺเมสุ สุคฺคหิตคฺคาหี จ, พหุญฺจ คณฺหาติ, คหิตญฺจสฺส นปฺปมุสฺสตี’’ติ? ‘‘อายสฺมา โข อานนฺโท พหุสฺสุโต. ปฏิภาตุ อายสฺมนฺตํเยว อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เตนหาวุโส สาริปุตฺต, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ [Pg.177] กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

“友サーリプッタよ、どのような条件によって、比丘は善き法において速やかに領悟し、教えられたことをよく把握し、多くを学び、学んだことを忘れないようになるのでしょうか”。“尊者アーナンダは多聞の方です。尊者アーナンダこそが、これについて語るのが相応しいでしょう”。“それでは、友サーリプッタよ、聴きなさい。よく注意して心に留めなさい。私は語りましょう”。“承知しました、友よ”と、尊者サーリプッタは尊者アーナンダに応答した。尊者アーナンダは次のように言った。

‘‘อิธาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ อตฺถกุสโล จ โหติ, ธมฺมกุสโล จ, พฺยญฺชนกุสโล จ, นิรุตฺติกุสโล จ, ปุพฺพาปรกุสโล จ. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ ขิปฺปนิสนฺติ จ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สุคฺคหิตคฺคาหี จ, พหุญฺจ คณฺหาติ, คหิตญฺจสฺส นปฺปมุสฺสตี’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส! อพฺภุตํ, อาวุโส!! ยาว สุภาสิตํ จิทํ อายสฺมตา อานนฺเทน. อิเมหิ จ มยํ ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ธาเรม – ‘อายสฺมา อานนฺโท อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล พฺยญฺชนกุสโล นิรุตฺติกุสโล ปุพฺพาปรกุสโล’’’ติ. นวมํ.

“友サーリプッタよ、ここに比丘が、義（意味）に巧みであり、法（教説）に巧みであり、文字に巧みであり、語源（釈義）に巧みであり、前後の脈絡に巧みであるならば、友サーリプッタよ、これによって比丘は善き法において速やかに領悟し、教えられたことをよく把握し、多くを学び、学んだことを忘れないようになります”。“友よ、驚くべきことです、友よ、未曾有のことです。尊者アーナンダによって、この言葉は実に善く語られました。私たちは、尊者アーナンダをこれら五つの法を具えた方であると認めます。すなわち、尊者アーナンダは、義に巧みであり、法に巧みであり、文字に巧みであり、語源に巧みであり、前後の脈絡に巧みであると”。第九の経。

๑๐. ภทฺทชิสุตฺตํ

10. バッダジ経

๑๗๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา ภทฺทชิ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ภทฺทชึ อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส ภทฺทชิ, ทสฺสนานํ อคฺคํ, กึ สวนานํ อคฺคํ, กึ สุขานํ อคฺคํ, กึ สญฺญานํ อคฺคํ, กึ ภวานํ อคฺค’’นฺติ?

170. ある時、尊者アーナンダはコーサンビーのゴーシタ園に滞在していた。その時、尊者バッダジが尊者アーナンダのもとへ赴いた。赴いてから、尊者アーナンダと親しく挨拶を交わした。喜びと記憶に留まるべき挨拶の言葉を終えて、一方に座った。一方に座った尊者バッダジに、尊者アーナンダは次のように言った。“友バッダジよ、見ること（見）の中で何が最高でしょうか。聞くこと（聞）の中で何が最高でしょうか。楽（幸福）の中で何が最高でしょうか。想（知覚）の中で何が最高でしょうか。存在（生）の中で何が最高でしょうか”。

‘‘อตฺถาวุโส, พฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี, โย ตํ พฺรหฺมานํ ปสฺสติ, อิทํ ทสฺสนานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, อาภสฺสรา นาม เทวา สุเขน อภิสนฺนา ปริสนฺนา. เต กทาจิ กรหจิ อุทานํ อุทาเนนฺติ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’นฺติ! โย ตํ สทฺทํ สุณาติ, อิทํ สวนานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, สุภกิณฺหา นาม เทวา. เต สนฺตํเยว ตุสิตา สุขํ ปฏิเวเทนฺติ, อิทํ สุขานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, อากิญฺจญฺญายตนูปคา เทวา, อิทํ สญฺญานํ อคฺคํ. อตฺถาวุโส, เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคา เทวา, อิทํ ภวานํ อคฺค’’นฺติ. ‘‘สเมติ โข อิทํ อายสฺมโต ภทฺทชิสฺส, ยทิทํ พหุนา ชเนนา’’ติ?

“友よ、すべてを圧倒し、誰にも圧倒されず、決定的に見、自在に支配するブラフマー（大梵天）がいます。そのブラフマーを見る、これが、見ることの中で最高です。友よ、アーバッサラ（極光浄天）という神々がいます。彼らは喜びに浸り、満たされています。彼らは時折、‘ああ、幸せだ！ ああ、幸せだ！’と歓喜の声を上げます。その声を聞く、これが、聞くことの中で最高です。友よ、スバキンハ（遍浄天）という神々がいます。彼らは現にある寂静な楽を享受しています。これが、楽の中で最高です。友よ、無所有処に至った神々がいます。これが、想の中で最高です。友よ、非想非非想処に至った神々がいます。これが、存在（生）の中で最高です”。“尊者バッダジのその答えは、多くの一般の人々の考えと一致しています”。

‘‘อายสฺมา [Pg.178] โข, อานนฺโท, พหุสฺสุโต. ปฏิภาตุ อายสฺมนฺตํเยว อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เตนหาวุโส ภทฺทชิ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา ภทฺทชิ อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

“尊者アーナンダは多聞の方です。尊者アーナンダこそが、これについて語るのが相応しいでしょう”。“それでは、友バッダジよ、聴きなさい。よく注意して心に留めなさい。私は語りましょう”。“承知しました、尊者”と、尊者バッダジは尊者アーナンダに応答した。尊者アーナンダは次のように言った。

‘‘ยถา ปสฺสโต โข, อาวุโส, อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ ทสฺสนานํ อคฺคํ. ยถา สุณโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ สวนานํ อคฺคํ. ยถา สุขิตสฺส อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ สุขานํ อคฺคํ. ยถา สญฺญิสฺส อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ สญฺญานํ อคฺคํ. ยถา ภูตสฺส อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ ภวานํ อคฺค’’นฺติ. ทสมํ.

“友よ、それを見たときに直ちに諸の煩悩（漏）が尽きるような、そのような‘見’こそが、見ることの中で最高です。それを聞いたときに直ちに諸の煩悩が尽きるような、そのような‘聞’こそが、聞くことの中で最高です。その楽を享受したときに直ちに諸の煩悩が尽きるような、そのような‘楽’こそが、楽の中で最高です。その想があるときに直ちに諸の煩悩が尽きるような、そのような‘想’こそが、想の中で最高です。その存在（最後の生）にあるときに直ちに諸の煩悩が尽きるような、そのような‘存在’こそが、存在の中で最高です”。第十の経。

อาฆาตวคฺโค ทุติโย.

第二、怨恨調伏品（アーガータ・ヴァッガ）終。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要旨（ウドーナ）は次の通りである。

ทฺเว อาฆาตวินยา, สากจฺฉา สาชีวโต ปญฺหํ;

ปุจฺฉา นิโรโธ โจทนา, สีลํ นิสนฺติ ภทฺทชีติ.

二つの怨恨調伏、対話、共に生きること、問い、遮断、告発、戒、領悟、そしてバッダジである。これらが十の経である。

(๑๘) ๓. อุปาสกวคฺโค

（一八）第三、優婆塞品（ウパーサカ・ヴァッガ）。

๑. สารชฺชสุตฺตํ

1. 臆病経

๑๗๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

171. このように私は聞いた。ある時、世尊はサワッティの、アナータピンディカ園（祇園精舎）に滞在されていた。そこで世尊は、“比丘たちよ”と比丘たちに呼びかけられた。“尊いお方よ”と、比丘たちは世尊に応答した。世尊は次のように言われた。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก สารชฺชํ โอกฺกนฺโต โหติ.

“比丘たちよ、五つの法を具足した優婆塞は、気後れ（罪悪感による恐れ）に陥っている。その五つとは何か？生き物を殺す者、与えられていない物を取る（盗む）者、諸々の欲において邪な行いをする（不倫をする）者、偽りを言う者、放逸の原因となる穀酒・果実酒・酔わせるものを飲む者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足した優婆塞は、気後れに陥っているのである。”

‘‘ปญฺจหิ[Pg.179], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足した優婆塞は、自信に満ちている。その五つとは何か？生き物を殺すことを離れている者、盗みを離れている者、不倫を離れている者、偽りを離れている者、放逸の原因となる穀酒・果実酒・酔わせるものを飲むことを離れている者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足した優婆塞は、自信に満ちているのである。”第一。

๒. วิสารทสุตฺตํ

2. 自信経

๑๗๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อวิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อวิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ.

172. “比丘たちよ、五つの法を具足した優婆塞は、自信のないままに家に住む。その五つとは何か？生き物を殺す者であり……（中略）……放逸の原因となる酒類を飲む者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足した優婆塞は、自信のないままに家に住むのである。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก วิสารโท อคารํ อชฺฌาวสตี’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足した優婆塞は、自信を持って家に住む。その五つとは何か？生き物を殺すことを離れている者であり……（中略）……放逸の原因となる酒類を飲むことを離れている者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足した優婆塞は、自信を持って家に住むのである。”第二。

๓. นิรยสุตฺตํ

3. 地獄経

๑๗๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

173. “比丘たちよ、五つの法を具足した優婆塞は、運ばれて置かれるかのように、そのように地獄に投げ込まれる。その五つとは何か？生き物を殺す者であり……（中略）……放逸の原因となる酒類を飲む者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足した優婆塞は、運ばれて置かれるかのように、そのように地獄に投げ込まれるのである。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足した優婆塞は、運ばれて置かれるかのように、そのように天界に導かれる。その五つとは何か？生き物を殺すことを離れている者であり……（中略）……放逸の原因となる酒類を飲むことを離れている者である。比丘たちよ、これら五つの法を具足した優婆塞は、運ばれて置かれるかのように、そのように天界に導かれるのである。”第三。

๔. เวรสุตฺตํ

4. 怨敵経

๑๗๔. อถ [Pg.180] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

174. その時、給孤独（アナータピンディカ）長者は、世尊がおられる場所へと近づいた。近づいて世尊に礼拝し、一方に座った。一方に座った給孤独長者に、世尊は次のように言われた。

‘‘ปญฺจ, คหปติ, ภยานิ เวรานิ อปฺปหาย ‘ทุสฺสีโล’ อิติ วุจฺจติ, นิรยญฺจ อุปปชฺชติ. กตมานิ ปญฺจ? ปาณาติปาตํ, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจารํ, มุสาวาทํ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ – อิมานิ โข, คหปติ, ปญฺจ ภยานิ เวรานิ อปฺปหาย ‘ทุสฺสีโล’ อิติ วุจฺจติ, นิรยญฺจ อุปปชฺชติ.

“長者よ、五つの恐れと怨敵（恨み）を捨てていない者は‘破戒者’と呼ばれ、地獄に生まれる。その五つとは何か？殺生、盗み、邪淫、虚偽、放逸の原因となる穀酒・果実酒・酔わせるものを飲むことである。長者よ、これら五つの恐れと怨敵を捨てていない者は‘破戒者’と呼ばれ、地獄に生まれるのである。”

‘‘ปญฺจ, คหปติ, ภยานิ เวรานิ ปหาย ‘สีลวา’ อิติ วุจฺจติ, สุคติญฺจ อุปปชฺชติ. กตมานิ ปญฺจ? ปาณาติปาตํ, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจารํ, มุสาวาทํ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ – อิมานิ โข, คหปติ, ปญฺจ ภยานิ เวรานิ ปหาย ‘สีลวา’ อิติ วุจฺจติ, สุคติญฺจ อุปปชฺชติ.

“長者よ、五つの恐れと怨敵を捨てた者は‘持戒者’と呼ばれ、善趣（天界）に生まれる。その五つとは何か？殺生、盗み、邪淫、虚偽、放逸の原因となる穀酒・果実酒・酔わせるものを飲むことである。長者よ、これら五つの恐れと怨敵を捨てた者は‘持戒者’と呼ばれ、善趣に生まれるのである。”

‘‘ยํ, คหปติ, ปาณาติปาตี ปาณาติปาตปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น สมฺปรายิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

“長者よ、殺生をする者は、殺生を原因として、現世における恐れと怨敵を生じさせ、来世における恐れと怨敵を生じさせ、心において苦しみと憂いを経験する。しかし、殺生を離れた者は、現世における恐れと怨敵を生じさせず、来世における恐れと怨敵を生じさせず、心において苦しみと憂いを経験しない。殺生を離れた者にとって、その恐れと怨敵はこのようにして静まり、止んでいるのである。”

‘‘ยํ, คหปติ, อทินฺนาทายี…เป….

“長者よ、盗みをする者は……（中略）……”

‘‘ยํ, คหปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี…เป….

“長者よ、邪淫をする者は……（中略）……”

‘‘ยํ, คหปติ, มุสาวาที…เป….

“長者よ、虚偽を言う者は……（中略）……”

‘‘ยํ, คหปติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น สมฺปรายิกํ ภยํ เวรํ ปสวติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหตี’’ติ.

“長者よ、放逸の原因となる酒類を飲む者は、その飲酒を原因として、現世における恐れと怨敵を生じさせ、来世における恐れと怨敵を生じさせ、心において苦しみと憂いを経験する。しかし、飲酒を離れた者は、現世における恐れと怨敵を生じさせず、来世における恐れと怨敵を生じさせず、心において苦しみと憂いを経験しない。飲酒を離れた者にとって、その恐れと怨敵はこのようにして静まり、止んでいるのである。”

‘‘โย [Pg.181] ปาณมติปาเตติ, มุสาวาทญฺจ ภาสติ;

โลเก อทินฺนํ อาทิยติ, ปรทารญฺจ คจฺฉติ;

สุราเมรยปานญฺจ, โย นโร อนุยุญฺชติ.

“生き物を殺し、偽りを語り、世において与えられていないものを奪い、他人の妻を犯し、穀酒や果実酒を飲むことに耽る人――”

‘‘อปฺปหาย ปญฺจ เวรานิ, ทุสฺสีโล อิติ วุจฺจติ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชติ.

“五つの怨敵を捨てていないそのような愚者は‘破戒者’と呼ばれ、身体の崩壊後、その智慧なき者は地獄に生まれる。”

‘‘โย ปาณํ นาติปาเตติ, มุสาวาทํ น ภาสติ;

โลเก อทินฺนํ นาทิยติ, ปรทารํ น คจฺฉติ;

สุราเมรยปานญฺจ, โย นโร นานุยุญฺชติ.

“生き物を殺さず、偽りを語らず、世において与えられていないものを奪わず、他人の妻を犯さず、穀酒や果実酒を飲むことに耽らない人――”

‘‘ปหาย ปญฺจ เวรานิ, สีลวา อิติ วุจฺจติ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สุคตึ โสปปชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ;

“五つの怨敵を捨てたそのような賢者は‘持戒者’と呼ばれ、身体の崩壊後、その智慧ある者は善趣に生まれるのである。”第四。

๕. จณฺฑาลสุตฺตํ

5. 旃陀羅経

๑๗๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกจณฺฑาโล จ โหติ อุปาสกมลญฺจ อุปาสกปติกุฏฺโฐ จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ โหติ; ทุสฺสีโล โหติ; โกตูหลมงฺคลิโก โหติ, มงฺคลํ ปจฺเจติ โน กมฺมํ; อิโต จ พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ คเวสติ; ตตฺถ จ ปุพฺพการํ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกจณฺฑาโล จ โหติ อุปาสกมลญฺจ อุปาสกปติกุฏฺโฐ จ.

175. “比丘たちよ、五つの法を具えた在家信者（ウパーサカ）は、下賤な在家信者となり、汚れある在家信者となり、卑しき在家信者となる。その五つとは何か。信（サッダー）がなく、戒（シーラ）がなく、吉凶の兆し（モンガラ）を信じ、兆しを信じて業（カンマ）を信じない。この教えの外に布施の対象（供養を受けるべき者）を求め、そこで最初に功徳を積む。比丘たちよ、これら五つの法を具えた在家信者は、下賤な在家信者となり、汚れある在家信者となり、卑しき在家信者となる。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกรตนญฺจ โหติ อุปาสกปทุมญฺจ อุปาสกปุณฺฑรีกญฺจ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ โหติ; สีลวา โหติ; อโกตูหลมงฺคลิโก โหติ, กมฺมํ ปจฺเจติ โน มงฺคลํ; น อิโต พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ คเวสติ; อิธ จ ปุพฺพการํ กโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกรตนญฺจ โหติ อุปาสกปทุมญฺจ อุปาสกปุณฺฑรีกญฺจา’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具えた在家信者は、宝のような在家信者となり、紅蓮（パドゥマ）のような在家信者となり、白蓮（プンダリーカ）のような在家信者となる。その五つとは何か。信があり、戒があり、吉凶の兆しを信じず、業を信じて兆しを信じない。この教えの外に布施の対象を求めず、この教えにおいて最初に功徳を積む。比丘たちよ、これら五つの法を具えた在家信者は、宝のような在家信者となり、紅蓮のような在家信者となり、白蓮のような在家信者となる。”第五。

๖. ปีติสุตฺตํ

6. 喜悦経（ピーティ・スッタ）

๑๗๖. อถ [Pg.182] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ปญฺจมตฺเตหิ อุปาสกสเตหิ ปริวุโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

176. そのとき、給孤独長者（アナータピンディカ）は五百人の在家信者に囲まれて、世尊のもとへ参じた。参じた後、世尊に礼拝して、傍らに座した。傍らに座した給孤独長者に、世尊はこのように仰った。

‘‘ตุมฺเห โข, คหปติ, ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. น โข, คหปติ, ตาวตเกเนว ตุฏฺฐิ กรณียา – ‘มยํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรนา’ติ. ตสฺมาติห, คหปติ, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กินฺติ มยํ กาเลน กาลํ ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยามา’ติ! เอวญฺหิ โว, คหปติ, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

“長者よ、あなた方は衣・食・住・医薬の四資具をもって比丘サンガに仕えている。しかし、長者よ、‘我々は四資具をもって比丘サンガに仕えている’ということだけで満足してはならない。それゆえ、長者よ、このように修めるべきである。‘我々はいかにして、時折、遠離（離欲）による喜悦（ピーティ）に達して住むことができるだろうか’と。長者よ、このように修めるべきである。”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ตุมฺเห โข, คหปติ, ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. น โข, คหปติ, ตาวตเกเนว ตุฏฺฐิ กรณียา – มยํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรนาติ. ตสฺมาติห, คหปติ, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – กินฺติ มยํ กาเลน กาลํ ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยามาติ! เอวญฺหิ โว, คหปติ, สิกฺขิตพฺพ’นฺติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺจสฺส ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยสฺมึ, ภนฺเต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิมานิสฺส ปญฺจ ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺตี’’ติ.

そのように仰ったとき、尊者サーリプッタは世尊にこのように申し上げた。“不思議です、世尊よ。驚くべきことです、世尊よ。世尊によって、この言葉は実によく説かれました。‘長者よ、あなた方は四資具をもって比丘サンガに仕えている。しかし、そのことだけで満足してはならない。いかにして遠離による喜悦に達して住めるかを修めるべきである’との仰せは。世尊よ、聖なる弟子が遠離による喜悦に達して住むとき、その時、彼には五つの事態が生じません。欲（カマ）に結びついた苦や憂いは、その時、彼には生じません。欲に結びついた楽や喜も、その時、彼には生じません。不善に結びついた苦や憂いも、その時、彼には生じません。不善に結びついた楽や喜も、その時、彼には生じません。善に結びついた苦や憂いも、その時、彼には生じません。世尊よ、聖なる弟子が遠離による喜悦に達して住むとき、これら五つの事態はその時、彼には生じないのです。”

‘‘สาธุ [Pg.183] สาธุ, สาริปุตฺต! ยสฺมึ, สาริปุตฺต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺจสฺส ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กามูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส อกุสลูปสํหิตํ สุขํ โสมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยมฺปิสฺส กุสลูปสํหิตํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ, ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ. ยสฺมึ, สาริปุตฺต, สมเย อริยสาวโก ปวิเวกํ ปีตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิมานิสฺส ปญฺจ ฐานานิ ตสฺมึ สมเย น โหนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“善哉、善哉、サーリプッタよ！サーリプッタよ、聖なる弟子が遠離による喜悦に達して住むとき、その時、彼には五つの事態が生じない。欲に結びついた苦や憂いは、その時、彼には生じない。欲に結びついた楽や喜も、その時、彼には生じない。不善に結びついた苦や憂いも、その時、彼には生じない。不善に結びついた楽や喜も、その時、彼には生じない。善に結びついた苦や憂いも、その時、彼には生じない。サーリプッタよ、聖なる弟子が遠離による喜悦に達して住むとき、これら五つの事態はその時、彼には生じないのだ。”第六。

๗. วณิชฺชาสุตฺตํ

7. 商売経（ヴァニッジャー・スッタ）

๑๗๗. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา. กตมา ปญฺจ? สตฺถวณิชฺชา, สตฺตวณิชฺชา, มํสวณิชฺชา, มชฺชวณิชฺชา, วิสวณิชฺชา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา’’ติ. สตฺตมํ.

177. “比丘たちよ、これら五つの商売は、在家信者によってなされるべきではない。五つとは何か。武器の商売、生き物（人間）の商売、肉の商売、酒類の商売、毒物の商売である。比丘たちよ、これら五つの商売は、在家信者によってなされるべきではない。”第七。

๘. ราชาสุตฺตํ

8. 王経

๑๗๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา ปาณาติปาตา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา ปาณาติปาตา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ, ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ชีวิตา โวโรเปสีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา ปาณาติปาตเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ [Pg.184] วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

178. “比丘たちよ、あなた方はどう思いますか。あなた方は次のようなことを見たり、あるいは聞いたりしたことがありますか。‘この男は殺生を捨てて、殺生を離れている。諸王たちはその男を捕らえて、殺生を離れている（慎んでいる）という理由で、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置する’と。”“いいえ、大徳よ、そのようなことはありません。”“比丘たちよ、その通りです。比丘たちよ、私もまた、次のようなことを見たり聞いたりしたことはありません。‘この男は殺生を捨てて、殺生を離れている。諸王たちはその男を捕らえて、殺生を離れているという理由で、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置する’と。しかしながら、人々はその男の悪業をありのままに告発します。‘この男は女あるいは男の命を奪った’と。諸王たちはその男を捕らえて、殺生を理由として、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置するのです。あなた方は、このようなことを見たり、あるいは聞いたりしたことがありますか。”“大徳よ、私たちはそれを見ましたし、聞きました。そして、これからも聞くことになるでしょう。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา อทินฺนาทานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา อทินฺนาทานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส คามา วา อรญฺญา วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา อทินฺนาทานเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

“比丘たちよ、あなた方はどう思いますか。あなた方は次のようなことを見たり、あるいは聞いたりしたことがありますか。‘この男は盗みを捨てて、盗みを離れている。諸王たちはその男を捕らえて、盗みを離れているという理由で、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置する’と。”“いいえ、大徳よ、そのようなことはありません。”“比丘たちよ、その通りです。比丘たちよ、私もまた、次のようなことを見たり聞いたりしたことはありません。‘この男は盗みを捨てて、盗みを離れている。諸王たちはその男を捕らえて、盗みを離れているという理由で、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置する’と。しかしながら、人々はその男の悪業をありのままに告発します。‘この男は、村あるいは森から、与えられていないものを盗み心をもって取った’と。諸王たちはその男を捕らえて、盗みを理由として、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置するのです。あなた方は、このようなことを見たり、あるいは聞いたりしたことがありますか。”“大徳よ、私たちはそれを見ましたし、聞きました。そして、これからも聞くことになるでしょう。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส ปริตฺถีสุ ปรกุมารีสุ จาริตฺตํ อาปชฺชีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา กาเมสุมิจฺฉาจารเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

“比丘たちよ、あなた方はどう思いますか。あなた方は次のようなことを見たり、あるいは聞いたりしたことがありますか。‘この男は欲邪行を捨てて、欲邪行を離れている。諸王たちはその男を捕らえて、欲邪行を離れているという理由で、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置する’と。”“いいえ、大徳よ、そのようなことはありません。”“比丘たちよ、その通りです。比丘たちよ、私もまた、次のようなことを見たり聞いたりしたことはありません。‘この男は欲邪行を捨てて、欲邪行を離れている。諸王たちはその男を捕らえて、欲邪行を離れているという理由で、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置する’と。しかしながら、人々はその男の悪業をありのままに告発します。‘この男は、他人の妻たちや、他人の娘たちと不適切な関係を持った’と。諸王たちはその男を捕らえて、欲邪行を理由として、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置するのです。あなた方は、このようなことを見たり、あるいは聞いたりしたことがありますか。”“大徳よ、私たちはそれを見ましたし、聞きました。そして、これからも聞くことになるでしょう。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา [Pg.185] มุสาวาทา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา มุสาวาทา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มุสาวาเทน อตฺถํ ปภญฺชีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา มุสาวาทเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ.

“比丘たちよ、あなた方はどう思いますか。あなた方は次のようなことを見たり、あるいは聞いたりしたことがありますか。‘この男は嘘を捨てて、嘘を離れている。諸王たちはその男を捕らえて、嘘を離れているという理由で、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置する’と。”“いいえ、大徳よ、そのようなことはありません。”“比丘たちよ、その通りです。比丘たちよ、私もまた、次のようなことを見たり聞いたりしたことはありません。‘この男は嘘を捨てて、嘘を離れている。諸王たちはその男を捕らえて、嘘を離れているという理由で、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置する’と。しかしながら、人々はその男の悪業をありのままに告発します。‘この男は、家主あるいは家主の息子に対して、嘘によってその利益を損なった’と。諸王たちはその男を捕らえて、嘘を理由として、殺し、あるいは縛り、あるいは追放し、あるいは思いのままに処置するのです。あなた方は、このようなことを見たり、あるいは聞いたりしたことがありますか。”“大徳よ、私たちはそれを見ましたし、聞きました。そして、これからも聞くことになるでしょう。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโตติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺตี’ติ. อปิ จ ขฺวสฺส ตเถว ปาปกมฺมํ ปเวเทนฺติ – ‘อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ชีวิตา โวโรเปสิ ; อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต คามา วา อรญฺญา วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ ; อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต ปริตฺถีสุ ปรกุมารีสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิ ; อยํ ปุริโส สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ อนุยุตฺโต คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มุสาวาเทน อตฺถํ ปภญฺชีติ. ตเมนํ ราชาโน คเหตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานเหตุ หนนฺติ วา พนฺธนฺติ วา ปพฺพาเชนฺติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรนฺติ. อปิ นุ ตุมฺเหหิ เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、あなた方はどう思うか。あなた方は、次のように見たり聞いたりしたことがあるだろうか。‘この男は、穀酒・果実酒・酔いの原因となる放逸の根源となる酒類を捨てて、それらを断っている。王たちは彼を捕らえ、酒類を断っているという理由によって、殺害し、拘束し、追放し、あるいは意のままに処遇する’と”。“いいえ、世尊よ、そのようなことはありません”。“よろしい、比丘たちよ。比丘たちよ、私もまた、そのようなことを見たことも聞いたこともない。すなわち、‘この男は酒類を捨てて断っている。王たちは酒類を断っているという理由で彼を捕らえ、殺害し、あるいは追放する’ということを。しかしながら、人々はその者の悪行をありのままに告げるのである。‘この男は酒類・酔いの原因となる放逸の根源に耽り、女あるいは男の命を奪った。この男は酒類に耽り、村あるいは森から与えられていないものを盗んだ。この男は酒類に耽り、他人の妻や乙女たちに対して不道徳な行いに及んだ。この男は酒類に耽り、居士あるいは居士の子に対して虚偽の言葉をもって利益を損なわせた’と。王たちは彼を捕らえ、酒類・酔いの原因となる放逸の根源に耽ったという理由によって、殺害し、拘束し、追放し、あるいは意のままに処遇するのである。比丘たちよ、あなた方はこのようなことを見たり聞いたりしたことがあるか”。“世尊よ、私たちはそれを見ましたし、また聞きました。これからも聞くことでしょう”。第八の経（が終了した）。

๙. คิหิสุตฺตํ

9. 在家者経（ギヒ・スッタ）

๑๗๙. อถ [Pg.186] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ปญฺจมตฺเตหิ อุปาสกสเตหิ ปริวุโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ กญฺจิ, สาริปุตฺต, ชาเนยฺยาถ คิหึ โอทาตวสนํ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺตํ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภึ อกิจฺฉลาภึ อกสิรลาภึ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

179. その時、給孤独（アナータピンディカ）居士は、五百人の優婆塞たちに囲まれて、世尊がおられるところへ近づいた。近づいて、世尊を敬礼し、一方に座った。その時、世尊は尊者舎利弗（サーリプッタ）に語りかけられた。“舎利弗よ、白衣をまとう在家者であって、五つの学習項目において行いを守り、卓越した心に基づく四つの現世の安楽な住処を、望むままに、苦労なく、困難なく得ている者を知るならば、その者は望むならば自ら自分自身について次のように明かすことができるだろう。‘私にとって地獄は尽きた。畜生の出生も尽きた。餓鬼の境遇も尽きた。悪趣・堕処・地獄は尽きた。私は預流者であり、堕落する定めになく、確実であり、正覚を至上の目的とする者である’と”。

‘‘กตเมสุ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺโต โหติ? อิธ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมสุ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺโต โหติ.

“いかなる五つの学習項目において行いを守っているのか。舎利弗よ、ここに聖なる弟子は、殺生から離れ、盗みから離れ、邪淫から離れ、妄語から離れ、穀酒・果実酒・酔いの原因となる放逸の根源から離れている。これら五つの学習項目において行いを守っているのである”。

‘‘กตเมสํ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี? อิธ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อยมสฺส ปฐโม อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย.

“いかなる卓越した心に基づく四つの現世の安楽な住処を、望むままに、苦労なく、困難なく得ているのか。舎利弗よ、ここに聖なる弟子は、仏陀に対して不動の浄信を備えている。‘かの世尊は、このようにも（尊称される）。すなわち、応供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、仏、世尊なり’と。これが、清らかでない心を清めるため、汚れのない心を浄化するために、彼が得た、卓越した心に基づく第一の現世の安楽な住処である”。

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. อยมสฺส ทุติโย อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย.

“さらに、舎利弗よ、聖なる弟子は、法に対して不動の浄信を備えている。‘世尊によって法はよく説かれ、自ら見えるものであり、時を置かずに（果報をもたらし）、来たりて見よ（と言えるものであり）、（涅槃へと）導き、智者たちが各自で知るべきものである’と。これが、清らかでない心を清めるため、汚れのない心を浄化するために、彼が得た、卓越した心に基づく第二の現世の安楽な住処である”。

‘‘ปุน [Pg.187] จปรํ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. อยมสฺส ตติโย อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย.

“さらに、舎利弗よ、聖なる弟子は、僧伽に対して不動의 浄信を備えている。‘世尊の弟子僧伽はよく修行し、世尊の弟子僧伽は正直に修行し、世尊の弟子僧伽は理にかなって修行し、世尊の弟子僧伽は正しく修行している。すなわち、四双八輩。この世尊の弟子僧伽は、供養を受けるに値し、歓待を受けるに値し、布施を受けるに値し、合掌を受けるに値し、世間の無上の福田なり’と。これが、清らかでない心を清めるため、汚れのない心を浄化するために、彼が得た、卓越した心に基づく第三の現世の安楽な住処である”。

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อริยสาวโก อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อยมสฺส จตุตฺโถ อาภิเจตสิโก ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร อธิคโต โหติ อวิสุทฺธสฺส จิตฺตสฺส วิสุทฺธิยา อปริโยทาตสฺส จิตฺตสฺส ปริโยทปนาย. อิเมสํ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี.

“さらに、舎利弗よ、聖なる弟子は、聖者たちが好む戒、すなわち、破られず、穿たれず、斑にならず、汚れがなく、自由であり、智者に賞賛され、誤って執着されず、三昧（定）に資する戒を備えている。これが、清らかでない心を清めるため、汚れのない心を浄化するために、彼が得た、卓越した心に基づく第四の現世의 安楽な住処である。これら卓越した心に基づく四つの現世の安楽な住処を、望むままに、苦労なく、困難なく得ているのである”。

‘‘ยํ กญฺจิ, สาริปุตฺต, ชาเนยฺยาถ คิหึ โอทาตวสนํ – อิเมสุ ปญฺจสุ สิกฺขาปเทสุ สํวุตกมฺมนฺตํ, อิเมสญฺจ จตุนฺนํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภึ อกิจฺฉลาภึ อกสิรลาภึ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

“サーリプッタよ、白い衣をまとう在家の者であっても、これら五つの学習処（五戒）において行いが守られており、さらに勝れた心に依る、現世での幸福な住処である四つの禅定を、望むままに、苦労なく、困難なく得ている者を知るならば、その者は望むなら自ら自分についてこう宣言するでしょう。‘私は地獄を滅ぼし、畜生の胎を滅ぼし、餓鬼の世界を滅ぼし、悪道、不幸な境遇、堕落を滅ぼした。私は預流者であり、堕落することのない定まった者であり、悟りに向かう者である’と。”

‘‘นิรเยสุ ภยํ ทิสฺวา, ปาปานิ ปริวชฺชเย;

อริยธมฺมํ สมาทาย, ปณฺฑิโต ปริวชฺชเย.

“賢者は地獄における恐怖を見て、諸々の悪を避けるべきである。聖なる法（五戒）を遵守し、賢者は悪を遠ざけるべきである。”

‘‘น หึเส ปาณภูตานิ, วิชฺชมาเน ปรกฺกเม;

มุสา จ น ภเณ ชานํ, อทินฺนํ น ปรามเส.

“精進する力がある限り、生きとし生けるものを害してはならない。また、知りながら嘘をついてはならず、与えられていないものを取ってはならない。”

‘‘เสหิ ทาเรหิ สนฺตุฏฺโฐ, ปรทารญฺจ อารเม ;

เมรยํ วารุณึ ชนฺตุ, น ปิเว จิตฺตโมหนึ.

“自らの妻（あるいは夫）に満足し、他人の妻を遠ざけるべきである。心を惑わす穀酒や果実酒を飲んではならない。”

‘‘อนุสฺสเรยฺย [Pg.188] สมฺพุทฺธํ, ธมฺมญฺจานุวิตกฺกเย;

อพฺยาปชฺชํ หิตํ จิตฺตํ, เทวโลกาย ภาวเย.

“正自覚者（仏陀）を念じ、法（九つの出世間法）を考察すべきである。苦しみのない、利益をもたらす慈しみの心を、梵天界に至るために修習すべきである。”

‘‘อุปฏฺฐิเต เทยฺยธมฺเม, ปุญฺญตฺถสฺส ชิคีสโต ;

สนฺเตสุ ปฐมํ ทินฺนา, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

“布施の品々が整い、功徳を求める者が相手を探しているとき、静まりし聖者たち（仏、独覚、弟子）に最初に捧げられた布施は、広大な報いをもたらすものである。”

‘‘สนฺโต หเว ปวกฺขามิ, สาริปุตฺต สุโณหิ เม;

อิติ กณฺหาสุ เสตาสุ, โรหิณีสุ หรีสุ วา.

“サーリプッタよ、私は真実に聖者たちについて語ろう。私の言葉をよく聞きなさい。黒色、白色、赤色、あるいは黄色であっても、”

‘‘กมฺมาสาสุ สรูปาสุ, โคสุ ปาเรวตาสุ วา;

ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ ปุงฺคโว.

“斑点のあるもの、その種特有の色を持つもの、鳩のような色の牛であっても、それらの中のどのような牛であっても、調教された雄牛が生まれるなら、”

‘‘โธรยฺโห พลสมฺปนฺโน, กลฺยาณชวนิกฺกโม;

ตเมว ภาเร ยุญฺชนฺติ, นาสฺส วณฺณํ ปริกฺขเร.

“（それは）重荷を運ぶことができ、力に満ち、優れた速さと勢いを持っている。人はその牛を重荷を運ぶために用いるのであり、その（身体の）色を吟味することはない。”

‘‘เอวเมวํ มนุสฺเสสุ, ยสฺมึ กิสฺมิญฺจิ ชาติเย;

ขตฺติเย พฺราหฺมเณ เวสฺเส, สุทฺเท จณฺฑาลปุกฺกุเส.

“それと全く同じように、人間においても、どのような生まれであっても、王族、バラモン、商人、労働者、卑賤な者、掃き掃除の者であっても、”

‘‘ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ สุพฺพโต;

ธมฺมฏฺโฐ สีลสมฺปนฺโน, สจฺจวาที หิรีมโน.

“それらの中のどのような人であっても、もし調教され、善き誓戒を持ち、法に立ち、戒律を具足し、真実を語り、恥を知る心を持つ者が生まれるなら、”

‘‘ปหีนชาติมรโณ, พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี;

ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว.

“（その者は）生と死を捨て去り、清らかな行い（梵行）を完遂し、重荷を下ろし、束縛を離れ、なすべきことを成し終え、煩悩のない者である。”

‘‘ปารคู สพฺพธมฺมานํ, อนุปาทาย นิพฺพุโต;

ตสฺมิญฺจ วิรเช เขตฺเต, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

“あらゆる法の彼岸に達し、執着なくして平安（涅槃）に入った者である。汚れなき福田であるその阿羅漢において捧げられる布施は、広大な報いをもたらすものである。”

‘‘พาลา จ อวิชานนฺตา, ทุมฺเมธา อสฺสุตาวิโน;

พหิทฺธา ททนฺติ ทานานิ, น หิ สนฺเต อุปาสเร.

“無知で智慧がなく、教えを聞くことの少ない愚かな者たちは、聖道の外に対して布施を行うが、聖者たちに近づくことはない。”

‘‘เย จ สนฺเต อุปาสนฺติ, สปฺปญฺเญ ธีรสมฺมเต;

สทฺธา จ เนสํ สุคเต, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา.

“一方で、賢者として認められた智慧ある聖者たちに近づく人々は、彼らの善逝（仏陀）への信仰が、深く根ざして確立されているのである。”

‘‘เทวโลกญฺจ เต ยนฺติ, กุเล วา อิธ ชายเร;

อนุปุพฺเพน นิพฺพานํ, อธิคจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ. นวมํ;

“彼らは天界へと赴くか、あるいはこの世で高貴な家に生まれる。そして賢者たちは順を追って涅槃に到達するのである。”第九（の経）が終了した。

๑๐. คเวสีสุตฺตํ

10. “ガヴェーシー経”

๑๘๐. เอกํ [Pg.189] สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. อทฺทสา โข ภควา อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน อญฺญตรสฺมึ ปเทเส มหนฺตํ สาลวนํ; ทิสฺวาน มคฺคา โอกฺกมฺม เยน ตํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ สาลวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ.

180. ある時、世尊は多くの比丘衆とともに、コーサラ国を遊行しておられた。世尊は長い道のりを歩まれる中で、ある場所で大きなサーラ樹の林をご覧になった。それを見ると、道から外れてそのサーラ林の方へ近づかれた。サーラ林の中に入られると、ある場所で微笑みを浮かべられた。

อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ.

その時、尊者アーナンダに次のような思いが生じた。“世尊が微笑みを浮かべられた理由は何だろうか、その縁は何だろうか。如来は理由なしに微笑まれることはない。”そこで、尊者アーナンダは世尊にこう申し上げた。“世尊よ、世尊が微笑みを浮かべられた理由は何でしょうか、その縁は何でしょうか。如来は理由なしに微笑まれることはありません。”

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, อิมสฺมึ ปเทเส นครํ อโหสิ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พหุชนํ อากิณฺณมนุสฺสํ. ตํ โข ปนานนฺท, นครํ กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุปนิสฺสาย วิหาสิ. กสฺสปสฺส โข ปนานนฺท, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส คเวสี นาม อุปาสโก อโหสิ สีเลสุ อปริปูรการี. คเวสินา โข, อานนฺท, อุปาสเกน ปญฺจมตฺตานิ อุปาสกสตานิ ปฏิเทสิตานิ สมาทปิตานิ อเหสุํ สีเลสุ อปริปูรการิโน. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา, อหญฺจมฺหิ สีเลสุ อปริปูรการี, อิมานิ จ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ อปริปูรการิโน. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ.

“アーナンダよ、かつてこの場所に、豊かに栄え、多くの人々が住み、様々な人々が混じり合う都市があった。アーナンダよ、その都市を依りどころとして、阿羅漢であり正自覚者であるカッサパ世尊が住まっておられた。アーナンダよ、カッサパ世尊の在家の信徒にガヴェーシーという者がいたが、彼は戒律を十分に守ってはいなかった。アーナンダよ、そのガヴェーシーという信徒は、同じく戒律を十分に守っていない五百人ほどの信徒たちに、信徒であることを宣言させ、三帰依を授けさせた。アーナンダよ、その時、ガヴェーシーにこのような思いが生じた。‘私はこの五百人の信徒たちに対して多大な恩義があり、先導者であり、帰依させた者である。しかし、私も戒律を十分に守っておらず、この五百人の信徒たちも戒律を十分に守っていない。これでは皆同じであり、何ら優れた点がない。さあ、私はさらに勝るように修行しよう’と。”

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค มํ อายสฺมนฺโต สีเลสุ ปริปูรการึ ธาเรถา’ติ! อถ โข, อานนฺท, เตสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี อมฺหากํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี [Pg.190] สีเลสุ ปริปูรการี ภวิสฺสติ. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน คเวสี อุปาสโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา คเวสึ อุปาสกํ เอตทโวจุํ – ‘อชฺชตคฺเค อยฺโย คเวสี อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน ธาเรตู’ติ. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา, อหญฺจมฺหิ สีเลสุ ปริปูรการี, อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ!

“アーナンダよ、そこでガヴェーシーは五百人の信徒たちのところへ行き、彼らにこう言った。‘皆さん、今日から私を戒律を完全に守る者であると心得てください’。アーナンダよ、その時、五百人の信徒たちにこのような思いが生じた。‘ガヴェーシー殿は我々の恩人であり、先導者であり、帰依させてくれた方である。そのガヴェーシー殿が戒律を完全に守るようになるのであれば、どうして我々もそうならないことがあろうか’。アーナンダよ、そこで五百人の信徒たちはガヴェーシーのもとへ行き、こう言った。‘ガヴェーシー殿、今日からこの五百人の信徒たちもまた、戒律を完全に守る者であると心得てください’。アーナンダよ、その時、ガヴェーシーに再びこのような思いが生じた。‘私はこの五百人の信徒たちの恩人であり、先導者であり、帰依させた者である。私も戒律を完全に守っており、この五百人の信徒たちもまた戒律を完全に守っている。これでは皆同じであり、何ら優れた点がない。さあ、私はさらに勝るように修行しよう’と。”

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค มํ อายสฺมนฺโต พฺรหฺมจารึ ธาเรถ อาราจาริ วิรตํ เมถุนา คามธมฺมา’ติ. อถ โข, อานนฺท, เตสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี อมฺหากํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี พฺรหฺมจารี ภวิสฺสติ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน คเวสี อุปาสโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา คเวสึ อุปาสกํ เอตทโวจุํ – ‘อชฺชตคฺเค อยฺโย คเวสี อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ พฺรหฺมจาริโน ธาเรตุ อาราจาริโน วิรตา เมถุนา คามธมฺมา’ติ. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อหญฺจมฺหิ สีเลสุ ปริปูรการี. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน. อหญฺจมฺหิ พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ พฺรหฺมจาริโน อาราจาริโน วิรตา เมถุนา คามธมฺมา. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ.

“アーナンダよ、その後、優婆塞ガヴェーシーは、あの五百人の優婆塞たちがいるところへ赴いた。赴いてから、その五百人の優婆塞たちにこう言った。‘尊者らよ、今日より私を、清浄行を修め、悪行を離れ、卑俗な習俗である淫欲から遠ざかっている者であると心得てください’と。アーナンダよ、その時、あの五百人の優婆塞たちに、このような思いが生じた。‘尊者ガヴェーシーは、我々にとって多大なる恩人であり、先導者であり、導き手である。その尊者ガヴェーシーが、清浄行を修め、悪行を離れ、卑俗な淫欲から遠ざかる者となるのである。ならば、我々もどうしてそうならないことがあろうか’と。アーナンダよ、そこで五百人の優婆塞たちは、優婆塞ガヴェーシーのもとへ赴いた。赴いてから、優婆塞ガヴェーシーにこう言った。‘尊者ガヴェーシーよ、今日より、この五百人の優婆塞たちをも、清浄行を修め、悪行を離れ、卑俗な淫欲から遠ざかっている者たちであると心得てください’と。アーナンダよ、その時、優婆塞ガヴェーシーに、このような思いが生じた。‘私はこの五百人の優婆塞たちにとって多大なる恩人であり、先導者であり、導き手である。そして私は戒において円満に修行している。この五百人の優婆塞たちもまた、戒において円満に修行している。私は清浄行を修め、悪行を離れ、卑俗な淫欲から遠ざかっている。この五百人の優婆塞たちもまた、清浄行を修め、悪行を離れ、卑俗な淫欲から遠ざかっている。これでは全くの同等であり、何ら卓越した点がない。よし、私はさらに卓越するために修行しよう’と。”

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค มํ อายสฺมนฺโต เอกภตฺติกํ ธาเรถ รตฺตูปรตํ วิรตํ [Pg.191] วิกาลโภชนา’ติ. อถ โข, อานนฺท, เตสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี เอกภตฺติโก ภวิสฺสติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน คเวสี อุปาสโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา คเวสึ อุปาสกํ เอตทโวจุํ – ‘อชฺชตคฺเค อยฺโย คเวสี อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอกภตฺติเก ธาเรตุ รตฺตูปรเต วิรเต วิกาลโภชนา’ติ. อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส อุปาสกสฺส เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อหญฺจมฺหิ สีเลสุ ปริปูรการี. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ สีเลสุ ปริปูรการิโน. อหญฺจมฺหิ พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ พฺรหฺมจาริโน อาราจาริโน วิรตา เมถุนา คามธมฺมา. อหญฺจมฺหิ เอกภตฺติโก รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. อิมานิปิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา. อิจฺเจตํ สมสมํ, นตฺถิ กิญฺจิ อติเรกํ; หนฺทาหํ อติเรกายา’’’ติ.

“アーナンダよ、その後、優婆塞ガヴェーシーは、あの五百人の優婆塞たちがいるところへ赴いた。赴いてから、その五百人の優婆塞たちにこう言った。‘尊者らよ、今日より私を、一日一食であり、夜食を止め、非時食から遠ざかっている者であると心得てください’と。アーナンダよ、その時、あの五百人の優婆塞たちに、このような思いが生じた。‘尊者ガヴェーシーは、多大なる恩人であり、先導者であり、導き手である。その尊者ガヴェーシーが、一日一食であり、夜食を止め、非時食から遠ざかる者となるのである。ならば、我々もどうしてそうならないことがあろうか’と。アーナンダよ、そこで五百人の優婆塞たちは、優婆塞ガヴェーシーのもとへ赴いた。赴いてから、優婆塞ガヴェーシーにこう言った。‘尊者ガヴェーシーよ、今日より、この五百人の優婆塞たちをも、一日一食であり、夜食を止め、非時食から遠ざかっている者たちであると心得てください’と。アーナンダよ、その時、優婆塞ガヴェーシーに、このような思いが生じた。‘私はこの五百人の優婆塞たちにとって、多大なる恩人であり、先導者であり、導き手である。私は戒において円満であり、彼らもまた円満である。私は清浄行を修め、淫欲から遠ざかっており、彼らもまた同様である。そして、私は一日一食であり、非時食から遠ざかっているが、この五百人の優婆塞たちもまた、一日一食であり、非時食から遠ざかっている。これでは全くの同等であり、何ら卓越した点がない。よし、私はさらに卓越するために修行しよう’と。”

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก เยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’นฺติ. อลตฺถ โข, อานนฺท, คเวสี อุปาสโก กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนานนฺท, คเวสี ภิกฺขุ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนานนฺท, คเวสี ภิกฺขุ อรหตํ อโหสิ.

“アーナンダよ、その後、優婆塞ガヴェーシーは、阿羅漢であり正自覚者であるカッサパ仏陀のおられるところへ赴いた。赴いてから、阿羅漢であり正自覚者であるカッサパ仏陀にこう申し上げた。‘世尊よ、私は世尊のもとで出家を授かり、具足戒を受けたいと願っております’と。アーナンダよ、優婆塞ガヴェーシーは、阿羅漢であり正自覚者であるカッサパ仏陀のもとで、出家を授かり、具足戒を受けた。アーナンダよ、比丘となったガヴェーシーは、具足戒を受けて間もなく、独り離れ、不放逸に、精進し、自らを律して住した。そして、良家の男子たちが正しく家を離れて出家する目的である、あの無上の清浄行の完成を、現世において自ら卓越した知恵で悟り、証得して住した。‘生は尽きた。清浄行は成し遂げられた。なされるべきことはなされた。もはや、この状態に戻ることはない’と如実に知った。アーナンダよ、比丘ガヴェーシーは、阿羅漢の一人となったのである。”

‘‘อถ โข, อานนฺท, เตส ปญฺจนฺนํ อุปาสกสตานํ เอตทโหสิ – ‘อยฺโย โข คเวสี อมฺหากํ พหูปกาโร ปุพฺพงฺคโม สมาทเปตา. อยฺโย หิ นาม คเวสี เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา [Pg.192] อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ. กิมงฺคํ ปน มย’นฺติ! อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ เยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘ลเภยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยาม อุปสมฺปท’นฺติ. อลภึสุ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ อุปาสกสตานิ กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลภึสุ อุปสมฺปทํ.

“アーナンダよ、その時、あの五百人の優婆塞たちに、このような思いが生じた。‘尊者ガヴェーシーは我々にとって多大なる恩人であり、先導者であり、導き手である。その尊者ガヴェーシーが、髪と髭を剃り落とし、黄褐色の衣を纏い、家を離れて出家した。ならば、我々もどうして出家せずにいられようか’と。アーナンダよ、そこで五百人の優婆塞たちは、阿羅漢であり正自覚者であるカッサパ仏陀のおられるところへ赴いた。赴いてから、阿羅漢であり正自覚者であるカッサパ仏陀にこう申し上げた。‘世尊よ、我々は世尊のもとで出家を授かり、具足戒を受けたいと願っております’と。アーナンダよ、あの五百人の優婆塞たちは、阿羅漢であり正自覚者であるカッサパ仏陀のもとで、出家を授かり、具足戒を受けたのである。”

‘‘อถ โข, อานนฺท, คเวสิสฺส ภิกฺขุโน เอตทโหสิ – ‘อหํ โข อิมสฺส อนุตฺตรสฺส วิมุตฺติสุขสฺส นิกามลาภี โหมิ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อโห วติมานิปิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ อิมสฺส อนุตฺตรสฺส วิมุตฺติสุขสฺส นิกามลาภิโน อสฺสุ อกิจฺฉลาภิโน อกสิรลาภิโน’ติ. อถ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ วูปกฏฺฐา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺตา นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรึสุ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญึสุ’’.

“アーナンダよ、その時、ガヴェーシー比丘に次のような思いが生じました。‘私は、この無上の解脱の悦びを、望むままに得、苦もなく得、労せずして得ている。願わくは、これら五百人の比丘たちも、この無上の解脱の悦びを、望むままに得、苦もなく得、労せずして得られるようになればよい’と。アーナンダよ、その後、それら五百人の比丘たちは、独り離れ、不放逸に、精進し、身を捧げて修行し、間もなく、善男子たちが、まさにそのために正しく家から家なき状態へと出家する、その無上の梵行の完成を、現世において自ら卓越した知恵をもって悟り、体得して住みました。‘生は尽き、梵行は成し遂げられた。なすべきことはなされた。もはやこのような状態になることはない’と彼らは覚知しました”

‘‘อิติ โข, อานนฺท, ตานิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ คเวสีปมุขานิ อุตฺตรุตฺตริ ปณีตปณีตํ วายมมานา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉากํสุ. ตสฺมาติห, อานนฺท, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุตฺตรุตฺตริ ปณีตปณีตํ วายมมานา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉิกริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, อานนฺท, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

“アーナンダよ、このように、ガヴェーシーを筆頭とするそれら五百人の比丘たちは、さらなる向上を目指し、より勝れた精進を重ねることで、無上の解脱を体現したのです。アーナンダよ、それゆえ、このように学ぶべきです。‘私たちは、さらなる向上を目指し、より勝れた精進を重ねることで、無上の解脱を体現しよう’と。アーナンダよ、あなたはこのように学ぶべきです”。第十（の経が終了した）。

อุปาสกวคฺโค ตติโย.

第三の“優婆塞の章（ウパーサカ・ヴァッガ）”終わる。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要綱（ウドダーナ）は以下の通り。

สารชฺชํ วิสารโท นิรยํ, เวรํ จณฺฑาลปญฺจมํ;

ปีติ วณิชฺชา ราชาโน, คิหี เจว คเวสินาติ.

“畏縮（サーラッジャ）、自信（ヴィサーラダ）、地獄（ニラヤ）、怨敵（ヴェーラ）、そして第五の旃陀羅（チャンダーラ）。悦び（ピーティ）、商売（ヴァニッジャー）、諸王（ラージャーノー）、在俗者（ギヒー）、そしてガヴェーシーである”。

(๑๙) ๔. อรญฺญวคฺโค

（19） 4. 森林の章（アランニャ・ヴァッガ）

๑. อารญฺญิกสุตฺตํ

1. 森林住経（アランニャ・スッタ）

๑๘๑. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.193], ภิกฺขเว, อารญฺญิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อารญฺญิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อารญฺญิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อารญฺญิโก โหติ, วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหีติ อารญฺญิโก โหติ, อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อารญฺญิกา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ ยฺวายํ อารญฺญิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ.

181. “比丘たちよ、これら五種類の森林住者がいます。どの五種類でしょうか。愚鈍で無知であるために森林住者となる者、邪悪な欲求に支配され、欲に駆られて森林住者となる者、狂気と心の混乱のために森林住者となる者、‘諸仏や仏弟子たちに賞賛されているから’と考えて森林住者となる者、ただ少欲のため、満足のため、削ぎ落とし（削落）のため、遠離のため、これが目的であるということそのもののために森林住者となる者です。比丘たちよ、これら五種類の森林住者がいます。比丘たちよ、これら五種類の森林住者のうち、ただ少欲のため、満足のため、削ぎ落としのため、遠離のため、これが目的であるということそのもののために森林住者となる者は、これら五種類の森林住者の中で、最上であり、最勝であり、第一であり、至高であり、卓越しています”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺโฑ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ ยฺวายํ อารญฺญิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อารญฺญิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จา’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、たとえば、牛から乳、乳から凝乳、凝乳から生バター、生バターから精製バター、精製バターから最高級の精製バター（醍醐）が生じ、その最高級の精製バターがそこでは最高とされるように、比丘たちよ、それと同じように、これら五種類の森林住者のうち、ただ少欲のため、満足のため、削ぎ落としのため、遠離のため、これが目的であるということそのもののために森林住者となる者は、これら五種類の森林住者の中で、最上であり、最勝であり、第一であり、至高であり、卓越しています”。第一（の経が終了した）。

๒. จีวรสุตฺตํ

2. 衣経（チーヴァラ・スッタ）

๑๘๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปํสุกูลิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปํสุกูลิโก โหติ…เป… อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปํสุกูลิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปํสุกูลิกา’’ติ. ทุติยํ.

182. “比丘たちよ、これら五種類の糞掃衣者がいます。どの五種類でしょうか。愚鈍で無知であるために糞掃衣者となる者……（中略）……これが目的であるということそのもののために糞掃衣者となる者です。比丘たちよ、これら五種類の糞掃衣者がいます”。第二（の経が終了した）。

๓. รุกฺขมูลิกสุตฺตํ

3. 樹下住経（ルッカムーリカ・スッタ）

๑๘๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา รุกฺขมูลิโก โหติ…เป… อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย รุกฺขมูลิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ รุกฺขมูลิกา’’ติ. ตติยํ.

183. “比丘たちよ、これら五種類の樹下住者がいます。どの五種類でしょうか。愚鈍で無知であるために樹下住者となる者……（中略）……これが目的であるということそのもののために樹下住者となる者です。比丘たちよ、これら五種類の樹下住者がいます”。第三（の経が終了した）。

๔. โสสานิกสุตฺตํ

4. 塚間住経（ソーサーニカ・スッタ）

๑๘๔. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.194], ภิกฺขเว, โสสานิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา โสสานิโก โหติ…เป… อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย โสสานิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โสสานิกา’’ติ. จตุตฺถํ.

184. “比丘たちよ、これら五種類の塚間住者がいます。どの五種類でしょうか。愚鈍で無知であるために塚間住者となる者……（中略）……これが目的であるということそのもののために塚間住者となる者です。比丘たちよ、これら五種類の塚間住者がいます”。第四（の経が終了した）。

๕. อพฺโภกาสิกสุตฺตํ

5. 露地住経（アッボーカースィカ・スッタ）

๑๘๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อพฺโภกาสิกา…เป…. ปญฺจมํ.

185. “比丘たちよ、これら五種類の露地住者がいます……（中略）……。第五（の経が終了した）。”

๖. เนสชฺชิกสุตฺตํ

6. 常坐不臥経（ネーサッジカ・スッタ）

๑๘๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เนสชฺชิกา…เป…. ฉฏฺฐํ.

186. “比丘たちよ、これら五種類の常坐不臥者がいます……（中略）……。第六（の経が終了した）。”

๗. ยถาสนฺถติกสุตฺตํ

7. 随席住経（ヤターサンタティカ・スッタ）

๑๘๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ยถาสนฺถติกา…เป…. สตฺตมํ.

187. “比丘たちよ、これら五種類の随席住者がいます……（中略）……。第七（の経が終了した）。”

๘. เอกาสนิกสุตฺตํ

8. 一坐食経（エーカーサニカ・スッタ）

๑๘๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เอกาสนิกา…เป…. อฏฺฐมํ.

188. “比丘たちよ、これら五種類の一坐食者がいます……（中略）……。第八（の経が終了した）。”

๙. ขลุปจฺฉาภตฺติกสุตฺตํ

9. 後飯お断り経（カルパッチャーバッティカ・スッタ）

๑๘๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ขลุปจฺฉาภตฺติกา…เป…. นวมํ.

189. “比丘たちよ、これら五種類の後飯お断り者がいます……（中略）……。第九（の経が終了した）。”

๑๐. ปตฺตปิณฺฑิกสุตฺตํ

10. 一鉢食経（パッタピンディカ・スッタ）

๑๙๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ปตฺตปิณฺฑิกา. กตเม ปญฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, ‘วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหี’ติ ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ปตฺตปิณฺฑิกา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ ยฺวายํ ปตฺตปิณฺฑิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว [Pg.195] นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ.

190. “比丘たちよ、これら五種類の一鉢食者がいます。どの五種類でしょうか。愚鈍で無知であるために一鉢食者となる者、邪悪な欲求に支配され、欲に駆られて一鉢食者となる者、狂気と心の混乱のために一鉢食者となる者、‘諸仏や仏弟子たちに賞賛されているから’と考えて一鉢食者となる者、ただ少欲のため、満足のため、削ぎ落としのため、遠離のため、これが目的であるということそのもののために一鉢食者となる者です。比丘たちよ、これら五種類の一鉢食者がいます。比丘たちよ、これら五種類の一鉢食者のうち、ただ少欲のため、満足のため、削ぎ落としのため、遠離のため、これが目的であるということそのもののために一鉢食者となる者は、これら五種類の一鉢食者の中で、最上であり、最勝であり、第一であり、至高であり、卓越しています”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺโฑ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ ยฺวายํ ปตฺตปิณฺฑิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย ปวิเวกํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปตฺตปิณฺฑิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ โมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จา’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、譬えば牛から乳が、乳から酪（らく）が、酪から生酥（せいそ）が、生酥から熟酥（じゅくそ）が、熟酥から醍醐（だいご）が生じ、その中では醍醐が最高であると言われるように、比丘たちよ、これら五種の鉢食者（はつじきしゃ）の中で、少欲を依りどころとし、知足を依りどころとし、削銀（さくごん）を依りどころとし、遠離を依りどころとし、この修行こそが目的であるとすること（ idamatthitā）を依りどころとして鉢食者である者、この者が、これら五種の鉢食者の中で、最高であり、最勝であり、首位であり、最上であり、卓越した者である”。第十（の経）。

อรญฺญวคฺโค จตุตฺโถ.

第四、林住の品（アラニャ・ヴァッガ）が終わった。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要旨（ウッダーナ）は以下の通り。

อรญฺญํ จีวรํ รุกฺข, สุสานํ อพฺโภกาสิกํ;

เนสชฺชํ สนฺถตํ เอกาสนิกํ, ขลุปจฺฉาปิณฺฑิเกน จาติ.

林住、衣（糞掃衣）、樹（樹下）、墓地（塚間）、露地、常坐、敷物（随席）、一座食、受後食拒絶、そして鉢食（についての十経）である。

(๒๐) ๕. พฺราหฺมณวคฺโค

（二十） 第五 バラモンの品（ブラフマナ・ヴァッガ）

๑. โสณสุตฺตํ

1. ソーナ経

๑๙๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, โปราณา พฺราหฺมณธมฺมา เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสนฺติ, โน พฺราหฺมเณสุ. กตเม ปญฺจ? ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึเยว คจฺฉนฺติ, โน อพฺราหฺมณึ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉนฺติ, อพฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สุนขึเยว คจฺฉนฺติ, โน อสุนขึ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

191. “比丘たちよ、これら五つの古（いにしえ）のバラモンの法が、今では犬たちに見られ、バラモンたちには見られない。その五つとは何か。比丘たちよ、かつてバラモンたちはバラモンの女性とのみ交わり、バラモンでない女性とは交わらなかった。比丘たちよ、今ではバラモンたちはバラモンの女性とも交わり、バラモンでない女性とも交わる。比丘たちよ、今では犬たちは犬の雌とのみ交わり、犬でない雌とは交わらない。比丘たちよ、これが、今では犬たちに見られ、バラモンたちには見られない第一の古のバラモンの法である。

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ อุตุนึเยว คจฺฉนฺติ, โน อนุตุนึ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ อุตุนิมฺปิ คจฺฉนฺติ, อนุตุนิมฺปิ คจฺฉนฺติ[Pg.196]. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สุนขึ อุตุนึเยว คจฺฉนฺติ, โน อนุตุนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

“比丘たちよ、かつてバラモンたちは、発情期にあるバラモンの女性とのみ交わり、発情期でない女性とは交わらなかった。比丘たちよ、今ではバラモンたちは発情期であってもなくても、バラモンの女性と交わる。比丘たちよ、今では犬たちは発情期にある雌犬とのみ交わり、そうでない時は交わらない。比丘たちよ、これが、今では犬たちに見られ、バラモンたちには見られない第二の古のバラモンの法である。

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ เนว กิณนฺติ โน วิกฺกิณนฺติ, สมฺปิเยเนว สํวาสํ สํพนฺธาย สํปวตฺเตนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณึ กิณนฺติปิ วิกฺกิณนฺติปิ, สมฺปิเยนปิ สํวาสํ สํพนฺธาย สํปวตฺเตนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สุนขึ เนว กิณนฺติ โน วิกฺกิณนฺติ, สมฺปิเยเนว สํวาสํ สํพนฺธาย สํปวตฺเตนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

“比丘たちよ、かつてバラモンたちはバラモンの女性を（金銭で）買いもせず、売りもせず、ただ互いの慈しみによって、家系を存続させるために共住した。比丘たちよ、今ではバラモンたちは買いも売りもし、また慈しみによっても共住する。比丘たちよ、今では犬たちは買いも売りもせず、ただ互いの慈しみによって、家系を存続させるために共住する。比丘たちよ、これが、今では犬たちに見られ、バラモンたちには見られない第三の古のバラモンの法である。

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา น สนฺนิธึ กโรนฺติ ธนสฺสปิ ธญฺญสฺสปิ รชตสฺสปิ ชาตรูปสฺสปิ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา สนฺนิธึ กโรนฺติ ธนสฺสปิ ธญฺญสฺสปิ รชตสฺสปิ ชาตรูปสฺสปิ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา น สนฺนิธึ กโรนฺติ ธนสฺสปิ ธญฺญสฺสปิ รชตสฺสปิ ชาตรูปสฺสปิ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ.

“比丘たちよ、かつてバラモンたちは、財宝や穀物、銀や金を蓄えなかった。比丘たちよ、今ではバラモンたちは、財宝や穀物、銀や金を蓄える。比丘たちよ、今では犬たちは、財宝や穀物、銀や金を蓄えない。比丘たちよ、これが、今では犬たちに見られ、バラモンたちには見られない第四の古のバラモンの法である。

‘‘ปุพฺเพ สุทํ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย ภิกฺขํ ปริเยสนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณา ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา อวเสสํ อาทาย ปกฺกมนฺติ. เอตรหิ, ภิกฺขเว, สุนขา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย ภิกฺขํ ปริเยสนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม โปราโณ พฺราหฺมณธมฺโม เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสติ, โน พฺราหฺมเณสุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ โปราณา พฺราหฺมณธมฺมา เอตรหิ สุนเขสุ สนฺทิสฺสนฺติ, โน พฺราหฺมเณสู’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、かつてバラモンたちは、夕方には夕食のために、朝には朝食のために、施しを求めて歩いた。比丘たちよ、今ではバラモンたちは、腹がはちきれんばかりに食べて、さらに残りを持ち去る。比丘たちよ、今では犬たちは、夕方には夕食のために、朝には朝食のために、食べ物を探し求める。比丘たちよ、これが、今では犬たちに見られ、バラモンたちには見られない第五の古のバラモンの法である。比丘たちよ、これら五つの古のバラモンの法が、今では犬たちに見られ、バラモンたちには見られないのである”。第一（の経）。

๒. โทณพฺราหฺมณสุตฺตํ

2. ドーナ・バラモン経

๑๙๒. อถ โข โทโณ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โทโณ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

192. そのとき、ドーナ・バラモンは世尊のおられる場所へ赴いた。赴いてから、世尊と親しく挨拶を交わした。快く記憶に留めるべき挨拶を終えてから、一方に座った。一方に座ったドーナ・バラモンは、世尊に次のように述べた。

‘‘สุตํ [Pg.197] เมตํ, โภ โคตม – ‘น สมโณ โคตโม พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุฑฺเฒ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตตี’ติ. ตยิทํ, โภ โคตม, ตเถว. น หิ ภวํ โคตโม พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุฑฺเฒ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. ตยิทํ, โภ โคตม, น สมฺปนฺนเมวา’’ติ. ‘‘ตฺวมฺปิ โน, โทณ, พฺราหฺมโณ ปฏิชานาสี’’ติ? ‘‘ยญฺหิ ตํ, โภ โคตม, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย’ติ, มเมว ตํ, โภ โคตม, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. อหญฺหิ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย’’ติ.

“ゴータマさん、私はこのように聞いています。‘沙門ゴータマは、老い、年長となり、高齢で、人生の最終段階に達したバラモンたちに対して、礼拝せず、立ち上がって迎えず、座席を勧めもしない’と。ゴータマさん、それは正にその通りなのでしょう。なぜなら、ゴータマさんは老いたバラモンたちに対して...礼拝せず、立ち上がって迎えず、座席を勧めもしないからです。ゴータマさん、それは実に不適切なことです”。“ドーナよ、あなたもまた、自分をバラモンであると自認しているのか”。“ゴータマさん、もし誰かが正しく次のように言うならば、‘バラモンとは、母方からも父方からも血筋が良く、七代前まで家系が清らかで、出生に関して非難も軽蔑もされることがなく、聖典を誦読し、真言を保持し、語彙、儀礼、音韻、語源、第五の歴史を含む三ヴェーダを極め、詩学、文法、論理、大人相学に精通している’と、ゴータマさん、まさにそのような者として私のことを言うべきです。なぜなら、ゴータマさん、私は母方からも父方からも血筋が良く...（中略）...大人相学に精通しているからです”。

‘‘เย โข, เต โทณ, พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ สชฺฌายิตมนุสชฺฌายนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก, วามโก, วามเทโว, เวสฺสามิตฺโต, ยมทคฺคิ, องฺคีรโส, ภารทฺวาโช, วาเสฏฺโฐ, กสฺสโป, ภคุ; ตฺยาสฺสุ’เม ปญฺจ พฺราหฺมเณ ปญฺญาเปนฺติ – พฺรหฺมสมํ, เทวสมํ, มริยาทํ, สมฺภินฺนมริยาทํ, พฺราหฺมณจณฺฑาลํเยว ปญฺจมํ. เตสํ ตฺวํ โทณ, กตโม’’ติ?

“ドーナよ、バラモンたちの先祖であり、聖典（マントラ）の作者であり、聖典を伝承してきた修行者（リシ）たちがいた。今のバラモンたちは、彼らが歌い、説き、編纂したその古の聖典の句を、後に続いて歌い、唱え、語られた通りに唱え、習い伝えられた通りに習い、教えられた通りに教えている。すなわち、アッタカ、ヴァーマカ、ヴァーマデーヴァ、ヴェッサミッタ、ヤマダッギ、アンギーラサ、バーラドヴァージャ、ヴァーセッタ、カッサパ、バグである。彼らは五つのバラモンを定義している。すなわち、梵天（ブラフマー）のごとき者、神（デーヴァ）のごとき者、伝統的な規範を守る者、規範を打破した者、そして第五にバラモンでありながら不可触民（チャンダーラ）のごとき者である。ドーナよ、あなたはそのうちのどのバラモンであるか。”

‘‘น โข มยํ, โภ โคตม, ปญฺจ พฺราหฺมเณ ชานาม, อถ โข มยํ พฺราหฺมณาตฺเวว ชานาม. สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อหํ อิเม ปญฺจ พฺราหฺมเณ ชาเนยฺย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุโณหิ, สาธุกํ [Pg.198] มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข โทโณ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“尊師ゴータマよ、私たちは五つのバラモンについて知りません。私たちはただ‘バラモン’であるとだけ知っております。尊師ゴータマが、私がこれら五つのバラモンを理解できるよう、法を説いてくださいますように。”“バラモンよ、それならば聞きなさい。よく注意して心に留めるがよい。説くことにしよう。”“承知いたしました、尊師”とドーナ・バラモンは世尊に応答した。世尊は次のように仰せになった。

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺรหฺมสโม โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“ドーナよ、いかにしてバラモンは梵天のごとき者となるのか。ドーナよ、ここにバラモンがいる。彼は母方からも父方からも家柄が良く、七代前の祖先まで遡っても、出生を理由に非難されたり軽蔑されたりすることなく、純潔な血統を保っている。彼は四十八年間にわたり、聖典を学びながら、少年の時からの梵行（清浄な修行生活）を修める。四十八年間の清浄行を修めて聖典を学び終えた後、師への謝礼（師の財）を、法にかなった方法のみによって探し求め、法に背いた方法では求めない。”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณา…เป… มุทิตา… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิเม จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ พฺรหฺมโลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺรหฺมสโม โหติ.

“ドーナよ、そこにおける‘法（正当な方法）’とは何か。農耕によらず、商売によらず、牧畜によらず、武術によらず、官職によらず、いかなる技術にもよらず、ただ托鉢の行によって、鉢を軽んじることなく（施しを求めて）探し求めるのである。彼は師に謝礼を納めた後、髪と髭を剃り落とし、黄褐色の衣を纏って、家庭生活を捨てて家なき身（出家）となる。彼は出家した後、慈しみの心（慈心）をもって一方向を満たして住み、同様に第二、第三、第四の方向も、こうして上下、横、すべての場所において、すべての生きとし生けるものを自分自身のように慈しみ、広大で、崇高で、無量で、怨みなく、苦しみ（害意）のない慈しみの心をもって全世界を満たして住む。哀れみの心（悲心）…（中略）…喜びの心（喜心）…、平静な心（捨心）をもって一方向を満たして住み、同様に第二、第三、第四の方向も、こうして上下、横、すべての場所において、すべての生きとし生けるものを自分自身のように等しく、広大で、崇高で、無量で、怨みなく、苦しみのない平静な心をもって全世界を満たして住む。彼はこれら四つの梵住（ブラフマ・ヴィハーラ）を修行して、身体が崩壊して死んだ後、善き所である梵天の世界に生まれ変わる。ドーナよ、このようにしてバラモンは梵天のごとき者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ เทวสโม โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน[Pg.199]. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“ドーナよ、いかにしてバラモンは神のごとき者となるのか。ドーナよ、ここにバラモンがいる。彼は母方からも父方からも家柄が良く、七代前の祖先まで遡っても出生を理由に非難されることなく純潔な血統を保っている。彼は四十八年間にわたり、聖典を学びながら少年の時からの梵行を修める。四十八年間の清浄行を修めて聖典を学び終えた後、師への謝礼を法にかなった方法のみで探し求め、法に背いた方法では求めない。ドーナよ、そこにおける‘法’とは何か。農耕、商売、牧畜、武術、官職、その他の技術によらず、ただ托鉢の行によって鉢を軽んじることなく探し求めるのである。彼は師に謝礼を納めた後、法にかなった方法のみで妻を求め、法に背いた方法では求めない。”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กเยน น วิกฺกเยน, พฺราหฺมณึเยว อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณึเยว คจฺฉติ, น ขตฺติยึ น เวสฺสึ น สุทฺทึ น จณฺฑาลึ น เนสาทึ น เวนึ น รถการึ น ปุกฺกุสึ คจฺฉติ, น คพฺภินึ คจฺฉติ, น ปายมานํ คจฺฉติ, น อนุตุนึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ คพฺภินึ คจฺฉติ, อติมีฬฺหโช นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ ปายมานํ คจฺฉติ, อสุจิปฏิปีฬิโต นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี เนว กามตฺถา น ทวตฺถา น รตตฺถา, ปชตฺถาว พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. โส เมถุนํ อุปฺปาเทตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิเม จตฺตาโร ฌาเน ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ เทวสโม โหติ.

“ドーナよ、そこにおける‘法’とは何か。金銭による売買ではなく、水が注がれて（儀礼によって）授けられたバラモンの女性のみを求めるのである。彼はバラモンの女性とのみ交わり、王族、商属、庶民、チャンダーラ、猟師、竹細工師、車工、掃部などの女性とは交わらない。また、妊娠中の女性、授乳中の女性、月経中でない女性とも交わらない。ドーナよ、なぜバラモンは妊娠中の女性と交わらないのか。ドーナよ、もしバラモンが妊娠中の女性と交わるならば、その子供は‘極めて不潔な中に生まれた者’となるからである。それゆえ、妊娠中の女性とは交わらない。ドーナよ、なぜ授乳中の女性と交わらないのか。ドーナよ、もし授乳中の女性と交わるならば、その子供は‘不浄なものに圧迫された者’となるからである。それゆえ、授乳中の女性とは交わらない。彼にとってその妻は、性欲のためでも遊びのためでも快楽のためでもなく、ただ子孫を得るためだけのものである。彼は子孫を得た後、髪と髭を剃り落とし、黄褐色の衣を纏って、出家する。彼は出家した後、諸々の欲から離れ…（中略）…第四禅を具足して住む。彼はこれら四つの禅定を修行して、死後、善き所である天界（梵天界）に生まれ変わる。ドーナよ、このようにしてバラモンは神のごとき者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ มริยาโท โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน[Pg.200]. ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“ドーナよ、どのようにしてバラモンは伝統（境界）を守る者となるのか。ドーナよ、この世に、あるバラモンは母方からも父方からも正しく生まれ、七代前の祖先まで血統が清らかであり、出自に関する話において非難されたり、そしられたりすることがない。彼は四十八年間、聖典（ヴェーダ）を学びながら学生期の清浄行（梵行）を修める。四十八年間の学生期の清浄行を修めて聖典を学んだ後、彼は正当な方法のみで師への謝礼を求め、不当な方法では求めない。ドーナよ、そこでの正当な方法とは何か。耕作、商業、牧畜、弓術、王への仕官、その他の技術によって求めるのではなく、ただ乞食（托鉢）の行いにおいて鉢を軽んじることなく、謝礼を求める。彼は師への謝礼を納めた後、正当な方法のみで妻を求め、不当な方法では求めない。”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กเยน น วิกฺกเยน, พฺราหฺมณึเยว อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณึเยว คจฺฉติ, น ขตฺติยึ น เวสฺสึ น สุทฺทึ น จณฺฑาลึ น เนสาทึ น เวนึ น รถการึ น ปุกฺกุสึ คจฺฉติ, น คพฺภินึ คจฺฉติ, น ปายมานํ คจฺฉติ, น อนุตุนึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ คพฺภินึ คจฺฉติ, อติมีฬฺหโช นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น คพฺภินึ คจฺฉติ. กสฺมา จ, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ? สเจ, โทณ, พฺราหฺมโณ ปายมานํ คจฺฉติ, อสุจิปฏิปีฬิโต นาม โส โหติ มาณวโก วา มาณวิกา วา. ตสฺมา, โทณ, พฺราหฺมโณ น ปายมานํ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี เนว กามตฺถา น ทวตฺถา น รตตฺถา, ปชตฺถาว พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. โส เมถุนํ อุปฺปาเทตฺวา ตเมว ปุตฺตสฺสาทํ นิกามยมาโน กุฏุมฺพํ อชฺฌาวสติ, น อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ ติฏฺฐติ, ตํ น วีติกฺกมติ. ‘ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ พฺราหฺมโณ ฐิโต ตํ น วีติกฺกมตี’ติ, โข, โทณ, ตสฺมา พฺราหฺมโณ มริยาโทติ วุจฺจติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ มริยาโท โหติ.

“ドーナよ、そこでの（妻を求める）正当な方法とは何か。金銭による買い取りや売り渡しによるのではなく、ただ水を注いで授けられたバラモン女のみを求める。彼はバラモン女とのみ交わり、王族、庶民、隷属民、チャンダーラ、猟師、竹細工師、車造り、清掃人の女とは交わらない。また、妊婦、授乳中の女、生理中でない女とも交わらない。ドーナよ、なぜバラモンは妊婦と交わらないのか。ドーナよ、もしバラモンが妊婦と交われば、その胎内の男子あるいは女子は、極めて不浄な場所（糞尿の中）で生まれた者となるからである。それゆえ、ドーナよ、バラモンは妊婦と交わらない。ドーナよ、なぜバラモンは授乳中の女と交わらないのか。ドーナよ、もしバラモンが授乳中の女と交われば、その男子あるいは女子は、不浄なものに圧迫された者となるからである。それゆえ、ドーナよ、バラモンは授乳中の女と交わらない。彼の妻であるバラモン女は、性欲のためでも、戯れのためでも、娯楽のためでもなく、ただ子孫を得るためにのみバラモンの妻となる。彼は子をもうけた後、その子への愛しみ（喜び）のみを願い、家産を管理して暮らし、家を出て出家することはない。彼は古代のバラモンたちの伝統（境界）の中に留まり、それを踏み越えることがない。‘古代のバラモンたちの伝統の中に留まり、それを踏み越えない’がゆえに、ドーナよ、そのバラモンは‘伝統を守る者’と呼ばれる。ドーナよ、このようにしてバラモンは伝統を守る者となる。”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ สมฺภินฺนมริยาโท โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน.

“ドーナよ、どのようにしてバラモンは伝統（境界）を破る者となるのか。ドーナよ、この世に、あるバラモンは母方からも父方からも正しく生まれ、七代前の祖先まで血統が清らかであり、出自に関する話において非難されたり、そしられたりすることがない。彼は四十八年間、聖典を学びながら学生期の清浄行を修める。四十八年間の学生期の清浄行を修めて聖典を学んだ後、彼は正当な方法のみで師への謝礼を求め、不当な方法では求めない。”

‘‘ตตฺถ จ, โทณ, โก ธมฺโม? เนว กสิยา น วณิชฺชาย น โครกฺเขน น อิสฺสตฺเถน น ราชโปริเสน น สิปฺปญฺญตเรน, เกวลํ ภิกฺขาจริยาย กปาลํ อนติมญฺญมาโน. โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ [Pg.201] ปริเยสติ ธมฺเมนปิ อธมฺเมนปิ กเยนปิ วิกฺกเยนปิ พฺราหฺมณิมฺปิ อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉติ ขตฺติยิมฺปิ คจฺฉติ เวสฺสิมฺปิ คจฺฉติ สุทฺทิมฺปิ คจฺฉติ จณฺฑาลิมฺปิ คจฺฉติ เนสาทิมฺปิ คจฺฉติ เวนิมฺปิ คจฺฉติ รถการิมฺปิ คจฺฉติ ปุกฺกุสิมฺปิ คจฺฉติ คพฺภินิมฺปิ คจฺฉติ ปายมานมฺปิ คจฺฉติ อุตุนิมฺปิ คจฺฉติ อนุตุนิมฺปิ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี กามตฺถาปิ ทวตฺถาปิ รตตฺถาปิ ปชตฺถาปิ พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ น ติฏฺฐติ, ตํ วีติกฺกมติ. ‘ยาว โปราณานํ พฺราหฺมณานํ มริยาโท ตตฺถ พฺราหฺมโณ น ฐิโต ตํ วีติกฺกมตี’ติ โข, โทณ, ตสฺมา พฺราหฺมโณ สมฺภินฺนมริยาโทติ วุจฺจติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ สมฺภินฺนมริยาโท โหติ.

“ドーナよ、そこでの正当な方法とは何か。耕作、商業、牧畜、弓術、王への仕官、その他の技術によって求めるのではなく、ただ乞食の行いにおいて鉢を軽んじることなく、謝礼を求める。彼は師への謝礼を納めた後、正当な方法によっても、また不当な方法によっても、あるいは買い取りや売り渡し、あるいは水を注いで授けられたバラモン女をも求める。彼はバラモン女とも、王族、庶民、隷属民、チャンダーラ、猟師、竹細工師、車造り、清掃人の女とも交わる。また、妊婦、授乳中の女、生理中の女、生理中でない女とも交わる。彼の妻であるバラモン女は、性欲のため、戯れのため、娯楽のため、そして子孫を得るためにもバラモンの妻となる。彼は古代のバラモンたちの伝統の中に留まらず、それを踏み越える。‘古代のバラモンたちの伝統の中に留まらず、それを踏み越える’がゆえに、ドーナよ、そのバラモンは‘伝統を破る者’と呼ばれる。ドーナよ、このようにしてバラモンは伝統を破る者となる。”

‘‘กถญฺจ, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณจณฺฑาโล โหติ? อิธ, โทณ, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ – มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก, ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. โส อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จรติ มนฺเต อธียมาโน. อฏฺฐจตฺตาลีสวสฺสานิ โกมารพฺรหฺมจริยํ จริตฺวา มนฺเต อธียิตฺวา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสติ ธมฺเมนปิ อธมฺเมนปิ กสิยาปิ วณิชฺชายปิ โครกฺเขนปิ อิสฺสตฺเถนปิ ราชโปริเสนปิ สิปฺปญฺญตเรนปิ, เกวลมฺปิ ภิกฺขาจริยาย, กปาลํ อนติมญฺญมาโน.

“ドーナよ、どのようにしてバラモンはバラモンのチャンダーラ（卑賤な者）となるのか。ドーナよ、この世に、あるバラモンは母方からも父方からも正しく生まれ、七代前の祖先まで血統が清らかであり、出自に関する話において非難されたり、そしられたりすることがない。彼は四十八年間、聖典を学びながら学生期の清浄行を修める。四十八年間の学生期の清浄行を修めて聖典を学んだ後、彼は正当な方法によっても不当な方法によっても、すなわち耕作、商業、牧畜、弓術、王への仕官、その他の技術によっても、あるいはまた、ただ乞食の行いにおいて鉢を軽んじることなく、師への謝礼を求める。”

‘‘โส อาจริยสฺส อาจริยธนํ นิยฺยาเทตฺวา ทารํ ปริเยสติ ธมฺเมนปิ อธมฺเมนปิ กเยนปิ วิกฺกเยนปิ พฺราหฺมณิมฺปิ อุทกูปสฺสฏฺฐํ. โส พฺราหฺมณิมฺปิ คจฺฉติ ขตฺติยิมฺปิ คจฺฉติ เวสฺสิมฺปิ คจฺฉติ สุทฺทิมฺปิ คจฺฉติ จณฺฑาลิมฺปิ คจฺฉติ เนสาทิมฺปิ คจฺฉติ เวนิมฺปิ คจฺฉติ รถการิมฺปิ คจฺฉติ ปุกฺกุสิมฺปิ คจฺฉติ คพฺภินิมฺปิ คจฺฉติ ปายมานมฺปิ คจฺฉติ อุตุนิมฺปิ คจฺฉติ อนุตุนิมฺปิ คจฺฉติ. ตสฺส สา โหติ พฺราหฺมณี กามตฺถาปิ ทวตฺถาปิ รตตฺถาปิ ปชตฺถาปิ พฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี โหติ. โส สพฺพกมฺเมหิ ชีวิกํ กปฺเปติ. ตเมนํ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘กสฺมา ภวํ พฺราหฺมโณ ปฏิชานมาโน สพฺพกมฺเมหิ ชีวิกํ กปฺเปตี’ติ? โส เอวมาห – ‘เสยฺยถาปิ, โภ, อคฺคิ สุจิมฺปิ ฑหติ อสุจิมฺปิ ฑหติ, น จ เตน อคฺคิ อุปลิปฺปติ ; เอวเมวํ โข, โภ, สพฺพกมฺเมหิ เจปิ พฺราหฺมโณ ชีวิกํ กปฺเปติ, น จ เตน พฺราหฺมโณ อุปลิปฺปติ’. ‘สพฺพกมฺเมหิ ชีวิกํ กปฺเปตี’ติ โข, โทณ[Pg.202], ตสฺมา พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณจณฺฑาโลติ วุจฺจติ. เอวํ โข, โทณ, พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณจณฺฑาโล โหติ.

“そのバラモンは師匠に謝礼（師の財）を納めた後、正しい方法でも、正しくない方法でも、あるいは売買によっても、妻を求めます。水が注がれて（譲渡の儀式によって）与えられたバラモン女をも求めます。彼はバラモン女、王族の女、商人の女、隷属民の女、チャンダーラ（不可触民）の女、猟師の女、竹細工師の女、車職人の女、プックサ（清掃人）の女、妊婦、授乳中の女、生理中の女、生理中でない女のもとへも通います。彼にとって、そのバラモン女は、欲愛のため、遊戯のため、享楽のため、あるいは子孫を得るために存在します。彼はあらゆる職業によって生計を立てます。他のバラモンたちは彼にこう言いました。‘あなたはバラモンであると自称しながら、なぜあらゆる職業で生計を立てているのですか？’と。彼はこう答えました。‘諸賢よ、例えるなら、火が浄らかなものも不浄なものも焼くが、それによって火が汚されることがないのと同じです。諸賢よ、そのように、たとえバラモンがあらゆる職業で生計を立てたとしても、それによってバラモンが汚されることはありません’と。ドーナよ、あらゆる職業で生計を立てるがゆえに、そのバラモンは‘バラモン・チャンダーラ（賤民のようなバラモン）’と呼ばれます。ドーナよ、このようにしてバラモンはバラモン・チャンダーラとなるのです。”

‘‘เย โข เต, โทณ, พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมีหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ สชฺฌายิตมนุสชฺฌายนฺติ วาจิมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก, วามโก, วามเทโว, เวสฺสามิตฺโต, ยมทคฺคิ, องฺคีรโส, ภารทฺวาโช, วาเสฏฺโฐ, กสฺสโป, ภคุ; ตฺยาสฺสุเม ปญฺจ พฺราหฺมเณ ปญฺญาเปนฺติ – พฺรหฺมสมํ, เทวสมํ, มริยาทํ, สมฺภินฺนมริยาทํ, พฺราหฺมณจณฺฑาลํเยว ปญฺจมํ. เตสํ ตฺวํ, โทณ, กตโม’’ติ?

“ドーナよ、聖典（マントラ）の創作者であり伝承者であった、バラモンたちの古の仙人たちがいました。今のバラモンたちは、彼らが詠い、唱え、編纂したその古の聖典の句を、後に続いて詠い、後に続いて語り、語られた通りに語り、誦読された通りに誦読し、教えられた通りに教えています。それはすなわち、アッタカ、ヴァーマカ、ヴァーマデーヴァ、ヴェッサミッタ、ヤマダッギ、アンギーラサ、バーラドヴァージャ、ヴァーセッタ、カッサパ、バグです。彼ら（古の仙人たち）は五種類のバラモンを説いています。すなわち、梵天に等しい者、神に等しい者、伝統（規範）を守る者、伝統を破る者、そして第五にバラモン・チャンダーラです。ドーナよ、これらの中であなたはいずれの者ですか？”

‘‘เอวํ สนฺเต มยํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณจณฺฑาลมฺปิ น ปูเรม. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทุติยํ.

“ゴータマ尊よ、そうであるならば、私たちはバラモン・チャンダーラの基準さえ満たしておりません。素晴らしいことです、ゴータマ尊。……（中略）……ゴータマ尊、私を、今日より命ある限り帰依した在家信者としてお認めください。”（第二の経 終了）

๓. สงฺคารวสุตฺตํ

3. サンガーラヴァ経

๑๙๓. อถ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา? โก ปน, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา’’ติ?

193. その時、サンガーラヴァというバラモンが世尊のもとへ参りました。参った後、世尊と親しく挨拶を交わしました。喜ばしく心に留めるべき挨拶を終えて、一方に座りました。一方に座ったサンガーラヴァ・バラモンは、世尊に次のように申し上げました。“ゴータマ尊よ、一体どのような理由、どのような原因によって、時には、長きにわたって繰り返し唱えてきた聖典（マントラ）でさえも（心に）現れてこないことがあるのでしょうか。ましてや繰り返し唱えていないものは言うまでもありません。また、ゴータマ尊よ、一体どのような理由、どのような原因によって、時には、長きにわたって繰り返し唱えていなかった聖典でさえも現れてくることがあるのでしょうか。ましてや繰り返し唱えてきたものは言うまでもありません。”

‘‘ยสฺมึ, พฺราหฺมณ, สมเย กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต สํสฏฺโฐ ลาขาย วา หลิทฺทิยา วา นีลิยา วา มญฺชิฏฺฐาย วา. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย [Pg.203] น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“バラモンよ、ある時、欲愛（感官の欲望）に支配された心、欲愛に捉われた心で過ごし、生じた欲愛からの離脱をありのままに知らずにいる時、その時には、自分自身の利益をもありのままに知らずに見ることができず、他人の利益をも……（中略）……両者の利益をも、ありのままに知らず、見ることができません。その時、長きにわたって繰り返し唱えてきた聖典でさえも現れてこず、ましてや繰り返し唱えていないものは言うまでもありません。バラモンよ、例えるなら、水の入った鉢が、ラック（赤色染料）や鬱金、あるいは藍、あるいは茜（あかね）で染められているようなものです。そこに眼のある人が自分の顔の影を映して観察しても、ありのままに知り、見ることはできないでしょう。バラモンよ、それと同じように、ある時、欲愛に支配された心、欲愛に捉われた心で過ごし、生じた欲愛からの離脱をありのままに知らずにいる時、……（中略）……長きにわたって繰り返し唱えてきた聖典でさえも現れてきません。”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อคฺคินา สนฺตตฺโต อุกฺกุธิโต อุสฺสทกชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“さらに、バラモンよ、ある時、悪意（瞋恚）に支配された心、悪意に捉われた心で過ごし、生じた悪意からの離脱をありのままに知らずにいる時、その時には、自分自身の利益をもありのままに知らずに見ることができず、他人の利益をも……（中略）……両者の利益をも、ありのままに知らず、見ることができません。その時、長きにわたって繰り返し唱えてきた聖典でさえも現れてこず、ましてや繰り返し唱えていないものは言うまでもありません。バラモンよ、例えるなら、水の入った鉢が、火で熱せられて、沸き立ち、煮え返り、湯気が立ち昇っているようなものです。そこに眼のある人が自分の顔の影を映して観察しても、ありのままに知り、見ることはできないでしょう。バラモンよ、それと同じように、ある時、悪意に支配された心、悪意に捉われた心で過ごし、生じた悪意からの離脱をありのままに知らずにいる時、……（中略）……長きにわたって繰り返し唱えてきた聖典でさえも現れてきません。”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต เสวาลปณกปริโยนทฺโธ. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ [Pg.204] สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“さらにまた、バラモンよ、惛沈（こんじん）と睡眠（すいめん）に支配され、惛沈と睡眠に圧倒された心で過ごし、生じた惛沈と睡眠からの脱出をありのままに知らない時には、その時、自らの利益をもありのままに知らず、見ることがありません。他者の利益をも…中略…自他両方の利益をも、その時、ありのままに知らず、見ることがありません。長きにわたって誦習してきた聖典（マントラ）でさえ心に浮かんでこないのですから、まして誦習していないものは言うまでもありません。バラモンよ、例えば、藻や水草に覆われた水鉢があるようなものです。そこに眼のある人が自分の顔の形を観察しようとしても、ありのままに知ることも見ることもできないでしょう。バラモンよ、それと同じように、惛沈と睡眠に支配され、惛沈と睡眠に圧倒された心で過ごし、生じた惛沈と睡眠からの脱出をありのままに知らない時には、その時、自らの利益をもありのままに知らず、見ることがありません。他者の利益をも…中略…自他両方の利益をも、その時、ありのままに知らず、見ることがありません。長きにわたって誦習してきた聖典でさえ心に浮かんでこないのですから、まして誦習していないものは言うまでもありません。”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต วาเตริโต จลิโต ภนฺโต อูมิชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“さらにまた、バラモンよ、掉挙（じょうこ）と後悔（こうかい）に支配され、掉挙と後悔に圧倒された心で過ごし、生じた掉挙と後悔からの脱出をありのままに知らない時には、その時、自らの利益をもありのままに知らず、見ることがありません。他者の利益をも…中略…自他両方の利益をも、その時、ありのままに知らず、見ることがありません。長きにわたって誦習してきた聖典でさえ心に浮かんでこないのですから、まして誦習していないものは言うまでもありません。バラモンよ、例えば、風に吹かれ、動き、揺れ、波立っている水鉢があるようなものです。そこに眼のある人が自分の顔の形を観察しようとしても、ありのままに知ることも見ることもできないでしょう。バラモンよ、それと同じように、掉挙と後悔に支配され、掉挙と後悔に圧倒された心で過ごし、生じた掉挙と後悔からの脱出をありのままに知らない時には、その時、自らの利益をもありのままに知らず、見ることがありません。他者の利益をも…中略…自他両方の利益をも、その時、ありのままに知らず、見ることがありません。長きにわたって誦習してきた聖典でさえ心に浮かんでこないのですから、まして誦習していないものは言うまでもありません。”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อาวิโล ลุฬิโต กลลีภูโต อนฺธกาเร นิกฺขิตฺโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ นปฺปชาเนยฺย น ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ นปฺปชานาติ น ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา.

“さらにまた、バラモンよ、疑（ぎ）に支配され、疑に圧倒された心で過ごし、生じた疑からの脱出をありのままに知らない時には、その時、自らの利益をもありのままに知らず、見ることがありません。他者の利益をも…中略…自他両方の利益をも、その時、ありのままに知らず、見ることがありません。長きにわたって誦習してきた聖典でさえ心に浮かんでこないのですから、まして誦習していないものは言うまでもありません。バラモンよ、例えば、濁り、かき乱され、泥のようになり、暗闇の中に置かれた水鉢があるようなものです。そこに眼のある人が自分の顔の形を観察しようとしても、ありのままに知ることも見ることもできないでしょう。バラモンよ、それと同じように、疑に支配され、疑に圧倒された心で過ごし、生じた疑からの脱出をありのままに知らない時には、その時、自らの利益をもありのままに知らず、見ることがありません。他者の利益をも…中略…自他両方の利益をも、その時、ありのままに知らず、見ることがありません。長きにわたって誦習してきた聖典でさえ心に浮かんでこないのですから、まして誦習していないものは言うまでもありません。”

‘‘ยสฺมิญฺจ [Pg.205] โข, พฺราหฺมณ, สมเย น กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อสํสฏฺโฐ ลาขาย วา หลิทฺทิยา วา นีลิยา วา มญฺชิฏฺฐาย วา. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป….

“しかしながら、バラモンよ、欲愛（よくあい）に支配されていない心で過ごし、欲愛に圧倒されず、生じた欲愛からの脱出をありのままに知る時には、その時、自らの利益をもありのままに知り、見ることができます。他者の利益をも、その時、ありのままに知り、見ることができます。自他両方の利益をも、その時、ありのままに知り、見ることができます。長きにわたって誦習していない聖典でさえ心に浮かんでくるのですから、まして誦習しているものは言うまでもありません。バラモンよ、例えば、ラック、ウコン、藍、あるいは茜の染料が混ざっていない透明な水鉢があるようなものです。そこに眼のある人が自分の顔の形を観察しようとすれば、ありのままに知り、見ることができるでしょう。バラモンよ、それと同じように、欲愛に支配されていない心で過ごし…中略…。”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อคฺคินา อสนฺตตฺโต อนุกฺกุธิโต อนุสฺสทกชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป….

“さらにまた、バラモンよ、瞋恚（しんに）に支配されていない心で過ごし…中略… バラモンよ、例えば、火で熱せられず、沸騰せず、泡立っていない水鉢があるようなものです。そこに眼のある人が自分の顔の形を観察しようとすれば、ありのままに知り、見ることができるでしょう。バラモンよ、それと同じように、瞋恚に支配されていない心で過ごし…中略…。”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต น เสวาลปณกปริโยนทฺโธ. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป….

“また、バラモンよ、惛沈睡眠（こんじんずいめん）によって心が支配されず、それに圧倒されない状態で過ごしている時があります。……バラモンよ、例えば、藻や水草に覆われていない水で満たされた器があるようなものです。そこに、視力の良い人が自分の顔を映して見るならば、ありのままにそれを知り、見ることができるでしょう。バラモンよ、そのように、惛沈睡眠によって心が支配されず……”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต น วาเตริโต น จลิโต น ภนฺโต น อูมิชาโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ …เป….

“また、バラモンよ、掉挙（じょうこ）と後悔（こうかい）によって心が支配されず、それに圧倒されない状態で過ごしている時があります。……バラモンよ、例えば、風に煽られず、動かず、揺れず、波も立っていない水で満たされた器があるようなものです。そこに、視力の良い人が自分の顔を映して見るならば、ありのままにそれを知り、見ることができるでしょう。バラモンよ、そのように、掉挙と後悔によって心が支配されず……”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ [Pg.206] มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุทปตฺโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล อาโลเก นิกฺขิตฺโต. ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน ยถาภูตํ ปชาเนยฺย ปสฺเสยฺย. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, ยสฺมึ สมเย น วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อตฺตตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ปรตฺถมฺปิ…เป… อุภยตฺถมฺปิ ตสฺมึ สมเย ยถาภูตํ ปชานาติ ปสฺสติ, ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา.

“また、バラモンよ、疑（ぎ）によって心が支配されず、疑に囚われずに過ごし、生じた疑からの離脱をありのままに知る時があります。その時、自らの利益をありのままに知り、見、他人の利益をありのままに知り、見、自他両方の利益をありのままに知り、見ます。長らく読誦していなかったヴェーダ（聖典）でさえも心に現れます。ましてや、読誦していたものは言うまでもありません。バラモンよ、例えば、透明で、澄み渡り、濁りがなく、光の中に置かれた水で満たされた器があるようなものです。そこに、視力の良い人が自分の顔を映して見るならば、ありのままにそれを知り、見ることができるでしょう。バラモンよ、そのように、疑によって心が支配されず、疑に囚われずに過ごし、生じた疑からの離脱をありのままに知る時があります。その時、自らの利益をありのままに知り、見、他人の利益をありのままに……自他両方の利益をありのままに知り、見ます。長らく読誦していなかったヴェーダでさえも心に現れます。ましてや、読誦していたものは言うまでもありません。”

‘‘อยํ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ สชฺฌายกตาปิ มนฺตา นปฺปฏิภนฺติ, ปเคว อสชฺฌายกตา. อยํ ปน, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน กทาจิ ทีฆรตฺตํ อสชฺฌายกตาปิ มนฺตา ปฏิภนฺติ, ปเคว สชฺฌายกตา’’ติ.

“バラモンよ、長らく読誦していたヴェーダでさえ時には心に現れず、ましてや読誦していないものが現れないのは、このような原因があり、このような条件があるからです。しかしまた、バラモンよ、長らく読誦していなかったヴェーダでさえ時には心に現れ、ましてや読誦していたものが現れるのは、このような原因があり、このような条件があるからなのです。”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ตติยํ.

“素晴らしい、尊師ゴータマよ。……尊師ゴータマは、私を、今日より命ある限り帰依した優婆塞（在家の信徒）として受け入れてください。”第三の経が終わった。

๔. การณปาลีสุตฺตํ

4. カアラナパーリ経

๑๙๔. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน การณปาลี พฺราหฺมโณ ลิจฺฉวีนํ กมฺมนฺตํ กาเรติ. อทฺทสา โข การณปาลี พฺราหฺมโณ ปิงฺคิยานึ พฺราหฺมณํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ; ทิสฺวา ปิงฺคิยานึ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ –

194. ある時、世尊はヴェーサーリーの大林にある重閣講堂に滞在しておられた。その時、カアラナパーリというバラモンが、リッチャヴィ族の工事を監督させていた。カアラナパーリ・バラモンは、遠くからピンギヤーニというバラモンがやって来るのを見た。彼を見ると、このように言った。

‘‘หนฺท, กุโต นุ ภวํ ปิงฺคิยานี อาคจฺฉติ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘อิโตหํ, โภ, อาคจฺฉามิ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญติ ภวํ, ปิงฺคิยานี, สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ? ปณฺฑิโต มญฺเญ’’ติ? ‘‘โก จาหํ, โภ, โก จ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชานิสฺสามิ! โสปิ นูนสฺส ตาทิโสว โย สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชาเนยฺยา’’ติ! ‘‘อุฬาราย ขลุ ภวํ, ปิงฺคิยานี, สมณํ โคตมํ ปสํสาย ปสํสตี’’ติ. ‘‘โก จาหํ, โภ, โก จ สมณํ [Pg.207] โคตมํ ปสํสิสฺสามิ! ปสตฺถปฺปสตฺโถว โส ภวํ โคตโม เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ‘‘กึ ปน ภวํ, ปิงฺคิยานี, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน สมเณ โคตเม เอวํ อภิปฺปสนฺโน’’ติ?

“さあ、ピンギヤーニ様、このような真昼間にどこから来られたのですか。”“私は今、沙門ゴータマのもとから来ました。”“ピンギヤーニ様、沙門ゴータマの智慧の明晰さについて、あなたはどう思われますか。賢者だと思われますか。”“私のような者が、どうして沙門ゴータマの智慧の明晰さを知り得ましょうか。沙門ゴータマの智慧の明晰さを知る者は、彼自身と同じような覚者であるに違いありません。”“ピンギヤーニ様、あなたは実に素晴らしい称賛をもって、沙門ゴータマを褒め称えますね。”“私のような者が、どうして沙門ゴータマを褒め称えることができましょうか。あの尊師ゴータマは、称賛されるべき方々の中でも特に称賛される方であり、神々と人間の中で最高の方なのです。”“ピンギヤーニ様、あなたはどのような利点を見て、沙門ゴータマに対してそれほどまでに深く帰依しているのですか。”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส อคฺครสปริติตฺโต น อญฺเญสํ หีนานํ รสานํ ปิเหติ; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต น อญฺเญสํ ปุถุสมณพฺราหฺมณปฺปวาทานํ ปิเหติ.

“例えば、バラモンよ、最高の味に満足した人が、他の劣った味を求めないようなものです。同様に、あの尊師ゴータマから法を聴く時、それがスッタ（経）であれ、ゲーヤ（応頌）であれ、ヴェイヤーカーラナ（記説）であれ、アッブータダンマ（未曾有法）であれ、それを聴くたびに、他の多くの沙門やバラモンたちの説を求めなくなるのです。”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส ชิฆจฺฉาทุพฺพลฺยปเรโต มธุปิณฺฑิกํ อธิคจฺเฉยฺย. โส ยโต ยโต สาเยถ, ลภเตว สาทุรสํ อเสจนกํ; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต ลภเตว อตฺตมนตํ, ลภติ เจตโส ปสาทํ.

“例えば、バラモンよ、空腹と衰弱に苦し込んでいる人が、蜂蜜の団子を手に入れたとします。彼がそれを味わうたびに、混じりけのない甘い味を享受するように、あの尊師ゴータマから法を聴く時、それがスッタであれ、ゲーヤであれ、ヴェイヤーカーラナであれ、アッブータダンマであれ、それを聴くたびに、心の充足を得、心の清浄さを得るのです。”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส จนฺทนฆฏิกํ อธิคจฺเฉยฺย – หริจนฺทนสฺส วา โลหิตจนฺทนสฺส วา. โส ยโต ยโต ฆาเยถ – ยทิ มูลโต, ยทิ มชฺฌโต, ยทิ อคฺคโต – อธิคจฺฉเตว สุรภิคนฺธํ อเสจนกํ; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต อธิคจฺฉติ ปาโมชฺชํ อธิคจฺฉติ โสมนสฺสํ.

“例えば、バラモンよ、ある人が黄金色の栴檀（せんだん）か、あるいは赤色の栴檀の木片を手に入れたとします。彼がそれを嗅ぐとき、根であれ、中間であれ、先端であれ、どこであっても混じりけのない芳香を嗅ぐように、あの尊師ゴータマから法を聴く時、それがスッタであれ、ゲーヤであれ、ヴェイヤーカーラナであれ、アッブータダンマであれ、それを聴くたびに、喜悦を得、歓喜を得るのです。”

‘‘เสยฺยถาปิ, โภ, ปุริโส อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. ตสฺส กุสโล ภิสกฺโก ฐานโส อาพาธํ นีหเรยฺย; เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ.

“尊者よ、譬えば、ある男が病に冒され、苦しみ、重病であるとします。熟練した医者が、すぐさまその病を除き去るように、尊者よ、これと同じように、あの方、尊師ゴータマの教えを聞くときはいつでも——それが経（スッタ）であれ、応頌（ゲーヤ）であれ、記別（ヴェイヤーカラナ）であれ、未曾有法（アッブタダンマ）であれ——そのたびに、憂い、悲しみ、苦しみ、嘆き、絶望は消滅へと向かうのです。”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.208], โภ, โปกฺขรณี อจฺโฉทกา สาโตทกา สีโตทกา เสตกา สุปติตฺถา รมณียา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. โส ตํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา นฺหาตฺวา จ ปิวิตฺวา จ สพฺพทรถกิลมถปริฬาหํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภยฺย. เอวเมวํ โข, โภ, ยโต ยโต ตสฺส โภโต โคตมสฺส ธมฺมํ สุณาติ – ยทิ สุตฺตโส, ยทิ เคยฺยโส, ยทิ เวยฺยากรณโส, ยทิ อพฺภุตธมฺมโส – ตโต ตโต สพฺพทรถกิลมถปริฬาหา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺตี’’ติ.

“尊者よ、譬えば、澄んだ水、甘い水、冷たい水、清らかな水、立派な船着き場のある、心に心地よい蓮池があるとします。そこへ、夏の暑さに焼かれ、暑さに打ちのめされ、疲れ果て、渇き、喉が干からびた男がやって来たとします。彼はその蓮池に入り、水浴びをし、水を飲むことで、あらゆる苦悶、疲労、熱悩を鎮めることでしょう。尊者よ、これと同じように、あの方、尊師ゴータマの教えを聞くときはいつでも——それが経であれ、応頌であれ、記別であれ、未曾有法であれ——そのたびに、あらゆる苦悶、疲労、熱悩は鎮まるのです。”

เอวํ วุตฺเต การณปาลี พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณํ ชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ นิหนฺตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ –

このように言われたとき、カーラナパーリー・バラモンは座から立ち上がり、上衣を片方の肩にかけ、右膝を地面につき、世尊がおられる方向に向かって合掌し、三度、次のような感興のことば（ウダーナ）を唱えた。

‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส;

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส;

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

“世尊、応供、正等覚者である、あの方に敬意を表します。世尊、応供、正等覚者である、あの方に敬意を表します。世尊、応供、正等覚者である、あの方に敬意を表します。”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ ปิงฺคิยานิ, อภิกฺกนฺตํ, โภ ปิงฺคิยานิ! เสยฺยถาปิ, โภ ปิงฺคิยานิ, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ โภตา ปิงฺคิยานินา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ ปิงฺคิยานิ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ ปิงฺคิยานี ธาเรตุ, อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“素晴らしい、尊者ピンギヤーニよ、素晴らしい、尊者ピンギヤーニよ。尊者ピンギヤーニよ、譬えば、倒れたものを起こすように、隠されたものを露わにするように、道に迷った者に道を示すように、あるいは‘目の見える者が色やかたちを見るように’と暗闇の中で灯火を掲げるように、尊者ピンギヤーニによって、さまざまな方法で法（真理）が明らかにされました。尊者ピンギヤーニよ、私はその尊師ゴータマに帰依し、法に帰依し、比丘サンガに帰依します。尊者ピンギヤーニよ、私を、今日より命ある限り帰依した在家信者（ウパーサカ）として受け入れてください。”第四の経（了）。

๕. ปิงฺคิยานีสุตฺตํ

5. ピンギヤーニー経

๑๙๕. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน ปญฺจมตฺตานิ ลิจฺฉวิสตานิ ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺติ. อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี นีลา โหนฺติ นีลวณฺณา นีลวตฺถา นีลาลงฺการา, อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี ปีตา โหนฺติ ปีตวณฺณา ปีตวตฺถา ปีตาลงฺการา, อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี โลหิตกา โหนฺติ โลหิตกวณฺณา โลหิตกวตฺถา โลหิตกาลงฺการา, อปฺเปกจฺเจ ลิจฺฉวี โอทาตา [Pg.209] โหนฺติ โอทาตวณฺณา โอทาตวตฺถา โอทาตาลงฺการา. ตฺยสฺสุทํ ภควา อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ.

195. ある時、世尊はヴァイシャーリーの、大林（マハーヴァナ）にある重閣講堂に滞在しておられた。その時、五百人ほどのリッチャヴィ族の人々が世尊に仕えていた。あるリッチャヴィ族たちは青く、青い色、青い衣、青い装身具を身に纏っていた。あるリッチャヴィ族たちは黄色く、黄色い色、黄色い衣、黄色い装身具を身に纏っていた。あるリッチャヴィ族たちは赤く、赤い色、赤い衣、赤い装身具を身に纏っていた。あるリッチャヴィ族たちは白く、白い色、白い衣、白い装身具を身に纏っていた。世尊は、容姿においても名声（威光）においても、それらのリッチャヴィ族の人々を凌いで輝いておられた。

อถ โข ปิงฺคิยานี พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, ภควา, ปฏิภาติ มํ, สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ ปิงฺคิยานี’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข ปิงฺคิยานี พฺราหฺมโณ ภควโต สมฺมุขา สารุปฺปาย คาถาย อภิตฺถวิ –

そこで、ピンギヤーニー・バラモンは座から立ち上がり、上衣を片方の肩にかけ、世尊に向かって合掌し、世尊にこう申し上げた。“世尊よ、私に讃嘆の辞が浮かびました。善逝（スガタ）よ、私に浮かびました。”世尊は“ピンギヤーニーよ、それを述べるがよい”と言われた。そこでピンギヤーニー・バラモンは、世尊の御前でふさわしい偈（詩）をもって讃嘆した。

‘‘ปทฺมํ ยถา โกกนทํ สุคนฺธํ,ปาโต สิยา ผุลฺลมวีตคนฺธํ;

องฺคีรสํ ปสฺส วิโรจมานํ,ตปนฺตมาทิจฺจมิวนฺตลิกฺเข’’ติ.

“朝に花開き、香りが消えることのない、芳しい紅蓮華（コカナダ）のように。天に輝き、熱を放つ太陽のように、輝きを放つアンギーラサ（仏陀）を見よ。”

อถ โข เต ลิจฺฉวี ปญฺจหิ อุตฺตราสงฺคสเตหิ ปิงฺคิยานึ พฺราหฺมณํ อจฺฉาเทสุํ. อถ โข ปิงฺคิยานี พฺราหฺมโณ เตหิ ปญฺจหิ อุตฺตราสงฺคสเตหิ ภควนฺตํ อจฺฉาเทสิ.

すると、それらリッチャヴィ族の人々は、五百枚の上衣をピンギヤーニー・バラモンに与えた。そこでピンギヤーニー・バラモンは、それら五百枚の上衣を世尊に献上した。

อถ โข ภควา เต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘‘ปญฺจนฺนํ, ลิจฺฉวี, รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทสิตสฺส วิญฺญาตา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตญฺญู กตเวที ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ลิจฺฉวี, ปญฺจนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

そこで世尊は、それらリッチャヴィ族の人々にこう言われた。“リッチャヴィの人々よ、世の中に五つの宝の出現は稀である。その五つとは何か。如来、応供、正等覚者の世の中への出現は稀である。如来の説かれた法と律を説く者は、世の中に稀である。如来の説かれた法と律が説かれたとき、それを理解する者は、世の中に稀である。如来の説かれた法と律が説かれ、それを理解して、法にかなった実践をする者は、世の中に稀である。知恩報恩の人は、世の中に稀である。リッチャヴィの人々よ、これら五つの宝の出現は、世の中に稀である。”第五の経（了）。

๖. มหาสุปินสุตฺตํ

6. 大夢経

๑๙๖. ‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต ปญฺจ มหาสุปินา ปาตุรเหสุํ. กตเม ปญฺจ? ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต [Pg.210] อยํ มหาปถวี มหาสยนํ อโหสิ, หิมวา ปพฺพตราชา พิพฺโพหนํ อโหสิ, ปุรตฺถิเม สมุทฺเท วาโม หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ปจฺฉิเม สมุทฺเท ทกฺขิโณ หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ทกฺขิเณ สมุทฺเท อุโภ ปาทา โอหิตา อเหสุํ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ปฐโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

196. “比丘たちよ、如来、応供、正等覚者が、いまだ正覚を得る前、菩薩であった時に、五つの大きな夢が現れた。その五つとは何か。比丘たちよ、如来、応供、正等覚者が、いまだ正覚を得る前、菩薩であった時に、この大地が巨大な寝床となり、山々の王であるヒマラヤ（ヒマヴァット）が枕となった。東の海に左の手を置き、西の海に右の手を置き、南の海に両足を置いた。比丘たちよ、如来、応供、正等覚者が、いまだ正覚を得る前、菩薩であった時に、これが第一の大きな夢として現れたのである。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต ติริยา นาม ติณชาติ นาภิยา อุคฺคนฺตฺวา นภํ อาหจฺจ ฐิตา อโหสิ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ทุติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“比丘たちよ、さらにまた、阿羅漢であり正自覚者である如来が、かつて悟りを開く前、未だ悟りを得ていない菩薩であった時、ティリヤーという名の草がへそから生え、空に届くまで伸びて止まりました。比丘たちよ、これは、阿羅漢であり正自覚者である如来が、かつて悟りを開く前の菩薩であった時に現れた第二の大きな夢です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เสตา กิมี กณฺหสีสา ปาเทหิ อุสฺสกฺกิตฺวา ( ) ยาว ชาณุมณฺฑลา ปฏิจฺฉาเทสุํ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ตติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“比丘たちよ、さらにまた、阿羅漢であり正自覚者である如来が、かつて悟りを開く前、未だ悟りを得ていない菩薩であった時、頭が黒く体が白い虫たちが足から這い上がり、膝の皿に至るまでを覆いました。比丘たちよ、これは、阿羅漢であり正自覚者である如来が、かつて悟りを開く前の菩薩であった時に現れた第三の大きな夢です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต จตฺตาโร สกุณา นานาวณฺณา จตูหิ ทิสาหิ อาคนฺตฺวา ปาทมูเล นิปติตฺวา สพฺพเสตา สมฺปชฺชึสุ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ จตุตฺโถ มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“比丘たちよ、さらにまた、阿羅漢であり正自覚者である如来が、かつて悟りを開く前、未だ悟りを得ていない菩薩であった時、様々な色の四羽の鳥が四方から飛んできて、足元に降り立ち、すべて真っ白になりました。比丘たちよ、これは、阿羅漢であり正自覚者である如来が、かつて悟りを開く前の菩薩であった時に現れた第四の大きな夢です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน มหโต มีฬฺหปพฺพตสฺส อุปรูปริ จงฺกมติ อลิปฺปมาโน มีฬฺเหน. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ ปญฺจโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“比丘たちよ、さらにまた、阿羅漢であり正自覚者である如来が、かつて悟りを開く前、未だ悟りを得ていない菩薩であった時、巨大な糞尿の山の上を歩きましたが、糞尿に汚されることはありませんでした。比丘たちよ、これは、阿羅漢であり正自覚者である如来が、かつて悟りを開く前の菩薩であった時に現れた第五の大きな夢です。”

‘‘ยมฺปิ[Pg.211], ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อยํ มหาปถวี มหาสยนํ อโหสิ, หิมวา ปพฺพตราชา พิพฺโพหนํ อโหสิ, ปุรตฺถิเม สมุทฺเท วาโม หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ปจฺฉิเม สมุทฺเท ทกฺขิโณ หตฺโถ โอหิโต อโหสิ, ทกฺขิเณ สมุทฺเท อุโภ ปาทา โอหิตา อเหสุํ; ตถาคเตน, ภิกฺขเว, อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อนุตฺตรา สมฺมาสมฺโพธิ อภิสมฺพุทฺธา. ตสฺสา อภิสมฺโพธาย อยํ ปฐโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“比丘たちよ、如来が菩薩であった時に、この広大な大地が大きな寝床となり、雪山（ヒマラヤ）という山の王が枕となり、東の海に左手を、西の海に右手を、南の海に両足を置いたということがありました。比丘たちよ、これは如来、阿羅漢、正自覚者によって、この上ない正自覚が悟られるための先兆として、第一の大きな夢が現れたのです。”

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต ติริยา นาม ติณชาติ นาภิยา อุคฺคนฺตฺวา นภํ อาหจฺจ ฐิตา อโหสิ; ตถาคเตน, ภิกฺขเว, อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิโต. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ ทุติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“比丘たちよ、如来が菩薩であった時に、ティリヤーという名の草がへそから生え、空に届くまで伸びて止まったということがありました。比丘たちよ、これは如来、阿羅漢、正自覚者によって、聖なる八支聖道が悟られ、それが神々と人間界に至るまで広く示されることの先兆として、第二の大きな夢が現れたのです。”

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เสตา กิมี กณฺหสีสา ปาเทหิ อุสฺสกฺกิตฺวา ยาว ชาณุมณฺฑลา ปฏิจฺฉาเทสุํ; พหู, ภิกฺขเว, คิหี โอทาตวสนา ตถาคตํ ปาณุเปตา สรณํ คตา. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ ตติโย มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“比丘たちよ、如来が菩薩であった時に、頭が黒く体が白い虫たちが足から這い上がり、膝の皿までを覆ったということがありました。比丘たちよ、これは白衣をまとった多くの在家信者たちが、如来を生涯の拠り所（帰依処）とすることの先兆として、第三の大きな夢が現れたのです。”

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต จตฺตาโร สกุณา นานาวณฺณา จตูหิ ทิสาหิ อาคนฺตฺวา ปาทมูเล นิปติตฺวา สพฺพเสตา สมฺปชฺชึสุ; จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, วณฺณา ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา เต ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตฺวา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉิกโรนฺติ. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ จตุตฺโถ มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“比丘たちよ、如来が菩薩であった時に、様々な色の四羽の鳥が四方から飛んできて足元に降り立ち、すべて真っ白になったということがありました。比丘たちよ、これは王族、バラモン、庶民、隷属民という四つの階級の人々が、如来の説かれた法と律において家庭生活から離れて出家し、この上ない解脱を現証することの先兆として、第四の大きな夢が現れたのです。”

‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน มหโต มีฬฺหปพฺพตสฺส อุปรูปริ จงฺกมติ [Pg.212] อลิปฺปมาโน มีฬฺเหน; ลาภี, ภิกฺขเว, ตถาคโต จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ, ตํ ตถาคโต อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. ตสฺส อภิสมฺโพธาย อยํ ปญฺจโม มหาสุปิโน ปาตุรโหสิ.

“比丘たちよ、如来が菩薩であった時に、巨大な糞尿の山の上を歩きながらも、糞尿に汚されなかったということがありました。比丘たちよ、これは如来が衣・食・住・薬の供養を受けながらも、如来がそれらに執着せず、惑わされず、耽溺せず、過失（災い）を見極め、解脱への智慧を持って享受することの先兆として、第五の大きな夢が現れたのです。”

‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต อิเม ปญฺจ มหาสุปินา ปาตุรเหสุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、阿羅漢であり正自覚者である如来が、かつて悟りを開く前の菩薩であった時に、これら五つの大きな夢が現れたのです。”（第六の経 完）

๗. วสฺสสุตฺตํ

7. “雨の経”

๑๙๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, วสฺสสฺส อนฺตรายา, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ. กตเม ปญฺจ? อุปริ, ภิกฺขเว, อากาเส เตโชธาตุ ปกุปฺปติ. เตน อุปฺปนฺนา เมฆา ปฏิวิคจฺฉนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

197. “比丘たちよ、占星術師たちが知らず、また彼らの知見が及ばない、雨の降るのを妨げる五つの障害があります。その五つとは何か。比丘たちよ、上空の空において火の要素（火大）が乱れることがあります。それによって、生じていた雨雲が消え去ってしまいます。比丘たちよ、これが占星術師たちが知らず、彼らの知見が及ばない、雨の第一の障害です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อุปริ อากาเส วาโยธาตุ ปกุปฺปติ. เตน อุปฺปนฺนา เมฆา ปฏิวิคจฺฉนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

“比丘たちよ、さらにまた、上空の空において風の要素（風大）が乱れることがあります。それによって、生じていた雨雲が消え去ってしまいます。比丘たちよ、これが占星術師たちが知らず、彼らの知見が及ばない、雨の第二の障害です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ราหุ อสุรินฺโท ปาณินา อุทกํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา มหาสมุทฺเท ฉฑฺเฑติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

“比丘たちよ、さらにまた、阿修羅王ラーフがその手で雨水を受け止め、大海に捨ててしまいます。比丘たちよ、これが第三の雨の妨げであり、予兆を占う者たちが知ることもなく、彼らの知恵の目が及ばないものです。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, วสฺสวลาหกา เทวา ปมตฺตา โหนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ.

“比丘たちよ、さらにまた、雨雲を司る神々（ヴァッサヴァラーハカ）が放逸になることがあります。比丘たちよ、これが第四の雨の妨げであり、予兆を占う者たちが知ることもなく、彼らの知恵の目が及ばないものです。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสา อธมฺมิกา โหนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม วสฺสสฺส อนฺตราโย, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วสฺสสฺส อนฺตรายา, ยํ เนมิตฺตา น ชานนฺติ, ยตฺถ เนมิตฺตานํ จกฺขุ น กมตี’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、さらにまた、人間たちが正義にもとる（不道徳な）ことがあります。比丘たちよ、これが第五の雨の妨げであり、予兆を占う者たちが知ることもなく、彼らの知恵の目が及ばないものです。比丘たちよ、これら五つが、予兆を占う者たちが知ることもなく、彼らの知恵の目が及ばない雨の妨げです。”第七の経。

๘. วาจาสุตฺตํ

8. 言葉の経

๑๙๘. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.213], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, โน ทุพฺภาสิตา, อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูนํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กาเลน จ ภาสิตา โหติ, สจฺจา จ ภาสิตา โหติ, สณฺหา จ ภาสิตา โหติ, อตฺถสํหิตา จ ภาสิตา โหติ, เมตฺตจิตฺเตน จ ภาสิตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, โน ทุพฺภาสิตา, อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

198. “比丘たちよ、五つの要素を備えた言葉は、善く語られたものであり、悪く語られたものではなく、咎がなく、智者たちに批判されることもありません。その五つとは何か。時機にかなって語られ、真実が語られ、穏やかに語られ、有益なことが語られ、慈しみの心をもって語られることです。比丘たちよ、これら五つの要素を備えた言葉は、善く語られたものであり、悪く語られたものではなく、咎がなく、智者たちに批判されることもありません。”第八の経。

๙. กุลสุตฺตํ

9. 家族の経

๑๙๙. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา กุลํ อุปสงฺกมนฺติ, ตตฺถ มนุสฺสา ปญฺจหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ทิสฺวา จิตฺตานิ ปสาเทนฺติ, สคฺคสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

199. “比丘たちよ、徳高い出家者たちが訪れる家族において、人々は五つの理由により多くの功徳を積みます。その五つとは何か。比丘たちよ、徳高い出家者が訪れる際、人々がその姿を見て心を清らかにする時、比丘たちよ、その時その家族は天界に至る道を実行しているのです。”

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ปจฺจุฏฺเฐนฺติ อภิวาเทนฺติ อาสนํ เทนฺติ, อุจฺจากุลีนสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

“比丘たちよ、徳高い出家者が訪れる際、人々が立ち上がって迎え、礼拝し、座席を差し出す時、比丘たちよ、その時その家族は高貴な家柄に至る道を実行しているのです。”

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา มจฺเฉรมลํ ปฏิวิเนนฺติ, มเหสกฺขสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

“比丘たちよ、徳高い出家者が訪れる際、人々が物惜しみの汚れを除き去る時、比丘たちよ、その時その家族は大きな権威（大威力）に至る道を実行しているのです。”

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ยถาสตฺติ ยถาพลํ สํวิภชนฺติ, มหาโภคสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ.

“比丘たちよ、徳高い出家者が訪れる際、人々が自らの能力と力に応じて分かち合う（布施する）時、比丘たちよ、その時その家族は大きな富に至る道を実行しているのです。”

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย สีลวนฺเต ปพฺพชิเต กุลํ อุปสงฺกมนฺเต มนุสฺสา ปริปุจฺฉนฺติ ปริปญฺหนฺติ ธมฺมํ สุณนฺติ, มหาปญฺญาสํวตฺตนิกํ, ภิกฺขเว, ตํ กุลํ ตสฺมึ สมเย ปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ โหติ. ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา กุลํ อุปสงฺกมนฺติ, ตตฺถ มนุสฺสา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺตี’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、徳高い出家者が訪れる際、人々が問い尋ね、議論し、法を聞く時、比丘たちよ、その時その家族は大きな知恵に至る道を実行しているのです。比丘たちよ、徳高い出家者たちが訪れる家族において、人々はこれら五つの理由により多くの功徳を積むのです。”第九の経。

๑๐. นิสฺสารณียสุตฺตํ

10. 離脱の経

๒๐๐. ‘‘ปญฺจิมา[Pg.214], ภิกฺขเว, นิสฺสารณียา ธาตุโย. กตมา ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กามํ มนสิกโรโต กาเมสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. เนกฺขมฺมํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ กาเมหิ; เย จ กามปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ กามานํ นิสฺสรณํ.

200. “比丘たちよ、これら五つの離脱の要素（出離の界）があります。その五つとは何か。比丘たちよ、ここに、比丘が欲（五欲）を心に留めている時、その心は欲に向かって進まず、清らかにならず、定まらず、解放されません。しかし、彼が離欲（出離）を心に留める時、その心は離欲に向かって進み、清らかになり、定まり、解放されます。彼のその心は、欲から善く去り、善く修められ、欲から善く立ち上がり、善く解放され、欲から善く離脱しています。欲を原因として生じる煩悩（漏）や苦悩、熱悩から、彼は解き放たれ、その苦しみ（受）を感じることはありません。これが、欲からの離脱であると説かれます。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน พฺยาปาทํ มนสิกโรโต พฺยาปาเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อพฺยาปาทํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อพฺยาปาเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ พฺยาปาเทน; เย จ พฺยาปาทปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘が悪意（瞋恚）を心に留めている時、その心は悪意に向かって進まず、清らかにならず、定まらず、解放されません。しかし、彼が非悪意（無瞋・慈）を心に留める時、その心は非悪意に向かって進み、清らかになり、定まり、解放されます。彼のその心は、悪意から善く去り、善く修められ、悪意から善く立ち上がり、善く解放され、悪意から善く離脱しています。悪意を原因として生じる煩悩や苦悩、熱悩から、彼は解き放たれ、その苦しみを感じることはありません。これが、悪意からの離脱であると説かれます。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วิเหสํ มนสิกโรโต วิเหสาย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อวิเหสํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อวิเหสาย จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ วิเหสาย; เย จ วิเหสาปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ วิเหสาย นิสฺสรณํ.

“比丘たちよ、さらにまた、比丘が害意（殺意・害）を心に留めている時、その心は害意に向かって進まず、清らかにならず、定まらず、解放されません。しかし、彼が非害意（無害・悲）を心に留める時、その心は非害意に向かって進み、清らかになり、定まり、解放されます。彼のその心は、害意から善く去り、善く修められ、害意から善く立ち上がり、善く解放され、害意から善く離脱しています。害意を原因として生じる煩悩や苦悩、熱悩から、彼は解き放たれ、その苦しみを感じることはありません。これが、害意からの離脱であると説かれます。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน รูปํ มนสิกโรโต รูเป จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อรูปํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อรูเป จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ รูเปหิ; เย จ รูปปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ รูปานํ นิสฺสรณํ.

“比丘たちよ、さらに、ある比丘が色（ルーパ）を作意するとき、その心は色に入り込まず、清まらず、定まらず、解脱しません。しかし、彼が無色（アルーパ）を作意するとき、その心は無色に入り込み、清まり、定まり、解脱します。彼のその心は、対象に正しく至り、よく修習され、（色から）よく抜け出し、よく解脱し、諸々の色からよく離れています。色を縁として生じる諸々の漏（ろ）、悩乱、熱悩から、彼は解脱しており、それらの感受（受）を経験することはありません。これが、色からの‘出離’であると説かれます。”

‘‘ปุน [Pg.215] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สกฺกายํ มนสิกโรโต สกฺกาเย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. สกฺกายนิโรธํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ สุวิสํยุตฺตํ สกฺกาเยน; เย จ สกฺกายปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวทิยติ. อิทมกฺขาตํ สกฺกายสฺส นิสฺสรณํ.

“比丘たちよ、さらに、ある比丘が有身（うしん／五取蘊としての自己）を作意するとき、その心は有身に入り込まず、清まらず、定まらず、解脱しません。しかし、彼が有身の滅尽（阿羅漢果）を作意するとき、その心は有身の滅尽に入り込み、清まり、定まり、解脱します。彼のその心は、対象に正しく至り、よく修習され、（有身から）よく抜け出し、よく解脱し、有身からよく離れています。有身を縁として生じる諸々の漏、悩乱、熱悩から、彼は解脱しており、それらの感受を経験することはありません。これが、有身からの‘出離’であると説かれます。”

‘‘ตสฺส กามนนฺทีปิ นานุเสติ, พฺยาปาทนนฺทีปิ นานุเสติ, วิเหสานนฺทีปิ นานุเสติ, รูปนนฺทีปิ นานุเสติ, สกฺกายนนฺทีปิ นานุเสติ (โส) กามนนฺทิยาปิ อนนุสยา, พฺยาปาทนนฺทิยาปิ อนนุสยา, วิเหสานนฺทิยาปิ อนนุสยา, รูปนนฺทิยาปิ อนนุสยา, สกฺกายนนฺทิยาปิ อนนุสยา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิรนุสโย, อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺส. อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ นิสฺสารณียา ธาตุโย’’ติ. ทสมํ.

“その比丘には、欲の喜悦（欲愛）も随眠（潜在的傾向）として残っておらず、嗔恚の喜悦も、害の喜悦も、色の喜悦も、有身の喜悦も随眠として残っていません。彼は、欲の喜悦の随眠がないがゆえに、嗔恚の喜悦、害の喜悦、色の喜悦、有身の喜悦の随眠がないがゆえに、‘随眠のない比丘’と呼ばれ、渇愛を断ち、結縛（けつばく）を脱し、正しく慢を現観（止滅）したことにより、苦しみの終焉を成し遂げたのです。比丘たちよ、これらが五つの‘出離の要素（界）’です。”第十経。

พฺราหฺมณวคฺโค ปญฺจโม.

第五“バラモン品”（ブラマナ・ヴァッガ）完了。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（そくじゅ）：

โสโณ โทโณ สงฺคารโว, การณปาลี จ ปิงฺคิยานี;

สุปินา จ วสฺสา วาจา, กุลํ นิสฺสารณีเยน จาติ.

ソーナ、ドーナ、シンガーラヴァ、カラーナパーリ、ピンギヤーニ、スビナ（夢）、ヴァッサ（雨）、ヴァーチャー（言葉）、クラ（家）、そしてニッサラーニヤ（出離）である。

จตุตฺถํปณฺณาสกํ สมตฺโต.

第四の五十経篇（チャトゥッタ・パンナーサカ）完了。

๕. ปญฺจมปณฺณาสกํ

5. 第五の五十経篇（パンチャマ・パンナーサカ）。

(๒๑) ๑. กิมิลวคฺโค

（二十一）第一：キミラ品。

๑. กิมิลสุตฺตํ

1. キミラ経。

๒๐๑. เอกํ [Pg.216] สมยํ ภควา กิมิลายํ วิหรติ เวฬุวเน. อถ โข อายสฺมา กิมิโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา กิมิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, ธมฺเม อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สงฺเฆ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สิกฺขาย อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, อญฺญมญฺญํ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ.

201. ある時、世尊はキミラのヴェルーヴァナ（竹林）に滞在しておられた。その時、尊者キミラが世尊のもとへ赴き、世尊を礼拝して一方に座った。一方に座った尊者キミラは、世尊に次のように申し上げた。“敬うべき方よ、如来の入滅後、正法が長く存続しない原因は何でしょうか、その条件は何でしょうか”。世尊は答えられた。“キミラよ、ここに如来の入滅後、比丘、比丘尼、優婆塞（うばそく）、優婆夷（うばい）たちが、師（仏）に対して敬いなく、従順でなく、法に対して敬いなく、従順でなく、僧伽（そうぎゃ）に対して敬いなく、従順でなく、戒学（かいがく）に対して敬いなく、従順でなく、互いに対して敬いなく、従順でなくなること、これが如来の入滅後、正法が長く存続しない原因であり、条件である。”

‘‘โก ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, ธมฺเม สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สงฺเฆ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สิกฺขาย สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, อญฺญมญฺญํ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“敬うべき方よ、では、如来の入滅後、正法が長く存続する原因は何でしょうか、その条件は何でしょうか”。“キミラよ、ここに如来の入滅後、比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷たちが、師に対して敬いを持ち、従順であり、法に対して、僧伽に対して、戒学に対して、そして互いに対して敬いを持ち、従順であること、これが如来の入滅後、正法が長く存続する原因であり、条件である”。第一経。

๒. ธมฺมสฺสวนสุตฺตํ

2. 法を聴くこと経。

๒๐๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ธมฺมสฺสวเน. กตเม ปญฺจ? อสฺสุตํ สุณาติ, สุตํ ปริโยทาเปติ, กงฺขํ วิตรติ, ทิฏฺฐึ อุชุํ กโรติ, จิตฺตมสฺส ปสีทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ธมฺมสฺสวเน’’ติ. ทุติยํ.

202. “比丘たちよ、法を聴くことには五つの功徳がある。五つとは何か。一、まだ聞いたことのないことを聞く。二、既に聞いたことを浄化し明確にする。三、疑惑を除去する。四、見解を正す。五、心が清らか（清信）になる。比丘たちよ、これらが法を聴くことにおける五つの功徳である”。第二経。

๓. อสฺสาชานียสุตฺตํ

3. アッサージャーンニヤ（名馬）経。

๒๐๓. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.217], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

203. “比丘たちよ、五つの徳目（肢）を具えた王の優れた名馬は、王に相応しく、王の用となり、王の象徴（王の肢）と数えられるようになる。”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อชฺชเวน, ชเวน, มทฺทเวน, ขนฺติยา, โสรจฺเจน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. ‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

“その五つとは何か。直性（じきしょう）、速疾（そくしつ）、柔和（にゅうわ）、忍辱（にんにく）、自制（じせい）である。これら五つの徳目を具えた王の優れた名馬は、王に相応しく、王の用となり、王の象徴と数えられる。比丘たちよ、同様に、五つの法を具えた比丘は、供養（遠方から運んできた贈り物）を受けるに値し、歓待（客へのもてなし）を受けるに値し、布施を受けるに値し、合掌されるに値する、世の無上の福田（ふくでん）である。”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? อชฺชเวน, ชเวน, มทฺทเวน, ขนฺติยา, โสรจฺเจน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ตติยํ.

“その五つとは何か。直性（智慧の正直さ）、速疾（智慧の鋭さ）、柔和（戒による柔軟さ）、忍辱、自制（身口の清浄な行い）である。これら五つの法を具えた比丘は、供養を受けるに値し、歓待を受けるに値し、布施を受けるに値し、合掌されるに値する、世の無上の福田である”。第三経。

๔. พลสุตฺตํ

4. 力（バラ）経。

๒๐๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ พลานี’’ติ. จตุตฺถํ.

204. “比丘たちよ、これら五つの‘力’がある。五つとは何か。信力（しんりき）、慚力（ざんりき）、愧力（きりき）、精進力（しょうじんりき）、慧力（えりき）である。比丘たちよ、これらが五つの‘力’である”。第四経。

๕. เจโตขิลสุตฺตํ

5. 心の荒廃経。

๒๐๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจโตขิลา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจโตขิโล.

205. “比丘たちよ、これら五つの心の荒廃がある。何が五つか。比丘たちよ、ここに比丘が、師（仏陀）において疑い、惑い、確信を持たず、清信を抱かない。比丘たちよ、比丘が師において疑い、惑い、確信を持たず、清信を抱かないならば、その心は、熱意、専念、持続、励みのために向かわない。その心が、熱意、専念、持続、励みのために向かわないこと、これが第一の心の荒廃である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเม กงฺขติ…เป… สงฺเฆ กงฺขติ…เป… สิกฺขาย กงฺขติ…เป… สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ [Pg.218] อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจโตขิโล. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เจโตขิลา’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、さらに、比丘が教え（法）において疑い……（中略）……僧伽において疑い……（中略）……戒（学処）において疑い……（中略）……同修行者たちに対して怒りを抱き、不満を持ち、害心があり、荒んだ心となる。比丘たちよ、比丘が同修行者たちに対して怒りを抱き、不満を持ち、害心があり、荒んだ心となるならば、その心は、熱意、専念、持続、励みのために向かわない。その心が、熱意、専念、持続、励みのために向かわないこと、これが第五の心の荒廃である。比丘たちよ、これらが五つの心の荒廃である。”（第五経　完）

๖. วินิพนฺธสุตฺตํ

6. “結縛経”

๒๐๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจตโสวินิพนฺธา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจตโสวินิพนฺโธ.

206. “比丘たちよ、これら五つの心の結縛がある。何が五つか。比丘たちよ、ここに比丘が、諸々の欲において、離欲しておらず、意欲が消えておらず、愛着が消えておらず、渇愛が消えておらず、熱悩が消えておらず、執着が消えていない。比丘たちよ、比丘が諸々の欲において離欲せず、意欲が消えず、愛着が消えず、渇愛が消えず、熱悩が消えず、執着が消えていないならば、その心は、熱意、専念、持続、励みのために向かわない。その心が、熱意、専念、持続、励みのために向かわないこと、これが第一の心の結縛である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย อวีตราโค โหติ…เป… รูเป อวีตราโค โหติ…เป… ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรติ…เป… อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจตโสวินิพนฺโธ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、さらに、比丘が自身の身体において離欲しておらず……（中略）……外の形態（色）において離欲しておらず……（中略）……望むままに腹いっぱい食べて、睡眠の楽しみ、横たわる楽しみ、まどろみの楽しみにふけって過ごす……（中略）……あるいは、ある天界の神々の集いを願って、‘私はこの戒、あるいはこの行、あるいはこの苦行、あるいはこの梵行によって、天神、あるいは何らかの天界の者となるであろう’と梵行を修める。比丘たちよ、比丘がある天界の神々の集いを願って……（中略）……梵行を修めるならば、その心は、熱意、専念、持続、励みのために向かわない。その心が、熱意、専念、持続、励みのために向かわないこと、これが第五の心の結縛である。比丘たちよ、これらが五つの心の結縛である。”（第六経　完）

๗. ยาคุสุตฺตํ

7. “粥経”

๒๐๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ยาคุยา. กตเม ปญฺจ? ขุทฺทํ ปฏิหนติ, ปิปาสํ ปฏิวิเนติ, วาตํ อนุโลเมติ, วตฺถึ โสเธติ, อามาวเสสํ [Pg.219] ปาเจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ยาคุยา’’ติ. สตฺตมํ.

207. “比丘たちよ、粥にはこれら五つの功徳がある。何が五つか。飢えを払い、渇きを鎮め、風を順じさせ、膀胱を浄め、未消化の食べ物を消化させる。比丘たちよ、これらが粥の五つの功徳である。”（第七経　完）

๘. ทนฺตกฏฺฐสุตฺตํ

8. “歯木経”

๒๐๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทนฺตกฏฺฐสฺส อขาทเน. กตเม ปญฺจ? อจกฺขุสฺสํ, มุขํ ทุคฺคนฺธํ โหติ, รสหรณิโย น วิสุชฺฌนฺติ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ภตฺตํ ปริโยนนฺธติ, ภตฺตมสฺส นจฺฉาเทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทนฺตกฏฺฐสฺส อขาทเน.

208. “比丘たちよ、歯木を使わないことにはこれら五つの過失がある。何が五つか。眼に良くない。口臭がある。味覚を司る神経が清まらない。胆汁と痰が食物を覆う。食物がおいしく感じられない。比丘たちよ、これらが歯木を使わないことの五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ทนฺตกฏฺฐสฺส ขาทเน. กตเม ปญฺจ? จกฺขุสฺสํ, มุขํ น ทุคฺคนฺธํ โหติ, รสหรณิโย วิสุชฺฌนฺติ, ปิตฺตํ เสมฺหํ ภตฺตํ น ปริโยนนฺธติ, ภตฺตมสฺส ฉาเทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ทนฺตกฏฺฐสฺส ขาทเน’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、歯木を使うことにはこれら五つの功徳がある。何が五つか。眼に良い。口臭がない。味覚を司る神経が清まる。胆汁と痰が食物を覆わない。食物がおいしく感じられる。比丘たちよ、これらが歯木を使うことの五つの功徳である。”（第八経　完）

๙. คีตสฺสรสุตฺตํ

9. “歌詠経”

๒๐๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อายตเกน คีตสฺสเรน ธมฺมํ ภณนฺตสฺส. กตเม ปญฺจ? อตฺตนาปิ ตสฺมึ สเร สารชฺชติ, ปเรปิ ตสฺมึ สเร สารชฺชนฺติ, คหปติกาปิ อุชฺฌายนฺติ – ‘ยเถว มยํ คายาม, เอวเมวํ โข สมณา สกฺยปุตฺติยา คายนฺตี’ติ, สรกุตฺติมฺปิ นิกามยมานสฺส สมาธิสฺส ภงฺโค โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อายตเกน คีตสฺสเรน ธมฺมํ ภณนฺตสฺสา’’ติ. นวมํ.

209. “比丘たちよ、長く歌うような節回しで法を説く者には、これら五つの過失がある。何が五つか。自分自身がその声に執着する。他者もその声に執着する。居士たちも‘我々が歌うように、釈迦の子たる沙門たちも歌っている’と非難する。節回しを愛好する比丘には、三昧の破壊が起こる。後世の人々がその手本を模倣するようになる。比丘たちよ、これらが長く歌うような節回しで法を説くことの五つの過失である。”（第九経　完）

๑๐. มุฏฺฐสฺสติสุตฺตํ

10. “失念経”

๒๑๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต. กตเม ปญฺจ? ทุกฺขํ สุปติ, ทุกฺขํ ปฏิพุชฺฌติ, ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ, เทวตา น รกฺขนฺติ, อสุจิ มุจฺจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต.

210. “比丘たちよ、正念を失い正知なく眠りにつく者には、これら五つの過失がある。何が五つか。苦しく眠る。苦しく目覚める。悪い夢を見る。諸天が守護しない。不浄が漏れる。比丘たちよ、これらが正念を失い正知なく眠りにつく者の五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา อุปฏฺฐิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต. กตเม ปญฺจ? สุขํ สุปติ, สุขํ ปฏิพุชฺฌติ, น ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ[Pg.220], เทวตา รกฺขนฺติ, อสุจิ น มุจฺจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา อุปฏฺฐิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมยโต’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、正念を確立し正知を持って眠りにつく者には、これら五つの功徳がある。何が五つか。安らかに眠る。安らかに目覚める。悪い夢を見ない。諸天が守護する。不浄が漏れない。比丘たちよ、これらが正念を確立し正知を持って眠りにつく者の五つの功徳である。”（第十経　完）

กิมิลวคฺโค ปฐโม.

“キミラ品 第一（終了）。”

ตสฺสุทฺทานํ –

“その要約（ウッダーナ）は以下の通り――”

กิมิโล ธมฺมสฺสวนํ, อาชานีโย พลํ ขิลํ;

วินิพนฺธํ ยาคุ กฏฺฐํ, คีตํ มุฏฺฐสฺสตินา จาติ.

“キミラ、聴法、阿闍梨、力、心の荒廃、結縛、粥、歯木、歌声、そして失念の各経である。”

(๒๒) ๒. อกฺโกสกวคฺโค

“(22) 2. 罵詈品”

๑. อกฺโกสกสุตฺตํ

1. “罵詈経”

๒๑๑. ‘‘โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสกปริภาสโก อริยูปวาที สพฺรหฺมจารีนํ, ตสฺส ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา. กตเม ปญฺจ? ปาราชิโก วา โหติ ฉินฺนปริปนฺโถ, อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, พาฬฺหํ วา โรคาตงฺกํ ผุสติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสกปริภาสโก อริยูปวาที สพฺรหฺมจารีนํ, ตสฺส อิเม ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา’’ติ. ปฐมํ.

211. “比丘たちよ、清浄行を共にする仲間（同梵行者）を罵り、侮辱し、聖者をそしる比丘には、五つの過失が予期される。五つとは何か。波羅夷（に至る）か、道（出世間法）が断絶されるか、あるいは何らかの汚れに満ちた罪（あやまち）を犯すか、あるいは激しい病の苦しみを受けるか、迷乱して死に、身が崩壊して死後、不幸な境遇、破滅の境遇、地獄に生まれることである。比丘たちよ、清浄行を共にする仲間を罵り、侮辱し、聖者をそしる比丘には、これら五つの過失が予期されるのである。”第一。

๒. ภณฺฑนการกสุตฺตํ

2. 闘争（を起こす者）の経

๒๑๒. ‘‘โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, ตสฺส ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา. กตเม ปญฺจ? อนธิคตํ นาธิคจฺฉติ, อธิคตา ปริหายติ, ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, ตสฺส อิเม ปญฺจ อาทีนวา ปาฏิกงฺขา’’ติ. ทุติยํ.

212. “比丘たちよ、闘争を好み、諍いを好み、論争を好み、無駄話を好み、僧伽（サンガ）において紛争を引き起こす比丘には、五つの過失が予期される。五つとは何か。未だ得ていない（勝れた）法を得られず、既に得た（法）からは退歩し、悪い評判が広まり、迷乱して死に、身が崩壊して死後、不幸な境遇、破滅の境遇、地獄に生まれることである。比丘たちよ、闘争を好み、諍いを好み、論争を好み、無駄話を好み、僧伽において紛争を引き起こす比丘には、これら五つの過失が予期されるのである。”第二。

๓. สีลสุตฺตํ

3. 戒の経

๒๑๓. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.221], ภิกฺขเว, อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

213. “比丘たちよ、戒を欠く者（破戒者）の戒の喪失には、これら五つの過失がある。五つとは何か。比丘たちよ、ここに（この教えにおいて）戒を欠き、戒を失った者は、放逸（怠り）を原因として、多大なる財を失うことになる。比丘たちよ、これが戒を欠く者の戒の喪失における第一の過失である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

“比丘たちよ、さらに次に、戒を欠き、戒を失った者には、悪い評判が広まる。比丘たちよ、これが戒を欠く者の戒の喪失における第二の過失である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ, ยทิ พฺราหฺมณปริสํ, ยทิ คหปติปริสํ, ยทิ สมณปริสํ – อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

“比丘たちよ、さらに次に、戒を欠き、戒を失った者が、王族の集まりであれ、バラモンの集まりであれ、長者の集まりであれ、修行者の集まりであれ、どのような集まりに近づくときも、自信なく、うろたえて近づくことになる。比丘たちよ、これが戒を欠く者の戒の喪失における第三の過失である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

“比丘たちよ、さらに次に、戒を欠き、戒を失った者は、迷乱して死ぬことになる。比丘たちよ、これが戒を欠く者の戒の喪失における第四の過失である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

“比丘たちよ、さらに次に、戒を欠き、戒を失った者は、身が崩壊して死後、不幸な境遇、破滅の境遇、地獄に生まれる。比丘たちよ、これが戒を欠く者の戒の喪失における第五の過失である。比丘たちよ、これらが戒を欠く者の戒の喪失における五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

“比丘たちよ、具戒者（戒ある者）の戒の成就には、これら五つの功徳がある。五つとは何か。比丘たちよ、ここに具戒者、戒を成就した者は、不放逸（努め励むこと）を原因として、多大なる財の蓄積を得る。比丘たちよ、これが具戒者の戒の成就における第一の功徳である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

“比丘たちよ、さらに次に、具戒者、戒を成就した者には、善い評判が広まる。比丘たちよ、これが具戒者の戒の成就における第二の功徳である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ – ยทิ ขตฺติยปริสํ, ยทิ พฺราหฺมณปริสํ, ยทิ คหปติปริสํ, ยทิ สมณปริสํ – วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต. อยํ ภิกฺขเว, ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

“比丘たちよ、さらに次に、具戒者、戒を成就した者が、王族の集まりであれ、バラモンの集まりであれ、長者の集まりであれ、修行者の集まりであれ、どのような集まりに近づくときも、自信を持って、堂々と近づくことになる。比丘たちよ、これが具戒者の戒の成就における第三の功徳である。”

‘‘ปุน [Pg.222] จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

“比丘たちよ、さらに次に、具戒者、戒を成就した者は、迷乱することなく死ぬことになる。比丘たちよ、これが具戒者の戒の成就における第四の功徳である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทายา’’ติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、さらに次に、具戒者、戒を成就した者は、身が崩壊して死後、善き境遇、天界に生まれる。比丘たちよ、これが具戒者の戒の成就における第五の功徳である。比丘たちよ、これらが具戒者の戒の成就における五つの功徳である。”第三。

๔. พหุภาณิสุตฺตํ

4. 多言の経

๒๑๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา พหุภาณิสฺมึ ปุคฺคเล. กตเม ปญฺจ? มุสา ภณติ, ปิสุณํ ภณติ, ผรุสํ ภณติ, สมฺผปฺปลาปํ ภณติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา พหุภาณิสฺมึ ปุคฺคเล.

214. “比丘たちよ、多言（おしゃべり）な者には、五つの過失がある。五つとは何か。嘘をつき、中傷を言い、粗暴な言葉を吐き、無駄話を言い、身が崩壊して死後、不幸な境遇、破滅の境遇、地獄に生まれる。比丘たちよ、これらが多言な者における五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา มนฺตภาณิสฺมึ ปุคฺคเล. กตเม ปญฺจ? น มุสา ภณติ, น ปิสุณํ ภณติ, น ผรุสํ ภณติ, น สมฺผปฺปลาปํ ภณติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา มนฺตภาณิสฺมึ ปุคฺคเล’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、智慧をもって語る者には、五つの功徳がある。五つとは何か。嘘をつかず、中傷を言わず、粗暴な言葉を吐かず、無駄話を言わず、身が崩壊して死後、善き境遇、天界に生まれる。比丘たちよ、これらが智慧をもって語る者における五つの功徳である。”第四。

๕. ปฐมอกฺขนฺติสุตฺตํ

5. 第一の不忍経

๒๑๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อกฺขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส อปฺปิโย โหติ อมนาโป, เวรพหุโล จ โหติ, วชฺชพหุโล จ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อกฺขนฺติยา.

215. “比丘たちよ、不忍（耐え忍ばないこと）には、五つの過失がある。五つとは何か。多くの人から愛されず好かれず、怨敵が多く、過失が多く、迷乱して死に、身が崩壊して死後、不幸な境遇、破滅の境遇、地獄に生まれることである。比丘たちよ、これらが不忍における五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป, น เวรพหุโล โหติ, น วชฺชพหุโล, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ขนฺติยา’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、忍耐にはこれら五つの功徳がある。五つとは何か。多くの人々に愛され、好まれる。多くの怨敵（あるいは不善の怨み）を持つことがない。多くの過失（あるいは非難）を持つことがない。迷うことなく絶命する。身体が崩壊して死後、幸福な行く末である天界に生まれる。比丘たちよ、これらが忍耐の五つの功徳である。”（第五経）

๖. ทุติยอกฺขนฺติสุตฺตํ

6. “第二不忍耐経”

๒๑๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อกฺขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส อปฺปิโย โหติ อมนาโป, ลุทฺโท จ โหติ, วิปฺปฏิสารี จ, สมฺมูฬฺโห [Pg.223] กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อกฺขนฺติยา.

216. “比丘たちよ、不忍耐にはこれら五つの過失がある。五つとは何か。多くの人々に愛されず、好まれない。残忍（あるいは粗暴）であり、後悔（あるいは不快感）を持つ。迷って絶命する。身体が崩壊して死後、不幸な行く末、破滅の境遇である地獄に生まれる。比丘たちよ、これらが不忍耐の五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ขนฺติยา. กตเม ปญฺจ? พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป, อลุทฺโท จ โหติ, อวิปฺปฏิสารี จ, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ขนฺติยา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、忍耐にはこれら五つの功徳がある。五つとは何か。多くの人々に愛され、好まれる。残忍（あるいは粗暴）ではなく、後悔（あるいは不快感）を持つことがない。迷うことなく絶命する。身体が崩壊して死後、幸福な行く末である天界に生まれる。比丘たちよ、これらが忍耐の五つの功徳である。”（第六経）

๗. ปฐมอปาสาทิกสุตฺตํ

7. “第一不穏和経（あるいは第一不端正経）”

๒๑๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ, อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ, ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก.

217. “比丘たちよ、穏和ならざる者（あるいは不端正な者）にはこれら五つの過失がある。五つとは何か。自らも自らを責める。賢者が糾明して非難する。悪評が広まる。迷って絶命する。身体が崩壊して死後、不幸な行く末、破滅の境遇である地獄に生まれる。比丘たちよ、これらが穏和ならざる者の五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ, อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ, กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ปาสาทิเก’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、穏和なる者（あるいは端正な者）にはこれら五つの功徳がある。五つとは何か。自ら自らを責めることがない。賢者が糾明して称賛する。良き評判が広まる。迷うことなく絶命する。身体が崩壊して死後、幸福な行く末である天界に生まれる。比丘たちよ、これらが穏和なる者の五つの功徳である。”（第七経）

๘. ทุติยอปาสาทิกสุตฺตํ

8. “第二不穏和経（あるいは第二不端正経）”

๒๑๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อปฺปสนฺนา นปฺปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ, สตฺถุสาสนํ อกตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส นปฺปสีทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก.

218. “比丘たちよ、穏和ならざる者にはこれら五つの過失がある。五つとは何か。未信者は信じることがなく、信者の一部は心変わり（信仰の喪失）を起こす。師の教えが守られない。後世の人々がその（悪い）手本に倣う。その者の心は澄み渡ることがない。比丘たちよ、これらが穏和ならざる者の五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา ปาสาทิเก. กตเม ปญฺจ? อปฺปสนฺนา ปสีทนฺติ, ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาโว โหติ, สตฺถุสาสนํ กตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส ปสีทติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา ปาสาทิเก’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、穏和なる者にはこれら五つの功徳がある。五つとは何か。未信者は信じ、信者はさらに信仰を深める。師の教えが守られる。後世の人々がその（良き）手本に倣う。その者の心は澄み渡る。比丘たちよ、これらが穏和なる者の五つの功徳である。”（第八経）

๙. อคฺคิสุตฺตํ

9. “火経”

๒๑๙. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.224], ภิกฺขเว, อาทีนวา อคฺคิสฺมึ. กตเม ปญฺจ? อจกฺขุสฺโส, ทุพฺพณฺณกรโณ, ทุพฺพลกรโณ, สงฺคณิกาปวฑฺฒโน, ติรจฺฉานกถาปวตฺตนิโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อคฺคิสฺมิ’’นฺติ. นวมํ.

219. “比丘たちよ、火（にあたること）にはこれら五つの過失がある。五つとは何か。目に良くない。顔色を悪くする。身体を弱くする。群れ集うことを増長させる。低俗な話（無益な世間話）を生じさせる。比丘たちよ、これらが火における五つの過失である。”（第九経）

๑๐. มธุราสุตฺตํ

10. “マトゥラー経”

๒๒๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา มธุรายํ. กตเม ปญฺจ? วิสมา, พหุรชา, จณฺฑสุนขา, วาฬยกฺขา, ทุลฺลภปิณฺฑา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มธุราย’’นฺติ. ทสมํ.

220. “比丘たちよ、マトゥラー（の街）にはこれら五つの過失がある。五つとは何か。土地が平坦でない。塵（埃）が多い。犬が凶暴である。非情な夜叉（悪鬼）がいる。托鉢の食（施食）を得がたい。比丘たちよ、これらがマトゥラーにおける五つの過失である。”（第十経）

อกฺโกสกวคฺโค ทุติโย.

“罵詈品、第二、終わり。”

ตสฺสุทฺทานํ –

“その要旨（ウダーナ）は以下の通り。”

อกฺโกสภณฺฑนสีลํ, พหุภาณี ทฺเว อขนฺติโย;

อปาสาทิกา ทฺเว วุตฺตา, อคฺคิสฺมึ มธุเรน จาติ.

“罵詈、戒、多弁、二つの不忍耐、二つの不穏和、火、そしてマトゥラーに関することが説かれた。これら十の経がある。これが要旨である。”

(๒๓) ๓. ทีฆจาริกวคฺโค

“（二十三）第三、長途遊行品”

๑. ปฐมทีฆจาริกสุตฺตํ

1. “第一長途遊行経”

๒๒๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต. กตเม ปญฺจ? อสฺสุตํ น สุณาติ, สุตํ น ปริโยทาเปติ, สุเตเนกจฺเจน อวิสารโท โหติ, คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, น จ มิตฺตวา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต.

221. “比丘たちよ、定めなき長途の遊行（旅）に専心して過ごす者には、これら五つの過失がある。五つとは何か。まだ聞いていない教えを聞くことができない。既に聞いた教えを浄化（明確に）することができない。聞いた一部の教えに対して確信（勇気）を持つことができない。重い病にかかる。友人がいない。比丘たちよ、これらが定めなき長途の遊行に専心して過ごす者の五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถจาเร. กตเม ปญฺจ? อสฺสุตํ สุณาติ, สุตํ ปริโยทาเปติ, สุเตเนกจฺเจน วิสารโท โหติ, น คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, มิตฺตวา จ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถจาเร’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、適度な（定められた）遊行にはこれら五つの功徳がある。五つとは何か。まだ聞いていない教えを聞く。既に聞いた教えを浄化する。聞いた一部の教えに対して確信を持つ。重い病にかかることがない。友人がいる。比丘たちよ、これらが適度な遊行における五つの功徳である。”（第一経）

๒. ทุติยทีฆจาริกสุตฺตํ

2. “第二長途遊行経”

๒๒๒. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.225], ภิกฺขเว, อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต. กตเม ปญฺจ? อนธิคตํ นาธิคจฺฉติ, อธิคตา ปริหายติ, อธิคเตเนกจฺเจน อวิสารโท โหติ, คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, น จ มิตฺตวา โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทีฆจาริกํ อนวตฺถจาริกํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต.

222. “比丘たちよ、定めなき長途の遊行に専心して過ごす者には、これら五つの過失がある。五つとは何か。未だ得ていない殊勝な法（証得）を得ることができない。既に得ている殊勝な法から退転する。既に得ている一部の教えに対して確信が持てない。重い病にかかる。友人がいない。比丘たちよ、これらが定めなき長途の遊行に専心して過ごす者の五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถจาเร. กตเม ปญฺจ? อนธิคตํ อธิคจฺฉติ, อธิคตา น ปริหายติ, อธิคเตเนกจฺเจน วิสารโท โหติ, น คาฬฺหํ โรคาตงฺกํ ผุสติ, มิตฺตวา จ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถจาเร’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、適度な遊行にはこれら五つの功徳がある。五つとは何か。未だ得ていない殊勝な法を得る。既に得ている殊勝な法から退転することがない。既に得ている一部の教えに対して確信を持つ。重い病にかかることがない。友人がいる。比丘たちよ、これらが適度な遊行における五つの功徳である。”（第二経）

๓. อตินิวาสสุตฺตํ

3. “過度滞在経”

๒๒๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อตินิวาเส. กตเม ปญฺจ? พหุภณฺโฑ โหติ พหุภณฺฑสนฺนิจโย, พหุเภสชฺโช โหติ พหุเภสชฺชสนฺนิจโย, พหุกิจฺโจ โหติ พหุกรณีโย พฺยตฺโต กึกรณีเยสุ, สํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน, ตมฺหา จ อาวาสา ปกฺกมนฺโต สาเปกฺโข ปกฺกมติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อตินิวาเส.

223. “比丘たちよ、一つの場所に過度に長く滞在することにはこれら五つの過失がある。五つとは何か。多くの物品を持ち、それを蓄積する。多くの薬品を持ち、それを蓄積する。なすべき雑務が多くなり、用事に忙殺される。在家者や出家者と、出家者にふさわしくない交際（混じり合い）をして過ごす。その住処を去る時、未練（執着）を持って去ることになる。比丘たちよ、これらが過度の滞在における五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถวาเส. กตเม ปญฺจ? น พหุภณฺโฑ โหติ น พหุภณฺฑสนฺนิจโย, น พหุเภสชฺโช โหติ น พหุเภสชฺชสนฺนิจโย, น พหุกิจฺโจ โหติ น พหุกรณีโย น พฺยตฺโต กึกรณีเยสุ, อสํสฏฺโฐ วิหรติ คหฏฺฐปพฺพชิเตหิ อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน, ตมฺหา จ อาวาสา ปกฺกมนฺโต อนเปกฺโข ปกฺกมติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถวาเส’’ติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、適度な期間の滞在には、これら五つの功徳がある。五つとは何か？ 多くの物品を持たず、多くの物品を蓄積しない。多くの薬を持たず、多くの薬を蓄積しない。用事が多くなく、なすべき仕事が多くなく、諸々の用事に執着（熟練）しない。在家者や出家者と、教えにふさわしくない世俗の交わりをして混じり合うことなく住む。そして、その住居を去るときには、未練なく立ち去る。比丘たちよ、これらが適度な期間の滞在における五つの功徳である。”（第三）

๔. มจฺฉรีสุตฺตํ

4. 出し惜しみ経

๒๒๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อตินิวาเส. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉรี โหติ, กุลมจฺฉรี โหติ, ลาภมจฺฉรี โหติ, วณฺณมจฺฉรี โหติ, ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อตินิวาเส.

224. “比丘たちよ、長すぎる滞在には、これら五つの過失がある。五つとは何か？ 住居を出し惜しみ（執着）し、信者の家を出し惜しみし、利得を出し惜しみし、名声を出し惜しみし、法を出し惜しみする。比丘たちよ、これらが長すぎる滞在における五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม[Pg.226], ภิกฺขเว, อานิสํสา สมวตฺถวาเส. กตเม ปญฺจ? น อาวาสมจฺฉรี โหติ, น กุลมจฺฉรี โหติ, น ลาภมจฺฉรี โหติ, น วณฺณมจฺฉรี โหติ, น ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมวตฺถวาเส’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、適度な期間の滞在には、これら五つの功徳がある。五つとは何か？ 住居を出し惜しみせず、信者の家を出し惜しみせず、利得を出し惜しみせず、名声を出し惜しみせず、法を出し惜しみしない。比丘たちよ、これらが適度な期間の滞在における五つの功徳である。”（第四）

๕. ปฐมกุลูปกสุตฺตํ

5. 第一の信者宅出入り経

๒๒๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กุลูปเก. กตเม ปญฺจ? อนามนฺตจาเร อาปชฺชติ, รโห นิสชฺชาย อาปชฺชติ, ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อาปชฺชติ, มาตุคามสฺส อุตฺตริ ฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อาปชฺชติ, กามสงฺกปฺปพหุโล วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กุลูปเก’’ติ. ปญฺจมํ.

225. “比丘たちよ、信者の家に出入りする者には、これら五つの過失がある。五つとは何か？ （他の比丘に）告げずに（村へ）行くことで罪に陥り、密室に座ることで罪に陥り、遮蔽された場所に座ることで罪に陥り、女性に対して五、六句を超えて法を説くことで罪に陥り、欲の思考（欲尋）が多くなって過ごす。比丘たちよ、これらが信者の家に出入りする者における五つの過失である。”（第五）

๖. ทุติยกุลูปกสุตฺตํ

6. 第二の信者宅出入り経

๒๒๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กุลูปกสฺส ภิกฺขุโน อติเวลํ กุเลสุ สํสฏฺฐสฺส วิหรโต. กตเม ปญฺจ? มาตุคามสฺส อภิณฺหทสฺสนํ, ทสฺสเน สติ สํสคฺโค, สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส, วิสฺสาเส สติ โอตาโร, โอติณฺณจิตฺตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘อนภิรโต วา พฺรหฺมจริยํ จริสฺสติ อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชิสฺสติ สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสติ’. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กุลูปกสฺส ภิกฺขุโน อติเวลํ กุเลสุ สํสฏฺฐสฺส วิหรโต’’ติ. ฉฏฺฐํ.

226. “比丘たちよ、信者の家々と過度に親しく交わって過ごす、信者宅に出入りする比丘には、これら五つの過失がある。五つとは何か？ 女性としばしば会うこと。会えば親しく交わること。親しく交われば馴染みになること。馴染みになれば（情欲が）入り込むこと。（情欲が）入り込んだ心を持つ比丘には、次のことが予想される。‘不満を抱きながら清浄行を続けるか、あるいは何らかの汚れた罪に陥るか、あるいは学処を捨てて卑俗な身（還俗）に戻るかである’。比丘たちよ、これらが信者の家々と過度に親しく交わって過ごす比丘における五つの過失である。”（第六）

๗. โภคสุตฺตํ

7. 財産経

๒๒๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา โภเคสุ. กตเม ปญฺจ? อคฺคิสาธารณา โภคา, อุทกสาธารณา โภคา, ราชสาธารณา โภคา, โจรสาธารณา โภคา, อปฺปิเยหิ ทายาเทหิ สาธารณา โภคา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา โภเคสุ.

227. “比丘たちよ、財産には、これら五つの過失がある。五つとは何か？ 財産は火と共通であり、水と共通であり、王（公権力）と共通であり、盗賊と共通であり、好ましくない相続人と共通である。比丘たちよ、これらが財産における五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา โภเคสุ. กตเม ปญฺจ? โภเค นิสฺสาย อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ [Pg.227] ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา โภเคสู’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、財産には、これら五つの功徳がある。五つとは何か？ 財産に依拠して、自分自身を幸福にし、満足させ、正しく幸福を維持する。父母を幸福にし、満足させ、正しく幸福を維持する。妻子・使用人・労働者たちを幸福にし、満足させ、正しく幸福を維持する。友人・同僚たちを幸福にし、満足させ、正しく幸福を維持する。沙門やバラモンに対して、向上をもたらし、天界を目的とし、幸福な報いがあり、天界へと導く施しを確立する。比丘たちよ、これらが財産における五つの功徳である。”（第七）

๘. อุสฺสูรภตฺตสุตฺตํ

8. 遅い食事経

๒๒๘. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล. กตเม ปญฺจ? เย เต อติถี ปาหุนา, เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา, ตา น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา, เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ทาสกมฺมกรโปริสา วิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ; ตาวตกํเยว อสมเยน ภุตฺตํ อโนชวนฺตํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล.

228. “比丘たちよ、食事が遅い家族には、これら五つの過失がある。五つとは何か？ 来訪した客たちを、適切な時に敬わない。供物を受け取る神々を、適切な時に敬わない。一日一食で、夜の食事を絶ち、非時の食事を避けている沙門やバラモンたちを、適切な時に敬わない。使用人や労働者たちが、不満な顔をして仕事をする。不適切な時間に食べられた食事は、栄養がない。比丘たちよ、これらが食事が遅い家族における五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สมยภตฺเต กุเล. กตเม ปญฺจ? เย เต อติถี ปาหุนา, เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา, ตา กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา, เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ; ทาสกมฺมกรโปริสา อวิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ; ตาวตกํเยว สมเยน ภุตฺตํ โอชวนฺตํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สมยภตฺเต กุเล’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、食事が時間通りの家族には、これら五つの功徳がある。五つとは何か？ 来訪した客たちを、適切な時に敬う。供物を受け取る神々を、適切な時に敬う。一日一食で、夜の食事を絶ち、非時の食事を避けている沙門やバラモンたちを、適切な時に敬う。使用人や労働者たちが、不満のない顔（晴れやかな顔）で仕事をする。適切な時間に食べられた食事は、栄養がある。比丘たちよ、これらが食事の時間通りの家族における五つの功徳である。”（第八）

๙. ปฐมกณฺหสปฺปสุตฺตํ

9. 第一の黒蛇経

๒๒๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กณฺหสปฺเป. กตเม ปญฺจ? อสุจิ, ทุคฺคนฺโธ, สภีรุ, สปฺปฏิภโย, มิตฺตทุพฺภี – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กณฺหสปฺเป. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม อาทีนวา มาตุคาเม. กตเม ปญฺจ? อสุจิ, ทุคฺคนฺโธ, สภีรุ, สปฺปฏิภโย, มิตฺตทุพฺภี – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มาตุคาเม’’ติ. นวมํ.

229. “比丘たちよ、黒蛇には、これら五つの過失がある。五つとは何か？ 不潔であり、悪臭があり、よく眠る（臆病な）性質があり、恐ろしく、恩を仇で返す。比丘たちよ、これらが黒蛇における五つの過失である。比丘たちよ、これと同様に、女性にはこれら五つの過失がある。五つとは何か？ 不潔であり、悪臭があり、よく眠る性質があり、恐ろしく、恩を仇で返す。比丘たちよ、これらが女性における五つの過失である。”（第九）

๑๐. ทุติยกณฺหสปฺปสุตฺตํ

10. 第二の黒蛇経

๒๓๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กณฺหสปฺเป. กตเม ปญฺจ? โกธโน, อุปนาหี, โฆรวิโส, ทุชฺชิวฺโห, มิตฺตทุพฺภี – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา กณฺหสปฺเป.

230. “比丘たちよ、黒蛇には、これら五つの過失がある。五つとは何か？ 怒りっぽく、恨みを抱き、猛毒を持ち、二枚舌であり、恩を仇で返す。比丘たちよ、これらが黒蛇における五つの過失である。”

‘‘เอวเมวํ [Pg.228] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม อาทีนวา มาตุคาเม. กตเม ปญฺจ? โกธโน, อุปนาหี, โฆรวิโส, ทุชฺชิวฺโห, มิตฺตทุพฺภี. ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส โฆรวิสตา – เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, มาตุคาโม ติพฺพราโค. ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส ทุชฺชิวฺหตา – เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, มาตุคาโม ปิสุณวาโจ. ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส มิตฺตทุพฺภิตา – เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, มาตุคาโม อติจารินี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา มาตุคาเม’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、それと同じように、女性にはこれら五つの欠点がある。五つとは何か？ 怒りっぽく、恨みを抱き、猛毒（のような激しい情念）があり、二枚舌であり、友を裏切ることである。比丘たちよ、その中で、女性に猛毒があるというのはこれである。比丘たちよ、女性は大抵において強い貪欲（貪り）を抱いているからである。比丘たちよ、その中で、女性に二枚舌があるというのはこれである。比丘たちよ、女性は大抵において離間語（中傷）を口にするからである。比丘たちよ、その中で、女性に友を裏切ることがあるというのはこれである。比丘たちよ、女性は大抵において不貞（密通）を働くからである。比丘たちよ、これらが女性における五つの欠点である。”第十（の経）。

ทีฆจาริกวคฺโค ตติโย.

長遊行品　第三（終わる）。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（要約の詩）は以下の通り。

ทฺเว ทีฆจาริกา วุตฺตา, อตินิวาสมจฺฉรี;

ทฺเว จ กุลูปกา โภคา, ภตฺตํ สปฺปาปเร ทุเวติ.

二つの“長遊行”が説かれ、“長居”と“物惜しみ”、二つの“信者宅への出入り”、“富”、“（遅い）食事”、そして残りの二つの“蛇（女性の比喩）”である。

(๒๔) ๔. อาวาสิกวคฺโค

（二十四）　四、住坊者品（アーワーシカ・ヴァッガ）

๑. อาวาสิกสุตฺตํ

1. 住坊者経（アーワーシカ・スッタ）

๒๓๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อภาวนีโย โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อากปฺปสมฺปนฺโน โหติ น วตฺตสมฺปนฺโน; น พหุสฺสุโต โหติ น สุตธโร; น ปฏิสลฺเลขิตา โหติ น ปฏิสลฺลานาราโม; น กลฺยาณวาโจ โหติ น กลฺยาณวากฺกรโณ; ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อภาวนีโย โหติ.

231. “比丘たちよ、五つの法を具足した住坊比丘（寺院を預かる比丘）は、尊敬（増進）されるに値しない。五つとは何か？ 威儀（立ち居振る舞い）が整っておらず、義務（作法）も整っていない。多聞（博識）ではなく、学んだことを保持していない。少欲（煩悩を削ぎ落とすこと）を実践せず、独居（静慮）を楽しまない。言葉遣いが美しくなく、話し方も優雅ではない。智慧がなく、愚かで、唖（のように無知）である。比丘たちよ、これら五つの法を具足した住坊比丘は、尊敬されるに値しない。”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ภาวนีโย โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อากปฺปสมฺปนฺโน โหติ วตฺตสมฺปนฺโน; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร; ปฏิสลฺเลขิตา โหติ ปฏิสลฺลานาราโม; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ; ปญฺญวา โหติ อชโฬ [Pg.229] อเนฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ภาวนีโย โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具足した住坊比丘は、尊敬（増進）されるに値する。五つとは何か？ 威儀が整っており、義務も整っている。多聞であり、学んだことを保持している。少欲を実践し、独居を好む。言葉遣いが美しく、話し方も優雅である。智慧があり、愚かではなく、唖のようでもない。比丘たちよ、これら五つの法を具足した住坊比丘は、尊敬されるに値する。”第一（の経）。

๒. ปิยสุตฺตํ

2. 愛敬経（ピヤ・スッタ）

๒๓๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ.

232. “比丘たちよ、五つの法を具足した住坊比丘は、同修者たちから愛され、好まれ、敬われ、尊敬される。”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’’ติ. ทุติยํ.

“五つとは何か？ 第一に、戒を具足し、別解脱律儀（波羅提木叉）を遵守して留まり、威儀と行処を具え、微細な罪過にも恐れを抱き、学処を受けて修行している。第二に、多聞であり、聞いたことを保持し、蓄積している。初めも良く、中間も良く、終わりも良く、意味と表現を具え、純一無雑で清浄な梵行を説く、そのような諸法を多く聞き、保持し、口で暗誦し、心で観察し、智慧によってよく貫通している。第三に、善い言葉を持ち、言葉遣いが美しく、洗練された都会的な言葉を具え、明瞭で、淀みがなく、意味をよく伝える。第四に、すぐれた心による現法楽住である四つの禅定を、望むままに、苦労なく、困難なく得ている。第五に、諸々の漏（煩悩）が滅尽したことにより、無漏の心解脱と慧解脱を、現世において自ら高い智慧をもって知り、現証し、具足して住んでいる。比丘たちよ、これら五つの法を具足した住坊比丘は、同修者たちから愛され、好まれ、敬われ、尊敬される。”第二（の経）。

๓. โสภนสุตฺตํ

3. 荘厳経（ソーバナ・スッタ）

๒๓๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสํ โสเภติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา; ปฏิพโล โหติ อุปสงฺกมนฺเต ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตุํ สมาทเปตุํ สมุตฺเตเชตุํ สมฺปหํเสตุํ; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสํ โสเภตี’’ติ. ตติยํ.

233. “比丘たちよ、五つの法を具足した住坊比丘は、住坊（精舎）を荘厳する。五つとは何か？ 第一に、戒を具足し……（中略）……学処において修行している。第二に、多聞であり……（中略）……智慧によってよく貫通している。第三に、善い言葉を持ち、言葉遣いが美しく、洗練された都会的な言葉を具え、明瞭で、淀みがなく、意味をよく伝える。第四に、近づいて来る者たちに対して、法話によって（利益を）示し、勧め、励まし、喜ばせることができる。第五に、すぐれた心による現法楽住である四つの禅定を、望むままに、苦労なく、困難なく得ている。比丘たちよ、これら五つの法を具足した住坊比丘は、住坊を荘厳する。”第三（の経）。

๔. พหูปการสุตฺตํ

4. 多益経（バフーパーカーラ・スッタ）

๒๓๔. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.230], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสสฺส พหูปกาโร โหติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; ขณฺฑผุลฺลํ ปฏิสงฺขโรติ; มหา โข ปน ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู คิหีนํ อุปสงฺกมิตฺวา อาโรเจติ – ‘มหา โข, อาวุโส, ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู, กโรถ ปุญฺญานิ, สมโย ปุญฺญานิ กาตุ’นฺติ; จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ อาวาสสฺส พหูปกาโร โหตี’’ติ. จตุตฺถํ.

234. “比丘たちよ、五つの法を具足した住坊比丘は、住坊にとって非常に有益である。五つとは何か？ 第一に、戒を具足し……（中略）……学処において修行している。第二に、多聞であり……（中略）……智慧によってよく貫通している。第三に、（建物の）壊れた箇所を修理する。第四に、多くの比丘僧伽、すなわち様々な地方から来た比丘たちが到着したとき、在家の者たちのもとへ行き、‘友よ、多くの比丘僧伽、様々な地方からの比丘たちが到着しました。功徳を積みなさい、今は功徳を積むべき時です’と告げる。第五に、すぐれた心による現法楽住である四つの禅定を、望むままに、苦労なく、困難なく得ている。比丘たちよ、これら五つの法を具足した住坊比丘は、住坊にとって非常に有益である。”第四（の経）。

๕. อนุกมฺปสุตฺตํ

5. 哀愍経（アヌカンパ・スッタ）

๒๓๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ คิหีนํ อนุกมฺปติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อธิสีเล สมาทเปติ; ธมฺมทสฺสเน นิเวเสติ; คิลานเก อุปสงฺกมิตฺวา สตึ อุปฺปาเทติ – ‘อรหคฺคตํ อายสฺมนฺโต สตึ อุปฏฺฐาเปถา’ติ; มหา โข ปน ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู คิหีนํ อุปสงฺกมิตฺวา อาโรเจติ – ‘มหา โข, อาวุโส, ภิกฺขุสงฺโฆ อภิกฺกนฺโต นานาเวรชฺชกา ภิกฺขู, กโรถ ปุญฺญานิ, สมโย ปุญฺญานิ กาตุ’นฺติ; ยํ โข ปนสฺส โภชนํ เทนฺติ ลูขํ วา ปณีตํ วา ตํ อตฺตนา ปริภุญฺชติ, สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ คิหีนํ อนุกมฺปตี’’ติ. ปญฺจมํ.

235. “比丘たちよ、五つの法を具えた住坊比丘は、在家の者たちを慈しむ。どのような五つか？ 第一に、すぐれた戒（五戒）を遵守させる。第二に、真理を観ること（四聖諦の洞察）に確立させる。第三に、病人を訪ねて‘尊者（在家者）たちよ、阿羅漢（三宝）に向けた念（気づき）を確立しなさい’と言って、念を起こさせる。第四に、多くの比丘サンガ、すなわち諸国からの比丘たちが到着し、比丘サンガが多数になったとき、在家の者たちのもとへ行って‘友よ、多くの比丘サンガが到着しました。諸国からの比丘たちです。功徳を積み、功徳を積むべき時です’と告げる。第五に、彼らから与えられる食事が粗末なものであれ美味なものであれ、自らそれを食し、信仰による布施物を無駄にしない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住坊比丘は、在家の者たちを慈しむのである”。第五の経。

๖. ปฐมอวณฺณารหสุตฺตํ

6. 第一・不名誉受けるべき者に関する経

๒๓๖. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา [Pg.231] ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ; สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

236. “比丘たちよ、五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて投げ込まれるように、そのように地獄に落ちる。どのような五つか？ 第一に、十分に吟味せず、究明することなく、称賛に値しない者を称賛する。第二に、十分に吟味せず、究明することなく、称賛に値する者を誹謗する（そしる）。第三に、十分に吟味せず、究明することなく、清信（清らかな信仰）を抱くべきでない対象に清信を示す。第四に、十分に吟味せず、究明することなく、清信を抱くべき対象に清信を抱かない。第五に、信仰による布施物を無駄にする。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて投げ込まれるように、そのように地獄に落ちるのである”。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ; สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて置かれるように、そのように天界に生まれる。どのような五つか？ 第一に、十分に吟味し、究明した上で、称賛に値しない者を誹謗する。第二に、十分に吟味し、究明した上で、称賛に値する者を称賛する。第三に、十分に吟味し、究明した上で、清信を抱くべきでない対象に清信を抱かない。第四に、十分に吟味し、究明した上で、清信を抱くべき対象に清信を示す。第五に、信仰による布施物を無駄にしない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて置かれるように、そのように天界に生まれるのである”。第六の経。

๗. ทุติยอวณฺณารหสุตฺตํ

7. 第二・不名誉受けるべき者に関する経

๒๓๗. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อาวาสมจฺฉรี โหติ อาวาสปลิเคธี; กุลมจฺฉรี โหติ กุลปลิเคธี; สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

237. “比丘たちよ、五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて投げ込まれるように、そのように地獄に落ちる。どのような五つか？ 第一に、十分に吟味せず、究明することなく、称賛に値しない者を称賛する。第二に、十分に吟味せず、究明することなく、称賛に値する者を誹謗する。第三に、住坊に対して物惜しみし、住坊に執着する。第四に、家族（施主）に対して物惜しみし、家族に執着する。第五に、信仰による布施物を無駄にする。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて投げ込まれるように、そのように地獄に落ちるのである”。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; น อาวาสมจฺฉรี โหติ น อาวาสปลิเคธี; น กุลมจฺฉรี โหติ น กุลปลิเคธี; สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて置かれるように、そのように天界に生まれる。どのような五つか？ 第一に、十分に吟味し、究明した上で、称賛に値しない者を誹謗する。第二に、十分に吟味し、究明した上で、称賛に値する者を称賛する。第三に、住坊に対して物惜しみせず、住坊に執着しない。第四に、家族（施主）に対して物惜しみせず、家族に執着しない。第五に、信仰による布施物を無駄にしない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて置かれるように、そのように天界に生まれるのである”。第七の経。

๘. ตติยอวณฺณารหสุตฺตํ

8. 第三・不名誉受けるべき者に関する経

๒๓๘. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา [Pg.232] อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อาวาสมจฺฉรี โหติ; กุลมจฺฉรี โหติ; ลาภมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

238. “比丘たちよ、五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて投げ込まれるように、そのように地獄に落ちる。どのような五つか？ 第一に、十分に吟味せず、究明することなく、称賛に値しない者を称賛する。第二に、十分に吟味せず、究明することなく、称賛に値する者を誹謗する。第三に、住坊に対して物惜しみする。第四に、家族（施主）に対して物惜しみする。第五に、利得（利養）に対して物惜しみする。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて投げ込まれるように、そのように地獄に落ちるのである”。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ; อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ; น อาวาสมจฺฉรี โหติ; น กุลมจฺฉรี โหติ; น ลาภมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて置かれるように、そのように天界に生まれる。どのような五つか？ 第一に、十分に吟味し、究明した上で、称賛に値しない者を誹謗する。第二に、十分に吟味し、究明した上で、称賛に値する者を称賛する。第三に、住坊に対して物惜しみしない。第四に、家族に対して物惜しみしない。第五に、利得に対して物惜しみしない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて置かれるように、そのように天界に生まれるのである”。第八の経。

๙. ปฐมมจฺฉริยสุตฺตํ

9. 第一・物惜しみに関する経

๒๓๙. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อาวาสมจฺฉรี โหติ; กุลมจฺฉรี โหติ; ลาภมจฺฉรี โหติ; วณฺณมจฺฉรี โหติ; สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

239. “比丘たちよ、五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて投げ込まれるように、そのように地獄に落ちる。どのような五つか？ 第一に、住坊に対して物惜しみする。第二に、家族に対して物惜しみする。第三に、利得に対して物惜しみする。第四に、名声（または法）に対して物惜しみする。第五に、信仰による布施物を無駄にする。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて投げ込まれるように、そのように地獄に落ちるのである”。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อาวาสมจฺฉรี โหติ; น กุลมจฺฉรี โหติ; น ลาภมจฺฉรี โหติ; น วณฺณมจฺฉรี โหติ; สทฺธาเทยฺยํ น วินิปาเตติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて置かれるように、そのように天界に生まれる。どのような五つか？ 第一に、住坊に対して物惜しみしない。第二に、家族に対して物惜しみしない。第三に、利得に対して物惜しみしない。第四に、名声（または法）に対して物惜しみしない。第五に、信仰による布施物を無駄にしない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住坊比丘は、運ばれて置かれるように、そのように天界に生まれるのである”。第九の経。

๑๐. ทุติยมจฺฉริยสุตฺตํ

10. 第2物惜しみ経

๒๔๐. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? อาวาสมจฺฉรี โหติ; กุลมจฺฉรี โหติ; ลาภมจฺฉรี โหติ; วณฺณมจฺฉรี โหติ; ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

240. “比丘たちよ、五つの法を具えた住職の比丘は、運び込まれて置かれたかのように、そのように地獄に落ちる。いかなる五つか。寺院を惜しみ、施主（家系）を惜しみ、利得を惜しみ、名声（容色）を惜しみ、法を惜しむ。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住職の比丘は、運び込まれて置かれたかのように、そのように地獄に落ちるのである。”

‘‘ปญฺจหิ[Pg.233], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น อาวาสมจฺฉรี โหติ; น กุลมจฺฉรี โหติ; น ลาภมจฺฉรี โหติ; น วณฺณมจฺฉรี โหติ; น ธมฺมมจฺฉรี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具えた住職の比丘は、運び込まれて置かれたかのように、そのように天界に至る。いかなる五つか。寺院を惜しまず、施主（家系）を惜しまず、利得を惜しまず、名声（容色）を惜しまず、法を惜しまない。比丘たちよ、これら五つの法を具えた住職の比丘は、運び込まれて置かれたかのように、そのように天界に至るのである。”第十。

อาวาสิกวคฺโค จตุตฺโถ.

第4住職品、終わる。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌：

อาวาสิโก ปิโย จ โสภโน,พหูปกาโร อนุกมฺปโก จ;

ตโย อวณฺณารหา เจว,มจฺฉริยา ทุเวปิ จาติ.

住職、愛される者、美しき者、多益なる者、憐れみ深き者、および誹謗に関する三つの経、ならびに物惜しみに関する二つの経、これらが[この品の]十である。

(๒๕) ๕. ทุจฺจริตวคฺโค

（25）第5悪行品

๑. ปฐมทุจฺจริตสุตฺตํ

1. 第1悪行経

๒๔๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทุจฺจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ; ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทุจฺจริเต.

241. “比丘たちよ、悪行にはこれら五つの過失がある。いかなる五つか。自らも自己を責める。賢者たちが精査して非難する。悪い評判が広まる。困惑して死ぬ。身壊れ死して後、非道、悪趣、堕処、地獄に生まれる。比丘たちよ、これらが悪行における五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สุจริเต’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、善行にはこれら五つの功徳がある。いかなる五つか。自らも自己を責めない。賢者たちが精査して称賛する。良い評判が広まる。困惑せずに死ぬ。身壊れ死して後、善趣、天界に生まれる。比丘たちよ、これらが善行における五つの功徳である。”第一。

๒. ปฐมกายทุจฺจริตสุตฺตํ

2. 第1身の悪行経

๒๔๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กายทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา กายสุจริเต…เป…. ทุติยํ.

242. “比丘たちよ、身の悪行にはこれら五つの過失がある……（中略）……身の善行にはこれら五つの功徳がある……（中略）……。”第二。

๓. ปฐมวจีทุจฺจริตสุตฺตํ

3. 第1口の悪行経

๒๔๓. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.234], ภิกฺขเว, อาทีนวา วจีทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา วจีสุจริเต…เป…. ตติยํ.

243. “比丘たちよ、口の悪行にはこれら五つの過失がある……（中略）……口の善行にはこれら五つの功徳がある……（中略）……。”第三。

๔. ปฐมมโนทุจฺจริตสุตฺตํ

4. 第1意の悪行経

๒๔๔. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา มโนทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา มโนสุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ; กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา มโนสุจริเต’’ติ. จตุตฺถํ.

244. “比丘たちよ、意の悪行にはこれら五つの過失がある……（中略）……意の善行にはこれら五つの功徳がある。いかなる五つか。自らも自己を責めない。賢者たちが精査して称賛する。良い評判が広まる。困惑せずに死ぬ。身壊れ死して後、善趣、天界に生まれる。比丘たちよ、これらが意の善行における五つの功徳である。”第四。

๕. ทุติยทุจฺจริตสุตฺตํ

5. 第2悪行経

๒๔๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ทุจฺจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ; ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; สทฺธมฺมา วุฏฺฐาติ; อสทฺธมฺเม ปติฏฺฐาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ทุจฺจริเต.

245. “比丘たちよ、悪行にはこれら五つの過失がある。いかなる五つか。自らも自己を責める。賢者たちが精査して非難する。悪い評判が広まる。正法（正しい教え）から離れる。非正法（誤った教え）に留まる。比丘たちよ、これらが悪行における五つの過失である。”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา สุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาติ; สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา สุจริเต’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、善行にはこれら五つの功徳がある。いかなる五つか。自らも自己を責めない。賢者たちが精査して称賛する。良い評判が広まる。非正法から離れる。正法に留まる。比丘たちよ、これらが善行における五つの功徳である。”第五。

๖. ทุติยกายทุจฺจริตสุตฺตํ

6. 第2身の悪行経

๒๔๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา กายทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา กายสุจริเต…เป…. ฉฏฺฐํ.

246. “比丘たちよ、身の悪行にはこれら五つの過失がある……（中略）……身の善行にはこれら五つの功徳がある……（中略）……。”第六。

๗. ทุติยวจีทุจฺจริตสุตฺตํ

7. 第2口の悪行経

๒๔๗. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา วจีทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา วจีสุจริเต…เป…. สตฺตมํ.

247. “比丘たちよ、口の悪行にはこれら五つの過失がある……（中略）……口の善行にはこれら五つの功徳がある……（中略）……。”第七。

๘. ทุติยมโนทุจฺจริตสุตฺตํ

8. 第2意の悪行経

๒๔๘. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.235], ภิกฺขเว, อาทีนวา มโนทุจฺจริเต…เป… อานิสํสา มโนสุจริเต. กตเม ปญฺจ? อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ; อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ; กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ; อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาติ; สทฺธมฺเม ปติฏฺฐาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อานิสํสา มโนสุจริเต’’ติ. อฏฺฐมํ.

248. “比丘たちよ、意の悪行にはこれら五つの過失がある……（中略）……意の善行にはこれら五つの功徳がある。いかなる五つか。自らも自己を責めない。賢者たちが精査して称賛する。良い評判が広まる。非正法から離れる。正法に留まる。比丘たちよ、これらが意の善行における五つの功徳である。”第八。

๙. สิวถิกสุตฺตํ

9. 墓地経

๒๔๙. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา สิวถิกาย. กตเม ปญฺจ? อสุจิ, ทุคฺคนฺธา, สปฺปฏิภยา, วาฬานํ อมนุสฺสานํ อาวาโส, พหุโน ชนสฺส อาโรทนา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา สิวถิกาย.

249. “比丘たちよ、墓地にはこれら五つの過失がある。いかなる五つか。不浄であり、悪臭があり、恐怖があり、猛獣や非人間の住処であり、多くの人々の泣き叫ぶ場所である。比丘たちよ、これらが墓地における五つの過失である。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจิเม อาทีนวา สิวถิกูปเม ปุคฺคเล. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ; อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ; อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. อิทมสฺส อสุจิตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา อสุจิ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“比丘たちよ、それと同様に、墓地に例えられる人にはこれら五つの過失がある。いかなる五つか。比丘たちよ、ここに、ある人は不浄な身の業を具え、不浄な口の業を具え、不浄な意の業を具えている。これを彼の不浄であると私は言う。比丘たちよ、あたかもその墓地が不浄であるように、比丘たちよ、私はこの人をその墓地に例えられると言う。”

‘‘ตสฺส อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคตสฺส, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคตสฺส, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคตสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ. อิทมสฺส ทุคฺคนฺธตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา ทุคฺคนฺธา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“不浄な身の業、不浄な口の業、不浄な意の業を具えたその人には、悪い評判が広まる。これを彼の悪臭であると私は言う。比丘たちよ、あたかもその墓地が悪臭を放つように、比丘たちよ、私はこの人をその墓地に例えられると言う。”

‘‘ตเมนํ อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคตํ เปสลา สพฺรหฺมจารี อารกา ปริวชฺชนฺติ. อิทมสฺส สปฺปฏิภยสฺมึ วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา สปฺปฏิภยา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“不浄な身業、不浄な口業、不浄な意業を具えたそのような者を、徳を愛する梵行者たちは遠く避けます。これを、私はその者の‘恐怖を伴うこと’であると説きます。比丘たちよ、例えばあの墓地が恐怖を伴うものであるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると説くのです。”

‘‘โส อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคโต, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต สภาเคหิ ปุคฺคเลหิ สทฺธึ สํวสติ. อิทมสฺส วาฬาวาสสฺมึ วทามิ. เสยฺยถาปิ สา[Pg.236], ภิกฺขเว, สิวถิกา วาฬานํ อมนุสฺสานํ อาวาโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“不浄な身業、不浄な口業、不浄な意業を具えたその者は、性質を同じくする者たちと共に住します。これを、私はその者の‘猛獣（非人）の住処’であると説きます。比丘たちよ、例えばあの墓地が獰猛な非人たちの住処であるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると説くのです。”

‘‘ตเมนํ อสุจินา กายกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา วจีกมฺเมน สมนฺนาคตํ, อสุจินา มโนกมฺเมน สมนฺนาคตํ เปสลา สพฺรหฺมจารี ทิสฺวา ขียธมฺมํ อาปชฺชนฺติ – ‘อโห วต โน ทุกฺขํ เย มยํ เอวรูเปหิ ปุคฺคเลหิ สทฺธึ สํวสามา’ติ! อิทมสฺส อาโรทนาย วทามิ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, สิวถิกา พหุโน ชนสฺส อาโรทนา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา สิวถิกูปเม ปุคฺคเล’’ติ. นวมํ.

“不浄な身業、不浄な口業、不浄な意業を具えたそのような者を、徳を愛する梵行者たちは見て、嫌悪に陥ります。‘ああ、このような者たちと共に住さねばならないとは、我らにとってなんと苦しいことか’と。これを、私はその者の‘嘆きの場所’であると説きます。比丘たちよ、例えばあの墓地が多くの人々の嘆きの場所であるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると説くのです。比丘たちよ、これらが墓地に例えられる人における五つの過失です。”第九の経。

๑๐. ปุคฺคลปฺปสาทสุตฺตํ

10. 人への浄信経（プッガラッパサーダ・スッタ）

๒๕๐. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อาทีนวา ปุคฺคลปฺปสาเท. กตเม ปญฺจ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปุคฺคเล ปุคฺคโล อภิปฺปสนฺโน โหติ, โส ตถารูปํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ ยถารูปาย อาปตฺติยา สงฺโฆ อุกฺขิปติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล ปิโย มนาโป โส สงฺเฆน อุกฺขิตฺโต’ติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล โหติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล สมาโน อญฺเญ ภิกฺขู น ภชติ. อญฺเญ ภิกฺขู อภชนฺโต สทฺธมฺมํ น สุณาติ. สทฺธมฺมํ อสุณนฺโต สทฺธมฺมา ปริหายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อาทีนโว ปุคฺคลปฺปสาเท.

250. “比丘たちよ、人に対して浄信を抱くことには、これら五つの過失があります。いかなる五つでしょうか。比丘たちよ、ある人がある人に対して深く浄信を抱いているとき、その（敬われる側の）者が、サンガが追放するに足るような罪を犯し、サンガが彼を追放（挙位処分）します。すると、その（浄信を抱く側の）者に次のような思いが生じます。‘私の愛し喜ぶあの人が、サンガによって追放された’と。彼は比丘たちに対して不信（無浄信）が多くなります。比丘たちに対して不信が多くなると、他の比丘たちに親近しなくなります。他の比丘たちに親近しなくなると、正法を聞かなくなります。正法を聞かなくなると、正法から退転します。比丘たちよ、これが人に対して浄信を抱くことにおける第一の過失です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปุคฺคเล ปุคฺคโล อภิปฺปสนฺโน โหติ, โส ตถารูปํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ ยถารูปาย อาปตฺติยา สงฺโฆ อนฺเต นิสีทาเปติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล ปิโย มนาโป โส สงฺเฆน อนฺเต นิสีทาปิโต’ติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล โหติ. ภิกฺขูสุ อปฺปสาทพหุโล สมาโน อญฺเญ ภิกฺขู น ภชติ. อญฺเญ ภิกฺขู อภชนฺโต สทฺธมฺมํ น สุณาติ. สทฺธมฺมํ อสุณนฺโต สทฺธมฺมา ปริหายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อาทีนโว ปุคฺคลปฺปสาเท.

“さらに次に、比丘たちよ、ある人がある人に対して深く浄信を抱いているとき、その者が、サンガが末座に座らせる（降位処分）に足るような罪を犯し、サンガが彼を末座に座らせます。すると、その者に次のような思いが生じます。‘私の愛し喜ぶあの人が、サンガによって末座に座らされた’と。彼は比丘たちに対して不信が多くなります。比丘たちに対して不信が多くなると、他の比丘たちに親近しなくなります。他の比丘たちに親近しなくなると、正法を聞かなくなります。正法を聞かなくなると、正法から退転します。比丘たちよ、これが人に対して浄信を抱くことにおける第二の過失です。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปุคฺคเล ปุคฺคโล อภิปฺปสนฺโน โหติ, โส ทิสาปกฺกนฺโต โหติ…เป… โส วิพฺภนฺโต โหติ…เป… โส [Pg.237] กาลงฺกโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล ปิโย มนาโป โส กาลงฺกโต’ติ. อญฺเญ ภิกฺขู น ภชติ. อญฺเญ ภิกฺขู อภชนฺโต สทฺธมฺมํ น สุณาติ. สทฺธมฺมํ อสุณนฺโต สทฺธมฺมา ปริหายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อาทีนโว ปุคฺคลปฺปสาเท. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ อาทีนวา ปุคฺคลปฺปสาเท’’ติ. ทสมํ.

“さらに次に、比丘たちよ、ある人がある人に対して深く浄信を抱いているとき、その者が他方へ去り、……（中略）……あるいは還俗し、……あるいは死去します。すると、その者に次のような思いが生じます。‘私の愛し喜ぶあの人が、死去してしまった’と。彼は他の比丘たちに親近しなくなります。他の比丘たちに親近しなくなると、正法を聞かなくなります。正法を聞かなくなると、正法から退転します。比丘たちよ、これが人に対して浄信を抱くことにおける第五の過失です。比丘たちよ、これらが人に対して浄信を抱くことにおける五つの過失です。”第十の経。

ทุจฺจริตวคฺโค ปญฺจโม.

第五　悪行品（ドゥッチャリタ・ヴァッガ）終了。

ตสฺสุทฺทานํ –

その攝頌：

ทุจฺจริตํ กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ;

จตูหิ ปเร ทฺเว สิวถิกา, ปุคฺคลปฺปสาเทน จาติ.

悪行、身悪行、口悪行、意悪行。これら四つの他に四つ、そして二つの墓地（経）と、人への浄信（経）で（十経）となる。

ปญฺจมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

第五の五十経篇（パンチャマ・パンナーサカ）完了。

(๒๖) ๖. อุปสมฺปทาวคฺโค

（二十六）第六　受具足品（ウパサンパダー・ヴァッガ）

๑. อุปสมฺปาเทตพฺพสุตฺตํ

1. 受具足させるべき経

๒๕๑. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.238], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

251. “比丘たちよ、五つの法を具えた比丘は、受具足（授戒）をさせるべきである。いかなる五つでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘が、無学（阿羅漢）の戒蘊を具え、無学の定蘊を具え、無学の慧蘊を具え、無学の解脱蘊を具え、無学の解脱知見蘊を具えている場合です。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘は、受具足（授戒）をさせるべきです。”第一の経。

๒. นิสฺสยสุตฺตํ

2. 依止経（ニッサヤ・スッタ）

๒๕๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นิสฺสโย ทาตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ…เป… อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ…เป… นิสฺสโย ทาตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

252. “比丘たちよ、五つの法を具えた比丘は、依止（ニッサヤ）を与えるべきである。いかなる五つでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘が、無学の戒蘊を具え、……（中略）……無学の解脱知見蘊を具えている場合です。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘は、依止を与えるべきです。”第二の経。

๓. สามเณรสุตฺตํ

3. 沙弥経（サーマネーラ・スッタ）

๒๕๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน… อเสเขน ปญฺญากฺขนฺเธน… อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน… อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

253. “比丘たちよ、五つの法を具えた比丘は、沙弥に仕えさせるべきである。いかなる五つでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘が、無学の戒蘊を具え、無学の定蘊を……無学の慧蘊を……無学の解脱蘊を……無学の解脱知見蘊を具えている場合です。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘は、沙弥に仕えさせるべきです。”第三の経。

๔. ปญฺจมจฺฉริยสุตฺตํ

4. 五つの物惜しみ経（パンチャ・マッチャリヤ・スッタ）

๒๕๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, มจฺฉริยานิ. กตมานิ ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มจฺฉริยานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ มจฺฉริยานํ เอตํ ปฏิกุฏฺฐํ, ยทิทํ ธมฺมมจฺฉริย’’นฺติ. จตุตฺถํ.

254. “比丘たちよ、これら五つの物惜しみ（マッチャリヤ）がある。五つとは何か？ 住居への物惜しみ、家族（檀越）への物惜しみ、利養への物惜しみ、称賛（名声）への物惜しみ、そして法への物惜しみである。比丘たちよ、これらが五つの物惜しみである。比丘たちよ、これら五つの物惜しみのうち、この法（教え）に対する物惜しみが最も卑しいものである”と（世尊は仰った）。第四の経。

๕. มจฺฉริยปฺปหานสุตฺตํ

5. 物惜しみ断捨経

๒๕๕. ‘‘ปญฺจนฺนํ[Pg.239], ภิกฺขเว, มจฺฉริยานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ? อาวาสมจฺฉริยสฺส ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ; กุลมจฺฉริยสฺส…เป… ลาภมจฺฉริยสฺส… วณฺณมจฺฉริยสฺส… ธมฺมมจฺฉริยสฺส ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ มจฺฉริยานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ปญฺจมํ.

255. “比丘たちよ、五つの物惜しみを捨て去り、根絶するために、清浄行（ブラフマチャリヤ）が修められる。いかなる五つか？ 住居への物惜しみを捨て去り、根絶するために、清浄行が修められる。家族（檀越）への物惜しみを……（中略）……利養への物惜しみを、称賛への物惜しみを、法への物惜しみを捨て去り、根絶するために、清浄行が修められる。比丘たちよ、これら五つの物惜しみを捨て去り、根絶するために、清浄行が修められるのである”と（世尊は仰った）。第五の経。

๖. ปฐมฌานสุตฺตํ

6. 第一禅定経

๒๕๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

256. “比丘たちよ、これら五つの法を捨てずしては、第一禅に入って留まることは不可能である。いかなる五つか？ 住居への物惜しみ、家族（檀越）への物惜しみ、利養への物惜しみ、称賛への物惜しみ、法への物惜しみである。比丘たちよ、これら五つの法を捨てずしては、第一禅に入って留まることは不可能である。

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

比丘たちよ、これら五つの法を捨てることによって、第一禅に入って留まることが可能となる。いかなる五つか？ 住居への物惜しみ、家族（檀越）への物惜しみ、利養への物惜しみ、称賛への物惜しみ、法への物惜しみである。比丘たちよ、これら五つの法を捨てることによって、第一禅に入って留まることが可能となるのである”と（世尊は仰った）。第六の経。

๗-๑๓. ทุติยฌานสุตฺตาทิสตฺตกํ

7-13. 第二禅定経など七つの経典

๒๕๗-๒๖๓. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… อภพฺโพ ตติยํ ฌานํ… อภพฺโพ จตุตฺถํ ฌานํ… อภพฺโพ โสตาปตฺติผลํ… อภพฺโพ สกทาคามิผลํ… อภพฺโพ อนาคามิผลํ… อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

257-263. “比丘たちよ、これら五つの法を捨てずしては、第二禅に……（中略）……第三禅に、第四禅に、預流果に、一来果に、不還果に、阿羅漢果を現証することは不可能である。いかなる五つか？ 住居への物惜しみ、家族（檀越）への物惜しみ、利養への物惜しみ、称賛への物惜しみ、法への物惜しみである。比丘たちよ、これら五つの法を捨てずしては、阿羅漢果を現証することは不可能である。

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… ภพฺโพ ตติยํ ฌานํ… ภพฺโพ จตุตฺถํ ฌานํ… ภพฺโพ โสตาปตฺติผลํ… ภพฺโพ สกทาคามิผลํ… ภพฺโพ อนาคามิผลํ… ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. เตรสมํ.

比丘たちよ、これら五つの法を捨てることによって、第二禅に……（中略）……第三禅に、第四禅に、預流果に、一来果に、不還果に、阿羅漢果を現証することが可能となる。いかなる五つか？ 住居への物惜しみ、家族（檀越）への物惜しみ、利養への物惜しみ、称賛への物惜しみ、法への物惜しみである。比丘たちよ、これら五つの法を捨てることによって、阿羅漢果を現証することが可能となるのである”と（世尊は仰った）。第十三の経。

๑๔. อปรปฐมฌานสุตฺตํ

14. 別の第一禅定経

๒๖๔. ‘‘ปญฺจิเม[Pg.240], ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

264. “比丘たちよ、これら五つの法を捨てずしては、第一禅に入って留まることは不可能である。いかなる五つか？ 住居への物惜しみ、家族（檀越）への物惜しみ、利養への物惜しみ、称賛への物惜しみ、恩を知らないこと（不恩）、恩に報いないこと（不報恩）である。比丘たちよ、これら五つの法を捨てずしては、第一禅に入って留まることは不可能である。

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. จุทฺทสมํ.

比丘たちよ、これら五つの法を捨てることによって、第一禅に入って留まることが可能となる。いかなる五つか？ 住居への物惜しみ、家族（檀越）への物惜しみ、利養への物惜しみ、称賛への物惜しみ、恩を知らないこと、恩に報いないことである。比丘たちよ、これら五つの法を捨てることによって、第一禅に入って留まることが可能となるのである”と（世尊は仰った）。第十四の経。

๑๕-๒๑. อปรทุติยฌานสุตฺตาทิสตฺตกํ

15-21. 別の第二禅定経など七つの経典

๒๖๕-๒๗๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ… โสตาปตฺติผลํ… สกทาคามิผลํ… อนาคามิผลํ… อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

265-271. “比丘たちよ、これら五つの法を捨てずしては、第二禅に……（中略）……第三禅に、第四禅に、預流果に、一来果に、不還果に、阿羅漢果を現証することは不可能である。いかなる五つか？ 住居への物惜しみ、家族（檀越）への物惜しみ、利養への物惜しみ、称賛への物惜しみ、恩を知らないこと、恩に報いないことである。比丘たちよ、これら五つの法を捨てずしては、阿羅漢果を現証することは不可能である。

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ… โสตาปตฺติผลํ… สกทาคามิผลํ… อนาคามิผลํ… อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, อกตญฺญุตํ อกตเวทิตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. เอกวีสติมํ.

比丘たちよ、これら五つの法を捨てることによって、第二禅に……（中略）……第三禅に、第四禅に、預流果に、一来果に、不還果に、阿羅漢果を現証することが可能となる。いかなる五つか？ 住居への物惜しみ、家族（檀越）への物惜しみ、利養への物惜しみ、称賛への物惜しみ、恩を知らないこと、恩に報いないことである。比丘たちよ、これら五つの法を捨てることによって、阿羅漢果を現証することが可能となるのである”と（世尊は仰った）。第二十一の経。

อุปสมฺปทาวคฺโค ฉฏฺโฐ.

第六 具足品 完。

๑. สมฺมุติเปยฺยาลํ

1. 選定の要旨

๑. ภตฺตุทฺเทสกสุตฺตํ

1. 食事分配者経

๒๗๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ [Pg.241] คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ.

272. “比丘たちよ、五つの性質を備えた比丘を、食事分配者として選定すべきではない。いかなる五つか？ 偏愛によって不適切な道に行き、憎しみによって不適切な道に行き、迷妄によって不適切な道に行き、恐怖によって不適切な道に行き、分配済みか未分配かを知らない者である。比丘たちよ、これら五つの性質を備えた比丘を、食事分配者として選定すべきではないのである”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปญฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ ชานาติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก สมฺมนฺนิตพฺโพติ.

“比丘たちよ、五つの徳（法）を具えた比丘を、食事配分係（配膳者）として任命すべきである。どのような五つか。愛執（欲心）によって道に外れた歩みをせず、憎しみによって道に外れた歩みをせず、愚痴によって道に外れた歩みをせず、恐怖によって道に外れた歩みをせず、配分済みか未配分かを知っていることである。比丘たちよ、これら五つの徳を具えた比丘を、食事配分係として任命すべきである”と（仰せられた）。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก สมฺมโต น เปเสตพฺโพ…เป… สมฺมโต เปเสตพฺโพ… พาโล เวทิตพฺโพ… ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ… ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ ชานาติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、五つの徳を具えた食事配分係は、任命されていても（不適任であれば）派遣されるべきではない。……任命されており（適任であれば）派遣されるべきである。……（不適任な者は）愚者であると知るべきであり、……（適任な者は）賢者であると知るべきである。……（不適任な者は）自らの功徳を掘り崩し、損なった状態で自らを保つ者であり、……（適任な者は）自らの功徳を掘り崩さず、損なうことなく自らを保つ者である。……（不適任な者は）運ばれて置かれたかのように、その業によって地獄に（落ちる）。……（適任な者は）運ばれて置かれたかのように、その業によって天界に（赴く）。どのような五つか。愛執によって道に外れた歩みをせず、憎しみによって道に外れた歩みをせず、愚痴によって道に外れた歩みをせず、恐怖によって道に外れた歩みをせず、配分済みか未配分かを知っていることである。比丘たちよ、これら五つの徳を具えた食事配分係は、運ばれて置かれたかのように、その業によって天界に赴くのである”。第一（の経）。

๒-๑๔. เสนาสนปญฺญาปกสุตฺตาทิเตรสกํ

二ー十四、坐臥処配分者経などの十三編。

๒๗๓-๒๘๕. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เสนาสนปญฺญาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ปญฺญตฺตาปญฺญตฺตํ น ชานาติ…เป… เสนาสนปญฺญาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ปญฺญตฺตาปญฺญตฺตํ ชานาติ…เป….

二七三ー二八五。“比丘たちよ、五つの徳を具えた比丘を、坐臥処（寝所と座席）配分係として任命すべきではない。……割り当て済みか未割り当てかを知らない。……坐臥処配分係として任命すべきである。……割り当て済みか未割り当てかを知っている。……”

เสนาสนคาหาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ…เป… เสนาสนคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ…เป….

“坐臥処受領者は任命されるべきではない。……受領済みか未受領かを知らない。……坐臥処受領者として任命すべきである。……受領済みか未受領かを知っている。……”

ภณฺฑาคาริโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คุตฺตาคุตฺตํ น ชานาติ… ภณฺฑาคาริโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คุตฺตาคุตฺตํ ชานาติ…เป….

“蔵番（倉庫管理者）として任命すべきではない。……保管（管理）の状況の良し悪さを知らない。……蔵番として任命すべきである。……保管の状況の良し悪さを知っている。……”

จีวรปฏิคฺคาหโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ… จีวรปฏิคฺคาหโก สมฺมนฺนิตพฺโพ …เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ…เป….

“衣受領者として任命すべきではない。……受領済みか未受領かを知らない。……衣受領者として任命すべきである。……受領済みか未受領かを知っている。……”

จีวรภาชโก [Pg.242] น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ น ชานาติ… จีวรภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ ชานาติ…เป….

“衣分配者として任命すべきではない。……分配済みか未分配かを知らない。……衣分配者として任命すべきである……分配済みか未分配かを知っている。……”

ยาคุภาชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ยาคุภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“粥分配者として任命すべきではない。……粥分配者として任命すべきである。……”

ผลภาชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ผลภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“果物分配者として任命すべきではない。……果物分配者として任命すべきである。……”

ขชฺชกภาชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ น ชานาติ… ขชฺชกภาชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… ภาชิตาภาชิตํ ชานาติ…เป….

“硬食（菓子）分配者として任命すべきではない。……分配済みか未分配かを知らない。……硬食分配者として任命すべきである。……分配済みか未分配かを知っている。……”

อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… วิสฺสชฺชิตาวิสฺสชฺชิตํ น ชานาติ… อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… วิสฺสชฺชิตาวิสฺสชฺชิตํ ชานาติ….

“微細物（小口物件）配布者は任命されるべきではない。……配布（処分）済みか未配布かを知らない。……微細物配布者として任命すべきである。……配布済みか未配布かを知っている。”

สาฏิยคฺคาหาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ … สาฏิยคฺคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ….

“雨浴衣受領者は任命されるべきではない。……受領済みか未受領かを知らない。……雨浴衣受領者として任命すべきである。……受領済みか未受領かを知っている。”

ปตฺตคฺคาหาปโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ น ชานาติ… ปตฺตคฺคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… คหิตาคหิตํ ชานาติ….

“鉢受領者は任命されるべきではない。……受領済みか未受領かを知らない。……鉢受領者として任命すべきである。……受領済みか未受領かを知っている。”

อารามิกเปสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… อารามิกเปสโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“園丁（寺院の下男）差配者は任命されるべきではない。……園丁差配者として任命すべきである。……”

สามเณรเปสโก น สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป… สามเณรเปสโก สมฺมนฺนิตพฺโพ…เป….

“沙弥差配者は任命されるべきではない。……沙弥差配者として任命すべきである。……”

สมฺมโต น เปเสตพฺโพ…เป… สมฺมโต เปเสตพฺโพ…เป….

“任命されていても、派遣（使役）すべきではない。……任命されているなら、派遣すべきである。……”

สามเณรเปสโก พาโล เวทิตพฺโพ…เป… ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ… ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย… ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, เปสิตาเปสิตํ ชานาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จุทฺทสมํ.

“沙弥差配者は愚者であると知るべきであり、……賢者であると知るべきである。……自らの功徳を損なった状態で保つ者であり、……功徳を損なうことなく保つ者である。……地獄へ（落ちる）。……天界へ（赴く）。どのような五つか。愛執によって道に外れた歩みをせず、憎しみによって道に外れた歩みをせず、愚痴によって道に外れた歩みをせず、恐怖によって道に外れた歩みをせず、差配（指示）したか未差配かを知っていることである。比丘たちよ、これら五つの徳を具えた沙弥差配者は、運ばれて置かれたかのように、その業によって天界に赴くのである”。第十四（の経）。

สมฺมุติเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

任命に関する略説（ペイヤアラ）が終了した。

๒. สิกฺขาปทเปยฺยาลํ

2. 学処に関する略説。

๑. ภิกฺขุสุตฺตํ

1. 比丘経。

๒๘๖. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.243], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, อพฺรหฺมจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

286. “比丘たちよ、五つの法を具えた比丘は、運ばれて置かれたかのように、その業によって地獄に落ちる。どのような五つか。生き物を殺し（殺生）、与えられていないものを取り（偸盗）、非梵行（不淫）を行い、嘘をつき（妄語）、放逸の原因となる酒類・酔い物を飲むことである。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘は、運ばれて置かれたかのように、地獄に落ちるのである”。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、五つの法を具えた比丘は、運ばれて置かれたかのように、その業によって天界に赴く。どのような五つか。殺生を離れ、偸盗を離れ、非梵行を離れ、妄語を離れ、放逸の原因となる酒類・酔い物を飲むことから離れていることである。比丘たちよ、これら五つの法を具えた比丘は、運ばれて置かれたかのように、天界に赴くのである”。第一（の経）。

๒-๗. ภิกฺขุนีสุตฺตาทิฉกฺกํ

二ー七、比丘尼経などの六編。

๒๘๗-๒๙๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ภิกฺขุนี…เป… สิกฺขมานา… สามเณโร… สามเณรี… อุปาสโก… อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตินี โหติ, อทินฺนาทายินี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารินี โหติ, มุสาวาทินี โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายินี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

二八七ー二九二。“比丘たちよ、五つの法を具えた比丘尼は……式叉摩那は……沙弥は……沙弥尼は……優婆塞は……優婆夷は、運ばれて置かれたかのように、その業によって地獄に落ちる。どのような五つか。殺生を行い、偸盗を行い、邪淫（諸欲における誤った行い）を行い、妄語を行い、放逸の原因となる酒類・酔い物を飲むことである。比丘たちよ、これら五つの法を具えた優婆夷は、運ばれて置かれたかのように、地獄に落ちるのである”。

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรตา โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、これら五つの法を備えた優婆夷は、〔死後に〕運ばれて置かれたかのように、そのように天界に〔生まれる〕。五つとは何か。殺生を離れ、盗みを離れ、邪淫を離れ、嘘を離れ、放逸の原因となる酒類を離れていることである。比丘たちよ、これら五つの法を備えた優婆夷は、運ばれて置かれたかのように、そのように天界に〔生まれる〕。”第七の経。

๘. อาชีวกสุตฺตํ

8. アージーヴィカ経（裸形外道経）

๒๙๓. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.244], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาชีวโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, อพฺรหฺมจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อาชีวโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ. อฏฺฐมํ.

293. “比丘たちよ、これら五つの法を備えたアージーヴィカ（裸形外道）は、運ばれて置かれたかのように、そのように地獄に〔落ちる〕。五つとは何か。生き物を殺し、盗みを働き、非梵行（性行為）を行い、嘘を吐き、放逸の原因となる酒類を飲むことである。比丘たちよ、これら五つの法を備えたアージーヴィカは、運ばれて置かれたかのように、そのように地獄に〔落ちる〕。”第八の経。

๙-๑๗. นิคณฺฐสุตฺตาทินวกํ

九〜十七。ニガンダ経など九つの経。

๒๙๔-๓๐๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต นิคณฺโฐ…เป… มุณฺฑสาวโก… ชฏิลโก… ปริพฺพาชโก… มาคณฺฑิโก… เตทณฺฑิโก… อารุทฺธโก… โคตมโก… เทวธมฺมิโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เทวธมฺมิโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ. สตฺตรสมํ.

二百九十四〜三百二。“比丘たちよ、五つの法を備えたニガンダ（尼乾陀）は……（中略）……ムンダの弟子（剃髪の弟子）は……結髪行者（ジャティラカ）は……遍歴行者（パリッバージャカ）は……マーガンディカは……三杖行者（テーダンディカ）は……アールッダカは……ゴータマカは……デーヴァダンミカは、運ばれて置かれたかのように、そのように地獄に〔落ちる〕。五つとは何か。生き物を殺し、盗みを働き……（中略）……放逸の原因となる酒類を飲むことである。比丘たちよ、これら五つの法を備えたデーヴァダンミカは、運ばれて置かれたかのように、そのように地獄に〔落ちる〕。”第十七の経。

สิกฺขาปทเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

学処の反復（ペイヤアラ）が終了した。

๓. ราคเปยฺยาลํ

3. 貪欲の反復（ラーガ・ペイヤアラ）

๓๐๓. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

303. “比丘たちよ、貪欲（ラーガ）を殊勝な知恵（通知）で知るために、五つの法を修習すべきである。五つとは何か。不浄の想、死の想、過患の想、食厭の想（食事を厭う想）、一切世間における不快（無執着）の想である。比丘たちよ、貪欲を殊勝な知恵で知るために、これら五つの法を修習すべきである。”

๓๐๔. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

304. “比丘たちよ、貪欲（ラーガ）を殊勝な知恵で知るために、五つの法を修習すべきである。五つとは何か。無常の想、無我の想、死の想、食厭の想、一切世間における不快の想である。比丘たちよ、貪欲を殊勝な知恵で知るために、これら五つの法を修習すべきである。”

๓๐๕. ‘‘ราคสฺส[Pg.245], ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

305. “比丘たちよ、貪欲（ラーガ）を殊勝な知恵で知るために、五つの法を修習すべきである。五つとは何か。無常の想、無常における苦の想、苦における無我の想、断捨の想、離欲の想である。比丘たちよ、貪欲を殊勝な知恵で知るために、これら五つの法を修習すべきである。”

๓๐๖. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

306. “比丘たちよ、貪欲（ラーガ）を殊勝な知恵で知るために、五つの法を修習すべきである。五つとは何か。信根、精進根、念根、定根、慧根である。比丘たちよ、貪欲を殊勝な知恵で知るために、これら五つの法を修習すべきである。”

๓๐๗. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

307. “比丘たちよ、貪欲（ラーガ）を殊勝な知恵で知るために、これら五つの法を修習すべきである。五つとは何か。信力、精進力、念力、定力、慧力である。比丘たちよ、貪欲を殊勝な知恵で知るために、これら五つの法を修習すべきである。”

๓๐๘-๑๑๕๑. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. โทสสฺส… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปฬาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส … มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

三百八〜千百五十一。“比丘たちよ、貪欲を遍知するために……遍尽するために……断捨するために……滅尽するために……滅失のために……離欲のために……滅尽（滅）のために……捨離（捨）のために……棄捨（棄）のために、五つの法を修習すべきである。怒り（ドーサ）を……愚痴（モーハ）を……忿（怒り）を……恨みを……覆（過ちを隠すこと）を……悩（張り合うこと）を……嫉（嫉妬）を……吝（物惜しみ）を……誑（欺き）を……諂（へつらい）を……強情を……粗暴を……慢（高慢）を……過慢（増上慢）を……憍（酔いしれ）を……放逸を、殊勝な知恵（通知）で知るために……遍知するために……遍尽するために……断捨するために……滅尽するために……滅失のために……離欲のために……滅尽のために……捨離のために……棄捨のために、五つの法を修習すべきである。

‘‘กตเม ปญฺจ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

“五つとは何か。信力、精進力、念力、定力、慧力である。比丘たちよ、放逸を棄捨するために、これら五つの法を修習すべきである。”

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

貪欲の反復（ラーガ・ペイヤアラ）が終了した。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要綱（ウッダーナ）は以下の通りである。

อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย,ปหานาย ขยาย วเยน จ;

วิราคนิโรธา จาคญฺจ,ปฏินิสฺสคฺโค อิเม ทสาติ.

殊勝な知恵（通知）、遍知、遍尽、断捨、滅尽、滅失、そして離欲、滅、捨、棄、これら十〔の項目〕である。

ปญฺจกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

増支部五集が終了した。

ตตฺริทํ วคฺคุทฺทานํ –

ここで各品の要綱は以下の通りである。

เสขพลํ [Pg.246] พลญฺเจว, ปญฺจงฺคิกญฺจ สุมนํ;

มุณฺฑนีวรณญฺจ สญฺญญฺจ, โยธาชีวญฺจ อฏฺฐมํ;

เถรํ กกุธผาสุญฺจ, อนฺธกวินฺททฺวาทสํ;

คิลานราชติกณฺฑํ, สทฺธมฺมาฆาตุปาสกํ;

อรญฺญพฺราหฺมณญฺเจว, กิมิลกฺโกสกํ ตถา;

ทีฆาจาราวาสิกญฺจ, ทุจฺจริตูปสมฺปทนฺติ.

有学力品、力品、五支品、スマナ品、ムンダ品、蓋品、想品、第八は戦士品、長老品、カクダ品、安住品、十二番目はアンダカヴィンダ品、病人品、王品、ティカンタカ品、正法品、怨恨品、優婆塞品、森林品、婆羅門品、また同様に、キミラ品、罵詈品、長遊行品、住坊品、悪行品、受具足品である。

ปญฺจกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

増支部五集（パニチャカ・ニパータ）のパーリ語経典が終了した。