1

. นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

. त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धाला माझा नमस्कार असो.

---

องฺคุตฺตรนิกาโย

अंगुत्तरनिकाय

---

จตุกฺกนิปาตปาฬิ

चतुक्कनिपातपाळी

---

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

१. प्रथम पण्णासक

---

๑. ภณฺฑคามวคฺโค

१. भंडगामवर्ग

---

๑. อนุพุทฺธสุตฺตํ

१. अनुबुद्ध सुत्त

---

๑. เอวํ [Pg.307] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา วชฺชีสุ วิหรติ ภณฺฑคาเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

१. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान वज्जी देशातील भंडगाम येथे विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – "भिक्खूंनो!" ते भिक्खू भगवंतांना प्रत्युत्तर देत म्हणाले, "भदंत!" भगवंतांनी पुढीलप्रमाणे सांगितले –

---

‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. กตเมสํ จตุนฺนํ? อริยสฺส, ภิกฺขเว, สีลสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. อริยสฺส, ภิกฺขเว, สมาธิสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, ปญฺญาย อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. อริยาย, ภิกฺขเว, วิมุตฺติยา อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, อริยํ สีลํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, อริโย สมาธิ อนุพุทฺโธ ปฏิวิทฺโธ, อริยา ปญฺญา อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อริยา วิมุตฺติ อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา, อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

"भिक्खूंनो, चार धर्मांचे आकलन न झाल्यामुळे आणि त्यांचा भेद (साक्षात्कार) न झाल्यामुळे, मला आणि तुम्हांला इतका प्रदीर्घ काळ संसारात धावावे लागले आहे, भटकावे लागले आहे. कोणत्या चार? भिक्खूंनो, आर्य शील न समजल्यामुळे आणि त्याचा साक्षात्कार न झाल्यामुळे, मला आणि तुम्हांला इतका प्रदीर्घ काळ संसारात धावावे लागले आहे, भटकावे लागले आहे. भिक्खूंनो, आर्य समाधी न समजल्यामुळे आणि तिचा साक्षात्कार न झाल्यामुळे, मला आणि तुम्हांला इतका प्रदीर्घ काळ संसारात धावावे लागले आहे, भटकावे लागले आहे. भिक्खूंनो, आर्य प्रज्ञा न समजल्यामुळे आणि तिचा साक्षात्कार न झाल्यामुळे, मला आणि तुम्हांला इतका प्रदीर्घ काळ संसारात धावावे लागले आहे, भटकावे लागले आहे. भिक्खूंनो, आर्य विमुक्ती न समजल्यामुळे आणि तिचा साक्षात्कार न झाल्यामुळे, मला आणि तुम्हांला इतका प्रदीर्घ काळ संसारात धावावे लागले आहे, भटकावे लागले आहे. भिक्खूंनो, ते हे आर्य शील आता समजले आहे आणि त्याचा साक्षात्कार झाला आहे; आर्य समाधी समजली आहे आणि तिचा साक्षात्कार झाला आहे; आर्य प्रज्ञा समजली आहे आणि तिचा साक्षात्कार झाला आहे; आर्य विमुक्ती समजली आहे आणि तिचा साक्षात्कार झाला आहे. अस्तित्वाची तृष्णा (भवतण्हा) समूळ नष्ट झाली आहे, भवाचे बंधन (भवनित्ती) क्षीण झाले आहे, आता पुनर्जन्म नाही."

---

อิทมโวจ [Pg.308] ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

भगवंत असे म्हणाले. हे बोलून झाल्यावर सुगत शास्त्यांनी पुढे असे म्हटले –

---

‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ, วิมุตฺติ จ อนุตฺตรา;

อนุพุทฺธา อิเม ธมฺมา, โคตเมน ยสสฺสินา.

"शील, समाधी, प्रज्ञा आणि अनुत्तर विमुक्ती; या धर्मांचे यशस्वी गोतमांनी स्वतः आकलन केले आहे.

---

‘‘อิติ พุทฺโธ อภิญฺญาย, ธมฺมมกฺขาสิ ภิกฺขุนํ;

ทุกฺขสฺสนฺตกโร สตฺถา, จกฺขุมา ปรินิพฺพุโต’’ติ. ปฐมํ;

अशा प्रकारे, बुद्धत्वाने हे विशेष ज्ञानाने जाणून भिक्खूंना धर्माचा उपदेश केला. दुःखाचा अंत करणारे, चक्षुमान (दिव्य दृष्टी असलेले) शास्ते परिनिर्वाण पावले आहेत." पहिले सुत्त समाप्त.

---

๒. ปปติตสุตฺตํ

२. पपतित सुत्त

---

๒. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ อสมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา ปปติโต’ติ วุจฺจติ. กตเมหิ จตูหิ? อริเยน, ภิกฺขเว, สีเลน อสมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา ปปติโต’ติ วุจฺจติ. อริเยน, ภิกฺขเว, สมาธินา อสมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา ปปติโต’ติ วุจฺจติ. อริยาย, ภิกฺขเว, ปญฺญาย อสมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา ปปติโต’ติ วุจฺจติ. อริยาย, ภิกฺขเว, วิมุตฺติยา อสมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา ปปติโต’ติ วุจฺจติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ อสมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา ปปติโต’ติ วุจฺจติ.

२. "भिक्खूंनो, जो मनुष्य चार धर्मांनी युक्त नसतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून पतित झालेला' असे म्हटले जाते. कोणत्या चार? भिक्खूंनो, जो आर्य शीलाने युक्त नसतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून पतित झालेला' असे म्हटले जाते. भिक्खूंनो, जो आर्य समाधीने युक्त नसतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून पतित झालेला' असे म्हटले जाते. भिक्खूंनो, जो आर्य प्रज्ञेने युक्त नसतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून पतित झालेला' असे म्हटले जाते. भिक्खूंनो, जो आर्य विमुक्तीने युक्त नसतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून पतित झालेला' असे म्हटले जाते. भिक्खूंनो, खरोखर या चार धर्मांनी युक्त नसलेल्या मनुष्याला 'या धम्म-विनयातून पतित झालेला' असे म्हटले जाते.

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา อปปติโต’ติ วุจฺจติ. กตเมหิ จตูหิ? อริเยน, ภิกฺขเว, สีเลน สมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา อปปติโต’ติ วุจฺจติ. อริเยน, ภิกฺขเว, สมาธินา สมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา อปปติโต’ติ วุจฺจติ. อริยาย, ภิกฺขเว, ปญฺญาย สมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา อปปติโต’ติ วุจฺจติ. อริยาย, ภิกฺขเว, วิมุตฺติยา สมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา อปปติโต’ติ วุจฺจติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ‘อิมสฺมา ธมฺมวินยา อปปติโต’ติ วุจฺจตี’’ติ.

"भिक्खूंनो, जो मनुष्य चार धर्मांनी युक्त असतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून अपतित' असे म्हटले जाते. कोणत्या चार? भिक्खूंनो, जो आर्य शीलाने युक्त असतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून अपतित' असे म्हटले जाते. भिक्खूंनो, जो आर्य समाधीने युक्त असतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून अपतित' असे म्हटले जाते. भिक्खूंनो, जो आर्य प्रज्ञेने युक्त असतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून अपतित' असे म्हटले जाते. भिक्खूंनो, जो आर्य विमुक्तीने युक्त असतो, त्याला 'या धम्म-विनयातून अपतित' असे म्हटले जाते. भिक्खूंनो, खरोखर या चार धर्मांनी युक्त असलेल्या मनुष्याला 'या धम्म-विनयातून अपतित' असे म्हटले जाते."

---

‘‘จุตา ปตนฺติ ปติตา, คิทฺธา จ ปุนราคตา;

กตํ กิจฺจํ รตํ รมฺมํ, สุเขนานฺวาคตํ สุข’’นฺติ. ทุติยํ;

"जे च्युत झाले आहेत ते पडतात, आणि जे पतित झाले आहेत ते तृष्णेने आसक्त होऊन पुन्हा संसारात परत येतात. ज्यांचे कर्तव्य पूर्ण झाले आहे, ते रमणीय अशा निर्वाणात रमतात; त्यांनी सुखाद्वारेच सुखाची प्राप्ती केली आहे." दुसरे सुत्त समाप्त.

---

๓. ปฐมขตสุตฺตํ

३. प्रथम खत सुत्त

---

๓. ‘‘จตูหิ[Pg.309], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

३. "भिक्खूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला मूर्ख, अज्ञानी आणि असत्पुरुष स्वतःला क्षत आणि उपहत करून घेतो; तो दोषयुक्त असतो, विद्वानांच्या निंदेस पात्र ठरतो आणि पुष्कळ अपुण्य (पाप) गोळा करतो. कोणत्या चार गुणांनी? (१) कसलाही विचार न करता आणि शहानिशा न करता, जो निंदेस पात्र असलेल्याची प्रशंसा करतो. (२) कसलाही विचार न करता आणि शहानिशा न करता, जो प्रशंसेस पात्र असलेल्याची निंदा करतो. (३) कसलाही विचार न करता आणि शहानिशा न करता, जो श्रद्धा न ठेवण्याजोग्या गोष्टीवर श्रद्धा दाखवतो. (४) कसलाही विचार न करता आणि शहानिशा न करता, जो श्रद्धा ठेवण्याजोग्या गोष्टीवर अश्रद्धा दाखवतो. भिक्खूंनो, खरोखर या चार गुणांनी युक्त असलेला मूर्ख, अज्ञानी आणि असत्पुरुष स्वतःला क्षत आणि उपहत करून घेतो; तो दोषयुक्त असतो, विद्वानांच्या निंदेस पात्र ठरतो आणि पुष्कळ अपुण्य गोळा करतो.

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

"भिक्खूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला पंडित, बुद्धिमान आणि सत्पुरुष स्वतःला अक्षत आणि अनोपहत ठेवतो; तो निर्दोष असतो, विद्वानांच्या निंदेस पात्र ठरत नाही आणि पुष्कळ पुण्य गोळा करतो. कोणत्या चार गुणांनी? (१) पूर्ण विचार करून आणि शहानिशा करून, जो निंदेस पात्र असलेल्याची निंदा करतो. (२) पूर्ण विचार करून आणि शहानिशा करून, जो प्रशंसेस पात्र असलेल्याची प्रशंसा करतो. (३) पूर्ण विचार करून आणि शहानिशा करून, जो श्रद्धा न ठेवण्याजोग्या गोष्टीवर अश्रद्धा दाखवतो. (४) पूर्ण विचार करून आणि शहानिशा करून, जो श्रद्धा ठेवण्याजोग्या गोष्टीवर श्रद्धा दाखवतो. भिक्खूंनो, खरोखर या चार गुणांनी युक्त असलेला पंडित, बुद्धिमान आणि सत्पुरुष स्वतःला अक्षत आणि अनोपहत ठेवतो; तो निर्दोष असतो, विद्वानांच्या निंदेस पात्र ठरत नाही आणि पुष्कळ पुण्य गोळा करतो."

---

‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ,ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย;

วิจินาติ มุเขน โส กลึ,กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.

"जो निंदनीय व्यक्तीची प्रशंसा करतो, किंवा जो प्रशंसनीय व्यक्तीची निंदा करतो; तो आपल्या मुखाने पापाचा (कलीचा) संचय करतो, आणि त्या पापामुळे त्याला कधीही सुख मिळत नाही.

---

‘‘อปฺปมตฺโต อยํ กลิ,โย อกฺเขสุ ธนปราชโย;

สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา,อยเมว มหนฺตตโร กลิ;

โย สุคเตสุ มนํ ปโทสเย.

"द्यूत खेळताना (फाशांच्या खेळात) स्वतःसह सर्व संपत्ती गमावणे हा पराजय अत्यंत लहान दोष (कली) आहे; परंतु जो सुगतांच्या (बुद्ध आणि अर्हतांच्या) प्रति मनात द्वेष बाळगतो, हाच सर्वात मोठा दोष (कली) आहे.

---

‘‘สตํ [Pg.310] สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ,ฉตฺตึสตี ปญฺจ จ อพฺพุทานิ;

ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ,วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ. ตติยํ;

"आर्यांची निंदा करणारा असत्पुरुष, आपल्या वाणीने आणि मनाने पाप कर्माचा संचय करून नरकात जातो; जेथे त्याचे आयुष्य एक लाख छत्तीस निरब्बुद आणि पाच अब्बुद इतके दीर्घ असते." तिसरे सुत्त समाप्त.

---

๔. ทุติยขตสุตฺตํ

४. द्वितीय खत सुत्त

---

๔. ‘‘จตูสุ, ภิกฺขเว, มิจฺฉา ปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ จตูสุ? มาตริ, ภิกฺขเว, มิจฺฉา ปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. ปิตริ, ภิกฺขเว, มิจฺฉา ปฏิปชฺชมาโน…เป… ตถาคเต, ภิกฺขเว, มิจฺฉา ปฏิปชฺชมาโน…เป… ตถาคตสาวเก, ภิกฺขเว, มิจฺฉา ปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, จตูสุ มิจฺฉา ปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

४. भिक्खूहो, चार व्यक्तींच्या बाबतीत चुकीच्या पद्धतीने वागणारा (दुराचरण करणारा) मूर्ख, अज्ञानी आणि असत्पुरुष स्वतःचे नुकसान करतो, स्वतःला क्षत-विक्षत करतो; तो दोषपात्र ठरतो आणि सुज्ञांकडून निंदेस पात्र होतो, तसेच तो भरपूर अकुशल (पाप) गोळा करतो. कोणत्या चार व्यक्तींच्या बाबतीत? भिक्खूहो, आईच्या बाबतीत चुकीच्या पद्धतीने वागणारा मूर्ख, अज्ञानी आणि असत्पुरुष स्वतःचे नुकसान करतो, स्वतःला क्षत-विक्षत करतो; तो दोषपात्र ठरतो आणि सुज्ञांकडून निंदेस पात्र होतो, तसेच तो भरपूर अकुशल गोळा करतो. वडिलांच्या बाबतीत चुकीच्या पद्धतीने वागणारा... पे... तथागतांच्या बाबतीत चुकीच्या पद्धतीने वागणारा... पे... तथागतांच्या श्रावकांच्या बाबतीत चुकीच्या पद्धतीने वागणारा मूर्ख, अज्ञानी आणि असत्पुरुष स्वतःचे नुकसान करतो, स्वतःला क्षत-विक्षत करतो; तो दोषपात्र ठरतो आणि सुज्ञांकडून निंदेस पात्र होतो, तसेच तो भरपूर अकुशल गोळा करतो. भिक्खूहो, खरोखरच या चार व्यक्तींच्या बाबतीत चुकीच्या पद्धतीने वागणारा मूर्ख, अज्ञानी आणि असत्पुरुष स्वतःचे नुकसान करतो, स्वतःला क्षत-विक्षत करतो; तो दोषपात्र ठरतो आणि सुज्ञांकडून निंदेस पात्र होतो, तसेच तो भरपूर अकुशल गोळा करतो.

---

‘‘จตูสุ, ภิกฺขเว, สมฺมา ปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ จตูสุ? มาตริ, ภิกฺขเว, สมฺมา ปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. ปิตริ, ภิกฺขเว, สมฺมา ปฏิปชฺชมาโน…เป… ตถาคเต, ภิกฺขเว, สมฺมา ปฏิปชฺชมาโน…เป… ตถาคตสาวเก, ภิกฺขเว, สมฺมา ปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, จตูสุ สมฺมา ปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

भिक्खूहो, चार व्यक्तींच्या बाबतीत योग्य पद्धतीने वागणारा (सदाचरण करणारा) बुद्धिमान, चतुर आणि सत्पुरुष स्वतःचे रक्षण करतो, स्वतःला अक्षत आणि निरुपद्रवी ठेवतो; तो निर्दोष ठरतो आणि सुज्ञांकडून प्रशंसेस पात्र होतो, तसेच तो भरपूर पुण्य गोळा करतो. कोणत्या चार व्यक्तींच्या बाबतीत? भिक्खूहो, आईच्या बाबतीत योग्य पद्धतीने वागणारा बुद्धिमान, चतुर आणि सत्पुरुष स्वतःचे रक्षण करतो, स्वतःला अक्षत आणि निरुपद्रवी ठेवतो; तो निर्दोष ठरतो आणि सुज्ञांकडून प्रशंसेस पात्र होतो, तसेच तो भरपूर पुण्य गोळा करतो. वडिलांच्या बाबतीत योग्य पद्धतीने वागणारा... पे... तथागतांच्या बाबतीत योग्य पद्धतीने वागणारा... पे... तथागतांच्या श्रावकांच्या बाबतीत योग्य पद्धतीने वागणारा बुद्धिमान, चतुर आणि सत्पुरुष स्वतःचे रक्षण करतो, स्वतःला अक्षत आणि निरुपद्रवी ठेवतो; तो निर्दोष ठरतो आणि सुज्ञांकडून प्रशंसेस पात्र होतो, तसेच तो भरपूर पुण्य गोळा करतो. भिक्खूहो, खरोखरच या चार व्यक्तींच्या बाबतीत योग्य पद्धतीने वागणारा बुद्धिमान, चतुर आणि सत्पुरुष स्वतःचे रक्षण करतो, स्वतःला अक्षत आणि निरुपद्रवी ठेवतो; तो निर्दोष ठरतो आणि सुज्ञांकडून प्रशंसेस पात्र होतो, तसेच तो भरपूर पुण्य गोळा करतो.

---

‘‘มาตริ [Pg.311] ปิตริ จาปิ, โย มิจฺฉา ปฏิปชฺชติ;

ตถาคเต วา สมฺพุทฺเธ, อถ วา ตสฺส สาวเก;

พหุญฺจ โส ปสวติ, อปุญฺญํ ตาทิโส นโร.

जो मनुष्य आई आणि वडिलांच्या बाबतीत, तसेच सम्यक संबुद्ध तथागतांच्या बाबतीत किंवा त्यांच्या श्रावकांच्या बाबतीत चुकीच्या पद्धतीने वागतो; असा मनुष्य भरपूर अकुशल (पाप) गोळा करतो.

---

‘‘ตาย นํ อธมฺมจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ครหนฺติ, เปจฺจาปายญฺจ คจฺฉติ.

आई-वडिलांच्या बाबतीत केलेल्या त्या अधर्माचरणामुळे सुज्ञ लोक याच जन्मात त्याची निंदा करतात आणि मृत्यूनंतर तो दुर्गतीला (अपाय) जातो.

---

‘‘มาตริ ปิตริ จาปิ, โย สมฺมา ปฏิปชฺชติ;

ตถาคเต วา สมฺพุทฺเธ, อถ วา ตสฺส สาวเก;

พหุญฺจ โส ปสวติ, ปุญฺญํ เอตาทิโส นโร.

जो मनुष्य आई आणि वडिलांच्या बाबतीत, तसेच सम्यक संबुद्ध तथागतांच्या बाबतीत किंवा त्यांच्या श्रावकांच्या बाबतीत योग्य पद्धतीने वागतो; असा मनुष्य भरपूर पुण्य गोळा करतो.

---

‘‘ตาย นํ ธมฺมจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. จตุตฺถํ;

आई-वडिलांच्या बाबतीत केलेल्या त्या धर्माचरणामुळे सुज्ञ लोक याच जन्मात त्याची प्रशंसा करतात आणि मृत्यूनंतर तो स्वर्गात आनंदित होतो.

---

๕. อนุโสตสุตฺตํ

५. अनुसोत सुत्त

---

๕. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อนุโสตคามี ปุคฺคโล, ปฏิโสตคามี ปุคฺคโล, ฐิตตฺโต ปุคฺคโล, ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ. กตโม จ, ภิกฺขเว, อนุโสตคามี ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล กาเม จ ปฏิเสวติ, ปาปญฺจ กมฺมํ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุโสตคามี ปุคฺคโล.

५. भिक्खूहो, जगात हे चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? प्रवाहाच्या देशाने जाणारा मनुष्य (अनुसोतगामी), प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने जाणारा मनुष्य (पटिसोतगामी), स्थिरचित्त असलेला मनुष्य (ठितत्त) आणि पार गेलेला, पलीकडच्या तीरावर पोहोचलेला व कोरड्या जमिनीवर उभा असलेला ब्राह्मण. आणि भिक्खूहो, प्रवाहाच्या दिशेने जाणारा मनुष्य कोणता? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य कामभोगांचे सेवन करतो आणि पापकर्म करतो. भिक्खूहो, याला प्रवाहाच्या दिशेने जाणारा मनुष्य असे म्हणतात.

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปฏิโสตคามี ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล กาเม จ นปฺปฏิเสวติ, ปาปญฺจ กมฺมํ น กโรติ, สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุโขปิ รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปฏิโสตคามี ปุคฺคโล.

आणि भिक्खूहो, प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने जाणारा मनुष्य कोणता? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य कामभोगांचे सेवन करत नाही आणि पापकर्म करत नाही; तो दुःख आणि मनस्ताप सहन करत, डोळ्यात अश्रू आणून आणि रडत-रडत देखील परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे पालन करतो. भिक्खूहो, याला प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने जाणारा मनुष्य असे म्हणतात.

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ฐิตตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี, อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ฐิตตฺโต ปุคฺคโล.

आणि भिक्खूहो, स्थिरचित्त असलेला मनुष्य कोणता? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य पाच खालच्या पातळीवरील बंधनांच्या (ओरंभागिय संयोजन) पूर्ण क्षयामुळे औपपातिक (स्वयंभू उत्पन्न होणारा) बनतो, तिथेच परिनिर्वाण प्राप्त करतो आणि त्या लोकातून पुन्हा कधीही परत न येणारा (अनावत्तीधम्मो) होतो. भिक्खूहो, याला स्थिरचित्त असलेला मनुष्य असे म्हणतात.

---

‘‘กตโม [Pg.312] จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ.

आणि भिक्खूहो, पार गेलेला, पलीकडच्या तीरावर पोहोचलेला व कोरड्या जमिनीवर उभा असलेला ब्राह्मण कोणता? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य आसवांच्या (चित्तमळांच्या) क्षयामुळे आसवरहित चित्तविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः उच्च ज्ञानाने जाणून, साक्षात करून आणि त्यात प्रतिष्ठित होऊन विहरतो. भिक्खूहो, याला पार गेलेला, पलीकडच्या तीरावर पोहोचलेला व कोरड्या जमिनीवर उभा असलेला ब्राह्मण असे म्हणतात. भिक्खूहो, खरोखरच हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत.

---

‘‘เย เกจิ กาเมสุ อสญฺญตา ชนา,อวีตราคา อิธ กามโภคิโน;

ปุนปฺปุนํ ชาติชรูปคามิ เต,ตณฺหาธิปนฺนา อนุโสตคามิโน.

जे लोक कामभोगांमध्ये असंयत आहेत, ज्यांचा राग (आसक्ती) नष्ट झालेला नाही आणि जे इथे कामभोगांचा उपभोग घेतात; ते वारंवार जन्म आणि म्हातारपणाला प्राप्त होतात. तृष्णेने ग्रासलेले ते लोक प्रवाहाच्या दिशेने जाणारे (अनुसोतगामी) आहेत.

---

‘‘ตสฺมา หิ ธีโร อิธุปฏฺฐิตสฺสตี,กาเม จ ปาเป จ อเสวมาโน;

สหาปิ ทุกฺเขน ชเหยฺย กาเม,ปฏิโสตคามีติ ตมาหุ ปุคฺคลํ.

म्हणूनच, जागृत स्मृती असलेला बुद्धिमान मनुष्य या जगात कामभोग आणि पापांचे सेवन न करता, दुःखाचा सामना करावा लागला तरी कामभोगांचा त्याग करतो; अशा मनुष्याला प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने जाणारा (पटिसोतगामी) म्हणतात.

---

‘‘โย เว กิเลสานิ ปหาย ปญฺจ,ปริปุณฺณเสโข อปริหานธมฺโม;

เจโตวสิปฺปตฺโต สมาหิตินฺทฺริโย,ส เว ฐิตตฺโตติ นโร ปวุจฺจติ.

जो खरोखरच पाच क्लेशांचा (बंधनांचा) त्याग करून, परिपूर्ण शैक्ष (साधक) बनतो, ज्याचे पतन होत नाही, ज्याने चित्तावर ताबा मिळवला आहे आणि ज्याची इंद्रिये समाहित (शांत) आहेत; त्यालाच खरोखर 'स्थिरचित्त' मनुष्य म्हटले जाते.

---

‘‘ปโรปรา ยสฺส สเมจฺจ ธมฺมา,วิธูปิตา อตฺถคตา น สนฺติ;

ส เว มุนิ วุสิตพฺรหฺมจริโย,โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตี’’ติ. ปญฺจมํ;

ज्याने उच्च आणि नीच (सर्व) धर्मांना पूर्णपणे जाणून नष्ट केले आहे, जे आता अस्तित्वात राहिलेले नाहीत; तो ब्रह्मचर्याचे पालन पूर्ण केलेला मुनी, लोकाचा अंत गाठलेला आणि पलीकडच्या तीरावर पोहोचलेला म्हटला जातो.

---

๖. อปฺปสฺสุตสุตฺตํ

६. अप्पस्सुत सुत्त

---

๖. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อปฺปสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน, อปฺปสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน, พหุสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน, พหุสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน[Pg.313]? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปกํ สุตํ โหติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถา อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส อปฺปกสฺส สุตสฺส น อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน.

६. भिक्खूहो, जगात हे चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? अल्पश्रुत (कमी ऐकलेला) जो ऐकलेल्या ज्ञानानुसार आचरण करत नाही, अल्पश्रुत जो ऐकलेल्या ज्ञानानुसार आचरण करतो, बहुश्रुत (खूप ऐकलेला) जो ऐकलेल्या ज्ञानानुसार आचरण करत नाही आणि बहुश्रुत जो ऐकलेल्या ज्ञानानुसार आचरण करतो. आणि भिक्खूहो, एखादा मनुष्य अल्पश्रुत असून ऐकलेल्या ज्ञानानुसार आचरण न करणारा कसा होतो? भिक्खूहो, या जगात एखाद्या मनुष्याने थोडेच ऐकलेले असते – जसे की सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. तो त्या थोड्या ऐकलेल्या ज्ञानाचा अर्थ न समजल्यामुळे आणि धम्म न समजल्यामुळे धम्मानुकूल आचरण (धम्मानुधम्मपटिपन्नो) करत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य अल्पश्रुत असून ऐकलेल्या ज्ञानानुसार आचरण न करणारा होतो.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปกํ สุตํ โหติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถา อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส อปฺปกสฺส สุตสฺส อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน.

“आणि भिक्खूहो, एखादा मनुष्य अल्पश्रुत असूनही श्रुताने संपन्न कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीचे श्रुत (ज्ञान) अल्प असते – जसे की सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदळ्ळ. परंतु, तो त्या अल्प श्रुताचा अर्थ जाणून, धम्म जाणून, धम्मानुकूल आचरण करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य अल्पश्रुत असूनही श्रुताने संपन्न असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกํ สุตํ โหติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถา อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส พหุกสฺส สุตสฺส น อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน.

“आणि भिक्खूहो, एखादा मनुष्य बहुश्रुत असूनही श्रुताने असंपन्न कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीचे श्रुत विपुल असते – जसे की सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदळ्ळ. परंतु, तो त्या विपुल श्रुताचा अर्थ न जाणता, धम्म न जाणता, धम्मानुकूल आचरण करत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य बहुश्रुत असूनही श्रुताने असंपन्न असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกํ สุตํ โหติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถา อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส พหุกสฺส สุตสฺส อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ.

“आणि भिक्खूहो, एखादा मनुष्य बहुश्रुत असून श्रुताने संपन्न कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीचे श्रुत विपुल असते – जसे की सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदळ्ळ. आणि तो त्या विपुल श्रुताचा अर्थ जाणून, धम्म जाणून, धम्मानुकूल आचरण करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य बहुश्रुत असून श्रुताने संपन्न असतो. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत.”

---

‘‘อปฺปสฺสุโตปิ เจ โหติ, สีเลสุ อสมาหิโต;

อุภเยน นํ ครหนฺติ, สีลโต จ สุเตน จ.

“जरी एखादा मनुष्य अल्पश्रुत असेल आणि शीलामध्ये असमाहित (असंयत) असेल, तर लोक त्याची शील आणि श्रुत या दोन्ही कारणांनी निंदा करतात.”

---

‘‘อปฺปสฺสุโตปิ เจ โหติ, สีเลสุ สุสมาหิโต;

สีลโต นํ ปสํสนฺติ, ตสฺส สมฺปชฺชเต สุตํ.

“जरी एखादा मनुष्य अल्पश्रुत असेल, परंतु शीलामध्ये सुसमाहित असेल, तर लोक त्याच्या शीलामुळे त्याची प्रशंसा करतात; त्याचे श्रुत सफल होते.”

---

‘‘พหุสฺสุโตปิ [Pg.314] เจ โหติ, สีเลสุ อสมาหิโต;

สีลโต นํ ครหนฺติ, นาสฺส สมฺปชฺชเต สุตํ.

“जरी एखादा मनुष्य बहुश्रुत असेल, परंतु शीलामध्ये असमाहित असेल, तर लोक त्याच्या शीलहीनतेमुळे त्याची निंदा करतात; त्याचे श्रुत सफल होत नाही.”

---

‘‘พหุสฺสุโตปิ เจ โหติ, สีเลสุ สุสมาหิโต;

อุภเยน นํ ปสํสนฺติ, สีลโต จ สุเตน จ.

“जरी एखादा मनुष्य बहुश्रुत असेल आणि शीलामध्ये सुसमाहित असेल, तर लोक शील आणि श्रुत या दोन्ही कारणांनी त्याची प्रशंसा करतात.”

---

‘‘พหุสฺสุตํ ธมฺมธรํ, สปฺปญฺญํ พุทฺธสาวกํ;

เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว, โก ตํ นินฺทิตุมรหติ;

เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ, พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโต’’ติ. ฉฏฺฐํ;

“जो बहुश्रुत, धम्मधरणारा, प्रज्ञावान असा बुद्धांचा श्रावक आहे, जणू जांबूनद सोन्याचे नाणेच, त्याची निंदा करण्यास कोण पात्र आहे? देवही त्याची प्रशंसा करतात आणि ब्रह्मदेवाकडूनही तो प्रशंसित होतो.” (सहावे सुत्त समाप्त)

---

๗. โสภนสุตฺตํ

७. शोभनसुत्त

---

๗. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สงฺฆํ โสเภนฺติ. กตเม จตฺตาโร? ภิกฺขุ, ภิกฺขเว, วิยตฺโต วินีโต วิสารโท พหุสฺสุโต ธมฺมธโร ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน สงฺฆํ โสเภติ. ภิกฺขุนี, ภิกฺขเว, วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สงฺฆํ โสเภติ. อุปาสโก, ภิกฺขเว, วิยตฺโต วินีโต วิสารโท พหุสฺสุโต ธมฺมธโร ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน สงฺฆํ โสเภติ. อุปาสิกา, ภิกฺขเว, วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สงฺฆํ โสเภติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วิยตฺตา วินีตา วิสารทา พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนา สงฺฆํ โสเภนฺตี’’ติ.

७. “भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे लोक जे चतुर, विनीत, विशारद, बहुश्रुत, धम्मधरणारे आणि धम्मानुकूल आचरण करणारे आहेत, ते संघाला शोभवितात. कोणते चार? भिक्खूहो, चतुर, विनीत, विशारद, बहुश्रुत, धम्मधरणारा आणि धम्मानुकूल आचरण करणारा भिक्खू संघाला शोभवितो. भिक्खूहो, चतुर, विनीत, विशारद, बहुश्रुत, धम्मधरणारी आणि धम्मानुकूल आचरण करणारी भिक्खुणी संघाला शोभविते. भिक्खूहो, चतुर, विनीत, विशारद, बहुश्रुत, धम्मधरणारा आणि धम्मानुकूल आचरण करणारा उपासक संघाला शोभवितो. भिक्खूहो, चतुर, विनीत, विशारद, बहुश्रुत, धम्मधरणारी आणि धम्मानुकूल आचरण करणारी उपासिका संघाला शोभविते. भिक्खूहो, हे चार चतुर, विनीत, विशारद, बहुश्रुत, धम्मधरणारे आणि धम्मानुकूल आचरण करणारे लोक संघाला शोभवितात.”

---

‘‘โย โหติ วิยตฺโต จ วิสารโท จ,พหุสฺสุโต ธมฺมธโร จ โหติ;

ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี,ส ตาทิโส วุจฺจติ สงฺฆโสภโน.

“जो चतुर आणि विशारद आहे, बहुश्रुत आणि धम्मधरणारा आहे, आणि धम्माच्या अनुकूल आचरण करणारा आहे, अशा व्यक्तीला ‘संघशोभन’ (संघाची शोभा वाढवणारा) म्हटले जाते.”

---

‘‘ภิกฺขุ จ สีลสมฺปนฺโน, ภิกฺขุนี จ พหุสฺสุตา;

อุปาสโก จ โย สทฺโธ, ยา จ สทฺธา อุปาสิกา;

เอเต โข สงฺฆํ โสเภนฺติ, เอเต หิ สงฺฆโสภนา’’ติ. สตฺตมํ;

“शीलसंपन्न भिक्खू, बहुश्रुत भिक्खुणी, श्रद्धावान उपासक आणि श्रद्धावान उपासिका; हेच संघाला शोभवितात, हेच खरोखर संघाची शोभा वाढवणारे आहेत.” (सातवे सुत्त समाप्त)

---

๘. เวสารชฺชสุตฺตํ

८. वेसारज्जसुत्त

---

๘. ‘‘จตฺตาริมานิ[Pg.315], ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส เวสารชฺชานิ, เยหิ เวสารชฺเชหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. กตมานิ จตฺตาริ? ‘สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธา’ติ ตตฺร วต มํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ สหธมฺเมน ปฏิโจเทสฺสตีติ นิมิตฺตเมตํ, ภิกฺขเว, น สมนุปสฺสามิ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, นิมิตฺตํ อสมนุปสฺสนฺโต เขมปฺปตฺโต อภยปฺปตฺโต เวสารชฺชปฺปตฺโต วิหรามิ.

८. “भिक्खूहो, तथागतांचे हे चार वैशारद्य आहेत, ज्यांनी युक्त होऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहनाद करतात आणि ब्रह्मचक्र (धम्मचक्र) प्रवर्तित करतात. कोणते चार? ‘तुम्ही स्वतःला सम्यक्संबुद्ध म्हणवता, परंतु हे धम्म तुम्हाला पूर्णपणे ज्ञात नाहीत,’ असा आक्षेप घेण्यास या जगात कोणताही श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणीही सकारण समर्थ असेल, असे कोणतेही निमित्त मला दिसत नाही. भिक्खूहो, असे कोणतेही निमित्त मला दिसत नसल्यामुळे मी क्षेमप्राप्त, अभयप्राप्त आणि वैशारद्यप्राप्त होऊन विहरतो.”

---

‘‘‘ขีณาสวสฺส เต ปฏิชานโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณา’ติ ตตฺร วต มํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ สหธมฺเมน ปฏิโจเทสฺสตีติ นิมิตฺตเมตํ, ภิกฺขเว, น สมนุปสฺสามิ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, นิมิตฺตํ อสมนุปสฺสนฺโต เขมปฺปตฺโต อภยปฺปตฺโต เวสารชฺชปฺปตฺโต วิหรามิ.

“‘तुम्ही स्वतःला क्षीणासव म्हणवता, परंतु तुमचे हे आसव अजून नष्ट झालेले नाहीत,’ असा आक्षेप घेण्यास या जगात कोणताही श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणीही सकारण समर्थ असेल, असे कोणतेही निमित्त मला दिसत नाही. भिक्खूहो, असे कोणतेही निमित्त मला दिसत नसल्यामुळे मी क्षेमप्राप्त, अभयप्राप्त आणि वैशारद्यप्राप्त होऊन विहरतो.”

---

‘‘‘เย โข ปน เต อนฺตรายิกา ธมฺมา วุตฺตา เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายา’ติ ตตฺร วต มํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ สหธมฺเมน ปฏิโจเทสฺสตีติ นิมิตฺตเมตํ, ภิกฺขเว, น สมนุปสฺสามิ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, นิมิตฺตํ อสมนุปสฺสนฺโต เขมปฺปตฺโต อภยปฺปตฺโต เวสารชฺชปฺปตฺโต วิหรามิ.

“‘ज्या गोष्टींना तुम्ही अंतरायिक धम्म म्हटले आहे, त्यांचे सेवन करणाऱ्यासाठी ते अडथळा ठरण्यास असमर्थ आहेत,’ असा आक्षेप घेण्यास या जगात कोणताही श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणीही सकारण समर्थ असेल, असे कोणतेही निमित्त मला दिसत नाही. भिक्खूहो, असे कोणतेही निमित्त मला दिसत नसल्यामुळे मी क्षेमप्राप्त, अभयप्राप्त आणि वैशारद्यप्राप्त होऊन विहरतो.”

---

‘‘‘ยสฺส โข ปน เต อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต โส น นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ ตตฺร วต มํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ สหธมฺเมน ปฏิโจเทสฺสตีติ นิมิตฺตเมตํ, ภิกฺขเว, น สมนุปสฺสามิ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, นิมิตฺตํ อสมนุปสฺสนฺโต เขมปฺปตฺโต อภยปฺปตฺโต เวสารชฺชปฺปตฺโต วิหรามิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ตถาคตสฺส เวสารชฺชานิ, เยหิ เวสารชฺเชหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตตี’’ติ.

“‘ज्या हेतूसाठी तुम्ही धम्माचा उपदेश केला आहे, तो धम्म त्याचे आचरण करणाऱ्याला पूर्णपणे दुःखमुक्तीकडे (दुःखक्षयाकडे) नेत नाही,’ असा आक्षेप घेण्यास या जगात कोणताही श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा किंवा इतर कोणीही सकारण समर्थ असेल, असे कोणतेही निमित्त मला दिसत नाही. भिक्खूहो, असे कोणतेही निमित्त मला दिसत नसल्यामुळे मी क्षेमप्राप्त, अभयप्राप्त आणि वैशारद्यप्राप्त होऊन विहरतो. भिक्खूहो, हे तथागतांचे चार वैशारद्य आहेत, ज्यांनी युक्त होऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहनाद करतात आणि ब्रह्मचक्र प्रवर्तित करतात.”

---

‘‘เย [Pg.316] เกจิเม วาทปถา ปุถุสฺสิตา,ยํ นิสฺสิตา สมณพฺราหฺมณา จ;

ตถาคตํ ปตฺวา น เต ภวนฺติ,วิสารทํ วาทปถาติวตฺตํ.

“श्रमण आणि ब्राह्मणांनी आश्रय घेतलेले जे काही विविध प्रकारचे वाद मार्ग पसरलेले आहेत, ते सर्व वाद मार्ग ओलांडून गेलेल्या आणि विशारद असलेल्या तथागतांपर्यंत पोहोचू शकत नाहीत.”

---

‘‘โย ธมฺมจกฺกํ อภิภุยฺย เกวลี,ปวตฺตยี สพฺพภูตานุกมฺปี;

ตํ ตาทิสํ เทวมนุสฺสเสฏฺฐํ,สตฺตา นมสฺสนฺติ ภวสฺส ปารคุ’’นฺติ. อฏฺฐมํ;

सर्व प्राण्यांविषयी अनुकंपा बाळगणारे, परिपूर्ण (केवली), ज्यांनी (सर्व संसाराला) जिंकून धम्मचक्र प्रवर्तित केले; त्या भवसागराच्या पलीकडे गेलेल्या, देव आणि मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भगवंतांना सर्व प्राणी वंदन करतात. (आठवे सुत्त समाप्त)

---

๙. ตณฺหุปฺปาทสุตฺตํ

९. तण्हूप्पाद सुत्त

---

๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ตณฺหุปฺปาทา ยตฺถ ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. กตเม จตฺตาโร? จีวรเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; ปิณฺฑปาตเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; เสนาสนเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; อิติภวาภวเหตุ วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ตณฺหุปฺปาทา ยตฺถ ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชตี’’ติ.

९. भिक्खूंनो, हे चार तृष्णा-उत्पत्तीचे मार्ग (तण्हूप्पाद) आहेत, जिथे भिक्खूच्या मनात तृष्णा उत्पन्न होते. कोणते चार? भिक्खूंनो, भिक्खूच्या मनात चिवराच्या (वस्त्राच्या) कारणाने तृष्णा उत्पन्न होते; भिक्खूंनो, भिक्खूच्या मनात पिंडपाताच्या (भिक्षेच्या) कारणाने तृष्णा उत्पन्न होते; भिक्खूंनो, भिक्खूच्या मनात सेनासनाच्या (निवासस्थानाच्या) कारणाने तृष्णा उत्पन्न होते; भिक्खूंनो, भिक्खूच्या मनात या किंवा त्या अस्तित्वाच्या (भवाभव - इहलोक किंवा परलोकातील अस्तित्वाच्या) कारणाने तृष्णा उत्पन्न होते. भिक्खूंनो, हेच ते चार तृष्णा-उत्पत्तीचे मार्ग आहेत, जिथे भिक्खूच्या मनात तृष्णा उत्पन्न होते.

---

‘‘ตณฺหา ทุติโย ปุริโส, ทีฆมทฺธาน สํสรํ;

อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ, สํสารํ นาติวตฺตติ.

तृष्णेला आपला सोबती बनवून मनुष्य दीर्घकाळ संसारात भटकत राहतो. या जन्मातून दुसऱ्या जन्मात (इत्थभाव-अञ्ञथाभाव) भटकत असताना, तो या संसारचक्राच्या पलीकडे जाऊ शकत नाही.

---

‘‘เอวมาทีนวํ ญตฺวา, ตณฺหํ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

วีตตณฺโห อนาทาโน, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ. นวมํ;

तृष्णा हेच दुःखाचे मूळ आहे, हा दोष (आदीनव) ओळखून, भिक्खूने तृष्णारहित, आसक्तीरहित (अनादान) आणि स्मृतिमान (सतो) होऊन जीवन व्यतीत करावे. (नववे सुत्त समाप्त)

---

๑๐. โยคสุตฺตํ

१०. योग सुत्त

---

๑๐. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, โยคา. กตเม จตฺตาโร? กามโยโค, ภวโยโค, ทิฏฺฐิโยโค, อวิชฺชาโยโค. กตโม จ, ภิกฺขเว, กามโยโค? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กามานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส [Pg.317] กามานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ อปฺปชานโต โย กาเมสุ กามราโค กามนนฺที กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปิปาสา กามปริฬาโห กามชฺโฌสานํ กามตณฺหา สานุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กามโยโค. อิติ กามโยโค.

१०. भिक्खूंनो, हे चार योग (बंधने) आहेत. कोणते चार? कामयोग (इंद्रियसुखाचे बंधन), भवयोग (अस्तित्वाचे बंधन), दिट्ठियोग (दृष्टीचे/मतांचे बंधन) आणि अविज्जायोग (अविद्येचे बंधन). आणि भिक्खूंनो, कामयोग म्हणजे काय? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती कामभोगांची (इंद्रियसुखांची) उत्पत्ती (समुदय), त्यांचा अस्त (अत्थंगम), त्यांचे आस्वादन (अस्साद), त्यांचे दुष्परिणाम (आदीनव) आणि त्यांच्यापासून सुटका (निस्सरण) हे जसे आहे तसे (यथाभूत) जाणत नाही. कामभोगांची उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे न जाणणाऱ्या त्या व्यक्तीच्या मनात कामभोगांविषयी जो कामराग, कामनंदी (कामभोगांतील आनंद), कामस्नेह, काममुच्छा (काममोह), कामपिपासा (कामतहान), कामपरिळाह (कामदाह), कामाज्झोसान (कामासक्ती) आणि कामतण्हा (कामतृष्णा) सुप्त रूपात (अनुशयित) राहते. भिक्खूंनो, याला कामयोग असे म्हणतात. असा हा कामयोग होय.

---

‘‘ภวโยโค จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภวานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส ภวานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ อปฺปชานโต โย ภเวสุ ภวราโค ภวนนฺที ภวสฺเนโห ภวมุจฺฉา ภวปิปาสา ภวปริฬาโห ภวชฺโฌสานํ ภวตณฺหา สานุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภวโยโค. อิติ กามโยโค ภวโยโค.

आणि भवयोग कसा होतो? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती अस्तित्वाच्या (भवाच्या) उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे जाणत नाही. अस्तित्वाच्या उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे न जाणणाऱ्या त्या व्यक्तीच्या मनात अस्तित्वाविषयी (भवाविषयी) जो भवराग, भवनंदी, भवस्नेह, भवमुच्छा (भवमोह), भवपिपासा, भवपरिळाह (भवदाह), भवाज्झोसान (भवासक्ती) आणि भवतण्हा (भवतृष्णा) सुप्त रूपात राहते. भिक्खूंनो, याला भवयोग असे म्हणतात. असे हे कामयोग आणि भवयोग होत.

---

‘‘ทิฏฺฐิโยโค จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ทิฏฺฐีนํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส ทิฏฺฐีนํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ อปฺปชานโต โย ทิฏฺฐีสุ ทิฏฺฐิราโค ทิฏฺฐินนฺที ทิฏฺฐิสฺเนโห ทิฏฺฐิมุจฺฉา ทิฏฺฐิปิปาสา ทิฏฺฐิปริฬาโห ทิฏฺฐิชฺโฌสานํ ทิฏฺฐิตณฺหา สานุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิโยโค. อิติ กามโยโค ภวโยโค ทิฏฺฐิโยโค.

आणि दिट्ठियोग (दृष्टीचे बंधन) कसा होतो? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती चुकीच्या मतांच्या/दृष्टींच्या (दिट्ठींच्या) उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे जाणत नाही. दृष्टींच्या उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे न जाणणाऱ्या त्या व्यक्तीच्या मनात दृष्टींविषयी जो दिट्ठिराग, दिट्ठिनंदी, दिट्ठिस्नेह, दिट्ठिमुच्छा (दृष्टीमोह), दिट्ठिपिपासा, दिट्ठिपरिळाह (दृष्टीदाह), दिट्ठिज्झोसान (दृष्टीसक्ती) आणि दिट्ठितण्हा (दृष्टीतृष्णा) सुप्त रूपात राहते. भिक्खूंनो, याला दिट्ठियोग असे म्हणतात. असे हे कामयोग, भवयोग आणि दिट्ठियोग होत.

---

‘‘อวิชฺชาโยโค จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ อปฺปชานโต ยา ฉสุ ผสฺสายตเนสุ อวิชฺชา อญฺญาณํ สานุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อวิชฺชาโยโค. อิติ กามโยโค ภวโยโค ทิฏฺฐิโยโค อวิชฺชาโยโค, สํยุตฺโต ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สํกิเลสิเกหิ โปโนภวิเกหิ สทเรหิ ทุกฺขวิปาเกหิ อายตึ ชาติชรามรณิเกหิ. ตสฺมา อโยคกฺเขมีติ วุจฺจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร โยคา.

आणि अविज्जायोग (अविद्येचे बंधन) कसा होतो? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती सहा स्पर्शायतनांची (इंद्रिय आणि विषयांच्या संपर्काची स्थाने) उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे जाणत नाही. सहा स्पर्शायतनांची उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे न जाणणाऱ्या त्या व्यक्तीच्या मनात या सहा स्पर्शायतनांविषयी जी अविद्या आणि अज्ञान सुप्त रूपात राहते. भिक्खूंनो, याला अविज्जायोग असे म्हणतात. अशा प्रकारे कामयोग, भवयोग, दिट्ठियोग आणि अविज्जायोग हे (चार योग) होतात. जो मनुष्य या चार योगांनी युक्त असतो, तो पापी, अकुशल, संक्लेशकारक (मलिन करणाऱ्या), पुनर्भव घडवून आणणाऱ्या, परिदाहयुक्त, दुःखद विपाक देणाऱ्या आणि भविष्यात जन्म, जरा व मरणास कारणीभूत असणाऱ्या अकुशल धर्मांशी जोडलेला राहतो. म्हणूनच त्याला 'बंधनांपासून असुरक्षित' (अयोगक्खेमी) म्हटले जाते. भिक्खूंनो, हेच ते चार योग (बंधने) आहेत.

---

‘‘จตฺตาโรเม[Pg.318], ภิกฺขเว, วิสํโยคา. กตเม จตฺตาโร? กามโยควิสํโยโค, ภวโยควิสํโยโค, ทิฏฺฐิโยควิสํโยโค, อวิชฺชาโยควิสํโยโค. กตโม จ, ภิกฺขเว, กามโยควิสํโยโค? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กามานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส กามานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานโต โย กาเมสุ กามราโค กามนนฺที กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปิปาสา กามปริฬาโห กามชฺโฌสานํ กามตณฺหา สา นานุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กามโยควิสํโยโค. อิติ กามโยควิสํโยโค.

भिक्खूंनो, हे चार विसंयोग (बंधनांपासून मुक्ती) आहेत. कोणते चार? कामयोग-विसंयोग, भवयोग-विसंयोग, दिट्ठियोग-विसंयोग आणि अविज्जायोग-विसंयोग. आणि भिक्खूंनो, कामयोग-विसंयोग म्हणजे काय? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती कामभोगांची उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे (यथाभूत) जाणते. कामभोगांची उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे जाणणाऱ्या त्या व्यक्तीच्या मनात कामभोगांविषयी जो कामराग, कामनंदी, कामस्नेह, काममुच्छा, कामपिपासा, कामपरिळाह, कामाज्झोसान आणि कामतण्हा सुप्त रूपात राहत नाही. भिक्खूंनो, याला कामयोग-विसंयोग असे म्हणतात. असा हा कामयोग-विसंयोग होय.

---

‘‘ภวโยควิสํโยโค จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภวานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส ภวานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานโต โย ภเวสุ ภวราโค ภวนนฺที ภวสฺเนโห ภวมุจฺฉา ภวปิปาสา ภวปริฬาโห ภวชฺโฌสานํ ภวตณฺหา สา นานุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภวโยควิสํโยโค. อิติ กามโยควิสํโยโค ภวโยควิสํโยโค.

आणि भवयोग-विसंयोग कसा होतो? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती अस्तित्वाच्या (भवाच्या) उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे जाणते. अस्तित्वाच्या उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे जाणणाऱ्या त्या व्यक्तीच्या मनात अस्तित्वाविषयी जो भवराग, भवनंदी, भवस्नेह, भवमुच्छा, भवपिपासा, भवपरिळाह, भवाज्झोसान आणि भवतण्हा सुप्त रूपात राहत नाही. भिक्खूंनो, याला भवयोग-विसंयोग असे म्हणतात. असे हे कामयोग-विसंयोग आणि भवयोग-विसंयोग होत.

---

‘‘ทิฏฺฐิโยควิสํโยโค จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ทิฏฺฐีนํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส ทิฏฺฐีนํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานโต โย ทิฏฺฐีสุ ทิฏฺฐิราโค ทิฏฺฐินนฺที ทิฏฺฐิสฺเนโห ทิฏฺฐิมุจฺฉา ทิฏฺฐิปิปาสา ทิฏฺฐิปริฬาโห ทิฏฺฐิชฺโฌสานํ ทิฏฺฐิตณฺหา สา นานุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิโยควิสํโยโค. อิติ กามโยควิสํโยโค ภวโยควิสํโยโค ทิฏฺฐิโยควิสํโยโค.

आणि दिट्ठियोग-विसंयोग कसा होतो? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती दृष्टींच्या (मतांच्या) उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे जाणते. दृष्टींच्या उत्पत्ती, अस्त, आस्वादन, दुष्परिणाम आणि सुटका हे जसे आहे तसे जाणणाऱ्या त्या व्यक्तीच्या मनात दृष्टींविषयी जो दिट्ठिराग, दिट्ठिनंदी, दिट्ठिस्नेह, दिट्ठिमुच्छा, दिट्ठिपिपासा, दिट्ठिपरिळाह, दिट्ठिज्झोसान आणि दिट्ठितण्हा सुप्त रूपात राहत नाही. भिक्खूंनो, याला दिट्ठियोग-विसंयोग असे म्हणतात. असे हे कामयोग-विसंयोग, भवयोग-विसंयोग आणि दिट्ठियोग-विसंयोग होत.

---

‘‘อวิชฺชาโยควิสํโยโค จ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานโต ยา ฉสุ ผสฺสายตเนสุ อวิชฺชา อญฺญาณํ สา นานุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อวิชฺชาโยควิสํโยโค[Pg.319]. อิติ กามโยควิสํโยโค ภวโยควิสํโยโค ทิฏฺฐิโยควิสํโยโค อวิชฺชาโยควิสํโยโค, วิสํยุตฺโต ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สํกิเลสิเกหิ โปโนภวิเกหิ สทเรหิ ทุกฺขวิปาเกหิ อายตึ ชาติชรามรณิเกหิ. ตสฺมา โยคกฺเขมีติ วุจฺจติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วิสํโยคา’’ติ.

आणि अविद्यायोगविसंयोग कसा होतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य सहा स्पर्शायतनांचा (स्पर्श घडवून आणणाऱ्या सहा इंद्रियांचा) उदय, अस्त, आस्वाद, आदीनव (दोष) आणि निस्सरण (मुक्ती) यथाभूत (जसे आहे तसे) जाणतो. त्या सहा स्पर्शायतनांचा उदय, अस्त, आस्वाद, आदीनव आणि निस्सरण यथाभूत जाणणाऱ्या त्या मनुष्याच्या मनात त्या सहा स्पर्शायतनांविषयी जी अविद्या किंवा अज्ञान असते, ते अनुशयित राहत नाही (नष्ट होते). भिक्खूहो, याला 'अविद्यायोगविसंयोग' असे म्हणतात. अशा प्रकारे कामयोगविसंयोग, भवयोगविसंयोग, दिट्ठियोगविसंयोग आणि अविद्यायोगविसंयोग होतो. (या चार योगांपासून मुक्त झालेला मनुष्य) क्लेशकारक, पुनर्जन्म देणाऱ्या, संतापजनक, दुःखद विपाक देणाऱ्या आणि भविष्यात जन्म, जरा व मरणास कारणीभूत ठरणाऱ्या पापी, अकुशल धर्मांपासून विसंयुक्त (अलिप्त) होतो. म्हणूनच त्याला 'योगक्षेमी' असे म्हणतात. भिक्खूहो, हेच ते चार विसंयोग आहेत.

---

‘‘กามโยเคน สํยุตฺตา, ภวโยเคน จูภยํ;

ทิฏฺฐิโยเคน สํยุตฺตา, อวิชฺชาย ปุรกฺขตา.

कामयोगाने आणि भवयोगाने—या दोन्ही बंधनांनी युक्त असलेले, दिट्ठियोगाने युक्त असलेले आणि अविद्येने वेढलेले (अविद्येला पुढे केलेले),

---

‘‘สตฺตา คจฺฉนฺติ สํสารํ, ชาติมรณคามิโน;

เย จ กาเม ปริญฺญาย, ภวโยคญฺจ สพฺพโส.

प्राणी जन्म आणि मरणाच्या चक्रात अडकून संसारात भटकत राहतात. परंतु जे कामभोगांना आणि भवयोगाला पूर्णपणे जाणून,

---

‘‘ทิฏฺฐิโยคํ สมูหจฺจ, อวิชฺชญฺจ วิราชยํ;

สพฺพโยควิสํยุตฺตา, เต เว โยคาติคา มุนี’’ติ. ทสมํ;

दिट्ठियोगाचे समूळ उच्चाटन करून आणि अविद्येचा नाश करून सर्व योगांपासून विसंयुक्त होतात, ते मुनी खरोखरच योगांच्या पलीकडे गेलेले असतात. (दहावे सुत्त समाप्त)

---

ภณฺฑคามวคฺโค ปฐโม.

पहिला भंडगाम वर्ग समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

---

อนุพุทฺธํ ปปติตํ ทฺเว, ขตา อนุโสตปญฺจมํ;

อปฺปสฺสุโต จ โสภนํ, เวสารชฺชํ ตณฺหาโยเคน เต ทสาติ.

अनुबुद्ध, प्रपतित, दोन खत (क्षत) सुत्ते, पाचवे अनुसोत सुत्त, अप्पस्सुत, सोभन, वेसारज्ज आणि तण्हायोग (योग) - ही दहा सुत्ते आहेत.

---

๒. จรวคฺโค

२. चरवग्गो (गमन वर्ग)

---

๑. จรสุตฺตํ

१. चरसुत्तं (गमन सुत्त)

---

๑๑. ‘‘จรโต เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตํ เจ ภิกฺขุ อธิวาเสติ, นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ, จรมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต ‘อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโย’ติ วุจฺจติ.

११. भिक्खूहो, चालत असताना जर एखाद्या भिक्खूच्या मनात कामवितर्क (कामवासनेचे विचार), व्यापादवितर्क (द्वेषाचे विचार) किंवा विहिंसावितर्क (हिंसेचे विचार) उत्पन्न झाले, आणि जर तो भिक्खू त्या विचारांना थारा देतो, त्यांचा त्याग करत नाही, त्यांचे निवारण करत नाही, त्यांचा अंत करत नाही, त्यांना नष्ट करत नाही; तर भिक्खूहो, चालत असतानाही अशा भिक्खूला 'आतप नसलेला (उद्योगहीन), ओत्तप्प नसलेला (पापाची भीती नसलेला), सतत आळशी आणि हीन वीर्य (दुर्बल पराक्रमी)' असे म्हटले जाते.

---

‘‘ฐิตสฺส [Pg.320] เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตํ เจ ภิกฺขุ อธิวาเสติ, นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ, ฐิโตปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต ‘อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโย’ติ วุจฺจติ.

भिक्खूहो, उभे असताना जर एखाद्या भिक्खूच्या मनात कामवितर्क, व्यापादवितर्क किंवा विहिंसावितर्क उत्पन्न झाले, आणि जर तो भिक्खू त्या विचारांना थारा देतो, त्यांचा त्याग करत नाही, त्यांचे निवारण करत नाही, त्यांचा अंत करत नाही, त्यांना नष्ट करत नाही; तर भिक्खूहो, उभे असतानाही अशा भिक्खूला 'आतप नसलेला, ओत्तप्प नसलेला, सतत आळशी आणि हीन वीर्य' असे म्हटले जाते.

---

‘‘นิสินฺนสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตํ เจ ภิกฺขุ อธิวาเสติ, นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ, นิสินฺโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต ‘อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโย’ติ วุจฺจติ.

भिक्खूहो, बसलेले असताना जर एखाद्या भिक्खूच्या मनात कामवितर्क, व्यापादवितर्क किंवा विहिंसावितर्क उत्पन्न झाले, आणि जर तो भिक्खू त्या विचारांना थारा देतो, त्यांचा त्याग करत नाही, त्यांचे निवारण करत नाही, त्यांचा अंत करत नाही, त्यांना नष्ट करत नाही; तर भिक्खूहो, बसलेले असतानाही अशा भिक्खूला 'आतप नसलेला, ओत्तप्प नसलेला, सतत आळशी आणि हीन वीर्य' असे म्हटले जाते.

---

‘‘สยานสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชาครสฺส อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตํ เจ ภิกฺขุ อธิวาเสติ, นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ, สยาโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต ‘อนาตาปี อโนตฺตาปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวีริโย’ติ วุจฺจติ.

भिक्खूहो, झोपलेले असताना (परंतु जागे असताना) जर एखाद्या भिक्खूच्या मनात कामवितर्क, व्यापादवितर्क किंवा विहिंसावितर्क उत्पन्न झाले, आणि जर तो भिक्खू त्या विचारांना थारा देतो, त्यांचा त्याग करत नाही, त्यांचे निवारण करत नाही, त्यांचा अंत करत नाही, त्यांना नष्ट करत नाही; तर भिक्खूहो, झोपलेल्या अवस्थेत जागे असतानाही अशा भिक्खूला 'आतप नसलेला, ओत्तप्प नसलेला, सतत आळशी आणि हीन वीर्य' असे म्हटले जाते.

---

‘‘จรโต เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตํ เจ ภิกฺขุ นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, จรมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต ‘อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต’ติ วุจฺจติ.

भिक्खूहो, चालत असताना जर एखाद्या भिक्खूच्या मनात कामवितर्क, व्यापादवितर्क किंवा विहिंसावितर्क उत्पन्न झाले, आणि जर तो भिक्खू त्या विचारांना थारा देत नाही, त्यांचा त्याग करतो, त्यांचे निवारण करतो, त्यांचा अंत करतो, त्यांना नष्ट करतो; तर भिक्खूहो, चालत असतानाही अशा भिक्खूला 'आतपी (उद्योगी), ओत्तप्पी (पापाची भीती बाळगणारा), सतत प्रयत्नशील, दृढनिश्चयी आणि प्रहितत्त (चित्त निर्वाणाकडे लावलेला)' असे म्हटले जाते.

---

‘‘ฐิตสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตํ เจ ภิกฺขุ นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, ฐิโตปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต ‘อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต’ติ วุจฺจติ.

भिक्खूहो, उभे असताना जर एखाद्या भिक्खूच्या मनात कामवितर्क, व्यापादवितर्क किंवा विहिंसावितर्क उत्पन्न झाले, आणि जर तो भिक्खू त्या विचारांना थारा देत नाही, त्यांचा त्याग करतो, त्यांचे निवारण करतो, त्यांचा अंत करतो, त्यांना नष्ट करतो; तर भिक्खूहो, उभे असतानाही अशा भिक्खूला 'आतपी, ओत्तप्पी, सतत प्रयत्नशील, दृढनिश्चयी आणि प्रहितत्त' असे म्हटले जाते.

---

‘‘นิสินฺนสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตํ เจ ภิกฺขุ นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, นิสินฺโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต ‘อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต’ติ วุจฺจติ.

भिक्खूहो, बसलेले असताना जर एखाद्या भिक्खूच्या मनात कामवितर्क, व्यापादवितर्क किंवा विहिंसावितर्क उत्पन्न झाले, आणि जर तो भिक्खू त्या विचारांना थारा देत नाही, त्यांचा त्याग करतो, त्यांचे निवारण करतो, त्यांचा अंत करतो, त्यांना नष्ट करतो; तर भिक्खूहो, बसलेले असतानाही अशा भिक्खूला 'आतपी, ओत्तप्पी, सतत प्रयत्नशील, दृढनिश्चयी आणि प्रहितत्त' असे म्हटले जाते.

---

‘‘สยานสฺส [Pg.321] เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชาครสฺส อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา. ตํ เจ ภิกฺขุ นาธิวาเสติ, ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, สยาโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต ‘อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต’ติ วุจฺจตี’’ติ.

भिक्खूहो, झोपलेले असताना (परंतु जागे असताना) जर एखाद्या भिक्खूच्या मनात कामवितर्क, व्यापादवितर्क किंवा विहिंसावितर्क उत्पन्न झाले, आणि जर तो भिक्खू त्या विचारांना थारा देत नाही, त्यांचा त्याग करतो, त्यांचे निवारण करतो, त्यांचा अंत करतो, त्यांना नष्ट करतो; तर भिक्खूहो, झोपलेल्या अवस्थेत जागे असतानाही अशा भिक्खूला 'आतपी, ओत्तप्पी, सतत प्रयत्नशील, दृढनिश्चयी आणि प्रहितत्त' असे म्हटले जाते.

---

‘‘จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

โย วิตกฺกํ วิตกฺเกติ, ปาปกํ เคหนิสฺสิตํ.

चालत असताना, उभे असताना, बसलेले असताना किंवा झोपलेले असताना, जो भिक्खू संसाराशी (घरगुती जीवनाशी) संबंधित असलेल्या पापी विचारांचा विचार करतो,

---

‘‘กุมฺมคฺคปฺปฏิปนฺโน โส, โมหเนยฺเยสุ มุจฺฉิโต;

อภพฺโพ ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมํ.

तो चुकीच्या मार्गावर चालणारा, मोहात पाडणाऱ्या विषयांमध्ये गुंग झालेला असतो. असा भिक्खू उत्तम संबोधी (परम ज्ञान) प्राप्त करण्यास असमर्थ ठरतो.

---

‘‘โย จ จรํ วา ติฏฺฐํ วา, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

วิตกฺกํ สมยิตฺวาน, วิตกฺกูปสเม รโต;

ภพฺโพ โส ตาทิโส ภิกฺขุ, ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตม’’นฺติ. ปฐมํ;

परंतु जो चालत असताना, उभे असताना, बसलेले असताना किंवा झोपलेले असताना, आपल्या विचारांना शांत करतो आणि विचारांच्या उपशमात (शांततेत) रममाण होतो; असा भिक्खू उत्तम संबोधी प्राप्त करण्यास समर्थ ठरतो. (पहिले सुत्त समाप्त)

---

๒. สีลสุตฺตํ

२. सीलसुत्तं (शील सुत्त)

---

๑๒. ‘‘สมฺปนฺนสีลา, ภิกฺขเว, วิหรถ สมฺปนฺนปาติโมกฺขา, ปาติโมกฺขสํวรสํวุตา วิหรถ อาจารโคจรสมฺปนฺนา อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวิโน. สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสุ. สมฺปนฺนสีลานํ โว, ภิกฺขเว, วิหรตํ สมฺปนฺนปาติโมกฺขานํ ปาติโมกฺขสํวรสํวุตานํ วิหรตํ อาจารโคจรสมฺปนฺนานํ อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวีนํ สมาทาย สิกฺขตํ สิกฺขาปเทสุ กิมสฺส อุตฺตริ กรณียํ?

१२. भिक्खूहो, तुम्ही शीलसंपन्न होऊन आणि पातिमोक्खसंपन्न होऊन विहार करा. पातिमोक्ख-संवराने सुरक्षित राहून, आचार आणि गोचर यांनी संपन्न होऊन, अगदी सूक्ष्म दोषांमध्येही भीती पाहणारे (भयदर्शी) होऊन विहार करा. शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यात स्वतःला प्रशिक्षित करा. भिक्खूहो, जेव्हा तुम्ही शीलसंपन्न, पातिमोक्खसंपन्न, पातिमोक्ख-संवराने सुरक्षित, आचार-गोचर संपन्न आणि सूक्ष्म दोषांमध्येही भीती पाहणारे होऊन शिक्षापदांचे ग्रहण करून अभ्यास करत असता, तेव्हा तुमच्यासाठी याहून अधिक काय कर्तव्य उरते?

---

‘‘จรโต เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อภิชฺฌาพฺยาปาโท วิคโต โหติ, ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ, จรมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต ‘อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต’ติ วุจฺจติ.

भिक्खूहो, चालत असताना जर एखाद्या भिक्खूची अभिज्झा (लोभ) आणि व्यापाद (द्वेष) नष्ट झाले असतील, थीन-मिद्ध (आळस आणि ग्लानी), उद्धच्च-कुक्कुच्च (उद्धतपणा आणि पश्चात्ताप) आणि विचिकित्सा (शंका) नष्ट झाली असेल, त्याचे वीर्य (प्रयत्न) दृढ आणि न खचणारे असेल, त्याची स्मृती (सती) जागृत आणि संभ्रमरहित असेल, त्याची काया शांत आणि अस्वस्थतेपासून मुक्त असेल, त्याचे चित्त समाहित आणि एकाग्र असेल; तर भिक्खूहो, चालत असतानाही अशा भिक्खूला 'आतपी, ओत्तप्पी, सतत प्रयत्नशील, दृढनिश्चयी आणि प्रहितत्त' असे म्हटले जाते.

---

‘‘ฐิตสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อภิชฺฌาพฺยาปาโท วิคโต โหติ, ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ [Pg.322] จิตฺตํ เอกคฺคํ, ฐิโตปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต ‘อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต’ติ วุจฺจติ.

“भिक्खूंनो, जर उभे असतानाही भिक्खूची अभिज्झा (लोभ) आणि व्यापाद (द्वेष) नष्ट झाले असतील; थिनमिद्ध (आळस आणि सुस्ती), उद्धच्च-कुक्कुच्च (उद्वेग आणि पश्चात्ताप) आणि विचिकित्सा (शंका) नष्ट झाली असेल; वीर्य (ऊर्जा) न खचता दृढपणे आरंभिलेले असेल; सती (स्मृती) प्रस्थापित आणि संभ्रमरहित असेल; शरीर शांत आणि अनुत्तेजित असेल; चित्त समाहित आणि एकाग्र असेल; तर, भिक्खूंनो, उभे असतानाही अशा अवस्थेत असलेल्या भिक्खूला 'आतापी (उद्योगी), ओत्तापी (पापाची भीती बाळगणारा), सतत आणि निरंतर दृढवीर्य आणि पहितत्त (आत्मसमर्पित/दृढनिश्चयी)' असे म्हटले जाते.”

---

‘‘นิสินฺนสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อภิชฺฌาพฺยาปาโท วิคโต โหติ, ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ, นิสินฺโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํภูโต ‘อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต’ติ วุจฺจติ.

“भिक्खूंनो, जर बसलेले असतानाही भिक्खूची अभिज्झा आणि व्यापाद नष्ट झाले असतील; थिनमिद्ध, उद्धच्च-कुक्कुच्च आणि विचिकित्सा नष्ट झाली असेल; वीर्य न खचता दृढपणे आरंभिलेले असेल; सती प्रस्थापित आणि संभ्रमरहित असेल; शरीर शांत आणि अनुत्तेजित असेल; चित्त समाहित आणि एकाग्र असेल; तर, भिक्खूंनो, बसलेले असतानाही अशा अवस्थेत असलेल्या भिक्खूला 'आतापी, ओत्तापी, सतत आणि निरंतर दृढवीर्य आणि पहितत्त' असे म्हटले जाते.”

---

‘‘สยานสฺส เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชาครสฺส อภิชฺฌาพฺยาปาโท วิคโต โหติ, ถินมิทฺธํ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ… วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ, อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ, สยาโนปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต ‘อาตาปี โอตฺตาปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต’ติ วุจฺจตี’’ติ.

“भिक्खूंनो, जर आडवे पडलेले असतानाही जागृत असलेल्या भिक्खूची अभिज्झा आणि व्यापाद नष्ट झाले असतील; थिनमिद्ध, उद्धच्च-कुक्कुच्च आणि विचिकित्सा नष्ट झाली असेल; वीर्य न खचता दृढपणे आरंभिलेले असेल; सती प्रस्थापित आणि संभ्रमरहित असेल; शरीर शांत आणि अनुत्तेजित असेल; चित्त समाहित आणि एकाग्र असेल; तर, भिक्खूंनो, आडवे पडलेले असतानाही जागृत असलेल्या अशा अवस्थेतील भिक्खूला 'आतापी, ओत्तापी, सतत आणि निरंतर दृढवीर्य आणि पहितत्त' असे म्हटले जाते.”

---

‘‘ยตํ จเร ยตํ ติฏฺเฐ, ยตํ อจฺเฉ ยตํ สเย;

ยตํ สมิญฺชเย ภิกฺขุ, ยตเมนํ ปสารเย.

“भिक्खूने संयमितपणे चालावे, संयमितपणे उभे राहावे, संयमितपणे बसावे आणि संयमितपणे निजवावे; भिक्खूने आपले अवयव संयमितपणे आकुंचित करावेत आणि संयमितपणे प्रसरण करावेत.”

---

‘‘อุทฺธํ ติริยํ อปาจีนํ, ยาวตา ชคโต คติ;

สมเวกฺขิตา จ ธมฺมานํ, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ.

“वर, मध्यभागी आणि खाली, जिथपर्यंत या जगाचा विस्तार आहे, तिथपर्यंत तो पंचस्कंधांसारख्या धर्मांच्या उदय आणि अस्त (उत्पत्ती आणि विनाश) यांचे सम्यक निरीक्षण करतो.”

---

‘‘เจโตสมถสามีจึ, สิกฺขมานํ สทา สตํ;

สตตํ ปหิตตฺโตติ, อาหุ ภิกฺขุํ ตถาวิธ’’นฺติ. ทุติยํ;

“चित्ताच्या शमनासाठी (शांतीसाठी) अनुकूल असलेल्या मार्गाचा अभ्यास करणाऱ्या, सदैव जागरूक असणाऱ्या अशा भिक्खूला ज्ञानी लोक 'सतत दृढनिश्चयी (पहितत्त)' असे म्हणतात.” (दुसरे सुत्त समाप्त)

---

๓. ปธานสุตฺตํ

३. प्रधान सुत्त

---

๑๓. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สมฺมปฺปธานานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ [Pg.323] ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ สมฺมปฺปธานานี’’ติ.

१३. “भिक्खूंनो, हे चार सम्यक प्रधान (सम्यक प्रयत्न) आहेत. कोणते चार? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू (१) अनुत्पन्न (अद्याप उत्पन्न न झालेल्या) पापी, अकुशल धर्मांच्या अनुत्पादासाठी (उत्पन्न न होण्यासाठी) छंद (इच्छा) निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य आरंभितो, चित्त उंचावतो आणि दृढ प्रयत्न करतो; (२) उत्पन्न झालेल्या पापी, अकुशल धर्मांच्या प्रहाणासाठी (नष्ट करण्यासाठी) छंद निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य आरंभितो, चित्त उंचावतो आणि दृढ प्रयत्न करतो; (३) अनुत्पन्न कुशल धर्मांच्या उत्पादासाठी (उत्पन्न करण्यासाठी) छंद निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य आरंभितो, चित्त उंचावतो आणि दृढ प्रयत्न करतो; (४) उत्पन्न झालेल्या कुशल धर्मांच्या स्थितीसाठी, विनाशापासून रक्षणासाठी, वृद्धीसाठी, विपुलतेसाठी, भावनेसाठी आणि परिपूर्तीसाठी छंद निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य आरंभितो, चित्त उंचावतो आणि दृढ प्रयत्न करतो. भिक्खूंनो, हेच ते चार सम्यक प्रधान आहेत.”

---

‘‘สมฺมปฺปธานา มารเธยฺยาภิภูตา,เต อสิตา ชาติมรณภยสฺส ปารคู;

เต ตุสิตา เชตฺวา มารํ สวาหินึ เต อเนชา,สพฺพํ นมุจิพลํ อุปาติวตฺตา เต สุขิตา’’ติ. ตติยํ;

“सम्यक प्रयत्न करणारे (अर्हत) माराच्या साम्राज्यावर विजय मिळवतात; ते अनासक्त असतात आणि जन्म-मरणाच्या भयापलीकडे गेलेले असतात. ते संतुष्ट आणि अकंप असतात, त्यांनी सैन्यासह माराचा पराभव केला आहे; त्या सुखी अरहंतांनी नमुचीच्या (माराच्या) सर्व सैन्याला पार केले आहे.” (तिसरे सुत्त समाप्त)

---

๔. สํวรสุตฺตํ

४. संवर सुत्त

---

๑๔. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ปธานานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สํวรปฺปธานํ, ปหานปฺปธานํ, ภาวนาปฺปธานํ, อนุรกฺขณาปฺปธานํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สํวรปฺปธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี, ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สํวรปฺปธานํ.

१४. “भिक्खूंनो, हे चार प्रयत्न (प्रधान) आहेत. कोणते चार? संवर-प्रयत्न (संयम), प्रहाण-प्रयत्न (त्याग), भावना-प्रयत्न (विकास) आणि अनुरक्षण-प्रयत्न (रक्षण). आणि भिक्खूंनो, संवर-प्रयत्न म्हणजे काय? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू डोळ्यांनी रूप पाहून त्याचे बाह्य रूप (निमित्त) किंवा त्याचे तपशील (अनुव्यंजन) ग्रहण करत नाही. कारण जर त्याने चक्षुइंद्रिय असंयत ठेवले, तर अभिज्झा (लोभ) आणि दोमनस्स (दौर्मनस्य/दुःख) हे पापी अकुशल धर्म त्याच्यावर आक्रमण करतील. म्हणून तो त्याच्या संयमासाठी प्रतिपन्न होतो (प्रयत्न करतो), चक्षुइंद्रियाचे रक्षण करतो आणि चक्षुइंद्रियाचा संवर (संयम) साध्य करतो. कानाने शब्द ऐकून... नाकाने गंध घेऊन... जिभेने रस चाखून... शरीराने स्पर्श अनुभवून... मनाने धर्म (विचार) जाणून तो त्याचे बाह्य रूप किंवा तपशील ग्रहण करत नाही. कारण जर त्याने मनइंद्रिय असंयत ठेवले, तर अभिज्झा आणि दोमनस्स हे पापी अकुशल धर्म त्याच्यावर आक्रमण करतील. म्हणून तो त्याच्या संयमासाठी प्रतिपन्न होतो, मनइंद्रियाचे रक्षण करतो आणि मनइंद्रियाचा संवर साध्य करतो. भिक्खूंनो, याला संवर-प्रयत्न असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปหานปฺปธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ; อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปหานปฺปธานํ.

“आणि भिक्खूंनो, प्रहाण-प्रयत्न म्हणजे काय? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू मनात उत्पन्न झालेल्या कामवितर्काला (कामोपभोगाच्या विचाराला) थारा देत नाही; तो त्याचा त्याग करतो, त्याला दूर करतो, नष्ट करतो आणि नाहीसे करतो. उत्पन्न झालेल्या व्यापादवितर्काला (द्वेषाच्या विचाराला)... उत्पन्न झालेल्या विहिंसावितर्काला (हिंसेच्या विचाराला)... आणि वेळोवेळी उत्पन्न होणाऱ्या पापी अकुशल धर्मांना तो थारा देत नाही; तो त्यांचा त्याग करतो, त्यांना दूर करतो, नष्ट करतो आणि नाहीसे करतो. भिक्खूंनो, याला प्रहाण-प्रयत्न असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ภาวนาปฺปธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ [Pg.324] ภาเวติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภาวนาปฺปธานํ.

“आणि भिक्खूंनो, भावना-प्रयत्न म्हणजे काय? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू विवेकनिश्रित (एकांत/अनासक्तीवर आधारित), विरागनिश्रित (वैराग्यावर आधारित), निरोधनिश्रित (निरोधावर आधारित) आणि वोस्सग्गपरिणामी (त्यागाकडे झुकणारे) अशा सती-संबोज्झंगाची (स्मृती संबोध्यंग) भावना करतो (विकास करतो). धम्मविचय-संबोज्झंगाची भावना करतो... वीर्य-संबोज्झंगाची भावना करतो... पीती-संबोज्झंगाची भावना करतो... पस्सद्धि-संबोज्झंगाची भावना करतो... समाधी-संबोज्झंगाची भावना करतो... विवेकनिश्रित, विरागनिश्रित, निरोधनिश्रित आणि वोस्सग्गपरिणामी अशा उपेक्खा-संबोज्झंगाची (उपेक्षा संबोध्यंग) भावना करतो. भिक्खूंनो, याला भावना-प्रयत्न असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนุรกฺขณาปฺปธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ ภทฺทกํ สมาธินิมิตฺตํ อนุรกฺขติ อฏฺฐิกสญฺญํ ปุฬวกสญฺญํ วินีลกสญฺญํ วิจฺฉิทฺทกสญฺญํ อุทฺธุมาตกสญฺญํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุรกฺขณาปฺปธานํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ปธานานี’’ติ.

“आणि भिक्खूंनो, अनुरक्षण-प्रयत्न म्हणजे काय? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू उत्पन्न झालेल्या कल्याणकारी समाधी-निमित्ताचे रक्षण करतो, जसे की: अठ्ठिक-सञ्ञा (हाडांचा सांगाडा पाहण्याची संज्ञा), पुळवक-सञ्ञा (किड्यांनी खाल्लेले प्रेत पाहण्याची संज्ञा), विनीलक-सञ्ञा (निळसर पडलेले प्रेत पाहण्याची संज्ञा), विच्छिद्डक-सञ्ञा (छिन्नविच्छिन्न झालेले प्रेत पाहण्याची संज्ञा) आणि उद्धुमातक-सञ्ञा (फुगलेले प्रेत पाहण्याची संज्ञा). भिक्खूंनो, याला अनुरक्षण-प्रयत्न असे म्हणतात. भिक्खूंनो, हेच ते चार प्रयत्न आहेत.”

---

‘‘สํวโร จ ปหานญฺจ, ภาวนา อนุรกฺขณา;

เอเต ปธานา จตฺตาโร, เทสิตาทิจฺจพนฺธุนา;

เยหิ ภิกฺขุ อิธาตาปี, ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณ’’ติ. จตุตฺถํ;

“संवर (संयम) आणि प्रहाण (त्याग), भावना (विकास) आणि अनुरक्षण (रक्षण); हे चार प्रयत्न आदित्यबंधूने (सूर्याचे नातेवाईक असलेल्या भगवंतांनी) उपदेशिले आहेत. ज्यांच्याद्वारे येथे उद्योगी (आतापी) भिक्खू दुःखाच्या क्षयाला (निर्वाणाला) प्राप्त करू शकतो.” (चौथे सुत्त समाप्त)

---

๕. ปญฺญตฺติสุตฺตํ

५. प्रज्ञप्ति सुत्त

---

๑๕. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, อคฺคปญฺญตฺติโย. กตมา จตสฺโส? เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อตฺตภาวีนํ ยทิทํ – ราหุ อสุรินฺโท. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, กามโภคีนํ ยทิทํ – ราชา มนฺธาตา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อาธิปเตยฺยานํ ยทิทํ – มาโร ปาปิมา. สเทวเก, ภิกฺขเว, โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต อคฺคมกฺขายติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส อคฺคปญฺญตฺติโย’’ติ.

१५. “भिक्खूहो, या चार श्रेष्ठ घोषणा (अग्रप्रज्ञप्ती) आहेत. कोणत्या चार? भिक्खूहो, शरीर धारण करणाऱ्यांमध्ये (अत्तभावी लोकांमध्ये) असुरराज राहू हा सर्वश्रेष्ठ आहे. भिक्खूहो, कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्यांमध्ये राजा मान्धाता हा सर्वश्रेष्ठ आहे. भिक्खूहो, अधिपतींमध्ये (सत्ता गाजवणाऱ्यांमध्ये) पापी मार हा सर्वश्रेष्ठ आहे. भिक्खूहो, देव, मार आणि ब्रह्मासहित या लोकात, श्रमण, ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह या प्रजेमध्ये तथागत, अर्हत, सम्यक सम्बुद्ध हे सर्वश्रेष्ठ म्हटले जातात. भिक्खूहो, या चार श्रेष्ठ घोषणा आहेत.”

---

‘‘ราหุคฺคํ อตฺตภาวีนํ, มนฺธาตา กามโภคินํ;

มาโร อาธิปเตยฺยานํ, อิทฺธิยา ยสสา ชลํ.

“शरीर धारण करणाऱ्यांमध्ये राहू सर्वश्रेष्ठ आहे, कामभोग घेणाऱ्यांमध्ये मान्धाता सर्वश्रेष्ठ आहे; ऋद्धी (सामर्थ्य) आणि यशाने तळपणारा मार हा अधिपतींमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे.”

---

‘‘อุทฺธํ ติริยํ อปาจีนํ, ยาวตา ชคโต คติ;

สเทวกสฺส โลกสฺส, พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจตี’’ติ. ปญฺจมํ;

“वर, मध्यभागी आणि खाली, जिथपर्यंत या जगाचा विस्तार आहे, त्या देवलोकासह संपूर्ण जगात बुद्ध हे सर्वश्रेष्ठ म्हटले जातात.” (पाचवे सूत्त समाप्त)

---

๖. โสขุมฺมสุตฺตํ

६. सोखुम्मसुत्त (सौक्ष्म्य सूत्र)

---

๑๖. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, โสขุมฺมานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รูปโสขุมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ ปรเมน; เตน จ รูปโสขุมฺเมน [Pg.325] อญฺญํ รูปโสขุมฺมํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น สมนุปสฺสติ; เตน จ รูปโสขุมฺเมน อญฺญํ รูปโสขุมฺมํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น ปตฺเถติ. เวทนาโสขุมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ ปรเมน; เตน จ เวทนาโสขุมฺเมน อญฺญํ เวทนาโสขุมฺมํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น สมนุปสฺสติ; เตน จ เวทนาโสขุมฺเมน อญฺญํ เวทนาโสขุมฺมํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น ปตฺเถติ. สญฺญาโสขุมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ ปรเมน; เตน จ สญฺญาโสขุมฺเมน อญฺญํ สญฺญาโสขุมฺมํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น สมนุปสฺสติ; เตน จ สญฺญาโสขุมฺเมน อญฺญํ สญฺญาโสขุมฺมํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น ปตฺเถติ. สงฺขารโสขุมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ ปรเมน; เตน จ สงฺขารโสขุมฺเมน อญฺญํ สงฺขารโสขุมฺมํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น สมนุปสฺสติ; เตน จ สงฺขารโสขุมฺเมน อญฺญํ สงฺขารโสขุมฺมํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น ปตฺเถติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ โสขุมฺมานี’’ติ.

१६. “भिक्खूहो, ही चार प्रकारची सूक्ष्मता (सौक्ष्म्य) आहेत. कोणती चार? भिक्खूहो, येथे एखादा भिक्खू रूपाच्या परम सूक्ष्मतेने युक्त असतो; आणि त्या रूप-सूक्ष्मतेपेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक प्रणीत (उत्कृष्ट) अशी दुसरी कोणतीही रूप-सूक्ष्मता तो पाहत नाही; आणि त्या रूप-सूक्ष्मतेपेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक प्रणीत अशा दुसऱ्या कोणत्याही रूप-सूक्ष्मतेची तो आकांक्षा करत नाही. तो वेदनेच्या परम सूक्ष्मतेने युक्त असतो; आणि त्या वेदना-सूक्ष्मतेपेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक प्रणीत अशी दुसरी कोणतीही वेदना-सूक्ष्मता तो पाहत नाही; आणि त्या वेदना-सूक्ष्मतेपेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक प्रणीत अशा दुसऱ्या कोणत्याही वेदना-सूक्ष्मतेची तो आकांक्षा करत नाही. तो संज्ञेच्या परम सूक्ष्मतेने युक्त असतो; आणि त्या संज्ञा-सूक्ष्मतेपेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक प्रणीत अशी दुसरी कोणतीही संज्ञा-सूक्ष्मता तो पाहत नाही; आणि त्या संज्ञा-सूक्ष्मतेपेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक प्रणीत अशा दुसऱ्या कोणत्याही संज्ञा-सूक्ष्मतेची तो आकांक्षा करत नाही. तो संस्कारांच्या परम सूक्ष्मतेने युक्त असतो; आणि त्या संस्कार-सूक्ष्मतेपेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक प्रणीत अशी दुसरी कोणतीही संस्कार-सूक्ष्मता तो पाहत नाही; आणि त्या संस्कार-सूक्ष्मतेपेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक प्रणीत अशा दुसऱ्या कोणत्याही संस्कार-सूक्ष्मतेची तो आकांक्षा करत नाही. भिक्खूहो, हीच ती चार प्रकारची सूक्ष्मता आहेत.”

---

‘‘รูปโสขุมฺมตํ ญตฺวา, เวทนานญฺจ สมฺภวํ;

สญฺญา ยโต สมุเทติ, อตฺถํ คจฺฉติ ยตฺถ จ;

สงฺขาเร ปรโต ญตฺวา, ทุกฺขโต โน จ อตฺตโต.

“रूपाची सूक्ष्मता जाणून, वेदनांची उत्पत्ती जाणून, संज्ञा कुठून उत्पन्न होते आणि कुठे नष्ट होते हे जाणून; आणि संस्कारांना परके (अनित्य), दुःखकारक म्हणून जाणून, पण आत्मा म्हणून न जाणून;”

---

‘‘ส เว สมฺมทฺทโส ภิกฺขุ, สนฺโต สนฺติปเท รโต;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ;

“तो सम्यक दृष्टी असलेला भिक्खू, शांत होऊन, शांतीच्या पदात (निर्वाणात) रममाण होतो; तो सैन्यासह माराचा पराभव करून आपला अंतिम देह धारण करतो.” (सहावे सूत्त समाप्त)

---

๗. ปฐมอคติสุตฺตํ

७. प्रथम अगतिसुत्त (पहिले अगति सूत्र)

---

๑๗. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อคติคมนานี’’ติ.

१७. “भिक्खूहो, ही चार प्रकारची चुकीच्या मार्गाने जाणे (अगतिगमन) आहेत. कोणती चार? छंदाने (आसक्तीने) चुकीच्या मार्गाने जातो, द्वेषाने चुकीच्या मार्गाने जातो, मोहाने चुकीच्या मार्गाने जातो, भयाने चुकीच्या मार्गाने जातो – भिक्खूहो, हीच ती चार अगतिगमन आहेत.”

---

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ;

นิหียติ ตสฺส ยโส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. สตฺตมํ;

“जो छंद, द्वेष, भय किंवा मोहामुळे धर्माचे उल्लंघन करतो, त्याचे यश कृष्णपक्षातील चंद्रासारखे क्षीण होत जाते.” (सातवे सूत्त समाप्त)

---

๘. ทุติยอคติสุตฺตํ

८. द्वितीय अगतिसुत्त (दुसरे अगति सूत्र)

---

๑๘. ‘‘จตฺตาริมานิ[Pg.326], ภิกฺขเว, นาคติคมนานิ. กตมานิ จตฺตาริ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ นาคติคมนานี’’ติ.

१८. “भिक्खूहो, ही चार प्रकारची चुकीच्या मार्गाने न जाणे (न-अगतिगमन) आहेत. कोणती चार? छंदाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही, द्वेषाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही, मोहाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही, भयाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही – भिक्खूहो, हीच ती चार न-अगतिगमन आहेत.”

---

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ นาติวตฺตติ;

อาปูรติ ตสฺส ยโส, สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. อฏฺฐมํ;

“जो छंद, द्वेष, भय किंवा मोहामुळे धर्माचे उल्लंघन करत नाही, त्याचे यश शुक्लपक्षातील चंद्रासारखे वाढत जाते.” (आठवे सूत्त समाप्त)

---

๙. ตติยอคติสุตฺตํ

९. तृतीय अगतिसुत्त (तिसरे अगति सूत्र)

---

๑๙. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อคติคมนานิ.

१९. “भिक्खूहो, ही चार प्रकारची चुकीच्या मार्गाने जाणे (अगतिगमन) आहेत. कोणती चार? छंदाने चुकीच्या मार्गाने जातो, द्वेषाने चुकीच्या मार्गाने जातो, मोहाने चुकीच्या मार्गाने जातो, भयाने चुकीच्या मार्गाने जातो – भिक्खूहो, हीच ती चार अगतिगमन आहेत.”

---

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, นาคติคมนานิ. กตมานิ จตฺตาริ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ นาคติคมนานี’’ติ.

“भिक्खूहो, ही चार प्रकारची चुकीच्या मार्गाने न जाणे (न-अगतिगमन) आहेत. कोणती चार? छंदाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही, द्वेषाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही, मोहाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही, भयाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही – भिक्खूहो, हीच ती चार न-अगतिगमन आहेत.”

---

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ;

นิหียติ ตสฺส ยโส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา.

“जो छंद, द्वेष, भय किंवा मोहामुळे धर्माचे उल्लंघन करतो, त्याचे यश कृष्णपक्षातील चंद्रासारखे क्षीण होत जाते.”

---

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ นาติวตฺตติ;

อาปูรติ ตสฺส ยโส, สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. นวมํ;

“जो छंद, द्वेष, भय किंवा मोहामुळे धर्माचे उल्लंघन करत नाही, त्याचे यश शुक्लपक्षातील चंद्रासारखे वाढत जाते.” (नवे सूत्त समाप्त)

---

๑๐. ภตฺตุทฺเทสกสุตฺตํ

१०. भत्तुद्देसकसुत्त (भोजन वाटप करणाऱ्या भिक्खूचे सूत्र)

---

๒๐. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२०. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला भोजन वाटप करणारा भिक्खू (भत्तुद्देसक) जणू उचलून आणून टाकल्यासारखा नरकात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? तो छंदाने चुकीच्या मार्गाने जातो, द्वेषाने चुकीच्या मार्गाने जातो, मोहाने चुकीच्या मार्गाने जातो, भयाने चुकीच्या मार्गाने जातो – भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भोजन वाटप करणारा भिक्खू जणू उचलून आणून टाकल्यासारखा नरकात जातो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ [Pg.327] คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.

“भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला भोजन वाटप करणारा भिक्खू जणू उचलून आणून टाकल्यासारखा स्वर्गात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? तो छंदाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही, द्वेषाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही, मोहाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही, भयाने चुकीच्या मार्गाने जात नाही – भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भोजन वाटप करणारा भिक्खू जणू उचलून आणून टाकल्यासारखा स्वर्गात जातो.”

---

‘‘เย เกจิ กาเมสุ อสญฺญตา ชนา,อธมฺมิกา โหนฺติ อธมฺมคารวา;

ฉนฺทา โทสา โมหา จ ภยา คามิโน,ปริสากสโฏ จ ปเนส วุจฺจติ.

“जे लोक कामभोगांमध्ये असंयत आहेत, अधर्मी आहेत आणि धर्माचा आदर न करणारे आहेत; जे छंद, द्वेष, मोह आणि भयाने चुकीच्या मार्गाने जातात, त्यांना 'कचऱ्यासारखी (अशुद्ध) परिषद' म्हटले जाते.”

---

‘‘เอวญฺหิ วุตฺตํ สมเณน ชานตา,ตสฺมา หิ เต สปฺปุริสา ปสํสิยา;

ธมฺเม ฐิตา เย น กโรนฺติ ปาปกํ,น ฉนฺทา น โทสา น โมหา น ภยา จ คามิโน ;

‘‘ปริสาย มณฺโฑ จ ปเนส วุจฺจติ,เอวญฺหิ วุตฺตํ สมเณน ชานตา’’ติ. ทสมํ;

“सर्व काही जाणणाऱ्या श्रमणांनी (बुद्धांनी) असेच म्हटले आहे. म्हणूनच ते सत्पुरुष प्रशंसनीय आहेत, जे धर्मात स्थित राहून पाप करत नाहीत; जे छंद, द्वेष, मोह आणि भयाने चुकीच्या मार्गाने जात नाहीत. त्यांना 'परिषदेचा गाभा (शुद्ध परिषद)' म्हटले जाते. सर्व काही जाणणाऱ्या श्रमणांनी असेच म्हटले आहे.” (दहावे सूत्त समाप्त)

---

จรวคฺโค ทุติโย.

दुसरा चरवग्ग (चर वर्ग) समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

---

จรํ สีลํ ปธานานิ, สํวรํ ปญฺญตฺติ ปญฺจมํ;

โสขุมฺมํ ตโย อคตี, ภตฺตุทฺเทเสน เต ทสาติ.

“चरं (चालणे), शील, प्रधान (प्रयत्न), संवर, पाचवे प्रज्ञप्ती (घोषणा), सौक्ष्म्य (सूक्ष्मता), तीन अगती आणि भत्तुद्देसक (भोजन वाटप करणारा) – अशी ही दहा सूत्ते आहेत.”

---

๓. อุรุเวลวคฺโค

३. उरुवेलवग्ग (उरुवेला वर्ग)

---

๑. ปฐมอุรุเวลสุตฺตํ

१. प्रथम उरुवेलसुत्त (पहिले उरुवेला सूत्र)

---

๒๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

२१. मी असे ऐकले आहे – एका वेळी भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – 'भिक्खूहो!' त्या भिक्खूंनी भगवंतांना प्रत्युत्तर दिले – 'भदंत!' भगवान म्हणाले –

---

‘‘เอกมิทาหํ[Pg.328], ภิกฺขเว, สมยํ อุรุเวลายํ วิหรามิ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘ทุกฺขํ โข อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส. กึ นุ โข อหํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺย’’’นฺติ?

“भिक्खूहो, एका वेळी मी उरुवेला येथे नेरंजरा नदीच्या काठी अजपाल निग्रोध वृक्षाखाली नुकताच पूर्ण संबोधी प्राप्त करून विहार करत होतो. तेव्हा, भिक्खूहो, एकांतात ध्यानस्थ बसलो असताना माझ्या मनात असा विचार आला— ‘आदर आणि सन्मानाशिवाय राहणे दुःखदायक आहे. मग मी कोणत्या श्रमणाचा किंवा ब्राह्मणाचा आदर करून, सन्मान करून, त्यांच्या आश्रयाने विहार करू?’”

---

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – อปริปูรสฺส โข อหํ สีลกฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อตฺตนา สีลสมฺปนฺนตรํ, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ.

“तेव्हा, भिक्खूहो, माझ्या मनात असा विचार आला— ‘जर माझा शीलस्कंध अपूर्ण असता, तर तो पूर्ण करण्यासाठी मी दुसऱ्या एखाद्या श्रमणाचा किंवा ब्राह्मणाचा आदर करून, सन्मान करून, त्यांच्या आश्रयाने विहार केला असता. परंतु, देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मानवांसह या प्रजेमध्ये, मला स्वतःपेक्षा अधिक शीलसंपन्न असा दुसरा कोणताही श्रमण किंवा ब्राह्मण दिसत नाही, ज्याचा मी आदर करून, सन्मान करून, त्याच्या आश्रयाने विहार करू शकेन.’”

---

‘‘อปริปูรสฺส โข อหํ สมาธิกฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อตฺตนา สมาธิสมฺปนฺนตรํ, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ.

“‘जर माझा समाधिस्कंध अपूर्ण असता, तर तो पूर्ण करण्यासाठी मी दुसऱ्या एखाद्या श्रमणाचा किंवा ब्राह्मणाचा आदर करून, सन्मान करून, त्यांच्या आश्रयाने विहार केला असता. परंतु, देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मानवांसह या प्रजेमध्ये, मला स्वतःपेक्षा अधिक समाधिसंपन्न असा दुसरा कोणताही श्रमण किंवा ब्राह्मण दिसत नाही, ज्याचा मी आदर करून, सन्मान करून, त्याच्या आश्रयाने विहार करू शकेन.’”

---

‘‘อปริปูรสฺส โข อหํ ปญฺญากฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อตฺตนา ปญฺญาสมฺปนฺนตรํ, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ.

“‘जर माझा प्रज्ञास्कंध अपूर्ण असता, तर तो पूर्ण करण्यासाठी मी दुसऱ्या एखाद्या श्रमणाचा किंवा ब्राह्मणाचा आदर करून, सन्मान करून, त्यांच्या आश्रयाने विहार केला असता. परंतु, देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मानवांसह या प्रजेमध्ये, मला स्वतःपेक्षा अधिक प्रज्ञासंपन्न असा दुसरा कोणताही श्रमण किंवा ब्राह्मण दिसत नाही, ज्याचा मी आदर करून, सन्मान करून, त्याच्या आश्रयाने विहार करू शकेन.’”

---

‘‘อปริปูรสฺส โข อหํ วิมุตฺติกฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อตฺตนา วิมุตฺติสมฺปนฺนตรํ, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺย’’นฺติ.

“‘जर माझा विमुक्तिस्कंध अपूर्ण असता, तर तो पूर्ण करण्यासाठी मी दुसऱ्या एखाद्या श्रमणाचा किंवा ब्राह्मणाचा आदर करून, सन्मान करून, त्यांच्या आश्रयाने विहार केला असता. परंतु, देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मानवांसह या प्रजेमध्ये, मला स्वतःपेक्षा अधिक विमुक्तिसंपन्न असा दुसरा कोणताही श्रमण किंवा ब्राह्मण दिसत नाही, ज्याचा मी आदर करून, सन्मान करून, त्याच्या आश्रयाने विहार करू शकेन.’”

---

‘‘ตสฺส [Pg.329] มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ยฺวายํ ธมฺโม มยา อภิสมฺพุทฺโธ ตเมว ธมฺมํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺย’’’นฺติ.

“तेव्हा, भिक्खूहो, माझ्या मनात असा विचार आला— ‘का नको मी ज्या धम्माची स्वतः संबोधी प्राप्त केली आहे, त्याच धम्माचा आदर करून, सन्मान करून, त्याच्याच आश्रयाने विहार करावा!’”

---

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา สหมฺปติ มม เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมวํ – พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มม ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา สหมฺปติ เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณํ ชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ นิหนฺตฺวา เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘เอวเมตํ ภควา, เอวเมตํ สุคต! เยปิ เต, ภนฺเต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา เตปิ ภควนฺโต ธมฺมํเยว สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรึสุ; เยปิ เต, ภนฺเต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา เตปิ ภควนฺโต ธมฺมํเยว สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหริสฺสนฺติ; ภควาปิ, ภนฺเต, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมํเยว สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรตู’’’ติ. อิทมโวจ พฺรหฺมา สหมฺปติ. อิทํ วตฺวา อถาปรํ เอตทโวจ –

“तेव्हा, भिक्खूहो, ब्रह्मा सहम्पतींनी माझ्या मनातील विचार स्वतःच्या मनाने जाणून घेतला—ज्याप्रमाणे एखादा बलवान मनुष्य आपला दुमडलेला हात पसरावा किंवा पसरलेला हात दुमडावा, त्याचप्रमाणे ते ब्रह्मलोकातून अंतर्धान पावून माझ्यासमोर प्रकट झाले. त्यानंतर, भिक्खूहो, ब्रह्मा सहम्पतींनी आपले उपरणे (उत्तरासंग) एका खांद्यावर घेतले, आपला उजवा गुडघा जमिनीवर टेकवला आणि माझ्या दिशेने हात जोडून मला असे म्हटले— ‘हे भगवंता, हे असेच आहे! हे सुगता, हे असेच आहे! भंते, भूतकाळात जे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंत होऊन गेले, त्यांनीसुद्धा धम्माचाच आदर करून, सन्मान करून, धम्माच्याच आश्रयाने विहार केला. भंते, भविष्यकाळात जे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंत होतील, तेसुद्धा धम्माचाच आदर करून, सन्मान करून, धम्माच्याच आश्रयाने विहार करतील. भंते, वर्तमानकाळात अर्हत, सम्यक्संबुद्ध असलेले भगवंतही धम्माचाच आदर करून, सन्मान करून, धम्माच्याच आश्रयाने विहार करोत!’ ब्रह्मा सहम्पतींनी हे सांगितले. हे बोलून ते पुढे असे म्हणाले—”

---

‘‘เย จ อตีตา สมฺพุทฺธา, เย จ พุทฺธา อนาคตา;

โย เจตรหิ สมฺพุทฺโธ, พหูนํ โสกนาสโน.

“‘जे भूतकाळातील संबुद्ध होऊन गेले, जे भविष्यकाळातील बुद्ध होतील, आणि जे वर्तमानकाळातील संबुद्ध आहेत, जे बहुजनांच्या शोकाचा नाश करणारे आहेत;’

---

‘‘สพฺเพ สทฺธมฺมครุโน, วิหํสุ วิหรนฺติ จ;

อโถปิ วิหริสฺสนฺติ, เอสา พุทฺธาน ธมฺมตา.

“‘ते सर्व सद्धम्माचा आदर करत विहार करते झाले, विहार करत आहेत आणि पुढेही विहार करतील; हीच बुद्धांची धम्मता आहे.’

---

‘‘ตสฺมา หิ อตฺตกาเมน, มหตฺตมภิกงฺขตา;

สทฺธมฺโม ครุกาตพฺโพ, สรํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

“‘म्हणूनच, स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्या आणि महानतेची आकांक्षा बाळगणाऱ्याने, बुद्धांच्या शासनाचे स्मरण करत सद्धम्माचा आदर केला पाहिजे.’”

---

‘‘อิทมโวจ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา สหมฺปติ. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ. อถ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมุโน จ อชฺเฌสนํ วิทิตฺวา อตฺตโน จ ปติรูปํ ยฺวายํ ธมฺโม มยา อภิสมฺพุทฺโธ ตเมว ธมฺมํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหาสึ. ยโต [Pg.330] จ โข, ภิกฺขเว, สงฺโฆปิ มหตฺเตน สมนฺนาคโต, อถ เม สงฺเฆปิ คารโว’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खूहो, ब्रह्मा सहम्पतींनी हे सांगितले. हे बोलून, मला अभिवादन करून आणि प्रदक्षिणा घालून ते तिथेच अंतर्धान पावले. त्यानंतर, भिक्खूहो, ब्रह्माची विनंती जाणून घेऊन आणि स्वतःसाठी जे योग्य आहे ते ओळखून, मी ज्या धम्माची संबोधी प्राप्त केली होती, त्याच धम्माचा आदर करून, सन्मान करून, त्याच्याच आश्रयाने विहार करू लागलो. आणि भिक्खूहो, जेव्हा संघसुद्धा महानतेने संपन्न झाला, तेव्हा माझा संघाप्रतीही आदर निर्माण झाला.” पहिले सुत्त समाप्त.

---

๒. ทุติยอุรุเวลสุตฺตํ

२. दुसरे उरुवेला सुत्त

---

๒๒. ‘‘เอกมิทาหํ, ภิกฺขเว, สมยํ อุรุเวลายํ วิหรามิ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. อถ โข, ภิกฺขเว, สมฺพหุลา พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มยา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข, ภิกฺขเว, เต พฺราหฺมณา มํ เอตทโวจุํ – ‘สุตํ เนตํ, โภ โคตม – น สมโณ โคตโม พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุทฺเธ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตตีติ. ตยิทํ, โภ โคตม, ตเถว. น หิ ภวํ โคตโม พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุทฺเธ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. ตยิทํ, โภ โคตม, น สมฺปนฺนเมวา’’’ติ.

२२. “भिक्खूहो, एका वेळी मी उरुवेला येथे नेरंजरा नदीच्या काठी अजपाल निग्रोध वृक्षाखाली नुकताच पूर्ण संबोधी प्राप्त करून विहार करत होतो. तेव्हा, भिक्खूहो, अनेक वृद्ध, वयोवृद्ध, म्हातारे, दीर्घायुषी आणि आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यावर पोहोचलेले ब्राह्मण माझ्याकडे आले; जवळ येऊन त्यांनी माझ्याशी कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि स्मरणीय संभाषण संपवून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसल्यावर, भिक्खूहो, ते ब्राह्मण मला असे म्हणाले— ‘हे गौतम, आम्ही असे ऐकले आहे की— “श्रमण गौतम वृद्ध, वयोवृद्ध, म्हाताऱ्या, दीर्घायुषी आणि आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यावर पोहोचलेल्या ब्राह्मणांना अभिवादन करत नाहीत, त्यांच्या स्वागतासाठी उभे राहत नाहीत किंवा त्यांना आसनासाठी आमंत्रित करत नाहीत.” हे गौतम, हे खरोखरच तसेच आहे. कारण आपण, गौतम, वृद्ध, वयोवृद्ध, म्हाताऱ्या, दीर्घायुषी आणि आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यावर पोहोचलेल्या ब्राह्मणांना अभिवादन करत नाही, त्यांच्या स्वागतासाठी उभे राहत नाही किंवा त्यांना आसनासाठी आमंत्रित करत नाही. हे गौतम, हे मुळीच योग्य नाही.’”

---

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘นยิเม อายสฺมนฺโต ชานนฺติ เถรํ วา เถรกรเณ วา ธมฺเม’ติ. วุทฺโธ เจปิ, ภิกฺขเว, โหติ อาสีติโก วา นาวุติโก วา วสฺสสติโก วา ชาติยา. โส จ โหติ อกาลวาที อภูตวาที อนตฺถวาที อธมฺมวาที อวินยวาที, อนิธานวตึ วาจํ ภาสิตา อกาเลน อนปเทสํ อปริยนฺตวตึ อนตฺถสํหิตํ. อถ โข โส ‘พาโล เถโร’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“तेव्हा, भिक्खूहो, माझ्या मनात असा विचार आला— ‘हे आयुष्यमान (ब्राह्मण) थेर कोण असतो किंवा थेर बनवणारे धम्म कोणते आहेत, हे जाणत नाहीत.’ भिक्खूहो, एखादा मनुष्य जन्माने ऐंशी, नव्वद किंवा शंभर वर्षांचा वृद्ध असला, तरी जर तो अवेळी बोलणारा, असत्य बोलणारा, निरर्थक बोलणारा, अधम्माचे बोलणारा, अविनयाचे बोलणारा असेल; आणि अवेळी, निरर्थक, अमर्याद, अहितकारक आणि मनात साठवून ठेवण्यास अयोग्य असे बोलत असेल, तर तो केवळ ‘मूर्ख थेर’ म्हणूनच गणला जातो.”

---

‘‘ทหโร เจปิ, ภิกฺขเว, โหติ ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา. โส จ โหติ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ. อถ โข โส ‘ปณฺฑิโต เถโร’ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

"भिक्खूहो, जरी एखादा मनुष्य तरुण, नवयुवक, काळेभोर केस असलेला, सुंदर तारुण्याने युक्त आणि पहिल्या वयात (प्रथमावस्थेत) असलेला असला, तरी जर तो योग्य वेळी बोलणारा (कालवादी), सत्य बोलणारा (भूतवादी), अर्थपूर्ण बोलणारा (अथवादी), धम्माला धरून बोलणारा (धम्मवादी), विनयाला धरून बोलणारा (विनयवादी) असेल; आणि योग्य वेळी, सकारण, मर्यादित, कल्याणकारी व मनात साठवून ठेवण्याजोगे बोलणारा असेल, तर तो खरोखर 'पंडित थेर' (ज्ञानी वृद्ध) म्हणूनच गणला जातो।"

---

‘‘จตฺตาโรเม[Pg.331], ภิกฺขเว, เถรกรณา ธมฺมา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร เถรกรณา ธมฺมา’’ติ.

"भिक्खूहो, थेरत्व (वृद्धत्व किंवा श्रेष्ठत्व) निर्माण करणारे हे चार धम्म आहेत। कोणते चार? येथे, भिक्खूहो, भिक्खू शीलवान असतो; तो पातिमोक्ख संवराने सुरक्षित राहतो, उत्तम आचार आणि गोचराने युक्त असतो, सूक्ष्म दोषांमध्येही भय पाहणारा असतो, आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार स्वतःला प्रशिक्षित करतो। तो बहुश्रुत (खूप ऐकलेला/शिकलेला) असतो, श्रुत धारण करणारा (स्मरण ठेवणारा) आणि श्रुताचा संग्रह करणारा असतो। जे धम्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थयुक्त व व्यंजनयुक्त आहेत, आणि जे संपूर्णपणे परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात; असे धम्म त्याने विपुल प्रमाणात ऐकलेले असतात, लक्षात ठेवलेले असतात, वाणीने त्यांचा सराव केलेला असतो, मनाने त्यांचे चिंतन केलेले असते आणि प्रज्ञेने (दृष्टीने) त्यांचे उत्तम प्रकारे आकलन केलेले असते। तो उच्च चित्ताशी संबंधित असलेल्या आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चारही झानांचा (ध्यानांचा) सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास लाभ घेणारा असतो। आसवांच्या क्षयामुळे, तो आसवरहित अशा चेतोविमुत्ती आणि प्रज्ञाविमुत्तीला याच जन्मात स्वतः उच्च ज्ञानाने जाणून, साक्षात करून आणि त्यात प्रवेश करून विहार करतो। भिक्खूहो, हेच ते थेरत्व निर्माण करणारे चार धम्म आहेत।"

---

‘‘โย อุทฺธเตน จิตฺเตน, สมฺผญฺจ พหุ ภาสติ;

อสมาหิตสงฺกปฺโป, อสทฺธมฺมรโต มโค;

อารา โส ถาวเรยฺยมฺหา, ปาปทิฏฺฐิ อนาทโร.

"जो चंचल चित्ताने निरर्थक बडबड करतो, ज्याचे संकल्प स्थिर नसतात, जो असद्धम्मात रमणारा आणि अज्ञानी (वनातील पशूसारखा) असतो; तो पापी दृष्टी असलेला व आदररहित मनुष्य थेरत्वापासून (श्रेष्ठत्वापासून) दूरच असतो।"

---

‘‘โย จ สีเลน สมฺปนฺโน, สุตวา ปฏิภานวา;

สญฺญโต ธีโร ธมฺเมสุ, ปญฺญายตฺถํ วิปสฺสติ.

"परंतु जो शीलाने संपन्न, बहुश्रुत आणि प्रतिभावान (बुद्धिमान) असतो; जो धम्मांमध्ये संयमित व धीर असतो, तो प्रज्ञेने सत्याचा अर्थ पाहतो।"

---

‘‘ปารคู สพฺพธมฺมานํ, อขิโล ปฏิภานวา;

ปหีนชาติมรโณ, พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี.

"जो सर्व धम्मांच्या पार गेलेला असतो, जो दोषरहित (राग-द्वेषादी खिळा नसलेला) आणि प्रतिभावान असतो; ज्याने जन्म आणि मृत्यू नष्ट केले आहेत, आणि जो ब्रह्मचर्यात परिपूर्ण झाला आहे;"

---

‘‘ตมหํ วทามิ เถโรติ, ยสฺส โน สนฺติ อาสวา;

อาสวานํ ขยา ภิกฺขุ, โส เถโรติ ปวุจฺจตี’’ติ. ทุติยํ;

"ज्यामध्ये कोणतेही आसव उरलेले नाहीत, त्यालाच मी 'थेर' म्हणतो। आसवांच्या क्षयामुळेच भिक्खूला 'थेर' म्हटले जाते।" (दुसरे सुत्त समाप्त)

---

๓. โลกสุตฺตํ

३. "लोकसुत्त"

---

๒๓. ‘‘โลโก, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ. โลกสฺมา ตถาคโต วิสํยุตฺโต. โลกสมุทโย, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ. โลกสมุทโย ตถาคตสฺส ปหีโน. โลกนิโรโธ, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ. โลกนิโรโธ ตถาคตสฺส [Pg.332] สจฺฉิกโต. โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา. โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา ตถาคตสฺส ภาวิตา.

२३. "भिक्खूहो, तथागतांनी लोकाचा (संसाराचा/दुःखाचा) पूर्णपणे बोध घेतला आहे; तथागत लोकांपासून अलिप्त आहेत। भिक्खूहो, तथागतांनी लोकसमुदयाचा (दुःखाच्या उत्पत्तीचा) पूर्णपणे बोध घेतला आहे; तथागतांनी लोकसमुदयाचा त्याग केला आहे। भिक्खूहो, तथागतांनी लोकनिरोधाचा (दुःखाच्या निरोधाचा) पूर्णपणे बोध घेतला आहे; तथागतांनी लोकनिरोधाचा साक्षात केला आहे। भिक्खूहो, तथागतांनी लोकनिरोधगामिनी प्रतिपदेचा (दुःखाच्या निरोधाकडे नेणाऱ्या मार्गाचा) पूर्णपणे बोध घेतला आहे; तथागतांनी लोकनिरोधगामिनी प्रतिपदेची भावना (विकास) केली आहे।"

---

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, สพฺพํ ตํ ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธํ. ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ.

"भिक्खूहो, देव, मार आणि ब्रह्मासह असलेल्या या लोकात, श्रमण, ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह असलेल्या या प्रजेमध्ये जे काही पाहिले गेले, ऐकले गेले, स्पर्शले गेले (अनुभवले गेले), जाणले गेले, प्राप्त केले गेले, शोधले गेले आणि मनाने चिंतन केले गेले; त्या सर्वांचा तथागतांनी पूर्णपणे बोध घेतला आहे। म्हणूनच त्यांना 'तथागत' म्हटले जाते।"

---

‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ยํ เอตสฺมึ อนฺตเร ภาสติ ลปติ นิทฺทิสติ สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ, โน อญฺญถา. ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ.

"भिक्खूहो, ज्या रात्री तथागतांनी अनुत्तर सम्यक्संबोधचा लाभ घेतला आणि ज्या रात्री ते अनुपधिशेष निर्वाणधातूमध्ये परिनिर्वाण पावले, या दोन्हीच्या दरम्यान ते जे काही बोलले, उच्चारले किंवा उपदेशिले, ते सर्व तसेच घडते, त्याहून वेगळे नाही। म्हणूनच त्यांना 'तथागत' म्हटले जाते।"

---

‘‘ยถาวาที, ภิกฺขเว, ตถาคโต ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ.

"भिक्खूहो, तथागत जसे बोलतात तसेच करतात, आणि जसे करतात तसेच बोलतात। याप्रमाणे, ते यथावादी तथाकारी आणि यथाकारी तथावादी आहेत। म्हणूनच त्यांना 'तथागत' म्हटले जाते।"

---

‘‘สเทวเก, ภิกฺขเว, โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุ ทโส วสวตฺตี. ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ’’.

"भिक्खूहो, देव, मार आणि ब्रह्मासह असलेल्या या लोकात, श्रमण, ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह असलेल्या या प्रजेमध्ये तथागत हे सर्वांना जिंकणारे (अभिभू), कोणाकडूनही न जिंकले जाणारे (अनभिभूत), सर्व काही पाहणारे (द्रष्टा) आणि वश करणारे (वशवर्ती) आहेत। म्हणूनच त्यांना 'तथागत' म्हटले जाते।"

---

‘‘สพฺพํ โลกํ อภิญฺญาย, สพฺพํ โลเก ยถาตถํ;

สพฺพํ โลกํ วิสํยุตฺโต, สพฺพโลเก อนูปโย.

"सर्व लोकाला उच्च ज्ञानाने जाणून, लोकांमधील सर्व काही जसे आहे तसे ओळखून, ते सर्व लोकांपासून अलिप्त आहेत आणि सर्व लोकात कशाचीही आसक्ती न बाळगणारे आहेत।"

---

‘‘ส เว สพฺพาภิภู ธีโร, สพฺพคนฺถปฺปโมจโน;

ผุฏฺฐ’สฺส ปรมา สนฺติ, นิพฺพานํ อกุโตภยํ.

"ते खरोखर सर्वांना जिंकणारे, धीर आणि सर्व ग्रंथींमधून (बंधनांमधून) मुक्त झालेले आहेत। त्यांनी परम शांतीचा, म्हणजेच निर्भय अशा निर्वाणाचा स्पर्श (साक्षात) केला आहे।"

---

‘‘เอส ขีณาสโว พุทฺโธ, อนีโฆ ฉินฺนสํสโย;

สพฺพกมฺมกฺขยํ ปตฺโต, วิมุตฺโต อุปธิสงฺขเย.

"हे आसवरहित बुद्ध आहेत, जे दुःखरहित आहेत आणि ज्यांचे सर्व संशय नष्ट झाले आहेत। ते सर्व कर्मांच्या क्षयाप्रत पोहोचले आहेत आणि उपाधींच्या नाशाने (निर्वाणात) मुक्त झाले आहेत।"

---

‘‘เอส โส ภควา พุทฺโธ, เอส สีโห อนุตฺตโร;

สเทวกสฺส โลกสฺส, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺตยี.

"हे ते भगवान बुद्ध आहेत, जे अनुत्तर सिंह आहेत; त्यांनी देवलोकासह संपूर्ण जगासाठी श्रेष्ठ धम्मचक्र प्रवर्तित केले।"

---

‘‘อิติ เทวา มนุสฺสา จ, เย พุทฺธํ สรณํ คตา;

สงฺคมฺม ตํ นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

"अशा प्रकारे, जे देव आणि मनुष्य बुद्धांना शरण गेले आहेत, ते एकत्र येऊन त्या महान आणि भयमुक्त बुद्धांना वंदन करतात:"

---

‘‘ทนฺโต [Pg.333] ทมยตํ เสฏฺโฐ, สนฺโต สมยตํ อิสิ;

มุตฺโต โมจยตํ อคฺโค, ติณฺโณ ตารยตํ วโร.

"'स्वतः संयमित असून ते संयम राखणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेत; स्वतः शांत असून ते शांत करणाऱ्यांमध्ये ऋषी आहेत; स्वतः मुक्त असून ते मुक्त करणाऱ्यांमध्ये अग्रगण्य आहेत; स्वतः पार गेलेले असून ते पार नेणाऱ्यांमध्ये उत्तम आहेत।'"

---

‘‘อิติ เหตํ นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ;

สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เต ปฏิปุคฺคโล’’ติ. ตติยํ;

"अशा प्रकारे ते त्या महान आणि भयमुक्त बुद्धांना वंदन करतात: 'देवलोकासह या संपूर्ण जगात तुमच्या तोडीचा दुसरा कोणीही नाही।'" (तिसरे सुत्त समाप्त)

---

๔. กาฬการามสุตฺตํ

४. "काळकारामसुत्त"

---

๒๔. เอกํ สมยํ ภควา สาเกเต วิหรติ กาฬการาเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

२४. "एका वेळी भगवान साकेत येथील काळकाराम विहारात विहार करत होते। तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले— 'भिक्खूहो!' 'भदंत!' असे म्हणून त्या भिक्खूंनी भगवंतांना प्रतिसाद दिला। भगवान म्हणाले—"

---

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, ตมหํ ชานามิ.

"भिक्खूहो, देव, मार आणि ब्रह्मासह असलेल्या या लोकात, श्रमण, ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह असलेल्या या प्रजेमध्ये जे काही पाहिले गेले, ऐकले गेले, स्पर्शले गेले (अनुभवले गेले), जाणले गेले, प्राप्त केले गेले, शोधले गेले आणि मनाने चिंतन केले गेले; ते सर्व मी जाणतो।"

---

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, ตมหํ อพฺภญฺญาสึ. ตํ ตถาคตสฺส วิทิตํ, ตํ ตถาคโต น อุปฏฺฐาสิ.

"भिक्खूहो, देव, मार आणि ब्रह्मासह असलेल्या या लोकात, श्रमण, ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह असलेल्या या प्रजेमध्ये जे काही पाहिले गेले, ऐकले गेले, स्पर्शले गेले (अनुभवले गेले), जाणले गेले, प्राप्त केले गेले, शोधले गेले आणि मनाने चिंतन केले गेले; ते सर्व मी उच्च ज्ञानाने जाणले आहे। ते तथागतांना ज्ञात आहे, परंतु तथागत त्याच्या अधीन होत नाहीत (त्याच्याशी आसक्त होत नाहीत)।"

---

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, ตมหํ น ชานามีติ วเทยฺยํ, ตํ มมสฺส มุสา.

"भिक्खूहो, देव, मार आणि ब्रह्मासह असलेल्या या लोकात, श्रमण, ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह असलेल्या या प्रजेमध्ये जे काही पाहिले गेले, ऐकले गेले, स्पर्शले गेले (अनुभवले गेले), जाणले गेले, प्राप्त केले गेले, शोधले गेले आणि मनाने चिंतन केले गेले; ते जर मी 'जाणत नाही' असे म्हटले, तर ते माझे असत्य ठरेल।"

---

‘‘ยํ, ภิกฺขเว…เป… ตมหํ ชานามิ จ น จ ชานามีติ วเทยฺยํ, ตํปสฺส ตาทิสเมว.

"भिक्खूहो, ...पे... ते जर मी 'जाणतोही आणि जाणत नाही' असे म्हटले, तर ते देखील तसेच (असत्य) ठरेल।"

---

‘‘ยํ, ภิกฺขเว…เป… ตมหํ เนว ชานามิ น น ชานามีติ วเทยฺยํ, ตํ มมสฺส กลิ.

"भिक्खूहो, ...पे... ते जर मी 'जाणतही नाही आणि असे नाही की जाणत नाही' असे म्हटले, तर तो माझा दोष ठरेल।"

---

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคโต ทฏฺฐา ทฏฺฐพฺพํ, ทิฏฺฐํ น มญฺญติ, อทิฏฺฐํ น มญฺญติ, ทฏฺฐพฺพํ น มญฺญติ, ทฏฺฐารํ น มญฺญติ; สุตฺวา โสตพฺพํ, สุตํ น [Pg.334] มญฺญติ, อสุตํ น มญฺญติ, โสตพฺพํ น มญฺญติ, โสตารํ น มญฺญติ; มุตฺวา โมตพฺพํ, มุตํ น มญฺญติ, อมุตํ น มญฺญติ, โมตพฺพํ น มญฺญติ, โมตารํ น มญฺญติ; วิญฺญตฺวา วิญฺญาตพฺพํ, วิญฺญาตํ น มญฺญติ, อวิญฺญาตํ น มญฺญติ, วิญฺญาตพฺพํ น มญฺญติ, วิญฺญาตารํ น มญฺญติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคโต ทิฏฺฐสุตมุตวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ ตาทีเยว ตาที. ตมฺหา จ ปน ตาทิมฺหา อญฺโญ ตาที อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถีติ วทามี’’ติ.

“भिक्खूहो, अशा प्रकारे तथागत पाहण्याजोगे ते पाहून, पाहिलेल्या गोष्टीविषयी (तृष्णा, मान आणि दृष्टीने) कल्पना (मन्ञना) करत नाहीत, न पाहिलेल्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, पाहण्याजोग्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, आणि पाहणाऱ्याविषयी (द्रष्ट्याविषयी) कल्पना करत नाहीत. ऐकून, ऐकण्याजोगे ते ऐकून, ऐकलेल्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, न ऐकलेल्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, ऐकण्याजोग्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, आणि ऐकणाऱ्याविषयी कल्पना करत नाहीत. अनुभवून (वास घेऊन, चव घेऊन, स्पर्श करून), अनुभवण्याजोगे ते अनुभवून, अनुभवलेल्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, न अनुभवलेल्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, अनुभवण्याजोग्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, आणि अनुभवणाऱ्याविषयी कल्पना करत नाहीत. जाणून घेऊन, जाणण्याजोगे ते जाणून घेऊन, जाणलेल्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, न जाणलेल्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, जाणण्याजोग्या गोष्टीविषयी कल्पना करत नाहीत, आणि जाणणाऱ्याविषयी कल्पना करत नाहीत. अशा प्रकारे, भिक्खूहो, तथागत हे पाहिलेल्या, ऐकलेल्या, अनुभवलेल्या आणि जाणलेल्या धर्मांमध्ये (विषयांमध्ये) 'तादी' (अविकारी/स्थिर) च आहेत. आणि मी असे सांगतो की, अशा 'तादी' तथागतांपेक्षा अधिक श्रेष्ठ किंवा अधिक उदात्त असा दुसरा कोणताही 'तादी' नाही.”

---

‘‘ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํว สุตํ มุตํ วา,อชฺโฌสิตํ สจฺจมุตํ ปเรสํ;

น เตสุ ตาที สยสํวุเตสุ,สจฺจํ มุสา วาปิ ปรํ ทเหยฺย.

“इतरांनी पाहिलेले, ऐकलेले किंवा अनुभवलेले जे काही आहे, ज्याला त्यांनी सत्य मानून घट्ट पकडून ठेवले आहे; स्वतःला संयमित म्हणवून घेणाऱ्या अशा (मिथ्यादृष्टी) लोकांमध्ये 'तादी' (अविकारी पुरुष) त्यांच्यातील कोणत्याही गोष्टीला सत्य किंवा असत्य म्हणून श्रेष्ठ मानून मनात स्थान देत नाही.”

---

‘‘เอตญฺจ สลฺลํ ปฏิกจฺจ ทิสฺวา,อชฺโฌสิตา ยตฺถ ปชา วิสตฺตา;

ชานามิ ปสฺสามิ ตเถว เอตํ,อชฺโฌสิตํ นตฺถิ ตถาคตาน’’นฺติ. จตุตฺถํ;

“हा (दृष्टीरूपी) शल्य (बाण) आधीच पाहून, ज्यामध्ये ही प्रजा आसक्त झाली आहे आणि अडकली आहे; मी हे अशाच प्रकारे जाणतो आणि पाहतो. तथागतांमध्ये अशी कोणतीही आसक्ती (अभिनिवेश) नसते.” (चौथे सूत्र समाप्त)

---

๕. พฺรหฺมจริยสุตฺตํ

५. “ब्रह्मचर्यसुत्त”

---

๒๕. ‘‘นยิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ชนกุหนตฺถํ, น ชนลปนตฺถํ, น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ, น อิติวาทปฺปโมกฺขานิสํสตฺถํ, น ‘อิติ มํ ชโน ชานาตู’ติ. อถ โข อิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ สํวรตฺถํ ปหานตฺถํ วิราคตฺถํ นิโรธตฺถ’’นฺติ.

२५. “भिक्खूहो, हे ब्रह्मचर्य लोकांना फसवण्यासाठी (आश्चर्यचकित करण्यासाठी) आचरले जात नाही, लोकांना भुरळ घालण्यासाठी आचरले जात नाही, लाभ, सत्कार आणि कीर्ती मिळवण्यासाठी आचरले जात नाही, वादात विजय मिळवण्यासाठी आचरले जात नाही, किंवा 'लोक मला अशा प्रकारे ओळखोत' या हेतूने आचरले जात नाही. तर भिक्खूहो, हे ब्रह्मचर्य केवळ संयमासाठी, प्रहाणासाठी (त्यागासाठी), विरागासाठी (आसक्ती नष्ट करण्यासाठी) आणि निरोधासाठी (दुःख निरोधासाठी) आचरले जाते.”

---

‘‘สํวรตฺถํ ปหานตฺถํ, พฺรหฺมจริยํ อนีติหํ;

อเทสยิ โส ภควา, นิพฺพาโนคธคามินํ;

เอส มคฺโค มหนฺเตหิ, อนุยาโต มเหสิภิ.

“संयमासाठी आणि प्रहाणासाठी, परंपरेवर आधारित नसलेले (स्वानुभूतीचे) आणि निर्वाणात विलीन होणारे हे ब्रह्मचर्य त्या भगवंतांनी उपदेशिले आहे. हाच तो मार्ग आहे, ज्याचे थोर महर्षींनी अनुसरण केले आहे.”

---

‘‘เย จ ตํ ปฏิปชฺชนฺติ, ยถา พุทฺเธน เทสิตํ;

ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ, สตฺถุสาสนการิโน’’ติ. ปญฺจมํ;

“आणि जे लोक बुद्धांनी उपदेशिल्याप्रमाणे या मार्गाचे आचरण करतात, ते शास्त्यांच्या (गुरूंच्या) शासनाचे पालन करणारे असून दुःखाचा अंत करतील.” (पाचवे सूत्र समाप्त)

---

๖. กุหสุตฺตํ

६. “कुहसुत्त”

---

๒๖. ‘‘เย [Pg.335] เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี อุนฺนฬา อสมาหิตา, น เม เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู มามกา. อปคตา จ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมา ธมฺมวินยา, น จ เต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรุฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ. เย จ โข เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู นิกฺกุหา นิลฺลปา ธีรา อตฺถทฺธา สุสมาหิตา, เต โข เม, ภิกฺขเว, ภิกฺขู มามกา. อนปคตา จ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมา ธมฺมวินยา. เต จ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรุฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺตี’’ติ.

२६. “भिक्खूहो, जे भिक्खू ढोंगी (फसवणारे), उद्धट, बडबडे (भुरळ घालणारे), कपटी (शिंगासारख्या प्रकट क्लेशांनी युक्त), गर्विष्ठ आणि असंयत (असमाहित) आहेत; ते भिक्खू माझे नव्हेत. भिक्खूहो, ते भिक्खू या धम्म-विनयापासून दूर गेले आहेत, आणि ते या धम्म-विनयात वृद्धी, प्रगती व विशालतेला प्राप्त होत नाहीत. परंतु, भिक्खूहो, जे भिक्खू ढोंग न करणारे, बडबड न करणारे, प्रज्ञावान, नम्र आणि सुसमाहित (शांत चित्त असलेले) आहेत; ते भिक्खू माझे आहेत. ते या धम्म-विनयापासून दूर गेलेले नाहीत. आणि ते या धम्म-विनयात वृद्धी, प्रगती व विशालतेला प्राप्त होतात.”

---

‘‘กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี, อุนฺนฬา อสมาหิตา;

น เต ธมฺเม วิรูหนฺติ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต.

“जे ढोंगी, उद्धट, बडबडे, कपटी, गर्विष्ठ आणि असंयत आहेत; ते सम्यक संबुद्धांनी उपदेशिलेल्या धम्मामध्ये प्रगती करू शकत नाहीत.”

---

‘‘นิกฺกุหา นิลฺลปา ธีรา, อตฺถทฺธา สุสมาหิตา;

เต เว ธมฺเม วิรูหนฺติ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต’’ติ. ฉฏฺฐํ;

“परंतु जे ढोंग न करणारे, बडबड न करणारे, प्रज्ञावान, नम्र आणि सुसमाहित आहेत; तेच सम्यक संबुद्धांनी उपदेशिलेल्या धम्मामध्ये निश्चितपणे प्रगती करतात.” (सहावे सूत्र समाप्त)

---

๗. สนฺตุฏฺฐิสุตฺตํ

७. “संतुट्ठिसुत्त”

---

๒๗. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อปฺปานิ จ สุลภานิ จ, ตานิ จ อนวชฺชานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ปํสุกูลํ, ภิกฺขเว, จีวรานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. ปิณฺฑิยาโลโป, ภิกฺขเว, โภชนานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. รุกฺขมูลํ, ภิกฺขเว, เสนาสนานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. ปูติมุตฺตํ, ภิกฺขเว, เภสชฺชานํ อปฺปญฺจ สุลภญฺจ, ตญฺจ อนวชฺชํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อปฺปานิ จ สุลภานิ จ, ตานิ จ อนวชฺชานิ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺเปน จ ตุฏฺโฐ โหติ สุลเภน จ, อิทมสฺสาหํ อญฺญตรํ สามญฺญงฺคนฺติ วทามี’’ติ.

२७. “भिक्खूहो, या चार गोष्टी अत्यंत अल्प मूल्याच्या, सहज मिळणाऱ्या आणि निर्दोष आहेत. कोणत्या चार? भिक्खूहो, चिवरांमध्ये पांसुकूल (फेकून दिलेले चिंध्यांचे चिवर) हे अल्प मूल्याचे आणि सहज मिळणारे आहे, आणि ते निर्दोष आहे. भिक्खूहो, भोजनामध्ये पिंडियालोप (भिक्षेचे अन्न) हे अल्प मूल्याचे आणि सहज मिळणारे आहे, आणि ते निर्दोष आहे. भिक्खूहो, शयनासनांमध्ये (राहण्याच्या जागेत) वृक्षमूल (झाडाची सावली) हे अल्प मूल्याचे आणि सहज मिळणारे आहे, आणि ते निर्दोष आहे. भिक्खूहो, औषधांमध्ये पूतिमुत्त (गोमूत्र किंवा सडलेले मूत्र) हे अल्प मूल्याचे आणि सहज मिळणारे आहे, आणि ते निर्दोष आहे. भिक्खूहो, या चार गोष्टी अत्यंत अल्प मूल्याच्या, सहज मिळणाऱ्या आणि निर्दोष आहेत. भिक्खूहो, जेव्हा एखादा भिक्खू अशा अल्प मूल्याच्या आणि सहज मिळणाऱ्या गोष्टींनी संतुष्ट असतो, तेव्हा मी त्याला श्रमणत्वाचे (भिक्खू असण्याचे) एक अंग मानतो.”

---

‘‘อนวชฺเชน ตุฏฺฐสฺส, อปฺเปน สุลเภน จ;

น เสนาสนมารพฺภ, จีวรํ ปานโภชนํ;

วิฆาโต โหติ จิตฺตสฺส, ทิสา นปฺปฏิหญฺญติ.

“जो निर्दोष, अल्प मूल्याच्या आणि सहज मिळणाऱ्या गोष्टींनी संतुष्ट असतो, त्याला शयनासन, चिवर, अन्न आणि पेय यांमुळे मनात कोणताही त्रास (खिन्नता) होत नाही, आणि कोणत्याही दिशेला जाताना त्याला अडथळा येत नाही.”

---

‘‘เย จสฺส ธมฺมา อกฺขาตา, สามญฺญสฺสานุโลมิกา;

อธิคฺคหิตา ตุฏฺฐสฺส, อปฺปมตฺตสฺส สิกฺขโต’’ติ. สตฺตมํ;

“आणि श्रमणत्वाला अनुकूल असणारे जे धम्म भगवंतांनी उपदेशिले आहेत, ते सर्व धम्म संतुष्ट, अप्रमत्त आणि साधना करणाऱ्या भिक्खूद्वारे आत्मसात केले जातात.” (सातवे सूत्र समाप्त)

---

๘. อริยวํสสุตฺตํ

८. “अरियवंससुत्त”

---

๒๘. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.336], ภิกฺขเว, อริยวํสา อคฺคญฺญา รตฺตญฺญา วํสญฺญา โปราณา อสํกิณฺณา อสํกิณฺณปุพฺพา, น สํกียนฺติ น สํกียิสฺสนฺติ, อปฺปฏิกุฏฺฐา สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, น จ จีวรเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ, อลทฺธา จ จีวรํ น ปริตสฺสติ, ลทฺธา จ จีวรํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ; ตาย จ ปน อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ, โน ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปติสฺสโต, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต.

२८. “भिक्खूहो, हे चार आर्यवंश (परंपरा) आहेत, जे श्रेष्ठ मानले गेले आहेत, दीर्घकाळापासून चालत आलेले आहेत, प्राचीन आहेत, शुद्ध आहेत आणि कधीही दूषित न झालेले आहेत; जे आता दूषित केले जात नाहीत आणि भविष्यातही दूषित केले जाणार नाहीत, आणि ज्यांची प्रज्ञावान श्रमण व ब्राह्मणांनी कधीही निंदा केलेली नाही. कोणते चार? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू जशा प्रकारच्या चिवराने संतुष्ट असतो, आणि अशा चिवराच्या संतोषाची प्रशंसा करतो. चिवरासाठी तो अयोग्य आणि अयोग्य मार्गाने शोध (अनेषणा) करत नाही. चिवर न मिळाल्यास तो व्याकुळ होत नाही, आणि चिवर मिळाल्यास तो त्यात आसक्त न होता, मोहित न होता, गुंतून न पडता, त्यातील दोष पाहून आणि त्यातून मुक्त होण्याचा मार्ग जाणून त्याचा उपयोग करतो. तसेच, त्या चिवराच्या संतोषाने तो स्वतःची प्रशंसा करत नाही आणि इतरांना तुच्छ लेखत नाही. जो भिक्खू या संतोषात कुशल, आळस न करणारा, जागरूक (संप्रजन्ययुक्त) आणि स्मृतिमान असतो; भिक्खूहो, अशा भिक्खूला प्राचीन, श्रेष्ठ अशा आर्यवंशात स्थित असलेला भिक्खू म्हटले जाते.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, น จ ปิณฺฑปาตเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ, อลทฺธา จ ปิณฺฑปาตํ น ปริตสฺสติ, ลทฺธา จ ปิณฺฑปาตํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ; ตาย จ ปน อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ, โน ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปติสฺสโต, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, भिक्खू जशा प्रकारच्या पिंडपाताने (भिक्षेच्या अन्नाने) संतुष्ट असतो, आणि अशा पिंडपाताच्या संतोषाची प्रशंसा करतो. पिंडपातासाठी तो अयोग्य आणि अयोग्य मार्गाने शोध (अनेषणा) करत नाही. पिंडपात न मिळाल्यास तो व्याकुळ होत नाही, आणि पिंडपात मिळाल्यास तो त्यात आसक्त न होता, मोहित न होता, गुंतून न पडता, त्यातील दोष पाहून आणि त्यातून मुक्त होण्याचा मार्ग जाणून त्याचे सेवन करतो. तसेच, त्या पिंडपाताच्या संतोषाने तो स्वतःची प्रशंसा करत नाही आणि इतरांना तुच्छ लेखत नाही. जो भिक्खू या संतोषात कुशल, आळस न करणारा, जागरूक (संप्रजन्ययुक्त) आणि स्मृतिमान असतो; भिक्खूहो, अशा भिक्खूला प्राचीन, श्रेष्ठ अशा आर्यवंशात स्थित असलेला भिक्खू म्हटले जाते.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, น จ เสนาสนเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ, อลทฺธา จ เสนาสนํ น ปริตสฺสติ, ลทฺธา จ เสนาสนํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ; ตาย จ ปน อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ, โน ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปติสฺสโต, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต.

पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! भिक्षू कोणत्याही मिळेल त्या शय्या-आसनाने संतुष्ट असतो, आणि कोणत्याही शय्या-आसनाच्या संतुष्टीची प्रशंसा करणारा असतो. शय्या-आसनाच्या कारणाने तो अयोग्य व अयोग्य मार्गाने उपजीविका (अनेषणा) करत नाही. शय्या-आसन न मिळाल्यास तो व्याकुळ होत नाही, आणि मिळाल्यास आसक्ती न बाळगता, मोहित न होता, लिप्त न होता, त्यातील दोष पाहणारा आणि त्यातून मुक्त होण्याचे ज्ञान ठेवून त्याचा उपभोग घेतो. आणि त्या कोणत्याही शय्या-आसनाच्या संतुष्टीमुळे तो स्वतःची प्रशंसा करत नाही आणि इतरांना तुच्छ लेखत नाही. जो कोणी यामध्ये कुशल, आळस नसलेला, सजग आणि स्मृतिमान असतो; भिक्षूंनो! हा भिक्षू प्राचीन, श्रेष्ठ अशा अरिया वंशात (आर्यवंशात) स्थित असलेला भिक्षू म्हटला जातो.

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภาวนาราโม โหติ ภาวนารโต, ปหานาราโม โหติ ปหานรโต; ตาย จ ปน ภาวนารามตาย ภาวนารติยา [Pg.337] ปหานารามตาย ปหานรติยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ, โน ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปติสฺสโต, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อริยวํสา อคฺคญฺญา รตฺตญฺญา วํสญฺญา โปราณา อสํกิณฺณา อสํกิณฺณปุพฺพา, น สํกียนฺติ น สํกียิสฺสนฺติ, อปฺปฏิกุฏฺฐา สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ.

पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! भिक्षू हा भावनेमध्ये (चित्तभावनेच्या विकासात) रमणारा, भावनेमध्ये लीन असणारा असतो; आणि त्यागात रमणारा, त्यागात लीन असणारा असतो. त्या भावनेतील रममाणतेमुळे व त्यागातील रममाणतेमुळे तो स्वतःची प्रशंसा करत नाही आणि इतरांना तुच्छ लेखत नाही. जो कोणी यामध्ये कुशल, आळस नसलेला, सजग आणि स्मृतिमान असतो; भिक्षूंनो! हा भिक्षू प्राचीन, श्रेष्ठ अशा अरिया वंशात स्थित असलेला भिक्षू म्हटला जातो. भिक्षूंनो! हे चार अरिया वंश श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेले आहेत; जे सध्याही नाकारले जात नाहीत आणि भविष्यातही नाकारले जाणार नाहीत, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्यांची निंदा केली जात नाही.

---

‘‘อิเมหิ จ ปน, ภิกฺขเว, จตูหิ อริยวํเสหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปุรตฺถิมาย เจปิ ทิสาย วิหรติ สฺเวว อรตึ สหติ, น ตํ อรติ สหติ; ปจฺฉิมาย เจปิ ทิสาย วิหรติ สฺเวว อรตึ สหติ, น ตํ อรติ สหติ; อุตฺตราย เจปิ ทิสาย วิหรติ สฺเวว อรตึ สหติ, น ตํ อรติ สหติ; ทกฺขิณาย เจปิ ทิสาย วิหรติ สฺเวว อรตึ สหติ, น ตํ อรติ สหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อรติรติสโห หิ, ภิกฺขเว, ธีโร’’ติ.

भिक्षूंनो! या चार अरिया वंशांनी युक्त असलेला भिक्षू जर पूर्व दिशेला राहत असला, तरी तोच अरतीवर (उदासीनतेवर) विजय मिळवतो, अरती त्याच्यावर विजय मिळवू शकत नाही. जर तो पश्चिम दिशेला राहत असला, तरी तोच अरतीवर विजय मिळवतो, अरती त्याच्यावर विजय मिळवू शकत नाही. जर तो उत्तर दिशेला राहत असला, तरी तोच अरतीवर विजय मिळवतो, अरती त्याच्यावर विजय मिळवू शकत नाही. जर तो दक्षिण दिशेला राहत असला, तरी तोच अरतीवर विजय मिळवतो, अरती त्याच्यावर विजय मिळवू शकत नाही. याचे कारण काय? भिक्षूंनो! कारण धीर पुरुष (धैर्यवान भिक्षू) हा अरती (उदासीनता) आणि रती (आसक्ती) या दोन्हींवर विजय मिळवणारा असतो.

---

‘‘นารติ สหติ ธีรํ, นารติ ธีรํ สหติ;

ธีโรว อรตึ สหติ, ธีโร หิ อรติสฺสโห.

उदासीनता धैर्यवानाला पराभूत करू शकत नाही, धैर्यवान उदासीनतेने पराभूत होत नाही. धैर्यवानच उदासीनतेवर विजय मिळवतो, कारण धैर्यवान हा उदासीनतेवर विजय मिळवणारा असतो.

---

‘‘สพฺพกมฺมวิหายีนํ, ปนุณฺณํ โก นิวารเย;

เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว, โก ตํ นินฺทิตุมรหติ;

เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ, พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโต’’ติ. อฏฺฐมํ;

सर्व कर्मांचा त्याग करणाऱ्या आणि क्लेशांचे उच्चाटन करणाऱ्या अर्हताला कोण रोखू शकेल? जंबूनद सोन्याच्या नाण्याप्रमाणे शुद्ध असलेल्या अशा व्यक्तीची निंदा करण्यास कोण पात्र आहे? देवही त्याची प्रशंसा करतात आणि ब्रह्मदेवाकडूनही तो प्रशंसित आहे.

---

๙. ธมฺมปทสุตฺตํ

९. धम्मपदसुत्त

---

๒๙. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ธมฺมปทานิ อคฺคญฺญานิ รตฺตญฺญานิ วํสญฺญานิ โปราณานิ อสํกิณฺณานิ อสํกิณฺณปุพฺพานิ, น สํกียนฺติ น สํกียิสฺสนฺติ, อปฺปฏิกุฏฺฐานิ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. กตมานิ จตฺตาริ? อนภิชฺฌา, ภิกฺขเว, ธมฺมปทํ อคฺคญฺญํ รตฺตญฺญํ วํสญฺญํ โปราณํ อสํกิณฺณํ อสํกิณฺณปุพฺพํ, น สํกียติ น สํกียิสฺสติ, อปฺปฏิกุฏฺฐํ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ.

२९. भिक्षूंनो! ही चार धम्मपदे श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेले आहेत; जे सध्याही नाकारले जात नाहीत आणि भविष्यातही नाकारले जाणार नाहीत, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्यांची निंदा केली जात नाही. ती चार कोणती? भिक्षूंनो! अनभिध्या (लोभ नसणे) हे एक धम्मपद आहे, जे श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेले आहे; जे सध्याही नाकारले जात नाही आणि भविष्यातही नाकारले जाणार नाही, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्याची निंदा केली जात नाही.

---

‘‘อพฺยาปาโท, ภิกฺขเว, ธมฺมปทํ อคฺคญฺญํ รตฺตญฺญํ วํสญฺญํ โปราณํ อสํกิณฺณํ อสํกิณฺณปุพฺพํ, น สํกียติ น สํกียิสฺสติ, อปฺปฏิกุฏฺฐํ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ.

भिक्षूंनो! अव्यापाद (द्वेष नसणे) हे एक धम्मपद आहे, जे श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेले आहे; जे सध्याही नाकारले जात नाही आणि भविष्यातही नाकारले जाणार नाही, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्याची निंदा केली जात नाही.

---

‘‘สมฺมาสติ[Pg.338], ภิกฺขเว, ธมฺมปทํ อคฺคญฺญํ รตฺตญฺญํ วํสญฺญํ โปราณํ อสํกิณฺณํ อสํกิณฺณปุพฺพํ, น สํกียติ น สํกียิสฺสติ, อปฺปฏิกุฏฺฐํ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ.

भिक्षूंनो! सम्मासती (सम्यक स्मृती) हे एक धम्मपद आहे, जे श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेले आहे; जे सध्याही नाकारले जात नाही आणि भविष्यातही नाकारले जाणार नाही, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्याची निंदा केली जात नाही.

---

‘‘สมฺมาสมาธิ, ภิกฺขเว, ธมฺมปทํ อคฺคญฺญํ รตฺตญฺญํ วํสญฺญํ โปราณํ อสํกิณฺณํ อสํกิณฺณปุพฺพํ, น สํกียติ น สํกียิสฺสติ, อปฺปฏิกุฏฺฐํ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ธมฺมปทานิ อคฺคญฺญานิ รตฺตญฺญานิ วํสญฺญานิ โปราณานิ อสํกิณฺณานิ อสํกิณฺณปุพฺพานิ, น สํกียนฺติ น สํกียิสฺสนฺติ, อปฺปฏิกุฏฺฐานิ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ.

भिक्षूंनो! सम्मासमाधी (सम्यक समाधी) हे एक धम्मपद आहे, जे श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेले आहे; जे सध्याही नाकारले जात नाही आणि भविष्यातही नाकारले जाणार नाही, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्याची निंदा केली जात नाही. भिक्षूंनो! हीच ती चार धम्मपदे आहेत, जी श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेली आहेत; जी सध्याही नाकारली जात नाहीत आणि भविष्यातही नाकारली जाणार नाहीत, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्यांची निंदा केली जात नाही.

---

‘‘อนภิชฺฌาลุ วิหเรยฺย, อพฺยาปนฺเนน เจตสา;

สโต เอกคฺคจิตฺตสฺส, อชฺฌตฺตํ สุสมาหิโต’’ติ. นวมํ;

मनुष्याने लोभरहित होऊन आणि द्वेषरहित चित्ताने राहावे. त्याने स्मृतिमान, एकाग्रचित्त आणि अंतःकरणात चांगल्या प्रकारे समाधीस्थ असावे.

---

๑๐. ปริพฺพาชกสุตฺตํ

१०. परिव्राजकसुत्त

---

๓๐. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ปริพฺพาชกา สิปฺปินิกาตีเร ปริพฺพาชการาเม ปฏิวสนฺติ, เสยฺยถิทํ อนฺนภาโร วรธโร สกุลุทายี จ ปริพฺพาชโก อญฺเญ จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ปริพฺพาชกา. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน สิปฺปินิกาตีรํ ปริพฺพาชการาโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจ –

३०. एकदा भगवान राजगृह येथे गृध्रकूट पर्वतावर विहार करत होते. त्या वेळी अनेक प्रसिद्ध आणि नामांकित परिव्राजक सिप्पिनिका नदीच्या काठावरील परिव्राजकांच्या आरामात राहत होते, जसे की अन्नभार, वरधर, सकुलुदायी परिव्राजक आणि इतर अनेक प्रसिद्ध परिव्राजक. त्यानंतर, संध्याकाळच्या वेळी भगवान एकांतातून उठून सिप्पिनिका नदीच्या काठावरील परिव्राजकांच्या आरामाकडे गेले. तेथे जाऊन ते तयार केलेल्या आसनावर बसले. बसल्यानंतर भगवंतांनी त्या परिव्राजकांना असे म्हटले –

---

‘‘จตฺตาริมานิ, ปริพฺพาชกา, ธมฺมปทานิ อคฺคญฺญานิ รตฺตญฺญานิ วํสญฺญานิ โปราณานิ อสํกิณฺณานิ อสํกิณฺณปุพฺพานิ, น สํกียนฺติ น สํกียิสฺสนฺติ, อปฺปฏิกุฏฺฐานิ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. กตมานิ จตฺตาริ? อนภิชฺฌา, ปริพฺพาชกา, ธมฺมปทํ อคฺคญฺญํ รตฺตญฺญํ วํสญฺญํ โปราณํ อสํกิณฺณํ อสํกิณฺณปุพฺพํ, น สํกียติ น สํกียิสฺสติ, อปฺปฏิกุฏฺฐํ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อพฺยาปาโท, ปริพฺพาชกา, ธมฺมปทํ…เป… สมฺมาสติ, ปริพฺพาชกา, ธมฺมปทํ…เป… สมฺมาสมาธิ, ปริพฺพาชกา, ธมฺมปทํ อคฺคญฺญํ รตฺตญฺญํ วํสญฺญํ [Pg.339] โปราณํ อสํกิณฺณํ อสํกิณฺณปุพฺพํ, น สํกียติ น สํกียิสฺสติ, อปฺปฏิกุฏฺฐํ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิมานิ โข, ปริพฺพาชกา, จตฺตาริ ธมฺมปทานิ อคฺคญฺญานิ รตฺตญฺญานิ วํสญฺญานิ โปราณานิ อสํกิณฺณานิ อสํกิณฺณปุพฺพานิ, น สํกียนฺติ น สํกียิสฺสนฺติ, อปฺปฏิกุฏฺฐานิ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ.

परिव्राजकांनो! ही चार धम्मपदे श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेले आहेत; जे सध्याही नाकारले जात नाहीत आणि भविष्यातही नाकारले जाणार नाहीत, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्यांची निंदा केली जात नाही. ती चार कोणती? परिव्राजकांनो! अनभिध्या (लोभ नसणे) हे एक धम्मपद आहे, जे श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेले आहे; जे सध्याही नाकारले जात नाही आणि भविष्यातही नाकारले जाणार नाही, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्याची निंदा केली जात नाही. अव्यापाद (द्वेष नसणे) हे धम्मपद... तसेच... सम्मासती (सम्यक स्मृती) हे धम्मपद... तसेच... सम्मासमाधी (सम्यक समाधी) हे धम्मपद आहे, जे श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेले आहे; जे सध्याही नाकारले जात नाही आणि भविष्यातही नाकारले जाणार नाही, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्याची निंदा केली जात नाही. परिव्राजकांनो! हीच ती चार धम्मपदे आहेत, जी श्रेष्ठ, दीर्घकालीन, पारंपारिक, प्राचीन, अमिश्रित आणि पूर्वी कधीही संकरित न झालेली आहेत; जी सध्याही नाकारली जात नाहीत आणि भविष्यातही नाकारली जाणार नाहीत, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे ज्यांची निंदा केली जात नाही.

---

‘‘โย โข, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘อหเมตํ อนภิชฺฌํ ธมฺมปทํ ปจฺจกฺขาย อภิชฺฌาลุํ กาเมสุ ติพฺพสาราคํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปญฺญาเปสฺสามี’ติ, ตมหํ ตตฺถ เอวํ วเทยฺยํ – ‘เอตุ วทตุ พฺยาหรตุ ปสฺสามิสฺสานุภาว’นฺติ. โส วต, ปริพฺพาชกา, อนภิชฺฌํ ธมฺมปทํ ปจฺจกฺขาย อภิชฺฌาลุํ กาเมสุ ติพฺพสาราคํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปญฺญาเปสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“हे परिव्राजकांनो, जर कोणी असे म्हणेल की—‘मी या अनभिध्या (लोभ नसणे) रूपी धम्मपदाचा त्याग करून, लोभी आणि कामभोगांमध्ये तीव्र आसक्ती असलेल्या व्यक्तीला श्रमण किंवा ब्राह्मण म्हणून घोषित करीन,’ तर मी त्याला असे म्हणेन—‘त्याला येऊ द्या, बोलू द्या, व्यक्त होऊ द्या, मी त्याचे सामर्थ्य पाहीन!’ हे परिव्राजकांनो, त्याने अनभिध्या रूपी धम्मपदाचा त्याग करून, लोभी आणि कामभोगांमध्ये तीव्र आसक्ती असलेल्या व्यक्तीला श्रमण किंवा ब्राह्मण म्हणून घोषित करावे, हे अशक्य आहे.”

---

‘‘โย โข, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘อหเมตํ อพฺยาปาทํ ธมฺมปทํ ปจฺจกฺขาย พฺยาปนฺนจิตฺตํ ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺปํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปญฺญาเปสฺสามี’ติ, ตมหํ ตตฺถ เอวํ วเทยฺยํ – ‘เอตุ วทตุ พฺยาหรตุ ปสฺสามิสฺสานุภาว’นฺติ. โส วต, ปริพฺพาชกา, อพฺยาปาทํ ธมฺมปทํ ปจฺจกฺขาย พฺยาปนฺนจิตฺตํ ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺปํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปญฺญาเปสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“हे परिव्राजकांनो, जर कोणी असे म्हणेल की—‘मी या अव्यापाद (द्वेष नसणे) रूपी धम्मपदाचा त्याग करून, द्वेषयुक्त चित्त आणि दुष्ट संकल्पांच्या व्यक्तीला श्रमण किंवा ब्राह्मण म्हणून घोषित करीन,’ तर मी त्याला असे म्हणेन—‘त्याला येऊ द्या, बोलू द्या, व्यक्त होऊ द्या, मी त्याचे सामर्थ्य पाहीन!’ हे परिव्राजकांनो, त्याने अव्यापाद रूपी धम्मपदाचा त्याग करून, द्वेषयुक्त चित्त आणि दुष्ट संकल्पांच्या व्यक्तीला श्रमण किंवा ब्राह्मण म्हणून घोषित करावे, हे अशक्य आहे.”

---

‘‘โย โข, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘อหเมตํ สมฺมาสตึ ธมฺมปทํ ปจฺจกฺขาย มุฏฺฐสฺสตึ อสมฺปชานํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปญฺญาเปสฺสามี’ติ, ตมหํ ตตฺถ เอวํ วเทยฺยํ – ‘เอตุ วทตุ พฺยาหรตุ ปสฺสามิสฺสานุภาว’นฺติ. โส วต, ปริพฺพาชกา, สมฺมาสตึ ธมฺมปทํ ปจฺจกฺขาย มุฏฺฐสฺสตึ อสมฺปชานํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปญฺญาเปสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“हे परिव्राजकांनो, जर कोणी असे म्हणेल की—‘मी या सम्यक स्मृती (सम्मासति) रूपी धम्मपदाचा त्याग करून, स्मृतिभ्रष्ट आणि संप्रजन्य नसलेल्या (असावध) व्यक्तीला श्रमण किंवा ब्राह्मण म्हणून घोषित करीन,’ तर मी त्याला असे म्हणेन—‘त्याला येऊ द्या, बोलू द्या, व्यक्त होऊ द्या, मी त्याचे सामर्थ्य पाहीन!’ हे परिव्राजकांनो, त्याने सम्यक स्मृती रूपी धम्मपदाचा त्याग करून, स्मृतिभ्रष्ट आणि संप्रजन्य नसलेल्या व्यक्तीला श्रमण किंवा ब्राह्मण म्हणून घोषित करावे, हे अशक्य आहे.”

---

‘‘โย โข, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘อหเมตํ สมฺมาสมาธึ ธมฺมปทํ ปจฺจกฺขาย อสมาหิตํ วิพฺภนฺตจิตฺตํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปญฺญาเปสฺสามี’ติ, ตมหํ ตตฺถ เอวํ วเทยฺยํ – ‘เอตุ วทตุ พฺยาหรตุ ปสฺสามิสฺสานุภาว’นฺติ. โส วต, ปริพฺพาชกา, สมฺมาสมาธึ ธมฺมปทํ ปจฺจกฺขาย อสมาหิตํ วิพฺภนฺตจิตฺตํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปญฺญาเปสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“हे परिव्राजकांनो, जर कोणी असे म्हणेल की—‘मी या सम्यक समाधी (सम्मासमाधि) रूपी धम्मपदाचा त्याग करून, असमाहित (एकाग्र नसलेल्या) आणि विचलित चित्त असलेल्या व्यक्तीला श्रमण किंवा ब्राह्मण म्हणून घोषित करीन,’ तर मी त्याला असे म्हणेन—‘त्याला येऊ द्या, बोलू द्या, व्यक्त होऊ द्या, मी त्याचे सामर्थ्य पाहीन!’ हे परिव्राजकांनो, त्याने सम्यक समाधी रूपी धम्मपदाचा त्याग करून, असमाहित आणि विचलित चित्त असलेल्या व्यक्तीला श्रमण किंवा ब्राह्मण म्हणून घोषित करावे, हे अशक्य आहे.”

---

‘‘โย โข, ปริพฺพาชกา, อิมานิ จตฺตาริ ธมฺมปทานิ ครหิตพฺพํ ปฏิกฺโกสิตพฺพํ มญฺเญยฺย, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม จตฺตาโร สหธมฺมิกา วาทานุปาตา คารยฺหา [Pg.340] ฐานา อาคจฺฉนฺติ. กตเม จตฺตาโร? อนภิชฺฌํ เจ ภวํ ธมฺมปทํ ครหติ ปฏิกฺโกสติ, เย จ หิ อภิชฺฌาลู กาเมสุ ติพฺพสาราคา สมณพฺราหฺมณา เต โภโต ปุชฺชา เต โภโต ปาสํสา. อพฺยาปาทํ เจ ภวํ ธมฺมปทํ ครหติ ปฏิกฺโกสติ, เย จ หิ พฺยาปนฺนจิตฺตา ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺปา สมณพฺราหฺมณา เต โภโต ปุชฺชา เต โภโต ปาสํสา. สมฺมาสตึ เจ ภวํ ธมฺมปทํ ครหติ ปฏิกฺโกสติ, เย จ หิ มุฏฺฐสฺสตี อสมฺปชานา สมณพฺราหฺมณา เต โภโต ปุชฺชา เต โภโต ปาสํสา. สมฺมาสมาธึ เจ ภวํ ธมฺมปทํ ครหติ ปฏิกฺโกสติ, เย จ หิ อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา สมณพฺราหฺมณา เต โภโต ปุชฺชา เต โภโต ปาสํสา.

“हे परिव्राजकांनो, जो कोणी या चार धम्मपदांना निंदनीय आणि नाकारण्याजोगे मानतो, त्याला याच जन्मात चार तर्कसंगत आक्षेप आणि निंदेला सामोरे जावे लागते. ते चार कोणते? जर आपण अनभिध्या रूपी धम्मपदाची निंदा करता आणि ते नाकारता, तर जे श्रमण-ब्राह्मण लोभी आणि कामभोगांमध्ये तीव्र आसक्ती असलेले आहेत, ते आपल्यासाठी पूजनीय आणि प्रशंसनीय ठरतात. जर आपण अव्यापाद रूपी धम्मपदाची निंदा करता आणि ते नाकारता, तर जे श्रमण-ब्राह्मण द्वेषयुक्त चित्त आणि दुष्ट संकल्पांचे आहेत, ते आपल्यासाठी पूजनीय आणि प्रशंसनीय ठरतात. जर आपण सम्यक स्मृती रूपी धम्मपदाची निंदा करता आणि ते नाकारता, तर जे श्रमण-ब्राह्मण स्मृतिभ्रष्ट आणि संप्रजन्य नसलेले आहेत, ते आपल्यासाठी पूजनीय आणि प्रशंसनीय ठरतात. जर आपण सम्यक समाधी रूपी धम्मपदाची निंदा करता आणि ते नाकारता, तर जे श्रमण-ब्राह्मण असमाहित आणि विचलित चित्त असलेले आहेत, ते आपल्यासाठी पूजनीय आणि प्रशंसनीय ठरतात.”

---

‘‘โย โข, ปริพฺพาชกา, อิมานิ จตฺตาริ ธมฺมปทานิ ครหิตพฺพํ ปฏิกฺโกสิตพฺพํ มญฺเญยฺย, ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม จตฺตาโร สหธมฺมิกา วาทานุปาตา คารยฺหา ฐานา อาคจฺฉนฺติ. เยปิ เต ปริพฺพาชกา อเหสุํ อุกฺกลา วสฺสภญฺญา อเหตุกวาทา อกิริยวาทา นตฺถิกวาทา, เตปิ อิมานิ จตฺตาริ ธมฺมปทานิ น ครหิตพฺพํ น ปฏิกฺโกสิตพฺพํ อมญฺญึสุ. ตํ กิสฺส เหตุ? นินฺทาพฺยาโรสนอุปารมฺภภยา’’ติ.

“हे परिव्राजकांनो, जो कोणी या चार धम्मपदांना निंदनीय आणि नाकारण्याजोगे मानतो, त्याला याच जन्मात हे चार तर्कसंगत आक्षेप आणि निंदेला सामोरे जावे लागते. उक्कला जनपदातील वस्स आणि भञ्ञ हे परिव्राजक, जे अहेतुकवादी (कारणाचा निषेध करणारे), अक्रियवादी (कर्माचा निषेध करणारे) आणि नास्तिकवादी (उच्छेदवादी) होते, त्यांनीसुद्धा या चार धम्मपदांना निंदनीय किंवा नाकारण्याजोगे मानले नाही. त्याचे कारण काय? लोकांकडून होणारी निंदा, अपमान आणि आरोपांच्या भयामुळे.”

---

‘‘อพฺยาปนฺโน สทา สโต, อชฺฌตฺตํ สุสมาหิโต;

อภิชฺฌาวินเย สิกฺขํ, อปฺปมตฺโตติ วุจฺจตี’’ติ. ทสมํ;

“जो द्वेषरहित, सदैव स्मृतिमान, अंतर्यामी सुसमाहित (उत्तम प्रकारे एकाग्र) आहे आणि जो लोभाचा (अभिध्येचा) नाश करण्यासाठी प्रवृत्त आहे, त्यालाच ‘अप्रमत्त’ (जागरूक) म्हटले जाते.” हे दहावे सुत्त समाप्त.

---

อุรุเวลวคฺโค ตติโย.

तिसरा उरुवेल वर्ग समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) खालीलप्रमाणे आहे –

---

ทฺเว อุรุเวลา โลโก กาฬโก, พฺรหฺมจริเยน ปญฺจมํ;

กุหํ สนฺตุฏฺฐิ วํโส จ, ธมฺมปทํ ปริพฺพาชเกน จาติ.

दोन उरुवेल सुत्ते, लोक सुत्त, काळक सुत्त, पाचवे ब्रह्मचर्य सुत्त, कुहक सुत्त, संतुट्ठी सुत्त, वंस सुत्त, धम्मपद सुत्त आणि परिव्राजक सुत्त.

---

๔. จกฺกวคฺโค

४. चक्क वर्ग (चक्र वर्ग)

---

๑. จกฺกสุตฺตํ

१. चक्क सुत्त (चक्र सुत्त)

---

๓๑. ‘‘จตฺตาริมานิ[Pg.341], ภิกฺขเว, จกฺกานิ, เยหิ สมนฺนาคตานํ เทวมนุสฺสานํ จตุจกฺกํ วตฺตติ, เยหิ สมนฺนาคตา เทวมนุสฺสา นจิรสฺเสว มหนฺตตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณนฺติ โภเคสุ. กตมานิ จตฺตาริ? ปติรูปเทสวาโส, สปฺปุริสาวสฺสโย, อตฺตสมฺมาปณิธิ, ปุพฺเพ จ กตปุญฺญตา – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ จกฺกานิ, เยหิ สมนฺนาคตานํ เทวมนุสฺสานํ จตุจกฺกํ วตฺตติ, เยหิ สมนฺนาคตา เทวมนุสฺสา นจิรสฺเสว มหนฺตตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณนฺติ โภเคสู’’ติ.

३१. “भिक्खूंनो, ही चार चक्रे (अनुकूल परिस्थिती) आहेत. ज्यांनी युक्त असलेल्या देव आणि मनुष्यांचे हे चार चक्र फिरते, आणि ज्यांच्या योगाने देव व मनुष्य लवकरच भोगांमध्ये (संपत्तीमध्ये) मोठेपणा आणि समृद्धी प्राप्त करतात. ती चार कोणती? योग्य देशात (अनुकूल ठिकाणी) निवास करणे, सत्पुरुषांचा आश्रय घेणे, स्वतःला योग्य मार्गावर प्रस्थापित करणे (सम्यक संकल्प) आणि पूर्वजन्मी केलेले पुण्यकर्म. भिक्खूंनो, ही ती चार चक्रे आहेत, ज्यांनी युक्त असलेल्या देव आणि मनुष्यांचे हे चार चक्र फिरते, आणि ज्यांच्या योगाने देव व मनुष्य लवकरच भोगांमध्ये मोठेपणा आणि समृद्धी प्राप्त करतात.”

---

‘‘ปติรูเป วเส เทเส, อริยมิตฺตกโร สิยา;

สมฺมาปณิธิสมฺปนฺโน, ปุพฺเพ ปุญฺญกโต นโร;

ธญฺญํ ธนํ ยโส กิตฺติ, สุขญฺเจตํธิวตฺตตี’’ติ. ปฐมํ;

“मनुष्याने योग्य देशात निवास करावा, आर्य पुरुषांना आपले मित्र बनवावे, स्वतःला योग्य मार्गावर प्रस्थापित करावे आणि पूर्वजन्मी पुण्यकर्म केलेले असावे. धान्य, धन, यश, कीर्ती आणि सुख त्याला विपुल प्रमाणात प्राप्त होते.” हे पहिले सुत्त समाप्त.

---

๒. สงฺคหสุตฺตํ

२. संगह सुत्त (संग्रह सुत्त)

---

๓๒. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สงฺคหวตฺถูนิ. กตมานิ จตฺตาริ? ทานํ, เปยฺยวชฺชํ, อตฺถจริยา, สมานตฺตตา – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ สงฺคหวตฺถูนี’’ติ.

३२. “भिक्खूंनो, ही चार संगहवत्थू (लोकसंग्रहाची किंवा अनुकूल संबंध टिकवून ठेवण्याची साधने) आहेत. ती चार कोणती? दान (देणे), पेय्यवज्ज (प्रिय बोलणे), अत्थचरिया (कल्याणकारी आचरण) आणि समानत्तता (समानतेची वागणूक). भिक्खूंनो, ही ती चार संगहवत्थू आहेत.”

---

‘‘ทานญฺจ เปยฺยวชฺชญฺจ, อตฺถจริยา จ ยา อิธ;

สมานตฺตตา จ ธมฺเมสุ, ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ;

เอเต โข สงฺคหา โลเก, รถสฺสาณีว ยายโต.

“दान, प्रिय बोलणे, कल्याणकारी आचरण आणि विविध परिस्थितींमध्ये योग्यतेनुसार समानतेची वागणूक देणे; हे संगह (संग्रह) या जगात चालणाऱ्या रथाच्या कळासारखे (लिंचपिनसारखे) आहेत, जे जगाला एकत्र धरून ठेवतात.”

---

‘‘เอเต จ สงฺคหา นาสฺสุ, น มาตา ปุตฺตการณา;

ลเภถ มานํ ปูชํ วา, ปิตา วา ปุตฺตการณา.

“जर हे संगह (संग्रह साधने) नसतील, तर आईला तिच्या मुलाकडून आदर किंवा पूजा मिळणार नाही, आणि वडिलांनाही त्यांच्या मुलाकडून आदर किंवा पूजा मिळणार नाही.”

---

‘‘ยสฺมา จ สงฺคหา เอเต, สมเวกฺขนฺติ ปณฺฑิตา;

ตสฺมา มหตฺตํ ปปฺโปนฺติ, ปาสํสา จ ภวนฺติ เต’’ติ. ทุติยํ;

“परंतु, ज्ञानी लोक या संगह साधनांचे योग्य प्रकारे पालन करतात, म्हणूनच ते मोठेपणा प्राप्त करतात आणि प्रशंसनीय ठरतात.” हे दुसरे सुत्त समाप्त.

---

๓. สีหสุตฺตํ

३. सीह सुत्त (सिंह सुत्त)

---

๓๓. ‘‘สีโห[Pg.342], ภิกฺขเว, มิคราชา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมติ. อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภติ. วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกติ. สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทติ. ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกมติ. เย โข ปน เต, ภิกฺขเว, ติรจฺฉานคตา ปาณา สีหสฺส มิครญฺโญ นทโต สทฺทํ สุณนฺติ, เต เยภุยฺเยน ภยํ สํเวคํ สนฺตาสํ อาปชฺชนฺติ. พิลํ พิลาสยา ปวิสนฺติ, ทกํ ทกาสยา ปวิสนฺติ, วนํ วนาสยา ปวิสนฺติ, อากาสํ ปกฺขิโน ภชนฺติ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาคา คามนิคมราชธานีสุ ทฬฺเหหิ วรตฺเตหิ พนฺธเนหิ พทฺธา, เตปิ ตานิ พนฺธนานิ สญฺฉินฺทิตฺวา สมฺปทาเลตฺวา ภีตา มุตฺตกรีสํ จชมานา เยน วา เตน วา ปลายนฺติ. เอวํ มหิทฺธิโก โข, ภิกฺขเว, สีโห มิคราชา ติรจฺฉานคตานํ ปาณานํ, เอวํ มเหสกฺโข เอวํ มหานุภาโว.

३३. भिक्खूहो, संध्याकाळच्या वेळी श्वापदांचा राजा सिंह आपल्या गुहेतून बाहेर पडतो. गुहेतून बाहेर पडून तो आपले शरीर ताणतो. शरीर ताणून तो सभोवताली चारही दिशांना पाहतो. सभोवताली चारही दिशांना पाहून तो तीन वेळा सिंहगर्जना करतो. तीन वेळा सिंहगर्जना करून तो शिकारीसाठी निघून जातो. भिक्खूहो, श्वापदांचा राजा सिंह गर्जना करत असताना जे कोणी तिर्यक योनीतील प्राणी त्याचा आवाज ऐकतात, ते बहुतेक करून भय, संवेग आणि थरकाप पावतात. बिळात राहणारे प्राणी बिळात शिरतात, पाण्यात राहणारे पाण्यात शिरतात, वनात राहणारे वनात पळून जातात आणि पक्षी आकाशात उडून जातात. भिक्खूहो, राजाचे जे हत्ती गावे, नगरे आणि राजधानीमध्ये मजबूत चामड्याच्या दोऱ्यांनी व बंधनांनी बांधलेले असतात, तेसुद्धा ती बंधने तोडून व छिन्नविच्छिन्न करून, घाबरून मलमूत्र विसर्जन करत सैरावैरा पळून जातात. भिक्खूहो, तिर्यक योनीतील प्राण्यांमध्ये श्वापदांचा राजा सिंह असा महाप्रतापी, असा महान ऐश्वर्यशाली आणि असा महान प्रभावशाली असतो.

---

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยทา ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา, โส ธมฺมํ เทเสติ – ‘อิติ สกฺกาโย, อิติ สกฺกายสมุทโย, อิติ สกฺกายนิโรโธ, อิติ สกฺกายนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, เทวา ทีฆายุกา วณฺณวนฺโต สุขพหุลา อุจฺเจสุ วิมาเนสุ จิรฏฺฐิติกา, เตปิ ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา เยภุยฺเยน ภยํ สํเวคํ สนฺตาสํ อาปชฺชนฺติ – ‘อนิจฺจา วต กิร, โภ, มยํ สมานา นิจฺจมฺหาติ อมญฺญิมฺห; อทฺธุวา วต กิร, โภ, มยํ สมานา ธุวมฺหาติ อมญฺญิมฺห; อสสฺสตา วต กิร, โภ, มยํ สมานา สสฺสตมฺหาติ อมญฺญิมฺห. มยํ กิร, โภ, อนิจฺจา อทฺธุวา อสสฺสตา สกฺกายปริยาปนฺนา’ติ. เอวํ มหิทฺธิโก โข, ภิกฺขเว, ตถาคโต สเทวกสฺส โลกสฺส, เอวํ มเหสกฺโข เอวํ มหานุภาโว’’ติ.

भिक्खूहो, त्याचप्रमाणे जेव्हा जगात अर्हत, सम्यक्संबुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध, भगवान तथागत उत्पन्न होतात, तेव्हा ते धम्माचा उपदेश करतात – 'हा सक्काय आहे, हा सक्काय-समुदय आहे, हा सक्काय-निरोध आहे, आणि ही सक्काय-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आहे.' भिक्खूहो, जे देव दीर्घायुषी, रूपवान, अत्यंत सुखी आणि उंच विमानांमध्ये दीर्घकाळ राहणारे आहेत, तेसुद्धा तथागतांचा धम्मोपदेश ऐकून बहुतेक करून भय, संवेग आणि थरकाप पावतात – 'अरेरे! आम्ही अनित्य असूनही स्वतःला नित्य समजत होतो; आम्ही अध्रुव असूनही स्वतःला ध्रुव समजत होतो; आम्ही अशाश्वत असूनही स्वतःला शाश्वत समजत होतो. अरेरे! आम्ही तर अनित्य, अध्रुव, अशाश्वत आणि सक्कायात समाविष्ट असलेले आहोत.' भिक्खूहो, देवांसह या लोकामध्ये तथागत असे महाप्रतापी, असे महान ऐश्वर्यशाली आणि असे महान प्रभावशाली आहेत.

---

‘‘ยทา พุทฺโธ อภิญฺญาย, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยี;

สเทวกสฺส โลกสฺส, สตฺถา อปฺปฏิปุคฺคโล.

जेव्हा देवांसह संपूर्ण लोकाचे अद्वितीय शास्ता असणारे बुद्ध, स्वतःच्या विशिष्ट ज्ञानाने जाणून धम्मचक्र प्रवर्तित करतात;

---

‘‘สกฺกายญฺจ [Pg.343] นิโรธญฺจ, สกฺกายสฺส จ สมฺภวํ;

อริยญฺจฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

तेव्हा ते सक्काय, सक्कायाचा निरोध, सक्कायाची उत्पत्ती आणि दुःखाच्या शमनाकडे नेणारा आर्य अष्टांगिक मार्ग यांचा उपदेश करतात.

---

‘‘เยปิ ทีฆายุกา เทวา, วณฺณวนฺโต ยสสฺสิโน;

ภีตา สนฺตาสมาปาทุํ, สีหสฺเสวิ’ตเรมิคา.

तेव्हा दीर्घायुषी, रूपवान आणि कीर्तिमान असणारे देवसुद्धा, सिंहाची गर्जना ऐकून इतर श्वापदांप्रमाणे, भयभीत होऊन थरथर कापतात.

---

‘‘อวีติวตฺตา สกฺกายํ, อนิจฺจา กิร โภ มยํ;

สุตฺวา อรหโต วากฺยํ, วิปฺปมุตฺตสฺส ตาทิโน’’ติ. ตติยํ;

सर्व बंधनांतून मुक्त झालेल्या आणि तादिगुणांनी युक्त अशा अर्हतांचे वचन ऐकून ते म्हणतात: 'अरेरे! आम्ही सक्कायाचे उल्लंघन करू शकलो नाही, आम्ही खरोखर अनित्य आहोत.' (तिसरे सुत्त समाप्त)

---

๔. อคฺคปฺปสาทสุตฺตํ

४. अग्गप्पसाद सुत्त

---

๓๔. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อคฺคปฺปสาทา. กตเม จตฺตาโร? ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญินาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. เย, ภิกฺขเว, พุทฺเธ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

३४. भिक्खूहो, हे चार सर्वश्रेष्ठ श्रद्धास्थान आहेत. कोणते चार? भिक्खूहो, जितके काही पाय नसलेले, दोन पाय केलेले, चार पाय केलेले, अनेक पाय केलेले, रूप केलेले, रूप नसलेले, संज्ञा केलेले, संज्ञा नसलेले किंवा नैवसंज्ञी-नासंज्ञी प्राणी आहेत, त्या सर्वांमध्ये अर्हत, सम्यक्संबुद्ध तथागत हे सर्वश्रेष्ठ म्हटले जातात. भिक्खूहो, जे बुद्धांवर श्रद्धा ठेवतात, ते सर्वश्रेष्ठ स्थानावर श्रद्धा ठेवतात. आणि सर्वश्रेष्ठ स्थानावर श्रद्धा ठेवणाऱ्यांना सर्वश्रेष्ठ फळ प्राप्त होते.

---

‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา สงฺขตา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ. เย, ภิกฺขเว, อริเย อฏฺฐงฺคิเก มคฺเค ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

भिक्खूहो, जितके काही संस्कृत धम्म आहेत, त्या सर्वांमध्ये आर्य अष्टांगिक मार्ग हा सर्वश्रेष्ठ म्हटला जातो. भिक्खूहो, जे आर्य अष्टांगिक मार्गावर श्रद्धा ठेवतात, ते सर्वश्रेष्ठ स्थानावर श्रद्धा ठेवतात. आणि सर्वश्रेष्ठ स्थानावर श्रद्धा ठेवणाऱ्यांना सर्वश्रेष्ठ फळ प्राप्त होते.

---

‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโต วฏฺฏุปจฺเฉโท ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. เย, ภิกฺขเว, วิราเค ธมฺเม ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ.

भिक्खूहो, जितके काही संस्कृत किंवा असंस्कृत धम्म आहेत, त्या सर्वांमध्ये विराग हा सर्वश्रेष्ठ म्हटला जातो; म्हणजेच मदाचे मर्दन करणारा, तृष्णेचे शमन करणारा, आसक्तीचे समूळ उच्चाटन करणारा, संसारचक्राचा छेद करणारा, तृष्णेचा क्षय करणारा, विराग, निरोध, निब्बान होय. भिक्खूहो, जे विराग धम्मावर श्रद्धा ठेवतात, ते सर्वश्रेष्ठ स्थानावर श्रद्धा ठेवतात. आणि सर्वश्रेष्ठ स्थानावर श्रद्धा ठेवणाऱ्यांना सर्वश्रेष्ठ फळ प्राप्त होते.

---

‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, สงฺฆา วา คณา วา, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. เย, ภิกฺขเว, สงฺเฆ ปสนฺนา[Pg.344], อคฺเค เต ปสนฺนา. อคฺเค โข ปน ปสนฺนานํ อคฺโค วิปาโก โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อคฺคปฺปสาทา’’ติ.

भिक्खूहो, जितके काही संघ किंवा समूह आहेत, त्या सर्वांमध्ये तथागतांचा श्रावकसंघ सर्वश्रेष्ठ म्हटला जातो; म्हणजेच चार पुरुषयुग आणि आठ पुरुषपुद्गल. भगवंतांचा हा श्रावकसंघ आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलिकरणीय आणि जगाचे अनुत्तर पुण्यक्षेत्र आहे. भिक्खूहो, जे संघावर श्रद्धा ठेवतात, ते सर्वश्रेष्ठ स्थानावर श्रद्धा ठेवतात. आणि सर्वश्रेष्ठ स्थानावर श्रद्धा ठेवणाऱ्यांना सर्वश्रेष्ठ फळ प्राप्त होते. भिक्खूहो, हेच ते four सर्वश्रेष्ठ श्रद्धास्थान आहेत.

---

‘‘อคฺคโต เว ปสนฺนานํ, อคฺคํ ธมฺมํ วิชานตํ;

อคฺเค พุทฺเธ ปสนฺนานํ, ทกฺขิเณยฺเย อนุตฺตเร.

सर्वश्रेष्ठ धम्माला जाणून, सर्वश्रेष्ठ अशा अनुत्तर आणि दान स्वीकारण्यास योग्य असणाऱ्या बुद्धांवर जे श्रद्धा ठेवतात;

---

‘‘อคฺเค ธมฺเม ปสนฺนานํ, วิราคูปสเม สุเข;

อคฺเค สงฺเฆ ปสนฺนานํ, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร.

विराग आणि शांती देणाऱ्या सुखकारक अशा सर्वश्रेष्ठ धम्मावर जे श्रद्धा ठेवतात; आणि जगाचे अनुत्तर पुण्यक्षेत्र असणाऱ्या सर्वश्रेष्ठ संघावर जे श्रद्धा ठेवतात;

---

‘‘อคฺคสฺมึ ทานํ ททตํ, อคฺคํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ;

อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ, ยโส กิตฺติ สุขํ พลํ.

त्या सर्वश्रेष्ठ स्थानांना दान देणाऱ्यांचे सर्वश्रेष्ठ पुण्य वाढते; तसेच त्यांचे सर्वश्रेष्ठ आयुष्य, वर्ण, यश, कीर्ती, सुख आणि बल वाढते.

---

‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี, อคฺคธมฺมสมาหิโต;

เทวภูโต มนุสฺโส วา, อคฺคปฺปตฺโต ปโมทตี’’ติ. จตุตฺถํ;

सर्वश्रेष्ठ धम्मामध्ये लीन असलेला, सर्वश्रेष्ठ दान देणारा बुद्धिमान मनुष्य, देव असो वा मानव, सर्वश्रेष्ठ पदाला प्राप्त करून आनंदित होतो. (चौथे सुत्त समाप्त)

---

๕. วสฺสการสุตฺตํ

५. वस्सकार सुत्त

---

๓๕. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

३५. एकदा भगवान राजगृह येथे वेळुवनातील कलंदकनिवाप येथे विहार करत होते. तेव्हा मगध देशाचा महामात्य वस्सकार ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे आला. आल्यानंतर त्याने भगवंतांसोबत कुशलमंगल विचारले. आनंददायी आणि स्मरणीय संभाषण आटोपून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला मगध देशाचा महामात्य वस्सकार ब्राह्मण भगवंतांना म्हणाला –

---

‘‘จตูหิ โข มยํ, โภ โคตม, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ มหาปญฺญํ มหาปุริสํ ปญฺญาเปม. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, โภ โคตม, พหุสฺสุโต โหติ ตสฺส ตสฺเสว สุตชาตสฺส ตสฺส ตสฺเสว โข ปน ภาสิตสฺส อตฺถํ ชานาติ – ‘อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ, อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ’ติ. สติมา โข ปน โหติ จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา ยานิ โข ปน ตานิ คหฏฺฐกานิ กึกรณียานิ, ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส, ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุํ. อิเมหิ โข มยํ, โภ โคตม, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ มหาปญฺญํ มหาปุริสํ ปญฺญาเปม. สเจ เม, โภ โคตม, อนุโมทิตพฺพํ อนุโมทตุ เม ภวํ โคตโม; สเจ [Pg.345] ปน เม, โภ โคตม, ปฏิกฺโกสิตพฺพํ ปฏิกฺโกสตุ เม ภวํ โคตโม’’ติ.

“हे गौतम, आम्ही चार गुणांनी युक्त असलेल्या व्यक्तीला 'महान प्रज्ञावान महापुरुष' असे म्हणतो. कोणते चार? हे गौतम, येथे एखादी व्यक्ती बहुश्रुत असते, त्या त्या ऐकलेल्या विषयाचा आणि त्या त्या भाषणाचा अर्थ ती जाणते—'या भाषणाचा हा अर्थ आहे, त्या भाषणाचा हा अर्थ आहे.' ती स्मृतिमान असते, खूप पूर्वी केलेले काम किंवा खूप पूर्वी बोललेले भाषण ती आठवू शकते, वारंवार स्मरण करू शकते. तसेच, गृहस्थांची जी काही कर्तव्ये व कामे असतात, त्यामध्ये ती कुशल आणि आळस नसलेली असते; त्या कामांच्या योग्य उपायांचा विचार व शोध घेण्याची प्रज्ञा तिच्याकडे असते, ती स्वतः काम करण्यास आणि इतरांना मार्गदर्शन करण्यास समर्थ असते. हे गौतम, या चार गुणांनी युक्त असलेल्या व्यक्तीला आम्ही 'महान प्रज्ञावान महापुरुष' असे म्हणतो. हे गौतम, जर माझे हे म्हणणे संमत करण्याजोगे असेल, तर आपण त्याला संमती द्यावी; आणि जर माझे हे म्हणणे नाकारण्याजोगे असेल, तर आपण त्याचा निषेध करावा.”

---

‘‘เนว โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, อนุโมทามิ น ปฏิกฺโกสามิ. จตูหิ โข อหํ, พฺราหฺมณ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ มหาปญฺญํ มหาปุริสํ ปญฺญาเปมิ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, พฺราหฺมณ, พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย; พหุสฺส ชนตา อริเย ญาเย ปติฏฺฐาปิตา, ยทิทํ กลฺยาณธมฺมตา กุสลธมฺมตา. โส ยํ วิตกฺกํ อากงฺขติ วิตกฺเกตุํ ตํ วิตกฺกํ วิตกฺเกติ, ยํ วิตกฺกํ นากงฺขติ วิตกฺเกตุํ น ตํ วิตกฺกํ วิตกฺเกติ; ยํ สงฺกปฺปํ อากงฺขติ สงฺกปฺเปตุํ ตํ สงฺกปฺปํ สงฺกปฺเปติ, ยํ สงฺกปฺปํ นากงฺขติ สงฺกปฺเปตุํ น ตํ สงฺกปฺปํ สงฺกปฺเปติ. อิติ เจโตวสิปฺปตฺโต โหติ วิตกฺกปเถ. จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เนว โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, อนุโมทามิ น ปน ปฏิกฺโกสามิ. อิเมหิ โข อหํ, พฺราหฺมณ, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ มหาปญฺญํ มหาปุริสํ ปญฺญาเปมี’’ติ.

“ब्राह्मणा, मी तुझ्या या विधानाचा स्वीकारही करत नाही आणि निषेधही करत नाही. ब्राह्मणा, मी इतर चार गुणांनी युक्त असलेल्या व्यक्तीला 'महान प्रज्ञावान महापुरुष' असे म्हणतो. कोणते चार? ब्राह्मणा, येथे एखादी व्यक्ती बहुजनांच्या हितासाठी आणि बहुजनांच्या सुखासाठी कार्यरत असते; तिने अनेक लोकांना आर्य मार्गावर प्रस्थापित केलेले असते, म्हणजेच कल्याणकारी धर्मात आणि कुशल धर्मात प्रस्थापित केलेले असते. ती ज्या विचाराचा विचार करू इच्छिते, त्याच विचाराचा विचार करते; ज्या विचाराचा विचार करू इच्छित नाही, त्याचा विचार करत नाही. ती ज्या संकल्पाचा संकल्प करू इच्छिते, तोच संकल्प करते; ज्या संकल्पाचा संकल्प करू इच्छित नाही, तो संकल्प करत नाही. अशा प्रकारे ती विचारांच्या मार्गावर चित्ताचे नियंत्रण मिळवलेली असते. ती उच्च चित्ताशी संबंधित असलेल्या आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चारही ध्यानांना सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास प्राप्त करणारी असते. आसवांच्या क्षयामुळे, ती आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात करून, त्यात प्रविष्ट होऊन विहार करते. ब्राह्मणा, मी तुझ्या विधानाचा स्वीकारही करत नाही आणि निषेधही करत नाही. पण या चार गुणांनी युक्त असलेल्या व्यक्तीला मी 'महान प्रज्ञावान महापुरुष' असे म्हणतो.”

---

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาว สุภาสิตํ จิทํ โภตา โคตเมน. อิเมหิ จ มยํ, โภ โคตม, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ ภวนฺตํ โคตมํ ธาเรม; ภวญฺหิ โคตโม พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย; พหุ เต ชนตา อริเย ญาเย ปติฏฺฐาปิตา, ยทิทํ กลฺยาณธมฺมตา กุสลธมฺมตา. ภวญฺหิ โคตโม ยํ วิตกฺกํ อากงฺขติ วิตกฺเกตุํ ตํ วิตกฺกํ วิตกฺเกติ, ยํ วิตกฺกํ นากงฺขติ วิตกฺเกตุํ น ตํ วิตกฺกํ วิตกฺเกติ, ยํ สงฺกปฺปํ อากงฺขติ สงฺกปฺเปตุํ ตํ สงฺกปฺปํ สงฺกปฺเปติ, ยํ สงฺกปฺปํ นากงฺขติ สงฺกปฺเปตุํ น ตํ สงฺกปฺปํ สงฺกปฺเปติ. ภวญฺหิ โคตโม เจโตวสิปฺปตฺโต วิตกฺกปเถ. ภวญฺหิ โคตโม จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. ภวญฺหิ โคตโม อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ.

“आश्चर्यकारक आहे, हे गौतम! अद्भुत आहे, हे गौतम! आपण हे अत्यंत सुभाषित सांगितले आहे. हे गौतम, आम्ही आपल्याला या चार गुणांनी युक्त मानतो. कारण आपण बहुजनांच्या हितासाठी आणि बहुजनांच्या सुखासाठी कार्यरत आहात; आपण अनेक लोकांना आर्य मार्गावर प्रस्थापित केले आहे, म्हणजेच कल्याणकारी धर्मात आणि कुशल धर्मात प्रस्थापित केले आहे. आपण ज्या विचाराचा विचार करू इच्छिता, त्याच विचाराचा विचार करता; ज्या विचाराचा विचार करू इच्छित नाही, त्याचा विचार करत नाही. आपण ज्या संकल्पाचा संकल्प करू इच्छिता, तोच संकल्प करता; ज्या संकल्पाचा संकल्प करू इच्छित नाही, तो संकल्प करत नाही. आपण विचारांच्या मार्गावर चित्ताचे नियंत्रण मिळवले आहे. आपण उच्च चित्ताशी संबंधित असलेल्या आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चारही ध्यानांना सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास प्राप्त करणारे आहात. आपण आसवांच्या क्षयामुळे, आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात करून, त्यात प्रविष्ट होऊन विहार करत आहात.”

---

‘‘อทฺธา [Pg.346] โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, อาสชฺช อุปนีย วาจา ภาสิตา. อปิ จ, ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ – ‘อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย; พหุ เม ชนตา อริเย ญาเย ปติฏฺฐาปิตา, ยทิทํ กลฺยาณธมฺมตา กุสลธมฺมตา. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, ยํ วิตกฺกํ อากงฺขามิ วิตกฺเกตุํ ตํ วิตกฺกํ วิตกฺเกมิ, ยํ วิตกฺกํ นากงฺขามิ วิตกฺเกตุํ น ตํ วิตกฺกํ วิตกฺเกมิ, ยํ สงฺกปฺปํ อากงฺขามิ สงฺกปฺเปตุํ ตํ สงฺกปฺปํ สงฺกปฺเปมิ, ยํ สงฺกปฺปํ นากงฺขามิ สงฺกปฺเปตุํ น ตํ สงฺกปฺปํ สงฺกปฺเปมิ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, เจโตวสิปฺปตฺโต วิตกฺกปเถ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามี’’’ติ.

“नक्कीच, ब्राह्मणा, तू माझ्या गुणांचा उल्लेख करून हे शब्द बोलला आहेस. तरीही, मी तुला याचे उत्तर देईन—'ब्राह्मणा, मी खरोखरच बहुजनांच्या हितासाठी आणि बहुजनांच्या सुखासाठी कार्यरत आहे; मी अनेक लोकांना आर्य मार्गावर प्रस्थापित केले आहे, म्हणजेच कल्याणकारी धर्मात आणि कुशल धर्मात प्रस्थापित केले आहे. ब्राह्मणा, मी ज्या विचाराचा विचार करू इच्छितो, त्याच विचाराचा विचार करतो; ज्या विचाराचा विचार करू इच्छित नाही, त्याचा विचार करत नाही. मी ज्या संकल्पाचा संकल्प करू इच्छितो, तोच संकल्प करतो; ज्या संकल्पाचा संकल्प करू इच्छित नाही, तो संकल्प करत नाही. ब्राह्मणा, मी विचारांच्या मार्गावर चित्ताचे नियंत्रण मिळवले आहे. ब्राह्मणा, मी उच्च चित्ताशी संबंधित असलेल्या आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चारही ध्यानांना सहजपणे, विनासायास आणि विनात्रास प्राप्त करणारा आहे. ब्राह्मणा, आसवांच्या क्षयामुळे, मी आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात करून, त्यात प्रविष्ट होऊन विहार करत आहे.'”

---

‘‘โย เวทิ สพฺพสตฺตานํ, มจฺจุปาสปฺปโมจนํ;

หิตํ เทวมนุสฺสานํ, ญายํ ธมฺมํ ปกาสยิ;

ยํ เว ทิสฺวา จ สุตฺวา จ, ปสีทนฺติ พหู ชนา.

“ज्यांनी सर्व प्राण्यांना मृत्यूच्या पाशातून मुक्त करणारा मार्ग जाणला; देव आणि मनुष्यांच्या हितासाठी आर्य मार्ग व सद्धम्म प्रकाशित केला; ज्यांना पाहून आणि ज्यांचे प्रवचन ऐकून अनेक लोक प्रसन्न होतात;”

---

‘‘มคฺคามคฺคสฺส กุสโล, กตกิจฺโจ อนาสโว;

พุทฺโธ อนฺติมสารีโร, ‘‘(มหาปญฺโญ) มหาปุริโสติ วุจฺจตี’’ติ. ปญฺจมํ;

“जे मार्ग आणि अमार्ग जाणण्यात कुशल आहेत, ज्यांनी आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे, जे आसवरहित आहेत, ज्यांनी अंतिम शरीर धारण केले आहे, अशा त्या बुद्ध भगवंतांनाच 'महान प्रज्ञावान महापुरुष' म्हटले जाते.” (पाचवे सुत्त समाप्त)

---

๖. โทณสุตฺตํ

६. दोण सुत्त

---

๓๖. เอกํ สมยํ ภควา อนฺตรา จ อุกฺกฏฺฐํ อนฺตรา จ เสตพฺยํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน โหติ. โทโณปิ สุทํ พฺราหฺมโณ อนฺตรา จ อุกฺกฏฺฐํ อนฺตรา จ เสตพฺยํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน โหติ. อทฺทสา โข โทโณ พฺราหฺมโณ ภควโต ปาเทสุ จกฺกานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ; ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! น วติมานิ มนุสฺสภูตสฺส ปทานิ ภวิสฺสนฺตี’’ติ!! อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ [Pg.347] ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. อถ โข โทโณ พฺราหฺมโณ ภควโต ปทานิ อนุคจฺฉนฺโต อทฺทส ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ ปาสาทิกํ ปสาทนียํ สนฺตินฺทฺริยํ สนฺตมานสํ อุตฺตมทมถสมถมนุปฺปตฺตํ ทนฺตํ คุตฺตํ สํยตินฺทฺริยํ นาคํ. ทิสฺวาน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

३६. एकदा भगवान उक्कठ्ठा आणि सेतव्या या नगरांच्या दरम्यानच्या महामार्गावरून प्रवास करत होते. दोण नावाचा ब्राह्मणही उक्कठ्ठा आणि सेतव्या दरम्यानच्या त्याच महामार्गावरून प्रवास करत होता. तेव्हा दोण ब्राह्मणाने भगवंतांच्या पाऊलखुणांमध्ये हजार आरे असलेले, धाव आणि कणा यांनी युक्त असलेले आणि सर्व प्रकारे परिपूर्ण असलेले चक्र-लक्षण पाहिले. ते पाहून त्याच्या मनात असा विचार आला—'अरे, किती हे आश्चर्य! अरे, किती हे अद्भुत! ही पाऊले नक्कीच एखाद्या सामान्य मानवाची असू शकत नाहीत!' त्यानंतर भगवान महामार्गावरून बाजूला होऊन एका झाडाच्या मुळाशी मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून आणि समोर स्मृती प्रस्थापित करून बसले. तेव्हा दोण ब्राह्मण भगवंतांच्या पाऊलखुणांचा मागोवा घेत घेत पुढे गेला. त्याने एका झाडाच्या मुळाशी बसलेल्या भगवंतांना पाहिले—जे अत्यंत प्रसन्न करणारे, श्रद्धा उत्पन्न करणारे, शांत इंद्रिये व शांत मन असलेले, उत्तम दमन आणि शम प्राप्त केलेले, संयमित, रक्षित, इंद्रियांवर ताबा मिळवलेले आणि एखाद्या श्रेष्ठ हत्तीप्रमाणे भव्य दिसत होते. त्यांना पाहून तो भगवंतांच्या जवळ गेला आणि जवळ जाऊन भगवंतांना असे म्हणाला—

---

‘‘เทโว โน ภวํ ภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, เทโว ภวิสฺสามี’’ติ. ‘‘คนฺธพฺโพ โน ภวํ ภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, คนฺธพฺโพ ภวิสฺสามี’’ติ. ‘‘ยกฺโข โน ภวํ ภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, ยกฺโข ภวิสฺสามี’’ติ. ‘‘มนุสฺโส โน ภวํ ภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, มนุสฺโส ภวิสฺสามี’’ติ.

“आपण देव होणार का, महाशय?” “ब्राह्मणा, मी देव होणार नाही.” “आपण गंधर्व होणार का, महाशय?” “ब्राह्मणा, मी गंधर्व होणार नाही.” “आपण यक्ष होणार का, महाशय?” “ब्राह्मणा, मी यक्ष होणार नाही.” “आपण मनुष्य होणार का, महाशय?” “ब्राह्मणा, मी मनुष्य होणार नाही.”

---

‘‘‘เทโว โน ภวํ ภวิสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, เทโว ภวิสฺสามี’ติ วเทสิ. ‘คนฺธพฺโพ โน ภวํ ภวิสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, คนฺธพฺโพ ภวิสฺสามี’ติ วเทสิ. ‘ยกฺโข โน ภวํ ภวิสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, ยกฺโข ภวิสฺสามี’ติ วเทสิ. ‘มนุสฺโส โน ภวํ ภวิสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, มนุสฺโส ภวิสฺสามี’ติ วเทสิ. อถ โก จรหิ ภวํ ภวิสฺสตี’’ติ?

“‘आपण देव होणार का, महाशय?’ असे विचारले असता आपण म्हणालात— ‘ब्राह्मणा, मी देव होणार नाही.’ ‘आपण गंधर्व होणार का, महाशय?’ असे विचारले असता आपण म्हणालात— ‘ब्राह्मणा, मी गंधर्व होणार नाही.’ ‘आपण यक्ष होणार का, महाशय?’ असे विचारले असता आपण म्हणालात— ‘ब्राह्मणा, मी यक्ष होणार नाही.’ ‘आपण मनुष्य होणार का, महाशय?’ असे विचारले असता आपण म्हणालात— ‘ब्राह्मणा, मी मनुष्य होणार नाही.’ तर मग, महाशय, आपण कोण होणार?”

---

‘‘เยสํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, อาสวานํ อปฺปหีนตฺตา เทโว ภเวยฺยํ, เต เม อาสวา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เยสํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, อาสวานํ อปฺปหีนตฺตา คนฺธพฺโพ ภเวยฺยํ… ยกฺโข ภเวยฺยํ… มนุสฺโส ภเวยฺยํ, เต เม อาสวา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อุปฺปลํ วา ปทุมํ วา ปุณฺฑรีกํ วา อุทเก ชาตํ อุทเก สํวฑฺฒํ อุทกา อจฺจุคฺคมฺม ติฏฺฐติ อนุปลิตฺตํ อุทเกน; เอวเมวํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, โลเก ชาโต โลเก สํวฑฺโฒ โลกํ อภิภุยฺย วิหรามิ อนุปลิตฺโต โลเกน. พุทฺโธติ มํ, พฺราหฺมณ, ธาเรหี’’ติ.

“ब्राह्मणा, ज्या आसवांचे (चित्तमलांचे) प्रहाण न केल्यामुळे मी देव झालो असतो, ते माझे आसव नष्ट झाले आहेत, मुळासकट उपटून टाकले गेले आहेत, ताडाच्या खुंटासारखे केले गेले आहेत, समूळ नष्ट केले गेले आहेत आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचे झाले आहेत. ब्राह्मणा, ज्या आसवांचे प्रहाण न केल्यामुळे मी गंधर्व झालो असतो... यक्ष झालो असतो... मनुष्य झालो असतो, ते माझे आसव नष्ट झाले आहेत, मुळासकट उपटून टाकले गेले आहेत, ताडाच्या खुंटासारखे केले गेले आहेत, समूळ नष्ट केले गेले आहेत आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचे झाले आहेत. ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे उत्पल (निळे कमळ), पद्म (तांबडे कमळ) किंवा पुंडरीक (पांढरे कमळ) पाण्यात जन्मते, पाण्यात वाढते, पण पाण्यावर येऊन पाण्याने अलिप्त राहते; त्याचप्रमाणे, ब्राह्मणा, मी जगात जन्मलो आहे, जगात वाढलो आहे, परंतु जगाचा पराभव करून जगापासून अलिप्त राहून विहरत आहे. म्हणून, ब्राह्मणा, तू मला ‘बुद्ध’ असेच समज.”

---

‘‘เยน [Pg.348] เทวูปปตฺยสฺส, คนฺธพฺโพ วา วิหงฺคโม;

ยกฺขตฺตํ เยน คจฺเฉยฺยํ, มนุสฺสตฺตญฺจ อพฺพเช;

เต มยฺหํ, อาสวา ขีณา, วิทฺธสฺตา วินฬีกตา.

“ज्या आसवांमुळे देवलोकात उत्पत्ती झाली असती, किंवा आकाशात विहरणारा गंधर्व झालो असतो; ज्या आसवांमुळे मी यक्षत्व प्राप्त केले असते, किंवा मनुष्यत्वाला प्राप्त झालो असतो; ते माझे सर्व आसव क्षीण झाले आहेत, नष्ट झाले आहेत आणि समूळ उपटून टाकले गेले आहेत.”

---

‘‘ปุณฺฑรีกํ ยถา วคฺคุ, โตเยน นุปลิปฺปติ ;

นุปลิปฺปามิ โลเกน, ตสฺมา พุทฺโธสฺมิ พฺราหฺมณา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

“ज्याप्रमाणे सुंदर पांढरे कमळ पाण्याने लिप्त होत नाही, त्याचप्रमाणे मी जगाने लिप्त होत नाही; म्हणून, हे ब्राह्मणा, मी बुद्ध आहे.” (सहावे सुत्त समाप्त)

---

๗. อปริหานิยสุตฺตํ

७. अपरिहानीय सुत्त

---

๓๗. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ ปริหานาย นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ, โภชเน มตฺตญฺญู โหติ, ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ.

३७. “भिक्खूंनो, चार धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू पतनास अपात्र असतो आणि निर्वाणाच्या अगदी जवळ विहरतो. कोणत्या चार धर्मांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू शीलसंपन्न असतो, इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवणारा असतो, भोजनात मात्रा जाणणारा असतो आणि जागृततेत तत्पर असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ.

“आणि भिक्खूंनो, भिक्खू शीलसंपन्न कसा होतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू शीलवान असतो; तो पातिमोक्ख-संवराने सुरक्षित राहून विहरतो, सदाचार आणि योग्य गोचराने युक्त असतो, अगदी सूक्ष्म दोषांमध्येही भय पाहणारा असतो आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांमध्ये स्वतःला प्रशिक्षित करतो. अशा प्रकारे, भिक्खूंनो, भिक्खू शीलसंपन्न होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ.

“आणि भिक्खूंनो, भिक्खू इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवणारा कसा होतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू डोळ्यांनी रूप पाहून त्याच्या बाह्य लक्षणांचे ग्रहण करत नाही आणि त्याच्या सूक्ष्म वैशिष्ट्यांचे ग्रहण करत नाही. कारण जर त्याने चक्षुरिंद्रिय असंयत ठेवून विहार केला, तर अभिज्झा (लोभ) आणि दोमनस्स (दौर्मनस्य) हे पापी अकुशल धर्म त्याच्यावर प्रभाव पाडू शकतील; म्हणून तो त्याच्या संवरासाठी प्रयत्न करतो, चक्षुरिंद्रियाचे रक्षण करतो आणि चक्षुरिंद्रियावर संयम मिळवतो. कानाने शब्द ऐकून... नाकाने गंध घेऊन... जिभेने रस चाखून... शरीराने स्पर्श अनुभवून... मनाने धर्म जाणून तो बाह्य लक्षणांचे ग्रहण करत नाही आणि सूक्ष्म वैशिष्ट्यांचे ग्रहण करत नाही. कारण जर त्याने मनेंद्रिय असंयत ठेवून विहार केला, तर अभिज्झा आणि दोमनस्स हे पापी अकुशल धर्म त्याच्यावर प्रभाव पाडू शकतील; म्हणून तो त्याच्या संवरासाठी प्रयत्न करतो, मनेंद्रियाचे रक्षण करतो आणि मनेंद्रियावर संयम मिळवतो. अशा प्रकारे, भिक्खूंनो, भिक्खू इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवणारा होतो.”

---

‘‘กถญฺจ[Pg.349], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย; ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย. อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ, อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ.

“आणि भिक्खूंनो, भिक्खू भोजनात मात्रा जाणणारा कसा होतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू योग्य प्रकारे विचार करून आहाराचे सेवन करतो— ‘खेळ-मजेसाठी नाही, मदासाठी नाही, शरीराच्या सुशोभीकरणासाठी नाही, अलंकरणासाठी नाही; तर केवळ या शरीराच्या स्थितीसाठी, त्याच्या रक्षणासाठी, भुकेची पीडा शांत करण्यासाठी आणि ब्रह्मचर्याला साहाय्य करण्यासाठी. अशा प्रकारे मी जुन्या वेदनेचा नाश करीन आणि नवीन वेदनेला उत्पन्न होऊ देणार नाही, आणि माझी जीवनयात्रा निर्दोष व सुखकारक होईल.’ अशा प्रकारे, भिक्खूंनो, भिक्खू भोजनात मात्रा जाणणारा होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ; รตฺติยา ปฐมํ ยามํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ; รตฺติยา มชฺฌิมํ ยามํ ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ, ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย, สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา; รตฺติยา ปจฺฉิมํ ยามํ ปจฺจุฏฺฐาย จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ ปริหานาย, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเกติ.

“आणि भिक्खूंनो, भिक्खू जागृततेत तत्पर कसा होतो? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू दिवसा चंक्रमण आणि बसून राहण्याद्वारे अडथळा आणणाऱ्या (नीवरण) धर्मांपासून आपले चित्त शुद्ध करतो; रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात चंक्रमण आणि बसून राहण्याद्वारे अडथळा आणणाऱ्या धर्मांपासून आपले चित्त शुद्ध करतो; रात्रीच्या मध्यम प्रहरात उजव्या कुशीवर, एका पायावर दुसरा पाय ठेवून, स्मृती आणि संप्रजन्य ठेवून, उठण्याची संज्ञा मनात ठेवून सिंहशय्या धारण करतो; रात्रीच्या अंतिम प्रहरात लवकर उठून चंक्रमण आणि बसून राहण्याद्वारे अडथळा आणणाऱ्या धर्मांपासून आपले चित्त शुद्ध करतो. अशा प्रकारे, भिक्खूंनो, भिक्खू जागृततेत तत्पर होतो. भिक्खूंनो, या चार धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू पतनास अपात्र असतो आणि निर्वाणाच्या अगदी जवळ विहरतो.”

---

‘‘สีเล ปติฏฺฐิโต ภิกฺขุ, อินฺทฺริเยสุ จ สํวุโต;

โภชนมฺหิ จ มตฺตญฺญู, ชาคริยํ อนุยุญฺชติ.

“शीलामध्ये प्रतिष्ठित असलेला, इंद्रियांवर संयम ठेवणारा, भोजनात मात्रा जाणणारा भिक्खू जागृततेचा अभ्यास करतो.”

---

‘‘เอวํ วิหารี อาตาปี, อโหรตฺตมตนฺทิโต;

ภาวยํ กุสลํ ธมฺมํ, โยคกฺเขมสฺส ปตฺติยา.

“अशा प्रकारे विहरणारा, उद्योगी (आतपी), रात्रंदिवस आळस न करता, योगक्खेम (निर्वाण) प्राप्त करण्यासाठी कुशल धर्मांची भावना करतो.”

---

‘‘อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ, ปมาเท ภยทสฺสิ วา ;

อภพฺโพ ปริหานาย, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก’’ติ. สตฺตมํ;

“अप्रमादात रममाण असणारा आणि प्रमादाला भयाने पाहणारा भिक्खू पतनास अपात्र असतो, तो निर्वाणाच्या अगदी जवळ विहरतो.” (सातवे सुत्त समाप्त)

---

๘. ปติลีนสุตฺตํ

८. पतिलीन सुत्त

---

๓๘. ‘‘ปนุณฺณปจฺเจกสจฺโจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘สมวยสฏฺเฐสโน ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร ปติลีโน’ติ วุจฺจติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปนุณฺณปจฺเจกสจฺโจ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ยานิ ตานิ ปุถุสมณพฺราหฺมณานํ [Pg.350] ปุถุปจฺเจกสจฺจานิ, เสยฺยถิทํ – สสฺสโต โลโกติ วา, อสสฺสโต โลโกติ วา, อนฺตวา โลโกติ วา, อนนฺตวา โลโกติ วา, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา; สพฺพานิ ตานิ นุณฺณานิ โหนฺติ ปนุณฺณานิ จตฺตานิ วนฺตานิ มุตฺตานิ ปหีนานิ ปฏินิสฺสฏฺฐานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปนุณฺณปจฺเจกสจฺโจ โหติ.

३८. “भिक्खूहो, ज्या भिक्खूने वैयक्तिक (दृष्टी) सत्ये दूर केली आहेत, ज्याने शोध घेण्याचा पूर्णपणे त्याग केला आहे, ज्याचे शारीरिक संस्कार शांत झाले आहेत आणि जो एकांतात लीन (मागे सरकलेला) झाला आहे, त्याला ‘पतीलीन’ (मागे सरकलेला) असे म्हटले जाते. आणि भिक्खूहो, भिक्खू कशा प्रकारे वैयक्तिक सत्ये दूर केलेला (पनुण्णपच्चेकसच्च) होतो? भिक्खूहो, या शासनात, विविध श्रमण आणि ब्राह्मणांची जी विविध वैयक्तिक सत्ये (दृष्टी) असतात, जसे की – ‘लोक (विश्व) शाश्वत आहे’ किंवा ‘लोक अशाश्वत आहे’; ‘लोक सान्त (मर्यादित) आहे’ किंवा ‘लोक अनंतात (अमर्यादित) आहे’; ‘जो जीव आहे तेच शरीर आहे’ किंवा ‘जीव वेगळा आणि शरीर वेगळे आहे’; ‘तथागत मृत्यूनंतर अस्तित्वात असतात’ किंवा ‘तथागत मृत्यूनंतर अस्तित्वात नसतात’; ‘तथागत मृत्यूनंतर अस्तित्वात असतात आणि नसतातही’ किंवा ‘तथागत मृत्यूनंतर अस्तित्वात असतात असेही नाही आणि नसतात असेही नाही’; ती सर्व वैयक्तिक सत्ये त्या भिक्खूने टाकून दिली आहेत, दूर केली आहेत, त्यागली आहेत, ओकून टाकली आहेत, मुक्त केली आहेत, नष्ट केली आहेत आणि सोडून दिली आहेत. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू वैयक्तिक सत्ये दूर केलेला होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กาเมสนา ปหีนา โหติ, ภเวสนา ปหีนา โหติ, พฺรหฺมจริเยสนา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ.

“आणि भिक्खूहो, भिक्खू कशा प्रकारे शोध घेण्याचा पूर्णपणे त्याग केलेला (समवयसट्ठेसनो) होतो? भिक्खूहो, या शासनात, भिक्खूची काम-इच्छा (काम-शोध) नष्ट झालेली असते, भव-इच्छा (भव-शोध) नष्ट झालेली असते आणि ब्रह्मचर्य-इच्छा (ब्रह्मचर्य-शोध) शांत झालेली असते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू शोध घेण्याचा पूर्णपणे त्याग केलेला होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ.

“आणि भिक्खूहो, भिक्खू कशा प्रकारे शांत झालेल्या शारीरिक संस्कारांचा (पस्सद्धकायसंखारो) होतो? भिक्खूहो, या शासनात, भिक्खू सुखाचा त्याग केल्यामुळे आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे, तसेच पूर्वीच सोमनस्य (आनंद) आणि दोमनस्य (खिन्नता) नष्ट झाल्यामुळे, दुःखही नाही आणि सुखही नाही अशा, उपेक्षा व स्मृतीच्या शुद्धतेने युक्त असलेल्या चौथ्या ध्यानात (चतुत्थ झान) प्रवेश करून विहरतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू शांत झालेल्या शारीरिक संस्कारांचा होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปติลีโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อสฺมิมาโน ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปติลีโน โหติ. ปนุณฺณปจฺเจกสจฺโจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘สมวยสฏฺเฐสโน ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร ปติลีโน’ติ วุจฺจตี’’ติ.

“आणि भिक्खूहो, भिक्खू कशा प्रकारे एकांतात लीन (पतीलीन) होतो? भिक्खूहो, या शासनात, भिक्खूचा ‘मी आहे’ हा अहंकार (अस्मिमान) नष्ट झालेला असतो, मुळासकट उपटून टाकलेला असतो, ताडाच्या झाडाच्या बुंध्यासारखा (पुन्हा न उगवणारा) केलेला असतो, समूळ नष्ट केलेला असतो आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचा केलेला असतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू एकांतात लीन होतो. भिक्खूहो, ज्या भिक्खूने वैयक्तिक सत्ये दूर केली आहेत, ज्याने शोध घेण्याचा पूर्णपणे त्याग केला आहे, ज्याचे शारीरिक संस्कार शांत झाले आहेत आणि जो एकांतात लीन झाला आहे, त्याला ‘पतीलीन’ असे म्हटले जाते.”

---

‘‘กาเมสนา ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา สห;

อิติ สจฺจปรามาโส, ทิฏฺฐิฏฺฐานา สมุสฺสยา.

“काम-शोध, भव-शोध आणि ब्रह्मचर्य-शोध यांसह; ‘हेच सत्य आहे’ असा चुकीचा आग्रह धरणे आणि फुगलेल्या मिथ्या दृष्टींची स्थाने;”

---

‘‘สพฺพราควิรตฺตสฺส, ตณฺหกฺขยวิมุตฺติโน;

เอสนา ปฏินิสฺสฏฺฐา, ทิฏฺฐิฏฺฐานา สมูหตา.

“सर्व प्रकारच्या रागापासून अलिप्त झालेल्या, तृष्णेच्या क्षयाने विमुक्त झालेल्या भिक्खूचे सर्व शोध त्यागले गेले आहेत आणि दृष्टींची स्थाने समूळ नष्ट झाली आहेत.”

---

‘‘ส เว สนฺโต สโต ภิกฺขุ, ปสฺสทฺโธ อปราชิโต;

มานาภิสมยา พุทฺโธ, ปติลีโนติ วุจฺจตี’’ติ. อฏฺฐมํ;

“तो शांत, स्मृतिमान, शांतचित्त, अपराजित भिक्खू, अहंकाराचा नाश करून सत्य जाणणारा (बुद्ध) असून, त्यालाच ‘पतीलीन’ (एकांतात लीन झालेला) असे म्हटले जाते.” (आठवे सुत्त समाप्त)

---

๙. อุชฺชยสุตฺตํ

९. उज्जयसुत्त

---

๓๙. อถ [Pg.351] โข อุชฺชโย พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุชฺชโย พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภวมฺปิ โน โคตโม ยญฺญํ วณฺเณตี’’ติ? ‘‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ ยญฺญํ วณฺเณมิ; น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ ยญฺญํ น วณฺเณมิ. ยถารูเป โข, พฺราหฺมณ, ยญฺเญ คาโว หญฺญนฺติ, อเชฬกา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, วิวิธา ปาณา สงฺฆาตํ อาปชฺชนฺติ; เอวรูปํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, สารมฺภํ ยญฺญํ น วณฺเณมิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวรูปญฺหิ, พฺราหฺมณ, สารมฺภํ ยญฺญํ น อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา.

३९. त्यानंतर उज्जय ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे गेला. तेथे जाऊन त्याने भगवंतांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि स्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या उज्जय ब्राह्मणाने भगवंतांना विचारले – “काय आदरणीय गोतम सुद्धा यज्ञाची प्रशंसा करतात?” भगवंतांनी उत्तर दिले, “ब्राह्मणा, मी सर्व यज्ञांची प्रशंसा करत नाही; आणि ब्राह्मणा, मी सर्व यज्ञांची निंदाही करत नाही. ब्राह्मणा, ज्या यज्ञामध्ये गायी मारल्या जातात, शेळ्या-मेंढ्या मारल्या जातात, कोंबड्या आणि डुकरे मारली जातात आणि विविध प्राण्यांचा संहार केला जातो; ब्राह्मणा, अशा हिंसक यज्ञाची मी प्रशंसा करत नाही. त्याचे कारण काय? ब्राह्मणा, कारण अशा हिंसक यज्ञाच्या ठिकाणी अर्हत किंवा अर्हतमार्गाला प्राप्त झालेले लोक जात नाहीत.”

---

‘‘ยถารูเป จ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา ปาณา สงฺฆาตํ อาปชฺชนฺติ; เอวรูปํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, นิรารมฺภํ ยญฺญํ วณฺเณมิ, ยทิทํ นิจฺจทานํ อนุกุลยญฺญํ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวรูปญฺหิ, พฺราหฺมณ, นิรารมฺภํ ยญฺญํ อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา’’ติ.

“परंतु ब्राह्मणा, ज्या यज्ञामध्ये गायी मारल्या जात नाहीत, शेळ्या-मेंढ्या मारल्या जात नाहीत, कोंबड्या आणि डुकरे मारली जात नाहीत आणि विविध प्राण्यांचा संहार केला जात नाही; ब्राह्मणा, अशा अहिंसक यज्ञाची मी प्रशंसा करतो, जसे की नित्यदान आणि कुळाच्या परंपरेनुसार दिला जाणारा यज्ञ (दान). त्याचे कारण काय? ब्राह्मणा, कारण अशा अहिंसक यज्ञाच्या ठिकाणी अर्हत किंवा अर्हतमार्गाला प्राप्त झालेले लोक जातात.”

---

‘‘อสฺสเมธํ ปุริสเมธํ, สมฺมาปาสํ วาชเปยฺยํ นิรคฺคฬํ;

มหายญฺญา มหารมฺภา, น เต โหนฺติ มหปฺผลา.

“अश्वमेध, पुरुषमेध, सम्मापास, वाजपेय आणि निरग्गल; हे मोठे आणि हिंसक यज्ञ मोठे फळ देणारे ठरत नाहीत.”

---

‘‘อเชฬกา จ คาโว จ, วิวิธา ยตฺถ หญฺญเร;

น ตํ สมฺมคฺคตา ยญฺญํ, อุปยนฺติ มเหสิโน.

“ज्या यज्ञामध्ये शेळ्या, मेंढ्या, गायी आणि विविध प्राण्यांची हत्या केली जाते; अशा यज्ञाच्या ठिकाणी सन्मार्गावर चालणारे महर्षी (अर्हत) जात नाहीत.”

---

‘‘เย จ ยญฺญา นิรารมฺภา, ยชนฺติ อนุกุลํ สทา;

อเชฬกา จ คาโว จ, วิวิธา เนตฺถ หญฺญเร ;

ตญฺจ สมฺมคฺคตา ยญฺญํ, อุปยนฺติ มเหสิโน.

“परंतु जे यज्ञ अहिंसक असतात, जेथे नेहमी कुळाच्या परंपरेनुसार दान दिले जाते; जेथे शेळ्या, मेंढ्या, गायी आणि विविध प्राण्यांची हत्या केली जात नाही; अशा यज्ञाच्या ठिकाणी सन्मार्गावर चालणारे महर्षी (अर्हत) जातात.”

---

‘‘เอตํ [Pg.352] ยเชถ เมธาวี, เอโส ยญฺโญ มหปฺผโล;

เอตํ หิ ยชมานสฺส, เสยฺโย โหติ น ปาปิโย;

ยญฺโญ จ วิปุโล โหติ, ปสีทนฺติ จ เทวตา’’ติ. นวมํ;

“बुद्धिमान माणसाने असाच (अहिंसक) यज्ञ करावा, हा यज्ञ मोठे फळ देणारा असतो. असा यज्ञ करणाऱ्याचे कल्याणच होते, अहित होत नाही. हा यज्ञ विशाल असतो आणि देवताही प्रसन्न होतात.” (नवे सुत्त समाप्त)

---

๑๐. อุทายีสุตฺตํ

१०. उदायीसुत्त

---

๔๐. อถ โข อุทายี พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา …เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุทายี พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภวมฺปิ โน โคตโม ยญฺญํ วณฺเณตี’’ติ? ‘‘น โข อหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ ยญฺญํ วณฺเณมิ; น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ ยญฺญํ น วณฺเณมิ. ยถารูเป โข, พฺราหฺมณ, ยญฺเญ คาโว หญฺญนฺติ, อเชฬกา หญฺญนฺติ, กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, วิวิธา ปาณา สงฺฆาตํ อาปชฺชนฺติ; เอวรูปํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, สารมฺภํ ยญฺญํ น วณฺเณมิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวรูปญฺหิ, พฺราหฺมณ, สารมฺภํ ยญฺญํ น อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา.

४०. त्यानंतर उदायी ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे गेला. तेथे जाऊन त्याने भगवंतांसोबत कुशल-मंगल विचारले आणि संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या उदायी ब्राह्मणाने भगवंतांना विचारले – “काय आदरणीय गोतम सुद्धा यज्ञाची प्रशंसा करतात?” भगवंतांनी उत्तर दिले, “ब्राह्मणा, मी सर्व यज्ञांची प्रशंसा करत नाही; आणि ब्राह्मणा, मी सर्व यज्ञांची निंदाही करत नाही. ब्राह्मणा, ज्या यज्ञामध्ये गायी मारल्या जातात, शेळ्या-मेंढ्या मारल्या जातात, कोंबड्या आणि डुकरे मारली जातात आणि विविध प्राण्यांचा संहार केला जातो; ब्राह्मणा, अशा हिंसक यज्ञाची मी प्रशंसा करत नाही. त्याचे कारण काय? ब्राह्मणा, कारण अशा हिंसक यज्ञाच्या ठिकाणी अर्हत किंवा अर्हतमार्गाला प्राप्त झालेले लोक जात नाहीत.”

---

‘‘ยถารูเป จ โข, พฺราหฺมณ, ยญฺเญ เนว คาโว หญฺญนฺติ, น อเชฬกา หญฺญนฺติ, น กุกฺกุฏสูกรา หญฺญนฺติ, น วิวิธา ปาณา สงฺฆาตํ อาปชฺชนฺติ; เอวรูปํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, นิรารมฺภํ ยญฺญํ วณฺเณมิ, ยทิทํ นิจฺจทานํ อนุกุลยญฺญํ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวรูปญฺหิ, พฺราหฺมณ, นิรารมฺภํ ยญฺญํ อุปสงฺกมนฺติ อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา’’ติ.

“परंतु ब्राह्मणा, ज्या यज्ञामध्ये गायी मारल्या जात नाहीत, शेळ्या-मेंढ्या मारल्या जात नाहीत, कोंबड्या आणि डुकरे मारली जात नाहीत आणि विविध प्राण्यांचा संहार केला जात नाही; ब्राह्मणा, अशा अहिंसक यज्ञाची मी प्रशंसा करतो, जसे की नित्यदान आणि कुळाच्या परंपरेनुसार दिला जाणारा यज्ञ (दान). त्याचे कारण काय? ब्राह्मणा, कारण अशा अहिंसक यज्ञाच्या ठिकाणी अर्हत किंवा अर्हतमार्गाला प्राप्त झालेले लोक जातात.”

---

‘‘อภิสงฺขตํ นิรารมฺภํ, ยญฺญํ กาเลน กปฺปิยํ;

ตาทิสํ อุปสํยนฺติ, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

“योग्य वेळी तयार केलेल्या, अहिंसक आणि कल्पिय (योग्य) अशा यज्ञाच्या ठिकाणी संयमी आणि ब्रह्मचर्य पाळणारे लोक जातात.”

---

‘‘วิวฏจฺฉทา เย โลเก, วีติวตฺตา กุลํ คตึ;

ยญฺญเมตํ ปสํสนฺติ, พุทฺธา ยญฺญสฺส โกวิทา.

“ज्यांनी जगातील (रागादी) आवरणे दूर केली आहेत, जे संसार आणि गती पार करून गेले आहेत, यज्ञाच्या बाबतीत कुशल असलेले ते बुद्ध अशा यज्ञाची प्रशंसा करतात.”

---

‘‘ยญฺเญ วา ยทิ วา สทฺเธ, หพฺยํ กตฺวา ยถารหํ;

ปสนฺนจิตฺโต ยชติ, สุเขตฺเต พฺรหฺมจาริสุ.

“सामान्य यज्ञात किंवा श्राद्धात (मृतांच्या स्मरणार्थ दिलेल्या दानात), योग्य प्रकारे हव्य (दान) तयार करून, प्रसन्न चित्ताने, ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्या सुक्षेत्रात (उत्तम दानपात्रात) दान दिले जाते.”

---

‘‘สุหุตํ [Pg.353] สุยิฏฺฐํ สุปฺปตฺตํ, ทกฺขิเณยฺเยสุ ยํ กตํ;

ยญฺโญ จ วิปุโล โหติ, ปสีทนฺติ จ เทวตา.

"दान देण्यास योग्य (दक्षिणेय) व्यक्तींना जे दान दिले जाते, ते सुहुत (उत्तम प्रकारे दिलेले), सुयिट्ठ (उत्तम प्रकारे यजिलेले) आणि सुप्पत्त (योग्य ठिकाणी पोहोचलेले) असते. तो यज्ञ (दानधर्म) विशाल होतो आणि देवगणही प्रसन्न होतात."

---

‘‘เอวํ ยชิตฺวา เมธาวี, สทฺโธ มุตฺเตน เจตสา;

อพฺยาพชฺฌํ สุขํ โลกํ, ปณฺฑิโต อุปปชฺชตี’’ติ. ทสมํ;

"अशा प्रकारे, मुक्त चित्ताने (उदार मनाने) दान देऊन, श्रद्धावान व बुद्धिमान पंडित दुःखविरहित अशा सुखी लोकामध्ये (स्वर्गात) उत्पन्न होतो." (दहावे सूत्र समाप्त)

---

จกฺกวคฺโค จตุตฺโถ.

चौथा चक्कवग्गो (चक्रवर्ग) समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) खालीलप्रमाणे आहे –

---

จกฺโก สงฺคโห สีโห, ปสาโท วสฺสกาเรน ปญฺจมํ;

โทโณ อปริหานิโย ปติลีโน, อุชฺชโย อุทายินา เต ทสาติ.

"चक्क (चक्र), संगह (संग्रह), सीह (सिंह), पसाद (प्रसाद), पाचवे वस्सकार, दोण (द्रोण), अपरिहानिय, पटिलीन, उज्जय आणि उदायी – हे दहा (सुत्त) आहेत."

---

๕. โรหิตสฺสวคฺโค

५. रोहितस्सवग्गो (रोहितस्स वर्ग)

---

๑. สมาธิภาวนาสุตฺตํ

१. समाधिभावनासुत्तं (समाधीच्या भावनेचे सूत्र)

---

๔๑. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา. กตมา จตสฺโส? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ญาณทสฺสนปฺปฏิลาภาย สํวตฺตติ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตติ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตติ.

४१. "भिक्षूंनो, समाधीच्या या चार भावना (विकास) आहेत. कोणत्या चार? भिक्षूंनो, अशी समाधीची भावना आहे, जी विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता या जन्मात सुखाने राहण्यास (दृष्टधर्मसुखविहारासाठी) कारणीभूत ठरते; भिक्षूंनो, अशी समाधीची भावना आहे, जी विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता ज्ञान आणि दर्शनाच्या प्राप्तीसाठी कारणीभूत ठरते; भिक्षूंनो, अशी समाधीची भावना आहे, जी विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता स्मृती आणि संप्रजन्यासाठी (सति-सम्पजञ्ञ) कारणीभूत ठरते; भिक्षूंनो, अशी समाधीची भावना आहे, जी विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता आसवांच्या (चित्तमळांच्या) क्षयासाठी कारणीभूत ठरते."

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ.

"आणि भिक्षूंनो, कोणती समाधीची भावना विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता या जन्मात सुखाने राहण्यास कारणीभूत ठरते? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू कामभोगांपासून अलिप्त होऊन... चतुर्थ ध्यानात प्रवेश करून विहरतो. भिक्षूंनो, ही ती समाधीची भावना आहे, जी विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता या जन्मात सुखाने राहण्यास कारणीभूत ठरते."

---

‘‘กตมา [Pg.354] จ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ญาณทสฺสนปฺปฏิลาภาย สํวตฺตติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาโลกสญฺญํ มนสิ กโรติ, ทิวาสญฺญํ อธิฏฺฐาติ – ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา. อิติ วิวเฏน เจตสา อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. อยํ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ญาณทสฺสนปฺปฏิลาภาย สํวตฺตติ.

"आणि भिक्षूंनो, कोणती समाधीची भावना विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता ज्ञान आणि दर्शनाच्या प्राप्तीसाठी कारणीभूत ठरते? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू प्रकाशाच्या संज्ञेचे (आलोकसंज्ञा) मनन करतो, दिवसाच्या संज्ञेचे अधिष्ठान करतो – जसे दिवसा, तसेच रात्री; जसे रात्री, तसेच दिवसा. अशा प्रकारे, उघड्या आणि अनावरित चित्ताने तो प्रकाशमान चित्ताची भावना करतो. भिक्षूंनो, ही ती समाधीची भावना आहे, जी विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता ज्ञान आणि दर्शनाच्या प्राप्तीसाठी कारणीभूत ठरते."

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วิทิตา เวทนา อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา อุปฏฺฐหนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ; วิทิตา สญฺญา…เป… วิทิตา วิตกฺกา อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา อุปฏฺฐหนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตติ.

"आणि भिक्षूंनो, कोणती समाधीची भावना विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता स्मृती आणि संप्रजन्यासाठी (सति-सम्पजञ्ञ) कारणीभूत ठरते? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षूला वेदना कशा उत्पन्न होतात, कशा टिकून राहतात आणि कशा नष्ट होतात, याचे स्पष्ट ज्ञान असते; संज्ञा कशा उत्पन्न होतात... विचार (वितर्क) कसे उत्पन्न होतात, कसे टिकून राहतात आणि कसे नष्ट होतात, याचे स्पष्ट ज्ञान असते. भिक्षूंनो, ही ती समाधीची भावना आहे, जी विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता स्मृती आणि संप्रजन्यासाठी कारणीभूत ठरते."

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรติ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม ; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม; อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส สมาธิภาวนา. อิทญฺจ ปน เมตํ, ภิกฺขเว, สนฺธาย ภาสิตํ ปารายเน ปุณฺณกปญฺเห –

"आणि भिक्षूंनो, कोणती समाधीची भावना विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता आसवांच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू पाच उपादानस्कंधांच्या उदय आणि व्ययाचे (उत्पत्ती आणि विनाशाचे) अनुदर्शन करत विहरतो – 'असे रूप आहे, असा रूपाचा उदय आहे, असा रूपाचा अस्त आहे; अशी वेदना आहे, असा वेदनेचा उदय आहे, असा वेदनेचा अस्त आहे; अशी संज्ञा आहे, असा संज्ञेचा उदय आहे, असा संज्ञेचा अस्त आहे; असे संस्कार आहेत, असा संस्कारांचा उदय आहे, असा संस्कारांचा अस्त आहे; असे विज्ञान आहे, असा विज्ञानाचा उदय आहे, असा विज्ञानाचा अस्त आहे.' भिक्षूंनो, ही ती समाधीची भावना आहे, जी विकसित केली असता आणि वारंवार सरावली असता आसवांच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते. भिक्षूंनो, या त्या समाधीच्या चार भावना आहेत. आणि भिक्षूंनो, याच संदर्भाने मी पारायणवग्ग मधील 'पुण्णक-पञ्ह' (पुण्णकाचे प्रश्न) मध्ये म्हटले होते –"

---

‘‘สงฺขาย โลกสฺมึ ปโรปรานิ,ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส,อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมี’’ติ. ปฐมํ;

"ज्याने जगातील उच्च आणि नीच गोष्टींचे (स्वतःच्या व इतरांच्या अस्तित्वाचे) प्रज्ञेने आकलन केले आहे, ज्याचे या जगात कुठेही (तृष्णा व दृष्टीमुळे) विचलन होत नाही; जो शांत, क्रोधरूपी धूर नसलेला, दुःखविरहित आणि तृष्णारहित आहे, त्याने जन्म आणि जरेचा पार केला आहे, असे मी म्हणतो." (पहिले सूत्र समाप्त)

---

๒. ปญฺหพฺยากรณสุตฺตํ

२. पञ्हब्याकरणसुत्तं (प्रश्नांच्या उत्तरांचे सूत्र)

---

๔๒. ‘‘จตฺตาริมานิ[Pg.355], ภิกฺขเว, ปญฺหพฺยากรณานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปญฺโห เอกํสพฺยากรณีโย; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปญฺโห วิภชฺชพฺยากรณีโย; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปญฺโห ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณีโย; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปญฺโห ฐปนีโย. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ปญฺหพฺยากรณานี’’ติ.

४२. "भिक्षूंनो, प्रश्नांची उत्तरे देण्याचे हे चार मार्ग आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, असा प्रश्न असतो ज्याचे थेट (एकतर्फी/निश्चित) उत्तर दिले पाहिजे (एकंसव्याकरणीय); भिक्षूंनो, असा प्रश्न असतो ज्याचे विश्लेषण करून उत्तर दिले पाहिजे (विभज्जव्याकरणीय); भिक्षूंनो, असा प्रश्न असतो ज्याचे प्रतिप्रश्न विचारून उत्तर दिले पाहिजे (पटिपुच्छाव्याकरणीय); आणि भिक्षूंनो, असा प्रश्न असतो जो बाजूला ठेवून दिला पाहिजे (ठपनीय). भिक्षूंनो, हे प्रश्नांची उत्तरे देण्याचे चार मार्ग आहेत."

---

‘‘เอกํสวจนํ เอกํ, วิภชฺชวจนาปรํ;

ตติยํ ปฏิปุจฺเฉยฺย, จตุตฺถํ ปน ฐาปเย.

"एक प्रश्न थेट उत्तराचा असतो, दुसरा विश्लेषणात्मक उत्तराचा असतो; तिसऱ्या प्रश्नावर प्रतिप्रश्न केला पाहिजे, तर चौथा प्रश्न बाजूला ठेवला पाहिजे."

---

‘‘โย จ เตสํ ตตฺถ ตตฺถ, ชานาติ อนุธมฺมตํ;

จตุปญฺหสฺส กุสโล, อาหุ ภิกฺขุํ ตถาวิธํ.

"आणि जो भिक्षू त्या त्या ठिकाणी त्या प्रश्नांचे योग्य उत्तर जाणतो, अशा भिक्षूला चारही प्रकारच्या प्रश्नांमध्ये कुशल म्हणतात."

---

‘‘ทุราสโท ทุปฺปสโห, คมฺภีโร ทุปฺปธํสิโย;

อโถ อตฺเถ อนตฺเถ จ, อุภยสฺส โหติ โกวิโท.

"तो भिक्षू इतरांना पराभूत करण्यास कठीण, अदम्य, गंभीर (सखोल प्रज्ञेचा) आणि अभेद्य असतो; तसेच तो हित आणि अहित या दोन्ही गोष्टींमध्ये निपुण असतो."

---

‘‘อนตฺถํ ปริวชฺเชติ, อตฺถํ คณฺหาติ ปณฺฑิโต;

อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ. ทุติยํ;

"पंडित अहिताचा त्याग करतो आणि हिताचा स्वीकार करतो. हिताची प्राप्ती केल्यामुळे त्या धीर पुरुषाला 'पंडित' म्हटले जाते." (दुसरे सूत्र समाप्त)

---

๓. ปฐมโกธครุสุตฺตํ

३. पठमकोधगरुसुत्तं (पहिले क्रोध-गौरव सूत्र)

---

๔๓. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? โกธครุ น สทฺธมฺมครุ, มกฺขครุ น สทฺธมฺมครุ, ลาภครุ น สทฺธมฺมครุ, สกฺการครุ น สทฺธมฺมครุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

४३. "भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? क्रोधाला महत्त्व देणारा (क्रोध-गौरव), सद्धम्माला महत्त्व न देणारा; दुसऱ्याचे गुण खोडून काढण्यास (मक्ख) महत्त्व देणारा, सद्धम्माला महत्त्व न देणारा; लाभाला महत्त्व देणारा, सद्धम्माला महत्त्व न देणारा; आणि आदरातिथ्याला (सत्कार) महत्त्व देणारा, सद्धम्माला महत्त्व न देणारा. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत."

---

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สทฺธมฺมครุ น โกธครุ, สทฺธมฺมครุ น มกฺขครุ, สทฺธมฺมครุ น ลาภครุ, สทฺธมฺมครุ น สกฺการครุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ.

"भिक्षूंनो, जगात हे (इतर) चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? सद्धम्माला महत्त्व देणारा, क्रोधाला महत्त्व न देणारा; सद्धम्माला महत्त्व देणारा, दुसऱ्याचे गुण खोडून काढण्यास महत्त्व न देणारा; सद्धम्माला महत्त्व देणारा, लाभाला महत्त्व न देणारा; आणि सद्धम्माला महत्त्व देणारा, आदरातिथ्याला महत्त्व न देणारा. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत."

---

‘‘โกธมกฺขครู ภิกฺขู, ลาภสกฺการคารวา;

น เต ธมฺเม วิรูหนฺติ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต.

"जे भिक्षू क्रोधाला आणि गुण खोडून काढण्यास महत्त्व देतात, तसेच लाभ आणि आदरातिथ्याला मान देतात, ते सम्यक संबुद्धांनी उपदेशिलेल्या धम्मामध्ये प्रगती करत नाहीत."

---

‘‘เย [Pg.356] จ สทฺธมฺมครุโน, วิหํสุ วิหรนฺติ จ;

เต เว ธมฺเม วิรูหนฺติ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต’’ติ. ตติยํ;

"परंतु जे सद्धम्माला महत्त्व देतात, जे भूतकाळात तसे राहिले आणि आताही राहत आहेत, ते सम्यक संबुद्धांनी उपदेशिलेल्या धम्मामध्ये नक्कीच प्रगती करतात." (तिसरे सूत्र समाप्त)

---

๔. ทุติยโกธครุสุตฺตํ

४. दुतियकोधगरुसुत्तं (दुसरे क्रोध-गौरव सूत्र)

---

๔๔. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อสทฺธมฺมา. กตเม จตฺตาโร? โกธครุตา น สทฺธมฺมครุตา, มกฺขครุตา น สทฺธมฺมครุตา, ลาภครุตา น สทฺธมฺมครุตา, สกฺการครุตา น สทฺธมฺมครุตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อสทฺธมฺมา.

४४. "भिक्षूंनो, हे चार असद्धम्म (अधम्म) आहेत. कोणते चार? क्रोधाला महत्त्व देणे, सद्धम्माला महत्त्व न देणे; दुसऱ्याचे गुण खोडून काढण्यास महत्त्व देणे, सद्धम्माला महत्त्व न देणे; लाभाला महत्त्व देणे, सद्धम्माला महत्त्व न देणे; आणि आदरातिथ्याला महत्त्व देणे, सद्धम्माला महत्त्व न देणे. भिक्षूंनो, हे चार असद्धम्म आहेत."

---

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, สทฺธมฺมา. กตเม จตฺตาโร? สทฺธมฺมครุตา น โกธครุตา, สทฺธมฺมครุตา น มกฺขครุตา, สทฺธมฺมครุตา น ลาภครุตา, สทฺธมฺมครุตา น สกฺการครุตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร สทฺธมฺมา’’ติ.

"भिक्षूंनो, हे चार सद्धम्म आहेत. कोणते चार? सद्धम्माला महत्त्व देणे, क्रोधाला महत्त्व न देणे; सद्धम्माला महत्त्व देणे, दुसऱ्याचे गुण खोडून काढण्यास महत्त्व न देणे; सद्धम्माला महत्त्व देणे, लाभाला महत्त्व न देणे; आणि सद्धम्माला महत्त्व देणे, आदरातिथ्याला महत्त्व न देणे. भिक्षूंनो, हे चार सद्धम्म आहेत."

---

‘‘โกธมกฺขครุ ภิกฺขุ, ลาภสกฺการคารโว;

สุเขตฺเต ปูติพีชํว, สทฺธมฺเม น วิรูหติ.

“जे भिक्खू क्रोध आणि गुणनाश यांना महत्त्व देतात, लाभ आणि आदराला महत्त्व देतात; ते सुपीक शेतात कुजलेल्या बीजाप्रमाणे सद्धम्मामध्ये वृद्धी पावत नाहीत।”

---

‘‘เย จ สทฺธมฺมครุโน, วิหํสุ วิหรนฺติ จ;

เต เว ธมฺเม วิรูหนฺติ, สฺเนหานฺวยมิโวสธา’’ติ. จตุตฺถํ;

“परंतु जे सद्धम्माला महत्त्व देतात, जे भूतकाळात तसे राहिले आणि आताही तसेच राहतात; ते खरोखरच ओलावा मिळालेल्या औषधी वनस्पतींप्रमाणे धम्मामध्ये वृद्धी पावतात।” (चौथे सूत्र समाप्त)

---

๕. โรหิตสฺสสุตฺตํ

५. रोहितस्स सुत्त

---

๔๕. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข โรหิตสฺโส เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข โรหิตสฺโส เทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

४५. एकदा भगवान श्रावस्ती येथील अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेव्हा, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर, अत्यंत देदीप्यमान कांती असलेला रोहितस्स नावाचा देवपुत्र संपूर्ण जेतवनाला आपल्या प्रकाशाने उजळून टाकत भगवंताकडे आला. जवळ येऊन त्याने भगवंतांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला उभा राहिला. एका बाजूला उभा राहिलेला रोहितस्स देवपुत्र भगवंतांना म्हणाला –

---

‘‘ยตฺถ นุ โข, ภนฺเต, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, สกฺกา นุ โข โส, ภนฺเต, คมเนน โลกสฺส อนฺโต ญาตุํ วา ทฏฺฐุํ วา ปาปุณิตุํ วา’’ติ? ‘‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น [Pg.357] ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’’ติ.

“भंते, जेथे जन्म होत नाही, म्हातारपण येत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनर्जन्म होत नाही, अशा जगाच्या अंताला केवळ प्रवासाने जाणून घेणे, पाहणे किंवा तेथे पोहोचणे शक्य आहे काय?” “मित्रा, जेथे जन्म होत नाही, म्हातारपण येत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनर्जन्म होत नाही, अशा जगाच्या अंताला केवळ प्रवासाने जाणून घेता येते, पाहता येते किंवा पोहोचता येते, असे मी म्हणत नाही।”

---

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’’’ติ.

“आश्चर्यकारक आहे भंते, अद्भुत आहे भंते! भगवंतांनी हे किती सुभाषित सांगितले आहे – ‘मित्रा, जेथे जन्म होत नाही, म्हातारपण येत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनर्जन्म होत नाही, अशा जगाच्या अंताला केवळ प्रवासाने जाणून घेता येते, पाहता येते किंवा पोहोचता येते, असे मी म्हणत नाही.’”

---

‘‘ภูตปุพฺพาหํ, ภนฺเต, โรหิตสฺโส นาม อิสิ อโหสึ โภชปุตฺโต อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวรูโป ชโว อโหสิ, เสยฺยถาปิ นาม ทฬฺหธมฺมา ธนุคฺคโห สิกฺขิโต กตหตฺโถ กตูปาสโน ลหุเกน อสเนน อปฺปกสิเรน ติริยํ ตาลจฺฉายํ อติปาเตยฺย. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวรูโป ปทวีติหาโร อโหสิ, เสยฺยถาปิ นาม ปุรตฺถิมา สมุทฺทา ปจฺฉิโม สมุทฺโท. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวรูเปน ชเวน สมนฺนาคตสฺส เอวรูเปน จ ปทวีติหาเรน เอวรูปํ อิจฺฉาคตํ อุปฺปชฺชิ – ‘อหํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ปาปุณิสฺสามี’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, อญฺญตฺเรว อสิตปีตขายิตสายิตา อญฺญตฺร อุจฺจารปสฺสาวกมฺมา อญฺญตฺร นิทฺทากิลมถปฏิวิโนทนา วสฺสสตายุโก วสฺสสตชีวี วสฺสสตํ คนฺตฺวา อปฺปตฺวาว โลกสฺส อนฺตํ อนฺตราเยว กาลงฺกโต.

“भंते, भूतकाळात मी भोजपुत्र रोहितस्स नावाचा ऋषी होतो, जो ऋद्धीमान आणि आकाशातून प्रवास करू शकणारा होता. भंते, माझा वेग असा होता की, जणू काही एखाद्या प्रशिक्षित, कुशल आणि अनुभवी धनुर्धाराने मजबूत धनुष्यातून सोडलेला हलका बाण ताडाच्या झाडाच्या सावलीला सहज पार करतो. भंते, माझे पाऊल असे होते की, ते पूर्व समुद्रापासून पश्चिम समुद्रापर्यंत पोहोचू शकत असे. भंते, अशा वेगाने आणि अशा पावलाने युक्त असलेल्या माझ्या मनात अशी इच्छा निर्माण झाली – ‘मी प्रवासाने जगाच्या अंतापर्यंत पोहोचेन.’ भंते, शंभर वर्षांचे आयुष्य असलेला मी, शंभर वर्षे जगलो आणि खाणे, पिणे, चघळणे, चव घेणे, मलमूत्र विसर्जन करणे आणि झोप घेऊन थकवा दूर करणे या व्यतिरिक्त न थांबता शंभर वर्षे प्रवास केला; तरीही जगाच्या अंतापर्यंत न पोहोचताच वाटेतच माझा मृत्यू झाला।”

---

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’’’ติ.

“आश्चर्यकारक आहे भंते, अद्भुत आहे भंते! भगवंतांनी हे किती सुभाषित सांगितले आहे – ‘मित्रा, जेथे जन्म होत नाही, म्हातारपण येत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनर्जन्म होत नाही, अशा जगाच्या अंताला केवळ प्रवासाने जाणून घेता येते, पाहता येते किंवा पोहोचता येते, असे मी म्हणत नाही.’”

---

‘‘‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺย’นฺติ วทามิ. น จาหํ, อาวุโส, อปฺปตฺวาว โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามิ. อปิ จาหํ, อาวุโส, อิมสฺมึเยว พฺยามมตฺเต กเฬวเร สสญฺญิมฺหิ สมนเก โลกญฺจ ปญฺญาเปมิ โลกสมุทยญฺจ โลกนิโรธญฺจ โลกนิโรธคามินิญฺจ ปฏิปท’’นฺติ.

“मित्रा, जेथे जन्म होत नाही, म्हातारपण येत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनर्जन्म होत नाही, अशा जगाच्या अंताला केवळ प्रवासाने जाणून घेता येते, पाहता येते किंवा पोहोचता येते, असे मी म्हणत नाही. परंतु मित्रा, जगाच्या अंतापर्यंत न पोहोचता दुःखाचा अंत करता येतो, असेही मी म्हणत नाही. उलट, मित्रा, संज्ञा आणि मनाने युक्त असलेल्या या व्याममात्र शरीरातच मी जग, जगाची उत्पत्ती, जगाचा निरोध आणि जगाच्या निरोधाकडे नेणारा मार्ग प्रज्ञापित करतो।”

---

‘‘คมเนน [Pg.358] น ปตฺตพฺโพ, โลกสฺสนฺโต กุทาจนํ;

น จ อปฺปตฺวา โลกนฺตํ, ทุกฺขา อตฺถิ ปโมจนํ.

“केवळ प्रवासाने जगाचा अंत कधीही गाठता येत नाही; आणि जगाचा अंत गाठल्याशिवाय दुःखातून मुक्ती मिळत नाही।”

---

‘‘ตสฺมา หเว โลกวิทู สุเมโธ,โลกนฺตคู วุสิตพฺรหฺมจริโย;

โลกสฺส อนฺตํ สมิตาวิ ญตฺวา,นาสีสตี โลกมิมํ ปรญฺจา’’ติ. ปญฺจมํ;

“म्हणूनच, खरोखर जो लोकविदू, सुमेध, लोकान्तगू, ब्रह्मचर्य पूर्ण केलेला आणि शांत झालेला आहे; तो जगाचा अंत जाणून या लोकाची किंवा परलोकाची आकांक्षा करत नाही.” (पाचवे सूत्र समाप्त)

---

๖. ทุติยโรหิตสฺสสุตฺตํ

६. दुसरे रोहितस्स सुत्त

---

๔๖. อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ โรหิตสฺโส เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, ภิกฺขเว, โรหิตสฺโส เทวปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘ยตฺถ นุ โข, ภนฺเต, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, สกฺกา นุ โข โส, ภนฺเต, คมเนน โลกสฺส อนฺโต ญาตุํ วา ทฏฺฐุํ วา ปาปุณิตุํ วา’ติ? เอวํ วุตฺเต อหํ, ภิกฺขเว, โรหิตสฺสํ เทวปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, โรหิตสฺโส เทวปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ’’’.

४६. त्यानंतर ती रात्र उलटून गेल्यावर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो, आज रात्री, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर, अत्यंत देदीप्यमान कांती असलेला रोहितस्स नावाचा देवपुत्र संपूर्ण जेतवनाला आपल्या प्रकाशाने उजळून टाकत माझ्याकडे आला. जवळ येऊन त्याने मला अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला उभा राहिला. एका बाजूला उभा राहिलेला रोहितस्स देवपुत्र मला म्हणाला – ‘भंते, जेथे जन्म होत नाही, म्हातारपण येत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनर्जन्म होत नाही, अशा जगाच्या अंताला केवळ प्रवासाने जाणून घेणे, पाहणे किंवा तेथे पोहोचणे शक्य आहे काय?’ असे विचारल्यावर, भिक्खूंनो, मी रोहितस्स देवपुत्राला म्हणालो – ‘मित्रा, जेथे जन्म होत नाही, म्हातारपण येत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनर्जन्म होत नाही, अशा जगाच्या अंताला केवळ प्रवासाने जाणून घेता येते, पाहता येते किंवा पोहोचता येते, असे मी म्हणत नाही.’ असे म्हटल्यावर, भिक्खूंनो, रोहितस्स देवपुत्र मला म्हणाला – ‘आश्चर्यकारक आहे भंते, अद्भुत आहे भंते! भगवंतांनी हे किती सुभाषित सांगितले आहे – मित्रा, जेथे जन्म होत नाही, म्हातारपण येत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनर्जन्म होत नाही, अशा जगाच्या अंताला केवळ प्रवासाने जाणून घेता येते, पाहता येते किंवा पोहोचता येते, असे मी म्हणत नाही.’”

---

‘‘ภูตปุพฺพาหํ, ภนฺเต, โรหิตสฺโส นาม อิสิ อโหสึ โภชปุตฺโต อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวรูโป ชโว อโหสิ, เสยฺยถาปิ นาม ทฬฺหธมฺมา ธนุคฺคโห สิกฺขิโต กตหตฺโถ กตูปาสโน ลหุเกน อสเนน อปฺปกสิเรน ติริยํ ตาลจฺฉายํ อติปาเตยฺย[Pg.359]. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวรูโป ปทวีติหาโร อโหสิ, เสยฺยถาปิ นาม ปุรตฺถิมา สมุทฺทา ปจฺฉิโม สมุทฺโท. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวรูเปน ชเวน สมนฺนาคตสฺส เอวรูเปน จ ปทวีติหาเรน เอวรูปํ อิจฺฉาคตํ อุปฺปชฺชิ – อหํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ปาปุณิสฺสามี’’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, อญฺญตฺเรว อสิตปีตขายิตสายิตา อญฺญตฺร อุจฺจารปสฺสาวกมฺมา อญฺญตฺร นิทฺทากิลมถปฏิวิโนทนา วสฺสสตายุโก วสฺสสตชีวี วสฺสสตํ คนฺตฺวา อปฺปตฺวาว โลกสฺส อนฺตํ อนฺตราเยว กาลงฺกโต.

“‘भंते, भूतकाळात मी भोजपुत्र रोहितस्स नावाचा ऋषी होतो, जो ऋद्धीमान आणि आकाशातून प्रवास करू शकणारा होता. भंते, माझा वेग असा होता की, जणू काही एखाद्या प्रशिक्षित, कुशल आणि अनुभवी धनुर्धाराने मजबूत धनुष्यातून सोडलेला हलका बाण ताडाच्या झाडाच्या सावलीला सहज पार करतो. भंते, माझे पाऊल असे होते की, ते पूर्व समुद्रापासून पश्चिम समुद्रापर्यंत पोहोचू शकत असे. भंते, अशा वेगाने आणि अशा पावलाने युक्त असलेल्या माझ्या मनात अशी इच्छा निर्माण झाली – मी प्रवासाने जगाच्या अंतापर्यंत पोहोचेन. भंते, शंभर वर्षांचे आयुष्य असलेला मी, शंभर वर्षे जगलो आणि खाणे, पिणे, चघळणे, चव घेणे, मलमूत्र विसर्जन करणे आणि झोप घेऊन थकवा दूर करणे या व्यतिरिक्त न थांबता शंभर वर्षे प्रवास केला; तरीही जगाच्या अंतापर्यंत न पोहोचताच वाटेतच माझा मृत्यू झाला.’”

---

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’’’ติ. เอวํ วุตฺเต อหํ, ภิกฺขเว, โรหิตสฺสํ เทวปุตฺตํ เอตทโวจํ –

"आश्चर्यकारक आहे, भन्ते! अद्भुत आहे, भन्ते! भगवंतांनी हे किती सुभाषित सांगितले आहे – 'हे आवुसो, जेथे जन्म होत नाही, जराजर्जर होत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनरुत्पत्ती होत नाही, अशा लोकाच्या अंताला केवळ चालत जाऊन जाणता येते, पाहता येते किंवा पोहोचता येते, असे मी म्हणत नाही.' भिक्खूंनो, असे म्हटले असता, मी रोहितस्स देवपुत्राला असे म्हणालो –"

---

‘‘‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ, ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’ติ. น จาหํ, อาวุโส, อปฺปตฺวาว โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺสนฺตกิริยํ วทามิ. อปิ จาหํ, อาวุโส, อิมสฺมึเยว พฺยามมตฺเต กเฬวเร สสญฺญิมฺหิ สมนเก โลกญฺจ ปญฺญาเปมิ โลกสมุทยญฺจ โลกนิโรธญฺจ โลกนิโรธคามินิญฺจ ปฏิปท’’นฺติ.

"‘हे आवुसो, जेथे जन्म होत नाही, जराजर्जर होत नाही, मृत्यू होत नाही, च्युती होत नाही आणि पुनरुत्पत्ती होत नाही, अशा लोकाच्या अंताला केवळ चालत जाऊन जाणता येते, पाहता येते किंवा पोहोचता येते, असे मी म्हणत नाही.’ आणि हे आवुसो, लोकाच्या अंतापर्यंत न पोहोचता दुःखाचा अंत करता येतो, असेही मी म्हणत नाही. परंतु, हे आवुसो, संज्ञा आणि मन असलेल्या याच व्याममात्र शरीरामध्ये मी लोक, लोकाचा उदय, लोकाचा निरोध आणि लोकनिरोधागामी प्रतिपदेची प्रज्ञापना करतो."

---

‘‘คมเนน น ปตฺตพฺโพ, โลกสฺสนฺโต กุทาจนํ;

น จ อปฺปตฺวา โลกนฺตํ, ทุกฺขา อตฺถิ ปโมจนํ.

"केवळ चालत जाऊन लोकाच्या अंतापर्यंत कधीही पोहोचता येत नाही; आणि लोकाच्या अंतापर्यंत पोहोचल्याशिवाय दुःखातून मुक्ती देखील मिळत नाही."

---

‘‘ตสฺมา หเว โลกวิทู สุเมโธ,โลกนฺตคู วุสิตพฺรหฺมจริโย;

โลกสฺส อนฺตํ สมิตาวิ ญตฺวา,นาสีสตี โลกมิมํ ปรญฺจา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

"म्हणूनच, खरोखर तो लोकविदू, सुमेध, लोकान्तगू, ब्रह्मचर्य पूर्ण केलेला आणि शांत झालेला पुरुष लोकाचा अंत जाणून या लोकाची किंवा परलोकाची आकांक्षा धरत नाही."

---

๗. สุวิทูรสุตฺตํ

७. "सुविदूर सुत्त"

---

๔๗. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สุวิทูรวิทูรานิ. กตมานิ จตฺตาริ? นภญฺจ, ภิกฺขเว, ปถวี จ; อิทํ ปฐมํ สุวิทูรวิทูเร. โอริมญฺจ, ภิกฺขเว, ตีรํ สมุทฺทสฺส ปาริมญฺจ; อิทํ ทุติยํ สุวิทูรวิทูเร. ยโต จ, ภิกฺขเว, เวโรจโน อพฺภุเทติ [Pg.360] ยตฺถ จ อตฺถเมติ ; อิทํ ตติยํ สุวิทูรวิทูเร. สตญฺจ, ภิกฺขเว, ธมฺโม อสตญฺจ ธมฺโม; อิทํ จตุตฺถํ สุวิทูรวิทูเร. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ สุวิทูรวิทูรานี’’ติ.

४७. "भिक्खूंनो, या चार गोष्टी एकमेकांपासून अत्यंत दूर आहेत. कोणत्या चार? भिक्खूंनो, आकाश आणि पृथ्वी; ही पहिली अत्यंत दूर असणारी जोडी आहे. भिक्खूंनो, समुद्राचा हा तीर आणि पलीकडचा तीर; ही दुसरी अत्यंत दूर असणारी जोडी आहे. भिक्खूंनो, ज्या दिशेला सूर्य उगवतो आणि ज्या दिशेला मावळतो; ही तिसरी अत्यंत दूर असणारी जोडी आहे. भिक्खूंनो, सत्पुरुषांचा धर्म आणि असत्पुरुषांचा धर्म; ही चौथी अत्यंत दूर असणारी जोडी आहे. भिक्खूंनो, खरोखर या चार गोष्टी एकमेकांपासून अत्यंत दूर आहेत."

---

‘‘นภญฺจ ทูเร ปถวี จ ทูเร,ปารํ สมุทฺทสฺส ตทาหุ ทูเร;

ยโต จ เวโรจโน อพฺภุเทติ,ปภงฺกโร ยตฺถ จ อตฺถเมติ;

ตโต หเว ทูรตรํ วทนฺติ,สตญฺจ ธมฺมํ อสตญฺจ ธมฺมํ.

"आकाश दूर आहे आणि पृथ्वीही दूर आहे, समुद्राचा पलीकडचा काठही दूर आहे असे म्हणतात; ज्या दिशेला प्रकाश निर्माण करणारा सूर्य उगवतो आणि जेथे मावळतो, तेही दूर आहे. परंतु, सत्पुरुषांचा धर्म आणि असत्पुरुषांचा धर्म यांमधील अंतर या सर्वांपेक्षाही अत्यंत दूर आहे असे म्हणतात."

---

‘‘อพฺยายิโก โหติ สตํ สมาคโม,ยาวาปิ ติฏฺเฐยฺย ตเถว โหติ;

ขิปฺปญฺหิ เวติ อสตํ สมาคโม,ตสฺมา สตํ ธมฺโม อสพฺภิ อารกา’’ติ. สตฺตมํ;

"सत्पुरुषांची संगत ही अविनाशी असते, ती जोपर्यंत टिकते तोपर्यंत तशीच राहते; परंतु असत्पुरुषांची संगत लवकरच नष्ट होते. म्हणूनच, सत्पुरुषांचा धर्म असत्पुरुषांपासून अत्यंत दूर आहे."

---

๘. วิสาขสุตฺตํ

८. "विशाख सुत्त"

---

๔๘. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา วิสาโข ปญฺจาลปุตฺโต อุปฏฺฐานสาลายํ ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ, โปริยา วาจาย วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา ปริยาปนฺนาย อนิสฺสิตาย. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

४८. "एकदा भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. त्या वेळी आयुष्यमान विशाख पंचालपुत्र उपस्थानशाळेत भिक्खूंना सुसंस्कृत, स्पष्ट, निर्दोष, अर्थ समजवून देणाऱ्या, निर्वाणविषयक आणि अनासक्त अशा वाणीने धम्मचर्चेद्वारे उपदेश करत होते, त्यांना धम्मात प्रवृत्त करत होते, उत्साहित करत होते आणि आनंदित करत होते. त्यानंतर भगवान संध्याकाळच्या वेळी ध्यानातून उठून जेथे उपस्थानशाळा होती तेथे आले; आणि मांडलेल्या आसनावर बसले. बसल्यानंतर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले –"

---

‘‘โก นุ โข, ภิกฺขเว, อุปฏฺฐานสาลายํ ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ โปริยา วาจาย วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา ปริยาปนฺนาย อนิสฺสิตายา’’ติ[Pg.361]? ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, วิสาโข ปญฺจาลปุตฺโต อุปฏฺฐานสาลายํ ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ โปริยา วาจาย วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา ปริยาปนฺนาย อนิสฺสิตายา’’ติ.

"“भिक्खूंनो, उपस्थानशाळेत कोणता भिक्खू सुसंस्कृत, स्पष्ट, निर्दोष, अर्थ समजवून देणाऱ्या, निर्वाणविषयक आणि अनासक्त अशा वाणीने धम्मचर्चेद्वारे भिक्खूंना उपदेश करत आहे, प्रवृत्त करत आहे, उत्साहित करत आहे आणि आनंदित करत आहे?” “भन्ते, आयुष्यमान विशाख पंचालपुत्र उपस्थानशाळेत भिक्खूंना सुसंस्कृत, स्पष्ट, निर्दोष, अर्थ समजवून देणाऱ्या, निर्वाणविषयक आणि अनासक्त अशा वाणीने धम्मचर्चेद्वारे उपदेश करत आहेत, प्रवृत्त करत आहेत, उत्साहित करत आहेत आणि आनंदित करत आहेत.”"

---

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ วิสาขํ ปญฺจาลปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ สาธุ, วิสาข! สาธุ โข ตฺวํ, วิสาข, ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ โปริยา วาจาย วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา ปริยาปนฺนาย อนิสฺสิตายาติ.

"त्यानंतर भगवान आयुष्यमान विशाख पंचालपुत्राला म्हणाले – “साधू, साधू, विशाख! विशाख, तू भिक्खूंना सुसंस्कृत, स्पष्ट, निर्दोष, अर्थ समजवून देणाऱ्या, निर्वाणविषयक आणि अनासक्त अशा वाणीने धम्मचर्चेद्वारे उपदेश केलास, प्रवृत्त केलेस, उत्साहित केलेस आणि आनंदित केलेस, हे फार उत्तम आहे।”"

---

‘‘นาภาสมานํ ชานนฺติ, มิสฺสํ พาเลหิ ปณฺฑิตํ;

ภาสมานญฺจ ชานนฺติ, เทเสนฺตํ อมตํ ปทํ.

"जोपर्यंत ज्ञानी मनुष्य मूर्खांच्या मध्ये असताना बोलत नाही, तोपर्यंत लोक त्याला ओळखू शकत नाहीत; परंतु जेव्हा तो बोलतो आणि अमृतपदाचा उपदेश करतो, तेव्हा लोक त्याला ओळखतात."

---

‘‘ภาสเย โชตเย ธมฺมํ, ปคฺคณฺเห อิสินํ ธชํ;

สุภาสิตธชา อิสโย, ธมฺโม หิ อิสินํ ธโช’’ติ. อฏฺฐมํ;

"त्याने धम्माचे प्रवचन करावे, धम्माला प्रकाशित करावे आणि ऋषींची ध्वजा उंच धरावी. सुभाषित हीच ऋषींची ध्वजा आहे, कारण धम्म हाच ऋषींचा ध्वज आहे."

---

๙. วิปลฺลาสสุตฺตํ

९. "विपल्लास सुत्त"

---

๔๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, สญฺญาวิปลฺลาสา จิตฺตวิปลฺลาสา ทิฏฺฐิวิปลฺลาสา. กตเม จตฺตาโร? อนิจฺเจ, ภิกฺขเว, นิจฺจนฺติ สญฺญาวิปลฺลาโส จิตฺตวิปลฺลาโส ทิฏฺฐิวิปลฺลาโส; ทุกฺเข, ภิกฺขเว, สุขนฺติ สญฺญาวิปลฺลาโส จิตฺตวิปลฺลาโส ทิฏฺฐิวิปลฺลาโส; อนตฺตนิ, ภิกฺขเว, อตฺตาติ สญฺญาวิปลฺลาโส จิตฺตวิปลฺลาโส ทิฏฺฐิวิปลฺลาโส; อสุเภ, ภิกฺขเว, สุภนฺติ สญฺญาวิปลฺลาโส จิตฺตวิปลฺลาโส ทิฏฺฐิวิปลฺลาโส. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร สญฺญาวิปลฺลาสา จิตฺตวิปลฺลาสา ทิฏฺฐิวิปลฺลาสา.

४९. "भिक्खूंनो, हे चार संज्ञा-विपर्यास, चित्त-विपर्यास आणि दृष्टी-विपर्यास आहेत. कोणते चार? भिक्खूंनो, अनित्य गोष्टीला 'नित्य' मानणे, हा संज्ञा-विपर्यास, चित्त-विपर्यास आणि दृष्टी-विपर्यास आहे; भिक्खूंनो, दुःखकारक गोष्टीला 'सुखकारक' मानणे, हा संज्ञा-विपर्यास, चित्त-विपर्यास आणि दृष्टी-विपर्यास आहे; भिक्खूंनो, अनात्म गोष्टीला 'आत्म' मानणे, हा संज्ञा-विपर्यास, चित्त-विपर्यास आणि दृष्टी-विपर्यास आहे; भिक्खूंनो, अशुचि गोष्टीला 'शुचि' मानणे, हा संज्ञा-विपर्यास, चित्त-विपर्यास आणि दृष्टी-विपर्यास आहे. भिक्खूंनो, हेच चार संज्ञा-विपर्यास, चित्त-विपर्यास आणि दृष्टी-विपर्यास आहेत."

---

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, นสญฺญาวิปลฺลาสา นจิตฺตวิปลฺลาสา นทิฏฺฐิวิปลฺลาสา. กตเม จตฺตาโร? อนิจฺเจ, ภิกฺขเว, อนิจฺจนฺติ นสญฺญาวิปลฺลาโส นจิตฺตวิปลฺลาโส นทิฏฺฐิวิปลฺลาโส; ทุกฺเข, ภิกฺขเว, ทุกฺขนฺติ นสญฺญาวิปลฺลาโส นจิตฺตวิปลฺลาโส นทิฏฺฐิวิปลฺลาโส; อนตฺตนิ, ภิกฺขเว, อนตฺตาติ นสญฺญาวิปลฺลาโส นจิตฺตวิปลฺลาโส นทิฏฺฐิวิปลฺลาโส; อสุเภ, ภิกฺขเว, อสุภนฺติ นสญฺญาวิปลฺลาโส นจิตฺตวิปลฺลาโส นทิฏฺฐิวิปลฺลาโส[Pg.362]. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร นสญฺญาวิปลฺลาสา นจิตฺตวิปลฺลาสา นทิฏฺฐิวิปลฺลาสา’’ติ.

"भिक्खूंनो, हे चार अ-विपर्यास आहेत – संज्ञा-अविपर्यास, चित्त-अविपर्यास आणि दृष्टी-अविपर्यास. कोणते चार? भिक्खूंनो, अनित्य गोष्टीला 'अनित्य' मानणे, हा संज्ञा-अविपर्यास, चित्त-अविपर्यास आणि दृष्टी-अविपर्यास आहे; भिक्खूंनो, दुःखकारक गोष्टीला 'दुःखकारक' मानणे, हा संज्ञा-अविपर्यास, चित्त-अविपर्यास आणि दृष्टी-अविपर्यास आहे; भिक्खूंनो, अनात्म गोष्टीला 'अनात्म' मानणे, हा संज्ञा-अविपर्यास, चित्त-अविपर्यास आणि दृष्टी-अविपर्यास आहे; भिक्खूंनो, अशुचि गोष्टीला 'अशुचि' मानणे, हा संज्ञा-अविपर्यास, चित्त-अविपर्यास आणि दृष्टी-अविपर्यास आहे. भिक्खूंनो, हेच चार संज्ञा-अविपर्यास, चित्त-अविपर्यास आणि दृष्टी-अविपर्यास आहेत."

---

‘‘อนิจฺเจ นิจฺจสญฺญิโน, ทุกฺเข จ สุขสญฺญิโน;

อนตฺตนิ จ อตฺตาติ, อสุเภ สุภสญฺญิโน;

มิจฺฉาทิฏฺฐิหตา สตฺตา, ขิตฺตจิตฺตา วิสญฺญิโน.

"अनित्य गोष्टींमध्ये नित्यतेची संज्ञा ठेवणारे, दुःखात सुखाची संज्ञा ठेवणारे, अनात्म गोष्टींमध्ये आत्म्याची संज्ञा ठेवणारे आणि अशुचि गोष्टींमध्ये शुचितेची संज्ञा ठेवणारे प्राणी मिथ्यादृष्टीने ग्रस्त, विक्षिप्त चित्त असलेले आणि भ्रष्ट संज्ञा असलेले असतात."

---

‘‘เต โยคยุตฺตา มารสฺส, อโยคกฺเขมิโน ชนา;

สตฺตา คจฺฉนฺติ สํสารํ, ชาติมรณคามิโน.

"ते लोक माराच्या योगांशी बांधलेले असतात आणि बंधनांपासून मुक्त नसतात. जन्म आणि मृत्यूच्या चक्रात अडकलेले ते प्राणी संसारचक्रात भटकत राहतात."

---

‘‘ยทา จ พุทฺธา โลกสฺมึ, อุปฺปชฺชนฺติ ปภงฺกรา;

เต อิมํ ธมฺมํ ปกาเสนฺติ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

"परंतु जेव्हा जगात प्रकाश पसरवणारे बुद्ध उत्पन्न होतात, तेव्हा ते दुःखाच्या शमनाकडे नेणाऱ्या या धम्माचा प्रकाश पसरवतात."

---

‘‘เตสํ สุตฺวาน สปฺปญฺญา, สจิตฺตํ ปจฺจลทฺธา เต;

อนิจฺจํ อนิจฺจโต ทกฺขุํ, ทุกฺขมทฺทกฺขุ ทุกฺขโต.

"त्यांचे ऐकून प्रज्ञावान लोक आपले चित्त पुन्हा प्राप्त करतात. ते अनित्याला अनित्य म्हणून पाहतात आणि दुःखाला दुःख म्हणून पाहतात."

---

‘‘อนตฺตนิ อนตฺตาติ, อสุภํ อสุภตทฺทสุํ;

สมฺมาทิฏฺฐิสมาทานา, สพฺพํ ทุกฺขํ อุปจฺจคุ’’นฺติ. นวมํ;

"ते अनात्म गोष्टीला अनात्म म्हणून पाहतात आणि अशुचिला अशुचि म्हणून पाहतात. सम्यक् दृष्टी ग्रहण केल्यामुळे ते सर्व दुःखाच्या पलीकडे जातात."

---

๑๐. อุปกฺกิเลสสุตฺตํ

१०. "उपकिक्लेस सुत्त"

---

๕๐. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, จนฺทิมสูริยานํ อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐา จนฺทิมสูริยา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ. กตเม จตฺตาโร? อพฺภา, ภิกฺขเว, จนฺทิมสูริยานํ อุปกฺกิเลสา, เยน อุปกฺกิเลเสน อุปกฺกิลิฏฺฐา จนฺทิมสูริยา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ.

५०. “भिक्षूंनो, चंद्र आणि सूर्याचे हे चार उपक्किलेस (मल/दूषणे) आहेत, ज्या उपक्किलेसांनी दूषित झालेले चंद्र आणि सूर्य तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत. कोणते चार? भिक्षूंनो, ढग (मेघ) हा चंद्र आणि सूर्याचा उपक्किलेस आहे, ज्या उपक्किलेसाने दूषित झालेले चंद्र आणि सूर्य तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत.”

---

‘‘มหิกา, ภิกฺขเว, จนฺทิมสูริยานํ อุปกฺกิเลสา, เยน อุปกฺกิเลเสน อุปกฺกิลิฏฺฐา จนฺทิมสูริยา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ.

“भिक्षूंनो, धुके (किंवा दव) हा चंद्र आणि सूर्याचा उपक्किलेस आहे, ज्या उपक्किलेसाने दूषित झालेले चंद्र आणि सूर्य तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत.”

---

‘‘ธูโม รโช, ภิกฺขเว, จนฺทิมสูริยานํ อุปกฺกิเลโส, เยน อุปกฺกิเลเสน อุปกฺกิลิฏฺฐา จนฺทิมสูริยา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ.

“भिक्षूंनो, धूर आणि धूळ हा चंद्र आणि सूर्याचा उपक्किलेस आहे, ज्या उपक्किलेसाने दूषित झालेले चंद्र आणि सूर्य तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत.”

---

‘‘ราหุ, ภิกฺขเว, อสุรินฺโท จนฺทิมสูริยานํ อุปกฺกิเลโส, เยน อุปกฺกิเลเสน อุปกฺกิลิฏฺฐา จนฺทิมสูริยา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ. อิเม โข[Pg.363], ภิกฺขเว, จตฺตาโร จนฺทิมสูริยานํ อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐา จนฺทิมสูริยา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ.

“भिक्षूंनो, असुरेंद्र राहू हा चंद्र आणि सूर्याचा उपक्किलेस आहे, ज्या उपक्किलेसाने दूषित झालेले चंद्र आणि सूर्य तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत. भिक्षूंनो, हेच ते चंद्र आणि सूर्याचे चार उपक्किलेस आहेत, ज्या उपक्किलेसांनी दूषित झालेले चंद्र आणि सूर्य तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत.”

---

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโรเม สมณพฺราหฺมณานํ อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐา เอเก สมณพฺราหฺมณา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ. กตเม จตฺตาโร? สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา สุรํ ปิวนฺติ เมรยํ, สุราเมรยปานา อปฺปฏิวิรตา. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม สมณพฺราหฺมณานํ อุปกฺกิเลโส, เยน อุปกฺกิเลเสน อุปกฺกิลิฏฺฐา เอเก สมณพฺราหฺมณา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ.

“त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, श्रमण आणि ब्राह्मणांचे हे चार उपक्किलेस आहेत, ज्या उपक्किलेसांनी दूषित झालेले काही श्रमण आणि ब्राह्मण तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत. कोणते चार? भिक्षूंनो, काही श्रमण आणि ब्राह्मण मद्य व सुरा पितात, ते मद्यपानापासून अलिप्त राहत नाहीत. भिक्षूंनो, हा श्रमण आणि ब्राह्मणांचा पहिला उपक्किलेस आहे, ज्या उपक्किलेसाने दूषित झालेले काही श्रमण आणि ब्राह्मण तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत.”

---

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺติ, เมถุนสฺมา ธมฺมา อปฺปฏิวิรตา. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย สมณพฺราหฺมณานํ อุปกฺกิเลโส, เยน อุปกฺกิเลเสน อุปกฺกิลิฏฺฐา เอเก สมณพฺราหฺมณา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ.

“भिक्षूंनो, काही श्रमण आणि ब्राह्मण मैथुन धर्माचे सेवन करतात, ते मैथुन धर्मापासून अलिप्त राहत नाहीत. भिक्षूंनो, हा श्रमण आणि ब्राह्मणांचा दुसरा उपक्किलेस आहे, ज्या उपक्किलेसाने दूषित झालेले काही श्रमण आणि ब्राह्मण तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत.”

---

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺติ, ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา อปฺปฏิวิรตา. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย สมณพฺราหฺมณานํ อุปกฺกิเลโส, เยน อุปกฺกิเลเสน อุปกฺกิลิฏฺฐา เอเก สมณพฺราหฺมณา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ.

“भिक्षूंनो, काही श्रमण आणि ब्राह्मण सोने-चांदी स्वीकारतात (त्याचा आनंद घेतात), ते सोने-चांदी स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहत नाहीत. भिक्षूंनो, हा श्रमण आणि ब्राह्मणांचा तिसरा उपक्किलेस आहे, ज्या उपक्किलेसाने दूषित झालेले काही श्रमण आणि ब्राह्मण तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत.”

---

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา มิจฺฉาชีเวน ชีวนฺติ, มิจฺฉาชีวา อปฺปฏิวิรตา. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ สมณพฺราหฺมณานํ อุปกฺกิเลโส, เยน อุปกฺกิเลเสน อุปกฺกิลิฏฺฐา เอเก สมณพฺราหฺมณา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร สมณพฺราหฺมณานํ อุปกฺกิเลสา, เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐา เอเก สมณพฺราหฺมณา น ตปนฺติ น ภาสนฺติ น วิโรจนฺตี’’ติ.

“भिक्षूंनो, काही श्रमण आणि ब्राह्मण मिथ्या आजीविकेने (चुकीच्या मार्गाने) जीवन जगतात, ते मिथ्या आजीविकेपासून अलिप्त राहत नाहीत. भिक्षूंनो, हा श्रमण आणि ब्राह्मणांचा चौथा उपक्किलेस आहे, ज्या उपक्किलेसाने दूषित झालेले काही श्रमण आणि ब्राह्मण तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत. भिक्षूंनो, हेच ते श्रमण आणि ब्राह्मणांचे चार उपक्किलेस आहेत, ज्या उपक्किलेसांनी दूषित झालेले काही श्रमण आणि ब्राह्मण तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत आणि शोभून दिसत नाहीत.”

---

‘‘ราคโทสปริกฺกิฏฺฐา, เอเก สมณพฺราหฺมณา;

อวิชฺชานิวุตา โปสา, ปิยรูปาภินนฺทิโน.

“काही श्रमण आणि ब्राह्मण राग (आसक्ती) आणि द्वेषाने दूषित झालेले असतात; अज्ञानाने (अविज्जेने) झाकलेले ते लोक प्रिय वाटणाऱ्या गोष्टींमध्येच आनंद मानतात.”

---

‘‘สุรํ ปิวนฺติ เมรยํ, ปฏิเสวนฺติ เมถุนํ;

รชตํ ชาตรูปญฺจ, สาทิยนฺติ อวิทฺทสู;

มิจฺฉาชีเวน ชีวนฺติ, เอเก สมณพฺราหฺมณา.

“ते सुरा आणि मद्य पितात, मैथुन धर्माचे सेवन करतात; ते अज्ञानी लोक सोने आणि चांदी स्वीकारतात. काही श्रमण आणि ब्राह्मण मिथ्या आजीविकेने जीवन जगतात.”

---

‘‘เอเต [Pg.364] อุปกฺกิเลสา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;

เยหิ อุปกฺกิเลเสหิ, เอเก สมณพฺราหฺมณา;

น ตปนฺติ น ภาสนฺติ, อสุทฺธา สรชา มคา.

“आदित्यबंधू (सूर्याचे बांधव) असलेल्या बुद्धांनी हे उपक्किलेस सांगितले आहेत; ज्या उपक्किलेसांमुळे काही श्रमण आणि ब्राह्मण तळपत नाहीत, प्रकाशत नाहीत, ते अशुद्ध, धुळीने माखलेले आणि वनातील पशूंसारखे (हरणांसारखे) होतात.”

---

‘‘อนฺธกาเรน โอนทฺธา, ตณฺหาทาสา สเนตฺติกา;

วฑฺเฒนฺติ กฏสึ โฆรํ, อาทิยนฺติ ปุนพฺภว’’นฺติ. ทสมํ;

“अंधकाराने वेढलेले, तृष्णेचे दास झालेले आणि तृष्णेच्या बंधनात अडकलेले ते लोक भयानक स्मशानभूमी वाढवतात (पुन्हा पुन्हा जन्म-मरण प्राप्त करतात) आणि पुनर्जन्म ग्रहण करतात.” (दहावे सुत्त समाप्त)

---

โรหิตสฺสวคฺโค ปญฺจโม.

रोहितस्स वर्ग पाचवा समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

---

สมาธิปญฺหา ทฺเว โกธา, โรหิตสฺสาปเร ทุเว;

สุวิทูรวิสาขวิปลฺลาสา, อุปกฺกิเลเสน เต ทสาติ.

समाधी, पन्हा (प्रश्न), दोन कोध (क्रोध) सुत्ते, आणखी दोन रोहितस्स सुत्ते, सुविदूर, विशाख, विपल्लास आणि उपक्किलेस - अशी ही दहा सुत्ते आहेत.

---

ปฐมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

पहिले पन्नासक (प्रथम पण्णासक) समाप्त झाले.

---

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

२. दुसरे पन्नासक (दुतीय पण्णासक)

---

(๖) ๑. ปุญฺญาภิสนฺทวคฺโค

(६) १. पुण्याभिसंद वर्ग

---

๑. ปฐมปุญฺญาภิสนฺทสุตฺตํ

१. पहिले पुण्याभिसंद सुत्त

---

๕๑. สาวตฺถินิทานํ[Pg.365]. จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร? ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จีวรํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ.

५१. श्रावस्ती येथील निदान. भिक्षूंनो, हे चार पुण्याचे प्रवाह (पुण्याभिसंद), कुशलाचे प्रवाह (कुशलाभिसंद) आहेत, जे सुखाला वाहून आणणारे, स्वर्गीय सुख देणारे, सुखद विपाक देणारे, स्वर्गाप्रत नेणारे आणि इष्ट, कांत (प्रिय), मनाजोगते, हितावह व सुखकारक ठरतात. कोणते चार? भिक्षूंनो, ज्या (दात्याच्या) चीवराचा उपभोग घेताना भिक्षू अमर्याद चेतोसमाधी प्राप्त करून विहरतो, त्या दात्याला अमर्याद पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह प्राप्त होतो, जो सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुख देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, कांत, मनाजोगा, हितावह व सुखकारक ठरतो.

---

‘‘ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ.

“भिक्षूंनो, ज्या (दात्याच्या) पिंडपाताचा (भोजनाचा) उपभोग घेताना भिक्षू अमर्याद चेतोसमाधी प्राप्त करून विहरतो, त्या दात्याला अमर्याद पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह प्राप्त होतो, जो सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुख देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, कांत, मनाजोगा, हितावह व सुखकारक ठरतो.”

---

‘‘ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสนาสนํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ.

“भिक्षूंनो, ज्या (दात्याच्या) सेनासनाचा (निवासस्थानाचा) उपभोग घेताना भिक्षू अमर्याद चेतोसमाधी प्राप्त करून विहरतो, त्या दात्याला अमर्याद पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह प्राप्त होतो, जो सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुख देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, कांत, मनाजोगा, हितावह व सुखकारक ठरतो.”

---

‘‘ยสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชมาโน อปฺปมาณํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อปฺปมาโณ ตสฺส ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ.

“भिक्षूंनो, ज्या (दात्याच्या) आजारी भिक्षूंसाठीच्या औषधोपचाराचा व उपकरणांचा उपभोग घेताना भिक्षू अमर्याद चेतोसमाधी प्राप्त करून विहरतो, त्या दात्याला अमर्याद पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह प्राप्त होतो, जो सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुख देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, कांत, मनाजोगा, हितावह व सुखकारक ठरतो. भिक्षूंनो, हेच ते चार पुण्याचे प्रवाह, कुशलाचे प्रवाह आहेत, जे सुखाला वाहून आणणारे, स्वर्गीय सुख देणारे, सुखद विपाक देणारे, स्वर्गाप्रत नेणारे आणि इष्ट, कांत, मनाजोगते, हितावह व सुखकारक ठरतात.”

---

‘‘อิเมหิ จ ปน, ภิกฺขเว, จตูหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก [Pg.366] ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺขฺเยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ.

“भिक्षूंनो, या चार पुण्याच्या प्रवाहाने आणि कुशलाच्या प्रवाहाने युक्त असलेल्या आर्यश्रावकाच्या पुण्याचे मोजमाप करणे सोपे नाही की, 'त्याचा पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह एवढा आहे, जो सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुख देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, कांत, मनाजोगा, हितावह व सुखकारक ठरतो.' उलट, तो केवळ 'असंख्य, अमर्याद, महान पुण्यस्कंध' याच संज्ञेस पात्र ठरतो.”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท น สุกรํ อุทกสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานีติ วา, เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตานีติ วา, เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสหสฺสานีติ วา, เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานีติ วา’, อถ โข อสงฺขฺเยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาอุทกกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเมหิ จตูหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺขฺเยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉตี’’ติ.

“भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे महासागरातील पाण्याचे मोजमाप करणे सोपे नाही की— 'यात इतके आढक पाणी आहे, किंवा इतके शंभर आढक पाणी आहे, किंवा इतके हजार आढक पाणी आहे, किंवा इतके लाख आढक पाणी आहे', तर तो केवळ एक मोजता न येणारा, अमर्याद असा पाण्याचा प्रचंड साठा म्हणूनच गणला जातो; त्याचप्रमाणे, भिक्खूहो, या चार पुण्यप्रवाह आणि कुशलप्रवाहांनी युक्त असलेल्या आर्यश्रावकाच्या पुण्याचे मोजमाप करणे सोपे नाही की— 'इतका पुण्यप्रवाह आणि कुशलप्रवाह सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुखाला देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा आणि इष्ट, कांत, मनाजोगता, हितावह व सुखकारक ठरतो.' तर तो केवळ एक मोजता न येणारा, अमर्याद असा पुण्याचा प्रचंड साठा म्हणूनच गणला जातो.”

---

‘‘มโหทธึ อปริมิตํ มหาสรํ,พหุเภรวํ รตนวรานมาลยํ ;

นชฺโช ยถา นรคณสงฺฆเสวิตา,ปุถู สวนฺตี อุปยนฺติ สาครํ.

“ज्याप्रमाणे मानवांच्या समूहांद्वारे सेविलेल्या, विस्तीर्णपणे वाहणाऱ्या अनेक नद्या महासागराकडे—जो अमर्याद, प्रचंड जलाशय असलेला, अत्यंत भयानक आणि श्रेष्ठ रत्नांचे भांडार आहे—धाव घेतात आणि त्यात विलीन होतात;

---

‘‘เอวํ นรํ อนฺนทปานวตฺถทํ,เสยฺยานิสชฺชตฺถรณสฺส ทายกํ;

ปุญฺญสฺส ธารา อุปยนฺติ ปณฺฑิตํ,นชฺโช ยถา วาริวหาว สาคร’’นฺติ. ปฐมํ;

त्याचप्रमाणे, अन्न, पेय, वस्त्र देणाऱ्या आणि शय्या, आसन व पांघरूण दान करणाऱ्या त्या प्राज्ञ मनुष्याकडे पुण्याचे प्रवाह धाव घेतात; ज्याप्रमाणे जलवाहिन्या नद्या महासागराकडे धाव घेतात.” (पहिले सुत्त समाप्त)

---

๒. ทุติยปุญฺญาภิสนฺทสุตฺตํ

२. दुसरे पुण्यप्रवाह सुत्त

---

๕๒. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก [Pg.367] พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ.

५२. “भिक्खूहो, हे चार पुण्यप्रवाह आणि कुशलप्रवाह आहेत, जे सुखाला वाहून आणणारे, स्वर्गीय सुखाला देणारे, सुखद विपाक देणारे, स्वर्गाप्रत नेणारे असून इष्ट, कांत, मनाजोगते, हितावह व सुखकारक ठरतात. कोणते चार? येथे, भिक्खूहो, आर्यश्रावक बुद्धांवर अचल श्रद्धेने युक्त असतो— 'ते भगवान खरोखर अर्हत, सम्यक्संबुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवान आहेत.' भिक्खूहो, हा पहिला पुण्यप्रवाह आणि कुशलप्रवाह आहे, जो सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुखाला देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा असून इष्ट, कांत, मनाजोगता, हितावह व सुखकारक ठरतो.

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, आर्यश्रावक धम्मावर अचल श्रद्धेने युक्त असतो— 'भगवंतांनी धम्माची सुंदर प्रकारे घोषणा केली आहे, तो याच जन्मात प्रत्यक्ष अनुभवता येणारा, तात्काळ फळ देणारा, 'या आणि पहा' असे सांगण्यास योग्य, स्वतःच्या अंतकरणात धारण करण्यास योग्य आणि सुज्ञांनी आपापल्या परीने अनुभवण्याजोगा आहे.' भिक्खूहो, हा दुसरा पुण्यप्रवाह आणि कुशलप्रवाह आहे, जो सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुखाला देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा असून इष्ट, कांत, मनाजोगता, हितावह व सुखकारक ठरतो.

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, आर्यश्रावक संघावर अचल श्रद्धेने युक्त असतो— 'भगवंतांचा श्रावकसंघ सुमार्गावर चालणारा आहे, भगवंतांचा श्रावकसंघ सरळ मार्गावर चालणारा आहे, भगवंतांचा श्रावकसंघ न्याय्य मार्गावर चालणारा आहे, भगवंतांचा श्रावकसंघ योग्य मार्गावर चालणारा आहे; म्हणजेच जे चार पुरुषयुग आणि आठ पुरुषपुद्गल आहेत, हा भगवंतांचा श्रावकसंघ आहुती देण्यास योग्य, पाहुणचारास योग्य, दक्षिणेस योग्य, हात जोडून नमस्कार करण्यास योग्य आणि जगाचे सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र आहे.' भिक्खूहो, हा तिसरा पुण्यप्रवाह आणि कुशलप्रवाह आहे, जो सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुखाला देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा असून इष्ट, कांत, मनाजोगता, हितावह व सुखकारक ठरतो.

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา โสวคฺคิกา สุขวิปากา สคฺคสํวตฺตนิกา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตี’’ติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, आर्यश्रावक आर्यांना प्रिय असलेल्या अशा शीलांनी युक्त असतो, जे अखंड, अछिद्र, डाग नसलेले, निष्कलंक, बंधनांतून मुक्त करणारे, सुज्ञांनी प्रशंसिलेले, चुकीच्या हेतूने न शिवलेले आणि समाधीला पूरक ठरणारे असतात. भिक्खूहो, हा चौथा पुण्यप्रवाह आणि कुशलप्रवाह आहे, जो सुखाला वाहून आणणारा, स्वर्गीय सुखाला देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा असून इष्ट, कांत, मनाजोगता, हितावह व सुखकारक ठरतो. भिक्खूहो, हेच ते चार पुण्यप्रवाह आणि कुशलप्रवाह आहेत, जे सुखाला वाहून आणणारे, स्वर्गीय सुखाला देणारे, सुखद विपाक देणारे, स्वर्गाप्रत नेणारे असून इष्ट, कांत, मनाजोगते, हितावह व सुखकारक ठरतात.”

---

‘‘ยสฺส [Pg.368] สทฺธา ตถาคเต, อจลา สุปฺปติฏฺฐิตา;

สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ, อริยกนฺตํ ปสํสิตํ.

“ज्याची तथागतांवर अचल आणि सुप्रतिष्ठित श्रद्धा आहे; आणि ज्याचे शील कल्याणकारी, आर्यांना प्रिय व प्रशंसनीय आहे;

---

‘‘สงฺเฆ ปสาโท ยสฺสตฺถิ, อุชุภูตญฺจ ทสฺสนํ;

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ, อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ.

ज्याची संघावर प्रसन्नता आहे आणि ज्याची दृष्टी सरळ झाली आहे; त्याला 'दरिद्री नव्हे' असे म्हणतात, त्याचे जीवन व्यर्थ नाही.

---

‘‘ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ, ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ;

อนุยุญฺเชถ เมธาวี, สรํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. ทุติยํ;

म्हणून, बुद्धांच्या शासनाचे स्मरण करत, बुद्धिमान मनुष्याने श्रद्धा, शील, प्रसन्नता आणि धम्मदर्शन यात स्वतःला प्रवृत्त करावे.” (दुसरे सुत्त समाप्त)

---

๓. ปฐมสํวาสสุตฺตํ

३. पहिले संवास सुत्त

---

๕๓. เอกํ สมยํ ภควา อนฺตรา จ มธุรํ อนฺตรา จ เวรญฺชํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน โหติ. สมฺพหุลาปิ โข คหปตี จ คหปตานิโย จ อนฺตรา จ มธุรํ อนฺตรา จ เวรญฺชํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺนา โหนฺติ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ( ) นิสีทิ. อทฺทสํสุ โข คหปตี จ คหปตานิโย จ ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต คหปตี จ คหปตานิโย จ ภควา เอตทโวจ –

५३. एकदा भगवान मधुरा आणि वेरंजा यांच्या दरम्यानच्या महामार्गाने प्रवास करत होते. अनेक गृहपती आणि गृहपत्नी देखील मधुरा आणि वेरंजा यांच्या दरम्यानच्या त्याच महामार्गाने प्रवास करत होते. तेव्हा भगवान मार्गावरून बाजूला होऊन एका झाडाच्या मुळाशी मांडलेल्या आसनावर बसले. त्या गृहपतींनी आणि गृहपत्नींनी भगवंतांना एका झाडाखाली बसलेले पाहिले. त्यांना पाहून ते भगवंतांच्या जवळ गेले; जवळ जाऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या त्या गृहपती आणि गृहपत्नींना भगवान असे म्हणाले—

---

‘‘จตฺตาโรเม, คหปตโย, สํวาสา. กตเม จตฺตาโร? ฉโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ, ฉโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ, เทโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ, เทโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ.

“गृहपतीहो, एकत्र राहण्याचे हे चार प्रकार आहेत. कोणते चार? शव (मृतप्राय पती) शवाबरोबर (मृतप्राय पत्नीबरोबर) राहतो, शव देवीबरोबर (देवसमान पत्नीबरोबर) राहतो, देव (देवसमान पती) शवाबरोबर राहतो, देव देवीबरोबर राहतो.

---

‘‘กถญฺจ, คหปตโย, ฉโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ? อิธ, คหปตโย, สามิโก โหติ ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อกฺโกสกปริภาสโก สมณพฺราหฺมณานํ; ภริยาปิสฺส โหติ ปาณาติปาตินี อทินฺนาทายินี กาเมสุมิจฺฉาจารินี มุสาวาทินี สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายินี ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อกฺโกสิกปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ. เอวํ โข, คหปตโย, ฉโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ.

“आणि गृहपतीहो, शव शवाबरोबर कसा राहतो? येथे, गृहपतीहो, पती हा प्राणातिपात करणारा, अदत्तादान करणारा, कामवासनांमध्ये व्यभिचारी, असत्य बोलणारा, मद्य-सुरा-मैरेय या प्रमादकारक गोष्टींचे सेवन करणारा, दुःशील, पापी स्वभावाचा असतो; तो मत्सराच्या मळाने ग्रासलेल्या चित्ताने घरात राहतो आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देणारा असतो. आणि त्याची पत्नी देखील प्राणातिपात करणारी, अदत्तादान करणारी, कामवासनांमध्ये व्यभिचारी, असत्य बोलणारी, मद्य-सुरा-मैरेय या प्रमादकारक गोष्टींचे सेवन करणारी, दुःशील, पापी स्वभावाची असते; ती मत्सराच्या मळाने ग्रासलेल्या चित्ताने घरात राहते आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देणारी असते. गृहपतीहो, अशा प्रकारे शव शवाबरोबर राहतो.”

---

‘‘กถญฺจ[Pg.369], คหปตโย, ฉโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ? อิธ, คหปตโย, สามิโก โหติ ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อกฺโกสกปริภาสโก สมณพฺราหฺมณานํ; ภริยา ขฺวสฺส โหติ ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา สีลวตี กลฺยาณธมฺมา วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อนกฺโกสิกปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ. เอวํ โข, คหปตโย, ฉโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ.

आणि गृहपतींनो, एक प्रेततुल्य पुरुष देवीसारख्या स्त्रीसोबत कसा राहतो? गृहपतींनो, या जगात पती प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारा), अदिन्नादायी (चोरी करणारा), कामेसुमिच्छाचारी (कामाचारात व्यभिचारी), मुसावादी (असत्य बोलणारा), सुरा-मेरय-मज्ज-प्रमादस्थायी (मद्य व अंमली पदार्थांच्या सेवनाने प्रमाद करणारा), दुःशील आणि पापधर्मी असतो. तो मत्सराच्या मळाने वेढलेल्या चित्ताने घरात राहतो आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देतो. परंतु, त्याची पत्नी प्राणातिपातापासून विरत, अदिन्नादानापासून विरत, कामेसुमिच्छाचारापासून विरत, मुसावादापासून विरत, सुरा-मेरय-मज्ज-प्रमादस्थानापासून विरत, शीलवान आणि कल्याणधर्मी असते. ती मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने घरात राहते आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देत नाही. गृहपतींनो, अशा प्रकारे एक प्रेततुल्य पुरुष देवीसारख्या स्त्रीसोबत राहतो.

---

‘‘กถญฺจ, คหปตโย, เทโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ? อิธ, คหปตโย, สามิโก โหติ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต สีลวา กลฺยาณธมฺโม วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อนกฺโกสกปริภาสโก สมณพฺราหฺมณานํ; ภริยา ขฺวสฺส โหติ ปาณาติปาตินี…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายินี ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อกฺโกสิกปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ. เอวํ โข, คหปตโย, เทโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ.

आणि गृहपतींनो, एक देवतुल्य पुरुष प्रेततुल्य स्त्रीसोबत कसा राहतो? गृहपतींनो, या जगात पती प्राणातिपातापासून विरत, अदिन्नादानापासून विरत, कामेसुमिच्छाचारापासून विरत, मुसावादापासून विरत, सुरा-मेरय-मज्ज-प्रमादस्थानापासून विरत, शीलवान आणि कल्याणधर्मी असतो. तो मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने घरात राहतो आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देत नाही. परंतु, त्याची पत्नी प्राणातिपाती असते... तसेच... सुरा-मेरय-मज्ज-प्रमादस्थायी, दुःशील आणि पापधर्मी असते. ती मत्सराच्या मळाने वेढलेल्या चित्ताने घरात राहते आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देते. गृहपतींनो, अशा प्रकारे एक देवतुल्य पुरुष प्रेततुल्य स्त्रीसोबत राहतो.

---

‘‘กถญฺจ, คหปตโย, เทโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ? อิธ, คหปตโย, สามิโก โหติ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต…เป… สีลวา กลฺยาณธมฺโม วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อนกฺโกสกปริภาสโก สมณพฺราหฺมณานํ; ภริยาปิสฺส โหติ ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา สีลวตี กลฺยาณธมฺมา วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อนกฺโกสิกปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ. เอวํ โข, คหปตโย, เทโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ. อิเม โข, คหปตโย, จตฺตาโร สํวาสา’’ติ.

आणि गृहपतींनो, एक देवतुल्य पुरुष देवीसारख्या स्त्रीसोबत कसा राहतो? गृहपतींनो, या जगात पती प्राणातिपातापासून विरत... तसेच... शीलवान आणि कल्याणधर्मी असतो. तो मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने घरात राहतो आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देत नाही. आणि त्याची पत्नी देखील प्राणातिपातापासून विरत... तसेच... सुरा-मेरय-मज्ज-प्रमादस्थानापासून विरत, शीलवान आणि कल्याणधर्मी असते. ती मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने घरात राहते आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देत नाही. गृहपतींनो, अशा प्रकारे एक देवतुल्य पुरुष देवीसारख्या स्त्रीसोबत राहतो. गृहपतींनो, हेच ते एकत्र राहण्याचे चार प्रकार आहेत.

---

‘‘อุโภ จ โหนฺติ ทุสฺสีลา, กทริยา ปริภาสกา;

เต โหนฺติ ชานิปตโย, ฉวา สํวาสมาคตา.

जेव्हा दोघेही दुःशील, कंजूष आणि निंदा-नालस्ती करणारे असतात, तेव्हा ते पती-पत्नी प्रेततुल्य होऊन एकत्र राहतात.

---

‘‘สามิโก [Pg.370] โหติ ทุสฺสีโล, กทริโย ปริภาสโก;

ภริยา สีลวตี โหติ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา;

สาปิ เทวี สํวสติ, ฉเวน ปตินา สห.

पती दुःशील, कंजूष आणि निंदा करणारा असतो, परंतु पत्नी शीलवान, दानशूर आणि मत्सररहित असते; ती देवी असूनही प्रेततुल्य पतीसोबत राहते.

---

‘‘สามิโก สีลวา โหติ, วทญฺญู วีตมจฺฉโร;

ภริยา โหติ ทุสฺสีลา, กทริยา ปริภาสิกา;

สาปิ ฉวา สํวสติ, เทเวน ปตินา สห.

पती शीलवान, दानशूर आणि मत्सररहित असतो, परंतु पत्नी दुःशील, कंजूष आणि निंदा करणारी असते; ती प्रेततुल्य असूनही देवतुल्य पतीसोबत राहते.

---

‘‘อุโภ สทฺธา วทญฺญู จ, สญฺญตา ธมฺมชีวิโน;

เต โหนฺติ ชานิปตโย, อญฺญมญฺญํ ปิยํวทา.

दोघेही श्रद्धावान, दानशूर, संयमी आणि धर्मानुसार जीवन जगणारे असतात; ते पती-पत्नी एकमेकांशी प्रिय बोलणारे असतात.

---

‘‘อตฺถาสํ ปจุรา โหนฺติ, ผาสุกํ อุปชายติ;

อมิตฺตา ทุมฺมนา โหนฺติ, อุภินฺนํ สมสีลินํ.

त्यांच्याकडे विपुल संपत्ती (कल्याण) असते आणि सुख-शांती निर्माण होते. दोघेही समान शील असणारे असल्याने त्यांचे शत्रू दुःखी होतात.

---

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, สมสีลพฺพตา อุโภ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. ตติยํ;

या जगात धर्माचे आचरण करून, समान शील आणि व्रत पाळणारे ते दोघेही, देहविलयानंतर देवलोकात आनंदित होतात आणि आपल्या इच्छित सुखांचा उपभोग घेतात. (तिसरे सुत्त समाप्त)

---

๔. ทุติยสํวาสสุตฺตํ

४. द्वितीय संवास सुत्त

---

๕๔. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, สํวาสา. กตเม จตฺตาโร? ฉโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ, ฉโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ, เทโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ, เทโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ.

५४. भिक्खूंनो, एकत्र राहण्याचे (सहवासाचे) हे चार प्रकार आहेत. कोणते चार? प्रेततुल्य पुरुष प्रेततुल्य स्त्रीसोबत राहतो, प्रेततुल्य पुरुष देवीसारख्या स्त्रीसोबत राहतो, देवतुल्य पुरुष प्रेततुल्य स्त्रीसोबत राहतो आणि देवतुल्य पुरुष देवीसारख्या स्त्रीसोबत राहतो.

---

‘‘กถญฺจ[Pg.371], ภิกฺขเว, ฉโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ. อิธ, ภิกฺขเว, สามิโก โหติ ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อกฺโกสกปริภาสโก สมณพฺราหฺมณานํ; ภริยาปิสฺส โหติ ปาณาติปาตินี อทินฺนาทายินี กาเมสุมิจฺฉาจารินี มุสาวาทินี ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปินี อภิชฺฌาลุนี พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อกฺโกสิกปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ฉโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ.

आणि भिक्खूंनो, एक प्रेततुल्य पुरुष प्रेततुल्य स्त्रीसोबत कसा राहतो? भिक्खूंनो, या जगात पती प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारा), अदिन्नादायी (चोरी करणारा), कामेसुमिच्छाचारी (कामाचारात व्यभिचारी), मुसावादी (असत्य बोलणारा), पिसुणवाचो (चहाडी करणारा), फरुसवाचो (कठोर बोलणारा), सम्फप्पलापी (व्यर्थ बडबड करणारा), लोभी (अभिज्झा असणारा), द्वेषयुक्त चित्त असलेला, मिथ्यादृष्टी असलेला, दुःशील आणि पापधर्मी असतो. तो मत्सराच्या मळाने वेढलेल्या चित्ताने घरात राहतो आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देतो. आणि त्याची पत्नी देखील प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारी), अदिन्नादायिनी (चोरी करणारी), कामेसुमिच्छाचारिणी (व्यभिचारी), मुसावादिनी (असत्य बोलणारी), पिसुणवाचा (चहाडी करणारी), फरुसवाचा (कठोर बोलणारी), सम्फप्पलापिनी (व्यर्थ बडबड करणारी), लोभी (अभिज्झा असणारी), द्वेषयुक्त चित्त असलेली, मिथ्यादृष्टी असलेली, दुःशील आणि पापधर्मी असते. ती मत्सराच्या मळाने वेढलेल्या चित्ताने घरात राहते आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देते. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे एक प्रेततुल्य पुरुष प्रेततुल्य स्त्रीसोबत राहतो.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ฉโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ? อิธ, ภิกฺขเว, สามิโก โหติ ปาณาติปาตี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อกฺโกสกปริภาสโก สมณพฺราหฺมณานํ; ภริยา ขฺวสฺส โหติ ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลุนี อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐิกา สีลวตี กลฺยาณธมฺมา วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อนกฺโกสิกปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ฉโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ.

आणि भिक्खूंनो, एक प्रेततुल्य पुरुष देवीसारख्या स्त्रीसोबत कसा राहतो? भिक्खूंनो, या जगात पती प्राणातिपाती असतो... तसेच... मिथ्यादृष्टी असलेला, दुःशील आणि पापधर्मी असतो. तो मत्सराच्या मळाने वेढलेल्या चित्ताने घरात राहतो आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देतो. परंतु, त्याची पत्नी प्राणातिपातापासून विरत, अदिन्नादानापासून विरत, कामेसुमिच्छाचारापासून विरत, मुसावादापासून विरत, चहाडी करण्यापासून विरत, कठोर बोलण्यापासून विरत, व्यर्थ बडबड करण्यापासून विरत, लोभ नसलेली (अनभिज्झा असणारी), द्वेषरहित चित्त असलेली, सम्यग्दृष्टी असलेली, शीलवान आणि कल्याणधर्मी असते. ती मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने घरात राहते आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे एक प्रेततुल्य पुरुष देवीसारख्या स्त्रीसोबत राहतो.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, เทโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ? อิธ, ภิกฺขเว, สามิโก โหติ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก สีลวา กลฺยาณธมฺโม วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อนกฺโกสกปริภาสโก สมณพฺราหฺมณานํ; ภริยา ขฺวสฺส โหติ ปาณาติปาตินี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อกฺโกสิกปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, เทโว ฉวาย สทฺธึ สํวสติ.

आणि भिक्खूंनो, एक देवतुल्य पुरुष प्रेततुल्य स्त्रीसोबत कसा राहतो? भिक्खूंनो, या जगात पती प्राणातिपातापासून विरत, अदिन्नादानापासून विरत, कामेसुमिच्छाचारापासून विरत, मुसावादापासून विरत, चहाडी करण्यापासून विरत, कठोर बोलण्यापासून विरत, व्यर्थ बडबड करण्यापासून विरत, लोभ नसलेला (अनभिज्झा असणारा), द्वेषरहित चित्त असलेला, सम्यग्दृष्टी असलेला, शीलवान आणि कल्याणधर्मी असतो. तो मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने घरात राहतो आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देत नाही. परंतु, त्याची पत्नी प्राणातिपाती असते... तसेच... मिथ्यादृष्टी असलेली, दुःशील आणि पापधर्मी असते. ती मत्सराच्या मळाने वेढलेल्या चित्ताने घरात राहते आणि श्रमण-ब्राह्मणांना शिवीगाळ व त्रास देते. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे एक देवतुल्य पुरुष प्रेततुल्य स्त्रीसोबत राहतो.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, เทโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ? อิธ, ภิกฺขเว, สามิโก โหติ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก สีลวา กลฺยาณธมฺโม วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อนกฺโกสกปริภาสโก สมณพฺราหฺมณานํ; ภริยาปิสฺส โหติ ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา…เป… สมฺมาทิฏฺฐิกา สีลวตี กลฺยาณธมฺมา วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ อนกฺโกสิกปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, เทโว เทวิยา สทฺธึ สํวสติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร สํวาสา’’ติ.

“आणि भिक्खूहो, देव (देवतेसारखा पती) देवीसोबत (देवतेसारख्या पत्नीसोबत) कसा एकत्र राहतो? भिक्खूहो, या जगात पती प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त असतो...पे... सम्यक दृष्टी असलेला, शीलवान, कल्याणकारी स्वभावाचा असतो. तो लोभ आणि मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने घरात राहतो आणि श्रमण-ब्राह्मणांचा अनादर किंवा त्यांना शिवीगाळ करत नाही. त्याची पत्नी देखील प्राणातिपातापासून अलिप्त असते...पे... सम्यक दृष्टी असलेली, शीलवान, कल्याणकारी स्वभावाची असते. ती लोभ आणि मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने घरात राहते आणि श्रमण-ब्राह्मणांचा अनादर किंवा त्यांना शिवीगाळ करत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे देव देवीसोबत एकत्र राहतो. भिक्खूहो, हेच ते चार प्रकारचे एकत्र राहणे (सहवास) आहेत.”

---

‘‘อุโภ จ โหนฺติ ทุสฺสีลา, กทริยา ปริภาสกา;

เต โหนฺติ ชานิปตโย, ฉวา สํวาสมาคตา.

“जेव्हा पती आणि पत्नी दोघेही दुःशील (शीलहीन), कंजूष आणि इतरांना शिवीगाळ करणारे असतात, तेव्हा ते पती-पत्नी म्हणजे जणू दोन प्रेतेच एकत्र राहत आहेत असे होते.”

---

‘‘สามิโก [Pg.372] โหติ ทุสฺสีโล, กทริโย ปริภาสโก;

ภริยา สีลวตี โหติ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา;

สาปิ เทวี สํวสติ, ฉเวน ปตินา สห.

“पती दुःशील, कंजूष आणि शिवीगाळ करणारा असतो, परंतु पत्नी शीलवान, दानशूर आणि मत्सररहित असते; ती देवी (देवतेसारखी पत्नी) प्रेतासारख्या पतीसोबत एकत्र राहते.”

---

‘‘สามิโก สีลวา โหติ, วทญฺญู วีตมจฺฉโร;

ภริยา โหติ ทุสฺสีลา, กทริยา ปริภาสิกา;

สาปิ ฉวา สํวสติ, เทเวน ปตินา สห.

“पती शीलवान, दानशूर आणि मत्सररहित असतो, परंतु पत्नी दुःशील, कंजूष आणि शिवीगाळ करणारी असते; ती प्रेतासारखी पत्नी देवासारख्या पतीसोबत एकत्र राहते.”

---

‘‘อุโภ สทฺธา วทญฺญู จ, สญฺญตา ธมฺมชีวิโน;

เต โหนฺติ ชานิปตโย, อญฺญมญฺญํ ปิยํวทา.

“जेव्हा दोघेही श्रद्धावान, दानशूर, संयमी आणि धर्मानुसार जीवन जगणारे असतात, तेव्हा ते पती-पत्नी एकमेकांशी गोड बोलणारे असतात.”

---

‘‘อตฺถาสํ ปจุรา โหนฺติ, ผาสุกํ อุปชายติ;

อมิตฺตา ทุมฺมนา โหนฺติ, อุภินฺนํ สมสีลินํ.

“त्यांच्यासाठी अनेक कल्याणकारी गोष्टी घडतात आणि त्यांचे जीवन सुखाचे होते. जेव्हा दोघेही समान शीलवान असतात, तेव्हा त्यांचे शत्रू दुःखी होतात.”

---

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, สมสีลพฺพตา อุโภ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. จตุตฺถํ;

“या जगात धर्माचे आचरण करून, दोघेही समान शील आणि व्रताचे पालन करणारे, देवलोकात आनंदित होतात आणि आपल्या इच्छेनुसार कामभोगांचा उपभोग घेत सुखी होतात.” चौथे (सुत्त समाप्त).

---

๕. ปฐมสมชีวีสุตฺตํ

५. प्रथम समजीवी सुत्त

---

๕๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน นกุลปิตุโน คหปติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข นกุลปิตา จ คหปติ นกุลมาตา จ คหปตานี เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข นกุลปิตา คหปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

५५. असे मी ऐकले आहे – एक वेळ भगवान भग्ग देशात सुसुमारगिरि येथील भेसकळावनातील मृगदायात विहार करत होते. तेव्हा भगवान सकाळी पूर्वाह्नसमयी चिवर परिधान करून, पात्र व चिवर घेऊन गृहपती नकुलपिता याच्या घराकडे गेले; तिथे जाऊन ते तयार केलेल्या आसनावर बसले. त्यानंतर गृहपती नकुलपिता आणि गृहपत्नी नकुलमाता भगवंताकडे आले; त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेला गृहपती नकुलपिता भगवंतांना म्हणाला –

---

‘‘ยโต เม, ภนฺเต, นกุลมาตา คหปตานี ทหรสฺเสว ทหรา อานีตา, นาภิชานามิ นกุลมาตรํ คหปตานึ มนสาปิ อติจริตา, กุโต ปน กาเยน! อิจฺเฉยฺยาม มยํ, ภนฺเต, ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตุํ อภิสมฺปรายญฺจ อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตุ’’นฺติ. นกุลมาตาปิ โข คหปตานี ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยโตหํ, ภนฺเต, นกุลปิตุโน คหปติสฺส ทหรสฺเสว ทหรา อานีตา, นาภิชานามิ นกุลปิตรํ คหปตึ มนสาปิ อติจริตา, กุโต ปน กาเยน! อิจฺเฉยฺยาม มยํ, ภนฺเต[Pg.373], ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตุํ อภิสมฺปรายญฺจ อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตุ’’นฺติ.

“भंते, जेव्हा मी तरुण होतो आणि तरुण नकुलमाता गृहपत्नीला माझ्या घरी आणले गेले, तेव्हापासून मी मनातसुद्धा नकुलमाता गृहपत्नीचा विश्वासघात केल्याचे मला आठवत नाही, मग शरीराने (कृतीने) तर दूरच राहिले! भंते, आमची अशी इच्छा आहे की आम्ही एकमेकांना केवळ याच जन्मात नव्हे, तर परलोकात (पुढील जन्मात) देखील पाहावे.” गृहपत्नी नकुलमाता देखील भगवंतांना म्हणाली – “भंते, जेव्हा मी तरुण मुलगी होते आणि मला तरुण गृहपती नकुलपिता याच्या घरी आणले गेले, तेव्हापासून मी मनातसुद्धा गृहपती नकुलपिताचा विश्वासघात केल्याचे मला आठवत नाही, मग शरीराने तर दूरच राहिले! भंते, आमची अशी इच्छा आहे की आम्ही एकमेकांना केवळ याच जन्मात नव्हे, तर परलोकात देखील पाहावे.”

---

‘‘อากงฺเขยฺยุํ เจ, คหปตโย, อุโภ ชานิปตโย ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตุํ อภิสมฺปรายญฺจ อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตุํ อุโภว อสฺสุ สมสทฺธา สมสีลา สมจาคา สมปญฺญา, เต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อญฺญมญฺญํ ปสฺสนฺติ อภิสมฺปรายญฺจ อญฺญมญฺญํ ปสฺสนฺตี’’ติ.

“गृहपतींनो, जर पती आणि पत्नी दोघांचीही अशी इच्छा असेल की त्यांनी एकमेकांना याच जन्मात पाहावे आणि परलोकातही एकमेकांना पाहावे, तर दोघांची श्रद्धा समान असावी, शील समान असावे, त्याग समान असावा आणि प्रज्ञा समान असावी. मग ते एकमेकांना याच जन्मात पाहतात आणि परलोकातही एकमेकांना पाहतील.”

---

‘‘อุโภ สทฺธา วทญฺญู จ, สญฺญตา ธมฺมชีวิโน;

เต โหนฺติ ชานิปตโย, อญฺญมญฺญํ ปิยํวทา.

“दोघेही श्रद्धावान, दानशूर, संयमी आणि धर्मानुसार जीवन जगणारे असतात; ते पती-पत्नी एकमेकांशी गोड बोलणारे असतात.”

---

‘‘อตฺถาสํ ปจุรา โหนฺติ, ผาสุกํ อุปชายติ;

อมิตฺตา ทุมฺมนา โหนฺติ, อุภินฺนํ สมสีลินํ.

“त्यांच्यासाठी अनेक कल्याणकारी गोष्टी घडतात आणि त्यांचे जीवन सुखाचे होते. जेव्हा दोघेही समान शीलवान असतात, तेव्हा त्यांचे शत्रू दुःखी होतात.”

---

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, สมสีลพฺพตา อุโภ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. ปญฺจมํ;

“या जगात धर्माचे आचरण करून, दोघेही समान शील आणि व्रताचे पालन करणारे, देवलोकात आनंदित होतात आणि आपल्या इच्छेनुसार कामभोगांचा उपभोग घेत सुखी होतात.” पाचवे (सुत्त समाप्त).

---

๖. ทุติยสมชีวีสุตฺตํ

६. द्वितीय समजीवी सुत्त

---

๕๖. ‘‘อากงฺเขยฺยุํ เจ, ภิกฺขเว, อุโภ ชานิปตโย ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตุํ อภิสมฺปรายญฺจ อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตุํ อุโภว อสฺสุ สมสทฺธา สมสีลา สมจาคา สมปญฺญา, เต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อญฺญมญฺญํ ปสฺสนฺติ อภิสมฺปรายญฺจ อญฺญมญฺญํ ปสฺสนฺตี’’ติ.

५६. “भिक्खूहो, जर पती आणि पत्नी दोघांचीही अशी इच्छा असेल की त्यांनी एकमेकांना याच जन्मात पाहावे आणि परलोकातही एकमेकांना पाहावे, तर दोघांची श्रद्धा समान असावी, शील समान असावे, त्याग समान असावा आणि प्रज्ञा समान असावी. मग ते एकमेकांना याच जन्मात पाहतात आणि परलोकातही एकमेकांना पाहतील.”

---

‘‘อุโภ สทฺธา วทญฺญู จ, สญฺญตา ธมฺมชีวิโน;

เต โหนฺติ ชานิปตโย, อญฺญมญฺญํ ปิยํวทา.

“दोघेही श्रद्धावान, दानशूर, संयमी आणि धर्मानुसार जीवन जगणारे असतात; ते पती-पत्नी एकमेकांशी गोड बोलणारे असतात.”

---

‘‘อตฺถาสํ ปจุรา โหนฺติ, ผาสุกํ อุปชายติ;

อมิตฺตา ทุมฺมนา โหนฺติ, อุภินฺนํ สมสีลินํ.

“त्यांच्यासाठी अनेक कल्याणकारी गोष्टी घडतात आणि त्यांचे जीवन सुखाचे होते. जेव्हा दोघेही समान शीलवान असतात, तेव्हा त्यांचे शत्रू दुःखी होतात.”

---

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, สมสีลพฺพตา อุโภ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. ฉฏฺฐํ;

“या जगात धर्माचे आचरण करून, दोघेही समान शील आणि व्रताचे पालन करणारे, देवलोकात आनंदित होतात आणि आपल्या इच्छेनुसार कामभोगांचा उपभोग घेत सुखी होतात.” सहावे (सुत्त समाप्त).

---

๗. สุปฺปวาสาสุตฺตํ

७. सुप्पवासा सुत्त

---

๕๗. เอกํ สมยํ ภควา โกลิเยสุ วิหรติ ปชฺชนิกํ นาม โกลิยานํ นิคโม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย [Pg.374] เยน สุปฺปวาสาย โกลิยธีตุยา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข สุปฺปวาสา โกลิยธีตา ภควนฺตํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข สุปฺปวาสา โกลิยธีตา ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข สุปฺปวาสํ โกลิยธีตรํ ภควา เอตทโวจ –

५७. एक वेळ भगवान कोलिय देशात सज्जनल (पज्जनिक) नावाच्या कोलियांच्या नगरात विहार करत होते. तेव्हा भगवान सकाळी पूर्वाह्नसमयी चिवर परिधान करून, पात्र व चिवर घेऊन कोलियकन्या सुप्पवासा हिच्या घराकडे गेले; तिथे जाऊन ते तयार केलेल्या आसनावर बसले. त्यानंतर कोलियकन्या सुप्पवासा हिने भगवंतांना उत्तम अन्न व खाद्यपदार्थांनी स्वतःच्या हाताने तृप्त केले आणि संतुष्ट केले. जेव्हा भगवंतांनी भोजन आटोपले आणि पात्रातून हात काढून घेतला, तेव्हा कोलियकन्या सुप्पवासा एका बाजूला बसली. एका बाजूला बसलेल्या कोलियकन्या सुप्पवासाला भगवान म्हणाले –

---

‘‘โภชนํ, สุปฺปวาเส, เทนฺตี อริยสาวิกา ปฏิคฺคาหกานํ จตฺตาริ ฐานานิ เทติ. กตมานิ จตฺตาริ? อายุํ เทติ, วณฺณํ เทติ, สุขํ เทติ, พลํ เทติ. อายุํ โข ปน ทตฺวา อายุสฺส ภาคินี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. วณฺณํ ทตฺวา วณฺณสฺส ภาคินี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. สุขํ ทตฺวา สุขสฺส ภาคินี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. พลํ ทตฺวา พลสฺส ภาคินี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. โภชนํ, สุปฺปวาเส, เทนฺตี อริยสาวิกา ปฏิคฺคาหกานํ อิมานิ จตฺตาริ ฐานานิ เทตี’’ติ.

“सुप्पवासा, अन्नदान करणारी आर्यश्राविका प्रतिग्रहीत्यांना (स्वीकार करणाऱ्यांना) चार गोष्टींचे दान देते. कोणत्या चार गोष्टी? ती आयुष्य देते, वर्ण (सौंदर्य) देते, सुख देते आणि बल देते. आयुष्य दिल्याने ती दिव्य किंवा मानवी आयुष्याची वाटेकरी होते. वर्ण दिल्याने ती दिव्य किंवा मानवी सौंदर्याची वाटेकरी होते. सुख दिल्याने ती दिव्य किंवा मानवी सुखाची वाटेकरी होते. बल दिल्याने ती दिव्य किंवा मानवी बलाची वाटेकरी होते. सुप्पवासा, अन्नदान करणारी आर्यश्राविका प्रतिग्रहीत्यांना या चार गोष्टींचे दान देते.”

---

‘‘สุสงฺขตํ โภชนํ ยา ททาติ,สุจึ ปณีตํ รสสา อุเปตํ;

สา ทกฺขิณา อุชฺชุคเตสุ ทินฺนา,จรณูปปนฺเนสุ มหคฺคเตสุ;

ปุญฺเญน ปุญฺญํ สํสนฺทมานา,มหปฺผลา โลกวิทูน วณฺณิตา.

“जी स्त्री उत्तम प्रकारे तयार केलेले, शुद्ध, स्वादिष्ट आणि रसाळ अन्नदान करते; ते दान सरळ मार्गाने चालणाऱ्या, आचरणाने संपन्न आणि महान अशा (अर्हंत) व्यक्तींना दिले जाते. पुण्याचा पुण्याशी संयोग घडवून आणणारे ते दान महाफलदायी आहे, असे लोकविदू (लोक जाणणाऱ्या बुद्धांनी) गौरविले आहे.”

---

‘‘เอตาทิสํ ยญฺญมนุสฺสรนฺตา,เย เวทชาตา วิจรนฺติ โลเก;

วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ,อนินฺทิตา สคฺคมุเปนฺติ ฐาน’’นฺติ. สตฺตมํ;

“अशा दानाचे वारंवार स्मरण करून, जे लोक या जगात आनंदाने वावरतात; ते मत्सराचा मळ मुळासकट नष्ट करून, अनिंदित (निंदारहित) होऊन स्वर्गीय धामात प्रवेश करतात.” सातवे (सुत्त समाप्त).

---

๘. สุทตฺตสุตฺตํ

८. सुदत्त सुत्त

---

๕๘. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

५८. त्यानंतर अनाथपिंडिक गृहपती जेथे भगवान होते तेथे गेला; गेल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या अनाथपिंडिक गृहपतीला भगवान असे म्हणाले –

---

‘‘โภชนํ[Pg.375], คหปติ, ททมาโน อริยสาวโก ปฏิคฺคาหกานํ จตฺตาริ ฐานานิ เทติ. กตมานิ จตฺตาริ? อายุํ เทติ, วณฺณํ เทติ, สุขํ เทติ, พลํ เทติ. อายุํ โข ปน ทตฺวา อายุสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. วณฺณํ ทตฺวา… สุขํ ทตฺวา… พลํ ทตฺวา พลสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. โภชนํ, คหปติ, ททมาโน อริยสาวโก ปฏิคฺคาหกานํ อิมานิ จตฺตาริ ฐานานิ เทตี’’ติ.

“गृहपती, भोजन देणारा आर्यश्रावक दान स्वीकारणाऱ्यांना चार गोष्टी देतो. कोणत्या चार? तो आयुष्य देतो, वर्ण (सौंदर्य) देतो, सुख देतो आणि बल देतो. आयुष्य दिल्याने तो स्वतः दिव्य किंवा मानवी आयुष्याचा भागीदार होतो. वर्ण दिल्याने... सुख दिल्याने... बल दिल्याने तो स्वतः दिव्य किंवा मानवी बलाचा भागीदार होतो. गृहपती, भोजन देणारा आर्यश्रावक दान स्वीकारणाऱ्यांना या चार गोष्टी देतो.”

---

‘‘โย สญฺญตานํ ปรทตฺตโภชินํ,กาเลน สกฺกจฺจ ททาติ โภชนํ;

จตฺตาริ ฐานานิ อนุปฺปเวจฺฉติ,อายุญฺจ วณฺณญฺจ สุขํ พลญฺจ.

“जो मनुष्य संयमी आणि इतरांनी दिलेल्या अन्नावर जगणाऱ्यांना योग्य वेळी आदरपूर्वक भोजन देतो; तो त्यांना आयुष्य, वर्ण, सुख आणि बल या चार गोष्टी प्रदान करतो.

---

‘‘โส อายุทายี วณฺณทายี, สุขํ พลํ ทโท นโร;

ทีฆายุ ยสวา โหติ, ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชตี’’ติ. อฏฺฐมํ;

“तो आयुष्य देणारा, वर्ण देणारा, सुख आणि बल देणारा मनुष्य ज्या ज्या ठिकाणी जन्म घेतो, त्या त्या ठिकाणी दीर्घायुषी आणि यशस्वी होतो.” (आठवे सुत्त समाप्त)

---

๙. โภชนสุตฺตํ

९. भोजन सुत्त

---

๕๙. ‘‘โภชนํ, ภิกฺขเว, ททมาโน ทายโก ปฏิคฺคาหกานํ จตฺตาริ ฐานานิ เทติ. กตมานิ จตฺตาริ? อายุํ เทติ, วณฺณํ เทติ, สุขํ เทติ, พลํ เทติ. อายุํ โข ปน ทตฺวา อายุสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. วณฺณํ ทตฺวา… สุขํ ทตฺวา… พลํ ทตฺวา พลสฺส ภาคี โหติ ทิพฺพสฺส วา มานุสสฺส วา. โภชนํ, ภิกฺขเว, ททมาโน ทายโก ปฏิคฺคาหกานํ อิมานิ จตฺตาริ ฐานานิ เทตี’’ติ.

५९. “भिक्षूंनो, भोजन देणारा दाता दान स्वीकारणाऱ्यांना चार गोष्टी देतो. कोणत्या चार? तो आयुष्य देतो, वर्ण देतो, सुख देतो आणि बल देतो. आयुष्य दिल्याने तो स्वतः दिव्य किंवा मानवी आयुष्याचा भागीदार होतो. वर्ण दिल्याने... सुख दिल्याने... बल दिल्याने तो स्वतः दिव्य किंवा मानवी बलाचा भागीदार होतो. भिक्षूंनो, भोजन देणारा दाता दान स्वीकारणाऱ्यांना या चार गोष्टी देतो.”

---

‘‘โย สญฺญตานํ ปรทตฺตโภชินํ,กาเลน สกฺกจฺจ ททาติ โภชนํ;

จตฺตาริ ฐานานิ อนุปฺปเวจฺฉติ,อายุญฺจ วณฺณญฺจ สุขํ พลญฺจ.

“जो मनुष्य संयमी आणि इतरांनी दिलेल्या अन्नावर जगणाऱ्यांना योग्य वेळी आदरपूर्वक भोजन देतो; तो त्यांना आयुष्य, वर्ण, सुख आणि बल या चार गोष्टी प्रदान करतो.

---

‘‘โส อายุทายี วณฺณทายี, สุขํ พลํ ทโท นโร;

ทีฆายุ ยสวา โหติ, ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชตี’’ติ. นวมํ;

“तो आयुष्य देणारा, वर्ण देणारा, सुख आणि बल देणारा मनुष्य ज्या ज्या ठिकाणी जन्म घेतो, त्या त्या ठिकाणी दीर्घायुषी आणि यशस्वी होतो.” (नववे सुत्त समाप्त)

---

๑๐. คิหิสามีจิสุตฺตํ

१०. गिहिसामीचि सुत्त

---

๖๐. อถ [Pg.376] โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

६०. त्यानंतर अनाथपिंडिक गृहपती जेथे भगवान होते तेथे गेला; गेल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या अनाथपिंडिक गृहपतीला भगवान असे म्हणाले –

---

‘‘จตูหิ โข, คหปติ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก คิหิสามีจิปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ ยโสปฏิลาภินึ สคฺคสํวตฺตนิกํ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ จีวเรน, ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ ปิณฺฑปาเตน, ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ เสนาสเนน, ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. อิเมหิ โข, คหปติ, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก คิหิสามีจิปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ ยโสปฏิลาภินึ สคฺคสํวตฺตนิก’’นฺติ.

“गृहपती, चार गुणांनी युक्त असलेला आर्यश्रावक गृहस्थाला योग्य अशा आचरणाचे पालन करतो, जे आचरण कीर्ती मिळवून देणारे आणि स्वर्गाप्रत नेणारे असते. कोणत्या चार गुणांनी? गृहपती, येथे आर्यश्रावक भिक्षुसंघाची चीवराने सेवा करतो, भिक्षुसंघाची पिंडपाताने (भोजनाने) सेवा करतो, भिक्षुसंघाची सेनासनाने (निवासस्थानाने) सेवा करतो, भिक्षुसंघाची आजारी लोकांसाठीच्या औषधोपचाराने सेवा करतो. गृहपती, या चार गुणांनी युक्त असलेला आर्यश्रावक गृहस्थाला योग्य अशा आचरणाचे पालन करतो, जे कीर्ती मिळवून देणारे आणि स्वर्गाप्रत नेणारे असते.”

---

‘‘คิหิสามีจิปฏิปทํ, ปฏิปชฺชนฺติ ปณฺฑิตา;

สมฺมคฺคเต สีลวนฺเต, จีวเรน อุปฏฺฐิตา.

“जेव्हा सुज्ञ लोक गृहस्थाला योग्य अशा आचरणाचे पालन करतात, तेव्हा ते सन्मार्गाने जाणाऱ्या शीलवान भिक्षूंची चीवराने सेवा करतात,

---

ปิณฺฑปาตสยเนน, คิลานปฺปจฺจเยน จ;

เตสํ ทิวา จ รตฺโต จ, สทา ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ;

สคฺคญฺจ กมติฏฺฐานํ, กมฺมํ กตฺวาน ภทฺทก’’นฺติ. ทสมํ;

पिंडपात, शयन (निवास) आणि औषधोपचाराने सेवा करतात; त्यांचे पुण्य दिवस-रात्र नेहमी वाढत राहते. असे कल्याणकारी कर्म करून ते स्वर्गरूपी स्थानाला प्राप्त होतात.” (दहावे सुत्त समाप्त)

---

ปุญฺญาภิสนฺทวคฺโค ปฐโม.

पहिला पुण्याभिसंद वर्ग समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

---

ทฺเว ปุญฺญาภิสนฺทา ทฺเว จ, สํวาสา สมชีวิโน;

สุปฺปวาสา สุทตฺโต จ, โภชนํ คิหิสามิจีติ.

दोन पुण्याभिसंद सुत्ते, दोन संवास सुत्ते, दोन समजीविन सुत्ते, सुप्पवासा सुत्त, सुदत्त सुत्त, भोजन सुत्त आणि गिहिसामीचि सुत्त.

---

(๗) ๒. ปตฺตกมฺมวคฺโค

(७) २. पत्तकम्म वर्ग

---

๑. ปตฺตกมฺมสุตฺตํ

१. पत्तकम्म सुत्त

---

๖๑. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

६१. त्यानंतर अनाथपिंडिक गृहपती जेथे भगवान होते तेथे गेला; गेल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या अनाथपिंडिक गृहपतीला भगवान असे म्हणाले –

---

‘‘จตฺตาโรเม[Pg.377], คหปติ, ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? โภคา เม อุปฺปชฺชนฺตุ สหธมฺเมนาติ, อยํ ปฐโม ธมฺโม อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ.

“गृहपती, या जगात अत्यंत दुर्मिळ, इष्ट, प्रिय आणि मनाला आनंद देणाऱ्या चार गोष्टी आहेत. कोणत्या चार? 'मला धार्मिक मार्गाने (न्याय्य मार्गाने) संपत्ती प्राप्त व्हावी', ही पहिली गोष्ट आहे जी जगात इष्ट, प्रिय, मनाला आनंद देणारी आणि दुर्मिळ आहे.

---

‘‘โภเค ลทฺธา สหธมฺเมน ยโส เม อาคจฺฉตุ สห ญาตีหิ สห อุปชฺฌาเยหีติ, อยํ ทุติโย ธมฺโม อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ.

“'धार्मिक मार्गाने संपत्ती मिळवून, मला माझ्या नातेवाईकांसह आणि आचार्यांसह (मित्रांसह) कीर्ती प्राप्त व्हावी', ही दुसरी गोष्ट आहे जी जगात इष्ट, प्रिय, मनाला आनंद देणारी आणि दुर्मिळ आहे.

---

‘‘โภเค ลทฺธา สหธมฺเมน ยสํ ลทฺธา สห ญาตีหิ สห อุปชฺฌาเยหิ จิรํ ชีวามิ ทีฆมายุํ ปาเลมีติ, อยํ ตติโย ธมฺโม อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ.

“'धार्मिक मार्गाने संपत्ती मिळवून, नातेवाईक आणि आचार्यांसह कीर्ती मिळवून, मी दीर्घकाळ जगावे आणि दीर्घायुष्याचे रक्षण करावे', ही तिसरी गोष्ट आहे जी जगात इष्ट, प्रिय, मनाला आनंद देणारी आणि दुर्मिळ आहे.

---

‘‘โภเค ลทฺธา สหธมฺเมน ยสํ ลทฺธา สห ญาตีหิ สห อุปชฺฌาเยหิ จิรํ ชีวิตฺวา ทีฆมายุํ ปาเลตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชามีติ, อยํ จตุตฺโถ ธมฺโม อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเม โข, คหปติ, จตฺตาโร ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ.

“'धार्मिक मार्गाने संपत्ती मिळवून, नातेवाईक आणि आचार्यांसह कीर्ती मिळवून, दीर्घकाळ जगून आणि दीर्घायुष्याचे रक्षण करून, शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर मी सुगतीला, स्वर्गलोकाला प्राप्त व्हावे', ही चौथी गोष्ट आहे जी जगात इष्ट, प्रिय, मनाला आनंद देणारी आणि दुर्मिळ आहे. गृहपती, या जगात अत्यंत दुर्मिळ, इष्ट, प्रिय आणि मनाला आनंद देणाऱ्या या चार गोष्टी आहेत.

---

‘‘อิเมสํ โข, คหปติ, จตุนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ จตฺตาโร ธมฺมา ปฏิลาภาย สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, จาคสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา.

गृहपती, या जगात इष्ट, प्रिय, मनाला आनंद देणाऱ्या आणि दुर्मिळ अशा चार गोष्टी मिळवण्यासाठी चार गुण कारणीभूत ठरतात. कोणते चार? श्रद्धासंपदा (श्रद्धेची समृद्धी), शीलसंपदा (शीलाची समृद्धी), त्यागसंपदा (त्यागाची समृद्धी) आणि प्रज्ञासंपदा (प्रज्ञेची समृद्धी).

---

‘‘กตมา จ, คหปติ, สทฺธาสมฺปทา? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อยํ วุจฺจติ, คหปติ, สทฺธาสมฺปทา.

गृहपती, श्रद्धासंपदा म्हणजे काय? येथे, गृहपती, आर्यश्रावक श्रद्धावान असतो, तो तथागतांच्या बोधीवर (ज्ञानावर) श्रद्धा ठेवतो: 'ते भगवान अर्हत, सम्यक संबुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवंत आहेत.' गृहपती, याला श्रद्धासंपदा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา จ, คหปติ, สีลสมฺปทา? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, คหปติ, สีลสมฺปทา.

गृहपती, शीलसंपदा म्हणजे काय? येथे, गृहपती, आर्यश्रावक प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहतो... पे... सुरा-मेरय-मद्य आणि प्रमादाच्या स्थानांपासून (अमली पदार्थांच्या सेवनापासून) अलिप्त राहतो. गृहपती, याला शीलसंपदा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา จ, คหปติ, จาคสมฺปทา? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต. อยํ วุจฺจติ, คหปติ, จาคสมฺปทา.

गृहपती, त्यागसंपदा (चागसंपदा) म्हणजे काय? येथे, गृहपती, आर्यश्रावक लोभ आणि मत्सराच्या मळापासून मुक्त अशा चित्ताने गृहस्थाश्रमात राहतो, तो मुक्तहस्ताने दान देणारा, दान देण्यासाठी हात स्वच्छ (नेहमी तयार) ठेवणारा, त्याग करण्यात आनंद मानणारा, याचना करणाऱ्यांच्या विनंतीला मान देणारा आणि दान व वाटणी करण्यात रमणारा असतो. गृहपती, याला त्यागसंपदा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา [Pg.378] จ, คหปติ, ปญฺญาสมฺปทา? อภิชฺฌาวิสมโลภาภิภูเตน, คหปติ, เจตสา วิหรนฺโต อกิจฺจํ กโรติ, กิจฺจํ อปราเธติ. อกิจฺจํ กโรนฺโต กิจฺจํ อปราเธนฺโต ยสา จ สุขา จ ธํสติ. พฺยาปาทาภิภูเตน, คหปติ, เจตสา วิหรนฺโต อกิจฺจํ กโรติ, กิจฺจํ อปราเธติ. อกิจฺจํ กโรนฺโต กิจฺจํ อปราเธนฺโต ยสา จ สุขา จ ธํสติ. ถินมิทฺธาภิภูเตน, คหปติ, เจตสา วิหรนฺโต อกิจฺจํ กโรติ กิจฺจํ อปราเธติ. อกิจฺจํ กโรนฺโต กิจฺจํ อปราเธนฺโต ยสา จ สุขา จ ธํสติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจาภิภูเตน, คหปติ, เจตสา วิหรนฺโต อกิจฺจํ กโรติ, กิจฺจํ อปราเธติ. อกิจฺจํ กโรนฺโต กิจฺจํ อปราเธนฺโต ยสา จ สุขา จ ธํสติ. วิจิกิจฺฉาภิภูเตน, คหปติ, เจตสา วิหรนฺโต อกิจฺจํ กโรติ, กิจฺจํ อปราเธติ. อกิจฺจํ กโรนฺโต กิจฺจํ อปราเธนฺโต ยสา จ สุขา จ ธํสติ.

“आणि गृहपती, प्रज्ञासंपदा (प्रज्ञेची समृद्धी) कोणती आहे? गृहपती, जेव्हा एखादा मनुष्य अभिज्झा-विषमलोभाने (तीव्र हाव आणि अधार्मिक लोभाने) ग्रस्त असलेल्या चित्ताने जगतो, तेव्हा तो न करण्यासारख्या गोष्टी करतो आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करतो. न करण्यासारख्या गोष्टी केल्याने आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष केल्याने त्याची कीर्ती आणि सुख नष्ट होते. जेव्हा तो व्यापादाने (द्वेषाने) ग्रस्त असलेल्या चित्ताने जगतो, तेव्हा तो न करण्यासारख्या गोष्टी करतो आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करतो. न करण्यासारख्या गोष्टी केल्याने आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष केल्याने त्याची कीर्ती आणि सुख नष्ट होते. जेव्हा तो थिनमिद्धाने (आळस आणि डुलकीने) ग्रस्त असलेल्या चित्ताने जगतो, तेव्हा तो न करण्यासारख्या गोष्टी करतो आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करतो. न करण्यासारख्या गोष्टी केल्याने आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष केल्याने त्याची कीर्ती आणि सुख नष्ट होते. जेव्हा तो उद्धच्च-कुक्कुच्चाने (अस्वस्थता आणि पश्चात्तापाने) ग्रस्त असलेल्या चित्ताने जगतो, तेव्हा तो न करण्यासारख्या गोष्टी करतो आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करतो. न करण्यासारख्या गोष्टी केल्याने आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष केल्याने त्याची कीर्ती आणि सुख नष्ट होते. जेव्हा तो विचिकित्सेने (संशयाने) ग्रस्त असलेल्या चित्ताने जगतो, तेव्हा तो न करण्यासारख्या गोष्टी करतो आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करतो. न करण्यासारख्या गोष्टी केल्याने आणि करण्यासारख्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष केल्याने त्याची कीर्ती आणि सुख नष्ट होते.”

---

‘‘ส โข โส, คหปติ, อริยสาวโก อภิชฺฌาวิสมโลโภ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา อภิชฺฌาวิสมโลภํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสํ ปชหติ. พฺยาปาโท จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา พฺยาปาทํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสํ ปชหติ. ถินมิทฺธํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา ถินมิทฺธํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสํ ปชหติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสํ ปชหติ. วิจิกิจฺฉา จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา วิจิกิจฺฉํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสํ ปชหติ.

“गृहपती, तो आर्यश्रावक 'अभिज्झा-विषमलोभ हा चित्ताचा मळ (उपक्किलेस) आहे' असे जाणून चित्ताचा मळ असलेल्या अभिज्झा-विषमलोभाचा त्याग करतो. 'व्यापाद हा चित्ताचा मळ आहे' असे जाणून चित्ताचा मळ असलेल्या व्यापादाचा त्याग करतो. 'थिनमिद्ध हा चित्ताचा मळ आहे' असे जाणून चित्ताचा मळ असलेल्या थिनमिद्धाचा त्याग करतो. 'उद्धच्च-कुक्कुच्च हा चित्ताचा मळ आहे' असे जाणून चित्ताचा मळ असलेल्या उद्धच्च-कुक्कुच्चाचा त्याग करतो. 'विचिकित्सा हा चित्ताचा मळ आहे' असे जाणून चित्ताचा मळ असलेल्या विचिकित्सेचा त्याग करतो.”

---

‘‘ยโต จ โข, คหปติ, อริยสาวกสฺส อภิชฺฌาวิสมโลโภ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา อภิชฺฌาวิสมโลโภ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส ปหีโน โหติ. พฺยาปาโท จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา พฺยาปาโท จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส ปหีโน โหติ. ถินมิทฺธํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา ถินมิทฺธํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส ปหีโน โหติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส ปหีโน โหติ. วิจิกิจฺฉา จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโสติ, อิติ วิทิตฺวา วิจิกิจฺฉา จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส ปหีโน โหติ. อยํ วุจฺจติ, คหปติ, อริยสาวโก มหาปญฺโญ ปุถุปญฺโญ อาปาตทโส ปญฺญาสมฺปนฺโน. อยํ วุจฺจติ, คหปติ[Pg.379], ปญฺญาสมฺปทา. อิเมสํ โข, คหปติ, จตุนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ปฏิลาภาย สํวตฺตนฺติ.

“गृहपती, जेव्हा आर्यश्रावकाचा 'अभिज्झा-विषमलोभ हा चित्ताचा मळ आहे' असे जाणून तो नष्ट झालेला असतो; 'व्यापाद हा चित्ताचा मळ आहे' असे जाणून तो नष्ट झालेला असतो; 'थिनमिद्ध हा चित्ताचा मळ आहे' असे जाणून तो नष्ट झालेला असतो; 'उद्धच्च-कुक्कुच्च हा चित्ताचा मळ आहे' असे जाणून तो नष्ट झालेला असतो; 'विचिकित्सा हा चित्ताचा मळ आहे' असे जाणून तो नष्ट झालेला असतो; तेव्हा गृहपती, त्या आर्यश्रावकाला 'महाप्रज्ञ' (मोठ्या प्रज्ञेचा), 'पृथुप्रज्ञ' (विस्तृत प्रज्ञेचा), 'आपातदर्श' (सर्व बाजूंनी स्पष्ट पाहणारा) आणि 'प्रज्ञासंपन्न' असे म्हटले जाते. गृहपती, यालाच 'प्रज्ञासंपदा' असे म्हणतात. गृहपती, जगात अत्यंत दुर्मिळ असलेल्या, इच्छित, प्रिय आणि मनाला अनुकूल असणाऱ्या या चार गोष्टी प्राप्त करण्यासाठी हे चार धर्म (मार्ग) कारणीभूत ठरतात.”

---

‘‘ส โข โส, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ จตฺตาริ ปตฺตกมฺมานิ กตฺตา โหติ. กตมานิ จตฺตาริ? อิธ คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ สมฺมา สุขํ ปริหรติ. อิทมสฺส ปฐมํ ฐานคตํ โหติ ปตฺตคตํ อายตนโส ปริภุตฺตํ.

“गृहपती, तो आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या धारेने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य पद्धतीने प्राप्त केलेल्या संपत्तीद्वारे चार योग्य कर्मे (पत्तकम्मे) करतो. ती चार कोणती? येथे, गृहपती, आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या धारेने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य पद्धतीने प्राप्त केलेल्या संपत्तीद्वारे स्वतःला सुखी व समाधानी ठेवतो आणि स्वतःचे सुख नीट सांभाळतो; आपल्या माता-पित्यांना सुखी व समाधानी ठेवतो आणि त्यांचे सुख नीट यांत्रिकपणे सांभाळतो; आपल्या पत्नी, मुले, दास, कामगार आणि सेवकांना सुखी व समाधानी ठेवतो आणि त्यांचे सुख नीट सांभाळतो; आपल्या मित्र आणि सहकाऱ्यांना सुखी व समाधानी ठेवतो आणि त्यांचे सुख नीट सांभाळतो. हे त्याचे संपत्तीचे पहिले योग्य स्थानी पोहोचलेले, योग्य कारणासाठी वापरलेले आणि योग्य मार्गाने उपभोगलेले रूप आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ยา ตา โหนฺติ อาปทา อคฺคิโต วา อุทกโต วา ราชโต วา โจรโต วา อปฺปิยโต วา ทายาทโต, ตถารูปาสุ อาปทาสุ ปริโยธาย สํวตฺตติ. โสตฺถึ อตฺตานํ กโรติ. อิทมสฺส ทุติยํ ฐานคตํ โหติ ปตฺตคตํ อายตนโส ปริภุตฺตํ.

“पुन्हा दुसरे असे की, गृहपती, आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या धारेने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य पद्धतीने प्राप्त केलेल्या संपत्तीद्वारे आग, पूर, राजे, चोर, अप्रिय व्यक्ती किंवा वाईट वारसदार यांच्यापासून उद्भवू शकणाऱ्या संकटांपासून स्वतःचे रक्षण करतो आणि स्वतःला सुरक्षित ठेवतो. हे त्याचे संपत्तीचे दुसरे योग्य स्थानी पोहोचलेले, योग्य कारणासाठी वापरलेले आणि योग्य मार्गाने उपभोगलेले रूप आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปญฺจพลึ กตฺตา โหติ – ญาติพลึ, อติถิพลึ, ปุพฺพเปตพลึ, ราชพลึ, เทวตาพลึ. อิทมสฺส ตติยํ ฐานคตํ โหติ ปตฺตคตํ อายตนโส ปริภุตฺตํ.

“पुन्हा तिसरे असे की, गृहपती, आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या धारेने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य पद्धतीने प्राप्त केलेल्या संपत्तीद्वारे पाच प्रकारचे बळी (कर्तव्ये) करतो – ज्ञातीबली (नातेवाईकांसाठी कर्तव्य), अतिथीबली (पाहुण्यांसाठी कर्तव्य), पूर्वपेतबली (मृत पूर्वजांसाठी कर्तव्य), राजबली (शासनाला कर देणे) आणि देवताबली (देवतांसाठी कर्तव्य). हे त्याचे संपत्तीचे तिसरे योग्य स्थानी पोहोचलेले, योग्य कारणासाठी वापरलेले आणि योग्य मार्गाने उपभोगलेले रूप आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ เย เต สมณพฺราหฺมณา มทปฺปมาทา ปฏิวิรตา ขนฺติโสรจฺเจ นิวิฏฺฐา เอกมตฺตานํ ทเมนฺติ, เอกมตฺตานํ สเมนฺติ, เอกมตฺตานํ ปรินิพฺพาเปนฺติ, ตถารูเปสุ สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ[Pg.380]. อิทมสฺส จตุตฺถํ ฐานคตํ โหติ ปตฺตคตํ อายตนโส ปริภุตฺตํ.

“पुन्हा चौथे असे की, गृहपती, आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या धारेने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य पद्धतीने प्राप्त केलेल्या संपत्तीद्वारे अशा श्रमण व ब्राह्मणांना दान देतो जे मद आणि प्रमादापासून अलिप्त आहेत, जे क्षमा आणि सौजन्यामध्ये प्रतिष्ठित आहेत, जे स्वतःचे दमन (इंद्रियसंयम) करतात, स्वतःला शांत करतात आणि स्वतःला परिनिर्वाणासाठी प्रशिक्षित करतात; अशा श्रमण-ब्राह्मणांना तो स्वर्गाप्रत नेणारे, सुखद विपाक देणारे, स्वर्गाच्या प्राप्तीसाठी कारणीभूत ठरणारे आणि उच्च गती देणारे दान अर्पण करतो. हे त्याचे संपत्तीचे चौथे योग्य स्थानी पोहोचलेले, योग्य कारणासाठी वापरलेले आणि योग्य मार्गाने उपभोगलेले रूप आहे.”

---

‘‘ส โข โส, คหปติ, อริยสาวโก อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ อิมานิ จตฺตาริ ปตฺตกมฺมานิ กตฺตา โหติ. ยสฺส กสฺสจิ, คหปติ, อญฺญตฺร อิเมหิ จตูหิ ปตฺตกมฺเมหิ โภคา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อิเม วุจฺจนฺติ, คหปติ, โภคา อฏฺฐานคตา อปตฺตคตา อนายตนโส ปริภุตฺตา. ยสฺส กสฺสจิ, คหปติ, อิเมหิ จตูหิ ปตฺตกมฺเมหิ โภคา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อิเม วุจฺจนฺติ, คหปติ, โภคา ฐานคตา ปตฺตคตา อายตนโส ปริภุตฺตา’’ติ.

“गृहपती, तो आर्यश्रावक आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेल्या, बाहुबलाने गोळा केलेल्या, घामाच्या धारेने कमावलेल्या, धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य पद्धतीने प्राप्त केलेल्या संपत्तीद्वारे ही चार योग्य कर्मे करतो. गृहपती, ज्या कोणाची संपत्ती या चार योग्य कर्मांशिवाय इतर गोष्टींवर खर्च होऊन संपते, त्या संपत्तीला 'अयोग्य स्थानी गेलेली, अयोग्य कारणासाठी वाया गेलेली आणि चुकीच्या मार्गाने उपभोगलेली संपत्ती' असे म्हणतात. परंतु गृहपती, ज्या कोणाची संपत्ती या चार योग्य कर्मांवर खर्च होऊन संपते, त्या संपत्तीला 'योग्य स्थानी गेलेली, योग्य कारणासाठी वापरलेली आणि योग्य मार्गाने उपभोगलेली संपत्ती' असे म्हणतात.”

---

‘‘ภุตฺตา โภคา ภตา ภจฺจา, วิติณฺณา อาปทาสุ เม;

อุทฺธคฺคา ทกฺขิณา ทินฺนา, อโถ ปญฺจพลี กตา;

อุปฏฺฐิตา สีลวนฺโต, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

“मी संपत्तीचा उपभोग घेतला आहे, माझ्यावर अवलंबून असणाऱ्यांचे पालनपोषण केले आहे आणि संकटांवर मात केली आहे. मी उच्च गती देणारे दान दिले आहे आणि पाच प्रकारचे बळी (कर्तव्ये) पूर्ण केले आहेत. मी शीलवान, संयमी आणि ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्यांची सेवा केली आहे.”

---

‘‘ยทตฺถํ โภคํ อิจฺเฉยฺย, ปณฺฑิโต ฆรมาวสํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, กตํ อนนุตาปิยํ.

“घरात राहणाऱ्या विद्वानाने ज्या हेतूने संपत्तीची इच्छा करावी, तो माझा हेतू साध्य झाला आहे. मी असे कर्म केले आहे ज्याचा मला नंतर कधीही पश्चात्ताप होणार नाही.”

---

‘‘เอตํ อนุสฺสรํ มจฺโจ, อริยธมฺเม ฐิโต นโร;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

“या गोष्टीचे सतत स्मरण करणारा, आर्यधम्मामध्ये प्रतिष्ठित असलेला मनुष्य (मर्त्य प्राणी) याच जन्मात प्रशंसनीय ठरतो आणि मृत्यूनंतर स्वर्गात आनंदित होतो.” (पहिले सुत्त समाप्त)

---

๒. อานณฺยสุตฺตํ

२. आणण्य सुत्त

---

๖๒. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

६२. तेव्हा अनाथपिंडिक गृहपती जेथे भगवान होते तेथे गेला. तेथे जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या अनाथपिंडिक गृहपतीला भगवान असे म्हणाले –

---

‘‘จตฺตาริมานิ, คหปติ, สุขานิ อธิคมนียานิ คิหินา กามโภคินา กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อุปาทาย. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิสุขํ, โภคสุขํ, อานณฺยสุขํ, อนวชฺชสุขํ.

“गृहपती, कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्या गृहस्थाला योग्य वेळी आणि प्रसंगी मिळण्याजोगी ही चार प्रकारची सुखे आहेत. कोणती चार? अत्थि-सुख (मालकीचे सुख), भोग-सुख (उपभोगाचे सुख), आणण्य-सुख (ऋणमुक्तीचे सुख) आणि अनवज्ज-सुख (निर्दोषतेचे सुख).”

---

‘‘กตมญฺจ, คหปติ, อตฺถิสุขํ? อิธ, คหปติ, กุลปุตฺตสฺส โภคา โหนฺติ อุฏฺฐานวีริยาธิคตา พาหาพลปริจิตา เสทาวกฺขิตฺตา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา[Pg.381]. โส ‘โภคา เม อตฺถิ อุฏฺฐานวีริยาธิคตา พาหาพลปริจิตา เสทาวกฺขิตฺตา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา’ติ อธิคจฺฉติ สุขํ, อธิคจฺฉติ โสมนสฺสํ. อิทํ วุจฺจติ, คหปติ, อตฺถิสุขํ.

“आणि गृहपती, अत्थि-सुख (मालकीचे सुख) कोणते? येथे, गृहपती, कुलपुत्राकडे स्वतःच्या परिश्रमाने आणि वीर्याने मिळवलेली, बाहुबलाने साठवलेली, घामाच्या थेंबाने कमावलेली, धार्मिक आणि धर्मानुसार प्राप्त केलेली संपत्ती असते. तो विचार करतो: 'माझ्याकडे परिश्रमाने मिळवलेली, बाहुबलाने साठवलेली, घामाच्या थेंबाने कमावलेली, धार्मिक आणि धर्मानुसार प्राप्त केलेली संपत्ती आहे.' या विचाराने त्याला सुख आणि आनंद प्राप्त होतो. गृहपती, याला 'अत्थि-सुख' असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, คหปติ, โภคสุขํ? อิธ, คหปติ, กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปริภุญฺชติ ปุญฺญานิ จ กโรติ. โส ‘อุฏฺฐานวีริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปริภุญฺชามิ ปุญฺญานิ จ กโรมี’ติ อธิคจฺฉติ สุขํ, อธิคจฺฉติ โสมนสฺสํ. อิทํ วุจฺจติ, คหปติ, โภคสุขํ.

“आणि गृहपती, भोग-सुख (उपभोगाचे सुख) कोणते? येथे, गृहपती, कुलपुत्र स्वतःच्या परिश्रमाने मिळवलेल्या, बाहुबलाने साठवलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धार्मिक आणि धर्मानुसार प्राप्त केलेल्या संपत्तीचा उपभोग घेतो आणि पुण्यकर्मे करतो. तो विचार करतो: 'मी परिश्रमाने मिळवलेल्या, बाहुबलाने साठवलेल्या, घामाच्या थेंबाने कमावलेल्या, धार्मिक आणि धर्मानुसार प्राप्त केलेल्या संपत्तीचा उपभोग घेत आहे आणि पुण्यकर्मे करत आहे.' या विचाराने त्याला सुख आणि आनंद प्राप्त होतो. गृहपती, याला 'भोग-सुख' असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, คหปติ, อานณฺยสุขํ? อิธ, คหปติ, กุลปุตฺโต น กสฺสจิ กิญฺจิ ธาเรติ อปฺปํ วา พหุํ วา. โส ‘น กสฺสจิ กิญฺจิ ธาเรมิ อปฺปํ วา พหุํ วา’ติ อธิคจฺฉติ สุขํ, อธิคจฺฉติ โสมนสฺสํ. อิทํ วุจฺจติ, คหปติ, อานณฺยสุขํ.

“आणि गृहपती, आणण्य-सुख (ऋणमुक्तीचे सुख) कोणते? येथे, गृहपती, कुलपुत्र कोणाचेही थोडे किंवा जास्त काहीही देणे लागत नाही. तो विचार करतो: 'मी कोणाचेही थोडे किंवा जास्त काहीही देणे लागत नाही.' या विचाराने त्याला सुख आणि आनंद प्राप्त होतो. गृहपती, याला 'आणण्य-सुख' असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, คหปติ, อนวชฺชสุขํ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อนวชฺเชน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. โส ‘อนวชฺเชนมฺหิ กายกมฺเมน สมนฺนาคโต, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต’ติ อธิคจฺฉติ สุขํ, อธิคจฺฉติ โสมนสฺสํ. อิทํ วุจฺจติ, คหปติ, อนวชฺชสุขํ. อิมานิ โข, คหปติ, จตฺตาริ สุขานิ อธิคมนียานิ คิหินา กามโภคินา กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อุปาทายา’’ติ.

“आणि गृहपती, अनवज्ज-सुख (निर्दोषतेचे सुख) कोणते? येथे, गृहपती, आर्यश्रावक निर्दोष कायकर्माने (शारीरिक कर्माने) युक्त असतो, निर्दोष वचीकर्माने (वाणीच्या कर्माने) युक्त असतो आणि निर्दोष मनोकर्मने (मानसिक कर्माने) युक्त असतो. तो विचार करतो: 'मी निर्दोष कायकर्माने, निर्दोष वचीकर्माने आणि निर्दोष मनोकर्मने युक्त आहे.' या विचाराने त्याला सुख आणि आनंद प्राप्त होतो. गृहपती, याला 'अनवज्ज-सुख' असे म्हणतात. गृहपती, कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्या गृहस्थाला योग्य वेळी आणि प्रसंगी मिळण्याजोगी ही चार प्रकारची सुखे आहेत.”

---

‘‘อานณฺยสุขํ ญตฺวาน, อโถ อตฺถิสุขํ ปรํ;

ภุญฺชํ โภคสุขํ มจฺโจ, ตโต ปญฺญา วิปสฺสติ.

“ऋणमुक्तीचे सुख जाणून आणि तसेच मालकीचे सुख जाणून, मनुष्य उपभोगाच्या सुखाचा आनंद घेतो आणि त्यानंतर प्रज्ञेने विपश्यना करतो.”

---

‘‘วิปสฺสมาโน ชานาติ, อุโภ โภเค สุเมธโส;

อนวชฺชสุขสฺเสตํ, กลํ นาคฺฆติ โสฬสิ’’นฺติ. ทุติยํ;

“विपश्यना करणारा सुज्ञ मनुष्य दोन्ही प्रकारच्या सुखांना जाणतो. परंतु, ही सुखे निर्दोषतेच्या सुखाच्या सोळाव्या भागाच्या बरोबरीचीही नसतात.” (दुसरे सुत्त समाप्त)

---

๓. พฺรหฺมสุตฺตํ

३. ब्रह्म सुत्त

---

๖๓. ‘‘สพฺรหฺมกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สปุพฺพาจริยกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ[Pg.382], เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สปุพฺพเทวตานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สาหุเนยฺยกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ.

६३. “भिक्षूंनो, ज्या कुटुंबांमध्ये मुले आपल्या घरात माता-पित्यांची पूजा (आदर-सत्कार) करतात, ती कुटुंबे ब्रह्मासह राहतात. भिक्षूंनो, ज्या कुटुंबांमध्ये मुले आपल्या घरात माता-पित्यांची पूजा करतात, ती कुटुंबे पहिल्या आचार्यांसह राहतात. भिक्षूंनो, ज्या कुटुंबांमध्ये मुले आपल्या घरात माता-पित्यांची पूजा करतात, ती कुटुंबे पहिल्या देवतांसह राहतात. भिक्षूंनो, ज्या कुटुंबांमध्ये मुले आपल्या घरात माता-पित्यांची पूजा करतात, ती कुटुंबे आहुतीस पात्र (पूजनीय) व्यक्तींसह राहतात.”

---

‘‘พฺรหฺมาติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ปุพฺพาจริยาติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ปุพฺพเทวตาติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. อาหุเนยฺยาติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ตํ กิสฺส เหตุ? พหุการา, ภิกฺขเว, มาตาปิตโร, ปุตฺตานํ อาปาทกา โปสกา อิมสฺส โลกสฺส ทสฺเสตาโร’’ติ.

“भिक्षूंनो, 'ब्रह्मा' हे माता-पित्यांचेच नाव आहे. 'पहिले आचार्य' हे माता-पित्यांचेच नाव आहे. 'पहिल्या देवता' हे माता-पित्यांचेच नाव आहे. 'आहुतीस पात्र' हे माता-पित्यांचेच नाव आहे. असे का? कारण भिक्षूंनो, माता-पिता मुलांचे मोठे उपकारकर्ते असतात; ते त्यांचे रक्षण करतात, त्यांचे पालनपोषण करतात आणि त्यांना या जगाची ओळख करून देतात.”

---

‘‘พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร, ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร;

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ, ปชาย อนุกมฺปกา.

“माता-पित्यांना 'ब्रह्मा' आणि 'पहिले आचार्य' म्हटले जाते. ते मुलांकडून आदर-सत्कार मिळण्यास पात्र आहेत, कारण ते आपल्या अपत्यांवर अनुकंपा (दया) करतात.”

---

‘‘ตสฺมา หิ เน นมสฺเสยฺย, สกฺกเรยฺย จ ปณฺฑิโต;

อนฺเนน อถ ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

อุจฺฉาทเนน นฺหาปเนน, ปาทานํ โธวเนน จ.

“म्हणूनच, सुज्ञ पुत्राने त्यांना नमस्कार करावा आणि त्यांचा आदर-सत्कार करावा; त्यांना अन्न, पेय, वस्त्र आणि बिछाना देऊन; तसेच त्यांचे शरीर उटणे लावून स्वच्छ करून, त्यांना स्नान घालून आणि त्यांचे पाय धुवून त्यांची सेवा करावी.”

---

‘‘ตาย นํ ปาริจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ตติยํ;

“माता-पित्यांच्या अशा सेवेमुळे सुज्ञ लोक याच जगात त्या पुत्राची प्रशंसा करतात आणि मृत्यूनंतर तो स्वर्गात आनंदित होतो.” (तिसरे सुत्त समाप्त)

---

๔. นิรยสุตฺตํ

४. निरय सुत्त

---

๖๔. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ.

६४. “भिक्षूंनो, चार गोष्टींनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार गोष्टींनी? तो प्राणातिपाती (जीवहत्या करणारा) असतो, अदिन्नादायी (चोरी करणारा) असतो, कामेसू मिच्छाचारी (व्यभिचारी) असतो आणि मुसावादी (असत्य बोलणारा) असतो. भिक्षूंनो, या चार गोष्टींनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

---

‘‘ปาณาติปาโต อทินฺนาทานํ, มุสาวาโท จ วุจฺจติ;

ปรทารคมนญฺจาปิ, นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ. จตุตฺถํ;

“प्राणातिपात (जीवहत्या), अदिन्नादान (चोरी), मुसावाद (असत्य भाषण) आणि परस्त्रीगमन; सुज्ञ लोक या कर्मांची कधीही प्रशंसा करत नाहीत.” (चौथे सुत्त समाप्त)

---

๕. รูปสุตฺตํ

५. रूप सुत्त

---

๖๕. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? รูปปฺปมาโณ รูปปฺปสนฺโน, โฆสปฺปมาโณ โฆสปฺปสนฺโน[Pg.383], ลูขปฺปมาโณ ลูขปฺปสนฺโน, ธมฺมปฺปมาโณ ธมฺมปฺปสนฺโน – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ.

६५. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? रूपाला प्रमाण मानणारा व रूपात प्रसन्न होणारा; आवाजाला (कीर्तीला) प्रमाण मानणारा व आवाजात प्रसन्न होणारा; साधेपणाला (रूक्षतेला) प्रमाण मानणारा व साधेपणात प्रसन्न होणारा; आणि धम्माला प्रमाण मानणारा व धम्मात प्रसन्न होणारा. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत.”

---

‘‘เย จ รูเป ปมาณึสุ, เย จ โฆเสน อนฺวคู;

ฉนฺทราควสูเปตา, นาภิชานนฺติ เต ชนา.

“जे रूपाला प्रमाण मानतात आणि जे केवळ आवाजाच्या (कीर्तीच्या) मागे जातात; इच्छा आणि रागाच्या (आसक्तीच्या) अधीन झालेले ते लोक सत्य जाणू शकत नाहीत.”

---

‘‘อชฺฌตฺตญฺจ น ชานาติ, พหิทฺธา จ น ปสฺสติ;

สมนฺตาวรโณ พาโล, ส เว โฆเสน วุยฺหติ.

“जो अंतर्मनातील गुणांना जाणत नाही आणि बाह्य आचरणालाही पाहत नाही; सर्व बाजूंनी अज्ञानाने झाकलेला तो मूर्ख मनुष्य केवळ बाह्य आवाजाने (कीर्तीने) वाहून जातो.”

---

‘‘อชฺฌตฺตญฺจ น ชานาติ, พหิทฺธา จ วิปสฺสติ;

พหิทฺธา ผลทสฺสาวี, โสปิ โฆเสน วุยฺหติ.

“जो अंतर्मनातील गुणांना जाणत नाही, परंतु बाह्य आचरणाला पाहतो; केवळ बाह्य फळांकडे पाहणारा तो मनुष्यसुद्धा बाह्य आवाजाने (कीर्तीने) वाहून जातो.”

---

‘‘อชฺฌตฺตญฺจ ปชานาติ, พหิทฺธา จ วิปสฺสติ;

วินีวรณทสฺสาวี, น โส โฆเสน วุยฺหตี’’ติ. ปญฺจมํ;

“परंतु जो अंतर्मनातील गुणांनाही चांगल्या प्रकारे जाणतो आणि बाह्य आचरणालाही पाहतो; अडथळ्यांशिवाय (निवारणांशिवाय) पाहणारा तो मनुष्य बाह्य आवाजाने (कीर्तीने) वाहून जात नाही.” (पाचवे सुत्त समाप्त)

---

๖. สราคสุตฺตํ

६. सराग सुत्त

---

๖๖. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สราโค, สโทโส, สโมโห, สมาโน – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ.

६६. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? सराग (आसक्ती असलेला), सदोस (द्वेष असलेला), समोह (मोह असलेला) आणि समानो (मान/अहंकार असलेला). भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत.”

---

‘‘สารตฺตา รชนีเยสุ, ปิยรูปาภินนฺทิโน;

โมเหน อาวุตา สตฺตา, พทฺธา วฑฺเฒนฺติ พนฺธนํ.

“आसक्ती निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये अत्यंत आसक्त असलेले, प्रिय वाटणाऱ्या रूपांमध्ये रमणारे, मोहाने झाकलेले आणि क्लेशांनी बांधलेले प्राणी आपले बंधन वाढवत राहतात.”

---

‘‘ราคชํ โทสชญฺจาปิ, โมหชํ จาปวิทฺทสู;

กโรนฺตากุสลํ กมฺมํ, สวิฆาตํ ทุขุทฺรยํ.

अज्ञानी लोक राग (आसक्ती), द्वेष आणि मोहापासून उत्पन्न होणारे, क्लेशकारक आणि दुःखाला जन्म देणारे अकुशल कर्म करतात.

---

‘‘อวิชฺชานิวุตา โปสา, อนฺธภูตา อจกฺขุกา;

ยถา ธมฺมา ตถา สนฺตา, น ตสฺเสวนฺติ มญฺญเร’’ติ. ฉฏฺฐํ;

अविद्येने झाकलेले, अंध झालेले आणि प्रज्ञाचक्षू नसलेले लोक, जसे हे (राग-द्वेषादी) धर्म अस्तित्वात आहेत, तशाच स्वरूपाचे आपण आहोत, असे स्वतःबद्दल जाणू शकत नाहीत. (सहावे सूत्र समाप्त)

---

๗. อหิราชสุตฺตํ

७. अहिराज सुत्त

---

๖๗. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สาวตฺถิยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ อหินา ทฏฺโฐ กาลงฺกโต โหติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ[Pg.384], ภนฺเต, สาวตฺถิยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ อหินา ทฏฺโฐ กาลงฺกโต’’ติ.

६७. एकदा भगवान श्रावस्ती येथील अनाथपिंडिकांच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. त्या वेळी श्रावस्तीमध्ये एका भिक्खूला सापाने दंश केला आणि त्याचा मृत्यू झाला. तेव्हा अनेक भिक्खू भगवंतांकडे गेले; तिथे पोहोचून त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या त्या भिक्खूंनी भगवंतांना असे म्हटले – 'भंते, येथे श्रावस्तीमध्ये एका भिक्खूला सापाने दंश केला असून त्याचा मृत्यू झाला आहे.'

---

‘‘น หิ นูน โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จตฺตาริ อหิราชกุลานิ เมตฺเตน จิตฺเตน ผริ. สเจ หิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จตฺตาริ อหิราชกุลานิ เมตฺเตน จิตฺเตน ผเรยฺย, น หิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อหินา ทฏฺโฐ กาลงฺกเรยฺย.

भिक्खूंनो, नक्कीच त्या भिक्खूने सापांच्या चार राजकुलांना मैत्रीपूर्ण चित्ताने व्याप्त केले नसावे. भिक्खूंनो, जर त्या भिक्खूने सापांच्या चार राजकुलांना मैत्रीपूर्ण चित्ताने व्याप्त केले असते, तर सापाने दंश केल्यामुळे त्याचा मृत्यू झाला नसता.

---

‘‘กตมานิ จตฺตาริ? วิรูปกฺขํ อหิราชกุลํ, เอราปถํ อหิราชกุลํ, ฉพฺยาปุตฺตํ อหิราชกุลํ, กณฺหาโคตมกํ อหิราชกุลํ. น หิ นูน โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมานิ จตฺตาริ อหิราชกุลานิ เมตฺเตน จิตฺเตน ผริ. สเจ หิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิมานิ จตฺตาริ อหิราชกุลานิ เมตฺเตน จิตฺเตน ผเรยฺย, น หิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อหินา ทฏฺโฐ กาลงฺกเรยฺย.

ती चार कोणती? विरूपक्ख सर्पराजकुल, एरापथ सर्पराजकुल, छब्यापुत्त सर्पराजकुल आणि कन्हागोतमक सर्पराजकुल. भिक्खूंनो, नक्कीच त्या भिक्खूने या सापांच्या चार राजकुलांना मैत्रीपूर्ण चित्ताने व्याप्त केले नसावे. भिक्खूंनो, जर त्या भिक्खूने या सापांच्या चार राजकुलांना मैत्रीपूर्ण चित्ताने व्याप्त केले असते, तर सापाने दंश केल्यामुळे त्याचा मृत्यू झाला नसता.

---

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อิมานิ จตฺตาริ อหิราชกุลานิ เมตฺเตน จิตฺเตน ผริตุํ อตฺตคุตฺติยา อตฺตรกฺขาย อตฺตปริตฺตายา’’ติ.

भिक्खूंनो, स्वतःच्या सुरक्षिततेसाठी, स्वतःच्या रक्षणासाठी आणि स्वतःच्या संरक्षणासाठी (परित्तासाठी) मी तुम्हाला सापांच्या या चार राजकुलांना मैत्रीपूर्ण चित्ताने व्याप्त करण्याची अनुमती देतो.

---

‘‘วิรูปกฺเขหิ เม เมตฺตํ, เมตฺตํ เอราปเถหิ เม;

ฉพฺยาปุตฺเตหิ เม เมตฺตํ, เมตฺตํ กณฺหาโคตมเกหิ จ.

माझी मैत्री विरूपक्ख सर्पांशी असो, माझी मैत्री एरापथ सर्पांशी असो; माझी मैत्री छब्यापुत्त सर्पांशी असो आणि माझी मैत्री कन्हागोतमक सर्पांशी असो.

---

‘‘อปาทเกหิ เม เมตฺตํ, เมตฺตํ ทฺวิปาทเกหิ เม;

จตุปฺปเทหิ เม เมตฺตํ, เมตฺตํ พหุปฺปเทหิ เม.

माझी मैत्री पाय नसलेल्या प्राण्यांशी असो, माझी मैत्री दोन पाय असलेल्या प्राण्यांशी असो; माझी मैत्री चार पाय असलेल्या प्राण्यांशी असो आणि माझी मैत्री अनेक पाय असलेल्या प्राण्यांशी असो.

---

‘‘มา มํ อปาทโก หึสิ, มา มํ หึสิ ทฺวิปาทโก ;

มา มํ จตุปฺปโท หึสิ, มา มํ หึสิ พหุปฺปโท.

पाय नसलेल्या प्राण्याने मला इजा करू नये, दोन पाय असलेल्या प्राण्याने मला इजा करू नये; चार पाय असलेल्या प्राण्याने मला इजा करू नये, अनेक पाय असलेल्या प्राण्याने मला इजा करू नये.

---

‘‘สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา, สพฺเพ ภูตา จ เกวลา;

สพฺเพ ภทฺรานิ ปสฺสนฺตุ, มา กญฺจิ ปาปมาคมา.

सर्व प्राणी, सर्व सजीव, सर्व जीव आणि सर्व अस्तित्त्वे – या सर्वांचे कल्याण होवो, कोणालाही कोणतेही दुःख किंवा पाप प्राप्त न होवो.

---

‘‘อปฺปมาโณ พุทฺโธ, อปฺปมาโณ ธมฺโม;

อปฺปมาโณ สงฺโฆ, ปมาณวนฺตานิ สรีสปานิ.

बुद्ध अमर्याद आहेत, धम्म अमर्याद आहे, संघ अमर्याद आहे; सरपटणारे प्राणी मात्र मर्यादित आहेत.

---

‘‘อหิวิจฺฉิกา สตปที, อุณฺณนาภี สรพู มูสิกา;

กตา เม รกฺขา กตา เม ปริตฺตา, ปฏิกฺกมนฺตุ ภูตานิ;

โสหํ นโม ภควโต, นโม สตฺตนฺนํ สมฺมาสมฺพุทฺธาน’’นฺติ. สตฺตมํ;

साप, विंचू, कानसळई (कंगोणी), कोळी, सरडे आणि उंदीर (हे मर्यादित आहेत). मी माझे रक्षण केले आहे, मी माझे संरक्षण (परित्त) केले आहे. सर्व प्राण्यांनी निघून जावे. मी त्या भगवंतांना वंदन करतो, मी सात सम्यक संबुद्धांना वंदन करतो. (सातवे सूत्र समाप्त)

---

๘. เทวทตฺตสุตฺตํ

८. देवदत्त सुत्त

---

๖๘. เอกํ [Pg.385] สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต อจิรปกฺกนฺเต เทวทตฺเต. ตตฺร โข ภควา เทวทตฺตํ อารพฺภ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อตฺตวธาย, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ. ปราภวาย, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ.

६८. एकदा भगवान राजगृह येथील गिज्झकूट पर्वतावर विहार करत होते. देवदत्त (संघाला सोडून) निघून गेल्यानंतर काही वेळातच, भगवंतांनी तेथे देवदत्ताचा उल्लेख करून भिक्खूंना संबोधित केले – 'भिक्खूंनो, देवदत्ताला मिळालेला लाभ, सत्कार आणि कीर्ती ही त्याच्या स्वतःच्या विनाशासाठीच उत्पन्न झाली आहे. भिक्खूंनो, देवदत्ताला मिळालेला लाभ, सत्कार आणि कीर्ती ही त्याच्या पतनासाठीच उत्पन्न झाली आहे.'

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กทลี อตฺตวธาย ผลํ เทติ, ปราภวาย ผลํ เทติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อตฺตวธาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ, ปราภวาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ.

भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे केळीचे झाड स्वतःच्या विनाशासाठीच फळ देते, स्वतःच्या पतनासाठीच फळ देते; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, देवदत्ताला मिळालेला लाभ, सत्कार आणि कीर्ती ही त्याच्या स्वतःच्या विनाशासाठी आणि पतनासाठीच उत्पन्न झाली आहे.

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เวฬุ อตฺตวธาย ผลํ เทติ, ปราภวาย ผลํ เทติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อตฺตวธาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ, ปราภวาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ.

भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे बांबूचे झाड स्वतःच्या विनाशासाठीच फळ देते, स्वतःच्या पतनासाठीच फळ देते; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, देवदत्ताला मिळालेला लाभ, सत्कार आणि कीर्ती ही त्याच्या स्वतःच्या विनाशासाठी आणि पतनासाठीच उत्पन्न झाली आहे.

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นโฬ อตฺตวธาย ผลํ เทติ, ปราภวาย ผลํ เทติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อตฺตวธาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ, ปราภวาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ.

भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे लव्हाळा (एक प्रकारचे गवत) स्वतःच्या विनाशासाठीच फळ देतो, स्वतःच्या पतनासाठीच फळ देतो; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, देवदत्ताला मिळालेला लाभ, सत्कार आणि कीर्ती ही त्याच्या स्वतःच्या विनाशासाठी आणि पतनासाठीच उत्पन्न झाली आहे.

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อสฺสตรี อตฺตวธาย คพฺภํ คณฺหาติ, ปราภวาย คพฺภํ คณฺหาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อตฺตวธาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ, ปราภวาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาที’’ติ.

भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे खेचरी (घोड्याची मादी) स्वतःच्या विनाशासाठीच गर्भ धारण करते, स्वतःच्या पतनासाठीच गर्भ धारण करते; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, देवदत्ताला मिळालेला लाभ, सत्कार आणि कीर्ती ही त्याच्या स्वतःच्या विनाशासाठी आणि पतनासाठीच उत्पन्न झाली आहे.

---

‘‘ผลํ เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;

สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา’’ติ. อฏฺฐมํ;

ज्याप्रमाणे फळ हे केळीच्या, बांबूच्या आणि लव्हाळ्याच्या झाडाचा नाश करते, आणि ज्याप्रमाणे गर्भ हा खेचरीचा नाश करतो; त्याचप्रमाणे सत्कार (कीर्ती) हा दुर्जन माणसाचा नाश करतो. (आठवे सूत्र समाप्त)

---

๙. ปธานสุตฺตํ

९. पधान सुत्त

---

๖๙. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ปธานานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สํวรปฺปธานํ, ปหานปฺปธานํ, ภาวนาปฺปธานํ, อนุรกฺขณาปฺปธานํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สํวรปฺปธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย [Pg.386] ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สํวรปฺปธานํ.

६९. भिक्खूंनो, हे चार प्रकारचे सम्यक प्रयत्न (पधान) आहेत. कोणते चार? संवर-प्रयत्न (संवरप्पधान), प्रहाण-प्रयत्न (पहाणप्पधान), भावना-प्रयत्न (भावनाप्पधान) आणि अनुरक्षण-प्रयत्न (अनुरक्खणप्पधान). आणि भिक्खूंनो, संवर-प्रयत्न म्हणजे काय? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू अनुत्पन्न (अद्याप उत्पन्न न झालेल्या) पापी अकुशल धर्मांना उत्पन्न न होऊ देण्यासाठी इच्छा निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य (ऊर्जा) आरंभित करतो, चित्त दृढ करतो आणि उद्योग करतो. भिक्खूंनो, याला संवर-प्रयत्न असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปหานปฺปธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปหานปฺปธานํ.

आणि भिक्खूंनो, प्रहाण-प्रयत्न म्हणजे काय? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू उत्पन्न झालेल्या पापी अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी इच्छा निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य आरंभित करतो, चित्त दृढ करतो आणि उद्योग करतो. भिक्खूंनो, याला प्रहाण-प्रयत्न असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ภาวนาปฺปธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภาวนาปฺปธานํ.

आणि भिक्खूंनो, भावना-प्रयत्न म्हणजे काय? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू अनुत्पन्न (अद्याप उत्पन्न न झालेल्या) कुशल धर्मांना उत्पन्न करण्यासाठी इच्छा निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य आरंभित करतो, चित्त दृढ करतो आणि उद्योग करतो. भिक्खूंनो, याला भावना-प्रयत्न असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนุรกฺขณาปฺปธานํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุรกฺขณาปฺปธานํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ปธานานี’’ติ.

आणि भिक्खूंनो, अनुरक्षण-प्रयत्न म्हणजे काय? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू उत्पन्न झालेल्या कुशल धर्मांच्या स्थिरतेसाठी, ते नष्ट न होण्यासाठी, त्यांच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी आणि परिपूर्णतेसाठी इच्छा निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य आरंभित करतो, चित्त दृढ करतो आणि उद्योग करतो. भिक्खूंनो, याला अनुरक्षण-प्रयत्न असे म्हणतात. भिक्खूंनो, हेच ते चार प्रकारचे सम्यक प्रयत्न आहेत.

---

‘‘สํวโร จ ปหานญฺจ, ภาวนา อนุรกฺขณา;

เอเต ปธานา จตฺตาโร, เทสิตาทิจฺจพนฺธุนา;

โย หิ ภิกฺขุ อิธาตาปี, ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณ’’ติ. นวมํ;

संवर, प्रहाण, भावना आणि अनुरक्षण; हे चार सम्यक प्रयत्न आदित्यबंधू (सूर्याचे नातेवाईक असलेल्या भगवंतांनी) उपदेशिले आहेत. जो भिक्खू येथे उद्योगी (आतपी) असतो, तो दुःखाच्या क्षयाला (निर्वाणाला) प्राप्त करतो. (नवे सूत्र समाप्त)

---

๑๐. อธมฺมิกสุตฺตํ

१०. अधम्मिक सुत्त

---

๗๐. ‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ราชาโน อธมฺมิกา โหนฺติ, ราชายุตฺตาปิ ตสฺมึ สมเย อธมฺมิกา โหนฺติ. ราชายุตฺเตสุ อธมฺมิเกสุ พฺราหฺมณคหปติกาปิ ตสฺมึ สมเย อธมฺมิกา โหนฺติ. พฺราหฺมณคหปติเกสุ อธมฺมิเกสุ เนคมชานปทาปิ ตสฺมึ สมเย อธมฺมิกา โหนฺติ. เนคมชานปเทสุ อธมฺมิเกสุ วิสมํ จนฺทิมสูริยา ปริวตฺตนฺติ. วิสมํ จนฺทิมสูริเยสุ ปริวตฺตนฺเตสุ วิสมํ นกฺขตฺตานิ ตารกรูปานิ ปริวตฺตนฺติ. วิสมํ นกฺขตฺเตสุ ตารกรูเปสุ ปริวตฺตนฺเตสุ วิสมํ รตฺตินฺทิวา ปริวตฺตนฺติ. วิสมํ รตฺตินฺทิเวสุ ปริวตฺตนฺเตสุ วิสมํ มาสทฺธมาสา ปริวตฺตนฺติ. วิสมํ มาสทฺธมาเสสุ ปริวตฺตนฺเตสุ วิสมํ อุตุสํวจฺฉรา ปริวตฺตนฺติ. วิสมํ อุตุสํวจฺฉเรสุ ปริวตฺตนฺเตสุ วิสมํ วาตา วายนฺติ วิสมา อปญฺชสา[Pg.387]. วิสมํ วาเตสุ วายนฺเตสุ วิสเมสุ อปญฺชเสสุ เทวตา ปริกุปิตา ภวนฺติ. เทวตาสุ ปริกุปิตาสุ เทโว น สมฺมา ธารํ อนุปฺปเวจฺฉติ. เทเว น สมฺมา ธารํ อนุปฺปเวจฺฉนฺเต วิสมปากานิ สสฺสานิ ภวนฺติ. วิสมปากานิ, ภิกฺขเว, สสฺสานิ มนุสฺสา ปริภุญฺชนฺตา อปฺปายุกา โหนฺติ ทุพฺพณฺณา จ พวฺหาพาธา จ.

७०. “भिक्खूहो, ज्या वेळी राजे अधार्मिक होतात, त्या वेळी राजअधिकारीही अधार्मिक होतात. राजअधिकारी अधार्मिक झाले की, ब्राह्मण आणि गृहपतीही अधार्मिक होतात. ब्राह्मण आणि गृहपती अधार्मिक झाले की, नगरातील व जनपदातील लोकही अधार्मिक होतात. नगरातील व जनपदातील लोक अधार्मिक झाले की, चंद्र आणि सूर्य अनियमितपणे फिरतात. चंद्र आणि सूर्य अनियमितपणे फिरू लागले की, नक्षत्र आणि तारे अनियमितपणे फिरतात. नक्षत्र आणि तारे अनियमितपणे फिरू लागले की, रात्र आणि दिवस अनियमित होतात. रात्र आणि दिवस अनियमित झाले की, महिने आणि पंधरवडे अनियमित होतात. महिने आणि पंधरवडे अनियमित झाले की, ऋतू आणि वर्षे अनियमित होतात. ऋतू आणि वर्षे अनियमित झाले की, वारे अनियमितपणे आणि चुकीच्या मार्गाने वाहतात. वारे अनियमितपणे आणि चुकीच्या मार्गाने वाहू लागले की, देवता संतप्त होतात. देवता संतप्त झाल्या की, मेघ योग्य प्रकारे पाऊस पाडत नाही. मेघ योग्य प्रकारे पाऊस पाडत नाही, तेव्हा पिके अनियमितपणे पिकतात. भिक्खूहो, अनियमितपणे पिकलेली पिके खाल्ल्यामुळे मनुष्य अल्पायुषी, कुरूप, दुर्बळ आणि अनेक आजारांनी ग्रस्त होतात.”

---

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ราชาโน ธมฺมิกา โหนฺติ, ราชายุตฺตาปิ ตสฺมึ สมเย ธมฺมิกา โหนฺติ. ราชายุตฺเตสุ ธมฺมิเกสุ พฺราหฺมณคหปติกาปิ ตสฺมึ สมเย ธมฺมิกา โหนฺติ. พฺราหฺมณคหปติเกสุ ธมฺมิเกสุ เนคมชานปทาปิ ตสฺมึ สมเย ธมฺมิกา โหนฺติ. เนคมชานปเทสุ ธมฺมิเกสุ สมํ จนฺทิมสูริยา ปริวตฺตนฺติ. สมํ จนฺทิมสูริเยสุ ปริวตฺตนฺเตสุ สมํ นกฺขตฺตานิ ตารกรูปานิ ปริวตฺตนฺติ. สมํ นกฺขตฺเตสุ ตารกรูเปสุ ปริวตฺตนฺเตสุ สมํ รตฺตินฺทิวา ปริวตฺตนฺติ. สมํ รตฺตินฺทิเวสุ ปริวตฺตนฺเตสุ สมํ มาสทฺธมาสา ปริวตฺตนฺติ. สมํ มาสทฺธมาเสสุ ปริวตฺตนฺเตสุ สมํ อุตุสํวจฺฉรา ปริวตฺตนฺติ. สมํ อุตุสํวจฺฉเรสุ ปริวตฺตนฺเตสุ สมํ วาตา วายนฺติ สมา ปญฺชสา. สมํ วาเตสุ วายนฺเตสุ สเมสุ ปญฺชเสสุ เทวตา อปริกุปิตา ภวนฺติ. เทวตาสุ อปริกุปิตาสุ เทโว สมฺมา ธารํ อนุปฺปเวจฺฉติ. เทเว สมฺมา ธารํ อนุปฺปเวจฺฉนฺเต สมปากานิ สสฺสานิ ภวนฺติ. สมปากานิ, ภิกฺขเว, สสฺสานิ มนุสฺสา ปริภุญฺชนฺตา ทีฆายุกา จ โหนฺติ วณฺณวนฺโต จ พลวนฺโต จ อปฺปาพาธา จา’’ติ.

“भिक्खूहो, ज्या वेळी राजे धार्मिक होतात, त्या वेळी राजअधिकारीही धार्मिक होतात. राजअधिकारी धार्मिक झाले की, ब्राह्मण आणि गृहपतीही धार्मिक होतात. ब्राह्मण आणि गृहपती धार्मिक झाले की, नगरातील व जनपदातील लोकही धार्मिक होतात. नगरातील व जनपदातील लोक धार्मिक झाले की, चंद्र आणि सूर्य नियमितपणे फिरतात. चंद्र आणि सूर्य नियमितपणे फिरू लागले की, नक्षत्र आणि तारे नियमितपणे फिरतात. नक्षत्र आणि तारे नियमितपणे फिरू लागले की, रात्र आणि दिवस नियमित होतात. रात्र आणि दिवस नियमित झाले की, महिने आणि पंधरवडे नियमित होतात. महिने आणि पंधरवडे नियमित झाले की, ऋतू आणि वर्षे नियमित होतात. ऋतू आणि वर्षे नियमित झाले की, वारे नियमितपणे आणि योग्य मार्गाने वाहतात. वारे नियमितपणे आणि योग्य मार्गाने वाहू लागले की, देवता प्रसन्न राहतात. देवता प्रसन्न राहिल्या की, मेघ योग्य प्रकारे पाऊस पाडतो. मेघ योग्य प्रकारे पाऊस पाडतो, तेव्हा पिके योग्य प्रकारे पिकतात. भिक्खूहो, योग्य प्रकारे पिकलेली पिके खाल्ल्यामुळे मनुष्य दीर्घायुषी, कांतिमान, बलवान आणि निरोगी होतात.”

---

‘‘คุนฺนํ เจ ตรมานานํ, ชิมฺหํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา ตา ชิมฺหํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต ชิมฺหํ คเต สติ.

“नदी पार करणाऱ्या गाई-बैलांच्या कळपामध्ये, जर मुख्य बैल वाकड्या मार्गाने गेला, तर त्याचा नेता वाकड्या मार्गाने गेल्यामुळे इतर सर्व गाई-बैलही वाकड्याच मार्गाने जातात.”

---

‘‘เอวเมวํ มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส เจ อธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ ทุกฺขํ เสติ, ราชา เจ โหติ อธมฺมิโก.

“त्याचप्रमाणे, मनुष्यांमध्ये जो श्रेष्ठ मानला जातो, तो जर अधर्माचे आचरण करू लागला, तर इतर सामान्य प्रजेबद्दल काय सांगावे! जर राजा अधार्मिक असेल, तर संपूर्ण राष्ट्र दुःखी होते.”

---

‘‘คุนฺนํ เจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา ตา อุชุํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

“नदी पार करणाऱ्या गाई-बैलांच्या कळपामध्ये, जर मुख्य बैल सरळ मार्गाने गेला, तर त्याचा नेता सरळ मार्गाने गेल्यामुळे इतर सर्व गाई-बैलही सरळच मार्गाने जातात.”

---

‘‘เอวเมวํ [Pg.388] มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส สเจ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก’’ติ. ทสมํ;

“त्याचप्रमाणे, मनुष्यांमध्ये जो श्रेष्ठ मानला जातो, तो जर धर्माचे आचरण करू लागला, तर इतर सामान्य प्रजेबद्दल काय सांगावे! जर राजा धार्मिक असेल, तर संपूर्ण राष्ट्र सुखात राहते.” (दहावे सुत्त समाप्त)

---

ปตฺตกมฺมวคฺโค ทุติโย.

पत्तकम्मवग्गो दुसरा समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

---

ปตฺตกมฺมํ อานณฺยโก, สพฺรหฺมนิรยา รูเปน ปญฺจมํ;

สราคอหิราชา เทวทตฺโต, ปธานํ อธมฺมิเกน จาติ.

पत्तकम्म, आणण्यक, सब्रह्म, चरिया, रूप (पाचवे), सराग, अहिराज, देवदत्त, प्रधान आणि अधार्मिक.

---

(๘) ๓. อปณฺณกวคฺโค

(८) ३. अपण्णक वर्ग

---

๑. ปธานสุตฺตํ

१. प्रधान सुत्त

---

๗๑. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. ปฐมํ.

७१. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू हा अचूक मार्गाचे (अपण्णक प्रतिपदा) आचरण करणारा असतो आणि आसवांच्या क्षयासाठी त्याचा पाया भक्कम झालेला असतो. कोणत्या चार गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू शीलवान असतो, बहुश्रुत असतो, वीर्यवान (प्रयत्नशील) असतो आणि प्रज्ञावान असतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अचूक मार्गाचे आचरण करणारा असतो आणि आसवांच्या क्षयासाठी त्याचा पाया भक्कम झालेला असतो.” (पहिले सुत्त समाप्त)

---

๒. สมฺมาทิฏฺฐิสุตฺตํ

२. सम्मादिट्ठि सुत्त

---

๗๒. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ จตูหิ? เนกฺขมฺมวิตกฺเกน, อพฺยาปาทวิตกฺเกน, อวิหึสาวิตกฺเกน, สมฺมาทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. ทุติยํ.

७२. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू हा अचूक मार्गाचे आचरण करणारा असतो आणि आसवांच्या क्षयासाठी त्याचा पाया भक्कम झालेला असतो. कोणत्या चार गुणांनी? नैष्क्रम्य-वितर्क (नेक्खम्मवितक्क), अव्यापाद-वितर्क (अव्यापादवितक्क), अविहिंसा-वितर्क (अविहिंसावितक्क) आणि सम्यक दृष्टी (सम्मादिट्ठि) - भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अचूक मार्गाचे आचरण करणारा असतो आणि आसवांच्या क्षयासाठी त्याचा पाया भक्कम झालेला असतो.” (दुसरे सुत्त समाप्त)

---

๓. สปฺปุริสสุตฺตํ

३. सप्पुरिस सुत्त

---

๗๓. ‘‘จตูหิ[Pg.389], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อสปฺปุริโส เวทิตพฺโพ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส โย โหติ ปรสฺส อวณฺโณ ตํ อปุฏฺโฐปิ ปาตุ กโรติ, โก ปน วาโท ปุฏฺฐสฺส! ปุฏฺโฐ โข ปน ปญฺหาภินีโต อหาเปตฺวา อลมฺพิตฺวา ปริปูรํ วิตฺถาเรน ปรสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ.

७३. “भिक्खूहो, चार गुणांवरून असत्पुरुष (दुर्जन) ओळखावा. कोणत्या चार गुणांवरून? भिक्खूहो, या जगात जो असत्पुरुष असतो, तो दुसऱ्याचे दोष (अवर्ण) न विचारताही उघड करतो, मग विचारल्यावर तर काय सांगावे! विचारले असता आणि प्रश्नांनी घेरले असता, तो काहीही न लपवता, न कचरता, दुसऱ्याचे दोष पूर्णपणे आणि सविस्तरपणे सांगतो. भिक्खूहो, हे जाणावे की हा मनुष्य असत्पुरुष आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส โย โหติ ปรสฺส วณฺโณ ตํ ปุฏฺโฐปิ น ปาตุ กโรติ, โก ปน วาโท อปุฏฺฐสฺส! ปุฏฺโฐ โข ปน ปญฺหาภินีโต หาเปตฺวา ลมฺพิตฺวา อปริปูรํ อวิตฺถาเรน ปรสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, भिक्खूहो, जो असत्पुरुष असतो, तो दुसऱ्याचे गुण (वर्ण) विचारले तरी उघड करत नाही, मग न विचारल्यास तर काय सांगावे! विचारले असता आणि प्रश्नांनी घेरले असता, तो गुणांमध्ये कपात करून, आढेवेढे घेत, अपूर्णपणे आणि थोडक्यात दुसऱ्याचे गुण सांगतो. भिक्खूहो, हे जाणावे की हा मनुष्य असत्पुरुष आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส โย โหติ อตฺตโน อวณฺโณ ตํ ปุฏฺโฐปิ น ปาตุ กโรติ, โก ปน วาโท อปุฏฺฐสฺส! ปุฏฺโฐ โข ปน ปญฺหาภินีโต หาเปตฺวา ลมฺพิตฺวา อปริปูรํ อวิตฺถาเรน อตฺตโน อวณฺณํ ภาสิตา โหติ. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, भिक्खूहो, जो असत्पुरुष असतो, तो स्वतःचे दोष विचारले तरी उघड करत नाही, मग न विचारल्यास तर काय सांगावे! विचारले असता आणि प्रश्नांनी घेरले असता, तो स्वतःचे दोष लपवून, आढेवेढे घेत, अपूर्णपणे आणि थोडक्यात स्वतःचे दोष सांगतो. भिक्खूहो, हे जाणावे की हा मनुष्य असत्पुरुष आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส โย โหติ อตฺตโน วณฺโณ ตํ อปุฏฺโฐปิ ปาตุ กโรติ, โก ปน วาโท ปุฏฺฐสฺส! ปุฏฺโฐ โข ปน ปญฺหาภินีโต อหาเปตฺวา อลมฺพิตฺวา ปริปูรํ วิตฺถาเรน อตฺตโน วณฺณํ ภาสิตา โหติ. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อสปฺปุริโส เวทิตพฺโพ.

पुन्हा दुसरी गोष्ट म्हणजे, भिक्खूहो! असत्पुरुष (दुर्जन) स्वतःचे गुण न विचारताही प्रकट करतो, मग विचारल्यावर तर काय सांगावे! विचारले असता, प्रश्नांनी प्रेरित होऊन, तो स्वतःचे गुण काहीही न गाळता, न रेंगाळता, पूर्णपणे आणि सविस्तरपणे सांगतो. भिक्खूहो! हे जाणून घ्यावे की, 'हा मनुष्य असत्पुरुष आहे.' भिक्खूहो! या चार गुणांनी युक्त असलेल्या व्यक्तीला असत्पुरुष म्हणून ओळखावे.

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สปฺปุริโส เวทิตพฺโพ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส โย โหติ ปรสฺส อวณฺโณ ตํ ปุฏฺโฐปิ น ปาตุ กโรติ, โก ปน วาโท อปุฏฺฐสฺส! ปุฏฺโฐ โข ปน ปญฺหาภินีโต หาเปตฺวา ลมฺพิตฺวา อปริปูรํ อวิตฺถาเรน ปรสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ.

भिक्खूहो! चार गुणांनी युक्त असलेल्या व्यक्तीला सत्पुरुष (सज्जन) म्हणून ओळखावे. कोणते चार? भिक्खूहो! या जगात सत्पुरुष दुसऱ्याचे दोष विचारले तरीही प्रकट करत नाही, मग न विचारल्यास तर काय सांगावे! विचारले असता, प्रश्नांनी प्रेरित होऊन, तो दुसऱ्याचे दोष गाळून, रेंगाळत, अपूर्णपणे आणि संक्षेपात सांगतो. भिक्खूहो! हे जाणून घ्यावे की, 'हा मनुष्य सत्पुरुष आहे.'

---

‘‘ปุน [Pg.390] จปรํ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส โย โหติ ปรสฺส วณฺโณ ตํ อปุฏฺโฐปิ ปาตุ กโรติ, โก ปน วาโท ปุฏฺฐสฺส! ปุฏฺโฐ โข ปน ปญฺหาภินีโต อหาเปตฺวา อลมฺพิตฺวา ปริปูรํ วิตฺถาเรน ปรสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ.

पुन्हा दुसरी गोष्ट म्हणजे, भिक्खूहो! सत्पुरुष दुसऱ्याचे गुण न विचारताही प्रकट करतो, मग विचारल्यावर तर काय सांगावे! विचारले असता, प्रश्नांनी प्रेरित होऊन, तो दुसऱ्याचे गुण काहीही न गाळता, न रेंगाळता, पूर्णपणे आणि सविस्तरपणे सांगतो. भिक्खूहो! हे जाणून घ्यावे की, 'हा मनुष्य सत्पुरुष आहे.'

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส โย โหติ อตฺตโน อวณฺโณ ตํ อปุฏฺโฐปิ ปาตุ กโรติ, โก ปน วาโท ปุฏฺฐสฺส! ปุฏฺโฐ โข ปน ปญฺหาภินีโต อหาเปตฺวา อลมฺพิตฺวา ปริปูรํ วิตฺถาเรน อตฺตโน อวณฺณํ ภาสิตา โหติ. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ.

पुन्हा दुसरी गोष्ट म्हणजे, भिक्खूहो! सत्पुरुष स्वतःचे दोष न विचारताही प्रकट करतो, मग विचारल्यावर तर काय सांगावे! विचारले असता, प्रश्नांनी प्रेरित होऊन, तो स्वतःचे दोष काहीही न गाळता, न रेंगाळता, पूर्णपणे आणि सविस्तरपणे सांगतो. भिक्खूहो! हे जाणून घ्यावे की, 'हा मनुष्य सत्पुरुष आहे.'

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส โย โหติ อตฺตโน วณฺโณ ตํ ปุฏฺโฐปิ น ปาตุ กโรติ, โก ปน วาโท อปุฏฺฐสฺส! ปุฏฺโฐ โข ปน ปญฺหาภินีโต หาเปตฺวา ลมฺพิตฺวา อปริปูรํ อวิตฺถาเรน อตฺตโน วณฺณํ ภาสิตา โหติ. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สปฺปุริโส เวทิตพฺโพ.

पुन्हा दुसरी गोष्ट म्हणजे, भिक्खूहो! सत्पुरुष स्वतःचे गुण विचारले तरीही प्रकट करत नाही, मग न विचारल्यास तर काय सांगावे! विचारले असता, प्रश्नांनी प्रेरित होऊन, तो स्वतःचे गुण गाळून, रेंगाळत, अपूर्णपणे आणि संक्षेपात सांगतो. भिक्खूहो! हे जाणून घ्यावे की, 'हा मनुष्य सत्पुरुष आहे.' भिक्खूहो! या चार गुणांनी युक्त असलेल्या व्यक्तीला सत्पुरुष म्हणून ओळखावे.

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, วธุกา ยญฺญเทว รตฺตึ วา ทิวํ วา อานีตา โหติ, ตาวเทวสฺสา ติพฺพํ หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สสฺสุยาปิ สสุเรปิ สามิเกปิ อนฺตมโส ทาสกมฺมกรโปริเสสุ. สา อปเรน สมเยน สํวาสมนฺวาย วิสฺสาสมนฺวาย สสฺสุมฺปิ สสุรมฺปิ สามิกมฺปิ เอวมาห – ‘อเปถ, กึ ปน ตุมฺเห ชานาถา’ติ! เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ยญฺญเทว รตฺตึ วา ทิวํ วา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, ตาวเทวสฺส ติพฺพํ หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ ภิกฺขูสุ ภิกฺขุนีสุ อุปาสเกสุ อุปาสิกาสุ อนฺตมโส อารามิกสมณุทฺเทเสสุ. โส อปเรน สมเยน สํวาสมนฺวาย วิสฺสาสมนฺวาย อาจริยมฺปิ อุปชฺฌายมฺปิ เอวมาห – ‘อเปถ, กึ ปน ตุมฺเห ชานาถา’ติ! ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อธุนาคตวธุกาสเมน เจตสา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

भिक्खूहो! जसे एखाद्या नववधूला ज्या रात्री किंवा दिवशी (सासरी) आणले जाते, तेव्हा सुरुवातीला तिच्या मनात सासू, सासरे, पती आणि अगदी दास, कामगार व नोकरांबद्दलही तीव्र लज्जा आणि भीती (ह्री आणि ओत्तप्प) असते. परंतु काही काळानंतर, एकत्र राहिल्यामुळे आणि परिचय वाढल्यामुळे, ती सासूला, सासऱ्याला आणि पतीलाही म्हणते—'दूर व्हा, तुम्हाला काय समजते!' भिक्खूहो! त्याचप्रमाणे, जेव्हा एखादा भिक्खू ज्या रात्री किंवा दिवशी गृहस्थाश्रमातून निघून बेघर होऊन प्रव्रजित होतो, तेव्हा सुरुवातीला त्याच्या मनात भिक्खू, भिक्खुणी, उपासक, उपासिका आणि अगदी आरामाचे सेवक व श्रामणेरांबद्दलही तीव्र लज्जा आणि भीती (ह्री आणि ओत्तप्प) असते. परंतु काही काळानंतर, एकत्र राहिल्यामुळे आणि परिचय वाढल्यामुळे, तो आपल्या आचार्यांना आणि उपाध्यायांनाही म्हणते—'दूर व्हा, तुम्हाला काय समजते!' म्हणूनच, भिक्खूहो! तुम्ही असे स्वतःला प्रशिक्षित केले पाहिजे—'आम्ही नुकत्याच आलेल्या नववधूसारख्या मनाने विहार करू.' भिक्खूहो! तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे. तिसरे सूत्र समाप्त.

---

๔. ปฐมอคฺคสุตฺตํ

४. प्रथम अग्ग सुत्त (प्रथम श्रेष्ठ सुत्त)

---

๗๔. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคฺคานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สีลคฺคํ, สมาธิคฺคํ, ปญฺญาคฺคํ, วิมุตฺตคฺคํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อคฺคานี’’ติ. จตุตฺถํ.

७४. भिक्खूहो! या चार श्रेष्ठ गोष्टी आहेत. कोणत्या चार? श्रेष्ठ शील (शील-अग्ग), श्रेष्ठ समाधी (समाधी-अग्ग), श्रेष्ठ प्रज्ञा (प्रज्ञा-अग्ग) आणि श्रेष्ठ विमुक्ती (विमुक्ती-अग्ग). भिक्खूहो! या चार श्रेष्ठ गोष्टी आहेत. चौथे सूत्र समाप्त.

---

๕. ทุติยอคฺคสุตฺตํ

५. द्वितीय अग्ग सुत्त (द्वितीय श्रेष्ठ सुत्त)

---

๗๕. ‘‘จตฺตาริมานิ[Pg.391], ภิกฺขเว, อคฺคานิ. กตมานิ จตฺตาริ? รูปคฺคํ, เวทนาคฺคํ, สญฺญาคฺคํ, ภวคฺคํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อคฺคานี’’ติ. ปญฺจมํ.

७५. भिक्खूहो! या चार श्रेष्ठ गोष्टी आहेत. कोणत्या चार? श्रेष्ठ रूप (रूप-अग्ग), श्रेष्ठ वेदना (वेदना-अग्ग), श्रेष्ठ संज्ञा (संज्ञा-अग्ग) आणि श्रेष्ठ भव (भव-अग्ग). भिक्खूहो! या चार श्रेष्ठ गोष्टी आहेत. पाचवे सूत्र समाप्त.

---

๖. กุสินารสุตฺตํ

६. कुसिनार सुत्त (कुशीनगर सुत्त)

---

๗๖. เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ปรินิพฺพานสมเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

७६. एका समयी भगवान कुसिनारा (कुशीनगर) येथे मल्लांच्या उपवत्तन नावाच्या शालवनात, दोन जुळ्या शालवृक्षांच्या दरम्यान, परिनिर्वाणाच्या समयी विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले— 'भिक्खूहो!' 'भंते!' त्या भिक्खूंनी भगवंतांना प्रतिसाद दिला. भगवान म्हणाले—

---

‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, นาสกฺขิมฺห ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’นฺติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. ทุติยมฺปิ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, นาสกฺขิมฺห ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’นฺติ. ทุติยมฺปิ โข เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. ตติยมฺปิ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, เอกภิกฺขุสฺสปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา, ปุจฺฉถ, ภิกฺขเว, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ – ‘สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา อโหสิ, นาสกฺขิมฺห ภควนฺตํ สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉิตุ’’’นฺติ. ตติยมฺปิ โข เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ.

भिक्खूहो! कदाचित एखाद्या भिक्खूच्या मनात बुद्ध, धम्म किंवा संघ याविषयी, अथवा मार्ग किंवा प्रतिपदेविषयी (आचरणाविषयी) काही शंका किंवा संभ्रम असेल. तर भिक्खूहो, विचारा! नंतर पश्चात्ताप करू नका की, 'शास्ता (गुरु) आमच्या समोर प्रत्यक्ष उपस्थित होते, तरीही आम्ही भगवंतांना प्रत्यक्ष विचारू शकलो नाही.' असे विचारले असता, ते भिक्खू शांत राहिले. दुसऱ्यांदाही भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले— 'भिक्खूहो! कदाचित एखाद्या भिक्खूच्या मनात बुद्ध, धम्म किंवा संघ याविषयी, अथवा मार्ग किंवा प्रतिपदेविषयी काही शंका किंवा संभ्रम असेल. तर भिक्खूहो, विचारा! नंतर पश्चात्ताप करू नका की, 'शास्ता आमच्या समोर प्रत्यक्ष उपस्थित होते, तरीही आम्ही भगवंतांना प्रत्यक्ष विचारू शकलो नाही.' दुसऱ्यांदाही ते भिक्खू शांत राहिले. तिसऱ्यांदाही भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले— 'भिक्खूहो! कदाचित एखाद्या भिक्खूच्या मनात बुद्ध, धम्म किंवा संघ याविषयी, अथवा मार्ग किंवा प्रतिपदेविषयी काही शंका किंवा संभ्रम असेल. तर भिक्खूहो, विचारा! नंतर पश्चात्ताप करू नका की, 'शास्ता आमच्या समोर प्रत्यक्ष उपस्थित होते, तरीही आम्ही भगवंतांना प्रत्यक्ष विचारू शकलो नाही.' तिसऱ्यांदाही ते भिक्खू शांत राहिले.

---

อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, สตฺถุคารเวนปิ น ปุจฺเฉยฺยาถ, สหายโกปิ, ภิกฺขเว, สหายกสฺส อาโรเจตู’’ติ. เอวํ วุตฺเต เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต! นตฺถิ อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ เอกภิกฺขุสฺสปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา’’ติ.

तेव्हा भगवान भिक्खूंना म्हणाले— 'भिक्खूहो! कदाचित शास्त्यांबद्दल (गुरूंबद्दल) असलेल्या आदरामुळे तुम्ही विचारत नसाल. तर भिक्खूहो, एका मित्राने दुसऱ्या मित्राला आपली शंका सांगावी (आणि त्याच्याद्वारे विचारावे).' असे विचारले असताही ते भिक्खू शांत राहिले. तेव्हा आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना म्हटले— 'आश्चर्य आहे, भंते! अद्भुत आहे, भंते! मला या भिक्खू संघावर असा विश्वास आहे की, या भिक्खू संघात एकाही भिक्खूच्या मनात बुद्ध, धम्म किंवा संघ याविषयी, अथवा मार्ग किंवा प्रतिपदेविषयी कोणतीही शंका किंवा संभ्रम नाही.'

---

‘‘ปสาทา [Pg.392] โข ตฺวํ, อานนฺท, วเทสิ. ญาณเมว เหตฺถ, อานนฺท, ตถาคตสฺส – ‘นตฺถิ อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ เอกภิกฺขุสฺสปิ กงฺขา วา วิมติ วา พุทฺเธ วา ธมฺเม วา สงฺเฆ วา มคฺเค วา ปฏิปทาย วา’. อิเมสญฺหิ, อานนฺท, ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ โย ปจฺฉิมโก ภิกฺขุ โส โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

"आनंदा, तू केवळ श्रद्धेपोटी असे बोलत आहेस. परंतु, आनंदा, तथागतांना याचे प्रत्यक्ष ज्ञानच आहे की, या भिक्खू संघात एकाही भिक्खूच्या मनात बुद्ध, धम्म, संघ, मार्ग किंवा प्रतिपदेविषयी कोणतीही शंका किंवा संशय नाही. आनंदा, या पाचशे भिक्खूंपैकी जो सर्वात कनिष्ठ भिक्खू आहे, तोसुद्धा सोतापन्न आहे, दुर्गतीला न जाणारा, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारा आहे." सहावे सूत्र समाप्त.

---

๗. อจินฺเตยฺยสุตฺตํ

७. अचिंत्य सूत्र

---

๗๗. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อจินฺเตยฺยานิ, น จินฺเตตพฺพานิ; ยานิ จินฺเตนฺโต อุมฺมาทสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺส. กตมานิ จตฺตาริ? พุทฺธานํ, ภิกฺขเว, พุทฺธวิสโย อจินฺเตยฺโย, น จินฺเตตพฺโพ; ยํ จินฺเตนฺโต อุมฺมาทสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺส. ฌายิสฺส, ภิกฺขเว, ฌานวิสโย อจินฺเตยฺโย, น จินฺเตตพฺโพ; ยํ จินฺเตนฺโต อุมฺมาทสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺส. กมฺมวิปาโก, ภิกฺขเว, อจินฺเตยฺโย, น จินฺเตตพฺโพ; ยํ จินฺเตนฺโต อุมฺมาทสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺส. โลกจินฺตา, ภิกฺขเว, อจินฺเตยฺยา, น จินฺเตตพฺพา; ยํ จินฺเตนฺโต อุมฺมาทสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺส. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อจินฺเตยฺยานิ, น จินฺเตตพฺพานิ; ยานิ จินฺเตนฺโต อุมฺมาทสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

७७. "भिक्खूंनो, या चार गोष्टी अचिंत्य आहेत, ज्यांचा विचार करू नये; ज्यांचा विचार केल्यास मनुष्य वेडेपणा किंवा मानसिक त्रासाला बळी पडू शकतो. कोणत्या चार? भिक्खूंनो, बुद्धांचा बुद्धविषय अचिंत्य आहे, त्याचा विचार करू नये; ज्याचा विचार केल्यास मनुष्य वेडेपणा किंवा मानसिक त्रासाला बळी पडू शकतो. भिक्खूंनो, ध्यान करणाऱ्याचा ध्यानविषय अचिंत्य आहे, त्याचा विचार करू नये; ज्याचा विचार केल्यास मनुष्य वेडेपणा किंवा मानसिक त्रासाला बळी पडू शकतो. भिक्खूंनो, कर्मविपाक अचिंत्य आहे, त्याचा विचार करू नये; ज्याचा विचार केल्यास मनुष्य वेडेपणा किंवा मानसिक त्रासाला बळी पडू शकतो. भिक्खूंनो, लोकचिंता अचिंत्य आहे, तिचा विचार करू नये; जिचा विचार केल्यास मनुष्य वेडेपणा किंवा मानसिक त्रासाला बळी पडू शकतो. भिक्खूंनो, या चार अचिंत्य गोष्टी आहेत, ज्यांचा विचार करू नये; ज्यांचा विचार केल्यास मनुष्य वेडेपणा किंवा मानसिक त्रासाला बळी पडू शकतो." सातवे सूत्र समाप्त.

---

๘. ทกฺขิณสุตฺตํ

८. दक्षिणा सूत्र

---

๗๘. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา วิสุทฺธิโย. กตมา จตสฺโส? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา ทายกโต วิสุชฺฌติ, โน ปฏิคฺคาหกโต; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา ปฏิคฺคาหกโต วิสุชฺฌติ, โน ทายกโต; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา เนว ทายกโต วิสุชฺฌติ, โน ปฏิคฺคาหกโต; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา ทายกโต เจว วิสุชฺฌติ ปฏิคฺคาหกโต จ.

७८. "भिक्खूंनो, दान शुद्ध होण्याचे हे चार प्रकार आहेत. कोणते चार? भिक्खूंनो, असे दान असते जे दात्यामुळे शुद्ध होते, पण प्रतिग्राहकामुळे नाही. भिक्खूंनो, असे दान असते जे प्रतिग्राहकामुळे शुद्ध होते, पण दात्यामुळे नाही. भिक्खूंनो, असे दान असते जे दात्यामुळेही शुद्ध होत नाही आणि प्रतिग्राहकामुळेही नाही. भिक्खूंनो, असे दान असते जे दात्यामुळेही शुद्ध होते आणि प्रतिग्राहकामुळेही."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา ทายกโต วิสุชฺฌติ, โน ปฏิคฺคาหกโต? อิธ, ภิกฺขเว, ทายโก โหติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม; ปฏิคฺคาหกา โหนฺติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา ทายกโต วิสุชฺฌติ, โน ปฏิคฺคาหกโต.

"आणि भिक्खूंनो, दान दात्यामुळे शुद्ध होते, पण प्रतिग्राहकामुळे नाही, हे कसे? येथे, भिक्खूंनो, दाता शीलवान व कल्याणधर्मी असतो; परंतु प्रतिग्राहक दुःशील व पापधर्मी असतात. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे दान दात्यामुळे शुद्ध होते, पण प्रतिग्राहकामुळे नाही."

---

‘‘กถญฺจ[Pg.393], ภิกฺขเว, ทกฺขิณา ปฏิคฺคาหกโต วิสุชฺฌติ, โน ทายกโต? อิธ, ภิกฺขเว, ทายโก โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม; ปฏิคฺคาหกา โหนฺติ สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา ปฏิคฺคาหกโต วิสุชฺฌติ, โน ทายกโต.

"आणि भिक्खूंनो, दान प्रतिग्राहकामुळे शुद्ध होते, पण दात्यामुळे नाही, हे कसे? येथे, भिक्खूंनो, दाता दुःशील व पापधर्मी असतो; परंतु प्रतिग्राहक शीलवान व कल्याणधर्मी असतात. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे दान प्रतिग्राहकामुळे शुद्ध होते, पण दात्यामुळे नाही."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา เนว ทายกโต วิสุชฺฌติ, โน ปฏิคฺคาหกโต? อิธ, ภิกฺขเว, ทายโก โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม; ปฏิคฺคาหกาปิ โหนฺติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา เนว ทายกโต วิสุชฺฌติ, โน ปฏิคฺคาหกโต.

"आणि भिक्खूंनो, दान दात्यामुळेही शुद्ध होत नाही आणि प्रतिग्राहकामुळेही नाही, हे कसे? येथे, भिक्खूंनो, दाता दुःशील व पापधर्मी असतो; आणि प्रतिग्राहकसुद्धा दुःशील व पापधर्मी असतात. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे दान दात्यामुळेही शुद्ध होत नाही आणि प्रतिग्राहकामुळेही नाही."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา ทายกโต เจว วิสุชฺฌติ ปฏิคฺคาหกโต จ? อิธ, ภิกฺขเว, ทายโก โหติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม; ปฏิคฺคาหกาปิ โหนฺติ สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ทกฺขิณา ทายกโต เจว วิสุชฺฌติ ปฏิคฺคาหกโต จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ทกฺขิณา วิสุทฺธิโย’’ติ. อฏฺฐมํ.

"आणि भिक्खूंनो, दान दात्यामुळेही शुद्ध होते आणि प्रतिग्राहकामुळेही, हे कसे? येथे, भिक्खूंनो, दाता शीलवान व कल्याणधर्मी असतो; आणि प्रतिग्राहकसुद्धा शीलवान व कल्याणधर्मी असतात. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे दान दात्यामुळेही शुद्ध होते आणि प्रतिग्राहकामुळेही. भिक्खूंनो, दान शुद्ध होण्याचे हे चार प्रकार आहेत." आठवे सूत्र समाप्त.

---

๙. วณิชฺชสุตฺตํ

९. वाणिज्य सूत्र

---

๗๙. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺจสฺส ตาทิสาว วณิชฺชา ปยุตฺตา เฉทคามินี โหติ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺจสฺส ตาทิสาว วณิชฺชา ปยุตฺตา น ยถาธิปฺปายา โหติ? โก นุ โข, ภนฺเต เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺจสฺส ตาทิสาว วณิชฺชา ปยุตฺตา ยถาธิปฺปายา โหติ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺจสฺส ตาทิสาว วณิชฺชา ปยุตฺตา ปราธิปฺปายา โหตี’’ติ?

७९. त्यानंतर आयुष्यमान सारिपुत्त जेथे भगवान होते तेथे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान सारिपुत्तांनी भगवंतांना असे विचारले – 'भंते, काय कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या जगात एखाद्या व्यक्तीने सुरू केलेला व्यापार पूर्णपणे तोट्यात जातो? भंते, काय कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे एखाद्या व्यक्तीचा तसाच व्यापार त्याच्या अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी होत नाही? भंते, काय कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे एखाद्या व्यक्तीचा तसाच व्यापार त्याच्या अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी होतो? आणि भंते, काय कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे एखाद्या व्यक्तीचा तसाच व्यापार त्याच्या अपेक्षेपेक्षाही अधिक फायदेशीर ठरतो?'

---

‘‘อิธ, สาริปุตฺต, เอกจฺโจ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อุปสงฺกมิตฺวา ปวาเรติ – ‘วทตุ, ภนฺเต, ปจฺจเยนา’ติ. โส เยน ปวาเรติ ตํ น เทติ. โส เจ ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, โส ยญฺญเทว วณิชฺชํ ปโยเชติ, สาสฺส โหติ เฉทคามินี.

"सारिपुत्ता, या जगात एखादी व्यक्ती एखाद्या श्रमणाकडे किंवा ब्राह्मणाकडे जाते आणि त्यांना निमंत्रित करते की – 'भंते, आपल्याला आवश्यक असलेल्या वस्तूंची मागणी करा.' परंतु, तो ज्या वस्तू देण्याचे वचन देतो, त्या देत नाही. तो तिथून च्युत होऊन जेव्हा पुन्हा या मनुष्यलोकात जन्माला येतो, तेव्हा तो जो काही व्यापार सुरू करतो, तो तोट्यात जातो."

---

‘‘อิธ [Pg.394] ปน, สาริปุตฺต, เอกจฺโจ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อุปสงฺกมิตฺวา ปวาเรติ – ‘วทตุ, ภนฺเต, ปจฺจเยนา’ติ. โส เยน ปวาเรติ ตํ น ยถาธิปฺปายํ เทติ. โส เจ ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, โส ยญฺญเทว วณิชฺชํ ปโยเชติ, สาสฺส น โหติ ยถาธิปฺปายา.

"परंतु सारिपुत्ता, या जगात एखादी दुसरी व्यक्ती एखाद्या श्रमणाकडे किंवा ब्राह्मणाकडे जाते आणि त्यांना निमंत्रित करते की – 'भंते, आपल्याला आवश्यक असलेल्या वस्तूंची मागणी करा.' परंतु, तो ज्या वस्तू देण्याचे वचन देतो, त्या त्यांच्या अपेक्षेप्रमाणे देत नाही. तो तिथून च्युत होऊन जेव्हा पुन्हा या मनुष्यलोकात जन्माला येतो, तेव्हा तो जो काही व्यापार सुरू करतो, तो त्याच्या अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी होत नाही."

---

‘‘อิธ ปน, สาริปุตฺต, เอกจฺโจ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อุปสงฺกมิตฺวา ปวาเรติ – ‘วทตุ, ภนฺเต, ปจฺจเยนา’ติ. โส เยน ปวาเรติ ตํ ยถาธิปฺปายํ เทติ. โส เจ ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, โส ยญฺญเทว วณิชฺชํ ปโยเชติ, สาสฺส โหติ ยถาธิปฺปายา.

"परंतु सारिपुत्ता, या जगात एखादी व्यक्ती एखाद्या श्रमणाकडे किंवा ब्राह्मणाकडे जाते आणि त्यांना निमंत्रित करते की – 'भंते, आपल्याला आवश्यक असलेल्या वस्तूंची मागणी करा.' आणि तो ज्या वस्तू देण्याचे वचन देतो, त्या त्यांच्या अपेक्षेप्रमाणे देतो. तो तिथून च्युत होऊन जेव्हा पुन्हा या मनुष्यलोकात जन्माला येतो, तेव्हा तो जो काही व्यापार सुरू करतो, तो त्याच्या अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी होतो."

---

‘‘อิธ, สาริปุตฺต, เอกจฺโจ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อุปสงฺกมิตฺวา ปวาเรติ – ‘วทตุ, ภนฺเต, ปจฺจเยนา’ติ. โส เยน ปวาเรติ ตํ ปราธิปฺปายํ เทติ. โส เจ ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, โส ยญฺญเทว วณิชฺชํ ปโยเชติ, สาสฺส โหติ ปราธิปฺปายา.

"सारिपुत्ता, या जगात एखादी व्यक्ती एखाद्या श्रमणाकडे किंवा ब्राह्मणाकडे जाते आणि त्यांना निमंत्रित करते की – 'भंते, आपल्याला आवश्यक असलेल्या वस्तूंची मागणी करा.' आणि तो ज्या वस्तू देण्याचे वचन देतो, त्या त्यांच्या अपेक्षेपेक्षाही अधिक प्रमाणात देतो. तो तिथून च्युत होऊन जेव्हा पुन्हा या मनुष्यलोकात जन्माला येतो, तेव्हा तो जो काही व्यापार सुरू करतो, तो त्याच्या अपेक्षेपेक्षाही अधिक यशस्वी ठरतो."

---

‘‘อยํ โข, สาริปุตฺต, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺจสฺส ตาทิสาว วณิชฺชา ปยุตฺตา เฉทคามินี โหติ. อยํ ปน, สาริปุตฺต, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺจสฺส ตาทิสาว วณิชฺชา ปยุตฺตา น ยถาธิปฺปายา โหติ. อยํ โข ปน, สาริปุตฺต, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺจสฺส ตาทิสาว วณิชฺชา ปยุตฺตา ยถาธิปฺปายา โหติ. อยํ ปน, สาริปุตฺต, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺจสฺส ตาทิสาว วณิชฺชา ปยุตฺตา ปราธิปฺปายา โหตี’’ติ. นวมํ.

"सारिपुत्ता, हेच ते कारण आहे, हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या जगात एखाद्या व्यक्तीने सुरू केलेला व्यापार पूर्णपणे तोट्यात जातो. सारिपुत्ता, हेच ते कारण आहे, हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे एखाद्या व्यक्तीचा व्यापार त्याच्या अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी होत नाही. सारिपुत्ता, हेच ते कारण आहे, हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे एखाद्या व्यक्तीचा व्यापार त्याच्या अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी होतो. आणि सारिपुत्ता, हेच ते कारण आहे, हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे एखाद्या व्यक्तीचा व्यापार त्याच्या अपेक्षेपेक्षाही अधिक यशस्वी ठरतो." नववे सूत्र समाप्त.

---

๑๐. กมฺโพชสุตฺตํ

१०. कम्बोज सूत्र

---

๘๐. เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

८०. एकदा भगवान कोसाम्बी येथे घोसिताराम विहारात विहार करत होते. तेव्हा आयुष्यमान आनंद जेथे भगवान होते तेथे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेले आयुष्यमान आनंद भगवंतांना असे म्हणाले –

---

‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มาตุคาโม เนว สภายํ นิสีทติ, น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ, น กมฺโพชํ คจฺฉตี’’ติ? ‘‘โกธโน, อานนฺท, มาตุคาโม; อิสฺสุกี, อานนฺท, มาตุคาโม; มจฺฉรี, อานนฺท, มาตุคาโม; ทุปฺปญฺโญ, อานนฺท, มาตุคาโม – อยํ โข, อานนฺท, เหตุ [Pg.395] อยํ ปจฺจโย, เยน มาตุคาโม เนว สภายํ นิสีทติ, น กมฺมนฺตํ ปโยเชติ, น กมฺโพชํ คจฺฉตี’’ติ. ทสมํ.

“भन्ते, असे कोणते कारण आणि कोणता हेतू आहे, ज्यामुळे स्त्री सभेत बसत नाही, व्यापार-व्यवसाय करत नाही आणि कम्बोज देशाला जात नाही?” “आनंदा, स्त्री क्रोधी असते; आनंदा, स्त्री ईर्ष्याळू असते; आनंदा, स्त्री मत्सरी असते; आनंदा, स्त्री अल्पबुद्धी असते. आनंदा, हेच ते कारण आणि हाच तो हेतू आहे, ज्यामुळे स्त्री सभेत बसत नाही, व्यापार-व्यवसाय करत नाही आणि कम्बोज देशाला जात नाही.” दहावे सूत्र समाप्त.

---

อปณฺณกวคฺโค ตติโย.

तिसरा अपण्णक वर्ग समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

---

ปธานํ ทิฏฺฐิสปฺปุริส, วธุกา ทฺเว จ โหนฺติ อคฺคานิ;

กุสินารอจินฺเตยฺยา, ทกฺขิณา จ วณิชฺชา กมฺโพชนฺติ.

प्रधान, दिट्ठि, सप्पुरिस, वधुका, दोन अग्ग (श्रेष्ठ), कुसिनार, अचिन्तेय्य, दक्खिणा, वणिज्जा आणि कम्बोज.

---

(๙) ๔. มจลวคฺโค

(९) ४. मचल वर्ग

---

๑. ปาณาติปาตสุตฺตํ

१. प्राणातिपात सूत्र

---

๘๑. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

८१. “भिक्खूंनो, चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार? तो प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारा) असतो, अदिन्नादायी (चोरी करणारा) असतो, कामेसू मिच्छाचारी (व्यभिचारी) असतो आणि मुसावादी (असत्य बोलणारा) असतो. भिक्खूंनो, या चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खूंनो, चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या चार? तो प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहतो, अदिन्नादानापासून (चोरीपासून) अलिप्त राहतो, कामेसू मिच्छाचारापासून (व्यभिचारापासून) अलिप्त राहतो आणि मुसावादापासून (असत्य बोलण्यापासून) अलिप्त राहतो. भिक्खूंनो, या चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” पहिले सूत्र समाप्त.

---

๒. มุสาวาทสุตฺตํ

२. मुसावाद सूत्र

---

๘๒. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

८२. “भिक्खूंनो, चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार? तो असत्य बोलणारा असतो, चहाडी करणारा असतो, कठोर बोलणारा असतो आणि निरर्थक बडबड करणारा असतो. भिक्खूंनो, या चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา [Pg.396] ปฏิวิรโต โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทุติยํ.

“भिक्खूंनो, चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या चार? तो असत्य बोलण्यापासून अलिप्त राहतो, चहाडी करण्यापासून अलिप्त राहतो, कठोर बोलण्यापासून अलिप्त राहतो आणि निरर्थक बडबड करण्यापासून अलिप्त राहतो. भिक्खूंनो, या चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” दुसरे सूत्र समाप्त.

---

๓. อวณฺณารหสุตฺตํ

३. अवण्णारह सूत्र

---

๘๓. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

८३. “भिक्खूंनो, चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार? कसलीही शहानिशा न करता व खोलवर विचार न करता, जो निंदेस पात्र असलेल्याची प्रशंसा करतो; कसलीही शहानिशा न करता व खोलवर विचार न करता, जो प्रशंसेस पात्र असलेल्याची निंदा करतो; कसलीही शहानिशा न करता व खोलवर विचार न करता, जो श्रद्धा न ठेवण्याजोग्या गोष्टीवर श्रद्धा दाखवतो; आणि कसलीही शहानिशा न करता व खोलवर विचार न करता, जो श्रद्धा ठेवण्याजोग्या गोष्टीवर अश्रद्धा दाखवतो. भिक्खूंनो, या चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ตติยํ.

“भिक्खूंनो, चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या चार? शहानिशा करून व खोलवर विचार करून, जो निंदेस पात्र असलेल्याची निंदा करतो; शहानिशा करून व खोलवर विचार करून, जो प्रशंसेस पात्र असलेल्याची प्रशंसा करतो; शहानिशा करून व खोलवर विचार करून, जो श्रद्धा न ठेवण्याजोग्या गोष्टीवर अश्रद्धा दाखवतो; आणि शहानिशा करून व खोलवर विचार करून, जो श्रद्धा ठेवण्याजोग्या गोष्टीवर श्रद्धा दाखवतो. भिक्खूंनो, या चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” तिसरे सूत्र समाप्त.

---

๔. โกธครุสุตฺตํ

४. कोधगरु सूत्र

---

๘๔. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? โกธครุ โหติ น สทฺธมฺมครุ, มกฺขครุ โหติ น สทฺธมฺมครุ, ลาภครุ โหติ น สทฺธมฺมครุ, สกฺการครุ โหติ น สทฺธมฺมครุ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

८४. “भिक्खूंनो, चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार? तो क्रोधाला महत्त्व देतो, सद्धम्माला नाही; तो गुणविनाशाला (मक्ख) महत्त्व देतो, सद्धम्माला नाही; तो लाभाला महत्त्व देतो, सद्धम्माला नाही; तो आदरातिथ्याला (सक्कार) महत्त्व देतो, सद्धम्माला नाही. भिक्खूंनो, या चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? สทฺธมฺมครุ โหติ น โกธครุ, สทฺธมฺมครุ โหติ น มกฺขครุ, สทฺธมฺมครุ โหติ น ลาภครุ, สทฺธมฺมครุ โหติ น สกฺการครุ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จตุตฺถํ.

“भिक्खूंनो, चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या चार? तो सद्धम्माला महत्त्व देतो, क्रोधाला नाही; तो सद्धम्माला महत्त्व देतो, गुणविनाशाला नाही; तो सद्धम्माला महत्त्व देतो, लाभाला नाही; तो सद्धम्माला महत्त्व देतो, आदरातिथ्याला नाही. भिक्खूंनो, या चार धर्मांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” चौथे सूत्र समाप्त.

---

๕. ตโมตมสุตฺตํ

५. तमोतम सूत्र

---

๘๕. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.397], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตโม ตมปรายโณ, ตโม โชติปรายโณ, โชติ ตมปรายโณ, โชติ โชติปรายโณ.

८५. “भिक्खूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? अंधाराकडून अंधाराकडे जाणारा, अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाणारा, प्रकाशाकडून अंधाराकडे जाणारा आणि प्रकाशाकडून प्रकाशाकडे जाणारा.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ตโม โหติ ตมปรายโณ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา เวนกุเล วา เนสาทกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พวฺหาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ตโม โหติ ตมปรายโณ.

“आणि भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य अंधाराकडून अंधाराकडे जाणारा कसा होतो? येथे, भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य नीच कुळात जन्माला येतो – जसे की चंडाल कुळात, बांबूचे काम करणाऱ्यांच्या (वेन) कुळात, व्याधांच्या (नेसाद) कुळात, रथ बनवणाऱ्यांच्या (रथकार) कुळात किंवा कचरा वेचणाऱ्यांच्या (पुक्कस) कुळात; जे कुळ दरिद्री असते, जेथे अन्न-पाणी कमी असते, जेथे जीवन जगणे कठीण असते आणि जेथे अन्न व वस्त्र मोठ्या कष्टाने मिळते. आणि तो मनुष्य कुरूप, दिसायला अप्रिय, बुटका, अनेक आजारांनी ग्रस्त, काणा किंवा लुळा, पांगळा किंवा अर्धांगवायू झालेला असतो. त्याला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, फुलांचे हार, सुगंधी द्रव्ये, विलेपन, बिछाना, घर आणि दिव्याचे साधन मिळत नाही. तो शरीराने दुराचरण करतो, वाणीने दुराचरण करतो आणि मनाने दुराचरण करतो. तो शरीराने, वाणीने आणि मनाने दुराचरण करून, शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर, दुर्गती, विनाश आणि नरकात उत्पन्न होतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य अंधाराकडून अंधाराकडे जाणारा होतो।”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ตโม โหติ โชติปรายโณ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา เวนกุเล วา เนสาทกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ; โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พวฺหาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา, วาจาย สุจริตํ จริตฺวา, มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ตโม โหติ โชติปรายโณ.

“भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाणारा कसा असतो? भिक्खूंनो, या जगात एखादा मनुष्य नीच कुळात जन्मलेला असतो – जसे की चंडाल कुळात, वेन (बांबू कामगार) कुळात, निषाद (पारधी/कोळी) कुळात, रथकार (चांभार) कुळात किंवा पुक्कस (कचरा उपसणारे) कुळात; जेथे अन्न, पाणी व भोजन अत्यंत कमी असते, जेथे उपजीविका अत्यंत कठीण असते आणि जेथे अन्न व वस्त्र मोठ्या कष्टाने मिळते. तो कुरूप, दिसायला अप्रिय, बुटका, अनेक आजारांनी ग्रस्त, काणा, लुळा, पांगळा किंवा अर्धांगवायू झालेला असतो. त्याला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन (सुगंधी उटणे), बिछाना, निवास आणि दिव्याचे साधन (प्रकाश) सहज मिळत नाही. परंतु, तो कायेने सुचरित (चांगले आचरण) करतो, वाचेने सुचरित करतो, मनाने सुचरित करतो. तो कायेने, वाचेने आणि मनाने सुचरित करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती असलेल्या स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाणारा असतो.”

---

‘‘กถญฺจ[Pg.398], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โชติ โหติ ตมปรายโณ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล วา อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ; โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โชติ โหติ ตมปรายโณ.

“भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य प्रकाशाकडून अंधाराकडे जाणारा कसा असतो? भिक्खूंनो, या जगात एखादा मनुष्य उच्च कुळात जन्मलेला असतो – जसे की श्रीमंत क्षत्रिय महाशाल कुळात, ब्राह्मण महाशाल कुळात किंवा गृहपती महाशाल कुळात; जे अत्यंत धनवान, विपुल संपत्ती व ऐश्वर्य असलेले, भरपूर सोने-चांदी असलेले, विपुल साधनसामग्री असलेले आणि भरपूर धनधान्य असलेले असते. तो देखणा, दर्शनीय, प्रसन्न व्यक्तिमत्त्वाचा आणि अत्यंत सुंदर वर्ण व कांतीने युक्त असतो. त्याला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, बिछाना, निवास आणि दिव्याचे साधन सहज मिळते. परंतु, तो कायेने दुश्चरित (वाईट आचरण) करतो, वाचेने दुश्चरित करतो, मनाने दुश्चरित करतो. तो कायेने, वाचेने आणि मनाने दुश्चरित करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात अशा नरकात उत्पन्न होतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य प्रकाशाकडून अंधाराकडे जाणारा असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โชติ โหติ โชติปรายโณ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล วา อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ; โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา, วาจาย สุจริตํ จริตฺวา, มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โชติ โหติ โชติปรายโณ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य प्रकाशाकडून प्रकाशाकडे जाणारा कसा असतो? भिक्खूंनो, या जगात एखादा मनुष्य उच्च कुळात जन्मलेला असतो – जसे की श्रीमंत क्षत्रिय महाशाल कुळात, ब्राह्मण महाशाल कुळात किंवा गृहपती महाशाल कुळात; जे अत्यंत धनवान, विपुल संपत्ती व ऐश्वर्य असलेले, भरपूर सोने-चांदी असलेले, विपुल साधनसामग्री असलेले आणि भरपूर धनधान्य असलेले असते. तो देखणा, दर्शनीय, प्रसन्न व्यक्तिमत्त्वाचा आणि अत्यंत सुंदर वर्ण व कांतीने युक्त असतो. त्याला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, बिछाना, निवास आणि दिव्याचे साधन सहज मिळते. तो कायेने सुचरित करतो, वाचेने सुचरित करतो, मनाने सुचरित करतो. तो कायेने, वाचेने आणि मनाने सुचरित करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती असलेल्या स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य प्रकाशाकडून प्रकाशाकडे जाणारा असतो. भिक्खूंनो, हेच ते चार प्रकारचे मनुष्य जगात अस्तित्वात आहेत.” पाचवे (सुत्त समाप्त).

---

๖. โอณโตณตสุตฺตํ

६. ओणतोणत सुत्त

---

๘๖. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? โอณโตณโต, โอณตุณฺณโต, อุณฺณโตณโต, อุณฺณตุณฺณโต. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

८६. “भिक्खूंनो, जगात हे चार प्रकारचे मनुष्य अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? ओणत-ओणत (अवनत-अवनत: जो खाली झुकलेला आहे आणि आणखी खाली जातो), ओणत-उण्णत (अवनत-उन्नत: जो खाली झुकलेला आहे परंतु वर उठतो), उण्णत-ओणत (उन्नत-अवनत: जो वर उठलेला आहे परंतु खाली जातो), आणि उण्णत-उण्णत (उन्नत-उन्नत: जो वर उठलेला आहे आणि आणखी वर उठतो). भिक्खूंनो, हेच ते चार प्रकारचे मनुष्य जगात अस्तित्वात आहेत.” सहावे (सुत्त समाप्त).

---

๗. ปุตฺตสุตฺตํ

७. पुत्त सुत्त

---

๘๗. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.399], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สมณมจโล, สมณปุณฺฑรีโก, สมณปทุโม, สมเณสุ สมณสุขุมาโล.

८७. “भिक्खूंनो, जगात हे चार प्रकारचे मनुष्य अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? समण-अचल (अचल श्रमण), समण-पुंडरीक (श्वेतकमल श्रमण), समण-पदुम (रक्तकमल श्रमण), आणि श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณมจโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสโข โหติ ปาฏิปโท ; อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมาโน วิหรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต อาภิเสโก อนภิสิตฺโต มจลปฺปตฺโต; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสโข โหติ ปาฏิปโท, อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมาโน วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณมจโล โหติ.

“भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य 'समण-अचल' (अचल श्रमण) कसा असतो? भिक्खूंनो, या शासनात एखादा भिक्खू 'सेख' (शैक्ष - अजून पूर्णत्व न पावलेला साधक) असतो, जो प्रतिपदेवर (साधनेच्या मार्गावर) आरूढ असतो; तो अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) योगक्षेमाची (अर्हतपदाची) आकांक्षा धरून विहार करतो. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्या अभिषिक्त क्षत्रिय राजाचा ज्येष्ठ पुत्र, ज्याचा अद्याप राज्याभिषेक झालेला नाही परंतु तो अभिषेकास पात्र आहे आणि अचल पदाला (निश्चितपणे राजा होण्याच्या स्थितीला) प्राप्त झाला आहे; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, भिक्खू सेख असतो, प्रतिपदेवर आरूढ असतो आणि अनुत्तर योगक्षेमाची आकांक्षा धरून विहार करतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य 'समण-अचल' असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, โน จ โข อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก โหติ.

“भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य 'समण-पुंडरीक' (श्वेतकमल श्रमण) कसा असतो? भिक्खूंनो, या शासनात एखादा भिक्खू आसवांच्या (विकारांच्या) क्षयामुळे आसवरहित अशी चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतःच्या उच्च ज्ञानाने साक्षात करून, ती प्राप्त करून विहार करतो; परंतु तो आठ विमोक्षांचा कायेने स्पर्श करून (अनुभव घेऊन) विहार करत नाही. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य 'समण-पुंडरीक' असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปทุโม โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อฏฺฐ จ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปทุโม โหติ.

“भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य 'समण-पदुम' (रक्तकमल श्रमण) कसा असतो? भिक्खूंनो, या शासनात एखादा भिक्खू आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित अशी चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतःच्या उच्च ज्ञानाने साक्षात करून, ती प्राप्त करून विहार करतो; आणि तो आठ विमोक्षांचा कायेने स्पर्श करून (अनुभव घेऊन) विहार करतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य 'समण-पदुम' असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิหรติ, ตฺยสฺส มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ [Pg.400] อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาปํเยว พหุลํ อุปหารํ อุปหรนฺติ, อปฺปํ อมนาปํ. ยานิ โข ปน ตานิ เวทยิตานิ ปิตฺตสมุฏฺฐานานิ วา เสมฺหสมุฏฺฐานานิ วา วาตสมุฏฺฐานานิ วา สนฺนิปาติกานิ วา อุตุปริณามชานิ วา วิสมปริหารชานิ วา โอปกฺกมิกานิ วา กมฺมวิปากชานิ วา, ตานิ ปนสฺส น พหุเทว อุปฺปชฺชนฺติ. อปฺปาพาโธ โหติ. จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ.

भिक्खूहो, श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण कसा असतो? भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू बहुधा विनंती केल्यावरच आणलेले चीवर परिधान करतो, न मागता फारच कमी; बहुधा विनंती केल्यावरच आणलेला पिंडपात ग्रहण करतो, न मागता फारच कमी; बहुधा विनंती केल्यावरच आणलेले सेनासन वापरतो, न मागता फारच कमी; बहुधा विनंती केल्यावरच आणलेले ग्लान-प्रत्यय-भेषज-परिकार (आजारीपणातील औषधोपचार व आवश्यक वस्तू) वापरतो, न मागता फारच कमी. ज्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत तो विहार करतो, ते त्याच्याशी बहुधा अनुकूल अशाच कायिक कर्माने वागतात, प्रतिकूल कर्माने फारच कमी; बहुधा अनुकूल अशाच वाचिक कर्माने वागतात, प्रतिकूल कर्माने फारच कमी; बहुधा अनुकूल अशाच मानसिक कर्माने वागतात, प्रतिकूल कर्माने फारच कमी. ते त्याला बहुधा प्रिय अशाच गोष्टी अर्पण करतात, अप्रिय गोष्टी फारच कमी. पित्त, कफ, वायू किंवा त्यांच्या एकत्र येण्यामुळे (सन्निपात) उद्भवणाऱ्या वेदना; किंवा ऋतुबदलामुळे, अयोग्य वागणुकीमुळे, बाहेरील आघातामुळे किंवा कर्माच्या विपाकामुळे उद्भवणाऱ्या ज्या काही वेदना असतात, त्या त्याला फारशा होत नाहीत. तो अल्प-आजारी असतो. तो उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चारही ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास व विनाअडचण लाभ घेणारा असतो. आसवांच्या क्षयामुळे, तो आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः विशेष ज्ञानाने साक्षात करून, प्राप्त करून विहार करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण असते.

---

‘‘ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมเณสุ สมณสุขุมาโลติ, มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมเณสุ สมณสุขุมาโลติ. อหญฺหิ, ภิกฺขเว, ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ ปิณฺฑปาตํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ เสนาสนํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต; ยาจิโตว พหุลํ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริภุญฺชามิ, อปฺปํ อยาจิโต. เยหิ โข ปน ภิกฺขูหิ สทฺธึ วิหรามิ เต เม มนาเปเนว พหุลํ กายกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ วจีกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาเปเนว พหุลํ มโนกมฺเมน สมุทาจรนฺติ, อปฺปํ อมนาเปน; มนาปํเยว พหุลํ อุปหารํ อุปหรนฺติ, อปฺปํ อมนาปํ. ยานิ โข ปน ตานิ เวทยิตานิ ปิตฺตสมุฏฺฐานานิ วา เสมฺหสมุฏฺฐานานิ วา วาตสมุฏฺฐานานิ วา สนฺนิปาติกานิ วา อุตุปริณามชานิ วา วิสมปริหารชานิ วา โอปกฺกมิกานิ วา กมฺมวิปากชานิ วา, ตานิ เม น พหุเทว อุปฺปชฺชนฺติ. อปฺปาพาโธหมสฺมิ. จตุนฺนํ โข ปนสฺมิ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามิ.

भिक्खूहो, जर कोणी योग्य रीतीने बोलताना असे म्हणेल की, 'श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण', तर भिक्खूहो, योग्य रीतीने बोलताना त्याने माझ्याविषयीच असे म्हटले पाहिजे की, 'श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण'. कारण भिक्खूहो, मी बहुधा विनंती केल्यावरच आणलेले चीवर परिधान करतो, न मागता फारच कमी; बहुधा विनंती केल्यावरच आणलेला पिंडपात ग्रहण करतो, न मागता फारच कमी; बहुधा विनंती केल्यावरच आणलेले सेनासन वापरतो, न मागता फारच कमी; बहुधा विनंती केल्यावरच आणलेले ग्लान-प्रत्यय-भेषज-परिकार (आजारीपणातील औषधोपचार व आवश्यक वस्तू) वापरतो, न मागता फारच कमी. ज्या भिक्खूंसोबत मी विहार करतो, ते माझ्याशी बहुधा अनुकूल अशाच कायिक कर्माने वागतात, प्रतिकूल कर्माने फारच कमी; बहुधा अनुकूल अशाच वाचिक कर्माने वागतात, प्रतिकूल कर्माने फारच कमी; बहुधा अनुकूल अशाच मानसिक कर्माने वागतात, प्रतिकूल कर्माने फारच कमी. ते मला बहुधा प्रिय अशाच गोष्टी अर्पण करतात, अप्रिय गोष्टी फारच कमी. पित्त, कफ, वायू किंवा त्यांच्या एकत्र येण्यामुळे (सन्निपात) उद्भवणाऱ्या वेदना; किंवा ऋतुबदलामुळे, अयोग्य वागणुकीमुळे, बाहेरील आघातामुळे किंवा कर्माच्या विपाकामुळे उद्भवणाऱ्या ज्या काही वेदना असतात, त्या मला फारशा होत नाहीत. मी अल्प-आजारी आहे. मी उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चारही ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास व विनाअडचण लाभ घेणारा आहे. आसवांच्या क्षयामुळे, मी आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः विशेष ज्ञानाने साक्षात करून, प्राप्त करून विहार करतो.

---

‘‘ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมเณสุ สมณสุขุมาโลติ, มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมเณสุ [Pg.401] สมณสุขุมาโลติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. สตฺตมํ.

भिक्खूहो, जर कोणी योग्य रीतीने बोलताना असे म्हणेल की, 'श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण', तर भिक्खूहो, योग्य रीतीने बोलताना त्याने माझ्याविषयीच असे म्हटले पाहिजे की, 'श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण'. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत आणि आढळतात. (सातवे सुत्त समाप्त)

---

๘. สํโยชนสุตฺตํ

८. संयोजन सुत्त

---

๘๘. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สมณมจโล, สมณปุณฺฑรีโก, สมณปทุโม, สมเณสุ สมณสุขุมาโล.

८८. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत आणि आढळतात. कोणते चार? अचल श्रमण, श्वेतकमल-समान श्रमण (पुंडरीक श्रमण), रक्तकमल-समान श्रमण (पदुम श्रमण) आणि श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณมจโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณมจโล โหติ.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अचल श्रमण कशी असते? भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू तीन संयोजनांच्या पूर्ण क्षयामुळे सोतापन्न होतो, जो दुर्गतीला न जाणारा (अविनिपातधर्मी), नियत (निश्चित गती असलेला) आणि संबोधीकडे (ज्ञानाकडे) जाणारा असतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती अचल श्रमण असते.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก โหติ? อิธ ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา, ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก โหติ.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती श्वेतकमल-समान श्रमण कशी असते? भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू तीन संयोजनांच्या पूर्ण क्षयामुळे आणि राग, द्वेष व मोहाच्या मंदतेमुळे सकदागामी होतो, जो या जगात केवळ एकदाच येऊन दुःखाचा अंत करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती श्वेतकमल-समान श्रमण असते.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปทุโม โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปทุโม โหติ.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती रक्तकमल-समान श्रमण कशी असते? भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू पाच खालच्या भागातील (ओरंभागीय) संयोजनांच्या पूर्ण क्षयामुळे ओपपातिक (स्वयंभू उत्पन्न होणारा) होतो, जो तेथेच परिनिर्वाण प्राप्त करतो आणि त्या जगातून परत न येणारा (अनावृत्तिधर्मी) असतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती रक्तकमल-समान श्रमण असते.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण कशी असते? भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू आसवांच्या क्षयामुळे, आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः विशेष ज्ञानाने साक्षात करून, प्राप्त करून विहार करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण असते. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत आणि आढळतात. (आठवे सुत्त समाप्त)

---

๙. สมฺมาทิฏฺฐิสุตฺตํ

९. सम्मादिट्ठि सुत्त (सम्यक दृष्टी सुत्त)

---

๘๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สมณมจโล, สมณปุณฺฑรีโก, สมณปทุโม, สมเณสุ สมณสุขุมาโล.

८९. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत आणि आढळतात. कोणते चार? अचल श्रमण, श्वेतकमल-समान श्रमण, रक्तकमल-समान श्रमण आणि श्रमणांमध्ये सुकुमार श्रमण.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณมจโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวาโจ โหติ, สมฺมากมฺมนฺโต [Pg.402] โหติ, สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณมจโล โหติ.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अचल श्रमण कशी असते? भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू सम्यक दृष्टी असलेला, सम्यक संकल्प असलेला, सम्यक वाचा असलेला, सम्यक कर्मान्त असलेला, सम्यक आजीव असलेला, सम्यक व्यायाम असलेला, सम्यक सती असलेला आणि सम्यक समाधी असलेला असतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती अचल श्रमण असते.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวาโจ โหติ, สมฺมากมฺมนฺโต โหติ, สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ, สมฺมาญาณี โหติ, สมฺมาวิมุตฺติ โหติ, โน จ โข อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती 'श्रमण-पुंडरीक' कशी होते? भिक्षूंनो, या शासन-धर्मात एखादा भिक्षू सम्यक् दृष्टी असलेला, सम्यक् संकल्प असलेला, सम्यक् वाचा असलेला, सम्यक् कर्मान्त असलेला, सम्यक् आजीविका असलेला, सम्यक् व्यायाम असलेला, सम्यक् स्मृती असलेला, सम्यक् समाधी असलेला, सम्यक् ज्ञान असलेला आणि सम्यक् विमुक्ती असलेला असतो; परंतु तो आठ विमोक्षांचा आपल्या कायेने स्पर्श करून विहरत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती 'श्रमण-पुंडरीक' होते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปทุโม โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ โหติ, อฏฺฐ จ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปทุโม โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती 'श्रमण-पदुम' कशी होते? भिक्षूंनो, या शासन-धर्मात एखादा भिक्षू सम्यक् दृष्टी असलेला असतो... पे... सम्यक् विमुक्ती असलेला असतो; आणि तो आठ विमोक्षांचा आपल्या कायेने स्पर्श करून विहरतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती 'श्रमण-पदुम' होते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต…เป… ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมเณสุ สมณสุขุมาโลติ, มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมเณสุ สมณสุขุมาโลติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. นวมํ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती श्रमणांमध्ये 'श्रमण-सुकुमार' कशी होते? भिक्षूंनो, या शासन-धर्मात एखादा भिक्षू याचना केल्यावरच बहुतांश वेळा चीवराचा उपभोग घेतो, विनायाचना फार कमी वेळा उपभोग घेतो... पे... भिक्षूंनो, जर एखाद्याने योग्य प्रकारे बोलताना 'श्रमण-सुकुमार' असे म्हणावे, तर त्याने माझ्याविषयीच योग्य प्रकारे बोलताना 'श्रमण-सुकुमार' असे म्हणावे. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत." नववे.

---

๑๐. ขนฺธสุตฺตํ

१०. स्कंधसुत्त

---

๙๐. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สมณมจโล, สมณปุณฺฑรีโก, สมณปทุโม, สมเณสุ สมณสุขุมาโล.

९०. "भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? श्रमण-अचल, श्रमण-पुंडरीक, श्रमण-पदुम आणि श्रमणांमध्ये श्रमण-सुकुमार."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณมจโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เสโข โหติ อปฺปตฺตมานโส, อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมาโน วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณมจโล โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती 'श्रमण-अचल' कशी होते? भिक्षूंनो, या शासन-धर्मात एखादा भिक्षू शैक्ष असतो, ज्याने अद्याप अंतिम ध्येय प्राप्त केलेले नाही, आणि तो अनुत्तर योगक्षेमाची आकांक्षा बाळगत विहरतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती 'श्रमण-अचल' होते."

---

‘‘กถญฺจ[Pg.403], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรติ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา…เป… อิติ สญฺญา…เป… อิติ สงฺขารา…เป… อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ; โน จ โข อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती 'श्रमण-पुंडरीक' कशी होते? भिक्षूंनो, या शासन-धर्मात एखादा भिक्षू पाच उपादानस्कंधांच्या उत्पत्ती आणि विनाशाचे वारंवार अनुदर्शन करत विहरतो – 'असे रूप आहे, असा रूपाचा उदय आहे, असा रूपाचा अस्त आहे; अशी वेदना आहे... पे... अशी संज्ञा आहे... पे... असे संस्कार आहेत... पे... असे विज्ञान आहे, असा विज्ञानाचा उदय आहे, असा विज्ञानाचा अस्त आहे'; परंतु तो आठ विमोक्षांचा आपल्या कायेने स्पर्श करून विहरत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती 'श्रमण-पुंडरीक' होते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปทุโม โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรติ – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา…เป… อิติ สญฺญา…เป… อิติ สงฺขารา…เป… อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ; อฏฺฐ จ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมณปทุโม โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती 'श्रमण-पदुम' कशी होते? भिक्षूंनो, या शासन-धर्मात एखादा भिक्षू पाच उपादानस्कंधांच्या उत्पत्ती आणि विनाशाचे वारंवार अनुदर्शन करत विहरतो – 'असे रूप आहे, असा रूपाचा उदय आहे, असा रूपाचा अस्त आहे; अशी वेदना आहे... पे... अशी संज्ञा आहे... पे... असे संस्कार आहेत... पे... असे विज्ञान आहे, असा विज्ञानाचा उदय आहे, असा विज्ञानाचा अस्त आहे'; आणि तो आठ विमोक्षांचा आपल्या कायेने स्पर्श करून विहरतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती 'श्रमण-पदुम' होते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สมเณสุ สมณสุขุมาโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต…เป… มเมว ตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมเณสุ สมณสุขุมาโลติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทสมํ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती श्रमणांमध्ये 'श्रमण-सुकुमार' कशी होते? भिक्षूंनो, या शासन-धर्मात एखादा भिक्षू याचना केल्यावरच बहुतांश वेळा चीवराचा उपभोग घेतो, विनायाचना फार कमी वेळा उपभोग घेतो... पे... भिक्षूंनो, जर एखाद्याने योग्य प्रकारे बोलताना 'श्रमण-सुकुमार' असे म्हणावे, तर त्याने माझ्याविषयीच योग्य प्रकारे बोलताना 'श्रमण-सुकुमार' असे म्हणावे. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत." दहावे.

---

มจลวคฺโค จตุตฺโถ.

मचलवर्ग चौथा समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका –

---

ปาณาติปาโต จ มุสา, อวณฺณโกธตโมณตา;

ปุตฺโต สํโยชนญฺเจว, ทิฏฺฐิ ขนฺเธน เต ทสาติ.

प्राणातिपात आणि मुसा, अवर्ण, क्रोध, तम, अवनत, पुत्र, संयोजन, दृष्टी आणि स्कंध – हे दहा सुत्त आहेत.

---

(๑๐) ๕. อสุรวคฺโค

(१०) ५. असुरवर्ग

---

๑. อสุรสุตฺตํ

१. असुरसुत्त

---

๙๑. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อสุโร อสุรปริวาโร, อสุโร เทวปริวาโร, เทโว อสุรปริวาโร, เทโว เทวปริวาโร.

९१. "भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? असुर-असुरपरिवार, असुर-देवपरिवार, देव-असुरपरिवार आणि देव-देवपरिवार."

---

‘‘กถญฺจ[Pg.404], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อสุโร โหติ อสุรปริวาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม, ปริสาปิสฺส โหติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อสุโร โหติ อสุรปริวาโร.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती 'असुर-असुरपरिवार' कशी होते? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती दुःशील आणि पापी स्वभावाची असते, आणि तिचा परिवार देखील दुःशील आणि पापी स्वभावाचा असतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती 'असुर-असुरपरिवार' होते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อสุโร โหติ เทวปริวาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม, ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อสุโร โหติ เทวปริวาโร.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती 'असुर-देवपरिवार' कशी होते? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती दुःशील आणि पापी स्वभावाची असते, परंतु तिचा परिवार मात्र शीलवान आणि कल्याणकारी स्वभावाचा असतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती 'असुर-देवपरिवार' होते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เทโว โหติ อสุรปริวาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เทโว โหติ อสุรปริวาโร.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती 'देव-असुरपरिवार' कशी होते? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती शीलवान आणि कल्याणकारी स्वभावाची असते, परंतु तिचा परिवार मात्र दुःशील आणि पापी स्वभावाचा असतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती 'देव-असुरपरिवार' होते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เทโว โหติ เทวปริวาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, ปริสาปิสฺส โหติ สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เทโว โหติ, เทวปริวาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

"आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती 'देव-देवपरिवार' कशी होते? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती शीलवान आणि कल्याणकारी स्वभावाची असते, आणि तिचा परिवार देखील शीलवान आणि कल्याणकारी स्वभावाचा असतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती 'देव-देवपरिवार' होते. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत." पहिले.

---

๒. ปฐมสมาธิสุตฺตํ

२. प्रथम समाधीसुत्त

---

๙๒. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น เจว ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส น จ ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

९२. "भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती अध्यात्मिक चित्त-शम प्राप्त करणारी असते, परंतु अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारी नसते. भिक्षूंनो, या जगात दुसरी एखादी व्यक्ती अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारी असते, परंतु अध्यात्मिक चित्त-शम प्राप्त करणारी नसते. भिक्षूंनो, या जगात तिसरी एखादी व्यक्ती अध्यात्मिक चित्त-शम देखील प्राप्त करणारी नसते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना देखील प्राप्त करणारी नसते. आणि भिक्षूंनो, या जगात चौथी एखादी व्यक्ती अध्यात्मिक चित्त-शम देखील प्राप्त करणारी असते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना देखील प्राप्त करणारी असते. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत." दुसरे.

---

๓. ทุติยสมาธิสุตฺตํ

३. द्वितीय समाधीसुत्त

---

๙๓. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.405], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น เจว ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส น จ ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

९३. “भिक्खूहो, जगात हे चार प्रकारचे लोक विद्यमान आहेत. कोणते चार? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शम (चित्ताची शांतता) प्राप्त करणारी असते, परंतु अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना (उच्च प्रज्ञेची विपश्यना) प्राप्त करणारी नसते. येथे पुन्हा, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारी असते, परंतु अंतर्गत चित्त-शम प्राप्त करणारी नसते. येथे पुन्हा, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी नसते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी नसते. येथे पुन्हा, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी असते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी असते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เตน, ภิกฺขเว, ปุคฺคเลน อชฺฌตฺตํ เจโตสมเถ ปติฏฺฐาย อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย โยโค กรณีโย. โส อปเรน สมเยน ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

“त्यामध्ये, भिक्खूहो, जी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शम प्राप्त करणारी असते, परंतु अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारी नसते, त्या व्यक्तीने, भिक्खूहो, अंतर्गत चित्त-शमावर प्रतिष्ठित होऊन अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे. ती व्यक्ती नंतरच्या काळात अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी बनते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी बनते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, เตน, ภิกฺขเว, ปุคฺคเลน อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย ปติฏฺฐาย อชฺฌตฺตํ เจโตสมเถ โยโค กรณีโย. โส อปเรน สมเยน ลาภี เจว โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส.

“त्यामध्ये, भिक्खूहो, जी व्यक्ती अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारी असते, परंतु अंतर्गत चित्त-शम प्राप्त करणारी नसते, त्या व्यक्तीने, भिक्खूहो, अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनेवर प्रतिष्ठित होऊन अंतर्गत चित्त-शम प्राप्त करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे. ती व्यक्ती नंतरच्या काळात अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी बनते आणि अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी बनते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล น เจว ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส น จ ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เตน, ภิกฺขเว, ปุคฺคเลน เตสํเยว กุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิลาภาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เตน ปุคฺคเลน เตสํเยว กุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิลาภาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ [Pg.406] สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. โส อปเรน สมเยน ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

“त्यामध्ये, भिक्खूहो, जी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी नसते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी नसते, त्या व्यक्तीने, भिक्खूहो, त्याच कुशल धर्मांच्या प्राप्तीसाठी तीव्र छंद (इच्छा), व्यायाम (प्रयत्न), उत्साह, उद्योग (दृढ निश्चय), न माघार घेण्याची वृत्ती, स्मृती आणि संप्रजन्य जागृत केले पाहिजे. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे एखाद्याचे वस्त्र पेटले असेल किंवा डोके पेटले असेल, तर त्याने ते वस्त्र किंवा डोके विझवण्यासाठी तीव्र छंद, व्यायाम, उत्साह, उद्योग, न माघार घेण्याची वृत्ती, स्मृती आणि संप्रजन्य दाखवले पाहिजे; त्याचप्रमाणे, भिक्खूहो, त्या व्यक्तीने त्याच कुशल धर्मांच्या प्राप्तीसाठी तीव्र छंद, व्यायाम, उत्साह, उद्योग, न माघार घेण्याची वृत्ती, स्मृती आणि संप्रजन्य जागृत केले पाहिजे. ती व्यक्ती नंतरच्या काळात अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी बनते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी बनते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เตน, ภิกฺขเว, ปุคฺคเลน เตสุเยว กุสเลสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย อุตฺตริ อาสวานํ ขยาย โยโค กรณีโย. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“त्यामध्ये, भिक्खूहो, जी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी असते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी असते, त्या व्यक्तीने, भिक्खूहो, त्याच कुशल धर्मांवर प्रतिष्ठित होऊन आसवांच्या (चित्तमलांच्या) क्षयासाठी पुढील प्रयत्न केला पाहिजे. भिक्खूहो, हेच ते चार प्रकारचे लोक जगात विद्यमान आहेत.” तिसरे.

---

๔. ตติยสมาธิสุตฺตํ

४. तिसरे समाधी सुत्त

---

๙๔. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น เจว ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส น จ ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

९४. “भिक्खूहो, जगात हे चार प्रकारचे लोक विद्यमान आहेत. कोणते चार? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शम प्राप्त करणारी असते, परंतु अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारी नसते. येथे पुन्हा, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारी असते, परंतु अंतर्गत चित्त-शम प्राप्त करणारी नसते. येथे पुन्हा, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी नसते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी नसते. येथे पुन्हा, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी असते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी असते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เตน, ภิกฺขเว, ปุคฺคเลน ยฺวายํ ปุคฺคโล ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย โส อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘กถํ นุ โข, อาวุโส, สงฺขารา ทฏฺฐพฺพา? กถํ สงฺขารา สมฺมสิตพฺพา? กถํ สงฺขารา วิปสฺสิตพฺพา’ ติ? ตสฺส โส ยถาทิฏฺฐํ ยถาวิทิตํ พฺยากโรติ – ‘เอวํ โข, อาวุโส, สงฺขารา ทฏฺฐพฺพา, เอวํ สงฺขารา สมฺมสิตพฺพา, เอวํ สงฺขารา วิปสฺสิตพฺพา’ติ. โส อปเรน สมเยน ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

“त्यामध्ये, भिक्खूहो, जी व्यक्ती अंतर्गत चित्त-शम प्राप्त करणारी असते, परंतु अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारी नसते, त्या व्यक्तीने, भिक्खूहो, जो अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारा आहे, त्याच्याकडे जाऊन असे विचारले पाहिजे—'आवुसो, संस्कारांकडे कसे पाहिले पाहिजे? संस्कारांचे मनन कसे केले पाहिजे? संस्कारांचे विपश्यनेने कसे दर्शन घेतले पाहिजे?' तो त्याला आपल्या अनुभवानुसार आणि ज्ञानानुसार स्पष्ट करतो—'आवुसो, संस्कारांकडे अशा प्रकारे पाहिले पाहिजे, संस्कारांचे अशा प्रकारे मनन केले पाहिजे, संस्कारांचे अशा प्रकारे विपश्यनेने दर्शन घेतले पाहिजे.' ती व्यक्ती नंतरच्या काळात अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी बनते आणि अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी बनते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, เตน, ภิกฺขเว, ปุคฺคเลน ยฺวายํ ปุคฺคโล ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส โส อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘กถํ นุ โข, อาวุโส, จิตฺตํ สณฺฐเปตพฺพํ? กถํ จิตฺตํ สนฺนิสาเทตพฺพํ[Pg.407]? กถํ จิตฺตํ เอโกทิ กาตพฺพํ? กถํ จิตฺตํ สมาทหาตพฺพ’นฺติ? ตสฺส โส ยถาทิฏฺฐํ ยถาวิทิตํ พฺยากโรติ – ‘เอวํ โข, อาวุโส, จิตฺตํ สณฺฐเปตพฺพํ, เอวํ จิตฺตํ สนฺนิสาเทตพฺพํ, เอวํ จิตฺตํ เอโกทิ กาตพฺพํ, เอวํ จิตฺตํ สมาทหาตพฺพ’นฺติ. โส อปเรน สมเย ลาภี เจว โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส.

“त्यामध्ये, भिक्खूहो, जी व्यक्ती अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना प्राप्त करणारी असते, परंतु अंतर्गत चित्त-शम प्राप्त करणारी नसते, त्या व्यक्तीने, भिक्खूहो, जो अंतर्गत चित्त-शम प्राप्त करणारा आहे, त्याच्याकडे जाऊन असे विचारले पाहिजे—'आवुसो, चित्त कसे स्थिर केले पाहिजे? चित्त कसे शांत केले पाहिजे? चित्त कसे एकाग्र केले पाहिजे? चित्त कसे समाधीस्त केले पाहिजे?' तो त्याला आपल्या अनुभवानुसार आणि ज्ञानानुसार स्पष्ट करतो—'आवुसो, चित्त अशा प्रकारे स्थिर केले पाहिजे, चित्त अशा प्रकारे शांत केले पाहिजे, चित्त अशा प्रकारे एकाग्र केले पाहिजे, चित्त अशा प्रकारे समाधीस्त केले पाहिजे.' ती व्यक्ती नंतरच्या काळात अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यनाही प्राप्त करणारी बनते आणि अंतर्गत चित्त-शमही प्राप्त करणारी बनते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล น เจว ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส น จ ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เตน, ภิกฺขเว, ปุคฺคเลน ยฺวายํ ปุคฺคโล ลาภี เจว อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย โส อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘กถํ นุ โข, อาวุโส, จิตฺตํ สณฺฐเปตพฺพํ? กถํ จิตฺตํ สนฺนิสาเทตพฺพํ? กถํ จิตฺตํ เอโกทิ กาตพฺพํ? กถํ จิตฺตํ สมาทหาตพฺพํ? กถํ สงฺขารา ทฏฺฐพฺพา? กถํ สงฺขารา สมฺมสิตพฺพา? กถํ สงฺขารา วิปสฺสิตพฺพา’ติ? ตสฺส โส ยถาทิฏฺฐํ ยถาวิทิตํ พฺยากโรติ – ‘เอวํ โข, อาวุโส, จิตฺตํ สณฺฐเปตพฺพํ, เอวํ จิตฺตํ สนฺนิสาเทตพฺพํ, เอวํ จิตฺตํ เอโกทิ กาตพฺพํ, เอวํ จิตฺตํ สมาทหาตพฺพํ, เอวํ สงฺขารา ทฏฺฐพฺพา, เอวํ สงฺขารา สมฺมสิตพฺพา, เอวํ สงฺขารา วิปสฺสิตพฺพา’ติ. โส อปเรน สมเยน ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

भिक्षूंनो, त्या चार प्रकारच्या व्यक्तींमध्ये, ज्या व्यक्तीला स्वतःच्या ठिकाणी चित्ताची शांतता (चेतोसमथ) लाभलेली नाही आणि अधिप्रज्ञाधम्मविपश्यना (प्रज्ञा-धर्माची विपश्यना) देखील लाभलेली नाही, त्या व्यक्तीने, भिक्षूंनो, ज्या व्यक्तीला स्वतःच्या ठिकाणी चित्ताची शांतता आणि अधिप्रज्ञाधम्मविपश्यना दोन्ही लाभले आहेत, तिच्याकडे जाऊन असे विचारले पाहिजे – 'आवुसो (मित्रा), चित्त कशा प्रकारे स्थिर करावे? चित्त कशा प्रकारे शांत करावे? चित्त कशा प्रकारे एकाग्र करावे? चित्त कशा प्रकारे समाधीत करावे? संस्कार कशा प्रकारे पाहावेत? संस्कारांचे कशा प्रकारे परीक्षण करावे? संस्कारांचे विपश्यनेद्वारे कशा प्रकारे दर्शन घ्यावे?' तो त्याला आपल्या अनुभवानुसार आणि ज्ञानानुसार स्पष्ट करतो – 'आवुसो, चित्त अशा प्रकारे स्थिर करावे, चित्त अशा प्रकारे शांत करावे, चित्त अशा प्रकारे एकाग्र करावे, चित्त अशा प्रकारे समाधीत करावे, संस्कार अशा प्रकारे पाहावेत, संस्कारांचे अशा प्रकारे परीक्षण करावे, संस्कारांचे विपश्यनेद्वारे अशा प्रकारे दर्शन घ्यावे.' त्यानंतर काही काळाने त्याला स्वतःच्या ठिकाणी चित्ताची शांतता आणि अधिप्रज्ञाधम्मविपश्यना दोन्ही प्राप्त होतात.

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เตน, ภิกฺขเว, ปุคฺคเลน เตสุ เจว กุสเลสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย อุตฺตริ อาสวานํ ขยาย โยโค กรณีโย. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

भिक्षूंनो, त्या चार प्रकारच्या व्यक्तींमध्ये, ज्या व्यक्तीला स्वतःच्या ठिकाणी चित्ताची शांतता आणि अधिप्रज्ञाधम्मविपश्यना दोन्ही लाभले आहेत, त्या व्यक्तीने, भिक्षूंनो, त्याच कुशल धर्मांवर प्रतिष्ठित राहून आसवांच्या क्षयासाठी पुढील प्रयत्न (योग) केला पाहिजे. भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. चौथे (सुत्त समाप्त).

---

๕. ฉวาลาตสุตฺตํ

५. छवालात सुत्त

---

๙๕. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โน อตฺตหิตาย, อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน ปรหิตาย จ.

९५. भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? जो स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत नसतो आणि इतरांच्या हितासाठीही नाही; जो इतरांच्या हितासाठी कार्यरत असतो पण स्वतःच्या हितासाठी नाही; जो स्वतःच्या हितासाठी कार्यरत असतो पण इतरांच्या हितासाठी नाही; आणि जो स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत असतो आणि इतरांच्या हितासाठीही.

---

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.408], ภิกฺขเว, ฉวาลาตํ อุภโต ปทิตฺตํ, มชฺเฌ คูถคตํ, เนว คาเม กฏฺฐตฺถํ ผรติ น อรญฺเญ ( ) ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ยฺวายํ ปุคฺคโล เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย.

भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे स्मशानातील जळणारे लाकूड दोन्ही टोकांकडून पेटलेले असते आणि मध्ये विष्ठेने माखलेले असते, ते गावातही लाकडाच्या कामासाठी उपयोगी पडत नाही आणि जंगलातही नाही; भिक्षूंनो, मी त्या व्यक्तीला या लाकडासारखीच मानतो, जी स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत नसते आणि इतरांच्या हितासाठीही नाही.

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โน อตฺตหิตาย, อยํ อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน ปรหิตาย จ, อยํ อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ.

भिक्षूंनो, त्या लोकांमध्ये, जो इतरांच्या हितासाठी कार्यरत असतो पण स्वतःच्या हितासाठी नाही, तो पहिल्या दोन व्यक्तींपेक्षा अधिक चांगला आणि श्रेष्ठ आहे. भिक्षूंनो, त्या लोकांमध्ये, जो स्वतःच्या हितासाठी कार्यरत असतो पण इतरांच्या हितासाठी नाही, तो पहिल्या तीन व्यक्तींपेक्षा अधिक चांगला आणि श्रेष्ठ आहे. भिक्षूंनो, त्या लोकांमध्ये, जो स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत असतो आणि इतरांच्या हितासाठीही, तो या चारही व्यक्तींमध्ये अग्र, श्रेष्ठ, प्रमुख, उत्तम आणि सर्वोत्तम आहे.

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺโฑ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน ปรหิตาย จ, อยํ อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे गाईपासून दूध मिळते, दुधापासून दही, दह्यापासून लोणी, लोण्यापासून तूप आणि तुपापासून तुपाची साय मिळते, आणि त्या सर्वांमध्ये तुपाची साय सर्वोत्तम मानली जाते; त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, जो मनुष्य स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत असतो आणि इतरांच्या हितासाठीही, तो या चारही व्यक्तींमध्ये अग्र, श्रेष्ठ, प्रमुख, उत्तम आणि सर्वोत्तम आहे. भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. पाचवे (सुत्त समाप्त).

---

๖. ราควินยสุตฺตํ

६. रागविनय सुत्त

---

๙๖. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โน อตฺตหิตาย, เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน ปรหิตาย จ.

९६. भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? जो स्वतःच्या हितासाठी कार्यरत असतो पण इतरांच्या हितासाठी नाही; जो इतरांच्या हितासाठी कार्यरत असतो पण स्वतःच्या हितासाठी नाही; जो स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत नसतो आणि इतरांच्या हितासाठीही नाही; आणि जो स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत असतो आणि इतरांच्या हितासाठीही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา ราควินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรํ ราควินยาย สมาทเปติ; อตฺตนา โทสวินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรํ โทสวินยาย สมาทเปติ; อตฺตนา [Pg.409] โมหวินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรํ โมหวินยาย สมาทเปติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย.

आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठी कार्यरत असते पण इतरांच्या हितासाठी नाही, हे कसे? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः राग नष्ट करण्यासाठी कार्यरत असते, परंतु इतरांना राग नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः द्वेष नष्ट करण्यासाठी कार्यरत असते, परंतु इतरांना द्वेष नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः मोह नष्ट करण्यासाठी कार्यरत असते, परंतु इतरांना मोह नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठी कार्यरत असते पण इतरांच्या हितासाठी नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา น ราควินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, ปรํ ราควินยาย สมาทเปติ; อตฺตนา น โทสวินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, ปรํ โทสวินยาย สมาทเปติ; อตฺตนา น โมหวินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, ปรํ โมหวินยาย สมาทเปติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย.

आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती इतरांच्या हितासाठी कार्यरत असते पण स्वतःच्या हितासाठी नाही, हे कसे? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः राग नष्ट करण्यासाठी कार्यरत नसते, परंतु इतरांना राग नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करते; स्वतः द्वेष नष्ट करण्यासाठी कार्यरत नसते, परंतु इतरांना द्वेष नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करते; स्वतः मोह नष्ट करण्यासाठी कार्यरत नसते, परंतु इतरांना मोह नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती इतरांच्या हितासाठी कार्यरत असते पण स्वतःच्या हितासाठी नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา น ราควินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรํ ราควินยาย สมาทเปติ; อตฺตนา น โทสวินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรํ โทสวินยาย สมาทเปติ; อตฺตนา น โมหวินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรํ โมหวินยาย สมาทเปติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย.

आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत नसते आणि इतरांच्या हितासाठीही नाही, हे कसे? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः राग नष्ट करण्यासाठी कार्यरत नसते आणि इतरांनाही राग नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः द्वेष नष्ट करण्यासाठी कार्यरत नसते आणि इतरांनाही द्वेष नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः मोह नष्ट करण्यासाठी कार्यरत नसते आणि इतरांनाही मोह नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत नसते आणि इतरांच्या हितासाठीही नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ราควินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, ปรญฺจ ราควินยาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ โทสวินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, ปรญฺจ โทสวินยาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ โมหวินยาย ปฏิปนฺโน โหติ, ปรญฺจ โมหวินยาย สมาทเปติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत असते आणि इतरांच्या हितासाठीही, हे कसे? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः राग नष्ट करण्यासाठी कार्यरत असते आणि इतरांनाही राग नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करते; स्वतः द्वेष नष्ट करण्यासाठी कार्यरत असते आणि इतरांनाही द्वेष नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करते; स्वतः मोह नष्ट करण्यासाठी कार्यरत असते आणि इतरांनाही मोह नष्ट करण्यासाठी प्रवृत्त करते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठीही कार्यरत असते आणि इतरांच्या हितासाठीही. भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. सहावे (सुत्त समाप्त).

---

๗. ขิปฺปนิสนฺติสุตฺตํ

७. खिप्पनिसंति सुत्त

---

๙๗. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โน อตฺตหิตาย, เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน ปรหิตาย จ.

९७. भिक्खूहो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती विद्यमान आहेत. कोणते चार? स्वतःच्या हितासाठी आचरण करणारा पण इतरांच्या हितासाठी नाही, इतरांच्या हितासाठी आचरण करणारा पण स्वतःच्या हितासाठी नाही, स्वतःच्या हितासाठीही आचरण न करणारा आणि इतरांच्या हितासाठीही नाही, आणि स्वतःच्या हितासाठी तसेच इतरांच्या हितासाठीही आचरण करणारा.

---

‘‘กถญฺจ[Pg.410], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ขิปฺปนิสนฺตี จ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สุตานญฺจ ธมฺมานํ ธารกชาติโก โหติ, ธาตานญฺจ ธมฺมานํ อตฺถูปปริกฺขี โหติ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ; โน จ กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา, โน จ สนฺทสฺสโก โหติ สมาทปโก สมุตฺเตชโก สมฺปหํสโก สพฺรหฺมจารีนํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठी आचरण करणारी पण इतरांच्या हितासाठी आचरण न करणारी कशी असते? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती कुशल धर्मांचे आकलन करण्यात जलद असते, ऐकलेले धर्म लक्षात ठेवण्याच्या स्वभावाची असते, आणि लक्षात ठेवलेल्या धर्मांच्या अर्थाचे चिंतन करणारी असते. अर्थ जाणून आणि धर्म जाणून ती धर्माला अनुसरून योग्य आचरण करणारी असते; परंतु ती कल्याणकारी बोलणारी नसते, तिचे बोलणे सुंदर नसते, ती सुसंस्कृत, स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ स्पष्ट करणाऱ्या शिष्ट वाणीने युक्त नसते; आणि ती आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांना उपदेश करणारी, प्रवृत्त करणारी, उत्साहित करणारी व आनंदित करणारी नसते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठी आचरण करणारी असते, पण इतरांच्या हितासाठी नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข ขิปฺปนิสนฺตี โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน จ สุตานํ ธมฺมานํ ธารกชาติโก โหติ, โน จ ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถูปปริกฺขี โหติ, โน จ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ; กลฺยาณวาโจ จ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา, สนฺทสฺสโก จ โหติ สมาทปโก สมุตฺเตชโก สมฺปหํสโก สพฺรหฺมจารีนํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती इतरांच्या हितासाठी आचरण करणारी पण स्वतःच्या हितासाठी आचरण न करणारी कशी असते? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती कुशल धर्मांचे आकलन करण्यात जलद नसते, ऐकलेले धर्म लक्षात ठेवण्याच्या स्वभावाची नसते, लक्षात ठेवलेल्या धर्मांच्या अर्थाचे चिंतन करणारी नसते, आणि अर्थ जाणून व धर्म जाणून ती धर्माला अनुसरून योग्य आचरण करणारी नसते; परंतु ती कल्याणकारी बोलणारी असते, तिचे बोलणे सुंदर नसते, ती सुसंस्कृत, स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ स्पष्ट करणाऱ्या शिष्ट वाणीने युक्त नसते; आणि ती आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांना उपदेश करणारी, प्रवृत्त करणारी, उत्साहित करणारी व आनंदित करणारी असते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती इतरांच्या हितासाठी आचरण करणारी असते, पण स्वतःच्या हितासाठी नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข ขิปฺปนิสนฺตี โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน จ สุตานํ ธมฺมานํ ธารกชาติโก โหติ, โน จ ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถูปปริกฺขี โหติ, โน จ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ; โน จ กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา, โน จ สนฺทสฺสโก โหติ สมาทปโก สมุตฺเตชโก สมฺปหํสโก สพฺรหฺมจารีนํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठीही आचरण न करणारी आणि इतरांच्या हितासाठीही आचरण न करणारी कशी असते? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती कुशल धर्मांचे आकलन करण्यात जलद नसते, ऐकलेले धर्म लक्षात ठेवण्याच्या स्वभावाची नसते, लक्षात ठेवलेल्या धर्मांच्या अर्थाचे चिंतन करणारी नसते, आणि अर्थ जाणून व धर्म जाणून ती धर्माला अनुसरून योग्य आचरण करणारी नसते; तसेच ती कल्याणकारी बोलणारी नसते, तिचे बोलणे सुंदर नसते, ती सुसंस्कृत, स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ स्पष्ट करणाऱ्या शिष्ट वाणीने युक्त नसते; आणि ती आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांना उपदेश करणारी, प्रवृत्त करणारी, उत्साहित करणारी व आनंदित करणारी नसते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठीही आचरण करत नाही आणि इतरांच्या हितासाठीही नाही.

---

‘‘กถญฺจ[Pg.411], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ขิปฺปนิสนฺตี จ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สุตานญฺจ ธมฺมานํ ธารกชาติโก โหติ, ธาตานญฺจ ธมฺมานํ อตฺถูปปริกฺขี โหติ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ; กลฺยาณวาโจ จ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา, สนฺทสฺสโก จ โหติ สมาทปโก สมุตฺเตชโก สมฺปหํสโก สพฺรหฺมจารีนํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. สตฺตมํ.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठी तसेच इतरांच्या हितासाठीही आचरण करणारी कशी असते? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती कुशल धर्मांचे आकलन करण्यात जलद असते, ऐकलेले धर्म लक्षात ठेवण्याच्या स्वभावाची असते, आणि लक्षात ठेवलेल्या धर्मांच्या अर्थाचे चिंतन करणारी असते. अर्थ जाणून आणि धर्म जाणून ती धर्माला अनुसरून योग्य आचरण करणारी असते; तसेच ती कल्याणकारी बोलणारी असते, तिचे बोलणे सुंदर असते, ती सुसंस्कृत, स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ स्पष्ट करणाऱ्या शिष्ट वाणीने युक्त नसते; आणि ती आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांना उपदेश करणारी, प्रवृत्त करणारी, उत्साहित करणारी व आनंदित करणारी असते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठी तसेच इतरांच्या हितासाठीही आचरण करणारी असते. भिक्खूहो, हेच ते चार प्रकारचे व्यक्ती जगात विद्यमान आहेत. सातवे.

---

๘. อตฺตหิตสุตฺตํ

८. अत्तहितसुत्त

---

๙๘. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โน อตฺตหิตาย, เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน ปรหิตาย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

९८. भिक्खूहो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती विद्यमान आहेत. कोणते चार? स्वतःच्या हितासाठी आचरण करणारा पण इतरांच्या हितासाठी नाही, इतरांच्या हितासाठी आचरण करणारा पण स्वतःच्या हितासाठी नाही, स्वतःच्या हितासाठीही आचरण न करणारा आणि इतरांच्या हितासाठीही नाही, आणि स्वतःच्या हितासाठी तसेच इतरांच्या हितासाठीही आचरण करणारा. भिक्खूहो, हेच ते चार प्रकारचे व्यक्ती जगात विद्यमान आहेत. आठवे.

---

๙. สิกฺขาปทสุตฺตํ

९. सिक्खापदसुत्त

---

๙๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โน อตฺตหิตาย, เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โน ปรหิตาย, อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน ปรหิตาย จ.

९९. भिक्खूहो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती विद्यमान आहेत. कोणते चार? स्वतःच्या हितासाठी आचरण करणारा पण इतरांच्या हितासाठी नाही, इतरांच्या हितासाठी आचरण करणारा पण स्वतःच्या हितासाठी नाही, स्वतःच्या हितासाठीही आचरण न करणारा आणि इतरांच्या हितासाठीही नाही, आणि स्वतःच्या हितासाठी तसेच इतरांच्या हितासाठीही आचरण करणारा.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, โน ปรํ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, โน ปรํ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, โน ปรํ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ[Pg.412]; อตฺตนา มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, โน ปรํ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, โน ปรํ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา สมาทเปติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठी आचरण करणारी पण इतरांच्या हितासाठी आचरण न करणारी कशी असते? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपातापासून अलिप्त राहते, परंतु इतरांना प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करत नाही; स्वतः अदिन्नादानापासून अलिप्त राहते, परंतु इतरांना अदिन्नादानापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करत नाही; स्वतः कामेसू मिच्छाचारापासून अलिप्त राहते, परंतु इतरांना कामेसू मिच्छाचारापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करत नाही; स्वतः मुसावादापासून अलिप्त राहते, परंतु इतरांना मुसावादापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करत नाही; स्वतः सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त राहते, परंतु इतरांना सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती स्वतःच्या हितासाठी आचरण करणारी असते, पण इतरांच्या हितासाठी नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา ปาณาติปาตา อปฺปฏิวิรโต โหติ, ปรํ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา อทินฺนาทานา อปฺปฏิวิรโต โหติ, ปรํ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา กาเมสุมิจฺฉาจารา อปฺปฏิวิรโต โหติ, ปรํ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา มุสาวาทา อปฺปฏิวิรโต โหติ, ปรํ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา อปฺปฏิวิรโต โหติ, ปรํ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา สมาทเปติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย.

आणि भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती इतरांच्या हितासाठी आचरण करणारी पण स्वतःच्या हितासाठी आचरण न करणारी कशी असते? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपातापासून अलिप्त राहत नाही, परंतु इतरांना प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः अदिन्नादानापासून अलिप्त राहत नाही, परंतु इतरांना अदिन्नादानापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः कामेसू मिच्छाचारापासून अलिप्त राहत नाही, परंतु इतरांना कामेसू मिच्छाचारापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः मुसावादापासून अलिप्त राहत नाही, परंतु इतरांना मुसावादापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त राहत नाही, परंतु इतरांना सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती इतरांच्या हितासाठी आचरण करणारी असते, पण स्वतःच्या हितासाठी नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา ปาณาติปาตา อปฺปฏิวิรโต โหติ, โน ปรํ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา อปฺปฏิวิรโต โหติ, โน ปรํ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา สมาทเปติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย.

“आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती स्वतःच्या कल्याणासाठीही कार्यरत नसते आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही कार्यरत नसते, हे कसे? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहत नाही आणि इतरांनाही प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करत नाही... पे... स्वतः सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानापासून (मद्य व मादक पदार्थांच्या सेवनापासून) अलिप्त राहत नाही आणि इतरांनाही मद्य व मादक पदार्थांच्या सेवनापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती स्वतःच्या कल्याणासाठीही कार्यरत नसते आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही कार्यरत नसते.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา สมาทเปติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. นวมํ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती स्वतःच्या कल्याणासाठीही कार्यरत असते आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही कार्यरत असते, हे कसे? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहते आणि इतरांनाही प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करते... पे... स्वतः सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानापासून (मद्य व मादक पदार्थांच्या सेवनापासून) अलिप्त राहते आणि इतरांनाही मद्य व मादक पदार्थांच्या सेवनापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती स्वतःच्या कल्याणासाठीही कार्यरत असते आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही कार्यरत असते. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत.” नववे (सुत्त).

---

๑๐. โปตลิยสุตฺตํ

१०. पोतलीय सुत्त

---

๑๐๐. อถ [Pg.413] โข โปตลิโย ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข โปตลิยํ ปริพฺพาชกํ ภควา เอตทโวจ –

१००. त्यानंतर पोतलीय परिव्राजक जेथे भगवान होते तेथे गेला; तेथे जाऊन त्याने भगवंतांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी व संस्मरणीय संभाषण आटोपून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या पोतलीय परिव्राजकाला भगवान म्हणाले –

---

‘‘จตฺตาโรเม, โปตลิย, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, โปตลิย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิธ ปน, โปตลิย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิธ ปน, โปตลิย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิธ ปน, โปตลิย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิเม โข, โปตลิย, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, โปตลิย, จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

“पोतलीय, या जगात चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? पोतलीय, या जगात एखादी व्यक्ती निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करते; परंतु स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुती योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही. पोतलीय, या जगात दुसरी एखादी व्यक्ती स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुती योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करते; परंतु निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही. पोतलीय, या जगात तिसरी एखादी व्यक्ती निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही; आणि स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुतीही योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही. पोतलीय, या जगात चौथी एखादी व्यक्ती निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करते; आणि स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुतीही योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करते. पोतलीय, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. पोतलीय, या चार प्रकारच्या लोकांपैकी तुला कोणता माणूस सर्वात उत्तम आणि श्रेष्ठ वाटतो?”

---

‘‘จตฺตาโรเม, โภ โคตม, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, โภ โคตม, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิธ ปน, โภ โคตม, เอกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิธ ปน, โภ โคตม, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิธ [Pg.414] ปน, โภ โคตม, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิเม โข, โภ โคตม, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, โภ โคตม, จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน; อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อภิกฺกนฺตา เหสา, โภ โคตม, ยทิทํ อุเปกฺขา’’ติ.

“हे गौतम, या जगात चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? हे गौतम, या जगात एखादी व्यक्ती निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करते; परंतु स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुती योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही. हे गौतम, या जगात दुसरी एखादी व्यक्ती स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुती योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करते; परंतु निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही. हे गौतम, या जगात तिसरी एखादी व्यक्ती निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही; आणि स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुतीही योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही. हे गौतम, या जगात चौथी एखादी व्यक्ती निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करते; आणि स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुतीही योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करते. हे गौतम, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. या चार प्रकारच्या लोकांपैकी, जो मनुष्य निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही आणि स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुतीही योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करत नाही; तोच मनुष्य मला या चार लोकांमध्ये सर्वात उत्तम आणि श्रेष्ठ वाटतो. त्याचे कारण काय? कारण, हे गौतम, उपेक्षा (तटस्थता) हीच सर्वात उत्तम आहे.”

---

‘‘จตฺตาโรเม, โปตลิย, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร…เป… อิเม โข, โปตลิย, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, โปตลิย, จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน; อยํ อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อภิกฺกนฺตา เหสา, โปตลิย, ยทิทํ ตตฺถ ตตฺถ กาลญฺญุตา’’ติ.

“पोतलीय, या जगात चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? ...पे... पोतलीय, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. या चार प्रकारच्या लोकांपैकी, जो मनुष्य निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करतो आणि स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुतीही योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करतो; तोच मनुष्य या चार लोकांमध्ये सर्वात उत्तम आणि श्रेष्ठ आहे. त्याचे कारण काय? कारण, पोतलीय, त्या त्या प्रसंगी योग्य वेळ जाणणे (कालज्ञता) हेच सर्वात उत्तम आहे.”

---

‘‘จตฺตาโรเม, โภ โคตม, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร…เป… อิเม โข, โภ โคตม, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, โภ โคตม, จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน; อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อภิกฺกนฺตา เหสา, โภ โคตม, ยทิทํ ตตฺถ ตตฺถ กาลญฺญุตา.

“हे गौतम, या जगात चार प्रकारचे लोक अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? ...पे... हे गौतम, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. या चार प्रकारच्या लोकांपैकी, जो मनुष्य निंदेस पात्र असलेल्या व्यक्तीची निंदा योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करतो आणि स्तुतीस पात्र असलेल्या व्यक्तीची स्तुतीही योग्य वेळी, सत्य आणि यथार्थपणे करतो; तोच मनुष्य मला या चार लोकांमध्ये सर्वात उत्तम आणि श्रेष्ठ वाटतो. त्याचे कारण काय? कारण, हे गौतम, त्या त्या प्रसंगी योग्य वेळ जाणणे (कालज्ञता) हेच सर्वात उत्तम आहे.”

---

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ, เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต[Pg.415]. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทสมํ.

“अतिशय सुंदर, हे गौतम! अतिशय सुंदर, हे गौतम! जसे एखाद्याने उपडे केलेले भांडे उताणे करावे, झाकलेले उघडे करावे, वाट चुकलेल्याला वाट दाखवावी किंवा अंधारात तेलाचा दिवा धरावा जेणेकरून डोळे असणाऱ्यांना रूपे दिसू शकतील; त्याचप्रमाणे आदरणीय गौतमांनी अनेक मार्गांनी धम्म प्रकाशित केला आहे. मी आदरणीय गौतमांना, धम्माला आणि भिक्षुसंघाला शरण जातो. आदरणीय गौतमांनी मला आजपासून आजीवन शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.” दहावे (सुत्त).

---

อสุรวคฺโค ปญฺจโม.

असुरवर्ग पाचवा समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

---

อสุโร ตโย สมาธี, ฉวาลาเตน ปญฺจมํ;

ราโค นิสนฺติ อตฺตหิตํ, สิกฺขา โปตลิเยน จาติ.

असुर, तीन समाधी, पाचवे शवालात (स्मशानातील जळते लाकूड), राग, निसन्ति, आत्महित, शिक्षा आणि पोतलि.

---

ทุติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

दुसरे पन्नासक समाप्त झाले.

---

๓. ตติยปณฺณาสกํ

३. तिसरे पन्नासक

---

(๑๑) ๑. วลาหกวคฺโค

(११) १. वलाहक वग्ग (मेघ वर्ग)

---

๑. ปฐมวลาหกสุตฺตํ

१. प्रथम वलाहक सूत्त (पहिले मेघ सूत्त)

---

๑๐๑. เอวํ [Pg.416] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

१०१. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूहो!” “भदंत!” असे त्या भिक्खूंनी भगवंतांना उत्तर दिले. भगवान म्हणाले –

---

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, วลาหกา. กตเม จตฺตาโร? คชฺชิตา โน วสฺสิตา, วสฺสิตา โน คชฺชิตา, เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา, คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วลาหกา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? คชฺชิตา โน วสฺสิตา, วสฺสิตา โน คชฺชิตา, เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา, คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ.

“भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे मेघ आहेत. कोणते चार? गर्जना करणारे पण न बरसणारे, बरसणारे पण गर्जना न करणारे, गर्जनाही न करणारे आणि न बरसणारे, आणि गर्जना करणारे व बरसणारे सुद्धा. भिक्खूहो, हेच ते चार प्रकारचे मेघ आहेत. याचप्रमाणे, भिक्खूहो, या जगात मेघांसारखे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? गर्जना करणारे पण न बरसणारे, बरसणारे पण गर्जना न करणारे, गर्जनाही न करणारे आणि न बरसणारे, आणि गर्जना करणारे व बरसणारे सुद्धा.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาสิตา โหติ, โน กตฺตา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ, โน วสฺสิตา. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, วลาหโก คชฺชิตา, โน วสฺสิตา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्खूहो, व्यक्ती गर्जना करणारा पण न बरसणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा व्यक्ती केवळ बोलणारा असतो, पण कृती न करणारा असतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती गर्जना करणारा पण न बरसणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो मेघ गर्जना करतो पण बरसत नाही, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या मेघाची उपमा देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ, โน คชฺชิตา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล กตฺตา โหติ, โน ภาสิตา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ, โน คชฺชิตา. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, วลาหโก วสฺสิตา, โน คชฺชิตา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्खूहो, व्यक्ती बरसणारा पण गर्जना न करणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा व्यक्ती कृती करणारा असतो, पण बोलणारा नसतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती बरसणारा पण गर्जना न करणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो मेघ बरसतो पण गर्जना करत नाही, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या मेघाची उपमा देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ, โน วสฺสิตา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว ภาสิตา โหติ, โน กตฺตา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ, โน วสฺสิตา. เสยฺยถาปิ [Pg.417] โส, ภิกฺขเว, วลาหโก เนว คชฺชิตา, โน วสฺสิตา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्खूहो, व्यक्ती गर्जनाही न करणारा आणि न बरसणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा व्यक्ती बोलणाराही नसतो आणि कृती करणाराही नसतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती गर्जनाही न करणारा आणि न बरसणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो मेघ गर्जनाही करत नाही आणि बरसतही नाही, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या मेघाची उपमा देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาสิตา จ โหติ กตฺตา จ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา จ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, วลาหโก คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

“आणि भिक्खूहो, व्यक्ती गर्जना करणारा आणि बरसणारा सुद्धा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा व्यक्ती बोलणाराही असतो आणि कृती करणाराही असतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती गर्जना करणारा आणि बरसणारा सुद्धा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो मेघ गर्जनाही करतो आणि बरसतोही, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या मेघाची उपमा देतो. भिक्खूहो, हेच ते चार प्रकारचे मेघांसारखे व्यक्ती या जगात अस्तित्वात आहेत.” पहिले सूत्त समाप्त.

---

๒. ทุติยวลาหกสุตฺตํ

२. दुसरे वलाहक सूत्त (दुसरे मेघ सूत्त)

---

๑๐๒. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, วลาหกา. กตเม จตฺตาโร? คชฺชิตา โน วสฺสิตา, วสฺสิตา โน คชฺชิตา, เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วลาหกา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? คชฺชิตา โน วสฺสิตา, วสฺสิตา โน คชฺชิตา, เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา, คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ.

१०२. “भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे मेघ आहेत. कोणते चार? गर्जना करणारे पण न बरसणारे, बरसणारे पण गर्जना न करणारे, गर्जनाही न करणारे आणि न बरसणारे, आणि गर्जना करणारे व बरसणारे सुद्धा. भिक्खूहो, हेच ते चार प्रकारचे मेघ आहेत. याचप्रमाणे, भिक्खूहो, या जगात मेघांसारखे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? गर्जना करणारे पण न बरसणारे, बरसणारे पण गर्जना न करणारे, गर्जनाही न करणारे आणि न बरसणारे, आणि गर्जना करणारे व बरसणारे सुद्धा.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ, โน วสฺสิตา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ, โน วสฺสิตา. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, วลาหโก คชฺชิตา, โน วสฺสิตา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्खूहो, व्यक्ती गर्जना करणारा पण न बरसणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा व्यक्ती धम्माचा अभ्यास करतो – जसे की सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अद्भुतधम्म आणि वेदल्ल. परंतु, तो ‘हे दुःख आहे’ हे जसे आहे तसे जाणत नाही; ‘हा दुःखसमुदय आहे’ हे जसे आहे तसे जाणत नाही; ‘हा दुःखनिरोध आहे’ हे जसे आहे तसे जाणत नाही; ‘ही दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा आहे’ हे जसे आहे तसे जाणत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती गर्जना करणारा पण न बरसणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो मेघ गर्जना करतो पण बरसत नाही, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या मेघाची उपमा देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ, โน คชฺชิตา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ [Pg.418] ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ, โน คชฺชิตา. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, วลาหโก วสฺสิตา, โน คชฺชิตา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्खूहो, व्यक्ती बरसणारा पण गर्जना न करणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा व्यक्ती धम्माचा अभ्यास करत नाही – जसे की सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अद्भुतधम्म आणि वेदल्ल. परंतु, तो ‘हे दुःख आहे’ हे जसे आहे तसे जाणतो... तसेच... ‘ही दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा आहे’ हे जसे आहे तसे जाणतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती बरसणारा पण गर्जना न करणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो मेघ बरसतो पण गर्जना करत नाही, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या मेघाची उपमा देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ, โน วสฺสิตา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ, โน วสฺสิตา. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, วลาหโก เนว คชฺชิตา, โน วสฺสิตา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्खूहो, व्यक्ती गर्जनाही न करणारा आणि न बरसणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा व्यक्ती धम्माचा अभ्यासही करत नाही – जसे की सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अद्भुतधम्म आणि वेदल्ल. आणि तो ‘हे दुःख आहे’ हे जसे आहे तसे जाणत नाही... तसेच... ‘ही दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा आहे’ हे जसे आहे तसे जाणत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती गर्जनाही न करणारा आणि न बरसणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो मेघ गर्जनाही करत नाही आणि बरसतही नाही, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या मेघाची उपमा देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา จ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, วลาหโก คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

“आणि भिक्खूहो, व्यक्ती गर्जना करणारा आणि बरसणारा सुद्धा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा व्यक्ती धम्माचा अभ्यास करतो – जसे की सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अद्भुतधम्म आणि वेदल्ल. आणि तो ‘हे दुःख आहे’ हे जसे आहे तसे जाणतो... तसेच... ‘ही दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा आहे’ हे जसे आहे तसे जाणतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे व्यक्ती गर्जना करणारा आणि बरसणारा सुद्धा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो मेघ गर्जनाही करतो आणि बरसतोही, त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या मेघाची उपमा देतो. भिक्खूहो, हेच ते चार प्रकारचे मेघांसारखे व्यक्ती या जगात अस्तित्वात आहेत.” दुसरे सूत्त समाप्त.

---

๓. กุมฺภสุตฺตํ

३. कुंभ सूत्त (घडा सूत्त)

---

๑๐๓. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, กุมฺภา. กตเม จตฺตาโร? ตุจฺโฉ ปิหิโต, ปูโร วิวโฏ, ตุจฺโฉ วิวโฏ, ปูโร ปิหิโต – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร กุมฺภา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร กุมฺภูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตุจฺโฉ ปิหิโต, ปูโร วิวโฏ, ตุจฺโฉ วิวโฏ, ปูโร ปิหิโต.

१०३. “भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे घट (पाण्याचे घडे) आहेत. कोणते चार? रिकामे आणि झाकलेले, भरलेले आणि उघडे, रिकामे आणि उघडे, आणि भरलेले आणि झाकलेले - भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे घट आहेत. याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, जगामध्ये घटांची उपमा दिलेले हे चार प्रकारचे व्यक्ती विद्यमान आहेत. कोणते चार? रिकामे आणि झाकलेले, भरलेले आणि उघडे, रिकामे आणि उघडे, आणि भरलेले आणि झाकलेले.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ ปิหิโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ ปิหิโต[Pg.419]. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, กุมฺโภ ตุจฺโฉ ปิหิโต; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती रिकामी आणि झाकलेली कशी असते? येथे, भिक्षूंनो, एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे व मागे फिरणे, समोर पाहणे व बाजूला पाहणे, अवयव आकुंचन करणे व प्रसरण करणे, आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे अत्यंत प्रसन्नतादायक असते. परंतु, ती व्यक्ती ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत (आहे तसे) जाणत नाही... ‘ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा (मार्ग) आहे’ हे यथाभूत जाणत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती रिकामी आणि झाकलेली असते. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो घट रिकामा आणि झाकलेला असतो, तशीच उपमा मी या व्यक्तीला देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปูโร โหติ วิวโฏ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปูโร โหติ วิวโฏ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, กุมฺโภ ปูโร วิวโฏ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती भरलेली आणि उघडी कशी असते? येथे, भिक्षूंनो, एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे व मागे फिरणे, समोर पाहणे व बाजूला पाहणे, अवयव आकुंचन करणे व प्रसरण करणे, आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे प्रसन्नतादायक नसते. परंतु, ती व्यक्ती ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत जाणते... ‘ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा आहे’ हे यथाभूत जाणते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती भरलेली आणि उघडी असते. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो घट भरलेला आणि उघडा असतो, तशीच उपमा मी या व्यक्तीला देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ วิวโฏ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ วิวโฏ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, กุมฺโภ ตุจฺโฉ วิวโฏ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती रिकामी आणि उघडी कशी असते? येथे, भिक्षूंनो, एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे व मागे फिरणे, समोर पाहणे व बाजूला पाहणे, अवयव आकुंचन करणे व प्रसरण करणे, आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे प्रसन्नतादायक नसते. आणि ती व्यक्ती ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत जाणत नाही... ‘ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा आहे’ हे यथाभूत जाणत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती रिकामी आणि उघडी असते. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो घट रिकामा आणि उघडा असतो, तशीच उपमा मी या व्यक्तीला देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปูโร โหติ ปิหิโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปูโร โหติ ปิหิโต. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, กุมฺโภ ปูโร ปิหิโต; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร กุมฺภูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती भरलेली आणि झाकलेली कशी असते? येथे, भिक्षूंनो, एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे व मागे फिरणे, समोर पाहणे व बाजूला पाहणे, अवयव आकुंचन करणे व प्रसरण करणे, आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे अत्यंत प्रसन्नतादायक असते. आणि ती व्यक्ती ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत जाणते... ‘ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा आहे’ हे यथाभूत जाणते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती भरलेली आणि झाकलेली असते. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो घट भरलेला आणि झाकलेला असतो, तशीच उपमा मी या व्यक्तीला देतो. भिक्षूंनो, जगामध्ये घटांची उपमा दिलेले हे चार प्रकारचे व्यक्ती विद्यमान आहेत.” (तिसरे)

---

๔. อุทกรหทสุตฺตํ

४. उदकरहदसुत्त

---

๑๐๔. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อุทกรหทา. กตเม จตฺตาโร? อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส, คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส, อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส, คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อุทกรหทา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส[Pg.420], คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส, อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส, คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส.

१०४. “भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे पाण्याचे तलाव आहेत. कोणते चार? उथळ पण खोल भासणारा, खोल पण उथळ भासणारा, उथळ आणि उथळच भासणारा, आणि खोल आणि खोलच भासणारा - भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे पाण्याचे तलाव आहेत. याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, जगामध्ये पाण्याच्या तलावांची उपमा दिलेले हे चार प्रकारचे व्यक्ती विद्यमान आहेत. कोणते चार? उथळ पण खोल भासणारा, खोल पण उथळ भासणारा, उथळ आणि उथळच भासणारा, आणि खोल आणि खोलच भासणारा.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ คมฺภีโรภาโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ คมฺภีโรภาโส. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, อุทกรหโท อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती उथळ पण खोल भासणारी कशी असते? येथे, भिक्षूंनो, एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे व मागे फिरणे, समोर पाहणे व बाजूला पाहणे, अवयव आकुंचन करणे व प्रसरण करणे, आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे अत्यंत प्रसन्नतादायक असते. परंतु, ती व्यक्ती ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत जाणत नाही... ‘ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा आहे’ हे यथाभूत जाणत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती उथळ पण खोल भासणारी असते. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो पाण्याचा तलाव उथळ पण खोल भासणारा असतो, तशीच उपमा मी या व्यक्तीला देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ อุตฺตาโนภาโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ อุตฺตาโนภาโส. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, อุทกรหโท คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती खोल पण उथळ भासणारी कशी असते? येथे, भिक्षूंनो, एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे व मागे फिरणे, समोर पाहणे व बाजूला पाहणे, अवयव आकुंचन करणे व प्रसरण करणे, आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे प्रसन्नतादायक नसते. परंतु, ती व्यक्ती ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत जाणते... ‘ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा आहे’ हे यथाभूत जाणते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती खोल पण उथळ भासणारी असते. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो पाण्याचा तलाव खोल पण उथळ भासणारा असतो, तशीच उपमा मी या व्यक्तीला देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ อุตฺตาโนภาโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ อุตฺตาโนภาโส. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, อุทกรหโท อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादी व्यक्ती उथळ आणि उथळच भासणारी कशी असते? येथे, भिक्षूंनो, एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे व मागे फिरणे, समोर पाहणे व बाजूला पाहणे, अवयव आकुंचन करणे व प्रसरण करणे, आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे प्रसन्नतादायक नसते. आणि ती व्यक्ती ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत जाणत नाही... ‘ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा आहे’ हे यथाभूत जाणत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे व्यक्ती उथळ आणि उथळच भासणारी असते. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो पाण्याचा तलाव उथळ आणि उथळच भासणारा असतो, तशीच उपमा मी या व्यक्तीला देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ คมฺภีโรภาโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ คมฺภีโรภาโส. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, อุทกรหโท คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข[Pg.421], ภิกฺขเว, จตฺตาโร อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

"भिक्खूहो, एखादा मनुष्य खोल आणि खोल दिसणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे, मागे येणे, समोर पाहणे, बाजूला पाहणे, हात-पाय आखडणे, ते पसरवणे आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे प्रसन्नतादायक असते. तो 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत जाणतो... 'ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य खोल आणि खोल दिसणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो पाण्याचा डोह खोल आणि खोल दिसणारा असतो; त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या डोहासारखा म्हणतो. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे पाण्याच्या डोहासारखे मनुष्य जगात अस्तित्वात आहेत." चौथे.

---

๕. อมฺพสุตฺตํ

५. आंब्याचे सुत्त (अम्बसुत्त)

---

๑๐๕. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อมฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อามํ ปกฺกวณฺณิ, ปกฺกํ อามวณฺณิ, อามํ อามวณฺณิ, ปกฺกํ ปกฺกวณฺณิ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อมฺพานิ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อมฺพูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อาโม ปกฺกวณฺณี, ปกฺโก อามวณฺณี, อาโม อามวณฺณี, ปกฺโก ปกฺกวณฺณี.

१०५. "भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे आंबे आहेत. कोणते चार? आतून कच्चे पण बाहेरून पिकलेल्या रंगाचे; आतून पिकलेले पण बाहेरून कच्च्या रंगाचे; आतून कच्चे आणि बाहेरूनही कच्च्या रंगाचे; आणि आतून पिकलेले आणि बाहेरूनही पिकलेल्या रंगाचे – भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे आंबे आहेत. याचप्रमाणे, भिक्खूहो, जगात आंब्यासारखे चार प्रकारचे मनुष्य अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? कच्चे पण पिकलेल्या रंगाचे दिसणारे; पिकलेले पण कच्च्या रंगाचे दिसणारे; कच्चे आणि कच्च्याच रंगाचे दिसणारे; आणि पिकलेले आणि पिकलेल्याच रंगाचे दिसणारे."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาโม โหติ ปกฺกวณฺณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาโม โหติ ปกฺกวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, อมฺพํ อามํ ปกฺกวณฺณิ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

"भिक्खूहो, एखादा मनुष्य आतून कच्चा पण बाहेरून पिकलेल्या रंगाचा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे, मागे येणे, समोर पाहणे, बाजूला पाहणे, हात-पाय आखडणे, ते पसरवणे आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे प्रसन्नतादायक असते. परंतु तो 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत जाणत नाही... 'ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य आतून कच्चा पण बाहेरून पिकलेल्या रंगाचा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो आंबा आतून कच्चा पण बाहेरून पिकलेल्या रंगाचा असतो; त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या आंब्यासारखा म्हणतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ อามวณฺณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ อามวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, อมฺพํ ปกฺกํ อามวณฺณิ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

"भिक्खूहो, एखादा मनुष्य आतून पिकलेला पण बाहेरून कच्च्या रंगाचा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे, मागे येणे, समोर पाहणे, बाजूला पाहणे, हात-पाय आखडणे, ते पसरवणे आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे प्रसन्नतादायक नसते. परंतु तो 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत जाणतो... 'ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य आतून पिकलेला पण बाहेरून कच्च्या रंगाचा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो आंबा आतून पिकलेला पण बाहेरून कच्च्या रंगाचा असतो; त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या आंब्यासारखा म्हणतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาโม โหติ อามวณฺณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาโม โหติ อามวณฺณี[Pg.422]. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, อมฺพํ อามํ อามวณฺณิ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

"भिक्खूहो, एखादा मनुष्य आतून कच्चा आणि बाहेरूनही कच्च्या रंगाचा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे, मागे येणे, समोर पाहणे, बाजूला पाहणे, हात-पाय आखडणे, ते पसरवणे आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे प्रसन्नतादायक नसते. आणि तो 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत जाणत नाही... 'ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य आतून कच्चा आणि बाहेरूनही कच्च्या रंगाचा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो आंबा आतून कच्चा आणि बाहेरूनही कच्च्या रंगाचा असतो; त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या आंब्यासारखा म्हणतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ ปกฺกวณฺณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ ปกฺกวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, อมฺพํ ปกฺกํ ปกฺกวณฺณิ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อมฺพูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

"भिक्खूहो, एखादा मनुष्य आतून पिकलेला आणि बाहेरूनही पिकलेल्या रंगाचा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीचे पुढे जाणे, मागे येणे, समोर पाहणे, बाजूला पाहणे, हात-पाय आखडणे, ते पसरवणे आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे प्रसन्नतादायक असते. आणि तो 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत जाणतो... 'ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य आतून पिकलेला आणि बाहेरूनही पिकलेल्या रंगाचा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो आंबा आतून पिकलेला आणि बाहेरूनही पिकलेल्या रंगाचा असतो; त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या आंब्यासारखा म्हणतो. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे आंब्यासारखे मनुष्य जगात अस्तित्वात आहेत." पाचवे.

---

๖. ทุติยอมฺพสุตฺตํ

६. दुसरे आंब्याचे सुत्त (दुतीय अम्बसुत्त)

---

(ฉฏฺฐํ อุตฺตานตฺถเมวาติ อฏฺฐกถายํ ทสฺสิตํ, ปาฬิโปตฺถเกสุ ปน กตฺถจิปิ น ทิสฺสติ.)

(सहावे सुत्त स्पष्ट अर्थाचेच आहे असे अट्ठकथेत दाखवले आहे, परंतु पालि पुस्तकांमध्ये ते कोठेही आढळत नाही.)

---

๗. มูสิกสุตฺตํ

७. उंदराचे सुत्त (मूसिकसुत्त)

---

๑๐๗. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, มูสิกา. กตมา จตสฺโส? คาธํ กตฺตา โน วสิตา, วสิตา โน คาธํ กตฺตา, เนว คาธํ กตฺตา โน วสิตา, คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ – อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส มูสิกา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มูสิกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? คาธํ กตฺตา โน วสิตา, วสิตา โน คาธํ กตฺตา, เนว คาธํ กตฺตา โน วสิตา, คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ.

१०७. "भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे उंदीर आहेत. कोणते चार? केवळ बीळ तयार करणारा पण त्यात न राहणारा; केवळ बिळात राहणारा पण बीळ तयार न करणारा; बीळ तयारही न करणारा आणि त्यात न राहणारा; आणि बीळ तयार करणारा व त्यात राहणारा सुद्धा – भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे उंदीर आहेत. याचप्रमाणे, भिक्खूहो, जगात उंदरासारखे चार प्रकारचे मनुष्य अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? केवळ बीळ तयार करणारा पण त्यात न राहणारा; केवळ बिळात राहणारा पण बीळ तयार न करणारा; बीळ तयारही न करणारा आणि त्यात न राहणारा; आणि बीळ तयार करणारा व त्यात राहणारा सुद्धा."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา โหติ, โน วสิตา. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, มูสิกา คาธํ กตฺตา, โน วสิตา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

"भिक्खूहो, एखादा मनुष्य केवळ बीळ तयार करणारा पण त्यात न राहणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य धम्माचा अभ्यास करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. परंतु तो 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत जाणत नाही... 'ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य केवळ बीळ तयार करणारा पण त्यात न राहणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो उंदीर केवळ बीळ तयार करतो पण त्यात राहत नाही; त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या उंदरासारखा म्हणतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วสิตา โหติ, โน คาธํ กตฺตา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ[Pg.423], อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วสิตา โหติ, โน คาธํ กตฺตา. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, มูสิกา วสิตา โหติ, โน คาธํ กตฺตา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ, ปุคฺคลํ วทามิ.

"भिक्खूहो, एखादा मनुष्य केवळ बिळात राहणारा पण बीळ तयार न करणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य धम्माचा अभ्यास करत नाही – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. परंतु तो 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत जाणतो... 'ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य केवळ बिळात राहणारा पण बीळ तयार न करणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो उंदीर केवळ बिळात राहतो पण बीळ तयार करत नाही; त्याचप्रमाणे मी या व्यक्तीला त्या उंदरासारखा म्हणतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนว คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนว คาธํ กตฺตา โหติ, โน วสิตา. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, มูสิกา เนว คาธํ กตฺตา โหติ, โน วสิตา; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“भिक्खूहो, एखादा मनुष्य बिळही न करणारा आणि त्यात न राहणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य धम्माचा अभ्यास करत नाही – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. तो ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत (आहे तसे) जाणत नाही... पे०... ‘ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा (मार्ग) आहे’ हे यथाभूत जाणत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य बिळही न करणारा आणि त्यात न राहणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो उंदीर बिळही करत नाही आणि त्यात राहतही नाही; भिक्खूहो, मी या मनुष्याला त्याच्यासारखाच (त्या उंदराची उपमा असलेला) म्हणतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา จ โหติ วสิตา จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา จ โหติ วสิตา จ. เสยฺยถาปิ สา, ภิกฺขเว, มูสิกา คาธํ กตฺตา จ โหติ วสิตา จ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มูสิกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“भिक्खूहो, एखादा मनुष्य बिळ करणारा आणि त्यात राहणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य धम्माचा अभ्यास करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. तो ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत जाणतो... पे०... ‘ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा आहे’ हे यथाभूत जाणतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य बिळ करणारा आणि त्यात राहणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो उंदीर बिळ करतो आणि त्यात राहतो; भिक्खूहो, मी या मनुष्याला त्याच्यासारखाच म्हणतो. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे उंदराची उपमा असलेले मनुष्य जगात अस्तित्वात आहेत.” सातवे सुत्त समाप्त.

---

๘. พลีพทฺทสุตฺตํ

८. बलीबद्द सुत्त (बैल सुत्त)

---

๑๐๘. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, พลีพทฺทา. กตเม จตฺตาโร? สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ปรควจณฺโฑ โน สควจณฺโฑ, สควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ, เนว สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร พลีพทฺทา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ปรควจณฺโฑ โน สควจณฺโฑ, สควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ, เนว สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ.

१०८. “भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे बैल आहेत. कोणते चार? आपल्या कळपात उग्र असणारा पण दुसऱ्याच्या कळपात उग्र नसणारा; दुसऱ्याच्या कळपात उग्र असणारा पण आपल्या कळपात उग्र नसणारा; आपल्या कळपातही उग्र असणारा आणि दुसऱ्याच्या कळपातही उग्र असणारा; आपल्या कळपातही उग्र नसणारा आणि दुसऱ्याच्या कळपातही उग्र नसणारा – भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे बैल आहेत. भिक्खूहो, याचप्रमाणे बैलाची उपमा असलेले चार प्रकारचे मनुष्य जगात अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? आपल्या समूहात उग्र असणारा पण दुसऱ्याच्या समूहात उग्र नसणारा; दुसऱ्याच्या समूहात उग्र असणारा पण आपल्या समूहात उग्र नसणारा; आपल्या समूहातही उग्र असणारा आणि दुसऱ्याच्या समूहातही उग्र असणारा; आपल्या समूहातही उग्र नसणारा आणि दुसऱ्याच्या समूहातही उग्र नसणारा.”

---

‘‘กถญฺจ[Pg.424], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สควจณฺโฑ โหติ, โน ปรควจณฺโฑ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สกปริสํ อุพฺเพเชตา โหติ, โน ปรปริสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สควจณฺโฑ โหติ, โน ปรควจณฺโฑ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, พลีพทฺโท สควจณฺโฑ, โน ปรควจณฺโฑ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“भिक्खूहो, एखादा मनुष्य आपल्या समूहात उग्र असणारा पण दुसऱ्याच्या समूहात उग्र नसणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य आपल्या स्वतःच्या परिषदेला भयभीत करणारा असतो, पण दुसऱ्याच्या परिषदेला नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य आपल्या समूहात उग्र असणारा पण दुसऱ्याच्या समूहात उग्र नसणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो बैल आपल्या कळपात उग्र असतो पण दुसऱ्याच्या कळपात नाही; भिक्खूहो, मी या मनुष्याला त्याच्यासारखाच म्हणतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรควจณฺโฑ โหติ, โน สควจณฺโฑ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรปริสํ อุพฺเพเชตา โหติ, โน สกปริสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรควจณฺโฑ โหติ, โน สควจณฺโฑ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, พลีพทฺโท ปรควจณฺโฑ, โน สควจณฺโฑ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“भिक्खूहो, एखादा मनुष्य दुसऱ्याच्या समूहात उग्र असणारा पण आपल्या समूहात उग्र नसणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य दुसऱ्याच्या परिषदेला भयभीत करणारा असतो, पण आपल्या स्वतःच्या परिषदेला नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य दुसऱ्याच्या समूहात उग्र असणारा पण आपल्या समूहात उग्र नसणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो बैल दुसऱ्याच्या कळपात उग्र असतो पण आपल्या कळपात नाही; भिक्खूहो, मी या मनुष्याला त्याच्यासारखाच म्हणतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สควจณฺโฑ จ โหติ ปรควจณฺโฑ จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สกปริสํ อุพฺเพเชตา โหติ ปรปริสญฺจ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สควจณฺโฑ จ โหติ ปรควจณฺโฑ จ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, พลีพทฺโท สควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“भिक्खूहो, एखादा मनुष्य आपल्या समूहातही उग्र असणारा आणि दुसऱ्याच्या समूहातही उग्र असणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य आपल्या स्वतःच्या परिषदेलाही भयभीत करणारा असतो आणि दुसऱ्याच्या परिषदेलाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य आपल्या समूहातही उग्र असणारा आणि दुसऱ्याच्या समूहातही उग्र असणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो बैल आपल्या कळपातही उग्र असतो आणि दुसऱ्याच्या कळपातही; भिक्खूहो, मी या मनुष्याला त्याच्यासारखाच म्हणतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนว สควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว สกปริสํ อุพฺเพเชตา โหติ, โน ปรปริสญฺจ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนว สควจณฺโฑ โหติ, โน ปรควจณฺโฑ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, พลีพทฺโท เนว สควจณฺโฑ, โน ปรควจณฺโฑ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“भिक्खूहो, एखादा मनुष्य आपल्या समूहातही उग्र नसणारा आणि दुसऱ्याच्या समूहातही उग्र नसणारा कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य आपल्या स्वतःच्या परिषदेलाही भयभीत करत नाही आणि दुसऱ्याच्या परिषदेलाही नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य आपल्या समूहातही उग्र नसणारा आणि दुसऱ्याच्या समूहातही उग्र नसणारा असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो बैल आपल्या कळपातही उग्र नसतो आणि दुसऱ्याच्या कळपातही नाही; भिक्खूहो, मी या मनुष्याला त्याच्यासारखाच म्हणतो. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे बैलाची उपमा असलेले मनुष्य जगात अस्तित्वात आहेत.” आठवे सुत्त समाप्त.

---

๙. รุกฺขสุตฺตํ

९. रुक्ख सुत्त (वृक्ष सुत्त)

---

๑๐๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, รุกฺขา. กตเม จตฺตาโร? เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร, เผคฺคุ สารปริวาโร, สาโร เผคฺคุปริวาโร, สาโร สารปริวาโร – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร รุกฺขา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร รุกฺขูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร, เผคฺคุ สารปริวาโร, สาโร เผคฺคุปริวาโร, สาโร สารปริวาโร.

१०९. “भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे वृक्ष आहेत. कोणते चार? असार (गाभा नसलेला) वृक्ष आणि असार वृक्षांनीच वेढलेला; असार वृक्ष पण स-सार (गाभा असलेल्या) वृक्षांनी वेढलेला; स-सार वृक्ष पण असार वृक्षांनी वेढलेला; आणि स-सार वृक्ष व स-सार वृक्षांनीच वेढलेला – भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे वृक्ष आहेत. भिक्खूहो, याचप्रमाणे वृक्षाची उपमा असलेले चार प्रकारचे मनुष्य जगात अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? असार मनुष्य आणि असार मनुष्यांनीच वेढलेला; असार मनुष्य पण स-सार मनुष्यांनी वेढलेला; स-सार मनुष्य पण असार मनुष्यांनी वेढलेला; आणि स-सार मनुष्य व स-सार मनुष्यांनीच वेढलेला.”

---

‘‘กถญฺจ[Pg.425], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ เผคฺคุปริวาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม; ปริสาปิสฺส โหติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ เผคฺคุปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, รุกฺโข เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“भिक्खूहो, एखादा मनुष्य असार आणि असार मनुष्यांनीच वेढलेला कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य दुःशील आणि पापी स्वभावाचा असतो; आणि त्याची परिषद देखील दुःशील आणि पापी स्वभावाची असते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य असार आणि असार मनुष्यांनीच वेढलेला असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो वृक्ष असार आणि असार वृक्षांनीच वेढलेला असतो; भिक्खूहो, मी या मनुष्याला त्याच्यासारखाच म्हणतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ สารปริวาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม; ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ สารปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, รุกฺโข เผคฺคุ สารปริวาโร; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“भिक्खूहो, एखादा मनुष्य असार पण स-सार मनुष्यांनी वेढलेला कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य दुःशील आणि पापी स्वभावाचा असतो; परंतु त्याची परिषद मात्र शीलवान आणि कल्याणकारी स्वभावाची असते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य असार पण स-सार मनुष्यांनी वेढलेला असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो वृक्ष असार पण स-सार वृक्षांनी वेढलेला असतो; भिक्खूहो, मी या मनुष्याला त्याच्यासारखाच म्हणतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สาโร โหติ เผคฺคุปริวาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม; ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สาโร โหติ เผคฺคุปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาโร เผคฺคุปริวาโร; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“भिक्खूहो, एखादा मनुष्य स-सार पण असार मनुष्यांनी वेढलेला कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य शीलवान आणि कल्याणकारी स्वभावाचा असतो; परंतु त्याची परिषद मात्र दुःशील आणि पापी स्वभावाची असते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे मनुष्य स-सार पण असार मनुष्यांनी वेढलेला असतो. भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे तो वृक्ष स-सार पण असार वृक्षांनी वेढलेला असतो; भिक्खूहो, मी या मनुष्याला त्याच्यासारखाच म्हणतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สาโร โหติ สารปริวาโร? อิธ ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม; ปริสาปิสฺส โหติ สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สาโร โหติ สารปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาโร สารปริวาโร; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร รุกฺขูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. นวมํ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य स्वतः गाभा असलेला आणि गाभा असलेल्या वृक्षांनीच वेढलेला कसा असतो? भिक्षूंनो, या जगात एखादा मनुष्य शीलवान व कल्याणकारी स्वभावाचा असतो; आणि त्याची परिषद (अनुयायी) देखील शीलवान व कल्याणकारी स्वभावाची असते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य स्वतः गाभा असलेला आणि गाभा असलेल्यांनी वेढलेला असतो. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो वृक्ष स्वतः गाभा असलेला आणि गाभा असलेल्या वृक्षांनीच वेढलेला असतो; त्याचप्रमाणे मी या मनुष्याला त्या वृक्षाची उपमा देतो. भिक्षूंनो, वृक्षाची उपमा असलेले हे चार प्रकारचे मनुष्य या जगात अस्तित्वात आहेत.” नववे (सुत्त समाप्त).

---

๑๐. อาสีวิสสุตฺตํ

१०. आसीवीस सुत्त (विषारी सर्प सुत्त)

---

๑๑๐. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อาสีวิสา. กตเม จตฺตาโร? อาคตวิโส น โฆรวิโส, โฆรวิโส น อาคตวิโส, อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ, เนวาคตวิโส น โฆรวิโส – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาสีวิสา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อาคตวิโส น โฆรวิโส, โฆรวิโส น อาคตวิโส[Pg.426], อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ, เนวาคตวิโส น โฆรวิโส.

११०. “भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे विषारी सर्प आहेत. कोणते चार? ज्याचे विष वेगाने चढणारे असते पण तीव्र (घातक) नसते; ज्याचे विष तीव्र असते पण वेगाने चढणारे नसते; ज्याचे विष वेगाने चढणारे आणि तीव्र दोन्ही असते; आणि ज्याचे विष वेगाने चढणारेही नसते आणि तीव्रही नसते – भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे विषारी सर्प आहेत. याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, विषारी सर्पाची उपमा असलेले चार प्रकारचे मनुष्य या जगात अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? ज्याचे विष वेगाने चढणारे असते पण तीव्र नसते; ज्याचे विष तीव्र असते पण वेगाने चढणारे नसते; ज्याचे विष वेगाने चढणारे आणि तीव्र दोन्ही असते; आणि ज्याचे विष वेगाने चढणारेही नसते आणि तीव्रही नसते.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาคตวิโส โหติ, น โฆรวิโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาคตวิโส โหติ, น โฆรวิโส. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, อาสีวิโส อาคตวิโส, น โฆรวิโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य वेगाने चढणारे विष असलेला पण तीव्र विष नसलेला कसा असतो? भिक्षूंनो, या जगात एखादा मनुष्य वारंवार क्रोधित होतो, परंतु त्याचा तो क्रोध दीर्घकाळ टिकून राहत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य वेगाने चढणारे विष असलेला पण तीव्र विष नसलेला असतो. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो विषारी सर्प वेगाने चढणारे विष असलेला पण तीव्र विष नसलेला असतो; त्याचप्रमाणे मी या मनुष्याला त्या सर्पाची उपमा देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โฆรวิโส โหติ, น อาคตวิโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โฆรวิโส โหติ, น อาคตวิโส. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, อาสีวิโส โฆรวิโส, น อาคตวิโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य तीव्र विष असलेला पण वेगाने चढणारे विष नसलेला कसा असतो? भिक्षूंनो, या जगात एखादा मनुष्य वारंवार क्रोधित होत नाही, परंतु त्याचा तो क्रोध दीर्घकाळ टिकून राहतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य तीव्र विष असलेला पण वेगाने चढणारे विष नसलेला असतो. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो विषारी सर्प तीव्र विष असलेला पण वेगाने चढणारे विष नसलेला असतो; त्याचप्रमाणे मी या मनुष्याला त्या सर्पाची उपमा देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาคตวิโส จ โหติ โฆรวิโส จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาคตวิโส จ โหติ โฆรวิโส จ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, อาสีวิโส อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य वेगाने चढणारे आणि तीव्र दोन्ही विष असलेला कसा असतो? भिक्षूंनो, या जगात एखादा मनुष्य वारंवार क्रोधित होतो आणि त्याचा तो क्रोध दीर्घकाळ टिकून राहतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य वेगाने चढणारे आणि तीव्र दोन्ही विष असलेला असतो. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो विषारी सर्प वेगाने चढणारे आणि तीव्र दोन्ही विष असलेला असतो; त्याचप्रमाणे मी या मनुष्याला त्या सर्पाची उपमा देतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวาคตวิโส โหติ น โฆรวิโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวาคตวิโส โหติ, น โฆรวิโส. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, อาสีวิโส เนวาคตวิโส น โฆรวิโส; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทสมํ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य वेगाने चढणारेही विष नसलेला आणि तीव्रही विष नसलेला कसा असतो? भिक्षूंनो, या जगात एखादा मनुष्य वारंवार क्रोधित होत नाही आणि त्याचा तो क्रोध दीर्घकाळ टिकूनही राहत नाही. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे मनुष्य वेगाने चढणारेही विष नसलेला आणि तीव्रही विष नसलेला असतो. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो विषारी सर्प वेगाने चढणारेही विष नसलेला आणि तीव्रही विष नसलेला असतो; त्याचप्रमाणे मी या मनुष्याला त्या सर्पाची उपमा देतो. भिक्षूंनो, विषारी सर्पाची उपमा असलेले हे चार प्रकारचे मनुष्य या जगात अस्तित्वात आहेत.” दहावे (सुत्त समाप्त).

---

วลาหกวคฺโค ปฐโม.

वलाहक वर्ग पहिला समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

---

ทฺเว วลาหา กุมฺภ-อุทก, รหทา ทฺเว โหนฺติ อมฺพานิ;

มูสิกา พลีพทฺทา รุกฺขา, อาสีวิเสน เต ทสาติ.

दोन वलाहक (मेघ), कुंभ (घडा), उदक (पाणी), दोन रहद (तलाव), आंबे, उंदीर, बैल, वृक्ष आणि विषारी सर्प – असे हे दहा सुत्त आहेत.

---

(๑๒) ๒. เกสิวคฺโค

(१२) २. केसी वर्ग

---

๑. เกสิสุตฺตํ

१. केसी सुत्त

---

๑๑๑. อถ [Pg.427] โข เกสิ อสฺสทมฺมสารถิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข เกสึ อสฺสทมฺมสารถึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘ตฺวํ โขสิ, เกสิ, ปญฺญาโต อสฺสทมฺมสารถีติ. กถํ ปน ตฺวํ, เกสิ, อสฺสทมฺมํ วิเนสี’’ติ? ‘‘อหํ โข, ภนฺเต, อสฺสทมฺมํ สณฺเหนปิ วิเนมิ, ผรุเสนปิ วิเนมิ, สณฺหผรุเสนปิ วิเนมี’’ติ. ‘‘สเจ เต, เกสิ, อสฺสทมฺโม สณฺเหน วินยํ น อุเปติ, ผรุเสน วินยํ น อุเปติ, สณฺหผรุเสน วินยํ น อุเปติ, กินฺติ นํ กโรสี’’ติ? ‘‘สเจ เม, ภนฺเต, อสฺสทมฺโม สณฺเหน วินยํ น อุเปติ, ผรุเสน วินยํ น อุเปติ, สณฺหผรุเสน วินยํ น อุเปติ; หนามิ นํ, ภนฺเต. ตํ กิสฺส เหตุ? มา เม อาจริยกุลสฺส อวณฺโณ อโหสี’’ติ.

१११. त्यानंतर घोड्यांना वश करणारा (प्रशिक्षक) केसी जेथे भगवान होते तेथे गेला; गेल्यावर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या घोड्यांचे प्रशिक्षण देणाऱ्या केसीला भगवान म्हणाले – “केसी, तू घोड्यांना वश करणारा एक प्रसिद्ध प्रशिक्षक म्हणून ओळखला जातोस. पण केसी, तू वश न झालेल्या घोड्याला कसे प्रशिक्षित करतोस?” “भंते, मी वश न झालेल्या घोड्याला सौम्यतेनेही प्रशिक्षित करतो, कठोरतेनेही प्रशिक्षित करतो आणि सौम्य व कठोर अशा दोन्ही पद्धतींनी प्रशिक्षित करतो.” “केसी, जर तुझ्याद्वारे प्रशिक्षित केला जाणारा घोडा सौम्यतेने वश होत नसेल, कठोरतेने वश होत नसेल आणि सौम्य व कठोर दोन्ही पद्धतींनी वश होत नसेल, तर तू त्याचे काय करतोस?” “भंते, जर माझ्याद्वारे प्रशिक्षित केला जाणारा घोडा सौम्यतेने वश होत नसेल, कठोरतेने वश होत नसेल आणि सौम्य व कठोर दोन्ही पद्धतींनी वश होत नसेल, तर भंते, मी त्याला मारून टाकतो. ते कशासाठी? माझ्या गुरूंच्या घराण्याला (परंपरेला) अपकीर्ती मिळू नये म्हणून.”

---

‘‘ภควา ปน, ภนฺเต, อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ. กถํ ปน, ภนฺเต, ภควา ปุริสทมฺมํ วิเนตี’’ติ? ‘‘อหํ โข, เกสิ, ปุริสทมฺมํ สณฺเหนปิ วิเนมิ, ผรุเสนปิ วิเนมิ, สณฺหผรุเสนปิ วิเนมิ. ตตฺริทํ, เกสิ, สณฺหสฺมึ – อิติ กายสุจริตํ อิติ กายสุจริตสฺส วิปาโก, อิติ วจีสุจริตํ อิติ วจีสุจริตสฺส วิปาโก, อิติ มโนสุจริตํ อิติ มโนสุจริตสฺส วิปาโก, อิติ เทวา, อิติ มนุสฺสาติ. ตตฺริทํ, เกสิ, ผรุสสฺมึ – อิติ กายทุจฺจริตํ อิติ กายทุจฺจริตสฺส วิปาโก, อิติ วจีทุจฺจริตํ อิติ วจีทุจฺจริตสฺส วิปาโก, อิติ มโนทุจฺจริตํ อิติ มโนทุจฺจริตสฺส วิปาโก, อิติ นิรโย, อิติ ติรจฺฉานโยนิ, อิติ เปตฺติวิสโย’’ติ.

“परंतु भंते, भगवान तर वश करावयाच्या मनुष्यांचे सर्वश्रेष्ठ सारथी (प्रशिक्षक) आहेत. भंते, भगवान वश करावयाच्या मनुष्याला कसे प्रशिक्षित करतात?” “केसी, मी वश करावयाच्या मनुष्याला सौम्यतेनेही प्रशिक्षित करतो, कठोरतेनेही प्रशिक्षित करतो आणि सौम्य व कठोर अशा दोन्ही पद्धतींनी प्रशिक्षित करतो. केसी, त्यातील सौम्य पद्धत अशी आहे – ‘हे कायिक सुचरित (शरीराचे चांगले आचरण) आहे, हा कायिक सुचरिताचा विपाक (परिणाम) आहे; हे वाचिक सुचरित (वाणीचे चांगले आचरण) आहे, हा वाचिक सुचरिताचा विपाक आहे; हे मानसिक सुचरित (मनाचे चांगले आचरण) आहे, हा मानसिक सुचरिताचा विपाक आहे; हे देव आहेत, हे मनुष्य आहेत.’ केसी, त्यातील कठोर पद्धत अशी आहे – ‘हे कायिक दुच्चरित (शरीराचे वाईट आचरण) आहे, हा कायिक दुच्चरिताचा विपाक आहे; हे वाचिक दुच्चरित (वाणीचे वाईट आचरण) आहे, हा वाचिक दुच्चरिताचा विपाक आहे; हे मानसिक दुच्चरित (मनाचे वाईट आचरण) आहे, हा मानसिक दुच्चरिताचा विपाक आहे; हा नरक आहे, हा तिर्यंच योनी (प्राणी जग) आहे, हा प्रेतलोक आहे.’”

---

‘‘ตตฺริทํ, เกสิ, สณฺหผรุสสฺมึ – อิติ กายสุจริตํ อิติ กายสุจริตสฺส วิปาโก, อิติ กายทุจฺจริตํ อิติ กายทุจฺจริตสฺส วิปาโก, อิติ วจีสุจริตํ อิติ วจีสุจริตสฺส วิปาโก, อิติ วจีทุจฺจริตํ อิติ วจีทุจฺจริตสฺส วิปาโก, อิติ มโนสุจริตํ อิติ มโนสุจริตสฺส วิปาโก, อิติ มโนทุจฺจริตํ อิติ มโนทุจฺจริตสฺส วิปาโก, อิติ เทวา, อิติ มนุสฺสา, อิติ นิรโย, อิติ ติรจฺฉานโยนิ, อิติ เปตฺติวิสโย’’ติ.

“केसी, त्यातील सौम्य आणि कठोर दोन्ही पद्धत अशी आहे – ‘हे कायिक सुचरित आहे, हा कायिक सुचरिताचा विपाक आहे; हे कायिक दुच्चरित आहे, हा कायिक दुच्चरिताचा विपाक आहे. हे वाचिक सुचरित आहे, हा वाचिक सुचरिताचा विपाक आहे; हे वाचिक दुच्चरित आहे, हा वाचिक दुच्चरिताचा विपाक आहे. हे मानसिक सुचरित आहे, हा मानसिक सुचरिताचा विपाक आहे; हे मानसिक दुच्चरित आहे, हा मानसिक दुच्चरिताचा विपाक आहे. हे देव आहेत, हे मनुष्य आहेत; हा नरक आहे, हा तिर्यंच योनी आहे, हा प्रेतलोक आहे.’”

---

‘‘สเจ [Pg.428] เต, ภนฺเต, ปุริสทมฺโม สณฺเหน วินยํ น อุเปติ, ผรุเสน วินยํ น อุเปติ, สณฺหผรุเสน วินยํ น อุเปติ, กินฺติ นํ ภควา กโรตี’’ติ? ‘‘สเจ เม, เกสิ, ปุริสทมฺโม สณฺเหน วินยํ น อุเปติ, ผรุเสน วินยํ น อุเปติ, สณฺหผรุเสน วินยํ น อุเปติ, หนามิ นํ, เกสี’’ติ. ‘‘น โข, ภนฺเต, ภควโต ปาณาติปาโต กปฺปติ. อถ จ ปน ภควา เอวมาห – ‘หนามิ, นํ เกสี’’’ติ! ‘‘สจฺจํ, เกสิ! น ตถาคตสฺส ปาณาติปาโต กปฺปติ. อปิ จ โย ปุริสทมฺโม สณฺเหน วินยํ น อุเปติ, ผรุเสน วินยํ น อุเปติ, สณฺหผรุเสน วินยํ น อุเปติ, น ตํ ตถาคโต วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญติ, นาปิ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. วโธ เหโส, เกสิ, อริยสฺส วินเย – ยํ น ตถาคโต วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญติ, นาปิ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺตี’’ติ.

“भंते, जर आपल्याद्वारे विनीत केला जाणारा पुरुष सौम्य उपायाने शिस्तीला प्राप्त होत नसेल, कठोर उपायाने शिस्तीला प्राप्त होत नसेल, आणि सौम्य-कठोर अशा दोन्ही उपायांनी शिस्तीला प्राप्त होत नसेल, तर भगवान त्याच्याशी कसे वागतात?” “केसी, जर माझ्याद्वारे विनीत केला जाणारा पुरुष सौम्य उपायाने शिस्तीला प्राप्त होत नसेल, कठोर उपायाने शिस्तीला प्राप्त होत नसेल, आणि सौम्य-कठोर अशा दोन्ही उपायांनी शिस्तीला प्राप्त होत नसेल, तर मी त्याला मारून टाकतो.” “परंतु भंते, भगवंतांसाठी प्राणातिपात (जीवहिंसा) करणे योग्य नाही. तरीही भगवान असे म्हणतात की—‘केसी, मी त्याला मारून टाकतो’!” “हे सत्य आहे, केसी! तथागतांसाठी प्राणातिपात करणे योग्य नाही. परंतु, जो विनीत केला जाणारा पुरुष सौम्य उपायाने शिस्तीला प्राप्त होत नाही, कठोर उपायाने शिस्तीला प्राप्त होत नाही, आणि सौम्य-कठोर अशा दोन्ही उपायांनी शिस्तीला प्राप्त होत नाही; तथागत त्याला उपदेश करण्यास किंवा अनुशासित करण्यास योग्य समजत नाहीत, आणि सुज्ञ सब्रह्मचारी (सहभिक्षू) देखील त्याला उपदेश करण्यास किंवा अनुशासित करण्यास योग्य समजत नाहीत. केसी, आर्य विनयामध्ये हाच वध (मृत्यू) मानला जातो—जेव्हा तथागत त्याला उपदेश करण्यास किंवा अनुशासित करण्यास योग्य समजत नाहीत, आणि सुज्ञ सब्रह्मचारी देखील त्याला उपदेश करण्यास किंवा अनुशासित करण्यास योग्य समजत नाहीत.”

---

‘‘โส หิ นูน, ภนฺเต, สุหโต โหติ – ยํ น ตถาคโต วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญติ, นาปิ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺตีติ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปฐมํ.

“भंते, तो खरोखरच चांगल्या प्रकारे मारला गेला आहे, ज्याला तथागत उपदेश करण्यास किंवा अनुशासित करण्यास योग्य समजत नाहीत, आणि सुज्ञ सब्रह्मचारी देखील त्याला उपदेश करण्यास किंवा अनुशासित करण्यास योग्य समजत नाहीत. अतिशय सुंदर, भंते! अतिशय सुंदर, भंते! ...पे... भगवान मला आजपासून आजीवन शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारोत.” पहिले.

---

๒. ชวสุตฺตํ

२. जव सुत्त

---

๑๑๒. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ จตูหิ? อชฺชเวน, ชเวน, ขนฺติยา, โสรจฺเจน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ, ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉติ.

११२. “भिक्षूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य, राजाच्या उपयोगाचा आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो. कोणत्या चार गुणांनी? सरळपणा (ऋजुता), वेग, सहनशीलता आणि नम्रता (सुशीलता) — भिक्षूंनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य, राजाच्या उपयोगाचा आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो.”

---

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ จตูหิ? อชฺชเวน, ชเวน, ขนฺติยา, โสรจฺเจน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ทุติยํ.

“त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय (दानास पात्र) होतो...पे... जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र होतो. कोणत्या चार गुणांनी? सरळपणा (ऋजुता), वेग, सहनशीलता आणि नम्रता (सुशीलता) — भिक्षूंनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय होतो...पे... जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र होतो.” दुसरे.

---

๓. ปโตทสุตฺตํ

३. पतोद सुत्त

---

๑๑๓. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.429], ภิกฺขเว, ภทฺรา อสฺสาชานียา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ปโตทจฺฉายํ ทิสฺวา สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ – ‘กึ นุ โข มํ อชฺช อสฺสทมฺมสารถิ การณํ กาเรสฺสติ, กิมสฺสาหํ ปฏิกโรมี’ติ! เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ภทฺโร อสฺสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

११३. “भिक्षूंनो, जगात चार प्रकारचे उत्तम जातिवंत घोडे अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, येथे एखादा उत्तम जातिवंत घोडा केवळ चाबकाची सावली पाहूनच भयभीत होतो आणि संवेगाला (तीव्र भावनेला) प्राप्त होतो — ‘आज अश्व-प्रशिक्षक माझ्याकडून कोणते काम करून घेईल? मी त्याच्या समाधानासाठी काय करू?’ भिक्षूंनो, येथे असाही एखादा उत्तम जातिवंत घोडा असतो. भिक्षूंनो, हा जगात अस्तित्वात असलेला पहिला उत्तम जातिवंत घोडा आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย น เหว โข ปโตทจฺฉายํ ทิสฺวา สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ, อปิ จ โข โลมเวธวิทฺโธ สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ – ‘กึ นุ โข มํ อชฺช อสฺสทมฺมสารถิ การณํ กาเรสฺสติ, กิมสฺสาหํ ปฏิกโรมี’ติ! เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ภทฺโร อสฺสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

“पुन्हा, भिक्षूंनो, येथे एखादा उत्तम जातिवंत घोडा केवळ चाबकाची सावली पाहून भयभीत होत नाही किंवा संवेगाला प्राप्त होत नाही, परंतु जेव्हा चाबकाने त्याच्या अंगावरील केसांना स्पर्श केला जातो, तेव्हा तो भयभीत होतो आणि संवेगाला प्राप्त होतो — ‘आज अश्व-प्रशिक्षक माझ्याकडून कोणते काम करून घेईल? मी त्याच्या समाधानासाठी काय करू?’ भिक्षूंनो, येथे असाही एखादा उत्तम जातिवंत घोडा असतो. भिक्षूंनो, हा जगात अस्तित्वात असलेला दुसरा उत्तम जातिवंत घोडा आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย น เหว โข ปโตทจฺฉายํ ทิสฺวา สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ นาปิ โลมเวธวิทฺโธ สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ, อปิ จ โข จมฺมเวธวิทฺโธ สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ – ‘กึ นุ โข มํ อชฺช อสฺสทมฺมสารถิ การณํ กาเรสฺสติ, กิมสฺสาหํ ปฏิกโรมี’ติ! เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ภทฺโร อสฺสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

“पुन्हा, भिक्षूंनो, येथे एखादा उत्तम जातिवंत घोडा केवळ चाबकाची सावली पाहून भयभीत होत नाही किंवा संवेगाला प्राप्त होत नाही, आणि केसांवर चाबूक मारल्यावरही भयभीत होत नाही किंवा संवेगाला प्राप्त होत नाही, परंतु जेव्हा चाबकाने त्याच्या त्वचेवर प्रहार केला जातो, तेव्हा तो भयभीत होतो आणि संवेगाला प्राप्त होतो — ‘आज अश्व-प्रशिक्षक माझ्याकडून कोणते काम करून घेईल? मी त्याच्या समाधानासाठी काय करू?’ भिक्षूंनो, येथे असाही एखादा उत्तम जातिवंत घोडा असतो. भिक्षूंनो, हा जगात अस्तित्वात असलेला तिसरा उत्तम जातिवंत घोडा आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย น เหว โข ปโตทจฺฉายํ ทิสฺวา สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ นาปิ โลมเวธวิทฺโธ สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ นาปิ จมฺมเวธวิทฺโธ สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ, อปิ จ โข อฏฺฐิเวธวิทฺโธ สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ – ‘กึ นุ โข มํ อชฺช อสฺสทมฺมสารถิ การณํ กาเรสฺสติ, กิมสฺสาหํ ปฏิกโรมี’ติ! เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ภทฺโร อสฺสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน [Pg.430] โลกสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ภทฺรา อสฺสาชานียา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“पुन्हा, भिक्षूंनो, येथे एखादा उत्तम जातिवंत घोडा केवळ चाबकाची सावली पाहून भयभीत होत नाही किंवा संवेगाला प्राप्त होत नाही, केसांवर चाबूक मारल्यावरही भयभीत होत नाही किंवा संवेगाला प्राप्त होत नाही, त्वचेवर प्रहार केल्यावरही भयभीत होत नाही किंवा संवेगाला प्राप्त होत नाही, परंतु जेव्हा चाबकाचा प्रहार त्याच्या हाडापर्यंत पोहोचतो, तेव्हा तो भयभीत होतो आणि संवेगाला प्राप्त होतो — ‘आज अश्व-प्रशिक्षक माझ्याकडून कोणते काम करून घेईल? मी त्याच्या समाधानासाठी काय करू?’ भिक्षूंनो, येथे असाही एखादा उत्तम जातिवंत घोडा असतो. भिक्षूंनो, हा जगात अस्तित्वात असलेला चौथा उत्तम जातिवंत घोडा आहे. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे उत्तम जातिवंत घोडे जगात अस्तित्वात आहेत.”

---

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโรเม ภทฺรา ปุริสาชานียา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา ทุกฺขิโต วา กาลงฺกโต วา’ติ. โส เตน สํวิชฺชติ, สํเวคํ อาปชฺชติ. สํวิคฺโค โยนิโส ปทหติ. ปหิตตฺโต กาเยน เจว ปรมสจฺจํ สจฺฉิกโรติ, ปญฺญาย จ อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, ภทฺโร อสฺสาชานีโย ปโตทจฺฉายํ ทิสฺวา สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ภทฺรํ ปุริสาชานียํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ภทฺโร ปุริสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

“त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, जगात चार प्रकारचे उत्तम जातिवंत पुरुष (पुरुष-आजानेय) अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, येथे एखादा उत्तम जातिवंत पुरुष ऐकतो की — ‘अमुक एका गावात किंवा नगरात कोणी स्त्री किंवा पुरुष दुःखी झाला आहे किंवा मरण पावला आहे.’ तो हे ऐकून भयभीत होतो आणि संवेगाला प्राप्त होतो. संवेग प्राप्त झाल्यावर तो योग्य प्रकारे (योनिमनसिकाराने) उद्योग करतो. दृढनिश्चयी होऊन तो शरीराने परम सत्याचा (निर्वाणाचा) साक्षात्कार करतो आणि प्रज्ञेने त्याचा वेध घेऊन ते पाहतो. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे तो उत्तम जातिवंत घोडा केवळ चाबकाची सावली पाहून भयभीत होतो आणि संवेगाला प्राप्त होतो; भिक्षूंनो, मी या उत्तम जातिवंत पुरुषाला त्याच्यासारखाच मानतो. भिक्षूंनो, येथे असाही एखादा उत्तम जातिवंत पुरुष असतो. भिक्षूंनो, हा जगात अस्तित्वात असलेला पहिला उत्तम जातिवंत पुरुष आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย น เหว โข สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา ทุกฺขิโต วา กาลงฺกโต วา’ติ, อปิ จ โข สามํ ปสฺสติ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ทุกฺขิตํ วา กาลงฺกตํ วา. โส เตน สํวิชฺชติ, สํเวคํ อาปชฺชติ. สํวิคฺโค โยนิโส ปทหติ. ปหิตตฺโต กาเยน เจว ปรมสจฺจํ สจฺฉิกโรติ, ปญฺญาย จ อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, ภทฺโร อสฺสาชานีโย โลมเวธวิทฺโธ สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ภทฺรํ ปุริสาชานียํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ภทฺโร ปุริสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! या जगात एखादा उत्तम पुरुष-आजानेय असे ऐकत नाही की, ‘अमुक एका गावात किंवा नगरात कोणी स्त्री किंवा पुरुष दुःखी झाला आहे किंवा मरण पावला आहे.’ परंतु, तो स्वतः एखाद्या स्त्रीला किंवा पुरुषाला दुःखी झालेले किंवा मरण पावलेले पाहतो. तो त्याने संविग्न होतो, संवेगाला प्राप्त होतो. संविग्न होऊन तो योग्य प्रकारे प्रयत्न करतो. दृढनिश्चयी होऊन तो कायेनेच परम सत्याचा साक्षात्कार करतो आणि प्रज्ञेने त्याचा वेध घेऊन ते पाहतो. भिक्षूहो! ज्याप्रमाणे तो उत्तम अश्व-आजानेय चाबकाचा स्पर्श केसाला होताच संविग्न होतो, संवेगाला प्राप्त होतो; भिक्षूहो! मी या उत्तम पुरुष-आजानेयाला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूहो! या जगात असाही एखादा उत्तम पुरुष-आजानेय असतो. भिक्षूहो! हा जगात विद्यमान असलेला दुसरा उत्तम पुरुष-आजानेय आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย น เหว โข สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา ทุกฺขิโต วา กาลงฺกโต วา’ติ, นาปิ สามํ ปสฺสติ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ทุกฺขิตํ วา กาลงฺกตํ วา, อปิ จ ขฺวสฺส ญาติ วา สาโลหิโต วา ทุกฺขิโต วา โหติ กาลงฺกโต วา. โส เตน สํวิชฺชติ, สํเวคํ อาปชฺชติ. สํวิคฺโค โยนิโส ปทหติ. ปหิตตฺโต กาเยน เจว ปรมสจฺจํ [Pg.431] สจฺฉิกโรติ, ปญฺญาย จ อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, ภทฺโร อสฺสาชานีโย จมฺมเวธวิทฺโธ สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ภทฺรํ ปุริสาชานียํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ภทฺโร ปุริสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! या जगात एखादा उत्तम पुरुष-आजानेय असे ऐकत नाही की, ‘अमुक एका गावात किंवा नगरात कोणी स्त्री किंवा पुरुष दुःखी झाला आहे किंवा मरण पावला आहे,’ आणि तो स्वतःही एखाद्या स्त्रीला किंवा पुरुषाला दुःखी झालेले किंवा मरण पावलेले पाहत नाही; परंतु त्याचा एखादा नातेवाईक किंवा सख्खा सोयरा दुःखी होतो किंवा मरण पावतो. तो त्याने संविग्न होतो, संवेगाला प्राप्त होतो. संविग्न होऊन तो योग्य प्रकारे प्रयत्न करतो. दृढनिश्चयी होऊन तो कायेनेच परम सत्याचा साक्षात्कार करतो आणि प्रज्ञेने त्याचा वेध घेऊन ते पाहतो. भिक्षूहो! ज्याप्रमाणे तो उत्तम अश्व-आजानेय चाबकाचा स्पर्श त्वचेला होताच संविग्न होतो, संवेगाला प्राप्त होतो; भिक्षूहो! मी या उत्तम पुरुष-आजानेयाला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूहो! या जगात असाही एखादा उत्तम पुरुष-आजानेय असतो. भिक्षूहो! हा जगात विद्यमान असलेला तिसरा उत्तम पुरुष-आजानेय आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย น เหว โข สุณาติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา ทุกฺขิโต วา กาลงฺกโต วา’ติ, นาปิ สามํ ปสฺสติ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ทุกฺขิตํ วา กาลงฺกตํ วา, นาปิสฺส ญาติ วา สาโลหิโต วา ทุกฺขิโต วา โหติ กาลงฺกโต วา, อปิ จ โข สามญฺเญว ผุฏฺโฐ โหติ สารีริกาหิ เวทนาหิ ทุกฺขาหิ ติพฺพาหิ ขราหิ กฏุกาหิ อสาตาหิ อมนาปาหิ ปาณหราหิ. โส เตน สํวิชฺชติ, สํเวคํ อาปชฺชติ. สํวิคฺโค โยนิโส ปทหติ. ปหิตตฺโต กาเยน เจว ปรมสจฺจํ สจฺฉิกโรติ, ปญฺญาย จ อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, ภทฺโร อสฺสาชานีโย อฏฺฐิเวธวิทฺโธ สํวิชฺชติ สํเวคํ อาปชฺชติ; ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ภทฺรํ ปุริสาชานียํ วทามิ. เอวรูโปปิ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ภทฺโร ปุริสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ภทฺรา ปุริสาชานียา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! या जगात एखादा उत्तम पुरुष-आजानेय असे ऐकत नाही की, ‘अमुक एका गावात किंवा नगरात कोणी स्त्री किंवा पुरुष दुःखी झाला आहे किंवा मरण पावला आहे,’ तो स्वतःही एखाद्या स्त्रीला किंवा पुरुषाला दुःखी झालेले किंवा मरण पावलेले पाहत नाही, आणि त्याचा एखादा नातेवाईक किंवा सख्खा सोयरा दुःखी होत नाही किंवा मरण पावत नाही; परंतु तो स्वतःच शारीरिक वेदनांनी ग्रस्त होतो, ज्या अत्यंत दुःखद, तीव्र, कठोर, कटू, अप्रिय, अमनाव आणि प्राणघातक असतात. तो त्याने संविग्न होतो, संवेगाला प्राप्त होतो. संविग्न होऊन तो योग्य प्रकारे प्रयत्न करतो. दृढनिश्चयी होऊन तो कायेनेच परम सत्याचा साक्षात्कार करतो आणि प्रज्ञेने त्याचा वेध घेऊन ते पाहतो. भिक्षूहो! ज्याप्रमाणे तो उत्तम अश्व-आजानेय चाबकाचा स्पर्श हाडाला होताच संविग्न होतो, संवेगाला प्राप्त होतो; भिक्षूहो! मी या उत्तम पुरुष-आजानेयाला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूहो! या जगात असाही एखादा उत्तम पुरुष-आजानेय असतो. भिक्षूहो! हा जगात विद्यमान असलेला चौथा उत्तम पुरुष-आजानेय आहे. भिक्षूहो! हेच ते जगात विद्यमान असलेले चार उत्तम पुरुष-आजानेय होत.” (तिसरे सुत्त समाप्त)

---

๔. นาคสุตฺตํ

४. नागसुत्त (हत्ती सुत्त)

---

๑๑๔. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา จ โหติ, หนฺตา จ, ขนฺตา จ, คนฺตา จ.

११४. “भिक्षूहो! चार अंगांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती राजासाठी योग्य असतो, राजाच्या उपयोगाचा असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो. कोणत्या चार अंगांनी? भिक्षूहो! या जगात राजाचा हत्ती ऐकणारा, मारणारा, सहन करणारा आणि जाणारा असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ยเมนํ หตฺถิทมฺมสารถิ การณํ กาเรติ – ยทิ วา กตปุพฺพํ ยทิ วา อกตปุพฺพํ – ตํ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา [Pg.432] โอหิตโสโต สุณาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค โสตา โหติ.

“आणि भिक्षूहो! राजाचा हत्ती ऐकणारा कसा असतो? भिक्षूहो! या जगात हत्तीला वश करणारा माहुत त्याला जे काही काम करायला सांगतो—मग ते त्याने पूर्वी केलेले असो वा नसो—ते तो आदरपूर्वक ऐकतो, मनात साठवतो, संपूर्ण चित्ताने त्यावर लक्ष केंद्रित करतो आणि कान देऊन ऐकतो. भिक्षूहो! अशा प्रकारे राजाचा हत्ती ऐकणारा असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค หนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต หตฺถิมฺปิ หนติ, หตฺถารุหมฺปิ หนติ, อสฺสมฺปิ หนติ, อสฺสารุหมฺปิ หนติ, รถมฺปิ หนติ, รถิกมฺปิ หนติ, ปตฺติกมฺปิ หนติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค หนฺตา โหติ.

“आणि भिक्षूहो! राजाचा हत्ती मारणारा कसा असतो? भिक्षूहो! या जगात राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर हत्तीलाही मारतो, हत्तीस्वारालाही मारतो, घोड्यालाही मारतो, घोडेस्वारालाही मारतो, रथालाही नष्ट करतो, रथस्वारालाही मारतो आणि पायदळ सैनिकालाही मारतो. भिक्षूहो! अशा प्रकारे राजाचा हत्ती मारणारा असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขนฺตา โหติ? อิธ ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค สงฺคามคโต ขโม โหติ สตฺติปฺปหารานํ อสิปฺปหารานํ อุสุปฺปหารานํ ผรสุปฺปหารานํ เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺทานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ขนฺตา โหติ.

“आणि भिक्षूहो! राजाचा हत्ती सहन करणारा कसा असतो? भिक्षूहो! या जगात राजाचा हत्ती युद्धभूमीवर गेल्यावर भाल्यांचे प्रहार, तलवारींचे प्रहार, बाणांचे प्रहार, कुऱ्हाडींचे प्रहार आणि ढोल, नगारे, शंख व दुंदुभींचे भयानक आवाज सहन करतो. भिक्षूहो! अशा प्रकारे राजाचा हत्ती सहन करणारा असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค คนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค ยเมนํ หตฺถิทมฺมสารถิ ทิสํ เปเสติ – ยทิ วา คตปุพฺพํ ยทิ วา อคตปุพฺพํ – ตํ ขิปฺปเมว คนฺตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ นาโค คนฺตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ นาโค ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉติ.

“आणि भिक्षूहो! राजाचा हत्ती जाणारा कसा असतो? भिक्षूहो! या जगात हत्तीला वश करणारा माहुत त्याला ज्या दिशेला पाठवतो—मग ती जागा पूर्वी पाहिलेली असो वा नसो—तिथे तो वेगाने जातो. भिक्षूहो! अशा प्रकारे राजाचा हत्ती जाणारा असतो. भिक्षूहो! या चार अंगांनी युक्त असलेला राजाचा हत्ती राजासाठी योग्य असतो, राजाच्या उपयोगाचा असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो.”

---

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ …เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา จ โหติ, หนฺตา จ, ขนฺตา จ, คนฺตา จ.

“त्याचप्रमाणे भिक्षूहो! चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय असतो... पे... जगासाठी अनुत्तर पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या चार गुणांनी? भिक्षूहो! या जगात भिक्षू ऐकणारा असतो, मारणारा असतो, सहन करणारा असतो आणि जाणारा असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย เทสิยมาเน อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา โหติ.

“आणि भिक्षूहो! भिक्षू ऐकणारा कसा असतो? भिक्षूहो! या जगात तथागतांनी उपदेशिलेल्या धम्म आणि विनयाचे प्रवचन दिले जात असताना, भिक्षू ते आदरपूर्वक ऐकतो, मनात साठवतो, संपूर्ण चित्ताने त्यावर लक्ष केंद्रित करतो आणि कान देऊन धम्म ऐकतो. भिक्षूहो! अशा प्रकारे भिक्षू ऐकणारा असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ หนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ (หนติ) พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ หนติ [Pg.433] พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ หนฺตา โหติ.

“आणि भिक्षूहो! भिक्षू मारणारा कसा असतो? भिक्षूहो! या शासनात भिक्षू मनात उत्पन्न झालेल्या कामवितर्काला थारा देत नाही, तर त्याचा त्याग करतो, त्याला दूर करतो, नष्ट करतो, नाहीसे करतो आणि पुन्हा उत्पन्न होऊ देत नाही. मनात उत्पन्न झालेल्या व्यापादवितर्काला... पे... विहिंसावितर्काला... पे... वेळोवेळी उत्पन्न होणाऱ्या पापकारक अकुशल धर्मांना थारा देत नाही, तर त्यांचा त्याग करतो, त्यांना दूर करतो, नष्ट करतो, नाहीसे करतो आणि पुन्हा उत्पन्न होऊ देत नाही. भिक्षूहो! अशा प्रकारे भिक्षू मारणारा असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติโก โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขนฺตา โหติ.

“भिक्खूहो, भिक्खू सहनशील (खन्ती) कसा होतो? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू थंडी, उष्णता, भूक, तहान, डास, माश्या, वारा, ऊन आणि सरपटणाऱ्या प्राण्यांचा स्पर्श सहन करतो. तो कटू आणि अयोग्य शब्दांचे प्रहार सहन करतो. शरीरात उत्पन्न होणाऱ्या तीव्र, कठीण, कटू, असुखकारक, अप्रिय आणि प्राणांतिक अशा शारीरिक वेदनांना तो सहन करण्याची प्रवृत्ती असणारा (अधिवासकजातिको) असतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू सहनशील होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คนฺตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยายํ ทิสา อคตปุพฺพา อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ, ตํ ขิปฺปญฺเญว คนฺตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คนฺตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. จตุตฺถํ.

“भिक्खूहो, भिक्खू गमन करणारा (गन्ता) कसा होतो? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू या दीर्घ संसार-मार्गात पूर्वी कधीही न पोहोचलेल्या अशा दिशेकडे, म्हणजेच सर्व संस्कारांचा शम (सब्बसंखारसमथो), सर्व उपाधींचा त्याग (सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो), तृष्णेचा क्षय (तण्हाक्खयो), विराग, निरोध आणि निर्वाण (निब्बानं) यांकडे वेगाने गमन करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू गमन करणारा होतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय्य (आदरास पात्र) होतो... आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र होतो.” चौथे.

---

๕. ฐานสุตฺตํ

५. ठाणसुत्त (स्थान सूत्र)

---

๑๑๕. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ฐานํ อมนาปํ กาตุํ; ตญฺจ กยิรมานํ อนตฺถาย สํวตฺตติ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ฐานํ อมนาปํ กาตุํ; ตญฺจ กยิรมานํ อตฺถาย สํวตฺตติ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ฐานํ มนาปํ กาตุํ; ตญฺจ กยิรมานํ อนตฺถาย สํวตฺตติ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ฐานํ มนาปํ กาตุํ; ตญฺจ กยิรมานํ อตฺถาย สํวตฺตติ.

११५. “भिक्खूहो, ही चार स्थाने (कृतींचे प्रकार) आहेत. कोणती चार? भिक्खूहो, अशी कृती असते जी करणे अप्रिय असते आणि ती केली असता अनर्थाला (अहिताला) कारणीभूत ठरते. भिक्खूहो, अशी कृती असते जी करणे अप्रिय असते, परंतु ती केली असता हिताला कारणीभूत ठरते. भिक्खूहो, अशी कृती असते जी करणे प्रिय असते, परंतु ती केली असता अनर्थाला कारणीभूत ठरते. भिक्खूहो, अशी कृती असते जी करणे प्रिय असते आणि ती केली असता हिताला कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมิทํ ฐานํ อมนาปํ กาตุํ; ตญฺจ กยิรมานํ อนตฺถาย สํวตฺตติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ฐานํ อุภเยเนว น กตฺตพฺพํ มญฺญติ. ยมฺปิทํ ฐานํ อมนาปํ กาตุํ; อิมินาปิ นํ น กตฺตพฺพํ มญฺญติ. ยมฺปิทํ ฐานํ กยิรมานํ อนตฺถาย สํวตฺตติ; อิมินาปิ นํ น กตฺตพฺพํ มญฺญติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ฐานํ อุภเยเนว น กตฺตพฺพํ มญฺญติ.

“भिक्खूहो, त्या चार स्थानांपैकी, जी कृती करणे अप्रिय असते आणि ती केली असता अनर्थाला कारणीभूत ठरते – भिक्खूहो, ही कृती दोन्ही कारणांमुळे करू नये असे मानले जाते. ती करणे अप्रिय आहे, या कारणानेही ती करू नये असे मानले जाते; आणि ती केली असता अनर्थाला कारणीभूत ठरते, या कारणानेही ती करू नये असे मानले जाते. भिक्खूहो, ही कृती दोन्ही कारणांमुळे करू नये असे मानले जाते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมิทํ ฐานํ อมนาปํ กาตุํ; ตญฺจ กยิรมานํ อตฺถาย สํวตฺตติ – อิมสฺมึ, ภิกฺขเว, ฐาเน พาโล จ ปณฺฑิโต จ เวทิตพฺโพ ปุริสถาเม [Pg.434] ปุริสวีริเย ปุริสปรกฺกเม. น, ภิกฺขเว, พาโล อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘กิญฺจาปิ โข อิทํ ฐานํ อมนาปํ กาตุํ; อถ จรหิทํ ฐานํ กยิรมานํ อตฺถาย สํวตฺตตี’ติ. โส ตํ ฐานํ น กโรติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อกยิรมานํ อนตฺถาย สํวตฺตติ. ปณฺฑิโต จ โข, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘กิญฺจาปิ โข อิทํ ฐานํ อมนาปํ กาตุํ; อถ จรหิทํ ฐานํ กยิรมานํ อตฺถาย สํวตฺตตี’ติ. โส ตํ ฐานํ กโรติ. ตสฺส ตํ ฐานํ กยิรมานํ อตฺถาย สํวตฺตติ.

“भिक्खूहो, त्या चार स्थानांपैकी, जी कृती करणे अप्रिय असते, परंतु ती केली असता हिताला कारणीभूत ठरते – भिक्खूहो, या बाबतीत पुरुषाचे सामर्थ्य, पुरुषाचा पराक्रम आणि पुरुषाचा उद्योग यावरून मूर्ख आणि ज्ञानी मनुष्य ओळखला जातो. भिक्खूहो, मूर्ख मनुष्य असा विचार करत नाही की – ‘जरी ही कृती करणे अप्रिय असले, तरी ती केली असता हिताला कारणीभूत ठरेल.’ त्यामुळे तो ती कृती करत नाही. ती कृती न केल्यामुळे ती त्याच्या अनर्थाला (अहिताला) कारणीभूत ठरते. परंतु भिक्खूहो, ज्ञानी मनुष्य असा विचार करतो की – ‘जरी ही कृती करणे अप्रिय असले, तरी ती केली असता हिताला कारणीभूत ठरेल.’ त्यामुळे तो ती कृती करतो. ती कृती केल्यामुळे ती त्याच्या हिताला कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมิทํ ฐานํ มนาปํ กาตุํ; ตญฺจ กยิรมานํ อนตฺถาย สํวตฺตติ – อิมสฺมิมฺปิ, ภิกฺขเว, ฐาเน พาโล จ ปณฺฑิโต จ เวทิตพฺโพ ปุริสถาเม ปุริสวีริเย ปุริสปรกฺกเม. น, ภิกฺขเว, พาโล อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘กิญฺจาปิ โข อิทํ ฐานํ มนาปํ กาตุํ; อถ จรหิทํ ฐานํ กยิรมานํ อนตฺถาย สํวตฺตตี’ติ. โส ตํ ฐานํ กโรติ. ตสฺส ตํ ฐานํ กยิรมานํ อนตฺถาย สํวตฺตติ. ปณฺฑิโต จ โข, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘กิญฺจาปิ โข อิทํ ฐานํ มนาปํ กาตุํ; อถ จรหิทํ ฐานํ กยิรมานํ อนตฺถาย สํวตฺตตี’ติ. โส ตํ ฐานํ น กโรติ. ตสฺส ตํ ฐานํ อกยิรมานํ อตฺถาย สํวตฺตติ.

“भिक्खूहो, त्या चार स्थानांपैकी, जी कृती करणे प्रिय असते, परंतु ती केली असता अनर्थाला कारणीभूत ठरते – भिक्खूहो, या बाबतीतही पुरुषाचे सामर्थ्य, पुरुषाचा पराक्रम आणि पुरुषाचा उद्योग यावरून मूर्ख आणि ज्ञानी मनुष्य ओळखला जातो. भिक्खूहो, मूर्ख मनुष्य असा विचार करत नाही की – ‘जरी ही कृती करणे प्रिय असले, तरी ती केली असता अनर्थाला कारणीभूत ठरेल.’ त्यामुळे तो ती कृती करतो. ती कृती केल्यामुळे ती त्याच्या अनर्थाला कारणीभूत ठरते. परंतु भिक्खूहो, ज्ञानी मनुष्य असा विचार करतो की – ‘जरी ही कृती करणे प्रिय असले, तरी ती केली असता अनर्थाला कारणीभूत ठरेल.’ त्यामुळे तो ती कृती करत नाही. ती कृती न केल्यामुळे ती त्याच्या हिताला कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมิทํ ฐานํ มนาปํ กาตุํ, ตญฺจ กยิรมานํ อตฺถาย สํวตฺตติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ฐานํ อุภเยเนว กตฺตพฺพํ มญฺญติ. ยมฺปิทํ ฐานํ มนาปํ กาตุํ, อิมินาปิ นํ กตฺตพฺพํ มญฺญติ; ยมฺปิทํ ฐานํ กยิรมานํ อตฺถาย สํวตฺตติ, อิมินาปิ นํ กตฺตพฺพํ มญฺญติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ฐานํ อุภเยเนว กตฺตพฺพํ มญฺญติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ฐานานี’’ติ. ปญฺจมํ.

“भिक्खूहो, त्या चार स्थानांपैकी, जी कृती करणे प्रिय असते आणि ती केली असता हिताला कारणीभूत ठरते – भिक्खूहो, ही कृती दोन्ही कारणांमुळे करावी असे मानले जाते. ती करणे प्रिय आहे, या कारणानेही ती करावी असे मानले जाते; आणि ती केली असता हिताला कारणीभूत ठरते, या कारणानेही ती करावी असे मानले जाते. भिक्खूहो, ही कृती दोन्ही कारणांमुळे करावी असे मानले जाते. भिक्खूहो, हीच ती चार स्थाने आहेत.” पाचवे.

---

๖. อปฺปมาทสุตฺตํ

६. अप्पमादसुत्त (अप्रमाद सूत्र)

---

๑๑๖. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ อปฺปมาโท กรณีโย. กตเมหิ จตูหิ? กายทุจฺจริตํ, ภิกฺขเว, ปชหถ, กายสุจริตํ ภาเวถ; ตตฺถ จ มา ปมาทตฺถ. วจีทุจฺจริตํ, ภิกฺขเว, ปชหถ, วจีสุจริตํ ภาเวถ; ตตฺถ จ มา ปมาทตฺถ. มโนทุจฺจริตํ, ภิกฺขเว, ปชหถ, มโนสุจริตํ ภาเวถ; ตตฺถ จ มา ปมาทตฺถ. มิจฺฉาทิฏฺฐึ, ภิกฺขเว, ปชหถ, สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวถ; ตตฺถ จ มา ปมาทตฺถ.

११६. “भिक्खूहो, चार प्रसंगी अप्रमाद (जागरूकता) बाळगला पाहिजे. कोणत्या चार प्रसंगी? भिक्खूहो, कायिक दुराचाराचा (कायलुच्चरितं) त्याग करा आणि कायिक सुचाराचे (कायसुचरितं) संवर्धन करा; आणि त्याविषयी अप्रमादी राहा. भिक्खूहो, वाचिक दुराचाराचा त्याग करा आणि वाचिक सुचाराचे संवर्धन करा; आणि त्याविषयी अप्रमादी राहा. भिक्खूहो, मानसिक दुराचाराचा त्याग करा आणि मानसिक सुचाराचे संवर्धन करा; आणि त्याविषयी अप्रमादी राहा. भिक्खूहो, मिथ्या दृष्टीचा त्याग करा आणि सम्यक दृष्टीचे संवर्धन करा; आणि त्याविषयी अप्रमादी राहा.”

---

‘‘ยโต [Pg.435] โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กายทุจฺจริตํ ปหีนํ โหติ กายสุจริตํ ภาวิตํ, วจีทุจฺจริตํ ปหีนํ โหติ วจีสุจริตํ ภาวิตํ, มโนทุจฺจริตํ ปหีนํ โหติ มโนสุจริตํ ภาวิตํ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหีนา โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ ภาวิตา, โส น ภายติ สมฺปรายิกสฺส มรณสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“भिक्खूहो, जेव्हा भिक्खूचा कायिक दुराचार नष्ट होतो आणि कायिक सुचार संवर्धित होतो; वाचिक दुराचार नष्ट होतो आणि वाचिक सुचार संवर्धित होतो; मानसिक दुराचार नष्ट होतो आणि मानसिक सुचार संवर्धित होतो; मिथ्या दृष्टी नष्ट होते आणि सम्यक दृष्टी संवर्धित होते, तेव्हा तो परलोकातील मृत्यूला घाबरत नाही.” सहावे.

---

๗. อารกฺขสุตฺตํ

७. आरक्खसुत्त (आरक्षण/संरक्षण सूत्र)

---

๑๑๗. ‘‘จตูสุ, ภิกฺขเว, ฐาเนสุ อตฺตรูเปน อปฺปมาโท สติ เจตโส อารกฺโข กรณีโย. กตเมสุ จตูสุ? ‘มา เม รชนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ รชฺชี’ติ อตฺตรูเปน อปฺปมาโท สติ เจตโส อารกฺโข กรณีโย; ‘มา เม โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ ทุสฺสี’ติ อตฺตรูเปน อปฺปมาโท สติ เจตโส อารกฺโข กรณีโย; ‘มา เม โมหนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ มุยฺหี’ติ อตฺตรูเปน อปฺปมาโท สติ เจตโส อารกฺโข กรณีโย; ‘มา เม มทนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ มชฺชี’ติ อตฺตรูเปน อปฺปมาโท สติ เจตโส อารกฺโข กรณีโย.

११७. “भिक्खूहो, स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्याने चार गोष्टींच्या बाबतीत अप्रमाद, स्मृती (सति) आणि चित्ताचे रक्षण केले पाहिजे. कोणत्या चार गोष्टींच्या बाबतीत? ‘राग (आसक्ती) उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींमध्ये माझे चित्त आसक्त होऊ नये!’ अशा प्रकारे स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्याने अप्रमाद, स्मृती आणि चित्ताचे रक्षण केले पाहिजे. ‘द्वेष उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींमध्ये माझे चित्त द्वेषयुक्त होऊ नये!’ अशा प्रकारे स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्याने अप्रमाद, स्मृती आणि चित्ताचे रक्षण केले पाहिजे. ‘मोह उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींमध्ये माझे चित्त मोहित होऊ नये!’ अशा प्रकारे स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्याने अप्रमाद, स्मृती आणि चित्ताचे रक्षण केले पाहिजे. ‘मद (अहंकार/नशा) उत्पन्न करणाऱ्या गोष्टींमध्ये माझे चित्त मदोन्मत्त होऊ नये!’ अशा प्रकारे स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्याने अप्रमाद, स्मृती आणि चित्ताचे रक्षण केले पाहिजे.”

---

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน รชนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ น รชฺชติ วีตราคตฺตา, โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ น ทุสฺสติ วีตโทสตฺตา, โมหนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ น มุยฺหติ วีตโมหตฺตา, มทนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ น มชฺชติ วีตมทตฺตา, โส น ฉมฺภติ น กมฺปติ น เวธติ น สนฺตาสํ อาปชฺชติ, น จ ปน สมณวจนเหตุปิ คจฺฉตี’’ติ. สตฺตมํ.

भिक्षूंनो, ज्या वेळी भिक्षूचे चित्त राग (आसक्ती) नष्ट झाल्यामुळे आसक्ती निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये आसक्त होत नाही; द्वेष नष्ट झाल्यामुळे द्वेष निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये द्वेषयुक्त होत नाही; मोह नष्ट झाल्यामुळे मोह निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये मोहित होत नाही; मद (अहंकार/मत्तता) नष्ट झाल्यामुळे मद निर्माण करणाऱ्या गोष्टींमध्ये मत्त होत नाही; त्या वेळी तो (भिक्षू) घाबरत नाही, कंप पावत नाही, थरथरत नाही, भीतीला प्राप्त होत नाही आणि इतर श्रमणांच्या वचनांमुळे (आपल्या मार्गापासून) विचलितही होत नाही. सातवे.

---

๘. สํเวชนียสุตฺตํ

८. संवेजनीय सुत्त

---

๑๑๘. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ‘อิธ ตถาคโต ชาโต’ติ, ภิกฺขเว, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ, ภิกฺขเว, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสี’ติ, ภิกฺขเว, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. ‘อิธ ตถาคโต อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต’ติ[Pg.436], ภิกฺขเว, สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียํ สํเวชนียํ ฐานํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ สทฺธสฺส กุลปุตฺตสฺส ทสฺสนียานิ สํเวชนียานิ ฐานานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

११८. भिक्षूंनो, श्रद्धावान कुलपुत्राने दर्शनीय (पाहण्यायोग्य) आणि संवेग (धार्मिक आदरयुक्त भीती/प्रेरणा) उत्पन्न करणारी ही चार स्थाने आहेत. कोणती चार? 'येथे तथागतांचा जन्म झाला,' भिक्षूंनो, हे श्रद्धावान कुलपुत्रासाठी दर्शनीय आणि संवेग उत्पन्न करणारे स्थान आहे. 'येथे तथागतांनी अनुत्तर सम्यक्संबोधित्व प्राप्त केले,' भिक्षूंनो, हे श्रद्धावान कुलपुत्रासाठी दर्शनीय आणि संवेग उत्पन्न करणारे स्थान आहे. 'येथे तथागतांनी अनुत्तर धम्मचक्र प्रवर्तित केले,' भिक्षूंनो, हे श्रद्धावान कुलपुत्रासाठी दर्शनीय आणि संवेग उत्पन्न करणारे स्थान आहे. 'येथे तथागत अनुपधिशेष निर्वाणधातूने परिनिर्वाण पावले,' भिक्षूंनो, हे श्रद्धावान कुलपुत्रासाठी दर्शनीय आणि संवेग उत्पन्न करणारे स्थान आहे. भिक्षूंनो, श्रद्धावान कुलपुत्राने दर्शनीय आणि संवेग उत्पन्न करणारी हीच ती चार स्थाने आहेत. आठवे.

---

๙. ปฐมภยสุตฺตํ

९. प्रथम भय सुत्त

---

๑๑๙. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ภยานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ชาติภยํ, ชราภยํ, พฺยาธิภยํ, มรณภยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ภยานี’’ติ. นวมํ.

११९. भिक्षूंनो, ही चार भये आहेत. कोणती चार? जन्माचे भय (जातिभय), जरेचे (वृद्धत्वाचे) भय (जराभय), व्याधीचे (आजाराचे) भय (व्याधिभय) आणि मरणाचे भय (मरणभय) – भिक्षूंनो, हीच ती चार भये आहेत. नववे.

---

๑๐. ทุติยภยสุตฺตํ

१०. द्वितीय भय सुत्त

---

๑๒๐. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ภยานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อคฺคิภยํ, อุทกภยํ, ราชภยํ, โจรภยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ภยานี’’ติ. ทสมํ.

१२०. भिक्षूंनो, ही चार भये आहेत. कोणती चार? अग्नीचे भय (अग्निभय), पाण्याचे (पुराचे) भय (उदकभय), राजाचे भय (राजभय) आणि चोराचे भय (चोरभय) – भिक्षूंनो, हीच ती चार भये आहेत. दहावे.

---

เกสิวคฺโค ทุติโย.

केसि-वर्ग दुसरा समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

---

เกสิ ชโว ปโตโท จ, นาโค ฐาเนน ปญฺจมํ;

อปฺปมาโท จ อารกฺโข, สํเวชนียญฺจ ทฺเว ภยาติ.

केसी, जव (वेग), प्रतोद (चाबूक), नाग (हत्ती), पाचवे स्थान (ठाण), अप्पमाद (अप्रमाद), आरक्ख (सुरक्षा), संवेजनीय आणि दोन भये (अशी दहा सुत्ते आहेत).

---

(๑๓) ๓. ภยวคฺโค

(१३) ३. भय वर्ग

---

๑. อตฺตานุวาทสุตฺตํ

१. अत्तानुवाद सुत्त

---

๑๒๑. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ภยานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺตานุวาทภยํ, ปรานุวาทภยํ, ทณฺฑภยํ, ทุคฺคติภยํ.

१२१. भिक्षूंनो, ही चार भये आहेत. कोणती चार? आत्म-निंदेचे भय (अत्तानुवादभय), पर-निंदेचे (इतरांकडून होणाऱ्या निंदेचे) भय (परानुवादभय), दंडाचे (शिक्षेचे) भय (दंडभय) आणि दुर्गतीचे भय (दुर्गतिभय).

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺตานุวาทภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหญฺเจว โข ปน กาเยน ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, วาจาย ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, มนสา ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, กิญฺจ ตํ ยํ มํ อตฺตา สีลโต น อุปวเทยฺยา’ติ! โส อตฺตานุวาทภยสฺส ภีโต กายทุจฺจริตํ ปหาย [Pg.437] กายสุจริตํ ภาเวติ, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวติ, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตฺตานุวาทภยํ.

आणि भिक्षूंनो, आत्म-निंदेचे भय कोणते? येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य असा विचार करतो – 'जर मी कायेने (शरीराने) दुराचरण केले, वाचेने दुराचरण केले, मनाने दुराचरण केले, तर माझा स्वतःचा आत्मा (मन) माझ्या शीलानुसार माझी निंदा का करणार नाही?' तो आत्म-निंदेच्या भयाने घाबरून काय-दुश्चरित्राचा त्याग करून काय-सुचरित्राची भावना करतो; वची-दुश्चरित्राचा त्याग करून वची-सुचरित्राची भावना करतो; मनो-दुश्चरित्राचा त्याग करून मनो-सुचरित्राची भावना करतो आणि स्वतःला शुद्ध ठेवतो. भिक्षूंनो, याला आत्म-निंदेचे भय (अत्तानुवादभय) असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปรานุวาทภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหญฺเจว โข ปน กาเยน ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, วาจาย ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, มนสา ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, กิญฺจ ตํ ยํ มํ ปเร สีลโต น อุปวเทยฺยุ’นฺติ! โส ปรานุวาทภยสฺส ภีโต กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวติ, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวติ, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปรานุวาทภยํ.

आणि भिक्षूंनो, पर-निंदेचे भय कोणते? येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य असा विचार करतो – 'जर मी कायेने दुराचरण केले, वाचेने दुराचरण केले, मनाने दुराचरण केले, तर इतर लोक माझ्या शीलानुसार माझी निंदा का करणार नाहीत?' तो पर-निंदेच्या भयाने घाबरून काय-दुश्चरित्राचा त्याग करून काय-सुचरित्राची भावना करतो; वची-दुश्चरित्राचा त्याग करून वची-सुचरित्राची भावना करतो; मनो-दुश्चरित्राचा त्याग करून मनो-सुचरित्राची भावना करतो आणि स्वतःला शुद्ध ठेवतो. भिक्षूंनो, याला पर-निंदेचे भय (परानुवादभय) असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทณฺฑภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปสฺสติ โจรํ อาคุจารึ, ราชาโน คเหตฺวา วิวิธา กมฺมการณา กาเรนฺเต, กสาหิปิ ตาเฬนฺเต, เวตฺเตหิปิ ตาเฬนฺเต, อทฺธทณฺฑเกหิปิ ตาเฬนฺเต, หตฺถมฺปิ ฉินฺทนฺเต, ปาทมฺปิ ฉินฺทนฺเต, หตฺถปาทมฺปิ ฉินฺทนฺเต, กณฺณมฺปิ ฉินฺทนฺเต, นาสมฺปิ ฉินฺทนฺเต, กณฺณนาสมฺปิ ฉินฺทนฺเต, พิลงฺคถาลิกมฺปิ กโรนฺเต, สงฺขมุณฺฑิกมฺปิ กโรนฺเต, ราหุมุขมฺปิ กโรนฺเต, โชติมาลิกมฺปิ กโรนฺเต, หตฺถปชฺโชติกมฺปิ กโรนฺเต, เอรกวตฺติกมฺปิ กโรนฺเต, จีรกวาสิกมฺปิ กโรนฺเต, เอเณยฺยกมฺปิ กโรนฺเต, พลิสมํสิกมฺปิ กโรนฺเต, กหาปณกมฺปิ กโรนฺเต, ขาราปตจฺฉิกมฺปิ กโรนฺเต, ปลิฆปริวตฺติกมฺปิ กโรนฺเต, ปลาลปีฐกมฺปิ กโรนฺเต, ตตฺเตนปิ เตเลน โอสิญฺจนฺเต, สุนเขหิปิ ขาทาเปนฺเต, ชีวนฺตมฺปิ สูเล อุตฺตาเสนฺเต, อสินาปิ สีสํ ฉินฺทนฺเต.

आणि भिक्षूंनो, दंडाचे (शिक्षेचे) भय कोणते? येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य अपराध करणाऱ्या चोराला पाहतो, ज्याला राजांनी पकडून विविध प्रकारच्या यातना (शिक्षा) दिल्या आहेत – चाबकाने मारणे, वेताने मारणे, काठीने मारणे; हात तोडणे, पाय तोडणे, हात-पाय दोन्ही तोडणे; कान तोडणे, नाक तोडणे, कान-नाक दोन्ही तोडणे; 'बिलंगथालिक' (डोक्याची कवटी काढून उकळत्या द्रवात मेंदू शिजवणे), 'शंखमुंडिक' (डोक्याची त्वचा खरवडून शंखासारखी पांढरी करणे), 'राहुमुख' (तोंडात अग्नी पेटवणे), 'जोतिमालिक' (शरीराला कापडाने गुंडाळून पेटवणे), 'हत्थपज्जोतिक' (हात पेटवून मशालीसारखा करणे), 'एरकवत्तिक' (गळ्यापासून त्वचा सोलून दोरीसारखी ओढणे), 'चीरकवासिक' (त्वचेच्या पट्ट्या कापून वल्कलासारखे करणे), 'एणेय्यक' (कोपर आणि गुडघ्यांवर लोखंडी कडी ठोकून जमिनीवर खिळणे व सभोवती अग्नी पेटवणे), 'बलिसमंसिक' (माशांच्या गळाने मांस ओरबाडणे), 'कहापणक' (नाण्यांच्या आकाराचे मांस कापून काढणे), 'खारापतच्छिक' (शरीरावर शस्त्र चालवून त्यावर खारट पाणी किंवा आम्ल ओतणे), 'पलिघपरिवत्तिक' (कानात लोखंडी सळई ठोकून जमिनीला खिळणे आणि शरीराला फिरवणे), 'पलालपीठक' (हाडे ठेचून पेंढ्यासारखे करणे); उकळते तेल अंगावर ओतणे, कुत्र्यांकडून तोडून खाऊ घालणे, जिवंतपणी सुळावर चढवणे आणि तलवारीने डोके उडवणे.

---

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยถารูปานํ โข ปาปกานํ กมฺมานํ เหตุ โจรํ อาคุจารึ ราชาโน คเหตฺวา วิวิธา กมฺมการณา กาเรนฺติ, กสาหิปิ ตาเฬนฺติ…เป… อสินาปิ สีสํ ฉินฺทนฺติ, อหญฺเจว โข ปน เอวรูปํ ปาปกมฺมํ กเรยฺยํ, มมฺปิ ราชาโน คเหตฺวา เอวรูปา วิวิธา กมฺมการณา กาเรยฺยุํ, กสาหิปิ ตาเฬยฺยุํ, เวตฺเตหิปิ ตาเฬยฺยุํ, อทฺธทณฺฑเกหิปิ ตาเฬยฺยุํ, หตฺถมฺปิ ฉินฺเทยฺยุํ, ปาทมฺปิ ฉินฺเทยฺยุํ, หตฺถปาทมฺปิ ฉินฺเทยฺยุํ, กณฺณมฺปิ ฉินฺเทยฺยุํ, นาสมฺปิ ฉินฺเทยฺยุํ, กณฺณนาสมฺปิ ฉินฺเทยฺยุํ, พิลงฺคถาลิกมฺปิ กเรยฺยุํ, สงฺขมุณฺฑิกมฺปิ กเรยฺยุํ; ราหุมุขมฺปิ กเรยฺยุํ, โชติมาลิกมฺปิ กเรยฺยุํ, หตฺถปชฺโชติกมฺปิ กเรยฺยุํ, เอรกวตฺติกมฺปิ กเรยฺยุํ, จีรกวาสิกมฺปิ กเรยฺยุํ, เอเณยฺยกมฺปิ กเรยฺยุํ, พลิสมํสิกมฺปิ กเรยฺยุํ, กหาปณกมฺปิ [Pg.438] กเรยฺยุํ, ขาราปตจฺฉิกมฺปิ กเรยฺยุํ, ปลิฆปริวตฺติกมฺปิ กเรยฺยุํ, ปลาลปีฐกมฺปิ กเรยฺยุํ, ตตฺเตนปิ เตเลน โอสิญฺเจยฺยุํ, สุนเขหิปิ ขาทาเปยฺยุํ, ชีวนฺตมฺปิ สูเล อุตฺตาเสยฺยุํ, อสินาปิ สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’นฺติ. โส ทณฺฑภยสฺส ภีโต น ปเรสํ ปาภตํ วิลุมฺปนฺโต จรติ. กายทุจฺจริตํ ปหาย…เป… สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทณฺฑภยํ.

त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'ज्या प्रकारच्या पापकर्मांच्या कारणाने राजांनी अपराध करणाऱ्या चोराला पकडून विविध प्रकारच्या यातना दिल्या आहेत, चाबकाने मारले आहे... पे... तलवारीने डोके उडवले आहे; जर मीसुद्धा असे पापकर्म केले, तर राजे मलाही पकडून अशाच विविध प्रकारच्या यातना देतील, चाबकाने मारतील, वेताने मारतील, काठीने मारतील, हात तोडतील, पाय तोडतील, हात-पाय दोन्ही तोडतील, कान तोडतील, नाक तोडतील, कान-नाक दोन्ही तोडतील, 'बिलंगथालिक' करतील, 'शंखमुंडिक' करतील, 'राहुमुख' करतील, 'जोतिमालिक' करतील, 'हत्थपज्जोतिक' करतील, 'एरकवत्तिक' करतील, 'चीरकवासिक' करतील, 'एणेय्यक' करतील, 'बलिसमंसिक' करतील, 'कहापणक' करतील, 'खारापतच्छिक' करतील, 'पलिघपरिवत्तिक' करतील, 'पलालपीठक' करतील, उकळते तेल अंगावर ओततील, कुत्र्यांकडून तोडून खाऊ घालतील, जिवंतपणी सुळावर चढवतील आणि तलवारीने डोके उडवतील.' तो दंडाच्या (शिक्षेच्या) भयाने घाबरून इतरांच्या संपत्तीची लूटमार करत फिरत नाही. तो काय-दुश्चरित्राचा त्याग करून... पे... स्वतःला शुद्ध ठेवतो. भिक्षूंनो, याला दंडाचे भय (दंडभय) असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุคฺคติภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘กายทุจฺจริตสฺส โข ปาปโก วิปาโก อภิสมฺปรายํ, วจีทุจฺจริตสฺส ปาปโก วิปาโก อภิสมฺปรายํ, มโนทุจฺจริตสฺส ปาปโก วิปาโก อภิสมฺปรายํ. อหญฺเจว โข ปน กาเยน ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, วาจาย ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, มนสา ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, กิญฺจ ตํ ยาหํ น กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย’นฺติ! โส ทุคฺคติภยสฺส ภีโต กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวติ, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวติ, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุคฺคติภยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ภยานี’’ติ. ปฐมํ.

“आणि भिक्षूंनो, दुर्गतीचे भय (दुग्गतिभय) कोणते आहे? भिक्षूंनो, येथे एखादा मनुष्य असा विचार करतो – ‘शारीरिक दुष्कृत्याचा परलोकात वाईट विपाक (परिणाम) होतो, वाचिक दुष्कृत्याचा परलोकात वाईट विपाक होतो, मानसिक दुष्कृत्याचा परलोकात वाईट विपाक होतो. जर मी शरीराने दुष्कृत्य केले, वाणीने दुष्कृत्य केले, मनाने दुष्कृत्य केले, तर शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर मी अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात का बरं उत्पन्न होणार नाही?’ तो दुर्गतीच्या भयाने भयभीत होऊन शारीरिक दुष्कृत्यांचा त्याग करून शारीरिक सुकृतांचा अभ्यास करतो, वाचिक दुष्कृत्यांचा त्याग करून वाचिक सुकृतांचा अभ्यास करतो, मानसिक दुष्कृत्यांचा त्याग करून मानसिक सुकृतांचा अभ्यास करतो आणि स्वतःला शुद्ध राखतो. भिक्षूंनो, याला दुर्गतीचे भय असे म्हणतात. भिक्षूंनो, हीच ती चार भये आहेत.” पहिले (सुत्त समाप्त घोषित).

---

๒. อูมิภยสุตฺตํ

२. ऊमिभयसुत्त (लाटांच्या भयाचे सुत्त)

---

๑๒๒. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ภยานิ อุทโกโรหนฺตสฺส ปาฏิกงฺขิตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อูมิภยํ, กุมฺภีลภยํ, อาวฏฺฏภยํ, สุสุกาภยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ภยานิ อุทโกโรหนฺตสฺส ปาฏิกงฺขิตพฺพานิ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ภยานิ อิเธกจฺจสฺส กุลปุตฺตสฺส อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตสฺส ปาฏิกงฺขิตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อูมิภยํ, กุมฺภีลภยํ, อาวฏฺฏภยํ, สุสุกาภยํ.

१२२. “भिक्षूंनो, पाण्यात उतरणाऱ्या माणसाला चार प्रकारच्या भयांची अपेक्षा करावी लागते. कोणती चार? लाटांचे भय (ऊमिभय), मगरीचे भय (कुंभीलभय), पाण्याच्या भोवऱ्याचे भय (आवट्टभय) आणि हिंस्त्र माशांचे भय (सुसुकाभय) – भिक्षूंनो, पाण्यात उतरणाऱ्या माणसाला या चार भयांची अपेक्षा करावी लागते. त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, या धम्म-विनयात घराबाहेर पडून अनगारिक (गृहहीन) प्रवज्जा घेतलेल्या कुलपुत्राला या जगात चार भयांची अपेक्षा करावी लागते. कोणती चार? लाटांचे भय, मगरीचे भय, पाण्याच्या भोवऱ्याचे भय आणि हिंस्त्र माशांचे भय.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อูมิภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กุลปุตฺโต สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘โอติณฺโณมฺหิ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ [Pg.439] ทุกฺขปเรโต; อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ! ตเมนํ ตถา ปพฺพชิตํ สมานํ สพฺรหฺมจาริโน โอวทนฺติ อนุสาสนฺติ – ‘เอวํ เต อภิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ เต ปฏิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ เต อาโลเกตพฺพํ, เอวํ เต วิโลเกตพฺพํ, เอวํ เต สมิญฺชิตพฺพํ, เอวํ เต ปสาริตพฺพํ, เอวํ เต สงฺฆาฏิปตฺตจีวรํ ธาเรตพฺพ’นฺติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มยํ โข ปุพฺเพ อคาริยภูตา สมานา อญฺเญ โอวทามปิ อนุสาสามปิ. อิเม ปนมฺหากํ ปุตฺตมตฺตา มญฺเญ นตฺตมตฺตา มญฺเญ โอวทิตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺตี’ติ. โส กุปิโต อนตฺตมโน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อูมิภยสฺส ภีโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโต. อูมิภยนฺติ โข, ภิกฺขเว, โกธูปายาสสฺเสตํ อธิวจนํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อูมิภยํ.

“आणि भिक्षूंनो, लाटांचे भय (ऊमिभय) कोणते आहे? भिक्षूंनो, येथे एखादा कुलपुत्र श्रद्धेने घराबाहेर पडून गृहहीन प्रवज्जा घेतो आणि विचार करतो – ‘मी जन्म, जरा (वृद्धत्व), मृत्यू, शोक, रडणे-ओरडणे, दुःख, दौर्मनस्य (मानसिक क्लेश) आणि नैराश्य यांनी वेढलेला आहे; दुःखात बुडालेला आहे, दुःखाने ग्रस्त आहे. कदाचित या संपूर्ण दुःखसमूहाचा अंत करण्याचा मार्ग सापडेल!’ अशा प्रकारे प्रवज्जित झालेल्या त्याला त्याचे सब्रह्मचारी (सहभिक्षू) उपदेश करतात आणि मार्गदर्शन करतात – ‘तू अशा प्रकारे पुढे पाऊल टाकले पाहिजे, अशा प्रकारे मागे पाऊल टाकले पाहिजे; अशा प्रकारे समोर पाहिले पाहिजे, अशा प्रकारे बाजूला पाहिले पाहिजे; अशा प्रकारे हात-पाय आखडले पाहिजेत, अशा प्रकारे ते पसरवले पाहिजेत; अशा प्रकारे संघाटी, पात्र आणि चीवर धारण केले पाहिजे.’ त्याला असा विचार येतो – ‘पूर्वी जेव्हा आम्ही गृहस्थ होतो, तेव्हा आम्ही इतरांना उपदेश करत होतो आणि मार्गदर्शन करत होतो. पण हे (भिक्षू), जे माझ्या मुलांसारखे किंवा नातवांसारखे आहेत, मला उपदेश करणे आणि मार्गदर्शन करणे योग्य समजतात!’ तो क्रुद्ध आणि अप्रसन्न होऊन प्रशिक्षणाचा (सिक्खाचा) त्याग करतो आणि हीन (गृहस्थ) जीवनात परत फिरतो. भिक्षूंनो, याला म्हणतात की तो भिक्षू लाटांच्या भयाने घाबरून प्रशिक्षणाचा त्याग करून हीन जीवनात परत गेला आहे. भिक्षूंनो, ‘लाटांचे भय’ (ऊमिभय) हे क्रोध आणि संतापाचे (कोध-उपायास) नाव आहे. भिक्षूंनो, याला लाटांचे भय असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กุมฺภีลภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กุลปุตฺโต สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘โอติณฺโณมฺหิ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต; อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ! ตเมนํ ตถา ปพฺพชิตํ สมานํ สพฺรหฺมจาริโน โอวทนฺติ อนุสาสนฺติ – ‘อิทํ เต ขาทิตพฺพํ, อิทํ เต น ขาทิตพฺพํ, อิทํ เต ภุญฺชิตพฺพํ, อิทํ เต น ภุญฺชิตพฺพํ, อิทํ เต สายิตพฺพํ, อิทํ เต น สายิตพฺพํ, อิทํ เต ปาตพฺพํ, อิทํ เต น ปาตพฺพํ, กปฺปิยํ เต ขาทิตพฺพํ, อกปฺปิยํ เต น ขาทิตพฺพํ, กปฺปิยํ เต ภุญฺชิตพฺพํ, อกปฺปิยํ เต น ภุญฺชิตพฺพํ, กปฺปิยํ เต สายิตพฺพํ, อกปฺปิยํ เต น สายิตพฺพํ, กปฺปิยํ เต ปาตพฺพํ, อกปฺปิยํ เต น ปาตพฺพํ, กาเล เต ขาทิตพฺพํ, วิกาเล เต น ขาทิตพฺพํ, กาเล เต ภุญฺชิตพฺพํ, วิกาเล เต น ภุญฺชิตพฺพํ, กาเล เต สายิตพฺพํ, วิกาเล เต น สายิตพฺพํ, กาเล เต ปาตพฺพํ, วิกาเล เต น ปาตพฺพ’นฺติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มยํ โข ปุพฺเพ อคาริยภูตา สมานา ยํ อิจฺฉาม ตํ ขาทาม, ยํ น อิจฺฉาม น ตํ ขาทาม; ยํ อิจฺฉาม ตํ ภุญฺชาม, ยํ น อิจฺฉาม น ตํ ภุญฺชาม; ยํ อิจฺฉาม ตํ สายาม, ยํ น อิจฺฉาม น ตํ สายาม; ยํ อิจฺฉาม ตํ ปิวาม, ยํ น อิจฺฉาม น ตํ ปิวาม; กปฺปิยมฺปิ ขาทาม อกปฺปิยมฺปิ ขาทาม กปฺปิยมฺปิ ภุญฺชาม อกปฺปิยมฺปิ ภุญฺชาม กปฺปิยมฺปิ สายาม อกปฺปิยมฺปิ สายาม กปฺปิยมฺปิ ปิวาม อกปฺปิยมฺปิ ปิวาม, กาเลปิ ขาทาม วิกาเลปิ ขาทาม กาเลปิ ภุญฺชาม วิกาเลปิ ภุญฺชาม กาเลปิ [Pg.440] สายาม วิกาเลปิ สายาม กาเลปิ ปิวาม วิกาเลปิ ปิวาม; ยมฺปิ โน สทฺธา คหปติกา ทิวา วิกาเล ปณีตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา เทนฺติ, ตตฺรปิเม มุขาวรณํ มญฺเญ กโรนฺตี’ติ. โส กุปิโต อนตฺตมโน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กุมฺภีลภยสฺส ภีโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโต. กุมฺภีลภยนฺติ โข, ภิกฺขเว, โอทริกตฺตสฺเสตํ อธิวจนํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กุมฺภีลภยํ.

“आणि भिक्षूंनो, मगरीचे भय (कुंभीलभय) कोणते आहे? भिक्षूंनो, येथे एखादा कुलपुत्र श्रद्धेने घराबाहेर पडून गृहहीन प्रवज्जा घेतो आणि विचार करतो – ‘मी जन्म, जरा, मृत्यू, शोक, रडणे-ओरडणे, दुःख, दौर्मनस्य आणि नैराश्य यांनी वेढलेला आहे; दुःखात बुडालेला आहे, दुःखाने ग्रस्त आहे. कदाचित या संपूर्ण दुःखसमूहाचा अंत करण्याचा मार्ग सापडेल!’ अशा प्रकारे प्रवज्जित झालेल्या त्याला त्याचे सब्रह्मचारी उपदेश करतात आणि मार्गदर्शन करतात – ‘तू हे खाल्ले पाहिजे, हे खाल्ले नाही पाहिजे; हे भोजन केले पाहिजे, हे भोजन केले नाही पाहिजे; हे चाखले पाहिजे, हे चाखले नाही पाहिजे; हे प्यायले पाहिजे, हे प्यायले नाही पाहिजे. जे कप्पिय (योग्य) आहे तेच तू खाल्ले पाहिजे, जे अकप्पिय (अयोग्य) आहे ते खाल्ले नाही पाहिजे; जे कप्पिय आहे तेच भोजन केले पाहिजे, जे अकप्पिय आहे ते भोजन केले नाही पाहिजे; जे कप्पिय आहे तेच चाखले पाहिजे, जे अकप्पिय आहे ते चाखले नाही पाहिजे; जे कप्पिय आहे तेच प्यायले पाहिजे, जे अकप्पिय आहे ते प्यायले नाही पाहिजे. योग्य वेळी (काली) तू खाल्ले पाहिजे, अवेळी (विकाली) खाल्ले नाही पाहिजे; योग्य वेळी भोजन केले पाहिजे, अवेळी भोजन केले नाही पाहिजे; योग्य वेळी चाखले पाहिजे, अवेळी चाखले नाही पाहिजे; योग्य वेळी प्यायले पाहिजे, अवेळी प्यायले नाही पाहिजे.’ त्याला असा विचार येतो – ‘पूर्वी जेव्हा आम्ही गृहस्थ होतो, तेव्हा आम्हाला जे आवडायचे ते आम्ही खात होतो, जे आवडत नव्हते ते खात नव्हतो; जे आवडायचे ते भोजन करत होतो, जे आवडत नव्हते ते भोजन करत नव्हतो; जे आवडायचे ते चाखत होतो, जे आवडत नव्हते ते चाखत नव्हतो; जे आवडायचे ते पीत होतो, जे आवडत नव्हते ते पीत नव्हतो. कप्पिय देखील खात होतो आणि अकप्पिय देखील खात होतो; कप्पिय देखील भोजन करत होतो आणि अकप्पिय देखील भोजन करत होतो; कप्पिय देखील चाखत होतो आणि अकप्पिय देखील चाखत होतो; कप्पिय देखील पीत होतो आणि अकप्पिय देखील पीत होतो. योग्य वेळीही खात होतो आणि अवेळीही खात होतो; योग्य वेळीही भोजन करत होतो आणि अवेळीही भोजन करत होतो; योग्य वेळीही चाखत होतो आणि अवेळीही चाखत होतो; योग्य वेळीही पीत होतो आणि अवेळीही पीत होतो. आणि जेव्हा श्रद्धाळू गृहपती आम्हाला दिवसा अवेळी उत्तम खाद्य किंवा भोज्य देतात, तेव्हा हे (भिक्षू) जणू आमचे तोंड बंद करतात!’ तो क्रुद्ध आणि अप्रसन्न होऊन प्रशिक्षणाचा (सिक्खाचा) त्याग करतो आणि हीन जीवनात परत फिरतो. भिक्षूंनो, याला म्हणतात की तो भिक्षू मगरीच्या भयाने घाबरून प्रशिक्षणाचा त्याग करून हीन जीवनात परत गेला आहे. भिक्षूंनो, ‘मगरीचे भय’ (कुंभीलभय) हे खादाडपणाचे (उदरिकत्त - पोटाची हाव) नाव आहे. भिक्षूंनो, याला मगरीचे भय असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อาวฏฺฏภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กุลปุตฺโต สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘โอติณฺโณมฺหิ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ, ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต; อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ! โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ คหปตึ วา คหปติปุตฺตํ วา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตํ สมงฺคีภูตํ ปริจารยมานํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มยํ โข ปุพฺเพ อคาริยภูตา สมานา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาริมฺหา; สํวิชฺชนฺติ โข ปน เม กุเล โภคา. สกฺกา โภเค จ ภุญฺชิตุํ ปุญฺญานิ จ กาตุํ. ยํนูนาหํ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺเชยฺยํ ปุญฺญานิ จ กเรยฺย’นฺติ! โส สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาวฏฺฏภยสฺส ภีโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโต. อาวฏฺฏภยนฺติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาวฏฺฏภยํ.

आणि भिक्षूंनो, भोवऱ्याचे भय कोणते? भिक्षूंनो, या जगात एखादा कुलपुत्र श्रद्धेने घराबाहेर पडून अनगारिक (गृहहीन) प्रवज्जा ग्रहण करतो – ‘मी जन्म, जरा, मरण, शोक, परिदेव (क्रंदन), दुःख, डोमनस्य (मानसिक दुःख) आणि उपायास (हताशपणा) यांनी वेढलेला आहे; दुःखात बुडालेला आहे, दुःखाने ग्रस्त आहे. कदाचित या संपूर्ण दुःखसमूहाचा अंत कसा करावा, हे मला समजेल.’ अशा प्रकारे प्रव्रजित झाल्यावर, तो सकाळी वस्त्र परिधान करून, पात्र आणि चीवर घेऊन, असुरक्षित काया, असुरक्षित वाणी, असुरक्षित चित्त, अनुपस्थित स्मृती आणि असंयत इंद्रियांसह भिक्षेसाठी एखाद्या गावात किंवा नगरात प्रवेश करतो. तेथे तो एखाद्या गृहपतीला किंवा गृहपतीच्या पुत्राला पाच कामगुणांनी युक्त, समृद्ध आणि त्यांचा उपभोग घेताना पाहतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘पूर्वी जेव्हा आम्ही गृहस्थ होतो, तेव्हा आम्हीही पाच कामगुणांनी युक्त आणि समृद्ध होऊन त्यांचा उपभोग घेत होतो. माझ्या कुळात संपत्ती उपलब्ध आहे. मी त्या संपत्तीचा उपभोगही घेऊ शकतो आणि पुण्यकर्मेही करू शकतो. मग मी शिक्षेचा (सिक्खा) त्याग करून, हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जाऊन संपत्तीचा उपभोग का घेऊ नये आणि पुण्यकर्मे का करू नयेत?’ तो शिक्षेचा त्याग करतो आणि हीन जीवनात परत जातो. भिक्षूंनो, याला असा भिक्खू म्हणतात जो भोवऱ्याच्या भयाने घाबरून शिक्षेचा त्याग करतो आणि हीन जीवनात परत जातो. भिक्षूंनो, ‘भोवऱ्याचे भय’ (आवट्टभय) हे पाच कामगुणांचेच नाव आहे. भिक्षूंनो, याला भोवऱ्याचे भय असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สุสุกาภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กุลปุตฺโต สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘โอติณฺโณมฺหิ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต; อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ! โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ [Pg.441] วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุสุกาภยสฺส ภีโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโต. สุสุกาภยนฺติ โข, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺเสตํ อธิวจนํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุสุกาภยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ภยานิ อิเธกจฺจสฺส กุลปุตฺตสฺส อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตสฺส ปาฏิกงฺขิตพฺพานี’’ติ. ทุติยํ.

आणि भिक्षूंनो, सुसुकाचे (हिंस्र माशाचे) भय कोणते? भिक्षूंनो, या जगात एखादा कुलपुत्र श्रद्धेने घराबाहेर पडून अनगारिक (गृहहीन) प्रवज्जा ग्रहण करतो – ‘मी जन्म, जरा, मरण, शोक, परिदेव, दुःख, डोमनस्य आणि उपायास यांनी वेढलेला आहे; दुःखात बुडालेला आहे, दुःखाने ग्रस्त आहे. कदाचित या संपूर्ण दुःखसमूहाचा अंत कसा करावा, हे मला समजेल.’ अशा प्रकारे प्रव्रजित झाल्यावर, तो सकाळी वस्त्र परिधान करून, पात्र आणि चीवर घेऊन, असुरक्षित काया, असुरक्षित वाणी, असुरक्षित चित्त, अनुपस्थित स्मृती आणि असंयत इंद्रियांसह भिक्षेसाठी एखाद्या गावात किंवा नगरात प्रवेश करतो. तेथे तो एखाद्या स्त्रीला अयोग्य रीतीने वस्त्र परिधान केलेली किंवा अव्यवस्थित कपडे घातलेली पाहतो. त्या स्त्रीला अशा अयोग्य रीतीने वस्त्र परिधान केलेल्या अवस्थेत पाहून त्याच्या चित्तात राग (वासना) उत्पन्न होतो आणि तो त्याच्या चित्ताचा नाश करतो. तो रागाने दूषित झालेल्या चित्तामुळे शिक्षेचा त्याग करतो आणि हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जातो. भिक्षूंनो, याला असा भिक्खू म्हणतात जो सुसुकाच्या भयाने घाबरून शिक्षेचा त्याग करतो आणि हीन जीवनात परत जातो. भिक्षूंनो, ‘सुसुकाचे भय’ (सुसुकाभय) हे स्त्रीचेच नाव आहे. भिक्षूंनो, याला सुसुकाचे भय असे म्हणतात. भिक्षूंनो, या धम्म आणि विनयात घराबाहेर पडून अनगारिक प्रवज्जा ग्रहण करणाऱ्या कुलपुत्राला या चार भयांची अपेक्षा ठेवली पाहिजे. दुसरे सुत्त समाप्त.

---

๓. ปฐมนานากรณสุตฺตํ

३. प्रथम नानाकरण सुत्त

---

๑๒๓. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ, ตํ นิกาเมติ, เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ. ตตฺถ ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน พฺรหฺมกายิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. พฺรหฺมกายิกานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ กปฺโป อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา สติ.

१२३. भिक्षूंनो, या जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, या जगात एखादा व्यक्ती कामभोगांपासून अलिप्त होऊन, अकुशल धम्मांपासून अलिप्त होऊन, वितर्क आणि विचारांसह, विवेकापासून उत्पन्न झालेले प्रीती आणि सुख असणारे पहिले ध्यान प्राप्त करून विहरतो. तो त्याचा आस्वाद घेतो, त्याची इच्छा करतो आणि त्याने संतुष्ट होतो. तेथे स्थित होऊन, त्यातच मग्न राहून, त्याचा वारंवार अभ्यास करून, ध्यानापासून भ्रष्ट न होता मृत्यू पावल्यावर, तो ब्रह्मकायिक देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, ब्रह्मकायिक देवांचे आयुष्यमान एक कल्प असते. तेथे सामान्य मनुष्य (पुथुज्जन) आयुष्य संपेपर्यंत राहतो आणि त्या देवांचे संपूर्ण आयुष्यमान संपवून तो नरकातही जातो, तिर्यंच योनीतही जातो आणि प्रेतलोकातही जातो. परंतु भगवंतांचा श्रावक तेथे आयुष्य संपेपर्यंत राहतो आणि त्या देवांचे संपूर्ण आयुष्यमान संपवून त्याच अस्तित्वात (भवात) परिनिर्वाण प्राप्त करतो. भिक्षूंनो, गती आणि उत्पत्तीच्या बाबतीत, श्रुतवान आर्य श्रावक आणि अश्रुतवान पुथुज्जन यांच्यातील हाच विशेष, हाच फरक आणि हेच नानाकरण (भिन्नता) आहे.

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ, ตํ นิกาเมติ, เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ. ตตฺถ ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี [Pg.442] อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน อาภสฺสรานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อาภสฺสรานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ ทฺเว กปฺปา อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา สติ.

पुन्हा भिक्षूंनो, या जगात एखादा व्यक्ती वितर्क आणि विचारांच्या शमनामुळे, अध्यात्मिक प्रसन्नता आणि चित्ताची एकाग्रता असणारे, वितर्करहित, विचाररहित, समाधीपासून उत्पन्न झालेले प्रीती आणि सुख असणारे दुसरे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. तो त्याचा आस्वाद घेतो, त्याची इच्छा करतो आणि त्याने संतुष्ट होतो. तेथे स्थित होऊन, त्यातच मग्न राहून, त्याचा वारंवार अभ्यास करून, ध्यानापासून भ्रष्ट न होता मृत्यू पावल्यावर, तो आभास्वर देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, आभास्वर देवांचे आयुष्यमान दोन कल्प असते. तेथे सामान्य मनुष्य (पुथुज्जन) आयुष्य संपेपर्यंत राहतो आणि त्या देवांचे संपूर्ण आयुष्यमान संपवून तो नरकातही जातो, तिर्यंच योनीतही जातो आणि प्रेतलोकातही जातो. परंतु भगवंतांचा श्रावक तेथे आयुष्य संपेपर्यंत राहतो आणि त्या देवांचे संपूर्ण आयुष्यमान संपवून त्याच अस्तित्वात (भवात) परिनिर्वाण प्राप्त करतो. भिक्षूंनो, गती आणि उत्पत्तीच्या बाबतीत, श्रुतवान आर्य श्रावक आणि अश्रुतवान पुथुज्जन यांच्यातील हाच विशेष, हाच फरक आणि हेच नानाकरण आहे.

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ, ตํ นิกาเมติ, เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ. ตตฺถ ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน, กาลํ กุรุมาโน สุภกิณฺหานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. สุภกิณฺหานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ จตฺตาโร กปฺปา อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา สติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! या जगात एखादा मनुष्य प्रीतीचा (हर्षाचा) विराग झाल्यामुळे उपेक्षक (तटस्थ) राहून विहरतो, आणि स्मृतीवान (सचेत) व संप्रजन्ययुक्त (जागरूक) राहून शरीराने सुखाचा अनुभव घेतो; ज्याच्याविषयी आर्य म्हणतात की, 'तो उपेक्षक, स्मृतीवान आणि सुखविहारी आहे', अशा तिसऱ्या ध्यानाचे (ततीय झान) संपादन करून तो विहरतो. तो त्याचे आस्वादन करतो, त्याची इच्छा करतो आणि त्याने तृप्ती मिळवतो. तिथे स्थित असलेला, त्यातच मग्न असलेला, त्यातच बहुतांश काळ विहरणारा आणि ध्यानापासून च्युत न झालेला तो मनुष्य, मृत्यू पावल्यावर 'सुभकिण्ह' (शुभकृत्स्न) देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो! सुभकिण्ह देवांचे आयुष्यमान चार कल्प असते. तिथे सामान्य मनुष्य (पुथुज्जन) आपले संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करून, त्या देवांचे जेवढे आयुष्यमान आहे ते सर्व संपवून नरकातही जातो, तिर्यंच योनीतही जातो आणि प्रेतलोकातही जातो. परंतु, भगवंतांचा श्रावक तिथे आपले संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करून, त्या देवांचे जेवढे आयुष्यमान आहे ते सर्व संपवून त्याच लोकात परिनिर्वाण प्राप्त करतो. भिक्खूहो! गती आणि उत्पत्तीच्या बाबतीत, श्रुतवान आर्य श्रावक आणि अश्रुतवान सामान्य मनुष्य यांच्यातील हाच तो विशेष, हाच तो फरक आणि हाच तो भेद आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ, ตํ นิกาเมติ, เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ. ตตฺถ ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน เวหปฺผลานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. เวหปฺผลานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ ปญฺจ กปฺปสตานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ [Pg.443] เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา สติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! या जगात एखादा मनुष्य सुखाचा त्याग केल्यामुळे आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे, तसेच पूर्वीच सोमनस्य (आनंद) आणि दोमनस्य (खिन्नता) नष्ट झाल्यामुळे, दुःखही नाही आणि सुखही नाही अशा, उपेक्षा व स्मृतीच्या शुद्धतेने युक्त असलेल्या चौथ्या ध्यानाचे (चतुत्थ झान) संपादन करून विहरतो. तो त्याचे आस्वादन करतो, त्याची इच्छा करतो आणि त्याने तृप्ती मिळवतो. तिथे स्थित असलेला, त्यातच मग्न असलेला, त्यातच बहुतांश काळ विहरणारा आणि ध्यानापासून च्युत न झालेला तो मनुष्य, मृत्यू पावल्यावर 'वेहप्फल' (बृहत्फल) देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो! वेहप्फल देवांचे आयुष्यमान पाचशे कल्प असते. तिथे सामान्य मनुष्य आपले संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करून, त्या देवांचे जेवढे आयुष्यमान आहे ते सर्व संपवून नरकातही जातो, तिर्यंच योनीतही जातो आणि प्रेतलोकातही जातो. परंतु, भगवंतांचा श्रावक तिथे आपले संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करून, त्या देवांचे जेवढे आयुष्यमान आहे ते सर्व संपवून त्याच लोकात परिनिर्वाण प्राप्त करतो. भिक्खूहो! गती आणि उत्पत्तीच्या बाबतीत, श्रुतवान आर्य श्रावक आणि अश्रुतवान सामान्य मनुष्य यांच्यातील हाच तो विशेष, हाच तो फरक आणि हाच तो भेद आहे. भिक्खूहो! हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत.” (तिसरे सूत्र समाप्त)

---

๔. ทุติยนานากรณสุตฺตํ

४. दुसरे नानाकरण सूत्र

---

๑๒๔. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ, เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุทฺธาวาสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, อุปปตฺติ อสาธารณา ปุถุชฺชเนหิ.

१२४. “भिक्खूहो! हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? भिक्खूहो! या जगात एखादा मनुष्य कामांपासून (इंद्रियभोगांपासून) अलिप्त होऊन... पे... पहिल्या ध्यानाचे (पठम झान) संपादन करून विहरतो. तिथे जे काही रूप, वेदना, संज्ञा, संस्कार आणि विज्ञान अस्तित्वात असते, त्या सर्व धर्मांकडे तो अनित्य म्हणून, दुःख म्हणून, रोग म्हणून, गळू म्हणून, शल्य (बाण) म्हणून, पीडा म्हणून, आजार म्हणून, परके म्हणून, नाशवंत म्हणून, शून्य म्हणून आणि अनात्मा म्हणून योग्य प्रकारे पाहतो. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, शुद्धावास देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो! ही उत्पत्ती सामान्य मनुष्यांसाठी (पुथुज्जनांसाठी) असाधारण (अप्राप्य) आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ, เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุทฺธาวาสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, อุปปตฺติ อสาธารณา ปุถุชฺชเนหิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो! या जगात एखादा मनुष्य वितर्क आणि विचारांच्या शांत होण्यामुळे... पे... दुसरे ध्यान... पे... तिसरे ध्यान... पे... चौथ्या ध्यानाचे संपादन करून विहरतो. तिथे जे काही रूप, वेदना, संज्ञा, संस्कार आणि विज्ञान अस्तित्वात असते, त्या सर्व धर्मांकडे तो अनित्य म्हणून, दुःख म्हणून, रोग म्हणून, गळू म्हणून, शल्य म्हणून, पीडा म्हणून, आजार म्हणून, परके म्हणून, नाशवंत म्हणून, शून्य म्हणून आणि अनात्मा म्हणून योग्य प्रकारे पाहतो. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, शुद्धावास देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो! ही उत्पत्ती सामान्य मनुष्यांसाठी असाधारण आहे. भिक्खूहो! हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत.” (चौथे सूत्र समाप्त)

---

๕. ปฐมเมตฺตาสุตฺตํ

५. पहिले मेत्ता सूत्र

---

๑๒๕. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ [Pg.444] เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ, ตํ นิกาเมติ, เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ. ตตฺถ ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน พฺรหฺมกายิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. พฺรหฺมกายิกานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ กปฺโป อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา สติ.

१२५. “भिक्खूहो! हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? भिक्खूहो! या जगात एखादा मनुष्य मैत्रीपूर्ण (मेत्तासहगत) चित्ताने एका देशात व्यापून विहरतो, तसेच दुसऱ्या दिशेला, तसेच तिसऱ्या दिशेला, तसेच चौथ्या दिशेला. अशा प्रकारे वर, खाली, आडवे, सर्वत्र, सर्वांना स्वतःसमान मानून, संपूर्ण जगाला विशाल, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापाधशून्य (द्वेषरहित) अशा मैत्रीपूर्ण चित्ताने व्यापून विहरतो. तो त्याचे आस्वादन करतो, त्याची इच्छा करतो आणि त्याने तृप्ती मिळवतो. तिथे स्थित असलेला, त्यातच मग्न असलेला, त्यातच बहुतांश काळ विहरणारा आणि ध्यानापासून च्युत न झालेला तो मनुष्य, मृत्यू पावल्यावर 'ब्रह्मकायिक' देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो! ब्रह्मकायिक देवांचे आयुष्यमान एक कल्प असते. तिथे सामान्य मनुष्य आपले संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करून, त्या देवांचे जेवढे आयुष्यमान आहे ते सर्व संपवून नरकातही जातो, तिर्यंच योनीतही जातो आणि प्रेतलोकातही जातो. परंतु, भगवंतांचा श्रावक तिथे आपले संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करून, त्या देवांचे जेवढे आयुष्यमान आहे ते सर्व संपवून त्याच लोकात परिनिर्वाण प्राप्त करतो. भिक्खूहो! गती आणि उत्पत्तीच्या बाबतीत, श्रुतवान आर्य श्रावक आणि अश्रुतवान सामान्य मनुष्य यांच्यातील हाच तो विशेष, हाच तो फरक आणि हाच तो भेद आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ, ตํ นิกาเมติ, เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ. ตตฺถ ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน อาภสฺสรานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อาภสฺสรานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ ทฺเว กปฺปา อายุปฺปมาณํ…เป… สุภกิณฺหานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. สุภกิณฺหานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ จตฺตาโร กปฺปา อายุปฺปมาณํ…เป… เวหปฺผลานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. เวหปฺผลานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ ปญฺจ กปฺปสตานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส [Pg.445] อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา สติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

"पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, या जगात एखादा व्यक्ती करुणासहगत चित्ताने... तसेच मुदितासहगत चित्ताने... तसेच उपेक्षासहगत चित्ताने एका दिशेला व्यापून विहरतो; त्याचप्रमाणे दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चौथ्या दिशेला. अशा प्रकारे वर, खाली, तिरके, सर्वत्र, सर्वांना स्वतःसमान मानून, संपूर्ण जगाला उपेक्षासहगत, विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापाधरहित चित्ताने व्यापून विहरतो. तो त्याचे आस्वादन करतो, त्याची इच्छा करतो आणि त्याने संतुष्ट होतो. त्यात स्थित असलेला, त्यातच मग्न असलेला, त्यातच बहुतांश काळ विहरणारा आणि त्यातून च्युत न होता मृत्यू पावणारा व्यक्ती आभास्सर देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, आभास्सर देवांचे आयुष्यमान दोन कल्प असते... तसेच तो सुभकिण्ह देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, सुभकिण्ह देवांचे आयुष्यमान चार कल्प असते... तसेच तो वेहप्फल देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, वेहप्फल देवांचे आयुष्यमान पाचशे कल्प असते. तिथे सामान्य माणूस (पुथुज्जन) संपूर्ण आयुष्यभर राहून, त्या देवांचे जेवढे आयुष्यमान आहे ते सर्व संपवून नरकातही जातो, तिर्यक योनीत जातो, प्रेतलोकात जातो. परंतु, भगवंतांचा श्रावक तिथे संपूर्ण आयुष्यभर राहून, त्या देवांचे जेवढे आयुष्यमान आहे ते सर्व संपवून त्याच भवात (लोकात) परिनिर्वाण प्राप्त करतो. भिक्षूंनो, गती आणि उत्पत्तीच्या बाबतीत, श्रुतवान आर्यश्रावक आणि अश्रुतवान पुथुज्जन यांच्यातील हाच तो विशेष, हाच तो फरक आणि हाच तो भेद आहे. भिक्षूंनो, हेच ते चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत." पाचवे।

---

๖. ทุติยเมตฺตาสุตฺตํ

६. दुसरे मेत्ता सुत्त

---

๑๒๖. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุทฺธาวาสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, อุปปตฺติ อสาธารณา ปุถุชฺชเนหิ.

१२६. "भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, या जगात एखादा व्यक्ती मैत्रीपूर्ण (मेत्तासहगत) चित्ताने एका दिशेला व्यापून विहरतो; त्याचप्रमाणे दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चौथ्या दिशेला. अशा प्रकारे वर, खाली, तिरके, सर्वत्र, सर्वांना स्वतःसमान मानून, संपूर्ण जगाला मेत्तासहगत, विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापाधरहित चित्ताने व्यापून विहरतो. तो तिथे जे काही रूपगत, वेदनागत, संज्ञागत, संस्कारगत आणि विज्ञानगत आहे, त्या धर्मांना अनित्य, दुःख, रोग, गंड, शल्य, अघ, आबाध, परके, नाश पावणारे, शून्य आणि अनात्म रूपाने पाहतो. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर शुद्धावास देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, ही उत्पत्ती सामान्य माणसांशी (पुथुज्जनांशी) असाधारण आहे."

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กรุณา…เป… มุทิตา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุทฺธาวาสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อยํ, ภิกฺขเว, อุปปตฺติ อสาธารณา ปุถุชฺชเนหิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

"पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, या जगात एखादा व्यक्ती करुणा... तसेच मुदिता... तसेच उपेक्षासहगत चित्ताने एका दिशेला व्यापून विहरतो; त्याचप्रमाणे दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चौथ्या दिशेला. अशा प्रकारे वर, खाली, तिरके, सर्वत्र, सर्वांना स्वतःसमान मानून, संपूर्ण जगाला उपेक्षासहगत, विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापाधरहित चित्ताने व्यापून विहरतो. तो तिथे जे काही रूपगत, वेदनागत, संज्ञागत, संस्कारगत आणि विज्ञानगत आहे, त्या धर्मांना अनित्य, दुःख, रोग, गंड, शल्य, अघ, आबाध, परके, नाश पावणारे, शून्य आणि अनात्म रूपाने पाहतो. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर शुद्धावास देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, ही उत्पत्ती सामान्य माणसांशी (पुथुज्जनांशी) असाधारण आहे. भिक्षूंनो, हेच ते चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत." सहावे।

---

๗. ปฐมตถาคตอจฺฉริยสุตฺตํ

७. पहिले तथागत आश्चर्य सुत्त

---

๑๒๗. ‘‘ตถาคตสฺส[Pg.446], ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา ปาตุภวนฺติ. กตเม จตฺตาโร? ยทา, ภิกฺขเว, โพธิสตฺโต ตุสิตา กายา จวิตฺวา สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา ยตฺถปิเมสํ จนฺทิมสูริยานํ เอวํมหิทฺธิกานํ เอวํมหานุภาวานํ อาภา นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อยํ ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปาตุภวติ.

१२७. "भिक्षूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांच्या प्रादुर्भावामुळे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतात. कोणते चार? जेव्हा, भिक्षूंनो, बोधिसत्व तुषित लोकांतून च्युत होऊन स्मृतिमान आणि संप्रजन्यशील होऊन मातृकुक्षीत प्रवेश करतात, तेव्हा देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण, ब्राह्मण, देव आणि मानवांसह या प्रजेमध्ये देवांच्या दैवी प्रभावालाही मागे टाकणारा एक अमर्याद आणि भव्य प्रकाश प्रकट होतो. ज्या काही लोकांतरिक नरक-जागा आहेत, ज्या उघड्या, निराधार, अंधकारमय आणि घनघोर काळोखाने भरलेल्या आहेत, जिथे इतके महान ऋद्धीमान आणि महान प्रभावशाली असणाऱ्या चंद्र-सूर्याचा प्रकाशही पोहोचू शकत नाही, तिथेही देवांच्या दैवी प्रभावाला मागे टाकणारा एक अमर्याद आणि भव्य प्रकाश प्रकट होतो. तिथे जे प्राणी उत्पन्न झाले आहेत, तेही त्या प्रकाशाच्या साहाय्याने एकमेकांना ओळखतात की—'अरे मित्रांनो! येथे इतरही प्राणी उत्पन्न झाले आहेत.' भिक्षूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांच्या प्रादुर्भावामुळे हा पहिला आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतो."

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยทา โพธิสตฺโต สโต สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา ยตฺถปิเมสํ จนฺทิมสูริยานํ เอวํมหิทฺธิกานํ เอวํมหานุภาวานํ อาภา นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อยํ ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปาตุภวติ.

"पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, जेव्हा बोधिसत्व स्मृतिमान आणि संप्रजन्यशील होऊन मातृकुक्षीतून बाहेर पडतात, तेव्हा देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण, ब्राह्मण, देव आणि मानवांसह या प्रजेमध्ये देवांच्या दैवी प्रभावालाही मागे टाकणारा एक अमर्याद आणि भव्य प्रकाश प्रकट होतो. ज्या काही लोकांतरिक नरक-जागा आहेत, ज्या उघड्या, निराधार, अंधकारमय आणि घनघोर काळोखाने भरलेल्या आहेत, जिथे इतके महान ऋद्धीमान आणि महान प्रभावशाली असणाऱ्या चंद्र-सूर्याचा प्रकाशही पोहोचू शकत नाही, तिथेही देवांच्या दैवी प्रभावाला मागे टाकणारा एक अमर्याद आणि भव्य प्रकाश प्रकट होतो. तिथे जे प्राणी उत्पन्न झाले आहेत, तेही त्या प्रकाशाच्या साहाय्याने एकमेकांना ओळखतात की—'अरे मित्रांनो! येथे इतरही प्राणी उत्पन्न झाले आहेत.' भिक्षूंनो, तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांच्या प्रादुर्भावामुळे हा दुसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतो."

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส [Pg.447] ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา ยตฺถปิเมสํ จนฺทิมสูริยานํ เอวํมหิทฺธิกานํ เอวํมหานุภาวานํ อาภา นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อยํ ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปาตุภวติ.

पुन्हा आणखी असे की, भिक्खूहो, जेव्हा तथागत अनुत्तर सम्यक्संबोधी प्राप्त करतात, तेव्हा देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मानवांसह या प्रजेमध्ये, देवांच्या दैवी प्रभावालाही मागे टाकणारा एक अमर्याद आणि भव्य प्रकाश प्रकट होतो. ज्या काही लोकांतरिक (दोन चक्रवाळांमधील) उघड्या, निराधार, अंधकारमय आणि घनघोर काळोखाने भरलेल्या जागा आहेत, जिथे इतके महाबलाढ्य आणि महाप्रतापी चंद्र व सूर्य यांचाही प्रकाश पोहोचू शकत नाही, तिथेही देवांच्या दैवी प्रभावाला मागे टाकणारा अमर्याद आणि भव्य प्रकाश प्रकट होतो. तिथे जे प्राणी उत्पन्न झाले आहेत, तेही त्या प्रकाशाच्या साहाय्याने एकमेकांना ओळखतात आणि म्हणतात, 'अरे मित्रांनो, येथे इतरही प्राणी उत्पन्न झाले आहेत तर!' भिक्खूहो, अर्हत सम्यक्संबुद्ध तथागतांच्या प्रादुर्भावामुळे हा तिसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतो.

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยทา ตถาคโต อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ, อถ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. ยาปิ ตา โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา อนฺธการติมิสา ยตฺถปิเมสํ จนฺทิมสูริยานํ เอวํมหิทฺธิกานํ เอวํมหานุภาวานํ อาภา นานุโภนฺติ, ตตฺถปิ อปฺปมาโณ อุฬาโร โอภาโส ปาตุภวติ อติกฺกมฺเมว เทวานํ เทวานุภาวํ. เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปปนฺนา เตปิ เตโนภาเสน อญฺญมญฺญํ สญฺชานนฺติ – ‘อญฺเญปิ กิร, โภ, สนฺติ สตฺตา อิธูปปนฺนา’ติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อยํ จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปาตุภวติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อิเม จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา ปาตุภวนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

पुन्हा आणखी असे की, भिक्खूहो, जेव्हा तथागत अनुत्तर धम्मचक्र प्रवर्तित करतात, तेव्हा देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मानवांसह या प्रजेमध्ये, देवांच्या दैवी प्रभावालाही मागे टाकणारा एक अमर्याद आणि भव्य प्रकाश प्रकट होतो. ज्या काही लोकांतरिक उघड्या, निराधार, अंधकारमय आणि घनघोर काळोखाने भरलेल्या जागा आहेत, जिथे इतके महाबलाढ्य आणि महाप्रतापी चंद्र व सूर्य यांचाही प्रकाश पोहोचू शकत नाही, तिथेही देवांच्या दैवी प्रभावाला मागे टाकणारा अमर्याद आणि भव्य प्रकाश प्रकट होतो. तिथे जे प्राणी उत्पन्न झाले आहेत, तेही त्या प्रकाशाच्या साहाय्याने एकमेकांना ओळखतात आणि म्हणतात, 'अरे मित्रांनो, येथे इतरही प्राणी उत्पन्न झाले आहेत तर!' भिक्खूहो, अर्हत सम्यक्संबुद्ध तथागतांच्या प्रादुर्भावामुळे हा चौथा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतो. भिक्खूहो, अर्हत सम्यक्संबुद्ध तथागतांच्या प्रादुर्भावामुळे हे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतात.

---

๘. ทุติยตถาคตอจฺฉริยสุตฺตํ

८. द्वितीय तथागत आश्चर्य सुत्त

---

๑๒๘. ‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา ปาตุภวนฺติ. กตเม จตฺตาโร? อาลยารามา, ภิกฺขเว, ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา; สา ตถาคเตน อนาลเย ธมฺเม เทสิยมาเน สุสฺสูสติ โสตํ โอทหติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อยํ ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปาตุภวติ.

१२८. भिक्खूहो, अर्हत सम्यक्संबुद्ध तथागतांच्या प्रादुर्भावामुळे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतात. कोणते चार? भिक्खूहो, ही प्रजा आलय-आरामी (आसक्तीमध्ये रमणारी), आलय-रती (आसक्तीमध्ये मग्न असणारी) आणि आलय-संमुदित (आसक्तीमध्ये आनंद मानणारी) आहे. परंतु, जेव्हा तथागतांद्वारे अनालय (आसक्तीरहित) धम्माचा उपदेश केला जातो, तेव्हा ती ऐकण्याची इच्छा धरते, कान देऊन ऐकते आणि समजून घेण्यासाठी चित्त एकाग्र करते. भिक्खूहो, अर्हत सम्यक्संबुद्ध तथागतांच्या प्रादुर्भावामुळे हा पहिला आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतो.

---

‘‘มานารามา[Pg.448], ภิกฺขเว, ปชา มานรตา มานสมฺมุทิตา. สา ตถาคเตน มานวินเย ธมฺเม เทสิยมาเน สุสฺสูสติ โสตํ โอทหติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อยํ ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปาตุภวติ.

भिक्खूहो, ही प्रजा मान-आरामी (अहंकारात रमणारी), मान-रती (अहंकारात मग्न असणारी) आणि मान-संमुदित (अहंकारात आनंद मानणारी) आहे. परंतु, जेव्हा तथागतांद्वारे मान-विनय (अहंकार नष्ट करणाऱ्या) धम्माचा उपदेश केला जातो, तेव्हा ती ऐकण्याची इच्छा धरते, कान देऊन ऐकते आणि समजून घेण्यासाठी चित्त एकाग्र करते. भिक्खूहो, अर्हत सम्यक्संबुद्ध तथागतांच्या प्रादुर्भावामुळे हा दुसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतो.

---

‘‘อนุปสมารามา, ภิกฺขเว, ปชา อนุปสมรตา อนุปสมสมฺมุทิตา. สา ตถาคเตน โอปสมิเก ธมฺเม เทสิยมาเน สุสฺสูสติ โสตํ โอทหติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อยํ ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปาตุภวติ.

भिक्खूहो, ही प्रजा अनुपशम-आरामी (अशांततेत रमणारी), अनुपशम-रती (अशांततेत मग्न असणारी) आणि अनुपशम-संमुदित (अशांततेत आनंद मानणारी) आहे. परंतु, जेव्हा तथागतांद्वारे औपशमिक (शांती देणाऱ्या) धम्माचा उपदेश केला जातो, तेव्हा ती ऐकण्याची इच्छा धरते, कान देऊन ऐकते आणि समजून घेण्यासाठी चित्त एकाग्र करते. भिक्खूहो, अर्हत सम्यक्संबुद्ध तथागतांच्या प्रादुर्भावामुळे हा तिसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतो.

---

‘‘อวิชฺชาคตา, ภิกฺขเว, ปชา อณฺฑภูตา ปริโยนทฺธา. สา ตถาคเตน อวิชฺชาวินเย ธมฺเม เทสิยมาเน สุสฺสูสติ โสตํ โอทหติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อยํ จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปาตุภวติ. ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาวา อิเม จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา ปาตุภวนฺตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

भिक्खूहो, ही प्रजा अविद्याग्रस्त आहे, अंड्यासारखी बंदिस्त आणि वेढलेली आहे. परंतु, जेव्हा तथागतांद्वारे अविद्या-विनय (अविद्या नष्ट करणाऱ्या) धम्माचा उपदेश केला जातो, तेव्हा ती ऐकण्याची इच्छा धरते, कान देऊन ऐकते आणि समजून घेण्यासाठी चित्त एकाग्र करते. भिक्खूहो, अर्हत सम्यक्संबुद्ध तथागतांच्या प्रादुर्भावामुळे हा चौथा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतो. भिक्खूहो, अर्हत सम्यक्संबुद्ध तथागतांच्या प्रादुर्भावामुळे हे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म प्रकट होतात.

---

๙. อานนฺทอจฺฉริยสุตฺตํ

९. आनंद आश्चर्य सुत्त

---

๑๒๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ, อถ อานนฺโท ตุณฺหี ภวติ.

१२९. भिक्खूहो, आनंदाच्या ठिकाणी हे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहेत. कोणते चार? भिक्खूहो, जर भिक्खूंचा संघ आनंदाच्या दर्शनासाठी येतो, तर केवळ दर्शनानेच तो संघ आनंदित होतो. आणि जर तिथे आनंद धम्मोपदेश करतात, तर त्यांच्या उपदेशानेही तो संघ आनंदित होतो. भिक्खूहो, जेव्हा आनंद मौन धारण करतात, तेव्हा भिक्खू संघ अतृप्तच राहतो.

---

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนิปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺถ เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนิปริสา โหติ, อถ อานนฺโท ตุณฺหี ภวติ.

भिक्खूहो, जर भिक्खुणींचा संघ आनंदाच्या दर्शनासाठी येतो, तर केवळ दर्शनानेच तो संघ आनंदित होतो. आणि जर तिथे आनंद धम्मोपदेश करतात, तर त्यांच्या उपदेशानेही तो संघ आनंदित होतो. भिक्खूहो, जेव्हा आनंद मौन धारण करतात, तेव्हा भिक्खुणी संघ अतृप्तच राहतो.

---

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ [Pg.449] สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา โหติ, อถ อานนฺโท ตุณฺหี ภวติ.

भिक्खूहो, जर उपासकांचा संघ आनंदाच्या दर्शनासाठी येतो, तर केवळ दर्शनानेच तो संघ आनंदित होतो. आणि जर तिथे आनंद धम्मोपदेश करतात, तर त्यांच्या उपदेशानेही तो संघ आनंदित होतो. भिक्खूहो, जेव्हा आनंद मौन धारण करतात, तेव्हा उपासक संघ अतृप्तच राहतो.

---

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ, อถ อานนฺโท ตุณฺหี ภวติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท’’ติ. นวมํ.

भिक्खूहो, जर उपासिकांचा संघ आनंदाच्या दर्शनासाठी येतो, तर केवळ दर्शनानेच तो संघ आनंदित होतो. आणि जर तिथे आनंद धम्मोपदेश करतात, तर त्यांच्या उपदेशानेही तो संघ आनंदित होतो. भिक्खूहो, जेव्हा आनंद मौन धारण करतात, तेव्हा उपासिका संघ अतृप्तच राहतो. भिक्खूहो, हे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आनंदाच्या ठिकाणी आहेत.

---

๑๐. จกฺกวตฺติอจฺฉริยสุตฺตํ

१०. चक्रवर्ती आश्चर्य सुत्त

---

๑๓๐. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา รญฺเญ จกฺกวตฺติมฺหิ. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ขตฺติยปริสา โหติ, อถ ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี ภวติ.

१३०. भिक्खूहो, चक्रवर्ती राजाच्या ठिकाणी हे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म असतात. कोणते चार? भिक्खूहो, जर क्षत्रियांची परिषद चक्रवर्ती राजाच्या दर्शनासाठी येते, तर केवळ दर्शनानेच ती परिषद आनंदित होते. आणि जर तिथे चक्रवर्ती राजा भाषण करतात, तर त्यांच्या भाषणानेही ती परिषद आनंदित होते. भिक्खूहो, जेव्हा चक्रवर्ती राजा मौन धारण करतात, तेव्हा क्षत्रिय परिषद अतृप्तच राहते.

---

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, พฺราหฺมณปริสา โหติ, อถ ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี ภวติ.

भिक्खूहो, जर ब्राह्मणांची परिषद चक्रवर्ती राजाच्या दर्शनासाठी येते, तर केवळ दर्शनानेच ती परिषद आनंदित होते. आणि जर तिथे चक्रवर्ती राजा भाषण करतात, तर त्यांच्या भाषणानेही ती परिषद आनंदित होते. भिक्खूहो, जेव्हा चक्रवर्ती राजा मौन धारण करतात, तेव्हा ब्राह्मण परिषद अतृप्तच राहते.

---

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, คหปติปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, คหปติปริสา โหติ, อถ ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี ภวติ.

“भिक्षूंनो, जर गृहपतींची परिषद चक्रवर्ती राजाच्या दर्शनासाठी जवळ येते, तर केवळ दर्शनानेच ती परिषद आनंदित होते. तेथे जर चक्रवर्ती राजा बोलतो, तर त्याच्या बोलण्यानेही ती परिषद आनंदित होते. भिक्षूंनो, गृहपतींची परिषद तृप्त होतच नाही, तोच चक्रवर्ती राजा शांत होतो.”

---

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, สมณปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, สมณปริสา โหติ, อถ ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี ภวติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา รญฺเญ จกฺกวตฺติมฺหิ.

“भिक्षूंनो, जर श्रमणांची परिषद चक्रवर्ती राजाच्या दर्शनासाठी जवळ येते, तर केवळ दर्शनानेच ती परिषद आनंदित होते. तेथे जर चक्रवर्ती राजा बोलतो, तर त्याच्या बोलण्यानेही ती परिषद आनंदित होते. भिक्षूंनो, श्रमणांची परिषद तृप्त होतच नाही, तोच चक्रवर्ती राजा शांत होतो. भिक्षूंनो, चक्रवर्ती राजाच्या ठिकाणी हे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म असतात.”

---

‘‘เอวเมวํ [Pg.450] โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท. กตเม จตฺตาโร? สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุปริสา โหติ, อถ อานนฺโท ตุณฺหี ภวติ.

“त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, आनंदाच्या ठिकाणी हे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म असतात. कोणते चार? भिक्षूंनो, जर भिक्षूंची परिषद आनंदाच्या दर्शनासाठी जवळ येते, तर केवळ दर्शनानेच ती परिषद आनंदित होते. तेथे जर आनंद धम्म उपदेश करतात, तर त्यांच्या उपदेशानेही ती परिषद आनंदित होते. भिक्षूंनो, भिक्षूंची परिषद तृप्त होतच नाही, तोच आनंद मौन धारण करतात.”

---

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนิปริสา…เป… สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสกปริสา…เป… สเจ, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ, ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ. ตตฺร เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ, ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ. อติตฺตาว, ภิกฺขเว, อุปาสิกาปริสา โหติ, อถ อานนฺโท ตุณฺหี ภวติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท’’ติ. ทสมํ.

“भिक्षूंनो, जर भिक्षुणींची परिषद... पे... जर भिक्षूंनो, उपासकांची परिषद... पे... जर भिक्षूंनो, उपासिकांची परिषद आनंदाच्या दर्शनासाठी जवळ येते, तर केवळ दर्शनानेच ती परिषद आनंदित होते. तेथे जर आनंद धम्म उपदेश करतात, तर त्यांच्या उपदेशानेही ती परिषद आनंदित होते. भिक्षूंनो, उपासिकांची परिषद तृप्त होतच नाही, तोच आनंद मौन धारण करतात. भिक्षूंनो, आनंदाच्या ठिकाणी हे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म असतात.” दहावे.

---

ภยวคฺโค ตติโย.

भयवर्ग तिसरा समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका -

---

อตฺตานุวาทอูมิ จ, ทฺเว จ นานา ทฺเว จ โหนฺติ;

เมตฺตา ทฺเว จ อจฺฉริยา, อปรา จ ตถา ทุเวติ.

आत्मनिंदा आणि लाट, दोन 'विविध', दोन 'मैत्री', दोन 'आश्चर्यकारक' आणि तसेच इतर दोन 'अद्भुत' - असे हे दहा सुत्त आहेत.

---

(๑๔) ๔. ปุคฺคลวคฺโค

(१४) ४. पुद्गलवर्ग

---

๑. สํโยชนสุตฺตํ

१. संयोजनसुत्त

---

๑๓๑. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ โหนฺติ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ โหนฺติ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ โหนฺติ.

१३१. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे पुद्गल अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, या जगात एकाद्या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले नसतात, पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात आणि अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ โหนฺติ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ โหนฺติ.

“परंतु भिक्षूंनो, येथे एकाद्या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले असतात, पण पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात आणि अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात.”

---

‘‘อิธ [Pg.451] ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ โหนฺติ.

“परंतु भिक्षूंनो, येथे एकाद्या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले असतात, पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले असतात, पण अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ.

“परंतु भिक्षूंनो, येथे एकाद्या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले असतात, पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले असतात आणि अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजनही नष्ट झालेले असतात.”

---

‘‘กตมสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ? สกทาคามิสฺส. อิมสฺส โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ.

“भिक्षूंनो, कोणत्या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले नसतात, पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात आणि अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात? सकदागामी व्यक्तीचे. भिक्षूंनो, या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले नसतात, पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात आणि अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात.”

---

‘‘กตมสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ? อุทฺธํโสตสฺส อกนิฏฺฐคามิโน. อิมสฺส โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ.

“भिक्षूंनो, कोणत्या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले असतात, पण पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात आणि अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात? उद्धंसोत अकनिठ्ठगामी व्यक्तीचे. भिक्षूंनो, या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले असतात, पण पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात आणि अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात.”

---

‘‘กตมสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ? อนฺตราปรินิพฺพายิสฺส. อิมสฺส โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ.

“भिक्षूंनो, कोणत्या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले असतात, पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले असतात, पण अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात? अंतरापरिनिब्बायी व्यक्तीचे. भिक्षूंनो, या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले असतात, पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले असतात, पण अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले नसतात.”

---

‘‘กตมสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ? อรหโต. อิมสฺส โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, อุปปตฺติปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ, ภวปฏิลาภิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

“भिक्षूंनो, कोणत्या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले असतात, पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले असतात आणि अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजनही नष्ट झालेले असतात? अरहंत व्यक्तीचे. भिक्षूंनो, या व्यक्तीचे खालच्या पातळीवरील संयोजन नष्ट झालेले असतात, पुनर्जन्म प्राप्त करून देणारे संयोजन नष्ट झालेले असतात आणि अस्तित्व प्राप्त करून देणारे संयोजनही नष्ट झालेले असतात. भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे पुद्गल अस्तित्वात आहेत.” पहिले.

---

๒. ปฏิภานสุตฺตํ

२. प्रतिभानसुत्त

---

๑๓๒. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.452], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ยุตฺตปฺปฏิภาโน, โน มุตฺตปฺปฏิภาโน; มุตฺตปฺปฏิภาโน, โน ยุตฺตปฺปฏิภาโน; ยุตฺตปฺปฏิภาโน จ มุตฺตปฺปฏิภาโน จ; เนว ยุตฺตปฺปฏิภาโน น มุตฺตปฺปฏิภาโน – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

१३२. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे पुद्गल अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? योग्य प्रतिभान असलेला पण शीघ्र प्रतिभान नसलेला; शीघ्र प्रतिभान असलेला पण योग्य प्रतिभान नसलेला; योग्य प्रतिभान आणि शीघ्र प्रतिभान दोन्ही असलेला; आणि योग्य प्रतिभान किंवा शीघ्र प्रतिभान दोन्ही नसलेला - भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे पुद्गल अस्तित्वात आहेत.” दुसरे.

---

๓. อุคฺฆฏิตญฺญูสุตฺตํ

३. उग्घटितञ्ञू सुत्त

---

๑๓๓. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อุคฺฆฏิตญฺญู, วิปญฺจิตญฺญู, เนยฺโย, ปทปรโม – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

१३३. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे पुद्गल अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? उग्घटितञ्ञू (थोडक्यात सांगताच समजणारा), विपञ्चितञ्ञू (सविस्तर स्पष्ट केल्यावर समजणारा), नेय्य (मार्गदर्शनाने समजणारा) आणि पदपरम (केवळ शब्दांचाच संग्रह करणारा) - भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे पुद्गल अस्तित्वात आहेत.” तिसरे.

---

๔. อุฏฺฐานผลสุตฺตํ

४. उट्ठानफलसुत्त

---

๑๓๔. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อุฏฺฐานผลูปชีวี น กมฺมผลูปชีวี, กมฺมผลูปชีวี น อุฏฺฐานผลูปชีวี, อุฏฺฐานผลูปชีวี เจว กมฺมผลูปชีวี จ, เนว อุฏฺฐานผลูปชีวี น กมฺมผลูปชีวี – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

१३४. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे पुद्गल अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? प्रयत्नांच्या फळावर जगणारा पण कर्माच्या फळावर न जगणारा; कर्माच्या फळावर जगणारा पण प्रयत्नांच्या फळावर न जगणारा; प्रयत्नांच्या आणि कर्माच्या दोन्ही फळांवर जगणारा; आणि प्रयत्नांच्या किंवा कर्माच्या दोन्ही फळांवर न जगणारा - भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे पुद्गल अस्तित्वात आहेत.” चौथे.

---

๕. สาวชฺชสุตฺตํ

५. सावज्ज सुत्त

---

๑๓๕. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สาวชฺโช, วชฺชพหุโล, อปฺปวชฺโช, อนวชฺโช.

१३५. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? दोषयुक्त (सावज्ज), बहुतांश दोषयुक्त (वज्जबाहुल), अल्पदोषी (अप्पवज्ज) आणि दोषरहित (अनवज्ज).”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สาวชฺโช โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สาวชฺเชน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สาวชฺโช โหติ.

“आणि भिक्षूंनो, व्यक्ती दोषयुक्त कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती दोषयुक्त कायकर्माने (शारीरिक कर्माने) युक्त असतो, दोषयुक्त वचीकर्माने (वाणीच्या कर्माने) युक्त असतो आणि दोषयुक्त मनःकर्माने (मानसिक कर्माने) युक्त असतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, व्यक्ती दोषयुक्त होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วชฺชพหุโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สาวชฺเชน พหุลํ กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อปฺปํ อนวชฺเชน; สาวชฺเชน พหุลํ วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อปฺปํ อนวชฺเชน; สาวชฺเชน พหุลํ มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อปฺปํ อนวชฺเชน. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วชฺชพหุโล โหติ.

“आणि भिक्षूंनो, व्यक्ती बहुतांश दोषयुक्त कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती बहुतांश करून दोषयुक्त कायकर्माने युक्त असतो आणि अल्प प्रमाणात दोषरहित कायकर्माने; बहुतांश करून दोषयुक्त वचीकर्माने युक्त असतो आणि अल्प प्रमाणात दोषरहित वचीकर्माने; बहुतांश करून दोषयुक्त मनःकर्माने युक्त असतो आणि अल्प प्रमाणात दोषरहित मनःकर्माने. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, व्यक्ती बहुतांश दोषयुक्त होतो.”

---

‘‘กถญฺจ[Pg.453], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปวชฺโช โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อนวชฺเชน พหุลํ กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อปฺปํ สาวชฺเชน; อนวชฺเชน พหุลํ วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อปฺปํ สาวชฺเชน; อนวชฺเชน พหุลํ มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อปฺปํ สาวชฺเชน. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปวชฺโช โหติ.

“आणि भिक्षूंनो, व्यक्ती अल्पदोषी कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती बहुतांश करून दोषरहित कायकर्माने युक्त असतो आणि अल्प प्रमाणात दोषयुक्त कायकर्माने; बहुतांश करून दोषरहित वचीकर्माने युक्त असतो आणि अल्प प्रमाणात दोषयुक्त वचीकर्माने; बहुतांश करून दोषरहित मनःकर्माने युक्त असतो आणि अल्प प्रमाणात दोषयुक्त मनःकर्माने. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, व्यक्ती अल्पदोषी होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนวชฺโช โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อนวชฺเชน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนวชฺโช โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“आणि भिक्षूंनो, व्यक्ती दोषरहित कसा होतो? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती दोषरहित कायकर्माने युक्त असतो, दोषरहित वचीकर्माने युक्त असतो आणि दोषरहित मनःकर्माने युक्त असतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, व्यक्ती दोषरहित होतो. भिक्षूंनो, हेच ते चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत.” पाचवे सुत्त समाप्त.

---

๖. ปฐมสีลสุตฺตํ

६. प्रथम शील सुत्त

---

๑๓๖. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ น ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ น ปริปูรการี, ปญฺญาย น ปริปูรการี.

१३६. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारा नसतो, समाधीचे परिपूर्ण पालन करणारा नसतो आणि प्रज्ञेचे परिपूर्ण पालन करणारा नसतो.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ น ปริปูรการี, ปญฺญาย น ปริปูรการี.

“परंतु येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारा असतो, पण समाधीचे परिपूर्ण पालन करणारा नसतो आणि प्रज्ञेचे परिपूर्ण पालन करणारा नसतो.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ ปริปูรการี, ปญฺญาย น ปริปูรการี.

“परंतु येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारा असतो, समाधीचे परिपूर्ण पालन करणारा असतो, पण प्रज्ञेचे परिपूर्ण पालन करणारा नसतो.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ ปริปูรการี, ปญฺญาย ปริปูรการี. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“परंतु येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शीलांचे परिपूर्ण पालन करणारा असतो, समाधीचे परिपूर्ण पालन करणारा असतो आणि प्रज्ञेचे परिपूर्ण पालन करणारा असतो. भिक्षूंनो, हेच ते चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत.” सहावे सुत्त समाप्त.

---

๗. ทุติยสีลสุตฺตํ

७. द्वितीय शील सुत्त

---

๑๓๗. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล น สีลครุ โหติ น สีลาธิปเตยฺโย, น สมาธิครุ โหติ น สมาธาธิปเตยฺโย, น ปญฺญาครุ โหติ น ปญฺญาธิปเตยฺโย.

१३७. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शीलाला महत्त्व देणारा नसतो आणि शीलाला आपले अधिपती मानणारा नसतो; समाधीला महत्त्व देणारा नसतो आणि समाधीला आपले अधिपती मानणारा नसतो; प्रज्ञेला महत्त्व देणारा नसतो आणि प्रज्ञेला आपले अधिपती मानणारा नसतो.”

---

‘‘อิธ [Pg.454] ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลครุ โหติ สีลาธิปเตยฺโย, น สมาธิครุ โหติ น สมาธาธิปเตยฺโย, น ปญฺญาครุ โหติ น ปญฺญาธิปเตยฺโย.

“परंतु येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शीलाला महत्त्व देणारा असतो आणि शीलाला आपले अधिपती मानणारा असतो; पण समाधीला महत्त्व देणारा नसतो आणि समाधीला आपले अधिपती मानणारा नसतो; प्रज्ञेला महत्त्व देणारा नसतो आणि प्रज्ञेला आपले अधिपती मानणारा नसतो.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลครุ โหติ สีลาธิปเตยฺโย, สมาธิครุ โหติ สมาธาธิปเตยฺโย, น ปญฺญาครุ โหติ น ปญฺญาธิปเตยฺโย.

“परंतु येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शीलाला महत्त्व देणारा असतो आणि शीलाला आपले अधिपती मानणारा असतो; समाधीला महत्त्व देणारा असतो आणि समाधीला आपले अधिपती मानणारा असतो; पण प्रज्ञेला महत्त्व देणारा नसतो आणि प्रज्ञेला आपले अधिपती मानणारा नसतो.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลครุ โหติ สีลาธิปเตยฺโย, สมาธิครุ โหติ สมาธาธิปเตยฺโย, ปญฺญาครุ โหติ ปญฺญาธิปเตยฺโย. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“परंतु येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शीलाला महत्त्व देणारा असतो आणि शीलाला आपले अधिपती मानणारा असतो; समाधीला महत्त्व देणारा असतो आणि समाधीला आपले अधिपती मानणारा असतो; प्रज्ञेला महत्त्व देणारा असतो आणि प्रज्ञेला आपले अधिपती मानणारा असतो. भिक्षूंनो, हेच ते चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत.” सातवे सुत्त समाप्त.

---

๘. นิกฏฺฐสุตฺตํ

८. निकट्ट सुत्त

---

๑๓๘. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? นิกฏฺฐกาโย อนิกฏฺฐจิตฺโต, อนิกฏฺฐกาโย นิกฏฺฐจิตฺโต, อนิกฏฺฐกาโย จ อนิกฏฺฐจิตฺโต จ, นิกฏฺฐกาโย จ นิกฏฺฐจิตฺโต จ.

१३८. “भिक्षूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? शरीराने एकांतवासात गेलेला पण मनाने एकांतवासात न गेलेला; शरीराने एकांतवासात न गेलेला पण मनाने एकांतवासात गेलेला; शरीरानेही एकांतवासात न गेलेला आणि मनानेही एकांतवासात न गेलेला; आणि शरीरानेही एकांतवासात गेलेला व मनानेही एकांतवासात गेलेला.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิกฏฺฐกาโย โหติ อนิกฏฺฐจิตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวติ. โส ตตฺถ กามวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ พฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ วิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิกฏฺฐกาโย โหติ อนิกฏฺฐจิตฺโต.

“आणि भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शरीराने एकांतवासात गेलेला पण मनाने एकांतवासात न गेलेला कसा असतो? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती अरण्यातील, निर्जन वनांतील दूरवरच्या शयनासनांचा (निवासस्थानांचा) आश्रय घेतो. परंतु तो तेथे कामवितर्क (वासनांचे विचार), व्यापादवितर्क (द्वेषाचे विचार) आणि विहिंसावितर्क (हिंसेचे विचार) करतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, व्यक्ती शरीराने एकांतवासात गेलेला पण मनाने एकांतवासात न गेलेला असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนิกฏฺฐกาโย โหติ นิกฏฺฐจิตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล นเหว โข อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวติ. โส ตตฺถ เนกฺขมฺมวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ อพฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ อวิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนิกฏฺฐกาโย โหติ นิกฏฺฐจิตฺโต.

“आणि भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शरीराने एकांतवासात न गेलेला पण मनाने एकांतवासात गेलेला कसा असतो? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती अरण्यातील, निर्जन वनांतील दूरवरच्या शयनासनांचा आश्रय घेत नाही. परंतु तो तेथे नैष्क्रम्यवितर्क (अनासक्तीचे विचार), अव्यापादवितर्क (मैत्रीचे विचार) आणि अविहिंसावितर्क (अहिंसेचे विचार) करतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, व्यक्ती शरीराने एकांतवासात न गेलेला पण मनाने एकांतवासात गेलेला असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนิกฏฺฐกาโย จ โหติ อนิกฏฺฐจิตฺโต จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล นเหว โข อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ [Pg.455] ปฏิเสวติ. โส ตตฺถ กามวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ พฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ วิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนิกฏฺฐกาโย จ โหติ อนิกฏฺฐจิตฺโต จ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शरीरानेही एकांतवासात न गेलेला आणि मनानेही एकांतवासात न गेलेला कसा असतो? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती अरण्यातील, निर्जन वनांतील दूरवरच्या शयनासनांचा आश्रय घेत नाही आणि तो तेथे कामवितर्क, व्यापादवितर्क व विहिंसावितर्क करतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, व्यक्ती शरीरानेही एकांतवासात न गेलेला आणि मनानेही एकांतवासात न गेलेला असतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิกฏฺฐกาโย จ โหติ นิกฏฺฐจิตฺโต จ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวติ. โส ตตฺถ เนกฺขมฺมวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ อพฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ อวิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิกฏฺฐกาโย จ โหติ นิกฏฺฐจิตฺโต จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“आणि भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती शरीरानेही एकांतवासात गेलेला आणि मनानेही एकांतवासात गेलेला कसा असतो? येथे, भिक्षूंनो, एखादा व्यक्ती अरण्यातील, निर्जन वनांतील दूरवरच्या शयनासनांचा आश्रय घेतो आणि तो तेथे नैष्क्रम्यवितर्क, अव्यापादवितर्क व अविहिंसावितर्क करतो. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, व्यक्ती शरीरानेही एकांतवासात गेलेला आणि मनानेही एकांतवासात गेलेला असतो. भिक्षूंनो, हेच ते चार प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत.” आठवे सुत्त समाप्त.

---

๙. ธมฺมกถิกสุตฺตํ

९. धम्मकथिक सुत्त

---

๑๓๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ธมฺมกถิกา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ธมฺมกถิโก อปฺปญฺจ ภาสติ อสหิตญฺจ; ปริสา จสฺส น กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

१३९. “भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे धम्मकथिक (धम्म प्रवचनकार) आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, येथे एखादा धम्मकथिक अल्प बोलतो आणि निरर्थक बोलतो; आणि त्याची परिषद (श्रोते) काय हितकारक आहे आणि काय अहितकारक आहे हे जाणण्यात कुशल नसते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारचा धम्मकथिक अशा प्रकारच्या परिषदेमध्ये केवळ 'धम्मकथिक' म्हणूनच गणला जातो.

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ธมฺมกถิโก อปฺปญฺจ ภาสติ สหิตญฺจ; ปริสา จสฺส กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“परंतु भिक्षूंनो, येथे एखादा धम्मकथिक अल्प बोलतो पण सार्थ (हितकारक) बोलतो; आणि त्याची परिषद काय हितकारक आहे आणि काय अहितकारक आहे हे जाणण्यात कुशल असते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारचा धम्मकथिक अशा प्रकारच्या परिषदेमध्ये केवळ 'धम्मकथिक' म्हणूनच गणला जातो.

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ธมฺมกถิโก พหุญฺจ ภาสติ อสหิตญฺจ; ปริสา จสฺส น กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“परंतु भिक्षूंनो, येथे एखादा धम्मकथिक पुष्कळ बोलतो पण निरर्थक बोलतो; आणि त्याची परिषद काय हितकारक आहे आणि काय अहितकारक आहे हे जाणण्यात कुशल नसते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारचा धम्मकथिक अशा प्रकारच्या परिषदेमध्ये केवळ 'धम्मकथिक' म्हणूनच गणला जातो.

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ธมฺมกถิโก พหุญฺจ ภาสติ สหิตญฺจ; ปริสา จสฺส กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ธมฺมกถิกา’’ติ. นวมํ.

“परंतु भिक्षूंनो, येथे एखादा धम्मकथिक पुष्कळ बोलतो आणि सार्थ (हितकारक) बोलतो; आणि त्याची परिषद काय हितकारक आहे आणि काय अहितकारक आहे हे जाणण्यात कुशल असते. भिक्षूंनो, अशा प्रकारचा धम्मकथिक अशा प्रकारच्या परिषदेमध्ये केवळ 'धम्मकथिक' म्हणूनच गणला जातो. भिक्षूंनो, हेच ते चार प्रकारचे धम्मकथिक होत.” नववे (सूत्र समाप्त).

---

๑๐. วาทีสุตฺตํ

१०. वादीसुत्त

---

๑๔๐. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, วาที. กตเม จตฺตาโร? อตฺถิ, ภิกฺขเว, วาที อตฺถโต ปริยาทานํ คจฺฉติ, โน พฺยญฺชนโต; อตฺถิ, ภิกฺขเว, วาที พฺยญฺชนโต [Pg.456] ปริยาทานํ คจฺฉติ, โน อตฺถโต; อตฺถิ, ภิกฺขเว, วาที อตฺถโต จ พฺยญฺชนโต จ ปริยาทานํ คจฺฉติ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, วาที เนวตฺถโต โน พฺยญฺชนโต ปริยาทานํ คจฺฉติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร วาที. อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ จตูหิ ปฏิสมฺภิทาหิ สมนฺนาคโต อตฺถโต วา พฺยญฺชนโต วา ปริยาทานํ คจฺเฉยฺยา’’ติ. ทสมํ.

१४०. “भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे वक्ते (वादी) आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, येथे एखादा वक्ता असा असतो जो अर्थाच्या दृष्टीने निरुत्तर होतो, पण व्यंजनाच्या (शब्दांच्या) दृष्टीने नाही; भिक्षूंनो, एखादा वक्ता असा असतो जो व्यंजनाच्या दृष्टीने निरुत्तर होतो, पण अर्थाच्या दृष्टीने नाही; भिक्षूंनो, एखादा वक्ता असा असतो जो अर्थ आणि व्यंजन या दोन्ही दृष्टींनी निरुत्तर होतो; आणि भिक्षूंनो, एखादा वक्ता असा असतो जो ना अर्थाच्या दृष्टीने निरुत्तर होतो, ना व्यंजनाच्या दृष्टीने. भिक्षूंनो, हे चार प्रकारचे वक्ते आहेत. भिक्षूंनो, हे अशक्य आहे, अशी कोणतीही संधी नाही की, जो चार पटिसंभिदांनी (प्रतिसंभिदांनी) युक्त आहे, तो अर्थाच्या किंवा व्यंजनाच्या दृष्टीने निरुत्तर होईल.” दहावे (सूत्र समाप्त).

---

ปุคฺคลวคฺโค จตุตฺโถ.

चौथा पुग्गलवग्गो (पुद्गल वर्ग) समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

---

สํโยชนํ ปฏิภาโน, อุคฺฆฏิตญฺญุ อุฏฺฐานํ;

สาวชฺโช ทฺเว จ สีลานิ, นิกฏฺฐ ธมฺม วาที จาติ.

संयोजन, पटिभान, उग्घटितञ्ञू, उट्ठान, सावज्ज, दोन सील सुत्ते, निकट्ठ, धम्मकथिक आणि वादी.

---

(๑๕) ๕. อาภาวคฺโค

(१५) ५. आभा वग्गो

---

๑. อาภาสุตฺตํ

१. आभासुत्त

---

๑๔๑. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, อาภา. กตมา จตสฺโส? จนฺทาภา, สูริยาภา, อคฺคาภา, ปญฺญาภา – อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส อาภา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ จตุนฺนํ อาภานํ ยทิทํ ปญฺญาภา’’ติ. ปฐมํ.

१४१. “भिक्षूंनो, या चार आभा (तेज) आहेत. कोणत्या चार? चंद्राची आभा, सूर्याची आभा, अग्नीची आभा आणि प्रज्ञेची आभा - भिक्षूंनो, या चार आभा आहेत. भिक्षूंनो, या चार आभांमध्ये प्रज्ञेची आभा ही सर्वश्रेष्ठ आहे.” पहिले (सूत्र समाप्त).

---

๒. ปภาสุตฺตํ

२. पभासुत्त

---

๑๔๒. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปภา. กตมา จตสฺโส? จนฺทปฺปภา, สูริยปฺปภา, อคฺคิปฺปภา, ปญฺญาปภา – อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ปภา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ จตุนฺนํ ปภานํ ยทิทํ ปญฺญาปภา’’ติ. ทุติยํ.

१४२. “भिक्षूंनो, या चार प्रभा (किरण) आहेत. कोणत्या चार? चंद्रप्रभा, सूर्यप्रभा, अग्नीप्रभा आणि प्रज्ञाप्रभा - भिक्षूंनो, या चार प्रभा आहेत. भिक्षूंनो, या चार प्रभांमध्ये प्रज्ञाप्रभा ही सर्वश्रेष्ठ आहे.” दुसरे (सूत्र समाप्त).

---

๓. อาโลกสุตฺตํ

३. आलोकसुत्त

---

๑๔๓. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อาโลกา. กตเม จตฺตาโร? จนฺทาโลโก, สูริยาโลโก, อคฺคาโลโก, ปญฺญาโลโก – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาโลกา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ จตุนฺนํ อาโลกานํ ยทิทํ ปญฺญาโลโก’’ติ. ตติยํ.

१४३. “भिक्षूंनो, हे चार आलोक (प्रकाश) आहेत. कोणते चार? चंद्रालोक, सूर्यालोक, अग्न्यालोक आणि प्रज्ञालोक - भिक्षूंनो, हे चार आलोक आहेत. भिक्षूंनो, या चार आलोकांमध्ये प्रज्ञालोक हा सर्वश्रेष्ठ आहे.” तिसरे (सूत्र समाप्त).

---

๔. โอภาสสุตฺตํ

४. ओभाससुत्त

---

๑๔๔. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.457], ภิกฺขเว, โอภาสา. กตเม จตฺตาโร? จนฺโทภาโส, สูริโยภาโส, อคฺโคภาโส, ปญฺโญภาโส – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร โอภาสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ จตุนฺนํ โอภาสานํ ยทิทํ ปญฺโญภาโส’’ติ. จตุตฺถํ.

१४४. “भिक्षूंनो, हे चार ओभास (प्रकाश/चकाकी) आहेत. कोणते चार? चंद्रोभास, सूर्योभास, अग्नोभास आणि प्रज्ञोभास - भिक्षूंनो, हे चार ओभास आहेत. भिक्षूंनो, या चार ओभासांमध्ये प्रज्ञोभास हा सर्वश्रेष्ठ आहे.” चौथे (सूत्र समाप्त).

---

๕. ปชฺโชตสุตฺตํ

५. पज्जोतसुत्त

---

๑๔๕. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปชฺโชตา. กตเม จตฺตาโร? จนฺทปชฺโชโต, สูริยปชฺโชโต, อคฺคิปชฺโชโต, ปญฺญาปชฺโชโต – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปชฺโชตา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ จตุนฺนํ ปชฺโชตานํ ยทิทํ ปญฺญาปชฺโชโต’’ติ. ปญฺจมํ.

१४५. “भिक्षूंनो, हे चार पज्जोत (प्रदीप) आहेत. कोणते चार? चंद्र-प्रदीप, सूर्य-प्रदीप, अग्नी-प्रदीप आणि प्रज्ञा-प्रदीप - भिक्षूंनो, हे चार पज्जोत आहेत. भिक्षूंनो, या चार पज्जोतांमध्ये प्रज्ञा-प्रदीप हा सर्वश्रेष्ठ आहे.” पाचवे (सूत्र समाप्त).

---

๖. ปฐมกาลสุตฺตํ

६. प्रथम कालसुत्त

---

๑๔๖. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, กาลา. กตเม จตฺตาโร? กาเลน ธมฺมสฺสวนํ, กาเลน ธมฺมสากจฺฉา, กาเลน สมฺมสนา, กาเลน วิปสฺสนา – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร กาลา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

१४६. “भिक्षूंनो, हे चार काळ (योग्य वेळा) आहेत. कोणते चार? योग्य वेळी धम्मश्रवण करणे, योग्य वेळी धम्मचर्चा करणे, योग्य वेळी मनन करणे आणि योग्य वेळी विपश्यना करणे - भिक्षूंनो, हे चार काळ आहेत.” सहावे (सूत्र समाप्त).

---

๗. ทุติยกาลสุตฺตํ

७. द्वितीय कालसुत्त

---

๑๔๗. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, กาลา สมฺมา ภาวิยมานา สมฺมา อนุปริวตฺติยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาเปนฺติ. กตเม จตฺตาโร? กาเลน ธมฺมสฺสวนํ, กาเลน ธมฺมสากจฺฉา, กาเลน สมฺมสนา, กาเลน วิปสฺสนา – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร กาลา สมฺมา ภาวิยมานา สมฺมา อนุปริวตฺติยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาเปนฺติ.

१४७. “भिक्षूंनो, हे चार काळ योग्य प्रकारे आचरणात आणले असता, योग्य प्रकारे अभ्यासले असता, अनुक्रमाने आसवांच्या (चित्तमलांच्या) क्षयाप्रत पोहोचवतात. कोणते चार? योग्य वेळी धम्मश्रवण करणे, योग्य वेळी धम्मचर्चा करणे, योग्य वेळी मनन करणे आणि योग्य वेळी विपश्यना करणे - भिक्षूंनो, हे चार काळ योग्य प्रकारे आचरणात आणले असता, योग्य प्रकारे अभ्यासले असता, अनुक्रमाने आसवांच्या क्षयाप्रत पोहोचवतात.”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ; ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ; กุโสพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ; มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ; กุนฺนทิโย [Pg.458] ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ; มหานทิโย ปริปูรา สมุทฺทํ ปริปูเรนฺติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเม จตฺตาโร กาลา สมฺมา ภาวิยมานา สมฺมา อนุปริวตฺติยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาเปนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

“भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे पर्वताच्या शिखरावर मोठ्या थेंबांचा पाऊस पडत असताना, ते पाणी उताराच्या देशाने वाहून पर्वताच्या दऱ्या, खोऱ्या आणि ओढे भरून काढते; ते भरल्यावर लहान तलाव भरतात; लहान तलाव भरल्यावर मोठे तलाव भरतात; मोठे तलाव भरल्यावर लहान नद्या भरतात; लहान नद्या भरल्यावर मोठ्या नद्या भरतात; आणि मोठ्या नद्या भरल्यावर त्या महासागराला भरून टाकतात. त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, हे चार काळ योग्य प्रकारे आचरणात आणले असता, योग्य प्रकारे अभ्यासले असता, अनुक्रमाने आसवांच्या क्षयाप्रत पोहोचवतात.” सातवे (सूत्र समाप्त).

---

๘. ทุจฺจริตสุตฺตํ

८. दुच्चरितसुत्त

---

๑๔๘. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, วจีทุจฺจริตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ วจีทุจฺจริตานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

१४८. “भिक्षूंनो, ही चार प्रकारची वाणीची दुश्चरिते आहेत. कोणती चार? असत्य बोलणे, चहाडी करणे, कठोर बोलणे आणि निरर्थक बडबड करणे - भिक्षूंनो, ही चार वाणीची दुश्चरिते आहेत.” आठवे (सूत्र समाप्त).

---

๙. สุจริตสุตฺตํ

९. सुचरितसुत्त

---

๑๔๙. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, วจีสุจริตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สจฺจวาจา, อปิสุณา วาจา, สณฺหา วาจา, มนฺตภาสา – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ วจีสุจริตานี’’ติ. นวมํ.

१४९. “भिक्षूंनो, ही चार प्रकारची वाणीची सुचरिते आहेत. कोणती चार? सत्य बोलणे, चहाडी न करणे, मृदू बोलणे आणि विचारपूर्वक बोलणे - भिक्षूंनो, ही चार वाणीची सुचरिते आहेत.” नववे (सूत्र समाप्त).

---

๑๐. สารสุตฺตํ

१०. सारसुत्त

---

๑๕๐. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, สารา. กตเม จตฺตาโร? สีลสาโร, สมาธิสาโร, ปญฺญาสาโร, วิมุตฺติสาโร – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร สารา’’ติ. ทสมํ.

१५०. “भिक्षूंनो, हे चार सार आहेत. कोणते चार? शील-सार, समाधी-सार, प्रज्ञा-सार आणि विमुक्ती-सार - भिक्षूंनो, हे चार सार आहेत.” दहावे (सूत्र समाप्त).

---

อาภาวคฺโค ปญฺจโม.

पाचवा आभा वग्गो समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

---

อาภา ปภา จ อาโลกา, โอภาสา เจว ปชฺโชตา;

ทฺเว กาลา จริตา ทฺเว จ, โหนฺติ สาเรน เต ทสาติ.

आभा, प्रभा, आलोक, ओभास, पज्जोत, दोन काल सुत्ते, दोन चरित सुत्ते आणि सार सुत्त; असे हे दहा सुत्ते या वर्गात आहेत.

---

ตติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

तिसरे पण्णासक समाप्त.

---

๔. จตุตฺถปณฺณาสกํ

४. चौथे पण्णासक

---

(๑๖) ๑. อินฺทฺริยวคฺโค

(१६) १. इंद्रिय वग्गो

---

๑. อินฺทฺริยสุตฺตํ

१. इंद्रियसुत्त

---

๑๕๑. ‘‘จตฺตาริมานิ[Pg.459], ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อินฺทฺริยานี’’ติ. ปฐมํ.

१५१. “भिक्खूहो, ही चार इंद्रिये आहेत. कोणती चार? सद्धिंद्रिय (श्रद्धा-इंद्रिय), विरियिंद्रिय (वीर्य-इंद्रिय), सतिंद्रिय (स्मृती-इंद्रिय) आणि समाधिंद्रिय (समाधी-इंद्रिय) – भिक्खूहो, हीच ती चार इंद्रिये होत.” पहिले.

---

๒. สทฺธาพลสุตฺตํ

२. श्रद्धाबल सुत्त

---

๑๕๒. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ พลานี’’ติ. ทุติยํ.

१५२. “भिक्खूहो, ही चार बले (शक्ती) आहेत. कोणती चार? श्रद्धाबल, वीर्यबल, स्मृतीबल आणि समाधीबल – भिक्खूहो, हीच ती चार बले होत.” दुसरे.

---

๓. ปญฺญาพลสุตฺตํ

३. प्रज्ञाबल सुत्त

---

๑๕๓. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ปญฺญาพลํ, วีริยพลํ, อนวชฺชพลํ, สงฺคหพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ พลานี’’ติ. ตติยํ.

१५३. “भिक्खूहो, ही simāni चार बले आहेत. कोणती चार? प्रज्ञाबल, वीर्यबल, अनवज्जबल (निर्दोषता-बल) आणि संगहबल (संग्रह-बल) – भिक्खूहो, हीच ती चार बले होत.” तिसरे.

---

๔. สติพลสุตฺตํ

४. स्मृतीबल सुत्त

---

๑๕๔. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สติพลํ, สมาธิพลํ, อนวชฺชพลํ, สงฺคหพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ พลานี’’ติ. จตุตฺถํ.

१५४. “भिक्खूहो, ही चार बले आहेत. कोणती चार? स्मृतीबल, समाधीबल, अनवज्जबल आणि संगहबल – भिक्खूहो, हीच ती चार बले होत.” चौथे.

---

๕. ปฏิสงฺขานพลสุตฺตํ

५. पतिसंख्यानबल सुत्त

---

๑๕๕. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ปฏิสงฺขานพลํ, ภาวนาพลํ, อนวชฺชพลํ, สงฺคหพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ พลานี’’ติ. ปญฺจมํ.

१५५. “भिक्खूहो, ही चार बले आहेत. कोणती चार? पतिसंख्यानबल (चिंतनबल), भावनाबल (ध्यानबल), अनवज्जबल आणि संगहबल – भिक्खूहो, हीच ती चार बले होत.” पाचवे.

---

๖. กปฺปสุตฺตํ

६. कप्प सुत्त

---

๑๕๖. ‘‘จตฺตาริมานิ[Pg.460], ภิกฺขเว, กปฺปสฺส อสงฺขฺเยยฺยานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ยทา, ภิกฺขเว, กปฺโป สํวฏฺฏติ, ตํ น สุกรํ สงฺขาตุํ – เอตฺตกานิ วสฺสานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานีติ วา.

१५६. “भिक्खूहो, कल्पाचे (युगाचे) हे चार असंख्य (मोजता न येणारे) भाग आहेत. कोणते चार? भिक्खूहो, जेव्हा कल्प नष्ट होतो (संविर्त होतो), तेव्हा त्याची गणना करणे सोपे नसते की, ‘हे इतकी वर्षे आहे’ किंवा ‘इतकी शतके आहे’ किंवा ‘इतकी सहस्र वर्षे आहे’ किंवा ‘इतकी लक्ष वर्षे आहे’.

---

‘‘ยทา, ภิกฺขเว, กปฺโป สํวฏฺโฏ ติฏฺฐติ, ตํ น สุกรํ สงฺขาตุํ – เอตฺตกานิ วสฺสานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานีติ วา.

“जेव्हा, भिक्खूहो, कल्प नष्ट झालेल्या स्थितीत राहतो, तेव्हा त्याची गणना करणे सोपे नसते की, ‘हे इतकी वर्षे आहे’ किंवा ‘इतकी शतके आहे’ किंवा ‘इतकी सहस्र वर्षे आहे’ किंवा ‘इतकी लक्ष वर्षे आहे’.

---

‘‘ยทา, ภิกฺขเว, กปฺโป วิวฏฺฏติ, ตํ น สุกรํ สงฺขาตุํ – เอตฺตกานิ วสฺสานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานีติ วา.

“जेव्हा, भिक्खूहो, कल्प पुन्हा विकसित होतो (विविर्त होतो), तेव्हा त्याची गणना करणे सोपे नसते की, ‘हे इतकी वर्षे आहे’ किंवा ‘इतकी शतके आहे’ किंवा ‘इतकी सहस्र वर्षे आहे’ किंवा ‘इतकी लक्ष वर्षे आहे’.

---

‘‘ยทา, ภิกฺขเว, กปฺโป วิวฏฺโฏ ติฏฺฐติ, ตํ น สุกรํ สงฺขาตุํ – เอตฺตกานิ วสฺสานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานีติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานีติ วา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ กปฺปสฺส อสงฺขฺเยยฺยานี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“जेव्हा, भिक्खूहो, कल्प विकसित झालेल्या स्थितीत राहतो, तेव्हा त्याची गणना करणे सोपे नसते की, ‘हे इतकी वर्षे आहे’ किंवा ‘इतकी शतके आहे’ किंवा ‘इतकी सहस्र वर्षे आहे’ किंवा ‘इतकी लक्ष वर्षे आहे’. भिक्खूहो, हेच ते कल्पाचे चार असंख्य भाग होत.” सहावे.

---

๗. โรคสุตฺตํ

७. रोग सुत्त

---

๑๕๗. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, โรคา. กตเม ทฺเว? กายิโก จ โรโค เจตสิโก จ โรโค. ทิสฺสนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตา กายิเกน โรเคน เอกมฺปิ วสฺสํ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, ทฺเวปิ วสฺสานิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, ตีณิปิ วสฺสานิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, จตฺตาริปิ วสฺสานิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, ปญฺจปิ วสฺสานิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, ทสปิ วสฺสานิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, วีสติปิ วสฺสานิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, ตึสมฺปิ วสฺสานิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, จตฺตารีสมฺปิ วสฺสานิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, ปญฺญาสมฺปิ วสฺสานิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา, วสฺสสตมฺปิ, ภิยฺโยปิ อาโรคฺยํ ปฏิชานมานา. เต, ภิกฺขเว, สตฺตา สุทุลฺลภา โลกสฺมึ เย เจตสิเกน โรเคน มุหุตฺตมฺปิ อาโรคฺยํ ปฏิชานนฺติ, อญฺญตฺร ขีณาสเวหิ.

१५७. “भिक्खूहो, हे दोन प्रकारचे रोग आहेत. कोणते दोन? शारीरिक रोग आणि मानसिक रोग. भिक्खूहो, असे प्राणी आढळतात जे शारीरिक रोगापासून एक वर्ष निरोगी असल्याचा दावा करतात, दोन वर्षे निरोगी असल्याचा दावा करतात, तीन वर्षे, चार वर्षे, पाच वर्षे, दहा वर्षे, वीस वर्षे, तीस वर्षे, चाळीस वर्षे, पन्नास वर्षे, अगदी शंभर वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ निरोगी असल्याचा दावा करतात. परंतु, भिक्खूहो, या जगात असे प्राणी अत्यंत दुर्मिळ आहेत जे मानसिक रोगापासून क्षणभरही निरोगी असल्याचा दावा करू शकतात, केवळ क्षीणासवांना (ज्यांचे आसव नष्ट झाले आहेत अशा अर्हंतांना) सोडून.”

---

‘‘จตฺตาโรเม[Pg.461], ภิกฺขเว, ปพฺพชิตสฺส โรคา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหิจฺโฉ โหติ วิฆาตวา อสนฺตุฏฺโฐ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. โส มหิจฺโฉ สมาโน วิฆาตวา อสนฺตุฏฺโฐ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน ปาปิกํ อิจฺฉํ ปณิทหติ อนวญฺญปฺปฏิลาภาย ลาภสกฺการสิโลกปฺปฏิลาภาย. โส อุฏฺฐหติ ฆฏติ วายมติ อนวญฺญปฺปฏิลาภาย ลาภสกฺการสิโลกปฺปฏิลาภาย. โส สงฺขาย กุลานิ อุปสงฺกมติ, สงฺขาย นิสีทติ, สงฺขาย ธมฺมํ ภาสติ, สงฺขาย อุจฺจารปสฺสาวํ สนฺธาเรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปพฺพชิตสฺส โรคา.

“भिक्खूहो, प्रव्रजिताचे (भिक्खूचे) हे चार रोग आहेत. कोणते चार? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू महाइच्छ (अतिलोभी) असतो, व्याकुळ असतो आणि जसे मिळेल तसे चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारपणातील औषधोपचार-साधनांनी असंतुष्ट असतो. तो महाइच्छ, व्याकुळ आणि जसे मिळेल तसे चीवर, पिंडपात, शयनासन व औषधोपचार-साधनांनी असंतुष्ट राहून, इतरांकडून आपला अनादर होऊ नये म्हणून आणि लाभ, सत्कार व कीर्ती मिळवण्यासाठी मनात पापी इच्छा बाळगतो. तो अनादर टाळण्यासाठी आणि लाभ, सत्कार व कीर्ती मिळवण्यासाठी धडपड करतो, प्रयत्न करतो आणि उद्योग करतो. तो विचारपूर्वक कुलांमध्ये (गृहस्थांच्या घरी) जातो, विचारपूर्वक बसतो, विचारपूर्वक धम्म उपदेश करतो आणि विचारपूर्वक मलमूत्र विसर्जन रोखून धरतो. भिक्खूहो, हेच प्रव्रजिताचे चार रोग आहेत.”

---

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘น มหิจฺฉา ภวิสฺสาม วิฆาตวนฺโต อสนฺตุฏฺฐา อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, น ปาปิกํ อิจฺฉํ ปณิทหิสฺสาม อนวญฺญปฺปฏิลาภาย ลาภสกฺการสิโลกปฺปฏิลาภาย, น อุฏฺฐหิสฺสาม น ฆเฏสฺสาม น วายมิสฺสาม อนวญฺญปฺปฏิลาภาย ลาภสกฺการสิโลกปฺปฏิลาภาย, ขมา ภวิสฺสาม สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติกา ภวิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“म्हणूनच, भिक्खूहो, तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आम्ही महाइच्छ होणार नाही, व्याकुळ होणार नाही आणि जसे मिळेल तसे चीवर, पिंडपात, शयनासन व औषधोपचार-साधनांनी असंतुष्ट राहणार नाही; आम्ही अनादर टाळण्यासाठी आणि लाभ, सत्कार व कीर्ती मिळवण्यासाठी मनात पापी इच्छा बाळगणार नाही; आम्ही अनादर टाळण्यासाठी आणि लाभ, सत्कार व कीर्ती मिळवण्यासाठी धडपड करणार नाही, प्रयत्न करणार नाही, उद्योग करणार नाही; आम्ही थंडी, उष्णता, भूक, तहान, डास, माश्या, वारा, ऊन आणि सरपटणाऱ्या प्राण्यांचा स्पर्श सहन करू; वाईट रीतीने बोललेले, चुकीच्या पद्धतीने आलेले शब्द सहन करू; शरीरात उत्पन्न झालेल्या अत्यंत दुःखद, तीव्र, कठीण, कटू, असुखकारक, अप्रिय आणि प्राणघातक वेदना सहन करण्यास समर्थ होऊ.’ भिक्खूहो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.” सातवे.

---

๘. ปริหานิสุตฺตํ

८. परिहानि सुत्त

---

๑๕๘. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

१५८. तेथे आयुष्मान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “आवुसो भिक्खूहो!” “आवुसो” असे म्हणून त्या भिक्खूंनी आयुष्मान सारिपुत्तांना प्रतिसाद दिला. आयुष्मान सारिपुत्त म्हणाले –

---

‘‘โย หิ โกจิ, อาวุโส, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา จตฺตาโร ธมฺเม อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. ปริหานเมตํ วุตฺตํ ภควตา. กตเม จตฺตาโร? ราคเวปุลฺลตฺตํ, โทสเวปุลฺลตฺตํ, โมหเวปุลฺลตฺตํ, คมฺภีเรสุ โข ปนสฺส ฐานาฐาเนสุ ปญฺญาจกฺขุ [Pg.462] น กมติ. โย หิ โกจิ, อาวุโส, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อิเม จตฺตาโร ธมฺเม อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. ปริหานเมตํ วุตฺตํ ภควตา.

“आवुसो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी स्वतःमध्ये चार गोष्टी पाहतो, त्याने या निष्कर्षाप्रत पोहोचले पाहिजे की – ‘माझा कुशल धर्मांमधून ऱ्हास होत आहे.’ भगवंतांनी यालाच ‘ऱ्हास’ म्हटले आहे. कोणत्या चार गोष्टी? रागाची प्रचुरता, द्वेषाची प्रचुरता, मोहाची प्रचुरता आणि गंभीर अशा योग्य-अयोग्य बाबींमध्ये त्याचे प्रज्ञाचक्षू प्रवेश करत नाहीत. आवुसो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी स्वतःमध्ये या चार गोष्टी पाहतो, त्याने या निष्कर्षाप्रत पोहोचले पाहिजे की – ‘माझा कुशल धर्मांमधून ऱ्हास होत आहे.’ भगवंतांनी यालाच ‘ऱ्हास’ म्हटले आहे.”

---

‘‘โย หิ โกจิ, อาวุโส, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา จตฺตาโร ธมฺเม อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘น ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. อปริหานเมตํ วุตฺตํ ภควตา. กตเม จตฺตาโร? ราคตนุตฺตํ, โทสตนุตฺตํ, โมหตนุตฺตํ, คมฺภีเรสุ โข ปนสฺส ฐานาฐาเนสุ ปญฺญาจกฺขุ กมติ. โย หิ โกจิ, อาวุโส, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อิเม จตฺตาโร ธมฺเม อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘น ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. อปริหานเมตํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ. อฏฺฐมํ.

"आवुसो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी स्वतःमध्ये चार गोष्टी चांगल्या प्रकारे पाहतो, त्याने या निष्कर्षाप्रत यावे की – 'मी कुशल धर्मांपासून घसरत नाही.' भगवंतांनी याला अऱ्हास (ऱ्हास न होणे) म्हटले आहे. कोणत्या चार? रागाची मंदता, द्वेषाची मंदता, मोहाची मंदता आणि गंभीर अशा योग्य-अयोग्य बाबींमध्ये त्याची प्रज्ञाचक्षू प्रवेश करते. आवुसो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी स्वतःमध्ये या चार गोष्टी पाहतो, त्याने या निष्कर्षाप्रत यावे की – 'मी कुशल धर्मांपासून घसरत नाही.' भगवंतांनी याला अऱ्हास म्हटले आहे." आठवे सुत्त समाप्त.

---

๙. ภิกฺขุนีสุตฺตํ

९. भिक्खुणीसुत्त

---

๑๕๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อญฺญตรา ภิกฺขุนี อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยนยฺโย อานนฺโท เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน อยฺยสฺส อานนฺทสฺส ปาเท สิรสา วนฺท – ‘อิตฺถนฺนามา, ภนฺเต, ภิกฺขุนี อาพาธิกินี ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. สา อยฺยสฺส อานนฺทสฺส ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘สาธุ กิร, ภนฺเต, อยฺโย อานนฺโท เยน ภิกฺขุนุปสฺสโย เยน สา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. ‘‘เอวํ, อยฺเย’’ติ โข โส ปุริโส ตสฺสา ภิกฺขุนิยา ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ปุริโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

१५९. असे मी ऐकले आहे – एक वेळ आयुष्यमान आनंद कोसंबी येथील घोसितारामात विहार करत होते. तेव्हा एका भिक्खुणीने एका माणसाला बोलावून म्हटले – "हे माणसा, तू ये आणि जिथे आयुष्यमान आनंद आहेत तिथे जा; तिथे जाऊन माझ्या वतीने आयुष्यमान आनंदांच्या चरणांवर डोके ठेवून वंदन कर आणि सांग – 'भंते, अमुक नावाची भिक्खुणी आजारी आहे, दुःखी आहे, अत्यंत आजारी आहे. ती आयुष्यमान आनंदांच्या चरणांवर डोके ठेवून वंदन करत आहे.' आणि असेही सांग – 'भंते, जर आयुष्यमान आनंद अनुकंपा करून जिथे भिक्खुणींचा निवास आहे, जिथे ती भिक्खुणी आहे, तिथे आले तर फार चांगले होईल.'" त्या माणसाने "तसेच होईल, आदरणीय भगिनी" असे म्हणून त्या भिक्खुणीच्या शब्दांचे पालन केले आणि जिथे आयुष्यमान आनंद होते तिथे तो गेला. तिथे जाऊन त्याने आयुष्यमान आनंदांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या त्या माणसाने आयुष्यमान आनंदांना असे म्हटले –

---

‘‘อิตฺถนฺนามา, ภนฺเต, ภิกฺขุนี อาพาธิกินี ทุกฺขิตา พาฬฺหคิลานา. สา อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ, เอวญฺจ วเทติ – ‘สาธุ กิร, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท เยน ภิกฺขุนุปสฺสโย เยน สา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. อธิวาเสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท ตุณฺหีภาเวน.

"भंते, अमुक नावाची भिक्खुणी आजारी आहे, दुःखी आहे, अत्यंत आजारी आहे. ती आयुष्यमान आनंदांच्या चरणांवर डोके ठेवून वंदन करत आहे आणि असे सांगत आहे – 'भंते, जर आयुष्यमान आनंद अनुकंपा करून जिथे भिक्खुणींचा निवास आहे, जिथे ती भिक्खुणी आहे, तिथे आले तर फार चांगले होईल.'" आयुष्यमान आनंदांनी मौन बाळगून संमती दिली.

---

อถ [Pg.463] โข อายสฺมา อานนฺโท นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ภิกฺขุนุปสฺสโย เยน สา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข สา ภิกฺขุนี อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวา สสีสํ ปารุปิตฺวา มญฺจเก นิปชฺชิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน สา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข อายสฺมา อานนฺโท ตํ ภิกฺขุนึ เอตทโวจ –

त्यानंतर आयुष्यमान आनंदांनी वस्त्र परिधान केले, पात्र व चीवर घेतले आणि जिथे भिक्खुणींचा निवास होता, जिथे ती भिक्खुणी होती, तिथे ते गेले. त्या भिक्खुणीने आयुष्यमान आनंदांना दुरूनच येत असताना पाहिले. त्यांना पाहून तिने डोक्यासह स्वतःला पांघरून घेतले आणि ती खाटेवर निजली. त्यानंतर आयुष्यमान आनंद त्या भिक्खुणीजवळ गेले; तिथे जाऊन ते मांडलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर आयुष्यमान आनंदांनी त्या भिक्खुणीला असे म्हटले –

---

‘‘อาหารสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย อาหารํ นิสฺสาย. อาหาโร ปหาตพฺโพ. ตณฺหาสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย ตณฺหํ นิสฺสาย. ตณฺหา ปหาตพฺพา. มานสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย มานํ นิสฺสาย. มาโน ปหาตพฺโพ. เมถุนสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย. เมถุเน จ เสตุฆาโต วุตฺโต ภควตา.

"भगिनी, हे शरीर आहारापासून उत्पन्न झाले आहे; आहाराच्या आधारे आहाराचा त्याग करायचा आहे. भगिनी, हे शरीर तृष्णेपासून उत्पन्न झाले आहे; तृष्णेच्या आधारे तृष्णेचा त्याग करायचा आहे. भगिनी, हे शरीर मानापासून उत्पन्न झाले आहे; मानाच्या आधारे मानाचा त्याग करायचा आहे. भगिनी, हे शरीर मैथुनापासून उत्पन्न झाले आहे. परंतु मैथुनाच्या बाबतीत भगवंतांनी सेतूचा नाश (पूल तोडणे) सांगितला आहे."

---

‘‘‘อาหารสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย อาหารํ นิสฺสาย. อาหาโร ปหาตพฺโพ’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภคินิ, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย. อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ. ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ. โส อปเรน สมเยน อาหารํ นิสฺสาย อาหารํ ปชหติ. ‘อาหารสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย อาหารํ นิสฺสาย. อาหาโร ปหาตพฺโพ’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

"'भगिनी, हे शरीर आहारापासून उत्पन्न झाले आहे; आहाराच्या आधारे आहाराचा त्याग करायचा आहे,' असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले आहे? भगिनी, या शासनात भिक्खू विचारपूर्वक व योग्य प्रकारे आहाराचे सेवन करतो – 'खेळ-मजेसाठी नाही, मदासाठी नाही, शरीराच्या सुशोभीकरणासाठी नाही, केवळ हे शरीर टिकून राहण्यासाठी, याच्या यापनासाठी (उदरनिर्वाहासाठी), भुकेची पीडा शांत करण्यासाठी आणि ब्रह्मचर्याच्या पालनाला साहाय्य व्हावे म्हणून. अशा प्रकारे मी जुन्या वेदनेचा नाश करीन आणि नवीन वेदना उत्पन्न होऊ देणार नाही. माझी जीवनयात्रा निर्दोषपणे आणि सुखाने चालेल.' तो काही काळानंतर आहाराच्या आधारे आहाराचा त्याग करतो. 'भगिनी, हे शरीर आहारापासून उत्पन्न झाले आहे; आहाराच्या आधारे आहाराचा त्याग करायचा आहे,' असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच कारणास्तव म्हटले आहे."

---

‘‘‘ตณฺหาสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย ตณฺหํ นิสฺสาย. ตณฺหา ปหาตพฺพา’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภคินิ, ภิกฺขุ สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! โส อปเรน สมเยน ตณฺหํ นิสฺสาย ตณฺหํ ปชหติ. ‘ตณฺหาสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย ตณฺหํ นิสฺสาย. ตณฺหา ปหาตพฺพา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

"'भगिनी, हे शरीर तृष्णेपासून उत्पन्न झाले आहे; तृष्णेच्या आधारे तृष्णेचा त्याग करायचा आहे,' असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले आहे? भगिनी, या शासनात भिक्खू ऐकतो – 'अमुक नावाचा भिक्खू आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतःच्या अभिज्ञेने साक्षात करून, ती प्राप्त करून विहार करत आहे.' त्याला असे वाटते – 'असा कोणता काळ येईल जेव्हा मी देखील आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतःच्या अभिज्ञेने साक्षात करून, ती प्राप्त करून विहार करीन!' तो काही काळानंतर तृष्णेच्या आधारे तृष्णेचा त्याग करतो. 'भगिनी, हे शरीर तृष्णेपासून उत्पन्न झाले आहे; तृष्णेच्या आधारे तृष्णेचा त्याग करायचा आहे,' असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच कारणास्तव म्हटले आहे."

---

‘‘‘มานสมฺภูโต [Pg.464] อยํ, ภคินิ, กาโย มานํ นิสฺสาย. มาโน ปหาตพฺโพ’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภคินิ, ภิกฺขุ สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โส หิ นาม อายสฺมา อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ; กิมงฺคํ ปนาห’นฺติ! โส อปเรน สมเยน มานํ นิสฺสาย มานํ ปชหติ. ‘มานสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย มานํ นิสฺสาย. มาโน ปหาตพฺโพ’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

"'भगिनी, हे शरीर मानापासून उत्पन्न झाले आहे; मानाच्या आधारे मानाचा त्याग करायचा आहे,' असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले आहे? भगिनी, या शासनात भिक्खू ऐकतो – 'अमुक नावाचा भिक्खू आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतःच्या अभिज्ञेने साक्षात करून, ती प्राप्त करून विहार करत आहे.' त्याला असे वाटते – 'ते आयुष्यमान जर आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतःच्या अभिज्ञेने साक्षात करून, ती प्राप्त करून विहार करू शकतात, तर मी का नाही करू शकत!' तो काही काळानंतर मानाच्या आधारे मानाचा त्याग करतो. 'भगिनी, हे शरीर मानापासून उत्पन्न झाले आहे; मानाच्या आधारे मानाचा त्याग करायचा आहे,' असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच कारणास्तव म्हटले आहे."

---

‘‘เมถุนสมฺภูโต อยํ, ภคินิ, กาโย. เมถุเน จ เสตุฆาโต วุตฺโต ภควตา’’ติ.

"भगिनी, हे शरीर मैथुनापासून उत्पन्न झाले आहे. परंतु मैथुनाच्या बाबतीत भगवंतांनी सेतूचा नाश (पूल तोडणे) सांगितला आहे."

---

อถ โข สา ภิกฺขุนี มญฺจกา วุฏฺฐหิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา, ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยาหํ เอวมกาสึ. ตสฺสา เม, ภนฺเต, อยฺโย อานนฺโท อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ, อายตึ สํวรายา’’ติ. ‘‘ตคฺฆ ตํ, ภคินิ, อจฺจโย อจฺจคมา, ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยา ตฺวํ เอวมกาสิ. ยโต จ โข ตฺวํ, ภคินิ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิ เหสา, ภคินิ, อริยสฺส วินเย โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ อายตึ สํวรํ อาปชฺชตี’’ติ. นวมํ.

त्यानंतर ती भिक्खुणी मंचकावरून (खाटेवरून) उठली, आपले उत्तरासंग (वरचे वस्त्र) एका खांद्यावर करून, आयुष्यमान आनंदांच्या चरणांवर डोके ठेवून वंदन करून आयुष्यमान आनंदांना असे म्हणाली – “भन्ते, माझ्याकडून अपराध झाला आहे. मी मूर्खपणाने, अज्ञानाने आणि अकुशलतेने असे वर्तन केले. भन्ते, आर्य आनंदांनी माझा हा अपराध अपराध म्हणून स्वीकारावा आणि भविष्यात संयम राखण्यासाठी मला क्षमा करावी.” “भगिनी, खरोखरच तुझ्याकडून अपराध झाला आहे, ज्या अर्थी तू मूर्खपणाने, अज्ञानाने आणि अकुशलतेने असे वर्तन केलेस. परंतु भगिनी, जेव्हा तू आपला अपराध अपराध म्हणून पाहतेस आणि धम्मानुसार त्याचे प्रायश्चित्त करतेस (सुधारणा करतेस), तेव्हा आम्ही तुझा तो अपराध स्वीकारतो (तुला क्षमा करतो). कारण भगिनी, आर्यांच्या विनयामध्ये (शिस्तीमध्ये) हीच प्रगती आहे की, जो आपला अपराध अपराध म्हणून पाहतो, धम्मानुसार त्याचे प्रायश्चित्त करतो आणि भविष्यात संयम राखतो.” नववे सूत्र समाप्त।

---

๑๐. สุคตวินยสุตฺตํ

१०. सुगतविनयसुत्त (सुगतांचा विनय)

---

๑๖๐. ‘‘สุคโต วา, ภิกฺขเว, โลเก ติฏฺฐมาโน สุคตวินโย วา ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

१६०. “भिक्खूंनो, जोपर्यंत सुगत (तथागत) किंवा सुगतांचा विनय (धम्म आणि शिस्त) जगात टिकून राहतो, तोपर्यंत ते बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, जगावरील अनुकंपेसाठी आणि देव व मनुष्यांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी व सुखासाठी असते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สุคโต? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร [Pg.465] ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. อยํ, ภิกฺขเว, สุคโต.

“आणि भिक्खूंनो, सुगत कोण आहेत? भिक्खूंनो, या जगात तथागतांचा जन्म होतो, जे अर्हत, सम्यक सम्बुद्ध, विद्या आणि चरणाने संपन्न, सुगत, लोकविदू (जगाला जाणणारे), अदम्य माणसांना वश करणारे अनुपम सारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता (गुरू), बुद्ध आणि भगवंत आहेत. भिक्खूंनो, यांनाच सुगत म्हणतात.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สุคตวินโย? โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. อยํ, ภิกฺขเว, สุคตวินโย. เอวํ สุคโต วา, ภิกฺขเว, โลเก ติฏฺฐมาโน สุคตวินโย วา ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานนฺติ.

“आणि भिक्खूंनो, सुगतांचा विनय कोणता आहे? ते अशा धम्माचा उपदेश करतात जो सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटीही कल्याणकारी आहे; जो अर्थपूर्ण आणि सुस्पष्ट शब्दांनी युक्त आहे; ते अत्यंत परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रकाशन करतात. भिक्खूंनो, हाच सुगतांचा विनय आहे. अशा प्रकारे, भिक्खूंनो, जोपर्यंत सुगत किंवा सुगतांचा विनय जगात टिकून राहतो, तोपर्यंत ते बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, जगावरील अनुकंपेसाठी आणि देव व मनुष्यांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी व सुखासाठी असते.”

---

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทุคฺคหิตํ สุตฺตนฺตํ ปริยาปุณนฺติ ทุนฺนิกฺขิตฺเตหิ ปทพฺยญฺชเนหิ. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“भिक्खूंनो, या चार गोष्टी सद्धम्माच्या ऱ्हासाला आणि विनाशाला कारणीभूत ठरतात. कोणत्या चार? भिक्खूंनो, येथे भिक्खू चुकीच्या पद्धतीने ग्रहण केलेल्या सूत्रांचा अभ्यास करतात, ज्यांचे शब्द आणि व्यंजने चुकीच्या पद्धतीने मांडलेली असतात. भिक्खूंनो, जेव्हा शब्द आणि व्यंजने चुकीच्या पद्धतीने मांडलेली असतात, तेव्हा त्यांचा अर्थही चुकीचा लावला जातो. भिक्खूंनो, ही पहिली गोष्ट सद्धम्माच्या ऱ्हासाला आणि विनाशाला कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทุพฺพจา โหนฺติ โทวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อกฺขมา อปฺปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूंनो, भिक्खू दुर्वचनी (उद्धट) होतात, ते उद्धटपणा आणणाऱ्या दुर्गुणांनी युक्त असतात, ते असहिष्णू असतात आणि उपदेशाचा आदरपूर्वक स्वीकार करत नाहीत. भिक्खूंनो, ही दुसरी गोष्ट सद्धम्माच्या ऱ्हासाला आणि विनाशाला कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา, เต น สกฺกจฺจํ สุตฺตนฺตํ ปรํ วาเจนฺติ. เตสํ อจฺจเยน ฉินฺนมูลโก สุตฺตนฺโต โหติ อปฺปฏิสรโณ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूंनो, जे भिक्खू बहुश्रुत आहेत, आगम जाणणारे आहेत, धम्मधर, विनयधर आणि मातृकाधर (मातिका धारण करणारे) आहेत, ते इतरांना आदरपूर्वक सूत्रांचे अध्यापन करत नाहीत. त्यांच्या निधनानंतर ती सूत्रे मुळापासून नष्ट होतात आणि त्यांना जपणारा कोणी उरत नाही. भिक्खूंनो, ही तिसरी गोष्ट सद्धम्माच्या ऱ्हासाला आणि विनाशाला कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู พาหุลิกา โหนฺติ สาถลิกา, โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา, ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ พาหุลิกา สาถลิกา, โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา, ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूंनो, जे थेर (ज्येष्ठ) भिक्खू ऐहिक गोष्टींचे संचय करणारे (बाहुलिक) आणि शिथिल (साथलिक) बनतात, जे अधोगतीकडे नेणाऱ्या गोष्टींमध्ये अग्रेसर असतात, एकांताचा (विवेक) त्याग करतात, जे अद्याप प्राप्त न झालेले प्राप्त करण्यासाठी, साध्य न झालेले साध्य करण्यासाठी आणि साक्षात न झालेल्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य (प्रयत्न) करत नाहीत. त्यांची भावी पिढी त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवते. ती पिढीसुद्धा ऐहिक गोष्टींचे संचय करणारी, शिथिल, अधोगतीकडे नेणाऱ्या गोष्टींमध्ये अग्रेसर राहणारी, एकांताचा त्याग करणारी बनते आणि अद्याप प्राप्त न झालेले प्राप्त करण्यासाठी, साध्य न झालेले साध्य करण्यासाठी आणि साक्षात न झालेल्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य (प्रयत्न) करत नाही. भिक्खूंनो, ही चौथी गोष्ट सद्धम्माच्या ऱ्हासाला आणि विनाशाला कारणीभूत ठरते. भिक्खूंनो, या चार गोष्टी सद्धम्माच्या ऱ्हासाला आणि विनाशाला कारणीभूत ठरतात.”

---

‘‘จตฺตาโรเม[Pg.466], ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สุคฺคหิตํ สุตฺตนฺตํ ปริยาปุณนฺติ สุนิกฺขิตฺเตหิ ปทพฺยญฺชเนหิ. สุนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ สุนโย โหติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“भिक्खूंनो, या चार गोष्टी सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अविरततेसाठी आणि अविनाशासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणत्या चार? भिक्खूंनो, येथे भिक्खू योग्य प्रकारे ग्रहण केलेल्या सूत्रांचा अभ्यास करतात, ज्यांचे शब्द आणि व्यंजने योग्य प्रकारे मांडलेली असतात. भिक्खूंनो, जेव्हा शब्द आणि व्यंजने योग्य प्रकारे मांडलेली असतात, तेव्हा त्यांचा अर्थही योग्य प्रकारे समजतो. भिक्खूंनो, ही पहिली गोष्ट सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अविरततेसाठी आणि अविनाशासाठी कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สุวจา โหนฺติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา ขมา ปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूंनो, भिक्खू सुवचनी (आज्ञाधारक) असतात, ते आज्ञाधारकपणा आणणाऱ्या गुणांनी युक्त असतात, ते सहनशील असतात आणि उपदेशाचा आदरपूर्वक स्वीकार करतात. भिक्खूंनो, ही दुसरी गोष्ट सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अविरततेसाठी आणि अविनाशासाठी कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา, เต สกฺกจฺจํ สุตฺตนฺตํ ปรํ วาเจนฺติ. เตสํ อจฺจเยน นจฺฉินฺนมูลโก สุตฺตนฺโต โหติ สปฺปฏิสรโณ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूंनो, जे भिक्खू बहुश्रुत आहेत, आगम जाणणारे आहेत, धम्मधर, विनयधर आणि मातृकाधर आहेत, ते इतरांना आदरपूर्वक सूत्रांचे अध्यापन करतात. त्यांच्या निधनानंतर ती सूत्रे मुळापासून नष्ट होत नाहीत आणि त्यांना जपणारा आधार उरतो. भिक्खूंनो, ही तिसरी गोष्ट सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अविरततेसाठी आणि अविनाशासाठी कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู น พาหุลิกา โหนฺติ น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา, ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ น พาหุลิกา น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา, ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ ธมฺโม สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूंनो, जे थेर (ज्येष्ठ) भिक्खू ऐहिक गोष्टींचे संचय करणारे नसतात आणि शिथिल नसतात, जे अधोगतीकडे नेणाऱ्या गोष्टींचा त्याग करतात, एकांतात अग्रेसर असतात, जे अद्याप प्राप्त न झालेले प्राप्त करण्यासाठी, साध्य न झालेले साध्य करण्यासाठी आणि साक्षात न झालेल्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य (प्रयत्न) करतात. त्यांची भावी पिढी त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवते. ती पिढीसुद्धा ऐहिक गोष्टींचे संचय न करणारी, शिथिल न राहणारी, अधोगतीकडे नेणाऱ्या गोष्टींचा त्याग करणारी, एकांतात अग्रेसर राहणारी बनते आणि अद्याप प्राप्त न झालेले प्राप्त करण्यासाठी, साध्य न झालेले साध्य करण्यासाठी आणि साक्षात न झालेल्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य (प्रयत्न) करते. भिक्खूंनो, ही चौथी गोष्ट सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अविरततेसाठी आणि अविनाशासाठी कारणीभूत ठरते. भिक्खूंनो, या चार गोष्टी सद्धम्माच्या स्थिरतेसाठी, अविरततेसाठी आणि अविनाशासाठी कारणीभूत ठरतात.” दहावे सूत्र समाप्त।

---

อินฺทฺริยวคฺโค ปฐโม.

पहिला इंद्रियवर्ग समाप्त।

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

---

อินฺทฺริยานิ สทฺธา ปญฺญา, สติ สงฺขานปญฺจมํ;

กปฺโป โรโค ปริหานิ, ภิกฺขุนี สุคเตน จาติ.

इंद्रिय, श्रद्धा, प्रज्ञा, स्मृती आणि पाचवे संख्या; कल्प, रोग, हानी, भिक्खुणी आणि सुगत.

---

(๑๗) ๒. ปฏิปทาวคฺโค

(१७) २. प्रतिपदा वर्ग

---

๑. สํขิตฺตสุตฺตํ

१. संखित्तसुत्त (संक्षिप्त सूत्र)

---

๑๖๑. ‘‘จตสฺโส [Pg.467] อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ปฏิปทา’’ติ. ปฐมํ.

१६१. "भिक्खूहो, या चार प्रतिपदा (साधना मार्ग) आहेत. कोणत्या चार? दुःखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा (कष्टकर साधना आणि संथ ज्ञान), दुःखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा (कष्टकर साधना आणि जलद ज्ञान), सुखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा (सुकर साधना आणि संथ ज्ञान), आणि सुखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा (सुकर साधना आणि जलद ज्ञान) – भिक्खूहो, खरोखर या चार प्रतिपदा आहेत." पहिले सुत्त.

---

๒. วิตฺถารสุตฺตํ

२. वित्थार सुत्त (विस्तृत सुत्त)

---

๑๖๒. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา.

१६२. "भिक्खूहो, या चार प्रतिपदा आहेत. कोणत्या चार? दुःखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा, दुःखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा, सुखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा, आणि सुखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा."

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปกติยาปิ ติพฺพราคชาติโก โหติ, อภิกฺขณํ ราคชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปกติยาปิ ติพฺพโทสชาติโก โหติ, อภิกฺขณํ โทสชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปกติยาปิ ติพฺพโมหชาติโก โหติ, อภิกฺขณํ โมหชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ มุทูนิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ มุทุตฺตา ทนฺธํ อานนฺตริยํ ปาปุณาติ อาสวานํ ขยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา.

"आणि भिक्खूहो, दुःखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा कोणती? येथे, भिक्खूहो, एखादा मनुष्य स्वभावानेच तीव्र रागाचा असतो, तो वारंवार रागापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवतो. तो स्वभावानेच तीव्र द्वेषाचा असतो, तो वारंवार द्वेषापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवतो. तो स्वभावानेच तीव्र मोहाचा असतो, तो वारंवार मोहापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवतो. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये दुर्बळ स्वरूपात प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय, वीरियेंद्रिय, सतींद्रिय, समाधींद्रिय आणि प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या दुर्बळतेमुळे, तो आसवांच्या क्षयासाठी आनंतर्य समाधी संथपणे प्राप्त करतो. भिक्खूहो, याला दुःखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा असे म्हणतात."

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปกติยาปิ ติพฺพราคชาติโก โหติ, อภิกฺขณํ ราคชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปกติยาปิ ติพฺพโทสชาติโก โหติ, อภิกฺขณํ โทสชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปกติยาปิ ติพฺพโมหชาติโก โหติ, อภิกฺขณํ โมหชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ อธิมตฺตานิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ อธิมตฺตตฺตา ขิปฺปํ อานนฺตริยํ ปาปุณาติ อาสวานํ ขยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา.

"आणि भिक्खूहो, दुःखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा कोणती? येथे, भिक्खूहो, एखादा मनुष्य स्वभावानेच तीव्र रागाचा असतो, तो वारंवार रागापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवतो. तो स्वभावानेच तीव्र द्वेषाचा असतो, तो वारंवार द्वेषापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवतो. तो स्वभावानेच तीव्र मोहाचा असतो, तो वारंवार मोहापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवतो. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये प्रबळ स्वरूपात प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय, वीरियेंद्रिय, सतींद्रिय, समाधींद्रिय आणि प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या प्रबळतेमुळे, तो आसवांच्या क्षयासाठी आनंतर्य समाधी जलदपणे प्राप्त करतो. भिक्खूहो, याला दुःखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा असे म्हणतात."

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปกติยาปิ น ติพฺพราคชาติโก โหติ, นาภิกฺขณํ ราคชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ [Pg.468] ปฏิสํเวเทติ. ปกติยาปิ น ติพฺพโทสชาติโก โหติ, นาภิกฺขณํ โทสชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปกติยาปิ น ติพฺพโมหชาติโก โหติ, นาภิกฺขณํ โมหชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ มุทูนิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ มุทุตฺตา ทนฺธํ อานนฺตริยํ ปาปุณาติ อาสวานํ ขยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา.

"आणि भिक्खूहो, सुखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा कोणती? येथे, भिक्खूहो, एखादा मनुष्य स्वभावाने तीव्र रागाचा नसतो, तो वारंवार रागापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवत नाही. तो स्वभावाने तीव्र द्वेषाचा नसतो, तो वारंवार द्वेषापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवत नाही. तो स्वभावाने तीव्र मोहाचा नसतो, तो वारंवार मोहापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवत नाही. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये दुर्बळ स्वरूपात प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय...पे... प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या दुर्बळतेमुळे, तो आसवांच्या क्षयासाठी आनंतर्य समाधी संथपणे प्राप्त करतो. भिक्खूहो, याला सुखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा असे म्हणतात."

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปกติยาปิ น ติพฺพราคชาติโก โหติ, นาภิกฺขณํ ราคชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปกติยาปิ น ติพฺพโทสชาติโก โหติ, นาภิกฺขณํ โทสชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปกติยาปิ น ติพฺพโมหชาติโก โหติ, นาภิกฺขณํ โมหชํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ อธิมตฺตานิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ อธิมตฺตตฺตา ขิปฺปํ อานนฺตริยํ ปาปุณาติ อาสวานํ ขยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ปฏิปทา’’ติ. ทุติยํ.

"आणि भिक्खूहो, सुखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा कोणती? येथे, भिक्खूहो, एखादा मनुष्य स्वभावाने तीव्र रागाचा नसतो, तो वारंवार रागापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवत नाही. तो स्वभावाने तीव्र द्वेषाचा नसतो, तो वारंवार द्वेषापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवत नाही. तो स्वभावाने तीव्र मोहाचा नसतो, तो वारंवार मोहापासून उत्पन्न होणारे दुःख आणि दौर्मनस्य अनुभवत नाही. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये प्रबळ स्वरूपात प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय, वीरियेंद्रिय, सतींद्रिय, समाधींद्रिय आणि प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या प्रबळतेमुळे, तो आसवांच्या क्षयासाठी आनंतर्य समाधी जलदपणे प्राप्त करतो. भिक्खूहो, याला सुखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा असे म्हणतात. भिक्खूहो, खरोखर या चार प्रतिपदा आहेत." दुसरे सुत्त.

---

๓. อสุภสุตฺตํ

३. अशुभा सुत्त (अशुभ सुत्त)

---

๑๖๓. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา.

१६३. "भिक्खूहो, या चार प्रतिपदा आहेत. कोणत्या चार? दुःखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा, दुःखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा, सुखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा, आणि सुखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा."

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรติสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี; มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. โส อิมานิ ปญฺจ เสขพลานิ อุปนิสฺสาย วิหรติ – สทฺธาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ มุทูนิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ มุทุตฺตา ทนฺธํ อานนฺตริยํ ปาปุณาติ อาสวานํ ขยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา.

"आणि भिक्खूहो, दुःखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा कोणती? येथे, भिक्खूहो, एखादा भिक्खू कायेमध्ये अशुभाचे अनुदर्शन करत विहरतो, आहाराविषयी प्रतिकूलतेची संज्ञा बाळगतो, संपूर्ण लोकाविषयी अनभिरतीची संज्ञा बाळगतो, सर्व संस्कारांमध्ये अनित्याचे अनुदर्शन करत विहरतो; आणि त्याच्यामध्ये मरणाची संज्ञा अंतःकरणात चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. तो या पाच शैक्षबलांवर विहरतो – श्रद्धाबल, हिरीबल, ओत्तप्पबल, वीरियबल आणि प्रज्ञाबल. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये दुर्बळ स्वरूपात प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय, वीरियेंद्रिय, सतींद्रिय, समाधींद्रिय आणि प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या दुर्बळतेमुळे, तो आसवांच्या क्षयासाठी आनंतर्य समाधी संथपणे प्राप्त करतो. भिक्खूहो, याला दुःखद प्रतिपदा मंदाभिज्ञा असे म्हणतात."

---

‘‘กตมา [Pg.469] จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรติสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี; มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. โส อิมานิ ปญฺจ เสขพลานิ อุปนิสฺสาย วิหรติ – สทฺธาพลํ…เป… ปญฺญาพลํ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ อธิมตฺตานิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ อธิมตฺตตฺตา ขิปฺปํ อานนฺตริยํ ปาปุณาติ อาสวานํ ขยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา.

"आणि भिक्खूहो, दुःखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा कोणती? येथे, भिक्खूहो, एखादा भिक्खू कायेमध्ये अशुभाचे अनुदर्शन करत विहरतो, आहाराविषयी प्रतिकूलतेची संज्ञा बाळगतो, संपूर्ण लोकाविषयी अनभिरतीची संज्ञा बाळगतो, सर्व संस्कारांमध्ये अनित्याचे अनुदर्शन करत विहरतो; आणि त्याच्यामध्ये मरणाची संज्ञा अंतःकरणात चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. तो या पाच शैक्षबलांवर विहरतो – श्रद्धाबल...पे... प्रज्ञाबल. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये प्रबळ स्वरूपात प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय...पे... प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या प्रबळतेमुळे, तो आसवांच्या क्षयासाठी आनंतर्य समाधी जलदपणे प्राप्त करतो. भिक्खूहो, याला दुःखद प्रतिपदा क्षिप्राभिज्ञा असे म्हणतात."

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา? อิธ ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมานิ ปญฺจ เสขพลานิ อุปนิสฺสาย วิหรติ – สทฺธาพลํ…เป… ปญฺญาพลํ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ มุทูนิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ มุทุตฺตา ทนฺธํ อานนฺตริยํ ปาปุณาติ อาสวานํ ขยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา.

भिक्खूहो, सुखकारक प्रतिपदा आणि मंद अभिज्ञा (मंथन ज्ञान) म्हणजे काय? भिक्खूहो, या धम्मामध्ये एखादा भिक्खू कामभोगांपासून अलिप्त होऊन, अकुशल धम्मांपासून अलिप्त होऊन, वितर्क आणि विचारांसह, विवेकापासून उत्पन्न झालेले प्रीती व सुख असणारे पहिले ध्यान प्राप्त करून विहरतो. वितर्क आणि विचारांच्या शांत होण्याने, अध्यात्मिक प्रसन्नता आणि चित्ताची एकाग्रता असणारे, वितर्करहित, विचाररहित, समाधीपासून उत्पन्न झालेले प्रीती व सुख असणारे दुसरे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. प्रीतीचाही विराग झाल्यामुळे तो उपेक्षक (तटस्थ) होऊन विहरतो आणि स्मृती व संप्रजन्य (जागृतता) यांनी युक्त होऊन शरीराने सुखाचा अनुभव घेतो, ज्याच्याविषयी आर्य म्हणतात की, 'तो उपेक्षक, स्मृतीवान आणि सुखविहारी आहे', असे तिसरे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. सुखाचा त्याग केल्यामुळे आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे, तसेच पूर्वीच सोमनस्य (हर्ष) आणि डोमनस्य (खिन्नता) नष्ट झाल्यामुळे, जे दुःखही नाही आणि सुखही नाही असे, उपेक्षा व स्मृती यांच्या शुद्धतेने युक्त असणारे चौथे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. तो या पाच सेक्खबलांच्या (शैक्षबल) आधारे विहरतो – श्रद्धाबल...पे... प्रज्ञाबल. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये मंद स्वरूपात प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय...पे... प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या मंदतेमुळे तो आसवांच्या क्षयासाठी (आसवांचा नाश करण्यासाठी) संथपणे आनंतर्य समाधी (तात्काळ फल देणारी समाधी) प्राप्त करतो. भिक्खूहो, याला सुखकारक प्रतिपदा आणि मंद अभिज्ञा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมานิ ปญฺจ เสขพลานิ อุปนิสฺสาย วิหรติ – สทฺธาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ อธิมตฺตานิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ อธิมตฺตตฺตา ขิปฺปํ อานนฺตริยํ ปาปุณาติ อาสวานํ ขยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ปฏิปทา’’ติ. ตติยํ.

भिक्खूहो, सुखकारक प्रतिपदा आणि क्षिप्र अभिज्ञा (शीघ्र ज्ञान) म्हणजे काय? भिक्खूहो, या धम्मामध्ये एखादा भिक्खू कामभोगांपासून अलिप्त होऊन, अकुशल धम्मांपासून अलिप्त होऊन, वितर्क आणि विचारांसह, विवेकापासून उत्पन्न झालेले प्रीती व सुख असणारे पहिले ध्यान प्राप्त करून विहरतो...पे... दुसरे ध्यान...पे... तिसरे ध्यान...पे... चौथे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. तो या पाच सेक्खबलांच्या आधारे विहरतो – श्रद्धाबल, ह्रीबल (लाज), ओत्तप्पबल (भय), वीर्यबल आणि प्रज्ञाबल. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये तीव्र (प्रबळ) स्वरूपात प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय, वीर्येन्द्रिय, स्मृतीन्द्रिय, समाधीन्द्रिय आणि प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या प्रबळतेमुळे तो आसवांच्या क्षयासाठी शीघ्रतेने आनंतर्य समाधी प्राप्त करतो. भिक्खूहो, याला सुखकारक प्रतिपदा आणि क्षिप्र अभिज्ञा असे म्हणतात. भिक्खूहो, या खरोखर चार प्रतिपदा आहेत. तिसरे सुत्त समाप्त.

---

๔. ปฐมขมสุตฺตํ

४. प्रथम खम सुत्त (पहिले सहनशीलता सुत्त)

---

๑๖๔. ‘‘จตสฺโส [Pg.470] อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? อกฺขมา ปฏิปทา, ขมา ปฏิปทา, ทมา ปฏิปทา, สมา ปฏิปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อกฺขมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อกฺโกสนฺตํ ปจฺจกฺโกสติ, โรสนฺตํ ปฏิโรสติ, ภณฺฑนฺตํ ปฏิภณฺฑติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อกฺขมา ปฏิปทา.

१६४. भिक्खूहो, या चार प्रतिपदा आहेत. कोणत्या चार? अक्षमा प्रतिपदा (असहनशीलता), क्षमा प्रतिपदा (सहनशीलता), दम प्रतिपदा (इंद्रियनिग्रह) आणि सम प्रतिपदा (चित्तशमन). आणि भिक्खूहो, अक्षमा प्रतिपदा कोणती? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य शिवीगाळ करणाऱ्याला उलट शिवीगाळ करतो, संतापणाऱ्यावर उलट संताप करतो, भांडणाऱ्याशी उलट भांडतो. भिक्खूहो, याला अक्षमा प्रतिपदा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ขมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อกฺโกสนฺตํ น ปจฺจกฺโกสติ, โรสนฺตํ น ปฏิโรสติ, ภณฺฑนฺตํ น ปฏิภณฺฑติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ขมา ปฏิปทา.

आणि भिक्खूहो, क्षमा प्रतिपदा कोणती? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य शिवीगाळ करणाऱ्याला उलट शिवीगाळ करत नाही, संतापणाऱ्यावर उलट संताप करत नाही, भांडणाऱ्याशी उलट भांडत नाही. भिक्खूहो, याला क्षमा प्रतिपदा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทมา ปฏิปทา.

आणि भिक्खूहो, दम प्रतिपदा कोणती? भिक्खूहो, या धम्मामध्ये एखादा भिक्खू डोळ्यांनी रूप पाहून त्याच्या बाह्य रूपाचे (स्त्री-पुरुष इत्यादी) निमित्त ग्रहण करत नाही, किंवा त्याच्या अवयवांचे (हावभाव इत्यादी) अनुव्यंजन ग्रहण करत नाही. कारण, जर त्याने चक्षुरिंद्रिय असंयत ठेवले, तर अभिज्झा (लोभ) आणि डोमनस्य (खिन्नता) हे पापी अकुशल धम्म त्याच्यावर आक्रमण करतील. म्हणून तो त्याच्या संवरासाठी (संयमासाठी) आचरण करतो; चक्षुरिंद्रियाचे रक्षण करतो; चक्षुरिंद्रियाचा संवर करतो. कानाने शब्द ऐकून... नाकाने गंध घेऊन... जिभेने रस चाखून... शरीराने स्पर्श स्पर्शून... मनाने धम्म (विचार) जाणून तो निमित्त ग्रहण करत नाही, अनुव्यंजन ग्रहण करत नाही. कारण, जर त्याने मनेंद्रिय असंयत ठेवले, तर अभिज्झा आणि डोमनस्य हे पापी अकुशल धम्म त्याच्यावर आक्रमण करतील. म्हणून तो त्याच्या संवरासाठी आचरण करतो; मनेंद्रियाचे रक्षण करतो; मनेंद्रियाचा संवर करतो. भिक्खूहो, याला दम प्रतिपदा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ สเมติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ; อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ สเมติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมา ปฏิปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ปฏิปทา’’ติ. จตุตฺถํ.

आणि भिक्खूहो, सम प्रतिपदा कोणती? भिक्खूहो, या धम्मामध्ये एखादा भिक्खू मनात उत्पन्न झालेल्या कामवितर्काला थारा देत नाही, त्याचा त्याग करतो, त्याला दूर करतो, शांत करतो, नष्ट करतो, पुन्हा उत्पन्न न होण्याच्या स्थितीला नेतो. उत्पन्न झालेल्या व्यापादवितर्काला (द्वेषयुक्त विचाराला)...पे... उत्पन्न झालेल्या विहिंसावितर्काला (हिंसेच्या विचाराला)... वेळोवेळी उत्पन्न होणाऱ्या पापी अकुशल धम्मांना थारा देत नाही, त्यांचा त्याग करतो, त्यांना दूर करतो, शांत करतो, नष्ट करतो, पुन्हा उत्पन्न न होण्याच्या स्थितीला नेतो. भिक्खूहो, याला सम प्रतिपदा असे म्हणतात. भिक्खूहो, या खरोखर चार प्रतिपदा आहेत. चौथे सुत्त समाप्त.

---

๕. ทุติยขมสุตฺตํ

५. द्वितीय खम सुत्त (दुसरे सहनशीलता सुत्त)

---

๑๖๕. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? อกฺขมา ปฏิปทา, ขมา ปฏิปทา, ทมา ปฏิปทา, สมา ปฏิปทา.

१६५. भिक्खूहो, या चार प्रतिपदा आहेत. कोणत्या चार? अक्षमा प्रतिपदा, क्षमा प्रतिपदा, दम प्रतिपदा आणि सम प्रतिपदा.

---

‘‘กตมา [Pg.471] จ, ภิกฺขเว, อกฺขมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อกฺขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อนธิวาสกชาติโก โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อกฺขมา ปฏิปทา.

आणि भिक्खूहो, अक्षमा प्रतिपदा कोणती? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य थंडी, उष्णता, भूक, तहान, डास, माश्या, वारा, ऊन आणि सरपटणारे प्राणी यांच्या स्पर्शाला सहन करू शकत नाही; तसेच वाईट रीतीने बोललेले, कटू आणि अप्रिय शब्द सहन करू शकत नाही. शरीरात उत्पन्न झालेल्या तीव्र, कठीण, कटू, असुखकारक, अप्रिय आणि प्राणघातक अशा दुःखद वेदनांना सहन न करणाऱ्या स्वभावाचा तो असतो. भिक्खूहो, याला अक्षमा प्रतिपदा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ขมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติโก โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ขมา ปฏิปทา.

आणि भिक्खूहो, क्षमा प्रतिपदा कोणती? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य थंडी, उष्णता, भूक, तहान, डास, माश्या, वारा, ऊन आणि सरपटणारे प्राणी यांच्या स्पर्शाला सहन करू शकतो; तसेच वाईट रीतीने बोललेले, कटू आणि अप्रिय शब्द सहन करू शकतो. शरीरात उत्पन्न झालेल्या तीव्र, कठीण, कटू, असुखकारक, अप्रिय आणि प्राणघातक अशा दुःखद वेदनांना सहन करणाऱ्या स्वभावाचा तो असतो. भिक्खूहो, याला क्षमा प्रतिपदा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ…เป… โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทมา ปฏิปทา.

आणि भिक्खूहो, दमन करणारी प्रतिपदा कोणती आहे? येथे, भिक्खूहो, भिक्खू डोळ्यांनी रूप पाहून निमित्त ग्रहण करत नाही (बाह्य लक्षणांवर आसक्त होत नाही)... पे... कानाने शब्द ऐकून... नाकाने गंध घेऊन... जिभेने रस चाखून... शरीराने स्पर्श अनुभवून... मनाने धर्माला (मनोविषयाला) जाणून निमित्त ग्रहण करत नाही, अनुव्यंजन (बारीक तपशील किंवा हावभाव) ग्रहण करत नाही. ज्या कारणाने मन-इंद्रिय असंयत ठेवून विहरणाऱ्या त्या भिक्खूमध्ये अभिज्झा (लोभ) आणि दोमनस्स (दौर्मनस्य/खिन्नता) हे पापी अकुशल धर्म उत्पन्न होऊ शकतात, त्यांच्या संवरासाठी (प्रतिबंधासाठी) तो आचरण करतो; मन-इंद्रियाचे रक्षण करतो; मन-इंद्रियाच्या संवराला प्राप्त होतो. भिक्खूहो, याला दमन करणारी प्रतिपदा असे म्हणतात.

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ สเมติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ สเมติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมา ปฏิปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ปฏิปทา’’ติ. ปญฺจมํ.

आणि भिक्खूहो, शमन करणारी प्रतिपदा कोणती आहे? येथे, भिक्खूहो, भिक्खू मनात उत्पन्न झालेल्या कामवितर्काला (कामवासनेच्या विचाराला) थारा देत नाही, त्याचा त्याग करतो, त्याला दूर करतो, शांत करतो, नष्ट करतो, पुन्हा उत्पन्न न होण्याच्या स्थितीला पोहोचवतो. उत्पन्न झालेल्या व्यापादवितर्काला (द्वेषाच्या विचाराला)... पे... उत्पन्न झालेल्या विहिंसावितर्काला (हिंसेच्या विचाराला)... वेळोवेळी उत्पन्न होणाऱ्या पापी अकुशल धर्मांना थारा देत नाही, त्यांचा त्याग करतो, त्यांना दूर करतो, शांत करतो, नष्ट करतो, पुन्हा उत्पन्न न होण्याच्या स्थितीला पोहोचवतो. भिक्खूहो, याला शमन करणारी प्रतिपदा असे म्हणतात. भिक्खूहो, या खरोखर चार प्रतिपदा आहेत. पाचवे.

---

๖. อุภยสุตฺตํ

६. उभय सुत्त

---

๑๖๖. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา.

१६६. भिक्खूहो, या चार प्रतिपदा आहेत. कोणत्या चार? दुःखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, दुःखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा, सुखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, आणि सुखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा.

---

‘‘ตตฺร[Pg.472], ภิกฺขเว, ยายํ ปฏิปทา ทุกฺขา ทนฺธาภิญฺญา, อยํ, ภิกฺขเว, ปฏิปทา อุภเยเนว หีนา อกฺขายติ. ยมฺปายํ ปฏิปทา ทุกฺขา, อิมินาปายํ หีนา อกฺขายติ; ยมฺปายํ ปฏิปทา ทนฺธา, อิมินาปายํ หีนา อกฺขายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฏิปทา อุภเยเนว หีนา อกฺขายติ.

भिक्खूहो, त्यापैकी जी ही दुःखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा आहे, ती प्रतिपदा दोन्ही कारणांमुळे हीन (कनिष्ठ) म्हटली जाते. ही प्रतिपदा दुःखद आहे, या कारणानेही ती हीन म्हटली जाते; आणि ही प्रतिपदा मंद (संथ) आहे, या कारणानेही ती हीन म्हटली जाते. भिक्खूहो, ही प्रतिपदा या दोन्ही कारणांमुळे हीन म्हटली जाते.

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยายํ ปฏิปทา ทุกฺขา ขิปฺปาภิญฺญา, อยํ, ภิกฺขเว, ปฏิปทา ทุกฺขตฺตา หีนา อกฺขายติ.

भिक्खूहो, त्यापैकी जी ही दुःखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा आहे, ती प्रतिपदा दुःखद असल्यामुळे हीन म्हटली जाते.

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยายํ ปฏิปทา สุขา ทนฺธาภิญฺญา, อยํ, ภิกฺขเว, ปฏิปทา ทนฺธตฺตา หีนา อกฺขายติ.

भिक्खूहो, त्यापैकी जी ही सुखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा आहे, ती प्रतिपदा मंद (संथ) असल्यामुळे हीन म्हटली जाते.

---

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยายํ ปฏิปทา สุขา ขิปฺปาภิญฺญา, อยํ, ภิกฺขเว, ปฏิปทา อุภเยเนว ปณีตา อกฺขายติ. ยมฺปายํ ปฏิปทา สุขา, อิมินาปายํ ปณีตา อกฺขายติ; ยมฺปายํ ปฏิปทา ขิปฺปา, อิมินาปายํ ปณีตา อกฺขายติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฏิปทา อุภเยเนว ปณีตา อกฺขายติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ปฏิปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

भिक्खूहो, त्यापैकी जी ही सुखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा आहे, ती प्रतिपदा दोन्ही कारणांमुळे प्रणीत (उत्कृष्ट) म्हटली जाते. ही प्रतिपदा सुखद आहे, या कारणानेही ती प्रणीत म्हटली जाते; आणि ही प्रतिपदा क्षिप्र (जलद) आहे, या कारणानेही ती प्रणीत म्हटली जाते. भिक्खूहो, ही प्रतिपदा या दोन्ही कारणांमुळे प्रणीत म्हटली जाते. भिक्खूहो, या खरोखर चार प्रतिपदा आहेत. सहावे.

---

๗. มหาโมคฺคลฺลานสุตฺตํ

७. महामोग्गल्लान सुत्त

---

๑๖๗. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลาเนน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ –

१६७. त्यानंतर आयुष्यमान सारिपुत्त जेथे आयुष्यमान महामोग्गल्लान होते, तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी आयुष्यमान महामोग्गल्लानांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान सारिपुत्तांनी आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना असे म्हटले –

---

‘‘จตสฺโส อิมา, อาวุโส โมคฺคลฺลาน, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา. อิมา โข, อาวุโส, จตสฺโส ปฏิปทา[Pg.473]. อิมาสํ, อาวุโส, จตุนฺนํ ปฏิปทานํ กตมํ เต ปฏิปทํ อาคมฺม อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุตฺต’’นฺติ?

आवुसो मोग्गल्लान, या चार प्रतिपदा आहेत. कोणत्या चार? दुःखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, दुःखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा, सुखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, आणि सुखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा. आवुसो, या खरोखर चार प्रतिपदा आहेत. आवुसो, या चार प्रतिपदांपैकी कोणत्या प्रतिपदेचा अवलंब करून तुमचे चित्त उपादान न करता आसवांतून मुक्त झाले?

---

‘‘จตสฺโส อิมา, อาวุโส สาริปุตฺต, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา. อิมา โข, อาวุโส, จตสฺโส ปฏิปทา[Pg.473]. อิมาสํ, อาวุโส, จตุนฺนํ ปฏิปทานํ ยายํ ปฏิปทา ทุกฺขา ขิปฺปาภิญฺญา, อิมํ เม ปฏิปทํ อาคมฺม อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุตฺต’’นฺติ. สตฺตมํ.

आवुसो सारिपुत्त, या चार प्रतिपदा आहेत. कोणत्या चार? दुःखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, दुःखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा, सुखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, आणि सुखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा. आवुसो, या खरोखर चार प्रतिपदा आहेत. आवुसो, या चार प्रतिपदांपैकी जी ही दुःखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा आहे, या प्रतिपदेचा अवलंब करून माझे चित्त उपादान न करता आसवांतून मुक्त झाले. सातवे.

---

๘. สาริปุตฺตสุตฺตํ

८. सारिपुत्त सुत्त

---

๑๖๘. อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

१६८. त्यानंतर आयुष्यमान महामोग्गल्लान जेथे आयुष्यमान सारिपुत्त होते, तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी आयुष्यमान सारिपुत्तांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान महामोग्गल्लानांनी आयुष्यमान सारिपुत्तांना असे म्हटले –

---

‘‘จตสฺโส อิมา, อาวุโส สาริปุตฺต, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา. อิมา โข, อาวุโส, จตสฺโส ปฏิปทา. อิมาสํ, อาวุโส, จตุนฺนํ ปฏิปทานํ กตมํ เต ปฏิปทํ อาคมฺม อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุตฺต’’นฺติ?

आवुसो सारिपुत्त, या चार प्रतिपदा आहेत. कोणत्या चार? दुःखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, दुःखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा, सुखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, आणि सुखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा. आवुसो, या खरोखर चार प्रतिपदा आहेत. आवुसो, या चार प्रतिपदांपैकी कोणत्या प्रतिपदेचा अवलंब करून तुमचे चित्त उपादान न करता आसवांतून मुक्त झाले?

---

‘‘จตสฺโส อิมา, อาวุโส โมคฺคลฺลาน, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา. อิมา โข, อาวุโส, จตสฺโส ปฏิปทา. อิมาสํ, อาวุโส, จตุนฺนํ ปฏิปทานํ ยายํ ปฏิปทา สุขา ขิปฺปาภิญฺญา, อิมํ เม ปฏิปทํ อาคมฺม อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุตฺต’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

आवुसो मोग्गल्लान, या चार प्रतिपदा आहेत. कोणत्या चार? दुःखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, दुःखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा, सुखद प्रतिपदा मंद अभिज्ञा, आणि सुखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा. आवुसो, या खरोखर चार प्रतिपदा आहेत. आवुसो, या चार प्रतिपदांपैकी जी ही सुखद प्रतिपदा क्षिप्र अभिज्ञा आहे, या प्रतिपदेचा अवलंब करून माझे चित्त उपादान न करता आसवांतून मुक्त झाले. आठवे.

---

๙. สสงฺขารสุตฺตํ

९. ससंखार सुत्त

---

๑๖๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล กายสฺส เภทา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล กายสฺส เภทา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ.

१६९. भिक्खूहो, जगात हे चार प्रकारचे पुद्गल (व्यक्ती) अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती याच जन्मात (दृष्टधर्मात) ससंखारपरिनिब्वायी (प्रयत्नांसह परिनिर्वाण प्राप्त करणारी) असते. येथे पुन्हा, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर (मृत्यूनंतर) ससंखारपरिनिब्वायी असते. येथे पुन्हा, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती याच जन्मात असंखारपरिनिब्वायी (प्रयत्नांशिवाय परिनिर्वाण प्राप्त करणारी) असते. येथे पुन्हा, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर असंखारपरिनिब्वायी असते.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรติสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี. มรณสญฺญา [Pg.474] โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. โส อิมานิ ปญฺจ เสขพลานิ อุปนิสฺสาย วิหรติ – สทฺธาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ อธิมตฺตานิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ อธิมตฺตตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ.

भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती याच जन्मात (दृष्टधर्मात) सप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारी (ससंस्कारपरिनिब्बायी) कशी होते? भिक्खूहो, येथे भिक्खू शरीरामध्ये अशुभाचे अनुदर्शन करत विहरतो, आहाराविषयी प्रतिकूलतेची संज्ञा बाळगतो, संपूर्ण जगाविषयी अनभिरतीची संज्ञा बाळगतो, सर्व संस्कारांमध्ये अनित्याचे अनुदर्शन करत विहरतो. त्याच्यामध्ये मरणसंज्ञा अंतःकरणात चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. तो या पाच शैक्षबलांचा आश्रय घेऊन विहरतो – श्रद्धाबल, हिरीबल, ओत्तप्पबल, वीर्यबल आणि प्रज्ञाबल. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये अत्यंत प्रबळ होऊन प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय, वीर्येंद्रिय, स्मृतींद्रिय, समाधींद्रिय आणि प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या प्रबळतेमुळे तो याच जन्मात सप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारा होतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती याच जन्मात सप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारी होते.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กายสฺส เภทา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสุภานุปสฺสี กาเย วิหรติ, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญี, สพฺพโลเก อนภิรติสญฺญี, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสี. มรณสญฺญา โข ปนสฺส อชฺฌตฺตํ สูปฏฺฐิตา โหติ. โส อิมานิ ปญฺจ เสขพลานิ อุปนิสฺสาย วิหรติ – สทฺธาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ มุทูนิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ มุทุตฺตา กายสฺส เภทา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กายสฺส เภทา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ.

भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर सप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारी कशी होते? भिक्खूहो, येथे भिक्खू शरीरामध्ये अशुभाचे अनुदर्शन करत विहरतो, आहाराविषयी प्रतिकूलतेची संज्ञा बाळगतो, संपूर्ण जगाविषयी अनभिरतीची संज्ञा बाळगतो, सर्व संस्कारांमध्ये अनित्याचे अनुदर्शन करत विहरतो. त्याच्यामध्ये मरणसंज्ञा अंतःकरणात चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. तो या पाच शैक्षबलांचा आश्रय घेऊन विहरतो – श्रद्धाबल, हिरीबल, ओत्तप्पबल, वीर्यबल आणि प्रज्ञाबल. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये मृदू होऊन प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय, वीर्येंद्रिय, स्मृतींद्रिय, समाधींद्रिय आणि प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या मृदूपणामुळे तो शरीराच्या भेदानंतर सप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारा होतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर सप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारी होते.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมานิ ปญฺจ เสขพลานิ อุปนิสฺสาย วิหรติ – สทฺธาพลํ…เป… ปญฺญาพลํ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ อธิมตฺตานิ ปาตุภวนฺติ – สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ อธิมตฺตตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ.

भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती याच जन्मात अप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारी कशी होते? भिक्खूहो, येथे भिक्खू कामांपासून अलिप्त होऊन... पे... पहिले ध्यान... पे... दुसरे ध्यान... पे... तिसरे ध्यान... पे... चौथे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. तो या पाच शैक्षबलांचा आश्रय घेऊन विहरतो – श्रद्धाबल... पे... प्रज्ञाबल. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये अत्यंत प्रबळ होऊन प्रकट होतात – श्रद्धेंद्रिय... पे... प्रज्ञेंद्रिय. या पाच इंद्रियांच्या प्रबळतेमुळे तो याच जन्मात अप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारा होतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती याच जन्मात अप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारी होते.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กายสฺส เภทา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมานิ ปญฺจ เสขพลานิ อุปนิสฺสาย วิหรติ – สทฺธาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, วีริยพลํ, ปญฺญาพลํ. ตสฺสิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ. โส อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ มุทุตฺตา กายสฺส เภทา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กายสฺส เภทา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. นวมํ.

भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर अप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारी कशी होते? भिक्खूहो, येथे भिक्खू कामांपासून अलिप्त होऊन... पे... पहिले ध्यान... पे... दुसरे ध्यान... पे... तिसरे ध्यान... पे... चौथे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. तो या पाच शैक्षबलांचा आश्रय घेऊन विहरतो – श्रद्धाबल, हिरीबल, ओत्तप्पबल, वीर्यबल आणि प्रज्ञाबल. त्याच्यामध्ये ही पाच इंद्रिये... पे... प्रज्ञेंद्रिय (मृदू होऊन प्रकट होतात). या पाच इंद्रियांच्या मृदूपणामुळे तो शरीराच्या भेदानंतर अप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारा होतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादी व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर अप्रयत्न परिनिर्वाण प्राप्त करणारी होते. भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत. नववे.

---

๑๐. ยุคนทฺธสุตฺตํ

१०. युगनद्धसुत्त

---

๑๗๐. เอวํ [Pg.475] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. ตตฺร โข อายสฺมา อานนฺโท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

१७०. असे मी ऐकले आहे – एक वेळ आयुष्यमान आनंद कोसंबी येथील घोषिताराम विहारात विहरत होते. तेथे आयुष्यमान आनंदांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “आवुसो भिक्खूहो!” “आवुसो,” असे म्हणून त्या भिक्खूंनी आयुष्यमान आनंदांना प्रतिसाद दिला. आयुष्यमान आनंद म्हणाले –

---

‘‘โย หิ โกจิ, อาวุโส, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา มม สนฺติเก อรหตฺตปฺปตฺตึ พฺยากโรติ, สพฺโพ โส จตูหิ มคฺเคหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน.

“आवुसो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी माझ्या समक्ष अर्हतपद प्राप्तीची घोषणा करतो, तो सर्वजण चार मार्गांनी किंवा त्यांपैकी एका विशिष्ट मार्गानेच करतो.

---

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, อาวุโส, ภิกฺขุ สมถปุพฺพงฺคมํ วิปสฺสนํ ภาเวติ. ตสฺส สมถปุพฺพงฺคมํ วิปสฺสนํ ภาวยโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“कोणत्या चार मार्गांनी? आवुसो, येथे भिक्खू शमथ-पूर्वगामी विपश्यनेची भावना करतो. शमथ-पूर्वगामी विपश्यनेची भावना करणाऱ्या त्याच्यामध्ये मार्ग उत्पन्न होतो. तो त्या मार्गाचे सेवन करतो, भावना करतो आणि वारंवार सराव करतो. त्या मार्गाचे सेवन, भावना आणि वारंवार सराव करणाऱ्या त्याचे संयोजने नष्ट होतात आणि अनुशय समूळ नष्ट होतात.

---

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ สมถํ ภาเวติ. ตสฺส วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ สมถํ ภาวยโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“पुन्हा, आवुसो, भिक्खू विपश्यना-पूर्वगामी शमथाची भावना करतो. विपश्यना-पूर्वगामी शमथाची भावना करणाऱ्या त्याच्यामध्ये मार्ग उत्पन्न होतो. तो त्या मार्गाचे सेवन करतो, भावना करतो आणि वारंवार सराव करतो. त्या मार्गाचे सेवन, भावना आणि वारंवार सराव करणाऱ्या त्याचे संयोजने नष्ट होतात आणि अनुशय समूळ नष्ट होतात.

---

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สมถวิปสฺสนํ ยุคนทฺธํ ภาเวติ. ตสฺส สมถวิปสฺสนํ ยุคนทฺธํ ภาวยโต มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สํโยชนานิ ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“पुन्हा, आवुसो, भिक्खू शमथ आणि विपश्यना यांची युगनद्ध (एकत्र जोडून) भावना करतो. शमथ आणि विपश्यना यांची युगनद्ध भावना करणाऱ्या त्याच्यामध्ये मार्ग उत्पन्न होतो. तो त्या मार्गाचे सेवन करतो, भावना करतो आणि वारंवार सराव करतो. त्या मार्गाचे सेवन, भावना आणि वारंवार सराव करणाऱ्या त्याचे संयोजने नष्ट होतात आणि अनुशय समूळ नष्ट होतात.

---

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน ธมฺมุทฺธจฺจวิคฺคหิตํ มานสํ โหติ. โหติ โส, อาวุโส, สมโย ยํ ตํ จิตฺตํ อชฺฌตฺตเมว สนฺติฏฺฐติ สนฺนิสีทติ เอโกทิ โหติ สมาธิยติ. ตสฺส มคฺโค สญฺชายติ. โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ. ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต [Pg.476] พหุลีกโรโต สํโยชนานิ ปหียนฺติ, อนุสยา พฺยนฺตีโหนฺติ.

“पुन्हा, आवुसो, भिक्खूचे मन धम्माच्या उद्धच्चाने (चंचलतेने) व्याकुळ झालेले असते. परंतु, आवुसो, अशी वेळ येते जेव्हा त्याचे ते चित्त अंतःकरणातच स्थिर होते, शांत होते, एकाग्र होते आणि समाधीत लीन होते. तेव्हा त्याच्यामध्ये मार्ग उत्पन्न होतो. तो त्या मार्गाचे सेवन करतो, भावना करतो आणि वारंवार सराव करतो. त्या मार्गाचे सेवन, भावना आणि वारंवार सराव करणाऱ्या त्याचे संयोजने नष्ट होतात आणि अनुशय समूळ नष्ट होतात.

---

‘‘โย หิ โกจิ, อาวุโส, ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา มม สนฺติเก อรหตฺตปฺปตฺตึ พฺยากโรติ, สพฺโพ โส อิเมหิ จตูหิ มคฺเคหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรนา’’ติ. ทสมํ.

“आवुसो, जो कोणी भिक्खू किंवा भिक्खुणी माझ्या समक्ष अर्हतपद प्राप्तीची घोषणा करतो, तो सर्वजण या चार मार्गांनी किंवा त्यांपैकी एका विशिष्ट मार्गानेच करतो.” दहावे.

---

ปฏิปทาวคฺโค ทุติโย.

प्रतिपदावर्ग दुसरा समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

या वर्गाची अनुक्रमणिका –

---

สํขิตฺตํ วิตฺถาราสุภํ, ทฺเว ขมา อุภเยน จ;

โมคฺคลฺลาโน สาริปุตฺโต, สสงฺขารํ ยุคนทฺเธน จาติ.

संक्षिप्त, विस्तृत, अशुभ, दोन क्षमा, दोन्ही प्रकारे, मोग्गल्लान, सारिपुत्त, ससंस्कार आणि युगनद्ध.

---

(๑๘) ๓. สญฺเจตนิยวคฺโค

(१८) ३. संचेतनीय वर्ग

---

๑. เจตนาสุตฺตํ

१. चेतनासुत्त

---

๑๗๑. ‘‘กาเย วา, ภิกฺขเว, สติ กายสญฺเจตนาเหตุ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. วาจาย วา, ภิกฺขเว, สติ วจีสญฺเจตนาเหตุ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. มเน วา, ภิกฺขเว, สติ มโนสญฺเจตนาเหตุ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ อวิชฺชาปจฺจยาว.

१७१. “भिक्खूहो, शरीर असताना, शारीरिक चेतनेमुळे अंतःकरणात सुख-दुःख उत्पन्न होते. भिक्खूहो, वाणी असताना, वाचिक चेतनेमुळे अंतःकरणात सुख-दुःख उत्पन्न होते. भिक्खूहो, मन असताना, मानसिक चेतनेमुळे अंतःकरणात सुख-दुःख उत्पन्न होते – हे सर्व अविद्येच्या प्रत्ययानेच होते.

---

‘‘สามํ วา ตํ, ภิกฺขเว, กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. ปเร วาสฺส ตํ, ภิกฺขเว, กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. สมฺปชาโน วา ตํ, ภิกฺขเว, กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. อสมฺปชาโน วา ตํ, ภิกฺขเว, กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ.

भिक्खूहो, ज्या प्रत्ययामुळे (कारणामुळे) व्यक्तीला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते, तो एकतर स्वतःच त्या कायसंस्काराचा अभिसंस्कार करतो; किंवा भिक्खूहो, इतर लोक त्याच्यासाठी त्या कायसंस्काराचा अभिसंस्कार करतात, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते; किंवा भिक्खूहो, तो सजगपणे त्या कायसंस्काराचा अभिसंस्कार करतो, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते; किंवा भिक्खूहो, तो असजगपणे त्या कायसंस्काराचा अभिसंस्कार करतो, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते.

---

‘‘สามํ วา ตํ, ภิกฺขเว, วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ; ปเร วาสฺส ตํ, ภิกฺขเว, วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺติ; ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ; สมฺปชาโน วา ตํ, ภิกฺขเว, วจีสงฺขารํ [Pg.477] อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ; อสมฺปชาโน วา ตํ, ภิกฺขเว, วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ.

भिक्खूहो, ज्या प्रत्ययामुळे व्यक्तीला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते, तो एकतर स्वतःच त्या वचीसंस्काराचा अभिसंस्कार करतो; किंवा भिक्खूहो, इतर लोक त्याच्यासाठी त्या वचीसंस्काराचा अभिसंस्कार करतात, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते; किंवा भिक्खूहो, तो सजगपणे त्या वचीसंस्काराचा अभिसंस्कार करतो, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते; किंवा भिक्खूहो, तो असजगपणे त्या वचीसंस्काराचा अभिसंस्कार करतो, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते.

---

‘‘สามํ วา ตํ, ภิกฺขเว, มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ; ปเร วาสฺส ตํ, ภิกฺขเว, มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ; สมฺปชาโน วา ตํ, ภิกฺขเว, มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ; อสมฺปชาโน วา ตํ, ภิกฺขเว, มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ.

भिक्खूहो, ज्या प्रत्ययामुळे व्यक्तीला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते, तो एकतर स्वतःच त्या मनोसंस्काराचा अभिसंस्कार करतो; किंवा भिक्खूहो, इतर लोक त्याच्यासाठी त्या मनोसंस्काराचा अभिसंस्कार करतात, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते; किंवा भिक्खूहो, तो सजगपणे त्या मनोसंस्काराचा अभिसंस्कार करतो, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते; किंवा भिक्खूहो, तो असजगपणे त्या मनोसंस्काराचा अभिसंस्कार करतो, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते.

---

‘‘อิเมสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อวิชฺชา อนุปติตา, อวิชฺชายตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา โส กาโย น โหติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ, สา วาจา น โหติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ, โส มโน น โหติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ, เขตฺตํ ตํ น โหติ…เป… วตฺถุํ ตํ น โหติ…เป… อายตนํ ตํ น โหติ…เป… อธิกรณํ ตํ น โหติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺข’’นฺติ.

भिक्खूहो, या धर्मांमध्ये अविद्या अनुप्रवृत्त (व्याप्त) असते. परंतु अविद्येच्याच संपूर्ण विराग आणि निरोधाने, तो काय (कायसंस्कार) अस्तित्वात राहत नाही, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते; ती वाणी (वचीसंस्कार) अस्तित्वात राहत नाही, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते; ते मन (मनोसंस्कार) अस्तित्वात राहत नाही, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते; ते क्षेत्र अस्तित्वात राहत नाही... पे... ते वस्तू (स्थान) अस्तित्वात राहत नाही... पे... ते आयतन अस्तित्वात राहत नाही... पे... ते अधिकरण अस्तित्वात राहत नाही, ज्या प्रत्ययामुळे त्याला स्वतःच्या आत सुख-दुःख उत्पन्न होते.

---

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อตฺตภาวปฏิลาภา. กตเม จตฺตาโร? อตฺถิ, ภิกฺขเว, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ อตฺตสญฺเจตนา กมติ, โน ปรสญฺเจตนา. อตฺถิ, ภิกฺขเว, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ ปรสญฺเจตนา กมติ, โน อตฺตสญฺเจตนา. อตฺถิ, ภิกฺขเว, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ อตฺตสญฺเจตนา จ กมติ ปรสญฺเจตนา จ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ เนวตฺตสญฺเจตนา กมติ, โน ปรสญฺเจตนา. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อตฺตภาวปฏิลาภา’’ติ.

भिक्खूहो, या चार आत्मभाव-प्राप्ती आहेत. कोणत्या चार? भिक्खूहो, अशी आत्मभाव-प्राप्ती असते, ज्या आत्मभाव-प्राप्तीमध्ये स्वतःची चेतना (आत्म-संचेतना) कार्यरत होते, इतरांची चेतना (पर-संचेतना) नाही. भिक्खूहो, अशी आत्मभाव-प्राप्ती असते, ज्या आत्मभाव-प्राप्तीमध्ये इतरांची चेतना कार्यरत होते, स्वतःची चेतना नाही. भिक्खूहो, अशी आत्मभाव-प्राप्ती असते, ज्या आत्मभाव-प्राप्तीमध्ये स्वतःची चेतना आणि इतरांची चेतना दोन्ही कार्यरत होतात. भिक्खूहो, अशी आत्मभाव-प्राप्ती असते, ज्या आत्मभाव-प्राप्तीमध्ये ना स्वतःची चेतना कार्यरत होते, ना इतरांची चेतना. भिक्खूहो, या चार आत्मभाव-प्राप्ती आहेत.

---

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิมสฺส โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ – ‘ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ อตฺตภาวปฏิลาโภ ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ อตฺตสญฺเจตนา กมติ โน ปรสญฺเจตนา, อตฺตสญฺเจตนาเหตุ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา กายา จุติ โหติ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ อตฺตภาวปฏิลาโภ [Pg.478] ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ ปรสญฺเจตนา กมติ โน อตฺตสญฺเจตนา, ปรสญฺเจตนาเหตุ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา กายา จุติ โหติ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ อตฺตภาวปฏิลาโภ ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ อตฺตสญฺเจตนา จ กมติ ปรสญฺเจตนา จ, อตฺตสญฺเจตนา จ ปรสญฺเจตนา จ เหตุ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา กายา จุติ โหติ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ อตฺตภาวปฏิลาโภ ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ เนว อตฺตสญฺเจตนา กมติ โน ปรสญฺเจตนา, กตเม เตน เทวา ทฏฺฐพฺพา’’’ติ? ‘‘เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคา, สาริปุตฺต, เทวา เตน ทฏฺฐพฺพา’’ติ.

असे म्हटले असता, आयुष्यमान सारिपुत्तांनी भगवंतांना असे म्हटले – 'भंते, भगवंतांनी संक्षेपात सांगितलेल्या या उपदेशाचा अर्थ मी सविस्तरपणे या प्रकारे समजतो – भंते, त्यापैकी ज्या आत्मभाव-प्राप्तीमध्ये स्वतःची चेतना कार्यरत होते, इतरांची नाही; तिथे स्वतःच्या चेतनेच्या कारणाने त्या प्राण्यांचे त्या शरीरातून च्युती (पतन) होते. भंते, त्यापैकी ज्या आत्मभाव-प्राप्तीमध्ये इतरांची चेतना कार्यरत होते, स्वतःची नाही; तिथे इतरांच्या चेतनेच्या कारणाने त्या प्राण्यांचे त्या शरीरातून च्युती होते. भंते, त्यापैकी ज्या आत्मभाव-प्राप्तीमध्ये स्वतःची चेतना आणि इतरांची चेतना दोन्ही कार्यरत होतात; तिथे स्वतःच्या आणि इतरांच्या दोन्ही चेतनेच्या कारणाने त्या प्राण्यांचे त्या शरीरातून च्युती होते. भंते, त्यापैकी ज्या आत्मभाव-प्राप्तीमध्ये ना स्वतःची चेतना कार्यरत होते, ना इतरांची चेतना; त्याद्वारे कोणते देव समजले पाहिजेत?' 'सारिपुत्ता, त्याद्वारे नैवसंज्ञानासंज्ञायतन (नेवसंज्ञानसञ्ञायतन) भूमीत उत्पन्न झालेले देव समजले पाहिजेत.'

---

‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ตมฺหา กายา จุตา อาคามิโน โหนฺติ อาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ตมฺหา กายา จุตา อนาคามิโน โหนฺติ อนาคนฺตาโร อิตฺถตฺต’’นฺติ? ‘‘อิธ, สาริปุตฺต, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ โหนฺติ, โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ, ตํ นิกาเมติ, เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ; ตตฺถ ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. โส ตโต จุโต อาคามี โหติ อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ.

'भंते, असे कोणते कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या लोकात काही प्राणी त्या शरीरातून च्युत होऊन या मनुष्यलोकात परत येणारे (आगामी) ठरतात? आणि भंते, असे कोणते कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या लोकात काही प्राणी त्या शरीरातून च्युत होऊन या मनुष्यलोकात परत न येणारे (अनागामी) ठरतात?' 'सारिपुत्ता, या जगात एखाद्या व्यक्तीची खालच्या पातळीवरील बंधने (ओरंभागीय संयोजने) नष्ट झालेली नसतात. तो याच जन्मात नैवसंज्ञानासंज्ञायतन समाधी प्राप्त करून विहरतो. तो त्याचा आस्वाद घेतो, त्याची आकांक्षा करतो आणि त्याने तृप्त होतो. त्यात स्थित राहून, त्यात मग्न होऊन, वारंवार त्याचा अभ्यास करून, त्या समाधीवरून भ्रष्ट न होता मृत्यू पावल्यावर तो नैवसंज्ञानासंज्ञायतन भूमीतील देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. तो तिथून च्युत झाल्यावर या मनुष्यलोकात परत येणारा (आगामी) होतो.'

---

‘‘อิธ ปน, สาริปุตฺต, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปหีนานิ โหนฺติ, โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ, ตํ นิกาเมติ, เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ; ตตฺถ ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. โส ตโต จุโต อนาคามี โหติ อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ.

'परंतु सारिपुत्ता, या जगात एखाद्या व्यक्तीची खालच्या पातळीवरील बंधने (ओरंभागीय संयोजने) नष्ट झालेली असतात. तो याच जन्मात नैवसंज्ञानासंज्ञायतन समाधी प्राप्त करून विहरतो. तो त्याचा आस्वाद घेतो, त्याची आकांक्षा करतो आणि त्याने तृप्त होतो. त्यात स्थित राहून, त्यात मग्न होऊन, वारंवार त्याचा अभ्यास करून, त्या समाधीवरून भ्रष्ट न होता मृत्यू पावल्यावर तो नैवसंज्ञानासंज्ञायतन भूमीतील देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. तो तिथून च्युत झाल्यावर या मनुष्यलोकात परत न येणारा (अनागामी) होतो.'

---

‘‘อยํ โข, สาริปุตฺต, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ตมฺหา กายา จุตา อาคามิโน โหนฺติ อาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ. อยํ ปน, สาริปุตฺต, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ตมฺหา กายา จุตา อนาคามิโน โหนฺติ อนาคนฺตาโร อิตฺถตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

'सारिपुत्ता, हेच ते कारण आहे, हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या लोकात काही प्राणी त्या शरीरातून च्युत होऊन या मनुष्यलोकात परत येणारे (आगामी) ठरतात. आणि सारिपुत्ता, हेच ते कारण आहे, हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या लोकात काही प्राणी त्या शरीरातून च्युत होऊन या मनुष्यलोकात परत न येणारे (अनागामी) ठरतात.' पहिले (सुत्त).

---

๒. วิภตฺติสุตฺตํ

२. विभत्ती सुत्त

---

๑๗๒. ตตฺร [Pg.479] โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

१७२. तेथे आयुष्मान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले— “आवुसो भिक्खू!” ते भिक्खू आयुष्मान सारिपुत्तांना प्रत्युत्तर देत म्हणाले, “आवुसो!” आयुष्मान सारिपुत्त असे म्हणाले—

---

‘‘อทฺธมาสูปสมฺปนฺเนน เม, อาวุโส, อตฺถปฏิสมฺภิทา สจฺฉิกตา โอธิโส พฺยญฺชนโส. ตมหํ อเนกปริยาเยน อาจิกฺขามิ เทเสมิ ปญฺญาเปมิ ปฏฺฐเปมิ วิวรามิ วิภชามิ อุตฺตานีกโรมิ. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา, โส มํ ปญฺเหน. อหํ เวยฺยากรเณน สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา โย โน ธมฺมานํ สุกุสโล.

“आवुसो, उपसंपदा मिळाल्याला अर्धा महिना झालेल्या मी, अर्थ-पटिसम्भिदा कारणासहित आणि अक्षरासहित साक्षात केली आहे. ती मी अनेक पर्यायांनी सांगतो, उपदेशितो, प्रज्ञापित करतो, प्रस्थापित करतो, उघड करतो, विभाजित करतो आणि स्पष्ट करतो. ज्या कोणाला शंका किंवा संभ्रम असेल, त्याने मला प्रश्नाद्वारे विचारावे. मी उत्तराद्वारे (त्याचे चित्त संतुष्ट करेन). आमचे शास्ता, जे आमच्या धर्मात अत्यंत कुशल आहेत, ते आमच्या समोर उपस्थित आहेत.”

---

‘‘อทฺธมาสูปสมฺปนฺเนน เม, อาวุโส, ธมฺมปฏิสมฺภิทา สจฺฉิกตา โอธิโส พฺยญฺชนโส. ตมหํ อเนกปริยาเยน อาจิกฺขามิ เทเสมิ ปญฺญาเปมิ ปฏฺฐเปมิ วิวรามิ วิภชามิ อุตฺตานีกโรมิ. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา, โส มํ ปญฺเหน. อหํ เวยฺยากรเณน สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา โย โน ธมฺมานํ สุกุสโล.

“आवुसो, उपसंपदा मिळाल्याला अर्धा महिना झालेल्या मी, धम्म-पटिसम्भिदा कारणासहित आणि अक्षरासहित साक्षात केली आहे. ती मी अनेक पर्यायांनी सांगतो, उपदेशितो, प्रज्ञापित करतो, प्रस्थापित करतो, उघड करतो, विभाजित करतो आणि स्पष्ट करतो. ज्या कोणाला शंका किंवा संभ्रम असेल, त्याने मला प्रश्नाद्वारे विचारावे. मी उत्तराद्वारे (त्याचे चित्त संतुष्ट करेन). आमचे शास्ता, जे आमच्या धर्मात अत्यंत कुशल आहेत, ते आमच्या समोर उपस्थित आहेत.”

---

‘‘อทฺธมาสูปสมฺปนฺเนน เม, อาวุโส, นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา สจฺฉิกตา โอธิโส พฺยญฺชนโส. ตมหํ อเนกปริยาเยน อาจิกฺขามิ เทเสมิ ปญฺญาเปมิ ปฏฺฐเปมิ วิวรามิ วิภชามิ อุตฺตานีกโรมิ. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา, โส มํ ปญฺเหน. อหํ เวยฺยากรเณน สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา โย โน ธมฺมานํ สุกุสโล.

“आवुसो, उपसंपदा मिळाल्याला अर्धा महिना झालेल्या मी, निरुत्ति-पटिसम्भिदा कारणासहित आणि अक्षरासहित साक्षात केली आहे. ती मी अनेक पर्यायांनी सांगतो, उपदेशितो, प्रज्ञापित करतो, प्रस्थापित करतो, उघड करतो, विभाजित करतो आणि स्पष्ट करतो. ज्या कोणाला शंका किंवा संभ्रम असेल, त्याने मला प्रश्नाद्वारे विचारावे. मी उत्तराद्वारे (त्याचे चित्त संतुष्ट करेन). आमचे शास्ता, जे आमच्या धर्मात अत्यंत कुशल आहेत, ते आमच्या समोर उपस्थित आहेत.”

---

‘‘อทฺธมาสูปสมฺปนฺเนน เม, อาวุโส, ปฏิภานปฏิสมฺภิทา สจฺฉิกตา โอธิโส พฺยญฺชนโส. ตมหํ อเนกปริยาเยน อาจิกฺขามิ เทเสมิ ปญฺญาเปมิ ปฏฺฐเปมิ วิวรามิ วิภชามิ อุตฺตานีกโรมิ. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา, โส มํ ปญฺเหน. อหํ เวยฺยากรเณน สมฺมุขีภูโต โน สตฺถา โย โน ธมฺมานํ สุกุสโล’’ติ. ทุติยํ.

“आवुसो, उपसंपदा मिळाल्याला अर्धा महिना झालेल्या मी, पटिभान-पटिसम्भिदा कारणासहित आणि अक्षरासहित साक्षात केली आहे. ती मी अनेक पर्यायांनी सांगतो, उपदेशितो, प्रज्ञापित करतो, प्रस्थापित करतो, उघड करतो, विभाजित करतो आणि स्पष्ट करतो. ज्या कोणाला शंका किंवा संभ्रम असेल, त्याने मला प्रश्नाद्वारे विचारावे. मी उत्तराद्वारे (त्याचे चित्त संतुष्ट करेन). आमचे शास्ता, जे आमच्या धर्मात अत्यंत कुशल आहेत, ते आमच्या समोर उपस्थित आहेत.” (दुसरे सूत्त समाप्त.)

---

๓. มหาโกฏฺฐิกสุตฺตํ

३. महाकोट्ठिकसुत्त

---

๑๗๓. อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ [Pg.480] นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

१७३. त्यानंतर आयुष्मान महाकोट्ठिक जेथे आयुष्मान सारिपुत्त होते तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी आयुष्मान सारिपुत्तांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्मान महाकोट्ठिकांनी आयुष्मान सारिपुत्तांना असे विचारले—

---

‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถญฺญํ กิญฺจี’’ติ?

“आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते का?”

---

‘‘มา เหวํ, อาวุโส’’.

“आवुसो, असे म्हणू नका.”

---

‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา นตฺถญฺญํ กิญฺจี’’ติ?

“आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरत नाही का?”

---

‘‘มา เหวํ, อาวุโส’’.

“आवुसो, असे म्हणू नका.”

---

‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถิ จ นตฺถิ จ อญฺญํ กิญฺจี’’ติ?

“आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरतेही आणि उरत नाहीही का?”

---

‘‘มา เหวํ, อาวุโส’’.

“आवुसो, असे म्हणू नका.”

---

‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา เนวตฺถิ โน นตฺถญฺญํ กิญฺจี’’ติ?

“आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते असेही नाही आणि उरत नाही असेही नाही का?”

---

‘‘มา เหวํ, อาวุโส’’.

“आवुसो, असे म्हणू नका.”

---

‘‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘มา เหวํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา นตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘มา เหวํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถิ จ นตฺถิ จ อญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘มา เหวํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา เนวตฺถิ โน นตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘มา เหวํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ยถา กถํ ปน, อาวุโส, อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ?

“‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते का?’ असे विचारले असता आपण ‘आवुसो, असे म्हणू नका’ असे म्हणालात. ‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरत नाही का?’ असे विचारले असता आपण ‘आवुसो, असे म्हणू नका’ असे म्हणालात. ‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरतेही आणि उरत नाहीही का?’ असे विचारले असता आपण ‘आवुसो, असे म्हणू नका’ असे म्हणालात. ‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते असेही नाही आणि उरत नाही असेही नाही का?’ असे विचारले असता आपण ‘आवुसो, असे म्हणू नका’ असे म्हणालात. तर मग आवुसो, या भाषणाचा अर्थ कसा समजून घ्यावा?”

---

‘‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ วทํ อปฺปปญฺจํ ปปญฺเจติ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา นตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ วทํ อปฺปปญฺจํ ปปญฺเจติ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถิ จ นตฺถิ จ อญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ วทํ อปฺปปญฺจํ ปปญฺเจติ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา เนวตฺถิ โน นตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ วทํ อปฺปปญฺจํ ปปญฺเจติ. ยาวตา, อาวุโส, ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ คติ ตาวตา ปปญฺจสฺส คติ; ยาวตา ปปญฺจสฺส คติ ตาวตา ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ คติ. ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา ปปญฺจนิโรโธ ปปญฺจวูปสโม’’ติ. ตติยํ.

“‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते,’ असे म्हणणारा मनुष्य प्रपंचाचा विस्तार करतो. ‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरत नाही,’ असे म्हणणारा मनुष्य प्रपंचाचा विस्तार करतो. ‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरतेही आणि उरत नाहीही,’ असे म्हणणारा मनुष्य प्रपंचाचा विस्तार करतो. ‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते असेही नाही आणि उरत नाही असेही नाही,’ असे म्हणणारा मनुष्य प्रपंचाचा विस्तार करतो. आवुसो, जिथपर्यंत सहा स्पर्श-आयतनांची गती आहे, तिथपर्यंतच प्रपंचाची गती आहे; जिथपर्यंत प्रपंचाची गती आहे, तिथपर्यंतच सहा स्पर्श-आयतनांची गती आहे. आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधाने प्रपंचाचा निरोध होतो, प्रपंचाचा उपशम होतो.” (तिसरे सूत्त समाप्त.)

---

๔. อานนฺทสุตฺตํ

४. आनंदसुत्त

---

๑๗๔. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยนายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหาโกฏฺฐิเกน สทฺธึ [Pg.481] สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจ –

१७४. त्यानंतर आयुष्मान आनंद जेथे आयुष्मान महाकोट्ठिक होते तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी आयुष्मान महाकोट्ठिकांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्मान आनंदांनी आयुष्मान महाकोट्ठिकांना असे विचारले—

---

‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถญฺญํ กิญฺจี’’ติ?

“आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते का?”

---

‘‘มา เหวํ, อาวุโส’’.

“आवुसो, असे म्हणू नका.”

---

‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา นตฺถญฺญํ กิญฺจี’’ติ?

“आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरत नाही का?”

---

‘‘มา เหวํ, อาวุโส’’.

“आवुसो, असे म्हणू नका.”

---

‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถิ จ นตฺถิ จ อญฺญํ กิญฺจี’’ติ?

“आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरतेही आणि उरत नाहीही का?”

---

‘‘มา เหวํ, อาวุโส’’.

“आवुसो, असे म्हणू नका.”

---

‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา เนวตฺถิ โน นตฺถญฺญํ กิญฺจี’’ติ?

“आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते असेही नाही आणि उरत नाही असेही नाही का?”

---

‘‘มา เหวํ, อาวุโส’’.

“आवुसो, असे म्हणू नका.”

---

‘‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘มา เหวํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา นตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘มา เหวํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถิ จ นตฺถิ จ อญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘มา เหวํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา เนวตฺถิ โน นตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘มา เหวํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ยถา กถํ ปนาวุโส, อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ?

“‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते का?’ असे विचारले असता आपण ‘आवुसो, असे म्हणू नका’ असे म्हणालात. ‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरत नाही का?’ असे विचारले असता आपण ‘आवुसो, असे म्हणू नका’ असे म्हणालात. ‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरतेही आणि उरत नाहीही का?’ असे विचारले असता आपण ‘आवुसो, असे म्हणू नका’ असे म्हणालात. ‘आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या पूर्ण वैराग्य आणि निरोधानंतर इतर काही उरते असेही नाही आणि उरत नाही असेही नाही का?’ असे विचारले असता आपण ‘आवुसो, असे म्हणू नका’ असे म्हणालात. तर मग आवुसो, या भाषणाचा अर्थ कसा समजून घ्यावा?”

---

‘‘‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ วทํ อปฺปปญฺจํ ปปญฺเจติ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา นตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ วทํ อปฺปปญฺจํ ปปญฺเจติ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา อตฺถิ จ นตฺถิ จ อญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ วทํ อปฺปปญฺจํ ปปญฺเจติ. ‘ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา เนวตฺถิ โน นตฺถญฺญํ กิญฺจี’ติ, อิติ วทํ อปฺปปญฺจํ ปปญฺเจติ. ยาวตา, อาวุโส, ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ คติ ตาวตา ปปญฺจสฺส คติ. ยาวตา ปปญฺจสฺส คติ ตาวตา ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ คติ. ฉนฺนํ, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา ปปญฺจนิโรโธ ปปญฺจวูปสโม’’ติ. จตุตฺถํ.

"आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या (फस्सायतनांच्या) संपूर्ण विराग-निरोधाने 'इतर काहीतरी उरते', असे म्हणणारा मनुष्य अप्रपंचाचा प्रपंच करतो (विस्तार करतो). 'सहा स्पर्श-आयतनांच्या संपूर्ण विराग-निरोधाने इतर काहीही उरत नाही', असे म्हणणारा मनुष्य अप्रपंचाचा प्रपंच करतो. 'सहा स्पर्श-आयतनांच्या संपूर्ण विराग-निरोधाने इतर काहीतरी उरतेही आणि उरत नाहीही', असे म्हणणारा मनुष्य अप्रपंचाचा प्रपंच करतो. 'सहा स्पर्श-आयतनांच्या संपूर्ण विराग-निरोधाने इतर काहीतरी उरते असेही नाही आणि उरत नाही असेही नाही', असे म्हणणारा मनुष्य अप्रपंचाचा प्रपंच करतो. आवुसो, जिथपर्यंत सहा स्पर्श-आयतनांची गती आहे, तिथपर्यंतच प्रपंचाची गती आहे. जिथपर्यंत प्रपंचाची गती आहे, तिथपर्यंतच सहा स्पर्श-आयतनांची गती आहे. आवुसो, सहा स्पर्श-आयतनांच्या संपूर्ण विराग-निरोधाने प्रपंच-निरोध होतो, प्रपंचाचा उपशम होतो." चौथे.

---

๕. อุปวาณสุตฺตํ

५. उपवाण सुत्त

---

๑๗๕. อถ [Pg.482] โข อายสฺมา อุปวาโณ เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อุปวาโณ อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

१७५. तेव्हा आयुष्यमान उपवाण जेथे आयुष्यमान सारिपुत्त होते तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी आयुष्यमान सारिपुत्तांशी कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी व संस्मरणीय संभाषण आटोपून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेले आयुष्यमान उपवाण आयुष्यमान सारिपुत्तांना असे म्हणाले –

---

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, วิชฺชายนฺตกโร โหตี’’ติ?

"आवुसो सारिपुत्त, काय विद्येच्या (विज्जा) साहाय्याने दुःखाचा अंत होतो?"

---

‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

"असे नाही, आवुसो."

---

‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, จรเณนนฺตกโร โหตี’’ติ?

"तर मग आवुसो सारिपुत्त, आचरणाच्या (चरण) साहाय्याने दुःखाचा अंत होतो का?"

---

‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

"असे नाही, आवुसो."

---

‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, วิชฺชาจรเณนนฺตกโร โหตี’’ติ?

"तर मग आवुसो सारिपुत्त, विद्या आणि आचरण (विज्जाचरण) या दोन्हींच्या साहाय्याने दुःखाचा अंत होतो का?"

---

‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

"असे नाही, आवुसो."

---

‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อญฺญตฺร วิชฺชาจรเณนนฺตกโร โหตี’’ติ?

"तर मग आवुसो सारिपुत्त, विद्या आणि आचरणाशिवाय इतर मार्गाने दुःखाचा अंत होतो का?"

---

‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

"असे नाही, आवुसो."

---

‘‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, วิชฺชายนฺตกโร โหตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, จรเณนนฺตกโร โหตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, วิชฺชาจรเณนนฺตกโร โหตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อญฺญตฺร วิชฺชาจรเณนนฺตกโร โหตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. ยถา กถํ ปนาวุโส, อนฺตกโร โหตี’’ติ?

"‘आवुसो सारिपुत्त, काय विद्येच्या साहाय्याने दुःखाचा अंत होतो?’ असे विचारले असता तुम्ही म्हणालात, ‘असे नाही, आवुसो.’ ‘तर मग आवुसो सारिपुत्त, आचरणाच्या साहाय्याने दुःखाचा अंत होतो का?’ असे विचारले असता तुम्ही म्हणालात, ‘असे नाही, आवुसो.’ ‘तर मग आवुसो सारिपुत्त, विद्या आणि आचरणाच्या साहाय्याने दुःखाचा अंत होतो का?’ असे विचारले असता तुम्ही म्हणालात, ‘असे नाही, आवुसो.’ ‘तर मग आवुसो सारिपुत्त, विद्या आणि आचरणाशिवाय इतर मार्गाने दुःखाचा अंत होतो का?’ असे विचारले असता तुम्ही म्हणालात, ‘असे नाही, आवुसो.’ तर मग आवुसो, दुःखाचा अंत कशा प्रकारे होतो?"

---

‘‘วิชฺชาย เจ, อาวุโส, อนฺตกโร อภวิสฺส, สอุปาทาโนว สมาโน อนฺตกโร อภวิสฺส. จรเณน เจ, อาวุโส, อนฺตกโร อภวิสฺส, สอุปาทาโนว สมาโน อนฺตกโร อภวิสฺส. วิชฺชาจรเณน เจ, อาวุโส, อนฺตกโร อภวิสฺส, สอุปาทาโนว สมาโน อนฺตกโร อภวิสฺส. อญฺญตฺร วิชฺชาจรเณน เจ, อาวุโส, อนฺตกโร อภวิสฺส, ปุถุชฺชโน อนฺตกโร อภวิสฺส. ปุถุชฺชโน หิ, อาวุโส, อญฺญตฺร วิชฺชาจรเณน. จรณวิปนฺโน โข, อาวุโส, ยถาภูตํ น ชานาติ น ปสฺสติ. จรณสมฺปนฺโน ยถาภูตํ ชานาติ ปสฺสติ. ยถาภูตํ ชานํ ปสฺสํ อนฺตกโร โหตี’’ติ. ปญฺจมํ.

"आवुसो, जर केवळ विद्येने दुःखाचा अंत झाला असता, तर उपादान (आसक्ती) असलेला मनुष्यही दुःखाचा अंत करू शकला असता. जर केवळ आचरणाने दुःखाचा अंत झाला असता, तर उपादान असलेला मनुष्यही दुःखाचा अंत करू शकला असता. जर विद्या आणि आचरण या दोन्हींनी दुःखाचा अंत झाला असता, तर उपादान असलेला मनुष्यही दुःखाचा अंत करू शकला असता. जर विद्या आणि आचरणाशिवाय इतर मार्गाने दुःखाचा अंत झाला असता, तर पृथग्जन (अज्ञानी सामान्य माणूस) दुःखाचा अंत करू शकला असता; कारण पृथग्जन हा विद्या आणि आचरणापासून वंचित असतो. आवुसो, जो आचरणाने हीन (चरणविपन्न) आहे, तो गोष्टी जशा आहेत तशा (यथाभूत) जाणत नाही आणि पाहत नाही. जो आचरणाने संपन्न (चरणसंपन्न) आहे, तो गोष्टी जशा आहेत तशा जाणतो आणि पाहतो. गोष्टी जशा आहेत तशा जाणणारा आणि पाहणाराच दुःखाचा अंत करतो." पाचवे.

---

๖. อายาจนสุตฺตํ

६. आयाचन सुत्त

---

๑๗๖. ‘‘สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ สมฺมา อายาจมาโน อายาเจยฺย – ‘ตาทิโส โหมิ ยาทิสา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว[Pg.483], ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ, ยทิทํ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา.

१७६. "भिक्खूंनो, श्रद्धावान भिक्खूने योग्य प्रकारे अशी आकांक्षा बाळगावी – ‘मी तसाच व्हावे जसे सारिपुत्त आणि मोग्गल्लान आहेत!’ भिक्खूंनो, माझ्या भिक्खू शिष्यांसाठी सारिपुत्त आणि मोग्गल्लान हेच प्रमाण आणि आदर्श आहेत."

---

‘‘สทฺธา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนี เอวํ สมฺมา อายาจมานา อายาเจยฺย – ‘ตาทิสา โหมิ ยาทิสา เขมา จ ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา จา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ, ยทิทํ เขมา จ ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา จ.

"भिक्खूंनो, श्रद्धावान भिक्खुणीने योग्य प्रकारे अशी आकांक्षा बाळगावी – ‘मी तशीच व्हावे जशा खेमा भिक्खुणी आणि उप्पलवण्णा भिक्खुणी आहेत!’ भिक्खूंनो, माझ्या भिक्खुणी शिष्यांसाठी खेमा भिक्खुणी आणि उप्पलवण्णा भिक्खुणी हेच प्रमाण आणि आदर्श आहेत."

---

‘‘สทฺโธ, ภิกฺขเว, อุปาสโก เอวํ สมฺมา อายาจมาโน อายาเจยฺย – ‘ตาทิโส โหมิ ยาทิโส จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวกานํ อุปาสกานํ, ยทิทํ จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก.

"भिक्खूंनो, श्रद्धावान उपासकाने योग्य प्रकारे अशी आकांक्षा बाळगावी – ‘मी तसाच व्हावे जसे चित्त गृहपती आणि हत्थक आलवक आहेत!’ भिक्खूंनो, माझ्या उपासक शिष्यांसाठी चित्त गृहपती आणि हत्थक आलवक हेच प्रमाण आणि आदर्श आहेत."

---

‘‘สทฺธา, ภิกฺขเว, อุปาสิกา เอวํ สมฺมา อายาจมานา อายาเจยฺย – ‘ตาทิสา โหมิ ยาทิสา ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา จ นนฺทมาตา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวิกานํ อุปาสิกานํ, ยทิทํ ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา จ นนฺทมาตา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

"भिक्खूंनो, श्रद्धावान उपासिकेने योग्य प्रकारे अशी आकांक्षा बाळगावी – ‘मी तशीच व्हावे जशा खुज्जुत्तरा उपासिका आणि वेळुकंडकीया नंदमाता आहेत!’ भिक्खूंनो, माझ्या उपासिका शिष्यांसाठी खुज्जुत्तरा उपासिका आणि वेळुकंडकीया नंदमाता हेच प्रमाण आणि आदर्श आहेत." सहावे.

---

๗. ราหุลสุตฺตํ

७. राहुल सुत्त

---

๑๗๗. อถ โข อายสฺมา ราหุโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ราหุลํ ภควา เอตทโวจ –

१७७. तेव्हा आयुष्यमान राहुल जेथे भगवान होते तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान राहुल यांना भगवान असे म्हणाले –

---

‘‘ยา จ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ ยา จ พาหิรา ปถวีธาตุ, ปถวีธาตุเรเวสา. ‘ตํ เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺทติ, ปถวีธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ.

"राहुला, जी अंतर्गत पृथ्वी धातू आहे आणि जी बाह्य पृथ्वी धातू आहे, ती केवळ पृथ्वी धातूच आहे. ‘हे माझे नाही, हा मी नाही, हा माझा आत्मा (स्व) नाही’, अशा प्रकारे याकडे यथाभूत (जसे आहे तसे) सम्यक प्रज्ञेने पाहिले पाहिजे. अशा प्रकारे याकडे यथाभूत सम्यक प्रज्ञेने पाहून मनुष्य पृथ्वी धातूविषयी विरक्त होतो आणि पृथ्वी धातूपासून आपले चित्त अनासक्त करतो."

---

‘‘ยา จ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ ยา จ พาหิรา อาโปธาตุ, อาโปธาตุเรเวสา. ‘ตํ เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา อาโปธาตุยา นิพฺพินฺทติ, อาโปธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ.

"राहुला, जी अंतर्गत आप (जल) धातू आहे आणि जी बाह्य आप धातू आहे, ती केवळ आप धातूच आहे. ‘हे माझे नाही, हा मी नाही, हा माझा आत्मा (स्व) नाही’, अशा प्रकारे याकडे यथाभूत सम्यक प्रज्ञेने पाहिले पाहिजे. अशा प्रकारे याकडे यथाभूत सम्यक प्रज्ञेने पाहून मनुष्य आप धातूविषयी विरक्त होतो आणि आप धातूपासून आपले चित्त अनासक्त करतो."

---

‘‘ยา [Pg.484] จ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ ยา จ พาหิรา เตโชธาตุ, เตโชธาตุเรเวสา. ‘ตํ เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา เตโชธาตุยา นิพฺพินฺทติ, เตโชธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ.

"राहुला, जी अंतर्गत तेजो (अग्नी) धातू आहे आणि जी बाह्य तेजो धातू आहे, ती केवळ तेजो धातूच आहे. ‘हे माझे नाही, हा मी नाही, हा माझा आत्मा (स्व) नाही’, अशा प्रकारे याकडे यथाभूत सम्यक प्रज्ञेने पाहिले पाहिजे. अशा प्रकारे याकडे यथाभूत सम्यक प्रज्ञेने पाहून मनुष्य तेजो धातूविषयी विरक्त होतो आणि तेजो धातूपासून आपले चित्त अनासक्त करतो."

---

‘‘ยา จ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ ยา จ พาหิรา วาโยธาตุ, วาโยธาตุเรเวสา. ‘ตํ เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทติ, วาโยธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ.

"राहुला, जी अंतर्गत वायू धातू आहे आणि जी बाह्य वायू धातू आहे, ती केवळ वायू धातूच आहे. ‘हे माझे नाही, हा मी नाही, हा माझा आत्मा (स्व) नाही’, अशा प्रकारे याकडे यथाभूत सम्यक प्रज्ञेने पाहिले पाहिजे. अशा प्रकारे याकडे यथाभूत सम्यक प्रज्ञेने पाहून मनुष्य वायू धातूविषयी विरक्त होतो आणि वायू धातूपासून आपले चित्त अनासक्त करतो."

---

‘‘ยโต โข, ราหุล, ภิกฺขุ อิมาสุ จตูสุ ธาตูสุ เนวตฺตานํ น อตฺตนิยํ สมนุปสฺสติ, อยํ วุจฺจติ, ราหุล, ภิกฺขุ อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

"हे राहुला, जेव्हा भिक्खू या चार धातूंमध्ये स्वतःला (आत्मा) किंवा स्वतःचे काही (आत्मीय) पाहत नाही, तेव्हा, हे राहुला, त्या भिक्खूला 'तृष्णा तोडलेला, संयोजनांना पार केलेला आणि मानाचे (अहंकाराचे) सम्यक प्रकारे निर्मूलन करून दुःखाचा अंत केलेला भिक्खू' असे म्हटले जाते." सातवे (सुत्त समाप्त).

---

๘. ชมฺพาลีสุตฺตํ

८. जम्बाली सुत्त

---

๑๗๘. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ สนฺตํ เจโตวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส สกฺกายนิโรธํ มนสิ กโรติ. ตสฺส สกฺกายนิโรธํ มนสิ กโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ นาธิมุจฺจติ. ตสฺส โข เอวํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น สกฺกายนิโรโธ ปาฏิกงฺโข. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส เลปคเตน หตฺเถน สาขํ คณฺเหยฺย, ตสฺส โส หตฺโถ สชฺเชยฺยปิ คณฺเหยฺยปิ พชฺเฌยฺยปิ ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ สนฺตํ เจโตวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส สกฺกายนิโรธํ มนสิ กโรติ. ตสฺส สกฺกายนิโรธํ มนสิ กโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ นาธิมุจฺจติ. ตสฺส โข เอวํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น สกฺกายนิโรโธ ปาฏิกงฺโข.

१७८. "भिक्खूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? येथे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एका शांत चेतोविमुक्तीला प्राप्त करून विहरतो. तो सक्काय-निरोधाचे (व्यक्तिमत्त्वाच्या निरोधाचे) मनन करतो. तो सक्काय-निरोधाचे मनन करत असताना, त्याचे चित्त त्यात प्रविष्ट होत नाही, प्रसन्न होत नाही, स्थिर होत नाही आणि त्यात अधिमुक्त होत नाही. भिक्खूंनो, अशा भिक्खूकडून सक्काय-निरोधाची प्राप्ती अपेक्षित नसते. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्या माणसाने डिंकाने माखलेल्या हाताने झाडाची फांदी पकडली, तर त्याचा तो हात तिला चिकटून राहील, जखडून राहील आणि बांधला जाईल; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एका शांत चेतोविमुक्तीला प्राप्त करून विहरतो. तो सक्काय-निरोधाचे मनन करतो. तो सक्काय-निरोधाचे मनन करत असताना, त्याचे चित्त त्यात प्रविष्ट होत नाही, प्रसन्न होत नाही, स्थिर होत नाही आणि त्यात अधिमुक्त होत नाही. भिक्खूंनो, अशा भिक्खूकडून सक्काय-निरोधाची प्राप्ती अपेक्षित नसते."

---

‘‘อิธ [Pg.485] ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ สนฺตํ เจโตวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส สกฺกายนิโรธํ มนสิ กโรติ. ตสฺส สกฺกายนิโรธํ มนสิ กโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ อธิมุจฺจติ. ตสฺส โข เอวํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สกฺกายนิโรโธ ปาฏิกงฺโข. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส สุทฺเธน หตฺเถน สาขํ คณฺเหยฺย, ตสฺส โส หตฺโถ เนว สชฺเชยฺย น คณฺเหยฺย น พชฺเฌยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ สนฺตํ เจโตวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส สกฺกายนิโรธํ มนสิ กโรติ. ตสฺส สกฺกายนิโรธํ มนสิ กโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ อธิมุจฺจติ. ตสฺส โข เอวํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สกฺกายนิโรโธ ปาฏิกงฺโข.

"परंतु येथे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एका शांत चेतोविमुक्तीला प्राप्त करून विहरतो. तो सक्काय-निरोधाचे मनन करतो. तो सक्काय-निरोधाचे मनन करत असताना, त्याचे चित्त त्यात प्रविष्ट होते, प्रसन्न होते, स्थिर होते आणि त्यात अधिमुक्त होते. भिक्खूंनो, अशा भिक्खूकडून सक्काय-निरोधाची प्राप्ती अपेक्षित असते. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्या माणसाने स्वच्छ हाताने झाडाची फांदी पकडली, तर त्याचा तो हात तिला चिकटणार नाही, जखडणार नाही आणि बांधला जाणार नाही; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एका शांत चेतोविमुक्तीला प्राप्त करून विहरतो. तो सक्काय-निरोधाचे मनन करतो. तो सक्काय-निरोधाचे मनन करत असताना, त्याचे चित्त त्यात प्रविष्ट होते, प्रसन्न होते, स्थिर होते आणि त्यात अधिमुक्त होते. भिक्खूंनो, अशा भिक्खूकडून सक्काय-निरोधाची प्राप्ती अपेक्षित असते."

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ สนฺตํ เจโตวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อวิชฺชาปฺปเภทํ มนสิ กโรติ. ตสฺส อวิชฺชาปฺปเภทํ มนสิ กโรโต อวิชฺชาปฺปเภเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ นาธิมุจฺจติ. ตสฺส โข เอวํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น อวิชฺชาปฺปเภโท ปาฏิกงฺโข. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ชมฺพาลี อเนกวสฺสคณิกา. ตสฺสา ปุริโส ยานิ เจว อายมุขานิ ตานิ ปิทเหยฺย, ยานิ จ อปายมุขานิ ตานิ วิวเรยฺย, เทโว จ น สมฺมา ธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. เอวญฺหิ ตสฺสา, ภิกฺขเว, ชมฺพาลิยา น อาฬิปฺปเภโท ปาฏิกงฺโข. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ สนฺตํ เจโตวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อวิชฺชาปฺปเภทํ มนสิ กโรติ. ตสฺส อวิชฺชาปฺปเภทํ มนสิ กโรโต อวิชฺชาปฺปเภเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ นาธิมุจฺจติ. ตสฺส โข เอวํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน น อวิชฺชาปฺปเภโท ปาฏิกงฺโข.

"परंतु येथे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एका शांत चेतोविमुक्तीला प्राप्त करून विहरतो. तो अविद्येच्या विनाशाचे (अविद्या भेदण्याचे) मनन करतो. तो अविद्येच्या विनाशाचे मनन करत असताना, त्याचे चित्त त्यात प्रविष्ट होत नाही, प्रसन्न होत नाही, स्थिर होत नाही आणि त्यात अधिमुक्त होत नाही. भिक्खूंनो, अशा भिक्खूकडून अविद्येच्या विनाशाची प्राप्ती अपेक्षित नसते. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे अनेक वर्षे जुना एखादा पाण्याचा मोठा जलाशय असेल. एखाद्या माणसाने त्याचे पाण्याचे सर्व येणारे मार्ग बंद केले आणि बाहेर जाणारे मार्ग उघडून दिले, आणि पुरेसा पाऊसही पडला नाही. अशा वेळी, त्या जलाशयाचा बांध फुटेल अशी अपेक्षा करता येत नाही. त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एका शांत चेतोविमुक्तीला प्राप्त करून विहरतो. तो अविद्येच्या विनाशाचे मनन करतो. तो अविद्येच्या विनाशाचे मनन करत असताना, त्याचे चित्त त्यात प्रविष्ट होत नाही, प्रसन्न होत नाही, स्थिर होत नाही आणि त्यात अधिमुक्त होत नाही. भिक्खूंनो, अशा भिक्खूकडून अविद्येच्या विनाशाची प्राप्ती अपेक्षित नसते."

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ สนฺตํ เจโตวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อวิชฺชาปฺปเภทํ มนสิ กโรติ. ตสฺส อวิชฺชาปฺปเภทํ มนสิ กโรโต อวิชฺชาปฺปเภเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ อธิมุจฺจติ. ตสฺส โข เอวํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อวิชฺชาปฺปเภโท ปาฏิกงฺโข. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ชมฺพาลี อเนกวสฺสคณิกา. ตสฺสา ปุริโส ยานิ เจว อายมุขานิ ตานิ วิวเรยฺย, ยานิ จ อปายมุขานิ ตานิ ปิทเหยฺย, เทโว จ สมฺมา ธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. เอวญฺหิ ตสฺสา, ภิกฺขเว, ชมฺพาลิยา อาฬิปฺปเภโท ปาฏิกงฺโข. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ [Pg.486] สนฺตํ เจโตวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อวิชฺชาปฺปเภทํ มนสิ กโรติ. ตสฺส อวิชฺชาปฺปเภทํ มนสิ กโรโต อวิชฺชาปฺปเภเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ อธิมุจฺจติ. ตสฺส โข เอวํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อวิชฺชาปฺปเภโท ปาฏิกงฺโข. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

"परंतु येथे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एका शांत चेतोविमुक्तीला प्राप्त करून विहरतो. तो अविद्येच्या विनाशाचे मनन करतो. तो अविद्येच्या विनाशाचे मनन करत असताना, त्याचे चित्त त्यात प्रविष्ट होते, प्रसन्न होते, स्थिर होते आणि त्यात अधिमुक्त होते. भिक्खूंनो, अशा भिक्खूकडून अविद्येच्या विनाशाची प्राप्ती अपेक्षित असते. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे अनेक वर्षे जुना एखादा पाण्याचा मोठा जलाशय असेल. एखाद्या माणसाने त्याचे पाण्याचे सर्व येणारे मार्ग उघडून दिले आणि बाहेर जाणारे मार्ग बंद केले, आणि चांगला पाऊसही पडला. अशा वेळी, त्या जलाशयाचा बांध फुटेल अशी अपेक्षा करता येते. त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू एका शांत चेतोविमुक्तीला प्राप्त करून विहरतो. तो अविद्येच्या विनाशाचे मनन करतो. तो अविद्येच्या विनाशाचे मनन करत असताना, त्याचे चित्त त्यात प्रविष्ट होते, प्रसन्न होते, स्थिर होते आणि त्यात अधिमुक्त होते. भिक्खूंनो, अशा भिक्खूकडून अविद्येच्या विनाशाची प्राप्ती अपेक्षित असते. भिक्खूंनो, जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत." आठवे (सुत्त समाप्त).

---

๙. นิพฺพานสุตฺตํ

९. निब्बान सुत्त

---

๑๗๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม น ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ?

१७९. "त्यानंतर आयुष्यमान आनंद हे जेथे आयुष्यमान सारिपुत्त होते तेथे गेले; तिथे जाऊन त्यांनी आयुष्यमान सारिपुत्तांशी कुशलमंगल विचारले. आनंददायी व संस्मरणीय संभाषण संपवून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांनी आयुष्यमान सारिपुत्तांना विचारले— 'मित्र सारिपुत्त, असे कोणते कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या जगात काही प्राणी याच जन्मात परिनिर्वाण प्राप्त करू शकत नाहीत?'"

---

‘‘อิธาวุโส อานนฺท, สตฺตา อิมา หานภาคิยา สญฺญาติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, อิมา ฐิติภาคิยา สญฺญาติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, อิมา วิเสสภาคิยา สญฺญาติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, อิมา นิพฺเพธภาคิยา สญฺญาติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ. อยํ โข, อาวุโส อานนฺท, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม น ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ.

"'मित्र आनंदा, या जगात प्राणी 'या संज्ञा हानीकारक आहेत' हे यथाभूत जाणत नाहीत; 'या संज्ञा स्थिर राहणाऱ्या आहेत' हे यथाभूत जाणत नाहीत; 'या संज्ञा विशेष आहेत' हे यथाभूत जाणत नाहीत; 'या संज्ञा भेदणाऱ्या आहेत' हे यथाभूत जाणत नाहीत. मित्र आनंदा, हेच ते कारण आहे, हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या जगात काही प्राणी याच जन्मात परिनिर्वाण प्राप्त करू शकत नाहीत.'"

---

‘‘โก ปนาวุโส สาริปุตฺต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ? ‘‘อิธาวุโส อานนฺท, สตฺตา อิมา หานภาคิยา สญฺญาติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ, อิมา ฐิติภาคิยา สญฺญาติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ, อิมา วิเสสภาคิยา สญฺญาติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ, อิมา นิพฺเพธภาคิยา สญฺญาติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ. อยํ โข, อาวุโส อานนฺท, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ. นวมํ.

“मित्रा सारिपुत्ता, असे कोणते कारण आणि कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या जगात काही प्राणी याच जन्मात (दृष्टधर्मात) परिनिर्वाण प्राप्त करतात?” “मित्रा आनंदा, येथे प्राणी ‘या संज्ञा हानीकडे नेणाऱ्या (ऱ्हास पावणाऱ्या) आहेत’ हे यथाभूत (आहे तसे) जाणतात; ‘या संज्ञा स्थितीकडे नेणाऱ्या (स्थिर राहणाऱ्या) आहेत’ हे यथाभूत जाणतात; ‘या संज्ञा विशेषाकडे नेणाऱ्या (विशिष्ट गुणांकडे नेणाऱ्या) आहेत’ हे यथाभूत जाणतात; ‘या संज्ञा भेदनाकडे नेणाऱ्या (क्लेशांचे भेदन करणाऱ्या) आहेत’ हे यथाभूत जाणतात. मित्रा आनंदा, हेच ते कारण आणि हाच तो प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या जगात काही प्राणी याच जन्मात परिनिर्वाण प्राप्त करतात.” नववे सुत्त समाप्त.

---

๑๐. มหาปเทสสุตฺตํ

१०. महापदेस सुत्त

---

๑๘๐. เอกํ สมยํ ภควา โภคนคเร วิหรติ อานนฺทเจติเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู [Pg.487] ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, มหาปเทเส เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

१८०. एकदा भगवान भोगनगर येथे आनंद चैत्यामध्ये विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो!” ते भिक्खू भगवंतांना प्रत्युत्तर देत म्हणाले – “भंते!” भगवंतांनी त्यांना हे सांगितले – “भिक्खूंनो, मी तुम्हाला हे चार महापदेस शिकवणार आहे. ते लक्षपूर्वक ऐका आणि मनात नीट धारण करा; मी बोलेन.” ते भिक्खू भगवंतांना म्हणाले – “तसेच, भंते!” भगवंतांनी हे सांगितले –

---

‘‘กตเม, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาปเทสา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอตาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอตรนฺติ น วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติ เหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ.

“भिक्खूंनो, ते चार महापदेस कोणते आहेत? येथे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘मित्रांनो, मी हे स्वतः भगवंतांच्या मुखातून ऐकले आहे, त्यांच्याकडून प्रत्यक्ष ग्रहण केले आहे – हा धम्म आहे, हा विनय आहे, हे शास्त्यांचे शासन आहे.’ भिक्खूंनो, त्या भिक्खूच्या विधानाचे स्वागतही करू नये आणि त्याचा अव्हेरही करू नये. स्वागत किंवा अव्हेर न करता, ते शब्द आणि व्यंजने नीट समजून घेऊन सुत्तांमध्ये पडताळली पाहिजेत आणि विनयाशी ताडून पाहिली पाहिजेत. जर सुत्तांमध्ये पडताळताना आणि विनयाशी ताडून पाहताना ती सुत्तांमध्ये समाविष्ट होत नसतील आणि विनयाशी जुळत नसतील, तर या निष्कर्षाप्रत पोहोचले पाहिजे – ‘नक्कीच, हे त्या अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांचे वचन नाही. या भिक्खूने ते चुकीच्या पद्धतीने ग्रहण केले आहे.’ म्हणून, भिक्खूंनो, तुम्ही त्याचा त्याग केला पाहिजे.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอตาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอตรนฺติ วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส; อิมสฺส จ ภิกฺขุโน สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

“परंतु, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘मित्रांनो, मी हे स्वतः भगवंतांच्या मुखातून ऐकले आहे, त्यांच्याकडून प्रत्यक्ष ग्रहण केले आहे – हा धम्म आहे, हा विनय आहे, हे शास्त्यांचे शासन आहे.’ भिक्खूंनो, त्या भिक्खूच्या विधानाचे स्वागतही करू नये आणि त्याचा अव्हेरही करू नये. स्वागत किंवा अव्हेर न करता, ते शब्द आणि व्यंजने नीट समजून घेऊन सुत्तांमध्ये पडताळली पाहिजेत आणि विनयाशी ताडून पाहिली पाहिजेत. जर सुत्तांमध्ये पडताळताना आणि विनयाशी ताडून पाहताना ती सुत्तांमध्ये समाविष्ट होत असतील आणि विनयाशी जुळत असतील, तर या निष्कर्षाप्रत पोहोचले पाहिजे – ‘नक्कीच, हे त्या अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांचे वचन आहे. या भिक्खूने ते योग्य पद्धतीने ग्रहण केले आहे.’ भिक्खूंनो, हा पहिला महापदेस तुम्ही लक्षात ठेवावा.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสุกสฺมึ นาม อาวาเส สงฺโฆ วิหรติ สเถโร สปาโมกฺโข. ตสฺส เม สงฺฆสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา [Pg.488] อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอตาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอตรนฺติ น วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส; ตสฺส จ สงฺฆสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติ เหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ.

“पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘अमुक एका विहारामध्ये स्थविरांसह आणि प्रमुखांसह संघ निवास करत आहे. मी त्या संघाच्या समक्ष हे ऐकले आहे, त्यांच्याकडून प्रत्यक्ष ग्रहण केले आहे – हा धम्म आहे, हा विनय आहे, हे शास्त्यांचे शासन आहे.’ भिक्खूंनो, त्या भिक्खूच्या विधानाचे स्वागतही करू नये आणि त्याचा अव्हेरही करू नये. स्वागत किंवा अव्हेर न करता, ते शब्द आणि व्यंजने नीट समजून घेऊन सुत्तांमध्ये पडताळली पाहिजेत आणि विनयाशी ताडून पाहिली पाहिजेत. जर सुत्तांमध्ये पडताळताना आणि विनयाशी ताडून पाहताना ती सुत्तांमध्ये समाविष्ट होत नसतील आणि विनयाशी जुळत नसतील, तर या निष्कर्षाप्रत पोहोचले पाहिजे – ‘नक्कीच, हे त्या अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांचे वचन नाही. त्या संघाने ते चुकीच्या पद्धतीने ग्रहण केले आहे.’ म्हणून, भिक्खूंनो, तुम्ही त्याचा त्याग केला पाहिजे.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสุกสฺมึ นาม อาวาเส สงฺโฆ วิหรติ สเถโร สปาโมกฺโข. ตสฺส เม สงฺฆสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอตาริยมานานิ, วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอตรนฺติ วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส; ตสฺส จ สงฺฆสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

“परंतु, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘अमुक एका विहारामध्ये स्थविरांसह आणि प्रमुखांसह संघ निवास करत आहे. मी त्या संघाच्या समक्ष हे ऐकले आहे, त्यांच्याकडून प्रत्यक्ष ग्रहण केले आहे – हा धम्म आहे, हा विनय आहे, हे शास्त्यांचे शासन आहे.’ भिक्खूंनो, त्या भिक्खूच्या विधानाचे स्वागतही करू नये आणि त्याचा अव्हेरही करू नये. स्वागत किंवा अव्हेर न करता, ते शब्द आणि व्यंजने नीट समजून घेऊन सुत्तांमध्ये पडताळली पाहिजेत आणि विनयाशी ताडून पाहिली पाहिजेत. जर सुत्तांमध्ये पडताळताना आणि विनयाशी ताडून पाहताना ती सुत्तांमध्ये समाविष्ट होत असतील आणि विनयाशी जुळत असतील, तर या निष्कर्षाप्रत पोहोचले पाहिजे – ‘नक्कीच, हे त्या अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांचे वचन आहे. त्या संघाने ते योग्य पद्धतीने ग्रहण केले आहे.’ भिक्खूंनो, हा दुसरा महापदेस तुम्ही लक्षात ठेवावा.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสุกสฺมึ นาม อาวาเส สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา. เตสํ เม เถรานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอตาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอตรนฺติ น วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส; เตสญฺจ เถรานํ ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติ เหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ.

“पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘अमुक एका विहारामध्ये अनेक स्थविर भिक्खू निवास करत आहेत, जे बहुश्रुत आहेत, आगम जाणणारे आहेत, धम्मधर, विनयधर आणि मातिकाधर आहेत. मी त्या स्थविरांच्या समक्ष हे ऐकले आहे, त्यांच्याकडून प्रत्यक्ष ग्रहण केले आहे – हा धम्म आहे, हा विनय आहे, हे शास्त्यांचे शासन आहे.’ भिक्खूंनो, त्या भिक्खूच्या विधानाचे स्वागतही करू नये आणि त्याचा अव्हेरही करू नये. स्वागत किंवा अव्हेर न करता, ते शब्द आणि व्यंजने नीट समजून घेऊन सुत्तांमध्ये पडताळली पाहिजेत आणि विनयाशी ताडून पाहिली पाहिजेत. जर सुत्तांमध्ये पडताळताना आणि विनयाशी ताडून पाहताना ती सुत्तांमध्ये समाविष्ट होत नसतील आणि विनयाशी जुळत नसतील, तर या निष्कर्षाप्रत पोहोचले पाहिजे – ‘नक्कीच, हे त्या अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांचे वचन नाही. त्या स्थविरांनी ते चुकीच्या पद्धतीने ग्रहण केले आहे.’ म्हणून, भिक्खूंनो, तुम्ही त्याचा त्याग केला पाहिजे.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสุกสฺมึ นาม อาวาเส สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา. เตสํ เม เถรานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว[Pg.489], ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอตาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอตรนฺติ วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส; เตสญฺจ เถรานํ สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ.

"पुन्हा, भिक्षूंनो, जर एखादा भिक्षू असे म्हणाला – 'अमुक नावाच्या विहारात अनेक बहुश्रुत, आगम जाणणारे, धम्मधर, विनयधर, मातिकाधर असे अनेक स्थवीर भिक्षू राहतात. मी त्या स्थवीरांच्या समक्ष हे ऐकले आहे, समक्ष ग्रहण केले आहे – हा धम्म आहे, हा विनय आहे, हे शास्त्यांचे शासन आहे.' भिक्षूंनो, त्या भिक्षूच्या बोलण्याचे लगेच अभिनंदनही करू नये आणि त्याचा निषेधही करू नये. अभिनंदन न करता आणि निषेध न करता, ते शब्द आणि व्यंजन नीट ग्रहण करून सुत्तामध्ये पडताळून पाहावे आणि विनयामध्ये तपासून पाहावे. जर सुत्तामध्ये पडताळताना आणि विनयामध्ये तपासताना ते सुत्ताशी सुसंगत ठरले आणि विनयाशी जुळले, तर या निष्कर्षाप्रत यावे की – 'नक्कीच, हे त्या भगवान, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांचे वचन आहे आणि त्या स्थवीरांनी ते योग्य प्रकारे ग्रहण केले आहे.' भिक्षूंनो, हा तिसरा महाअपदेश तुम्ही ध्यानात ठेवावा."

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสุกสฺมึ นาม อาวาเส เอโก เถโร ภิกฺขุ วิหรติ พหุสฺสุโต อาคตาคโม ธมฺมธโร วินยธโร มาติกาธโร. ตสฺส เม เถรสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอตาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ น เจว สุตฺเต โอตรนฺติ น วินเย สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส; ตสฺส จ เถรสฺส ทุคฺคหิต’นฺติ. อิติ เหตํ, ภิกฺขเว, ฉฑฺเฑยฺยาถ.

"पुन्हा, भिक्षूंनो, जर एखादा भिक्षू असे म्हणाला – 'अमुक नावाच्या विहारात एक बहुश्रुत, आगम जाणणारे, धम्मधर, विनयधर, मातिकाधर असे स्थवीर भिक्षू राहतात. मी त्या स्थवीरांच्या समक्ष हे ऐकले आहे, समक्ष ग्रहण केले आहे – हा धम्म आहे, हा विनय आहे, हे शास्त्यांचे शासन आहे.' भिक्षूंनो, त्या भिक्षूच्या बोलण्याचे लगेच अभिनंदनही करू नये आणि त्याचा निषेधही करू नये. अभिनंदन न करता आणि निषेध न करता, ते शब्द आणि व्यंजन नीट ग्रहण करून सुत्तामध्ये पडताळून पाहावे आणि विनयामध्ये तपासून पाहावे. जर सुत्तामध्ये पडताळताना आणि विनयामध्ये तपासताना ते सुत्ताशी सुसंगत ठरले नाही आणि विनयाशी जुळले नाही, तर या निष्कर्षाप्रत यावे की – 'नक्कीच, हे त्या भगवान, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांचे वचन नाही; त्या स्थवीरांनी ते चुकीच्या पद्धतीने ग्रहण केले आहे.' भिक्षूंनो, अशा प्रकारे तुम्ही त्याचा त्याग करावा."

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสุกสฺมึ นาม อาวาเส เอโก เถโร ภิกฺขุ วิหรติ พหุสฺสุโต อาคตาคโม ธมฺมธโร วินยธโร มาติกาธโร. ตสฺส เม เถรสฺส สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’นฺติ. ตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ภาสิตํ เนว อภินนฺทิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ. ตานิ เจ สุตฺเต โอตาริยมานานิ วินเย สนฺทสฺสิยมานานิ สุตฺเต เจว โอตรนฺติ วินเย จ สนฺทิสฺสนฺติ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อทฺธา, อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส; ตสฺส จ เถรสฺส สุคฺคหิต’นฺติ. อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ มหาปเทสํ ธาเรยฺยาถ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาปเทสา’’ติ. ทสมํ.

"पुन्हा, भिक्षूंनो, जर एखादा भिक्षू असे म्हणाला – 'अमुक नावाच्या विहारात एक बहुश्रुत, आगम जाणणारे, धम्मधर, विनयधर, मातिकाधर असे स्थवीर भिक्षू राहतात. मी त्या स्थवीरांच्या समक्ष हे ऐकले आहे, समक्ष ग्रहण केले आहे – हा धम्म आहे, हा विनय आहे, हे शास्त्यांचे शासन आहे.' भिक्षूंनो, त्या भिक्षूच्या बोलण्याचे लगेच अभिनंदनही करू नये आणि त्याचा निषेधही करू नये. अभिनंदन न करता आणि निषेध न करता, ते शब्द आणि व्यंजन नीट ग्रहण करून सुत्तामध्ये पडताळून पाहावे आणि विनयामध्ये तपासून पाहावे. जर सुत्तामध्ये पडताळताना आणि विनयामध्ये तपासताना ते सुत्ताशी सुसंगत ठरले आणि विनयाशी जुळले, तर या निष्कर्षाप्रत यावे की – 'नक्कीच, हे त्या भगवान, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांचे वचन आहे आणि त्या स्थवीरांनी ते योग्य प्रकारे ग्रहण केले आहे.' भिक्षूंनो, हा चौथा महाअपदेश तुम्ही ध्यानात ठेवावा. भिक्षूंनो, हेच ते चार महाअपदेश आहेत." दहावे सूत्र समाप्त.

---

สญฺเจตนิยวคฺโค ตติโย.

संचेतनीय वर्ग तिसरा समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची उद्दान (अनुक्रमणिका) खालीलप्रमाणे आहे –

---

เจตนา [Pg.490] วิภตฺติ โกฏฺฐิโก, อานนฺโท อุปวาณปญฺจมํ;

อายาจน-ราหุล-ชมฺพาลี, นิพฺพานํ มหาปเทเสนาติ.

चेतना, विभत्ती, कोट्ठिक, आनंद, पाचवे उपवाण; आयाचन, राहुल, जम्बाली, निब्बान आणि महाअपदेश.

---

(๑๙) ๔. พฺราหฺมณวคฺโค

(१९) ४. ब्राह्मण वर्ग

---

๑. โยธาชีวสุตฺตํ

१. योधाजीव सूत्र

---

๑๘๑. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, โยธาชีโว ฐานกุสโล จ โหติ, ทูเรปาตี จ, อกฺขณเวธี จ, มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฐานกุสโล จ โหติ, ทูเรปาตี จ, อกฺขณเวธี จ, มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา.

१८१. "भिक्षूंनो, चार अंगांनी युक्त असलेला योद्धा राजासाठी योग्य असतो, राजाचा सेवक असतो आणि राजाचे अंग म्हणूनच गणला जातो. कोणत्या चार अंगांनी? भिक्षूंनो, या जगात योद्धा स्थानामध्ये कुशल असतो, दूरवर बाण मारणारा असतो, अचूक वेध घेणारा असतो आणि मोठ्या शरीराचा भेद करणारा असतो. भिक्षूंनो, या चार अंगांनी युक्त असलेला योद्धा राजासाठी योग्य असतो, राजाचा सेवक असतो आणि राजाचे अंग म्हणूनच गणला जातो. याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय असतो, पाहुनेय असतो, दक्खिणेय असतो, अंजलिकरणीय असतो आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या चार गुणांनी? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू स्थानामध्ये कुशल असतो, दूरवर बाण मारणारा असतो, अचूक वेध घेणारा असतो आणि मोठ्या शरीराचा भेद करणारा असतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฐานกุสโล โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฐานกุสโล โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू स्थानामध्ये कुशल कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू शीलवान असतो... (पे)... आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार आचरण करतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू स्थानामध्ये कुशल होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเรปาตี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ รูปํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยา กาจิ เวทนา…เป… ยา กาจิ สญฺญา… เย เกจิ สงฺขารา… ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ วิญฺญาณํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเรปาตี โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू दूरवर बाण मारणारा कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू कोणतेही रूप – मग ते भूतकाळातील असो, भविष्यकाळातील असो वा वर्तमानकाळातील असो; आंतरिक असो वा बाह्य असो; स्थूल असो वा सूक्ष्म असो; हीन असो वा प्रणीत असो; दूरचे असो वा जवळचे असो – त्या सर्व रूपाला 'हे माझे नाही, हा मी नाही, हा माझा आत्मा नाही' अशा प्रकारे यथार्थपणे सम्यक प्रज्ञेने पाहतो. कोणतीही वेदना... (पे)... कोणतीही संज्ञा... कोणतेही संस्कार... कोणतेही विज्ञान – मग ते भूतकाळातील असो, भविष्यकाळातील असो वा वर्तमानकाळातील असो; आंतरिक असो वा बाह्य असो; स्थूल असो वा सूक्ष्म असो; हीन असो वा प्रणीत असो; दूरचे असो वा जवळचे असो – त्या सर्व विज्ञानाला 'हे माझे नाही, हा मी नाही, हा माझा आत्मा नाही' अशा प्रकारे यथार्थपणे सम्यक प्रज्ञेने पाहतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू दूरवर बाण मारणारा होतो."

---

‘‘กถญฺจ[Pg.491], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू अचूक वेध घेणारा कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू 'हे दुःख आहे' हे यथार्थपणे जाणतो... (पे)... 'ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा आहे' हे यथार्थपणे जाणतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू अचूक वेध घेणारा होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหโต กายสฺส ปทาเลตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหนฺตํ อวิชฺชากฺขนฺธํ ปทาเลตา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหโต กายสฺส ปทาเลตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ปฐมํ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू मोठ्या शरीराचा भेद करणारा कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू अज्ञानाच्या मोठ्या समूहाचा भेद करतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू मोठ्या शरीराचा भेद करणारा होतो. भिक्षूंनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय असतो... (पे)... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो." पहिले सूत्र समाप्त.

---

๒. ปาฏิโภคสุตฺตํ

२. पाटिभोग सूत्र

---

๑๘๒. ‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ นตฺถิ โกจิ ปาฏิโภโค – สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ.

१८२. "भिक्षूंनो, चार गोष्टींच्या बाबतीत जगात कोणीही हमीदार होऊ शकत नाही – मग तो श्रमण असो, ब्राह्मण असो, देव असो, मार असो, ब्रह्मा असो वा जगातील इतर कोणीही असो."

---

‘‘กตเมสํ จตุนฺนํ? ‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’ติ นตฺถิ โกจิ ปาฏิโภโค – สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ; ‘พฺยาธิธมฺมํ มา พฺยาธิยี’ติ นตฺถิ โกจิ ปาฏิโภโค – สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ; ‘มรณธมฺมํ มา มียี’ติ นตฺถิ โกจิ ปาฏิโภโค – สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ; ‘ยานิ โข ปน ตานิ ปุพฺเพ อตฺตนา กตานิ ปาปกานิ กมฺมานิ สํกิเลสิกานิ โปโนภวิกานิ สทรานิ ทุกฺขวิปากานิ อายตึ ชาติชรามรณิกานิ, เตสํ วิปาโก มา นิพฺพตฺตี’ติ นตฺถิ โกจิ ปาฏิโภโค – สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ.

कोणत्या चार गोष्टींबाबत? 'ज्याला वृद्धत्व येणे स्वाभाविक आहे, त्याला वृद्धत्व येऊ नये' अशी हमी देणारा या जगात कोणीही नाही - मग तो श्रमण असो, ब्राह्मण असो, देव असो, मार असो, ब्रह्मा असो किंवा जगातील इतर कोणीही असो; 'ज्याला आजारी पडणे स्वाभाविक आहे, तो आजारी पडू नये' अशी हमी देणारा या जगात कोणीही नाही - मग तो श्रमण असो, ब्राह्मण असो, देव असो, मार असो, ब्रह्मा असो किंवा जगातील इतर कोणीही असो; 'ज्याला मरणे स्वाभाविक आहे, तो मरू नये' अशी हमी देणारा या जगात कोणीही नाही - मग तो श्रमण असो, ब्राह्मण असो, देव असो, मार असो, ब्रह्मा असो किंवा जगातील इतर कोणीही असो; 'पूर्वी स्वतः केलेली जी काही पापकर्मे आहेत - जी संक्लेशकारक (मलीन करणारी), पुनर्जन्म देणारी, क्लेशदायक, दुःखद विपाक देणारी आणि भविष्यात जन्म, जरा व मरणाकडे नेणारी आहेत - त्यांचा विपाक (फळ) उत्पन्न होऊ नये' अशी हमी देणारा या जगात कोणीही नाही - मग तो श्रमण असो, ब्राह्मण असो, देव असो, मार असो, ब्रह्मा असो किंवा जगातील इतर कोणीही असो.

---

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, จตุนฺนํ ธมฺมานํ นตฺถิ โกจิ ปาฏิโภโค – สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

भिक्खूहो, खरोखरच या चार गोष्टींबाबत हमी देणारा या जगात कोणीही नाही - मग तो श्रमण असो, ब्राह्मण असो, देव असो, मार असो, ब्रह्मा असो किंवा जगातील इतर कोणीही असो. (दुसरे सूत्त समाप्त)

---

๓. สุตสุตฺตํ

३. सुत सूत्त

---

๑๘๓. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต เยน ภควา [Pg.492] เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

१८३. एकदा भगवान राजगृह येथे वेळुवनातील कलंदकनिवाप येथे विहार करत होते. तेव्हा मगधचा महामात्य वर्षकार ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे आला; आल्यानंतर त्याने भगवंतांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या मगधचा महामात्य वर्षकार ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले –

---

‘‘อหญฺหิ, โภ โคตม, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘โย โกจิ ทิฏฺฐํ ภาสติ – เอวํ เม ทิฏฺฐนฺติ, นตฺถิ ตโต โทโส; โย โกจิ สุตํ ภาสติ – เอวํ เม สุตนฺติ, นตฺถิ ตโต โทโส; โย โกจิ มุตํ ภาสติ – เอวํ เม มุตนฺติ, นตฺถิ ตโต โทโส; โย โกจิ วิญฺญาตํ ภาสติ – เอวํ เม วิญฺญาตนฺติ, นตฺถิ ตโต โทโส’’’ติ.

“हे गौतम, माझे असे मत आणि अशी दृष्टी आहे की – 'जो कोणी पाहिलेल्या गोष्टीबद्दल बोलतो की, "मी असे पाहिले आहे," तर त्यात काही दोष नाही; जो कोणी ऐकलेल्या गोष्टीबद्दल बोलतो की, "मी असे ऐकले आहे," तर त्यात काही दोष नाही; जो कोणी अनुभवलेल्या गोष्टीबद्दल बोलतो की, "मी असे अनुभवले आहे," तर त्यात काही दोष नाही; जो कोणी जाणलेल्या गोष्टीबद्दल बोलतो की, "मी असे जाणले आहे," तर त्यात काही दोष नाही.' ”

---

‘‘นาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ ทิฏฺฐํ ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ; น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ ทิฏฺฐํ น ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ; นาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ สุตํ ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ; น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ สุตํ น ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ; นาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ มุตํ ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ; น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ มุตํ น ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ; นาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ วิญฺญาตํ ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ; น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, สพฺพํ วิญฺญาตํ น ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ.

“ब्राह्मणा, मी असे म्हणत नाही की पाहिलेले सर्व काही बोललेच पाहिजे; आणि ब्राह्मणा, मी असेही म्हणत नाही की पाहिलेले काहीच बोलू नये. ब्राह्मणा, मी असे म्हणत नाही की ऐकलेले सर्व काही बोललेच पाहिजे; आणि ब्राह्मणा, मी असेही म्हणत नाही की ऐकलेले काहीच बोलू नये. ब्राह्मणा, मी असे म्हणत नाही की अनुभवलेले सर्व काही बोललेच पाहिजे; आणि ब्राह्मणा, मी असेही म्हणत नाही की अनुभवलेले काहीच बोलू नये. ब्राह्मणा, मी असे म्हणत नाही की जाणलेले सर्व काही बोललेच पाहिजे; आणि ब्राह्मणा, मी असेही म्हणत नाही की जाणलेले काहीच बोलू नये.”

---

‘‘ยญฺหิ, พฺราหฺมณ, ทิฏฺฐํ ภาสโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ ทิฏฺฐํ น ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ. ยญฺจ ขฺวสฺส, พฺราหฺมณ, ทิฏฺฐํ อภาสโต กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ ทิฏฺฐํ ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ.

“कारण ब्राह्मणा, जर पाहिलेल्या गोष्टीबद्दल बोलल्याने अकुशल धर्म वाढतात आणि कुशल धर्म नष्ट होतात, तर अशा प्रकारच्या पाहिलेल्या गोष्टीबद्दल बोलू नये, असे मी सांगतो. परंतु ब्राह्मणा, जर पाहिलेल्या गोष्टीबद्दल न बोलल्याने कुशल धर्म नष्ट होतात आणि अकुशल धर्म वाढतात, तर अशा प्रकारच्या पाहिलेल्या गोष्टीबद्दल बोलले पाहिजे, असे मी सांगतो.”

---

‘‘ยญฺหิ, พฺราหฺมณ, สุตํ ภาสโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ สุตํ น ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ. ยญฺจ ขฺวสฺส, พฺราหฺมณ, สุตํ อภาสโต กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ สุตํ ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ.

“कारण ब्राह्मणा, जर ऐकलेल्या गोष्टीबद्दल बोलल्याने अकुशल धर्म वाढतात आणि कुशल धर्म नष्ट होतात, तर अशा प्रकारच्या ऐकलेल्या गोष्टीबद्दल बोलू नये, असे मी सांगतो. परंतु ब्राह्मणा, जर ऐकलेल्या गोष्टीबद्दल न बोलल्याने कुशल धर्म नष्ट होतात आणि अकुशल धर्म वाढतात, तर अशा प्रकारच्या ऐकलेल्या गोष्टीबद्दल बोलले पाहिजे, असे मी सांगतो.”

---

‘‘ยญฺหิ, พฺราหฺมณ, มุตํ ภาสโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ มุตํ น ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ. ยญฺจ ขฺวสฺส, พฺราหฺมณ, มุตํ อภาสโต กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ มุตํ ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ.

“कारण ब्राह्मणा, जर अनुभवलेल्या गोष्टीबद्दल बोलल्याने अकुशल धर्म वाढतात आणि कुशल धर्म नष्ट होतात, तर अशा प्रकारच्या अनुभवलेल्या गोष्टीबद्दल बोलू नये, असे मी सांगतो. परंतु ब्राह्मणा, जर अनुभवलेल्या गोष्टीबद्दल न बोलल्याने कुशल धर्म नष्ट होतात आणि अकुशल धर्म वाढतात, तर अशा प्रकारच्या अनुभवलेल्या गोष्टीबद्दल बोलले पाहिजे, असे मी सांगतो.”

---

‘‘ยญฺหิ[Pg.493], พฺราหฺมณ, วิญฺญาตํ ภาสโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ วิญฺญาตํ น ภาสิตพฺพนฺติ วทามิ. ยญฺจ ขฺวสฺส, พฺราหฺมณ, วิญฺญาตํ อภาสโต กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ วิญฺญาตํ ภาสิตพฺพนฺติ วทามี’’ติ.

“कारण ब्राह्मणा, जर जाणलेल्या गोष्टीबद्दल बोलल्याने अकुशल धर्म वाढतात आणि कुशल धर्म नष्ट होतात, तर अशा प्रकारच्या जाणलेल्या गोष्टीबद्दल बोलू नये, असे मी सांगतो. परंतु ब्राह्मणा, जर जाणलेल्या गोष्टीबद्दल न बोलल्याने कुशल धर्म नष्ट होतात आणि अकुशल धर्म वाढतात, तर अशा प्रकारच्या जाणलेल्या गोष्टीबद्दल बोलले पाहिजे, असे मी सांगतो.”

---

อถ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามีติ. ตติยํ.

त्यानंतर मगधचा महामात्य वर्षकार ब्राह्मण भगवंतांच्या भाषणाचे अभिनंदन करून व त्याचा मनापासून स्वीकार करून आपल्या आसनावरून उठून निघून गेला. (तिसरे सूत्त समाप्त)

---

๔. อภยสุตฺตํ

४. अभय सूत्त

---

๑๘๔. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

१८४. तेव्हा जाणूस्सोणी ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे आला; आल्यानंतर त्याने भगवंतांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या जाणूस्सोणी ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले –

---

‘‘อหญฺหิ, โภ โคตม, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ โย มรณธมฺโม สมาโน น ภายติ, น สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺสา’’’ติ. ‘‘อตฺถิ, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน ภายติ, สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส; อตฺถิ ปน, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน น ภายติ, น สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส.

“हे गौतम, माझे असे मत आणि अशी दृष्टी आहे की – 'असा कोणीही मरणधर्मी मनुष्य नाही, जो मरणाला घाबरत नाही आणि मरणाच्या भीतीने भयभीत होत नाही.' ” “ब्राह्मणा, असा मरणधर्मी मनुष्य आहे जो मरणाला घाबरतो आणि मरणाच्या भीतीने भयभीत होतो; परंतु ब्राह्मणा, असाही मरणधर्मी मनुष्य आहे जो मरणाला घाबरत नाही आणि मरणाच्या भीतीने भयभीत होत नाही.”

---

‘‘กตโม จ, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน ภายติ, สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห. ตเมนํ อญฺญตโร คาฬฺโห โรคาตงฺโก ผุสติ. ตสฺส อญฺญตเรน คาฬฺเหน โรคาตงฺเกน ผุฏฺฐสฺส เอวํ โหติ – ‘ปิยา วต มํ กามา ชหิสฺสนฺติ, ปิเย จาหํ กาเม ชหิสฺสามี’ติ. โส โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ โข, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน ภายติ, สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส.

“आणि ब्राह्मणा, असा कोणता मरणधर्मी मनुष्य आहे जो मरणाला घाबरतो आणि मरणाच्या भीतीने भयभीत होतो? ब्राह्मणा, या जगात एखादा मनुष्य कामभोगांविषयी वीतराग झालेला नसतो, त्याची इच्छा संपलेली नसते, त्याचे प्रेम संपलेले नसते, त्याची तहान शमलेली नसते, त्याचा दाह शांत झालेला नसतो आणि त्याची वासना संपलेली नसते. त्याला एखादा तीव्र आणि गंभीर आजार जडतो. अशा तीव्र आणि गंभीर आजाराने ग्रस्त झाल्यावर त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'माझे हे प्रिय कामभोग नक्कीच मला सोडून जातील आणि मलाही या प्रिय कामभोगांचा त्याग करावा लागेल.' तो शोक करतो, कष्टी होतो, विलाप करतो, छाती बडवून रडतो आणि अत्यंत संभ्रमात पडतो. ब्राह्मणा, हाच तो मरणधर्मी मनुष्य आहे जो मरणाला घाबरतो आणि मरणाच्या भीतीने भयभीत होतो.”

---

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ กาเย อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห. ตเมนํ อญฺญตโร คาฬฺโห โรคาตงฺโก ผุสติ. ตสฺส อญฺญตเรน คาฬฺเหน โรคาตงฺเกน ผุฏฺฐสฺส เอวํ โหติ – ‘ปิโย วต [Pg.494] มํ กาโย ชหิสฺสติ, ปิยญฺจาหํ กายํ ชหิสฺสามี’ติ. โส โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน ภายติ, สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส.

“पुन्हा, ब्राह्मणा, या जगात एखादा मनुष्य आपल्या शरीराविषयी वीतराग झालेला नसतो, त्याची इच्छा संपलेली नसते, त्याचे प्रेम संपलेले नसते, त्याची तहान शमलेली नसते, त्याचा दाह शांत झालेला नसतो आणि त्याची वासना संपलेली नसते. त्याला एखादा तीव्र आणि गंभीर आजार जडतो. अशा तीव्र आणि गंभीर आजाराने ग्रस्त झाल्यावर त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'माझे हे प्रिय शरीर नक्कीच मला सोडून जाईल आणि मलाही या प्रिय शरीराचा त्याग करावा लागेल.' तो शोक करतो, कष्टी होतो, विलाप करतो, छाती बडवून रडतो आणि अत्यंत संभ्रमात पडतो. ब्राह्मणा, हा देखील तो मरणधर्मी मनुष्य आहे जो मरणाला घाबरतो आणि मरणाच्या भीतीने भयभीत होतो.”

---

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ อกตกลฺยาโณ โหติ อกตกุสโล อกตภีรุตฺตาโณ กตปาโป กตลุทฺโท กตกิพฺพิโส. ตเมนํ อญฺญตโร คาฬฺโห โรคาตงฺโก ผุสติ. ตสฺส อญฺญตเรน คาฬฺเหน โรคาตงฺเกน ผุฏฺฐสฺส เอวํ โหติ – ‘อกตํ วต เม กลฺยาณํ, อกตํ กุสลํ, อกตํ ภีรุตฺตาณํ; กตํ ปาปํ, กตํ ลุทฺทํ, กตํ กิพฺพิสํ. ยาวตา, โภ, อกตกลฺยาณานํ อกตกุสลานํ อกตภีรุตฺตาณานํ กตปาปานํ กตลุทฺทานํ กตกิพฺพิสานํ คติ ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ. โส โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน ภายติ, สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส.

पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, या जगात एखादा मनुष्य असा असतो ज्याने कल्याणकारी कर्म केलेले नसते, कुशल कर्म केलेले नसते, भयापासून संरक्षण देणारे कर्म केलेले नसते; परंतु त्याने पाप केलेले असते, क्रूर कर्म केलेले असते, क्लेशकारक कर्म केलेले असते. त्याला एखादा तीव्र आणि गंभीर आजार जडतो. त्या तीव्र आणि गंभीर आजाराने ग्रस्त झाल्यावर त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'अरेरे! मी कोणतेही कल्याणकारी कर्म केले नाही, कुशल कर्म केले नाही, भयापासून रक्षण करणारे कर्म केले नाही; परंतु मी पाप केले, क्रूर कर्म केले, क्लेशकारक कर्म केले. हे मित्रांनो, ज्यांनी कल्याणकारी कर्म केले नाही, कुशल कर्म केले नाही, भयापासून रक्षण करणारे कर्म केले नाही, परंतु ज्यांनी पाप केले, क्रूर कर्म केले, क्लेशकारक कर्म केले, अशा व्यक्तींना मृत्यूनंतर जी गती प्राप्त होते, त्याच गतीला मी प्राप्त होईन.' तो शोक करतो, खिन्न होतो, विलाप करतो, छाती बडवून रडतो आणि संभ्रमात पडतो. हे ब्राह्मणा, हा देखील असा मनुष्य आहे जो मरणधर्मी असूनही मृत्यूला घाबरतो आणि मृत्यूने भयभीत होतो.

---

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ กงฺขี โหติ วิจิกิจฺฉี อนิฏฺฐงฺคโต สทฺธมฺเม. ตเมนํ อญฺญตโร คาฬฺโห โรคาตงฺโก ผุสติ. ตสฺส อญฺญตเรน คาฬฺเหน โรคาตงฺเกน ผุฏฺฐสฺส เอวํ โหติ – ‘กงฺขี วตมฺหิ วิจิกิจฺฉี อนิฏฺฐงฺคโต สทฺธมฺเม’ติ. โส โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน ภายติ, สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส. อิเม โข, พฺราหฺมณ, จตฺตาโร มรณธมฺมา สมานา ภายนฺติ, สนฺตาสํ อาปชฺชนฺติ มรณสฺส.

पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, या जगात एखादा मनुष्य असा असतो जो सद्धम्माविषयी साशंक असतो, संशयी असतो आणि अनिर्णित असतो. त्याला एखादा तीव्र आणि गंभीर आजार जडतो. त्या तीव्र आणि गंभीर आजाराने ग्रस्त झाल्यावर त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'अरेरे! मी सद्धम्माविषयी साशंक, संशयी आणि अनिर्णित राहिलो.' तो शोक करतो, खिन्न होतो, विलाप करतो, छाती बडवून रडतो आणि संभ्रमात पडतो. हे ब्राह्मणा, हा देखील असा मनुष्य आहे जो मरणधर्मी असूनही मृत्यूला घाबरतो आणि मृत्यूने भयभीत होतो. हे ब्राह्मणा, मरणधर्मी असूनही मृत्यूला घाबरणारे आणि मृत्यूने भयभीत होणारे हे चार प्रकारचे लोक आहेत.

---

‘‘กตโม จ, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน น ภายติ, น สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ กาเมสุ วีตราโค โหติ วิคตจฺฉนฺโท วิคตเปโม วิคตปิปาโส วิคตปริฬาโห วิคตตณฺโห. ตเมนํ อญฺญตโร คาฬฺโห โรคาตงฺโก ผุสติ. ตสฺส อญฺญตเรน คาฬฺเหน โรคาตงฺเกน ผุฏฺฐสฺส น เอวํ โหติ – ‘ปิยา วต มํ กามา ชหิสฺสนฺติ, ปิเย จาหํ กาเม ชหิสฺสามี’ติ. โส น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ โข, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน น ภายติ, น สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส.

आणि हे ब्राह्मणा, मरणधर्मी असूनही मृत्यूला न घाबरणारा आणि मृत्यूने भयभीत न होणारा मनुष्य कोणता? हे ब्राह्मणा, या जगात एखादा मनुष्य असा असतो जो कामभोगांविषयी वीतरागी असतो, ज्याची इच्छा नष्ट झाली आहे, ज्याचे प्रेम नष्ट झाले आहे, ज्याची तृष्णा नष्ट झाली आहे, ज्याचा दाह शांत झाला आहे आणि ज्याची कामवासना नाहीशी झाली आहे. त्याला एखादा तीव्र आणि गंभीर आजार जडतो. त्या तीव्र आणि गंभीर आजाराने ग्रस्त झाल्यावर त्याच्या मनात असा विचार येत नाही – 'अरेरे! माझे प्रिय कामभोग मला सोडून जातील आणि मलाही या प्रिय कामभोगांचा त्याग करावा लागेल.' तो शोक करत नाही, खिन्न होत नाही, विलाप करत नाही, छाती बडवून रडत नाही आणि संभ्रमात पडत नाही. हे ब्राह्मणा, हा असा मनुष्य आहे जो मरणधर्मी असूनही मृत्यूला घाबरत नाही आणि मृत्यूने भयभीत होत नाही.

---

‘‘ปุน [Pg.495] จปรํ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ กาเย วีตราโค โหติ วิคตจฺฉนฺโท วิคตเปโม วิคตปิปาโส วิคตปริฬาโห วิคตตณฺโห. ตเมนํ อญฺญตโร คาฬฺโห โรคาตงฺโก ผุสติ. ตสฺส อญฺญตเรน คาฬฺเหน โรคาตงฺเกน ผุฏฺฐสฺส น เอวํ โหติ – ‘ปิโย วต มํ กาโย ชหิสฺสติ, ปิยญฺจาหํ กายํ ชหิสฺสามี’ติ. โส น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน น ภายติ, น สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส.

पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, या जगात एखादा मनुष्य असा असतो जो शरीराविषयी वीतरागी असतो, ज्याची इच्छा नष्ट झाली आहे, ज्याचे प्रेम नष्ट झाले आहे, ज्याची तृष्णा नष्ट झाली आहे, ज्याचा दाह शांत झाला आहे आणि ज्याची आसक्ती नाहीशी झाली आहे. त्याला एखादा तीव्र आणि गंभीर आजार जडतो. त्या तीव्र आणि गंभीर आजाराने ग्रस्त झाल्यावर त्याच्या मनात असा विचार येत नाही – 'अरेरे! हे माझे प्रिय शरीर मला सोडून जाईल आणि मलाही या प्रिय शरीराचा त्याग करावा लागेल.' तो शोक करत नाही, खिन्न होत नाही, विलाप करत नाही, छाती बडवून रडत नाही आणि संभ्रमात पडत नाही. हे ब्राह्मणा, हा देखील असा मनुष्य आहे जो मरणधर्मी असूनही मृत्यूला घाबरत नाही आणि मृत्यूने भयभीत होत नाही.

---

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ อกตปาโป โหติ อกตลุทฺโท อกตกิพฺพิโส กตกลฺยาโณ กตกุสโล กตภีรุตฺตาโณ. ตเมนํ อญฺญตโร คาฬฺโห โรคาตงฺโก ผุสติ. ตสฺส อญฺญตเรน คาฬฺเหน โรคาตงฺเกน ผุฏฺฐสฺส เอวํ โหติ – ‘อกตํ วต เม ปาปํ, อกตํ ลุทฺทํ, อกตํ กิพฺพิสํ; กตํ กลฺยาณํ, กตํ กุสลํ, กตํ ภีรุตฺตาณํ. ยาวตา, โภ, อกตปาปานํ อกตลุทฺทานํ อกตกิพฺพิสานํ กตกลฺยาณานํ กตกุสลานํ กตภีรุตฺตาณานํ คติ ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ. โส น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน น ภายติ, น สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส.

पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, या जगात एखादा मनुष्य असा असतो ज्याने पाप केलेले नसते, क्रूर कर्म केलेले नसते, क्लेशकारक कर्म केलेले नसते; परंतु ज्याने कल्याणकारी कर्म केलेले असते, कुशल कर्म केलेले असते, भयापासून रक्षण करणारे कर्म केलेले असते. त्याला एखादा तीव्र आणि गंभीर आजार जडतो. त्या तीव्र आणि गंभीर आजाराने ग्रस्त झाल्यावर त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'नक्कीच मी कोणतेही पाप केले नाही, क्रूर कर्म केले नाही, क्लेशकारक कर्म केले नाही; परंतु मी कल्याणकारी कर्म केले आहे, कुशल कर्म केले आहे, भयापासून रक्षण करणारे कर्म केले आहे. हे मित्रांनो, ज्यांनी पाप केले नाही, क्रूर कर्म केले नाही, क्लेशकारक कर्म केले नाही, परंतु ज्यांनी कल्याणकारी कर्म केले आहे, कुशल कर्म केले आहे, भयापासून रक्षण करणारे कर्म केले आहे, अशा व्यक्तींना मृत्यूनंतर जी सुगती प्राप्त होते, त्याच गतीला मी प्राप्त होईन.' तो शोक करत नाही, खिन्न होत नाही, विलाप करत नाही, छाती बडवून रडत नाही आणि संभ्रमात पडत नाही. हे ब्राह्मणा, हा देखील असा मनुष्य आहे जो मरणधर्मी असूनही मृत्यूला घाबरत नाही आणि मृत्यूने भयभीत होत नाही.

---

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ อกงฺขี โหติ อวิจิกิจฺฉี นิฏฺฐงฺคโต สทฺธมฺเม. ตเมนํ อญฺญตโร คาฬฺโห โรคาตงฺโก ผุสติ. ตสฺส อญฺญตเรน คาฬฺเหน โรคาตงฺเกน ผุฏฺฐสฺส เอวํ โหติ – ‘อกงฺขี วตมฺหิ อวิจิกิจฺฉี นิฏฺฐงฺคโต สทฺธมฺเม’ติ. โส น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, มรณธมฺโม สมาโน น ภายติ, น สนฺตาสํ อาปชฺชติ มรณสฺส. อิเม โข, พฺราหฺมณ, จตฺตาโร มรณธมฺมา สมานา น ภายนฺติ, น สนฺตาสํ อาปชฺชนฺติ มรณสฺสา’’ติ.

पुन्हा आणखी, हे ब्राह्मणा, या जगात एखादा मनुष्य असा असतो जो सद्धम्माविषयी निःशंक असतो, संशयरहित असतो आणि निश्चित असतो. त्याला एखादा तीव्र आणि गंभीर आजार जडतो. त्या तीव्र आणि गंभीर आजाराने ग्रस्त झाल्यावर त्याच्या मनात असा विचार येतो – 'नक्कीच मी सद्धम्माविषयी निःशंक, संशयरहित आणि निश्चित आहे.' तो शोक करत नाही, खिन्न होत नाही, विलाप करत नाही, छाती बडवून रडत नाही आणि संभ्रमात पडत नाही. हे ब्राह्मणा, हा देखील असा मनुष्य आहे जो मरणधर्मी असूनही मृत्यूला घाबरत नाही आणि मृत्यूने भयभीत होत नाही. हे ब्राह्मणा, मरणधर्मी असूनही मृत्यूला न घाबरणारे आणि मृत्यूने भयभीत न होणारे हे चार प्रकारचे लोक आहेत.

---

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

अतिशय सुंदर, आदरणीय गोतम! अतिशय सुंदर, आदरणीय गोतम! ...पे... आदरणीय गोतमांनी मला आजपासून जन्मभर शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे. चौथे (सुत्त समाप्त).

---

๕. พฺราหฺมณสจฺจสุตฺตํ

५. ब्राह्मणसच्चसुत्त

---

๑๘๕. เอกํ [Pg.496] สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ปริพฺพาชกา สิปฺปินิกาตีเร ปริพฺพาชการาเม ปฏิวสนฺติ, เสยฺยถิทํ อนฺนภาโร วรธโร สกุลุทายี จ ปริพฺพาชโก อญฺเญ จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ปริพฺพาชกา. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน สิปฺปินิกาตีเร ปริพฺพาชการาโม เตนุปสงฺกมิ.

१८५. एकदा भगवान राजगृह येथे गिद्धकूट पर्वतावर विहार करत होते. त्या वेळी अन्नभार, वरधर, सकुलुदायी आणि इतर अनेक अत्यंत प्रसिद्ध व नामांकित परिव्राजक सिप्पिनिका नदीच्या काठावरील परिव्राजकांच्या आरामात राहत होते. त्यानंतर भगवान संध्याकाळच्या वेळी ध्यानातून उठून सिप्पिनिका नदीच्या काठावरील परिव्राजकांच्या आरामाकडे गेले.

---

เตน โข ปน สมเยน เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรา กถา อุทปาทิ – ‘‘อิติปิ พฺราหฺมณสจฺจานิ, อิติปิ พฺราหฺมณสจฺจานี’’ติ. อถ โข ภควา เยน เต ปริพฺพาชกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจ –

त्या वेळी एकत्र जमलेल्या आणि बसलेल्या त्या अन्यधर्मीय परिव्राजकांमध्ये आपापसात अशी चर्चा सुरू झाली – 'अशी आहेत ब्राह्मणांची सत्ये, अशी आहेत ब्राह्मणांची सत्ये.' त्यानंतर भगवान त्या परिव्राजकांकडे गेले आणि तेथे मांडलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर भगवान त्या परिव्राजकांना म्हणाले –

---

‘‘กาย นุตฺถ, ปริพฺพาชกา, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? ‘‘อิธ, โภ โคตม, อมฺหากํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘อิติปิ พฺราหฺมณสจฺจานิ, อิติปิ พฺราหฺมณสจฺจานี’’’ติ.

“परिव्राजकांनो, तुम्ही आता कोणत्या चर्चेसाठी एकत्र बसला आहात? आणि तुमची कोणती चर्चा अर्धवट राहिली आहे?” “हे आदरणीय गोतम, आम्ही येथे एकत्र बसलो असताना आमच्यात आपापसात अशी चर्चा सुरू झाली होती – 'अशी आहेत ब्राह्मणांची सत्ये, अशी आहेत ब्राह्मणांची सत्ये.'”

---

‘‘จตฺตาริมานิ, ปริพฺพาชกา, พฺราหฺมณสจฺจานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อิธ, ปริพฺพาชกา, พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘สพฺเพ ปาณา อวชฺฌา’ติ. อิติ วทํ พฺราหฺมโณ สจฺจํ อาห, โน มุสา. โส เตน น สมโณติ มญฺญติ, น พฺราหฺมโณติ มญฺญติ, น เสยฺโยหมสฺมีติ มญฺญติ, น สทิโสหมสฺมีติ มญฺญติ, น หีโนหมสฺมีติ มญฺญติ. อปิ จ ยเทว ตตฺถ สจฺจํ ตทภิญฺญาย ปาณานํเยว อนุทฺทยาย อนุกมฺปาย ปฏิปนฺโน โหติ.

“हे परिव्राजकांनो, ही चार ब्राह्मण-सत्ये मी स्वतः विशिष्ट ज्ञानाने (अभिज्ञेने) साक्षात करून प्रगट केली आहेत. ती चार कोणती? येथे, परिव्राजकांनो, ब्राह्मण असे म्हणतो – ‘सर्व प्राणी अवध्य आहेत (कोणाचीही हिंसा करू नये).’ असे बोलणारा ब्राह्मण सत्यच बोलतो, असत्य नाही. तो त्या सत्यामुळे स्वतःला ‘मी श्रमण आहे’ असे मानत नाही, ‘मी ब्राह्मण आहे’ असे मानत नाही, ‘मी श्रेष्ठ आहे’ असे मानत नाही, ‘मी समान आहे’ असे मानत नाही, ‘मी हीन आहे’ असे मानत नाही. उलट, त्यातील जे सत्य आहे तेच विशिष्ट ज्ञानाने जाणून, प्राण्यांविषयी केवळ दया व अनुकंपेने तो आचरण करतो.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ปริพฺพาชกา, พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘สพฺเพ กามา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา’ติ. อิติ วทํ พฺราหฺมโณ สจฺจมาห, โน มุสา. โส เตน น สมโณติ มญฺญติ, น พฺราหฺมโณติ มญฺญติ, น เสยฺโยหมสฺมีติ มญฺญติ, น สทิโสหมสฺมีติ มญฺญติ, น หีโนหมสฺมีติ มญฺญติ. อปิ จ ยเทว ตตฺถ สจฺจํ ตทภิญฺญาย กามานํเยว นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, हे परिव्राजकांनो, ब्राह्मण असे म्हणतो – ‘सर्व कामभोग अनित्य, दुःखकारक आणि परिवर्तनशील स्वभावाचे आहेत.’ असे बोलणारा ब्राह्मण सत्यच बोलतो, असत्य नाही. तो त्या सत्यामुळे स्वतःला ‘मी श्रमण आहे’ असे मानत नाही, ‘मी ब्राह्मण आहे’ असे मानत नाही, ‘मी श्रेष्ठ आहे’ असे मानत नाही, ‘मी समान आहे’ असे मानत नाही, ‘मी हीन आहे’ असे मानत नाही. उलट, त्यातील जे सत्य आहे तेच विशिष्ट ज्ञानाने जाणून, कामभोगांविषयी केवळ वैराग्यासाठी, विरागासाठी आणि निरोधासाठी तो आचरण करतो.”

---

‘‘ปุน [Pg.497] จปรํ, ปริพฺพาชกา, พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘สพฺเพ ภวา อนิจฺจา…เป… ภวานํเยว นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ.

“पुन्हा दुसरे असे की, हे परिव्राजकांनो, ब्राह्मण असे म्हणतो – ‘सर्व भव अनित्य आहेत... (पेय्यालं)...’ भवांविषयीच केवळ वैराग्यासाठी, विरागासाठी आणि निरोधासाठी तो आचरण करतो.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ปริพฺพาชกา, พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘นาหํ กฺวจนิ กสฺสจิ กิญฺจนตสฺมึ น จ มม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนตตฺถี’ติ. อิติ วทํ พฺราหฺมโณ สจฺจํ อาห, โน มุสา. โส เตน น สมโณติ มญฺญติ, น พฺราหฺมโณติ มญฺญติ, น เสยฺโยหมสฺมีติ มญฺญติ, น สทิโสหมสฺมีติ มญฺญติ, น หีโนหมสฺมีติ มญฺญติ. อปิ จ ยเทว ตตฺถ สจฺจํ ตทภิญฺญาย อากิญฺจญฺญํเยว ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ. อิมานิ โข, ปริพฺพาชกา, จตฺตาริ พฺราหฺมณสจฺจานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานี’’ติ. ปญฺจมํ.

“पुन्हा दुसरे असे की, हे परिव्राजकांनो, ब्राह्मण असे म्हणतो – ‘मी कुठेही कोणाचाही (स्वामित्व किंवा आसक्ती असलेला) नाही, आणि माझे कुठेही कशातही काहीही (ममत्व) नाही.’ असे बोलणारा ब्राह्मण सत्यच बोलतो, असत्य नाही. तो त्या सत्यामुळे स्वतःला ‘मी श्रमण आहे’ असे मानत नाही, ‘मी ब्राह्मण आहे’ असे मानत नाही, ‘मी श्रेष्ठ आहे’ असे मानत नाही, ‘मी समान आहे’ असे मानत नाही, ‘मी हीन आहे’ असे मानत नाही. उलट, त्यातील जे सत्य आहे तेच विशिष्ट ज्ञानाने जाणून, तो अकिंचनतेच्याच (आकिंचञ्ञ) मार्गाचे आचरण करतो. हे परिव्राजकांनो, ही ती चार ब्राह्मण-सत्ये आहेत, जी मी स्वतः विशिष्ट ज्ञानाने साक्षात करून प्रगट केली आहेत.” (पाचवे सूत्र समाप्त)

---

๖. อุมฺมคฺคสุตฺตํ

६. उम्मग्गसुत्त

---

๑๘๖. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เกน นุ โข, ภนฺเต, โลโก นียติ, เกน โลโก ปริกสฺสติ, กสฺส จ อุปฺปนฺนสฺส วสํ คจฺฉตี’’ติ?

१८६. त्यानंतर एक भिक्खू जेथे भगवान होते तेथे गेला; गेल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या त्या भिक्खूने भगवंतांना असे विचारले – ‘भंते, हे जग कशाने चालविले जाते? कशाने हे जग ओढले जाते? आणि कोणत्या गोष्टीच्या उत्पत्तीमुळे हे जग तिच्या अधीन होते?’

---

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขุ! ภทฺทโก โข เต, ภิกฺขุ, อุมฺมคฺโค, ภทฺทกํ ปฏิภานํ, กลฺยาณี ปริปุจฺฉา. เอวญฺหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, ปุจฺฉสิ – ‘เกน นุ โข, ภนฺเต, โลโก นียติ, เกน โลโก ปริกสฺสติ, กสฺส จ อุปฺปนฺนสฺส วสํ คจฺฉตี’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘จิตฺเตน โข, ภิกฺขุ, โลโก นียติ, จิตฺเตน ปริกสฺสติ, จิตฺตสฺส อุปฺปนฺนสฺส วสํ คจฺฉตี’’ติ.

“साधू, साधू, भिक्खू! तुझी बुद्धिमत्ता (उम्मग्ग) उत्तम आहे, तुझे आकलन (प्रतिभान) उत्तम आहे आणि तुझा प्रश्न कल्याणकारी आहे. कारण तू असे विचारले आहेस – ‘भंते, हे जग कशाने चालविले जाते? कशाने हे जग ओढले जाते? आणि कोणत्या गोष्टीच्या उत्पत्तीमुळे हे जग तिच्या अधीन होते?’” “होय, भंते.” “भिक्खू, चित्तानेच (मनानेच) हे जग चालविले जाते, चित्तानेच ओढले जाते; आणि चित्त उत्पन्न झाल्यावर हे जग चित्ताच्याच अधीन होते.”

---

‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตริ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘‘พหุสฺสุโต ธมฺมธโร, พหุสฺสุโต ธมฺมธโร’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, พหุสฺสุโต ธมฺมธโร โหตี’’ติ?

“‘साधू, भंते’ असे म्हणून तो भिक्खू भगवंतांच्या भाषणाचे अभिनंदन व अनुमोदन करून भगवंतांना पुढील प्रश्न विचारू लागला – ‘भंते, “बहुश्रुत धम्मधर, बहुश्रुत धम्मधर” असे म्हटले जाते. भंते, किती प्रमाणात मनुष्य बहुश्रुत धम्मधर होतो?’”

---

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขุ! ภทฺทโก โข เต, ภิกฺขุ อุมฺมคฺโค, ภทฺทกํ ปฏิภานํ, กลฺยาณี ปริปุจฺฉา. เอวญฺหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, ปุจฺฉสิ – ‘พหุสฺสุโต ธมฺมธโร, พหุสฺสุโต ธมฺมธโรติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, พหุสฺสุโต [Pg.498] ธมฺมธโร โหตี’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘พหู โข, ภิกฺขุ, มยา ธมฺมา เทสิตา – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถา, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. จตุปฺปทาย เจปิ, ภิกฺขุ, คาถาย อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ พหุสฺสุโต ธมฺมธโรติ อลํ วจนายา’’ติ.

“साधू, साधू, भिक्खू! तुझी बुद्धिमत्ता उत्तम आहे, तुझे आकलन उत्तम आहे आणि तुझा प्रश्न कल्याणकारी आहे. कारण तू असे विचारले आहेस – ‘भंते, “बहुश्रुत धम्मधर, बहुश्रुत धम्मधर” असे म्हटले जाते. भंते, किती प्रमाणात मनुष्य बहुश्रुत धम्मधर होतो?’” “होय, भंते.” “भिक्खू, मी अनेक धम्म उपदेशिले आहेत – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. भिक्खू, जर एखाद्याने केवळ चार चरणांच्या गाथेचा अर्थ जाणून, धम्म जाणून, धम्मानुकूल आचरण (धम्मानुधम्मपटिपन्न) केले, तर त्याला ‘बहुश्रुत धम्मधर’ म्हणणे योग्य आहे.”

---

‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตริ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘‘สุตวา นิพฺเพธิกปญฺโญ, สุตวา นิพฺเพธิกปญฺโญ’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สุตวา นิพฺเพธิกปญฺโญ โหตี’’ติ?

“‘साधू, भंते’ असे म्हणून तो भिक्खू भगवंतांच्या भाषणाचे अभिनंदन व अनुमोदन करून भगवंतांना पुढील प्रश्न विचारू लागला – ‘भंते, “श्रुतवान आणि भेदक प्रज्ञा असलेला, श्रुतवान आणि भेदक प्रज्ञा असलेला” असे म्हटले जाते. भंते, किती प्रमाणात मनुष्य श्रुतवान आणि भेदक प्रज्ञा असलेला होतो?’”

---

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขุ! ภทฺทโก โข เต, ภิกฺขุ, อุมฺมคฺโค, ภทฺทกํ ปฏิภานํ, กลฺยาณี ปริปุจฺฉา. เอวญฺหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, ปุจฺฉสิ – ‘สุตวา นิพฺเพธิกปญฺโญ, สุตวา นิพฺเพธิกปญฺโญติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สุตวา นิพฺเพธิกปญฺโญ โหตี’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุโน ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ สุตํ โหติ, ปญฺญาย จสฺส อตฺถํ อติวิชฺฌ ปสฺสติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ สุตํ โหติ, ปญฺญาย จสฺส อตฺถํ อติวิชฺฌ ปสฺสติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ สุตํ โหติ, ปญฺญาย จสฺส อตฺถํ อติวิชฺฌ ปสฺสติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ สุตํ โหติ, ปญฺญาย จสฺส อตฺถํ อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, สุตวา นิพฺเพธิกปญฺโญ โหตี’’ติ.

“साधू, साधू, भिक्खू! तुझी बुद्धिमत्ता उत्तम आहे, तुझे आकलन उत्तम आहे आणि तुझा प्रश्न कल्याणकारी आहे. कारण तू असे विचारले आहेस – ‘भंते, “श्रुतवान आणि भेदक प्रज्ञा असलेला, श्रुतवान आणि भेदक प्रज्ञा असलेला” असे म्हटले जाते. भंते, किती प्रमाणात मनुष्य श्रुतवान आणि भेदक प्रज्ञा असलेला होतो?’” “होय, भंते.” “भिक्खू, या शासनात भिक्खूने ऐकलेले असते की – ‘हे दुःख आहे,’ आणि तो प्रज्ञेने त्याचा अर्थ भेदून पाहतो (साक्षात करतो); त्याने ऐकलेले असते की – ‘हा दुःखसमुदय (दुःखाचे कारण) आहे,’ आणि तो प्रज्ञेने त्याचा अर्थ भेदून पाहतो; त्याने ऐकलेले असते की – ‘हा दुःखनिरोध (दुःखाचा अंत) आहे,’ आणि तो प्रज्ञेने त्याचा अर्थ भेदून पाहतो; त्याने ऐकलेले असते की – ‘ही दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा (दुःखाच्या निरोधाकडे नेणारा मार्ग) आहे,’ आणि तो प्रज्ञेने त्याचा अर्थ भेदून पाहतो. भिक्खू, अशा प्रकारे मनुष्य श्रुतवान आणि भेदक प्रज्ञा असलेला होतो.”

---

‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา ภควนฺตํ อุตฺตริ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘‘ปณฺฑิโต มหาปญฺโญ, ปณฺฑิโต มหาปญฺโญ’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ปณฺฑิโต มหาปญฺโญ โหตี’’ติ?

“‘साधू, भंते’ असे म्हणून तो भिक्खू भगवंतांच्या भाषणाचे अभिनंदन व अनुमोदन करून भगवंतांना पुढील प्रश्न विचारू लागला – ‘भंते, “पंडित महाप्रज्ञ, पंडित महाप्रज्ञ” असे म्हटले जाते. भंते, किती प्रमाणात मनुष्य पंडित आणि महाप्रज्ञ होतो?’”

---

‘‘สาธุ สาธุ ภิกฺขุ! ภทฺทโก โข เต, ภิกฺขุ, อุมฺมคฺโค, ภทฺทกํ ปฏิภานํ, กลฺยาณี ปริปุจฺฉา. เอวญฺหิ ตฺวํ ภิกฺขุ ปุจฺฉสิ – ‘ปณฺฑิโต มหาปญฺโญ, ปณฺฑิโต มหาปญฺโญติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ปณฺฑิโต มหาปญฺโญ โหตี’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ปณฺฑิโต มหาปญฺโญ เนวตฺตพฺยาพาธาย เจเตติ น ปรพฺยาพาธาย เจเตติ น [Pg.499] อุภยพฺยาพาธาย เจเตติ อตฺตหิตปรหิตอุภยหิตสพฺพโลกหิตเมว จินฺตยมาโน จินฺเตติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ปณฺฑิโต มหาปญฺโญ โหตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“साधू, साधू, भिक्खू! तुझी बुद्धिमत्ता उत्तम आहे, तुझे आकलन उत्तम आहे आणि तुझा प्रश्न कल्याणकारी आहे. कारण तू असे विचारले आहेस – ‘भंते, “पंडित महाप्रज्ञ, पंडित महाप्रज्ञ” असे म्हटले जाते. भंते, किती प्रमाणात मनुष्य पंडित आणि महाप्रज्ञ होतो?’” “होय, भंते.” “भिक्खू, येथे पंडित आणि महाप्रज्ञ मनुष्य स्वतःच्या पीडेसाठी विचार करत नाही, इतरांच्या पीडेसाठी विचार करत नाही, आणि दोघांच्याही पीडेसाठी विचार करत नाही. तर तो विचार करताना स्वतःचे हित, इतरांचे हित, दोघांचेही हित आणि संपूर्ण जगाचे हित यांचाच विचार करतो. भिक्खू, अशा प्रकारे मनुष्य पंडित आणि महाप्रज्ञ होतो.” (सहावे सूत्र समाप्त)

---

๗. วสฺสการสุตฺตํ

७. वस्सकारसुत्त

---

๑๘๗. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

१८७. एका वेळी भगवान राजगृहात वेळुवनातील कलंदकनिवाप येथे विहार करत होते. तेव्हा मगधचा महामात्य वस्सकार ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे गेला. तिथे पोहोचून त्याने भगवंतांशी कुशल-क्षेम विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला मगधचा महामात्य वस्सकार ब्राह्मण भगवंतांना असे म्हणाला –

---

‘‘ชาเนยฺย นุ โข, โภ โคตม, อสปฺปุริโส อสปฺปุริสํ – ‘อสปฺปุริโส อยํ ภว’’’นฺติ? ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, อนวกาโส ยํ อสปฺปุริโส อสปฺปุริสํ ชาเนยฺย – ‘อสปฺปุริโส อยํ ภว’’’นฺติ. ‘‘ชาเนยฺย ปน, โภ โคตม, อสปฺปุริโส สปฺปุริสํ – ‘สปฺปุริโส อยํ ภว’’’นฺติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ อนวกาโส ยํ อสปฺปุริโส สปฺปุริสํ ชาเนยฺย – ‘สปฺปุริโส อยํ ภว’’’นฺติ. ‘‘ชาเนยฺย นุ โข, โภ โคตม, สปฺปุริโส สปฺปุริสํ – ‘สปฺปุริโส อยํ ภว’’’นฺติ? ‘‘ฐานํ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, วิชฺชติ ยํ สปฺปุริโส สปฺปุริสํ ชาเนยฺย – ‘สปฺปุริโส อยํ ภว’’’นฺติ. ‘‘ชาเนยฺย ปน, โภ โคตม, สปฺปุริโส อสปฺปุริสํ – ‘อสปฺปุริโส อยํ ภว’’’นฺติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, ฐานํ วิชฺชติ ยํ สปฺปุริโส อสปฺปุริสํ ชาเนยฺย – ‘อสปฺปุริโส อยํ ภว’’’นฺติ.

“हे गौतम, एखादा असत्पुरुष (दुर्जन) दुसऱ्या असत्पुरुषाला ओळखू शकेल काय की, ‘हा गृहस्थ असत्पुरुष आहे’?” “ब्राह्मणा, हे अशक्य आहे, असा कोणताही प्रसंग उद्भवू शकत नाही की एखाद्या असत्पुरुषाने दुसऱ्या असत्पुरुषाला ओळखावे की, ‘हा गृहस्थ असत्पुरुष आहे’.” “पण हे गौतम, एखादा असत्पुरुष सत्पुरुषाला (सज्जनाला) ओळखू शकेल काय की, ‘हा गृहस्थ सत्पुरुष आहे’?” “ब्राह्मणा, हेही अशक्य आहे, असा कोणताही प्रसंग उद्भवू शकत नाही की एखाद्या असत्पुरुषाने सत्पुरुषाला ओळखावे की, ‘हा गृहस्थ सत्पुरुष आहे’.” “तर मग हे गौतम, एखादा सत्पुरुष दुसऱ्या सत्पुरुषाला ओळखू शकेल काय की, ‘हा गृहस्थ सत्पुरुष आहे’?” “ब्राह्मणा, हे शक्य आहे, असा प्रसंग घडू शकतो की एखाद्या सत्पुरुषाने दुसऱ्या सत्पुरुषाला ओळखावे की, ‘हा गृहस्थ सत्पुरुष आहे’.” “पण हे गौतम, एखादा सत्पुरुष असत्पुरुषाला ओळखू शकेल काय की, ‘हा गृहस्थ असत्पुरुष आहे’?” “ब्राह्मणा, हेही शक्य आहे, असा प्रसंग घडू शकतो की एखाद्या सत्पुरुषाने असत्पुरुषाला ओळखावे की, ‘हा गृहस्थ असत्पुरुष आहे’.”

---

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, โภตา โคตเมน – ‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, อนวกาโส ยํ อสปฺปุริโส อสปฺปุริสํ ชาเนยฺย – อสปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ. เอตมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ อนวกาโส ยํ อสปฺปุริโส สปฺปุริสํ ชาเนยฺย – สปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ. ฐานํ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, วิชฺชติ ยํ สปฺปุริโส สปฺปุริสํ ชาเนยฺย – สปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ. เอตมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, ฐานํ วิชฺชติ ยํ สปฺปุริโส อสปฺปุริสํ ชาเนยฺย – อสปฺปุริโส อยํ ภว’’’นฺติ.

“आश्चर्यकारक आहे, हे गौतम! अद्भुत आहे, हे गौतम! आपण, हे गौतम, किती सुभाषित बोलला आहात की – ‘ब्राह्मणा, हे अशक्य आहे, असा कोणताही प्रसंग उद्भवू शकत नाही की एखाद्या असत्पुरुषाने दुसऱ्या असत्पुरुषाला ओळखावे की, हा गृहस्थ असत्पुरुष आहे. ब्राह्मणा, हेही अशक्य आहे, असा कोणताही प्रसंग उद्भवू शकत नाही की एखाद्या असत्पुरुषाने सत्पुरुषाला ओळखावे की, हा गृहस्थ सत्पुरुष आहे. ब्राह्मणा, हे शक्य आहे, असा प्रसंग घडू शकतो की एखाद्या सत्पुरुषाने दुसऱ्या सत्पुरुषाला ओळखावे की, हा गृहस्थ सत्पुरुष आहे. ब्राह्मणा, हेही शक्य आहे, असा प्रसंग घडू शकतो की एखाद्या सत्पुरुषाने असत्पुरुषाला ओळखावे की, हा गृहस्थ असत्पुरुष आहे.’”

---

‘‘เอกมิทํ, โภ โคตม, สมยํ โตเทยฺยสฺส พฺราหฺมณสฺส ปริสติ ปรูปารมฺภํ วตฺเตนฺติ – ‘พาโล อยํ ราชา เอเฬยฺโย สมเณ รามปุตฺเต อภิปฺปสนฺโน, สมเณ จ ปน รามปุตฺเต เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรติ, ยทิทํ [Pg.500] อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺม’นฺติ. อิเมปิ รญฺโญ เอเฬยฺยสฺส ปริหารกา พาลา – ยมโก โมคฺคลฺโล อุคฺโค นาวินฺทกี คนฺธพฺโพ อคฺคิเวสฺโส, เย สมเณ รามปุตฺเต อภิปฺปสนฺนา, สมเณ จ ปน รามปุตฺเต เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรนฺติ, ยทิทํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมนฺติ. ตฺยาสฺสุทํ โตเทยฺโย พฺราหฺมโณ อิมินา นเยน เนติ. ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต, ปณฺฑิโต ราชา เอเฬยฺโย กรณียาธิกรณีเยสุ วจนียาธิวจนีเยสุ อลมตฺถทสตเรหิ อลมตฺถทสตโร’ติ? ‘เอวํ, โภ, ปณฺฑิโต ราชา เอเฬยฺโย กรณียาธิกรณีเยสุ วจนียาธิวจนีเยสุ อลมตฺถทสตเรหิ อลมตฺถทสตโร’’’ติ.

“हे गौतम, एका प्रसंगी तोदेय्य ब्राह्मणाच्या सभेत लोक इतरांची निंदा करत होते की – ‘हा राजा एळेय्य मूर्ख आहे, जो श्रमण रामपुत्त यांच्यावर अत्यंत श्रद्धा ठेवतो आणि श्रमण रामपुत्त यांच्याप्रती अशा प्रकारचा परम आदर व्यक्त करतो, जसे की अभिवादन करणे, उठून उभे राहणे, हात जोडणे आणि योग्य आदराचार पाळणे. राजा एळेय्यचे हे सेवकही मूर्ख आहेत – यमक, मोग्गल्ल, उग्ग, नाविन्दकी, गंधब्ब आणि अग्गिवेस्स, जे श्रमण रामपुत्त यांच्यावर अत्यंत श्रद्धा ठेवतात आणि श्रमण रामपुत्त यांच्याप्रती अशा प्रकारचा परम आदर व्यक्त करतात, जसे की अभिवादन करणे, उठून उभे राहणे, हात जोडणे आणि योग्य आदराचार पाळणे.’ त्यावर तोदेय्य ब्राह्मणाने त्यांना या पद्धतीने समजावले – ‘तुम्हाला काय वाटते, गृहस्थांनो, कर्तव्ये आणि प्रशासकीय बाबींमध्ये, तसेच आदेश आणि घोषणांमध्ये, राजा एळेय्य हा बुद्धिमान आणि अत्यंत चतुर लोकांपेक्षाही अधिक चतुर नाही काय?’ ‘होय, महोदय, कर्तव्ये आणि प्रशासकीय बाबींमध्ये, तसेच आदेश आणि घोषणांमध्ये, राजा एळेय्य हा बुद्धिमान आणि अत्यंत चतुर लोकांपेक्षाही अधिक चतुर आहे.’”

---

‘‘ยสฺมา จ โข, โภ, สมโณ รามปุตฺโต รญฺญา เอเฬยฺเยน ปณฺฑิเตน ปณฺฑิตตโร กรณียาธิกรณีเยสุ วจนียาธิวจนีเยสุ อลมตฺถทสตเรน อลมตฺถทสตโร, ตสฺมา ราชา เอเฬยฺโย สมเณ รามปุตฺเต อภิปฺปสนฺโน, สมเณ จ ปน รามปุตฺเต เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรติ, ยทิทํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ’’.

“परंतु गृहस्थांनो, कारण श्रमण रामपुत्त हे बुद्धिमान राजा एळेय्यपेक्षाही अधिक बुद्धिमान आहेत, आणि कर्तव्ये व प्रशासकीय बाबींमध्ये, तसेच आदेश व घोषणांमध्ये अत्यंत चतुर लोकांपेक्षाही अधिक चतुर आहेत, म्हणूनच राजा एळेय्य त्यांच्यावर अत्यंत श्रद्धा ठेवतो आणि श्रमण रामपुत्त यांच्याप्रती अशा प्रकारचा परम आदर व्यक्त करतो, जसे की अभिवादन करणे, उठून उभे राहणे, हात जोडणे आणि योग्य आदराचार पाळणे.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญนฺติ, โภนฺโต, ปณฺฑิตา รญฺโญ เอเฬยฺยสฺส ปริหารกา – ยมโก โมคฺคลฺโล อุคฺโค นาวินฺทกี คนฺธพฺโพ อคฺคิเวสฺโส, กรณียาธิกรณีเยสุ วจนียาธิวจนีเยสุ อลมตฺถทสตเรหิ อลมตฺถทสตราติ? ‘เอวํ, โภ, ปณฺฑิตา รญฺโญ เอเฬยฺยสฺส ปริหารกา – ยมโก โมคฺคลฺโล อุคฺโค นาวินฺทกี คนฺธพฺโพ อคฺคิเวสฺโส, กรณียาธิกรณีเยสุ วจนียาธิวจนีเยสุ อลมตฺถทสตเรหิ อลมตฺถทสตรา’’’ติ.

“तुम्हाला काय वाटते, गृहस्थांनो, राजा एळेय्यचे हे बुद्धिमान सेवक – यमक, मोग्गल्ल, उग्ग, नाविन्दकी, गंधब्ब आणि अग्गिवेस्स, कर्तव्ये आणि प्रशासकीय बाबींमध्ये, तसेच आदेश आणि घोषणांमध्ये अत्यंत चतुर लोकांपेक्षाही अधिक चतुर नाहीत काय?” “होय, महोदय, राजा एळेय्यचे हे बुद्धिमान सेवक – यमक, मोग्गल्ल, उग्ग, नाविन्दकी, गंधब्ब आणि अग्गिवेस्स, कर्तव्ये आणि प्रशासकीय बाबींमध्ये, तसेच आदेश आणि घोषणांमध्ये अत्यंत चतुर लोकांपेक्षाही अधिक चतुर आहेत.”

---

‘‘ยสฺมา จ โข, โภ, สมโณ รามปุตฺโต รญฺโญ เอเฬยฺยสฺส ปริหารเกหิ ปณฺฑิเตหิ ปณฺฑิตตโร กรณียาธิกรณีเยสุ วจนียาธิวจนีเยสุ อลมตฺถทสตเรหิ อลมตฺถทสตโร, ตสฺมา รญฺโญ เอเฬยฺยสฺส ปริหารกา สมเณ รามปุตฺเต อภิปฺปสนฺนา; สมเณ จ ปน รามปุตฺเต เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรนฺติ, ยทิทํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺม’’นฺติ.

“परंतु गृहस्थांनो, कारण श्रमण रामपुत्त हे राजा एळेय्यच्या बुद्धिमान सेवकांपेक्षाही अधिक बुद्धिमान आहेत, आणि कर्तव्ये व प्रशासकीय बाबींमध्ये, तसेच आदेश व घोषणांमध्ये अत्यंत चतुर लोकांपेक्षाही अधिक चतुर आहेत, म्हणूनच राजा एळेय्यचे सेवक श्रमण रामपुत्त यांच्यावर अत्यंत श्रद्धा ठेवतात आणि श्रमण रामपुत्त यांच्याप्रती अशा प्रकारचा परम आदर व्यक्त करतात, जसे की अभिवादन करणे, उठून उभे राहणे, हात जोडणे आणि योग्य आदराचार पाळणे.”

---

‘‘อจฺฉริยํ, โภ, โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาว สุภาสิตํ จิทํ โภตา โคตเมน – ‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, อนวกาโส ยํ อสปฺปุริโส [Pg.501] อสปฺปุริสํ ชาเนยฺย – อสปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ. เอตมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ อนวกาโส ยํ อสปฺปุริโส สปฺปุริสํ ชาเนยฺย – สปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ. ฐานํ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, วิชฺชติ ยํ สปฺปุริโส สปฺปุริสํ ชาเนยฺย – สปฺปุริโส อยํ ภวนฺติ. เอตมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, ฐานํ วิชฺชติ ยํ สปฺปุริโส อสปฺปุริสํ ชาเนยฺย – อสปฺปุริโส อยํ ภว’นฺติ. หนฺท จ ทานิ มยํ, โภ โคตม, คจฺฉาม. พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามีติ. สตฺตมํ.

“आश्चर्यकारक आहे, हे गौतम! अद्भुत आहे, हे गौतम! आपण, हे गौतम, किती सुभाषित बोलला आहात की – ‘ब्राह्मणा, हे अशक्य आहे, असा कोणताही प्रसंग उद्भवू शकत नाही की एखाद्या असत्पुरुषाने दुसऱ्या असत्पुरुषाला ओळखावे की, हा गृहस्थ असत्पुरुष आहे. ब्राह्मणा, हेही अशक्य आहे, असा कोणताही प्रसंग उद्भवू शकत नाही की एखाद्या असत्पुरुषाने सत्पुरुषाला ओळखावे की, हा गृहस्थ सत्पुरुष आहे. ब्राह्मणा, हे शक्य आहे, असा प्रसंग घडू शकतो की एखाद्या सत्पुरुषाने दुसऱ्या सत्पुरुषाला ओळखावे की, हा गृहस्थ सत्पुरुष आहे. ब्राह्मणा, हेही शक्य आहे, असा प्रसंग घडू शकतो की एखाद्या सत्पुरुषाने असत्पुरुषाला ओळखावे की, हा गृहस्थ असत्पुरुष आहे.’ आणि आता, हे गौतम, आम्ही निघतो. आम्हाला बरीच कामे आहेत आणि बरीच कर्तव्ये पार पाडायची आहेत.” “ब्राह्मणा, आता तुला ज्याची वेळ योग्य वाटते ते कर.” तेव्हा मगधचा महामात्य वस्सकार ब्राह्मण भगवंतांच्या भाषणाचे अभिनंदन व कौतुक करून, आसनावरून उठून निघून गेला. सातवे सूत्त.

---

๘. อุปกสุตฺตํ

८. उपक सूत्त

---

๑๘๘. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข อุปโก มณฺฑิกาปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุปโก มณฺฑิกาปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

१८८. एका वेळी भगवान राजगृहात गिज्झकूट पर्वतावर विहार करत होते. तेव्हा मण्डिकापुत्र उपक जेथे भगवान होते तेथे गेला. तिथे पोहोचून त्याने भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला मण्डिकापुत्र उपक भगवंतांना असे म्हणाला –

---

‘‘อหญฺหิ, ภนฺเต, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘โย โกจิ ปรูปารมฺภํ วตฺเตติ, ปรูปารมฺภํ วตฺเตนฺโต สพฺโพ โส น อุปปาเทติ. อนุปปาเทนฺโต คารยฺโห โหติ อุปวชฺโช’’’ติ. ‘‘ปรูปารมฺภํ เจ, อุปก, วตฺเตติ ปรูปารมฺภํ วตฺเตนฺโต น อุปปาเทติ, อนุปปาเทนฺโต คารยฺโห โหติ อุปวชฺโช. ตฺวํ โข, อุปก, ปรูปารมฺภํ วตฺเตสิ, ปรูปารมฺภํ วตฺเตนฺโต น อุปปาเทสิ, อนุปปาเทนฺโต คารยฺโห โหสิ อุปวชฺโช’’ติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อุมฺมุชฺชมานกํเยว มหตา ปาเสน พนฺเธยฺย; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, อุมฺมุชฺชมานโกเยว ภควตา มหตา วาทปาเสน พทฺโธ’’ติ.

“भन्ते, माझे असे मत आणि अशी दृष्टी आहे की—‘जो कोणी दुसऱ्याची निंदा करतो, तो निंदा करणारा सर्वथा कुशल धर्माची उत्पत्ती करू शकत नाही. कुशल धर्माची उत्पत्ती न करणारा निंदनीय आणि दोषपात्र ठरतो.’” “उपका, जर कोणी दुसऱ्याची निंदा करतो आणि निंदा करताना कुशल धर्माची उत्पत्ती करत नाही, तर कुशल धर्माची उत्पत्ती न करणारा निंदनीय आणि दोषपात्र ठरतो. उपका, तू तर दुसऱ्याची निंदा करतोस, आणि निंदा करताना कुशल धर्माची उत्पत्ती करत नाहीस; म्हणून कुशल धर्माची उत्पत्ती न करणारा तू निंदनीय आणि दोषपात्र ठरतोस.” “भन्ते, ज्याप्रमाणे पाण्याबाहेर डोके काढणाऱ्या माशालाच कोणी मोठ्या जाळ्याने पकडावे; त्याचप्रमाणे, भन्ते, पाण्याबाहेर डोके काढणाऱ्या माझ्यासारख्याला भगवंतांनी मोठ्या वाद-पाशाने बांधले आहे.”

---

‘‘อิทํ อกุสลนฺติ โข, อุปก, มยา ปญฺญตฺตํ. ตตฺถ อปริมาณา ปทา อปริมาณา พฺยญฺชนา อปริมาณา ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนา – อิติปิทํ อกุสลนฺติ. ตํ โข ปนิทํ อกุสลํ ปหาตพฺพนฺติ โข, อุปก, มยา ปญฺญตฺตํ. ตตฺถ อปริมาณา ปทา อปริมาณา พฺยญฺชนา อปริมาณา ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนา – อิติปิทํ อกุสลํ ปหาตพฺพนฺติ.

“उपका, ‘हे अकुशल आहे’ असे मी प्रज्ञप्त केले आहे. त्याविषयी ‘या कारणाने हे अकुशल आहे’ असे सांगणारे अपरिमित शब्द, अपरिमित व्यंजने आणि तथागतांची अपरिमित धर्मदेशना आहे. तसेच, ‘त्या अकुशलाचा त्याग केला पाहिजे’ असे मी प्रज्ञप्त केले आहे. त्याविषयी ‘या कारणाने त्या अकुशलाचा त्याग केला पाहिजे’ असे सांगणारे अपरिमित शब्द, अपरिमित व्यंजने आणि तथागतांची अपरिमित धर्मदेशना आहे.”

---

‘‘อิทํ [Pg.502] กุสลนฺติ โข, อุปก, มยา ปญฺญตฺตํ. ตตฺถ อปริมาณา ปทา อปริมาณา พฺยญฺชนา อปริมาณา ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนา – อิติปิทํ กุสลนฺติ. ตํ โข ปนิทํ กุสลํ ภาเวตพฺพนฺติ โข, อุปก, มยา ปญฺญตฺตํ. ตตฺถ อปริมาณา ปทา อปริมาณา พฺยญฺชนา อปริมาณา ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนา – อิติปิทํ กุสลํ ภาเวตพฺพ’’นฺติ.

“उपका, ‘हे कुशल आहे’ असे मी प्रज्ञप्त केले आहे. त्याविषयी ‘या कारणाने हे कुशल आहे’ असे सांगणारे अपरिमित शब्द, अपरिमित व्यंजने आणि तथागतांची अपरिमित धर्मदेशना आहे. तसेच, ‘त्या कुशलाची भावना केली पाहिजे’ असे मी प्रज्ञप्त केले आहे. त्याविषयी ‘या कारणाने त्या कुशलाची भावना केली पाहिजे’ असे सांगणारे अपरिमित शब्द, अपरिमित व्यंजने आणि तथागतांची अपरिमित धर्मदेशना आहे.”

---

อถ โข อุปโก มณฺฑิกาปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ยาวตโก อโหสิ ภควตา สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อาโรเจสิ.

त्यानंतर मण्डिकापुत्र उपक भगवंतांच्या भाषणाचे अभिनंदन व अनुमोदन करून, आसनावरून उठला आणि भगवंतांना अभिवादन करून व प्रदक्षिणा घालून, जेथे मगधचा राजा वैदेहीपुत्र अजातशत्रू होता तेथे गेला. तेथे जाऊन भगवंतांसोबत झालेले सर्व संभाषण त्याने मगधचा राजा वैदेहीपुत्र अजातशत्रू याला निवेदन केले.

---

เอวํ วุตฺเต ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต กุปิโต อนตฺตมโน อุปกํ มณฺฑิกาปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยาว ธํสี วตายํ โลณการทารโก ยาว มุขโร ยาว ปคพฺโพ ยตฺร หิ นาม ตํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อาสาเทตพฺพํ มญฺญิสฺสติ; อเปหิ ตฺวํ, อุปก, วินสฺส, มา ตํ อทฺทส’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

असे बोलले असता, मगधचा राजा वैदेहीपुत्र अजातशत्रू क्रुद्ध व अप्रसन्न होऊन मण्डिकापुत्र उपकाला म्हणाला— “हा मिठाचा धंदा करणाऱ्याचा मुलगा किती उद्धट, किती वाचाळ आणि किती धिटाई करणारा आहे, जो त्या पूजनीय, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांवर आक्षेप घेण्याचे धाडस करतो! चालता हो उपका, नष्ट हो! मला तुझे तोंड दाखवू नकोस.” आठवे सूत्र समाप्त.

---

๙. สจฺฉิกรณียสุตฺตํ

९. सच्छिकरणीय सूत्र

---

๑๘๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, สจฺฉิกรณียา ธมฺมา. กตเม จตฺตาโร? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน สจฺฉิกรณียา; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา สติยา สจฺฉิกรณียา; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา สจฺฉิกรณียา; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย สจฺฉิกรณียา. กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน สจฺฉิกรณียา? อฏฺฐ วิโมกฺขา, ภิกฺขเว, กาเยน สจฺฉิกรณียา.

१८९. “भिक्षूंनो, या चार गोष्टी साक्षात्कार करण्यायोग्य आहेत. कोणत्या चार? भिक्षूंनो, काही गोष्टी शरीराने साक्षात्कार करण्यायोग्य आहेत; काही गोष्टी स्मृतीने साक्षात्कार करण्यायोग्य आहेत; काही गोष्टी चक्षूंनी साक्षात्कार करण्यायोग्य आहेत; आणि काही गोष्टी प्रज्ञेने साक्षात्कार करण्यायोग्य आहेत. आणि भिक्षूंनो, शरीराने साक्षात्कार करण्यायोग्य गोष्टी कोणत्या आहेत? भिक्षूंनो, आठ विमोक्ष हे शरीराने साक्षात्कार करण्यायोग्य आहेत.”

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา สติยา สจฺฉิกรณียา? ปุพฺเพนิวาโส, ภิกฺขเว, สติยา สจฺฉิกรณีโย.

“आणि भिक्षूंनो, स्मृतीने साक्षात्कार करण्यायोग्य गोष्टी कोणत्या आहेत? भिक्षूंनो, पूर्वजन्मांचे स्मरण (पुब्बेनिवास) हे स्मृतीने साक्षात्कार करण्यायोग्य आहे.”

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา สจฺฉิกรณียา? สตฺตานํ จุตูปปาโต, ภิกฺขเว, จกฺขุนา สจฺฉิกรณีโย.

“आणि भिक्षूंनो, चक्षूंनी साक्षात्कार करण्यायोग्य गोष्टी कोणत्या आहेत? भिक्षूंनो, प्राण्यांचे च्युती आणि उपपाद (मृत्यू आणि पुनर्जन्म) हे चक्षूंनी साक्षात्कार करण्यायोग्य आहे.”

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย สจฺฉิกรณียา? อาสวานํ ขโย, ภิกฺขเว, ปญฺญาย สจฺฉิกรณีโย. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร สจฺฉิกรณียา ธมฺมา’’ติ. นวมํ.

“आणि भिक्षूंनो, प्रज्ञेने साक्षात्कार करण्यायोग्य गोष्टी कोणत्या आहेत? भिक्षूंनो, आसवांचा क्षय (आसवक्खय) हा प्रज्ञेने साक्षात्कार करण्यायोग्य आहे. भिक्षूंनो, या चार साक्षात्कार करण्यायोग्य गोष्टी आहेत.” नववे सूत्र समाप्त.

---

๑๐. อุโปสถสุตฺตํ

१०. उपोसाथ सूत्र

---

๑๙๐. เอกํ [Pg.503] สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. เตน โข ปน สมเยน ภควา ตทหุโปสเถ ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต นิสินฺโน โหติ. อถ โข ภควา ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

१९०. एकदा भगवंत श्रावस्तीमध्ये पूर्वारामातील मृगारमाता (विशाखा) हिच्या प्रासादात राहत होते. त्या वेळी उपोसाथाच्या दिवशी भगवंत भिक्षुसंघाने वेढलेले बसले होते. तेव्हा भगवंतांनी पूर्णपणे शांत बसलेल्या भिक्षुसंघाकडे निरखून पाहिले आणि भिक्षूंना संबोधित केले—

---

‘‘อปลาปายํ, ภิกฺขเว, ปริสา นิปฺปลาปายํ, ภิกฺขเว, ปริสา สุทฺธา สาเร ปติฏฺฐิตา. ตถารูโป อยํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสงฺโฆ, ตถารูปายํ, ภิกฺขเว, ปริสา. ยถารูปา ปริสา ทุลฺลภา ทสฺสนายปิ โลกสฺมึ, ตถารูโป อยํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสงฺโฆ, ตถารูปายํ, ภิกฺขเว, ปริสา. ยถารูปา ปริสา อาหุเนยฺยา ปาหุเนยฺยา ทกฺขิเณยฺยา อญฺชลิกรณียา อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส, ตถารูโป อยํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสงฺโฆ, ตถารูปายํ, ภิกฺขเว, ปริสา. ยถารูปาย ปริสาย อปฺปํ ทินฺนํ พหุ โหติ พหุ ทินฺนํ พหุตรํ, ตถารูโป อยํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสงฺโฆ, ตถารูปายํ, ภิกฺขเว, ปริสา. ยถารูปํ ปริสํ อลํ โยชนคณนานิปิ ทสฺสนาย คนฺตุํ อปิ ปุโฏเสนาปิ, ตถารูโป อยํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสงฺโฆ, (ตถารูปายํ, ภิกฺขเว, ปริสา).

“भिक्षूंनो, ही परिषद निरर्थक बडबडीपासून मुक्त आहे; भिक्षूंनो, ही परिषद निष्कपट, शुद्ध आणि सारात प्रतिष्ठित आहे. भिक्षूंनो, हा भिक्षुसंघ असा आहे, ही परिषद अशी आहे. ज्या परिषदेचे दर्शन मिळणेही जगात दुर्लभ असते, असा हा भिक्षुसंघ आहे, अशी ही परिषद आहे. जी परिषद आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलिकरणीय आणि जगाचे सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र आहे, असा हा भिक्षुसंघ आहे, अशी ही परिषद आहे. अशा परिषदेला दिलेले थोडे दानही विपुल फळ देणारे होते आणि मोठे दान अत्यंत विपुल फळ देणारे होते, असा हा भिक्षुसंघ आहे, अशी ही परिषद आहे. अशा परिषदेच्या दर्शनासाठी शिदोरी घेऊन अनेक योजने प्रवास करून जाणेही योग्य आहे, असा हा भिक्षुसंघ आहे, (अशी ही परिषद आहे).”

---

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ เทวปฺปตฺตา วิหรนฺติ; สนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ พฺรหฺมปฺปตฺตา วิหรนฺติ; สนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ อาเนญฺชปฺปตฺตา วิหรนฺติ; สนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ อริยปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

“भिक्षूंनो, या भिक्षुसंघात असे भिक्षू आहेत जे देवत्व प्राप्त करून विहरत आहेत; भिक्षूंनो, या भिक्षुसंघात असे भिक्षू आहेत जे ब्रह्मत्व प्राप्त करून विहरत आहेत; भिक्षूंनो, या भिक्षुसंघात असे भिक्षू आहेत जे अचलता (आनेञ्ज) प्राप्त करून विहरत आहेत; भिक्षूंनो, या भिक्षुसंघात असे भिक्षू आहेत जे आर्यत्व प्राप्त करून विहरत आहेत.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เทวปฺปตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เทวปฺปตฺโต โหติ.

“आणि भिक्षूंनो, भिक्षू देवत्व प्राप्त कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू कामभोगांपासून अलिप्त होऊन... पहिल्या ध्यानाचा लाभ घेऊन विहरतो; वितर्क आणि विचारांच्या शांत होण्याने... दुसऱ्या ध्यानाचा... तिसऱ्या ध्यानाचा... चौथ्या ध्यानाचा लाभ घेऊन विहरतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू देवत्व प्राप्त होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พฺรหฺมปฺปตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณา… มุทิตา… อุเปกฺขาสหคเตน [Pg.504] เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พฺรหฺมปฺปตฺโต โหติ.

“भिक्षूंनो, भिक्षू ब्रह्मप्रत (ब्रह्मभाव प्राप्त झालेला) कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू मैत्रीयुक्त चित्ताने एका दिशेला व्यापून विहरतो, तसेच दुसऱ्या दिशेला, तसेच तिसऱ्या दिशेला, तसेच चौथ्या दिशेला. अशा प्रकारे वर, खाली, आडवे, सर्वत्र, स्वतःप्रमाणेच सर्वांना, संपूर्ण जगाला विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापाधविरहित अशा मैत्रीयुक्त चित्ताने व्यापून विहरतो. करुणा... मुदिता... उपेक्षायुक्त चित्ताने एका दिशेला व्यापून विहरतो, तसेच दुसऱ्या दिशेला, तसेच तिसऱ्या दिशेला, तसेच चौथ्या दिशेला. अशा प्रकारे वर, खाली, आडवे, सर्वत्र, स्वतःप्रमाणेच सर्वांना, संपूर्ण जगाला विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापाधविरहित अशा उपेक्षायुक्त चित्ताने व्यापून विहरतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू ब्रह्मप्रत होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาเนญฺชปฺปตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาเนญฺชปฺปตฺโต โหติ.

“भिक्षूंनो, भिक्षू आणेञ्जप्रत (अकंपभाव प्राप्त झालेला) कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू सर्व प्रकारे रूपसंज्ञांचे पूर्णपणे उल्लंघन करून, प्रतिघसंज्ञांच्या अस्तामुळे, नानात्वसंज्ञांचे मनसिकार न केल्यामुळे, 'आकाश अनंत आहे' असे जाणून आकाशांनञ्चायतन (आकाशानंत्यायतनाचे ध्यान) प्राप्त करून विहरतो. सर्व प्रकारे आकाशांनञ्चायतनाचे उल्लंघन करून, 'विज्ञान अनंत आहे' असे जाणून विञ्ञाणञ्चायतन (विज्ञानानंत्यायतनाचे ध्यान) प्राप्त करून विहरतो. सर्व प्रकारे विञ्ञाणञ्चायतनाचे उल्लंघन करून, 'काहीही नाही' असे जाणून आकिञ्चञ्ञायतन (आकिंचन्यायतनाचे ध्यान) प्राप्त करून विहरतो. सर्व प्रकारे आकिञ्चञ्ञायतनाचे उल्लंघन करून नेवसञ्ञानासञ्ञायतन (नैवसंज्ञानासंज्ञायतनाचे ध्यान) प्राप्त करून विहरतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू आणेञ्जप्रत होतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริยปฺปตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อริยปฺปตฺโต โหตี’’ติ. ทสมํ.

“भिक्षूंनो, भिक्षू आर्यप्रत (आर्यभाव प्राप्त झालेला) कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत (जसे आहे तसे) जाणतो... पे... 'ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा (मार्ग) आहे' हे यथाभूत जाणतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू आर्यप्रत होतो.” दहावे.

---

พฺราหฺมณวคฺโค จตุตฺโถ.

चौथा ब्राह्मणवर्ग समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा संग्रह (उद्दान) -

---

โยธา ปาฏิโภคสุตํ, อภยํ พฺราหฺมณสจฺเจน ปญฺจมํ;

อุมฺมคฺควสฺสกาโร, อุปโก สจฺฉิกิริยา จ อุโปสโถติ.

योधा, पाटिभोग, सुत, अभय आणि पाचवे ब्राह्मणसच्च; उम्मग्ग, वस्सकार, उपक, सच्छिकिरिया आणि उपोसथ.

---

(๒๐) ๕. มหาวคฺโค

(२०) ५. महावर्ग

---

๑. โสตานุคตสุตฺตํ

१. सोतानुगत सुत्त

---

๑๙๑. ‘‘โสตานุคตานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ, วจสา ปริจิตานํ, มนสานุเปกฺขิตานํ, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธานํ จตฺตาโร อานิสํสา ปาฏิกงฺขา. กตเม [Pg.505] จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. ตสฺส เต ธมฺมา โสตานุคตา โหนฺติ, วจสา ปริจิตา, มนสานุเปกฺขิตา, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. โส มุฏฺฐสฺสติ กาลํ กุรุมาโน อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. ตสฺส ตตฺถ สุขิโน ธมฺมปทา ปฺลวนฺติ. ทนฺโธ, ภิกฺขเว, สตุปฺปาโท; อถ โส สตฺโต ขิปฺปํเยว วิเสสคามี โหติ. โสตานุคตานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ, วจสา ปริจิตานํ, มนสานุเปกฺขิตานํ, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธานํ อยํ ปฐโม อานิสํโส ปาฏิกงฺโข.

१९१. “भिक्षूंनो, जे धर्म कानाने ऐकले आहेत, वाणीने परिचित केले आहेत, मनाने अनुपेक्षित (चिंतन केलेले) आहेत आणि दृष्टीने सुप्रतिविद्ध (उत्कृष्टपणे जाणलेले) आहेत, त्यांच्याकडून चार आनिशंस (फायदे) अपेक्षित आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू धर्माचे अध्ययन करतो - सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदळ्ळ. त्याला ते धर्म कानाने ऐकलेले, वाणीने परिचित, मनाने अनुपेक्षित आणि दृष्टीने सुप्रतिविद्ध झालेले असतात. तो स्मृतिभ्रष्ट (मुट्ठस्सति) होऊन काळ करतो (मृत्यू पावतो) आणि एखाद्या देवलोकात उत्पन्न होतो. तेथे सुखी असलेल्या त्याला धर्माची पदे स्पष्ट होतात. भिक्षूंनो, स्मृतीचा उदय होण्यास जरी वेळ लागला, तरी तो प्राणी त्वरित विशेषगामी (विशिष्ट गती प्राप्त करणारा) होतो. भिक्षूंनो, जे धर्म कानाने ऐकले आहेत, वाणीने परिचित केले आहेत, मनाने अनुपेक्षित आहेत आणि दृष्टीने सुप्रतिविद्ध आहेत, त्यांचा हा पहिला आनिशंस अपेक्षित आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. ตสฺส เต ธมฺมา โสตานุคตา โหนฺติ, วจสา ปริจิตา, มนสานุเปกฺขิตา, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. โส มุฏฺฐสฺสติ กาลํ กุรุมาโน อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. ตสฺส ตตฺถ น เหว โข สุขิโน ธมฺมปทา ปฺลวนฺติ; อปิ จ โข ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต เทวปริสายํ ธมฺมํ เทเสติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อยํ วา โส ธมฺมวินโย, ยตฺถาหํ ปุพฺเพ พฺรหฺมจริยํ อจริ’นฺติ. ทนฺโธ, ภิกฺขเว, สตุปฺปาโท; อถ โส สตฺโต ขิปฺปเมว วิเสสคามี โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส กุสโล เภริสทฺทสฺส. โส อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน เภริสทฺทํ สุเณยฺย. ตสฺส น เหว โข อสฺส กงฺขา วา วิมติ วา – ‘เภริสทฺโท นุ โข, น นุ โข เภริสทฺโท’ติ! อถ โข เภริสทฺโทตฺเวว นิฏฺฐํ คจฺเฉยฺย. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. ตสฺส เต ธมฺมา โสตานุคตา โหนฺติ, วจสา ปริจิตา, มนสานุเปกฺขิตา, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. โส มุฏฺฐสฺสติ กาลํ กุรุมาโน อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. ตสฺส ตตฺถ น เหว โข สุขิโน ธมฺมปทา ปฺลวนฺติ; อปิ จ โข ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต เทวปริสายํ ธมฺมํ เทเสติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อยํ วา โส ธมฺมวินโย, ยตฺถาหํ ปุพฺเพ พฺรหฺมจริยํ อจริ’นฺติ. ทนฺโธ, ภิกฺขเว, สตุปฺปาโท; อถ โส สตฺโต ขิปฺปํเยว วิเสสคามี โหติ. โสตานุคตานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ[Pg.506], วจสา ปริจิตานํ, มนสานุเปกฺขิตานํ, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธานํ อยํ ทุติโย อานิสํโส ปาฏิกงฺโข.

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षू धर्माचे अध्ययन करतो - सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदळ्ळ. त्याला ते धर्म कानाने ऐकलेले, वाणीने परिचित, मनाने अनुपेक्षित आणि दृष्टीने सुप्रतिविद्ध झालेले असतात. तो स्मृतिभ्रष्ट होऊन काळ करतो आणि एखाद्या देवलोकात उत्पन्न होतो. तेथे सुखी असलेल्या त्याला धर्माची पदे स्पष्ट होत नाहीत; परंतु एखादा ऋद्धीमान आणि चेतोवशीप्राप्त (चित्तावर नियंत्रण मिळवलेला) भिक्षू देवपरिषदेत धर्म उपदेश करतो. त्याला असा विचार येतो - 'हा तोच धम्मविनय आहे, ज्यामध्ये मी पूर्वी ब्रह्मचर्य पाळले होते.' भिक्षूंनो, स्मृतीचा उदय होण्यास जरी वेळ लागला, तरी तो प्राणी त्वरित विशेषगामी होतो. भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य दुंदुभीच्या आवाजात कुशल असेल. तो लांबच्या प्रवासाला निघालेला असताना त्याला दुंदुभीचा आवाज ऐकू येईल. त्याला त्या दुंदुभीच्या आवाजाबद्दल कोणतीही शंका किंवा संभ्रम होणार नाही की, 'हा दुंदुभीचा आवाज आहे की नाही?' तर तो 'हा दुंदुभीचाच आवाज आहे' अशा निश्चित निष्कर्षाप्रत पोहोचेल. भिक्षूंनो, अगदी याचप्रमाणे भिक्षू धर्माचे अध्ययन करतो - सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदळ्ळ. त्याला ते धर्म कानाने ऐकलेले, वाणीने परिचित, मनाने अनुपेक्षित आणि दृष्टीने सुप्रतिविद्ध झालेले असतात. तो स्मृतिभ्रष्ट होऊन काळ करतो आणि एखाद्या देवलोकात उत्पन्न होतो. तेथे सुखी असलेल्या त्याला धर्माची पदे स्पष्ट होत नाहीत; परंतु एखादा ऋद्धीमान आणि चेतोवशीप्राप्त भिक्षू देवपरिषदेत धर्म उपदेश करतो. त्याला असा विचार येतो - 'हा तोच धम्मविनय आहे, ज्यामध्ये मी पूर्वी ब्रह्मचर्य पाळले होते.' भिक्षूंनो, स्मृतीचा उदय होण्यास जरी वेळ लागला, तरी तो प्राणी त्वरित विशेषगामी होतो. भिक्षूंनो, जे धर्म कानाने ऐकले आहेत, वाणीने परिचित केले आहेत, मनाने अनुपेक्षित आहेत आणि दृष्टीने सुप्रतिविद्ध आहेत, त्यांचा हा दुसरा आनिशंस अपेक्षित आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. ตสฺส เต ธมฺมา โสตานุคตา โหนฺติ, วจสา ปริจิตา, มนสานุเปกฺขิตา, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. โส มุฏฺฐสฺสติ กาลํ กุรุมาโน อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. ตสฺส ตตฺถ น เหว โข สุขิโน ธมฺมปทา ปฺลวนฺติ, นปิ ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต เทวปริสายํ ธมฺมํ เทเสติ; อปิ จ โข เทวปุตฺโต เทวปริสายํ ธมฺมํ เทเสติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อยํ วา โส ธมฺมวินโย, ยตฺถาหํ ปุพฺเพ พฺรหฺมจริยํ อจริ’นฺติ. ทนฺโธ, ภิกฺขเว, สตุปฺปาโท; อถ โส สตฺโต ขิปฺปํเยว วิเสสคามี โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส กุสโล สงฺขสทฺทสฺส. โส อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน สงฺขสทฺทํ สุเณยฺย. ตสฺส น เหว โข อสฺส กงฺขา วา วิมติ วา – ‘สงฺขสทฺโท นุ โข, น นุ โข สงฺขสทฺโท’ติ! อถ โข สงฺขสทฺโทตฺเวว นิฏฺฐํ คจฺเฉยฺย. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. ตสฺส เต ธมฺมา โสตานุคตา โหนฺติ, วจสา ปริจิตา, มนสานุเปกฺขิตา, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. โส มุฏฺฐสฺสติ กาลํ กุรุมาโน อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. ตสฺส ตตฺถ น เหว โข สุขิโน ธมฺมปทา ปฺลวนฺติ, นปิ ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต เทวปริสายํ ธมฺมํ เทเสติ; อปิ จ โข เทวปุตฺโต เทวปริสายํ ธมฺมํ เทเสติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อยํ วา โส ธมฺมวินโย, ยตฺถาหํ ปุพฺเพ พฺรหฺมจริยํ อจริ’นฺติ. ทนฺโธ, ภิกฺขเว, สตุปฺปาโท; อถ โส สตฺโต ขิปฺปํเยว วิเสสคามี โหติ. โสตานุคตานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ, วจสา ปริจิตานํ, มนสานุเปกฺขิตานํ, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธานํ อยํ ตติโย อานิสํโส ปาฏิกงฺโข.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, एखादा भिक्खू धम्माचा अभ्यास करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. त्याचे ते धम्म श्रवणानुगत (कानांवर पडलेले) असतात, वाणीने परिचित (मुखाद्गत) असतात, मनाने चिंतन केलेले असतात आणि दृष्टीने चांगल्या प्रकारे भेदलेले (समजलेले) असतात. तो स्मृती गमावून (स्मृतिभ्रष्ट होऊन) मृत्यू पावतो आणि एखाद्या देवलोकात उत्पन्न होतो. तिथे सुखी असलेल्या त्याला धम्मपदे आपोआपच स्पष्टपणे आठवतात (प्रकट होतात). जरी ऋद्धीमान व चित्तावर ताबा मिळवलेला एखादा भिक्खू देवसभेत धम्मदेशना करत नसला, तरी एखादा देवपुत्र देवसभेत धम्मदेशना करतो. त्याला असे वाटते – ‘हा तोच धम्म आणि विनय आहे, ज्यामध्ये मी पूर्वी ब्रह्मचर्य पाळले होते.’ भिक्खूहो, स्मृतीचा उदय होण्यास वेळ लागतो (तो मंद असतो), परंतु नंतर तो प्राणी त्वरित विशेष गतीला (विशिष्ट धम्माला/निर्वाणाला) प्राप्त होतो. ज्याप्रमाणे, भिक्खूहो, एखादा मनुष्य शंखाच्या आवाजात कुशल असतो. तो लांबच्या प्रवासाला निघालेला असताना शंखाचा आवाज ऐकतो. त्याला त्या शंखाच्या आवाजाबद्दल कोणतीही शंका किंवा संभ्रम नसतो की – ‘हा शंखाचा आवाज आहे की नाही?’ उलट, ‘हा शंखाचाच आवाज आहे’ असाच तो निश्चय करतो. तशाच प्रकारे, भिक्खूहो, एखादा भिक्खू धम्माचा अभ्यास करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. त्याचे ते धम्म श्रवणानुगत असतात, वाणीने परिचित असतात, मनाने चिंतन केलेले असतात आणि दृष्टीने चांगल्या प्रकारे भेदलेले असतात. तो स्मृती गमावून मृत्यू पावतो आणि एखाद्या देवलोकात उत्पन्न होतो. तिथे सुखी असलेल्या त्याला धम्मपदे आपोआपच स्पष्टपणे आठवतात. जरी ऋद्धीमान व चित्तावर ताबा मिळवलेला एखादा भिक्खू देवसभेत धम्मदेशना करत नसला, तरी एखादा देवपुत्र देवसभेत धम्मदेशना करतो. त्याला असे वाटते – ‘हा तोच धम्म आणि विनय आहे, ज्यामध्ये मी पूर्वी ब्रह्मचर्य पाळले होते.’ भिक्खूहो, स्मृतीचा उदय होण्यास वेळ लागतो, परंतु नंतर तो प्राणी त्वरित विशेष गतीला प्राप्त होतो. भिक्खूहो, श्रवणानुगत असलेल्या, वाणीने परिचित असलेल्या, मनाने चिंतन केलेल्या आणि दृष्टीने चांगल्या प्रकारे भेदलेल्या धम्मांचा हा तिसरा आणीशंस (फायदा) अपेक्षित आहे.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. ตสฺส เต ธมฺมา โสตานุคตา โหนฺติ, วจสา ปริจิตา, มนสานุเปกฺขิตา, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. โส มุฏฺฐสฺสติ กาลํ กุรุมาโน อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. ตสฺส ตตฺถ น เหว โข สุขิโน ธมฺมปทา ปฺลวนฺติ, นปิ ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต เทวปริสายํ ธมฺมํ เทเสติ, นปิ เทวปุตฺโต เทวปริสายํ [Pg.507] ธมฺมํ เทเสติ; อปิ จ โข โอปปาติโก โอปปาติกํ สาเรติ – ‘สรสิ ตฺวํ, มาริส, สรสิ ตฺวํ, มาริส, ยตฺถ มยํ ปุพฺเพ พฺรหฺมจริยํ อจริมฺหา’ติ. โส เอวมาห – ‘สรามิ, มาริส, สรามิ, มาริสา’ติ. ทนฺโธ, ภิกฺขเว, สตุปฺปาโท; อถ โส สตฺโต ขิปฺปํเยว วิเสสคามี โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทฺเว สหายกา สหปํสุกีฬิกา. เต กทาจิ กรหจิ อญฺญมญฺญํ สมาคจฺเฉยฺยุํ. อญฺโญ ปน สหายโก สหายกํ เอวํ วเทยฺย – ‘อิทมฺปิ, สมฺม, สรสิ, อิทมฺปิ, สมฺม, สรสี’ติ. โส เอวํ วเทยฺย – ‘สรามิ, สมฺม, สรามิ, สมฺมา’ติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลํ. ตสฺส เต ธมฺมา โสตานุคตา โหนฺติ, วจสา ปริจิตา, มนสานุเปกฺขิตา, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. โส มุฏฺฐสฺสติ กาลํ กุรุมาโน อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. ตสฺส ตตฺถ น เหว โข สุขิโน ธมฺมปทา ปฺลวนฺติ, นปิ ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต เทวปริสายํ ธมฺมํ เทเสติ, นปิ เทวปุตฺโต เทวปริสายํ ธมฺมํ เทเสติ; อปิ จ โข โอปปาติโก โอปปาติกํ สาเรติ – ‘สรสิ ตฺวํ, มาริส, สรสิ ตฺวํ, มาริส, ยตฺถ มยํ ปุพฺเพ พฺรหฺมจริยํ อจริมฺหา’ติ. โส เอวมาห – ‘สรามิ, มาริส, สรามิ, มาริสา’ติ. ทนฺโธ, ภิกฺขเว, สตุปฺปาโท; อถ โข โส สตฺโต ขิปฺปํเยว วิเสสคามี โหติ. โสตานุคตานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ, วจสา ปริจิตานํ, มนสานุเปกฺขิตานํ, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธานํ อยํ จตุตฺโถ อานิสํโส ปาฏิกงฺโข. โสตานุคตานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ, วจสา ปริจิตานํ, มนสานุเปกฺขิตานํ ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธานํ อิเม จตฺตาโร อานิสํสา ปาฏิกงฺขา’’ติ. ปฐมํ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, एखादा भिक्खू धम्माचा अभ्यास करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. त्याचे ते धम्म श्रवणानुगत असतात, वाणीने परिचित असतात, मनाने चिंतन केलेले असतात आणि दृष्टीने चांगल्या प्रकारे भेदलेले असतात. तो स्मृती गमावून मृत्यू पावतो आणि एखाद्या देवलोकात उत्पन्न होतो. तिथे सुखी असलेल्या त्याला धम्मपदे आपोआपच स्पष्टपणे आठवतात. तिथे ऋद्धीमान व चित्तावर ताबा मिळवलेला एखादा भिक्खूही देवसभेत धम्मदेशना करत नाही, आणि एखादा देवपुत्रही देवसभेत धम्मदेशना करत नाही; परंतु एखादा औपपातिक (देवपुत्र) दुसऱ्या औपपातिकाला आठवण करून देतो – ‘मित्रा, तुला आठवते का? मित्रा, तुला आठवते का, जिथे आपण पूर्वी ब्रह्मचर्य पाळले होते?’ तो म्हणतो – ‘मित्रा, मला आठवते. मित्रा, मला आठवते.’ भिक्खूहो, स्मृतीचा उदय होण्यास वेळ लागतो, परंतु नंतर तो प्राणी त्वरित विशेष गतीला प्राप्त होतो. ज्याप्रमाणे, भिक्खूहो, धुळीत एकत्र खेळणारे दोन मित्र असतात. ते कधीतरी एकमेकांना भेटतात. मग एक मित्र दुसऱ्या मित्राला म्हणतो – ‘मित्रा, तुला हे आठवते का? मित्रा, तुला हे आठवते का?’ तो म्हणतो – ‘मित्रा, मला आठवते. मित्रा, मला आठवते.’ तशाच प्रकारे, भिक्खूहो, एखादा भिक्खू धम्माचा अभ्यास करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. त्याचे ते धम्म श्रवणानुगत असतात, वाणीने परिचित असतात, मनाने चिंतन केलेले असतात आणि दृष्टीने चांगल्या प्रकारे भेदलेले असतात. तो स्मृती गमावून मृत्यू पावतो आणि एखाद्या देवलोकात उत्पन्न होतो. तिथे सुखी असलेल्या त्याला धम्मपदे आपोआपच स्पष्टपणे आठवतात. तिथे ऋद्धीमान व चित्तावर ताबा मिळवलेला एखादा भिक्खूही देवसभेत धम्मदेशना करत नाही, आणि एखादा देवपुत्रही देवसभेत धम्मदेशना करत नाही; परंतु एखादा औपपातिक दुसऱ्या औपपातिकाला आठवण करून देतो – ‘मित्रा, तुला आठवते का? मित्रा, तुला आठवते का, जिथे आपण पूर्वी ब्रह्मचर्य पाळले होते?’ तो म्हणतो – ‘मित्रा, मला आठवते. मित्रा, मला आठवते.’ भिक्खूहो, स्मृतीचा उदय होण्यास वेळ लागतो, परंतु नंतर तो प्राणी त्वरित विशेष गतीला प्राप्त होतो. भिक्खूहो, श्रवणानुगत असलेल्या, वाणीने परिचित असलेल्या, मनाने चिंतन केलेल्या आणि दृष्टीने चांगल्या प्रकारे भेदलेल्या धम्मांचा हा चौथा आणीशंस (फायदा) अपेक्षित आहे. भिक्खूहो, श्रवणानुगत असलेल्या, वाणीने परिचित असलेल्या, मनाने चिंतन केलेल्या आणि दृष्टीने चांगल्या प्रकारे भेदलेल्या धम्मांचे हे चार आणीशंस (फायदे) अपेक्षित आहेत.” पहिले सुत्त समाप्त.

---

๒. ฐานสุตฺตํ

२. ठाणसुत्त (स्थान सूत्र)

---

๑๙๒. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ จตูหิ ฐาเนหิ เวทิตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สํวาเสน, ภิกฺขเว, สีลํ เวทิตพฺพํ, ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญน. สํโวหาเรน, ภิกฺขเว, โสเจยฺยํ เวทิตพฺพํ, ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญน. อาปทาสุ, ภิกฺขเว, ถาโม เวทิตพฺโพ, โส จ โข ทีเฆน อทฺธุนา[Pg.508], น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญน. สากจฺฉาย, ภิกฺขเว, ปญฺญา เวทิตพฺพา, สา จ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนาติ.

१९२. “भिक्खूहो, ही चार स्थाने (गोष्टी) चार कारणांनी (प्रसंगांनी) जाणून घेतली पाहिजेत. ती चार कोणती? भिक्खूहो, एकत्र राहण्याने (सहवासाने) शील जाणून घेतले पाहिजे, आणि तेही दीर्घकाळानंतर, थोड्या काळात नाही; लक्ष देणाऱ्याने, दुर्लक्ष करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही. भिक्खूहो, व्यवहाराने (देवाणघेवाणीने) शुचिता (प्रामाणिकपणा) जाणून घेतली पाहिजे, आणि तीही दीर्घकाळानंतर, थोड्या काळात नाही; लक्ष देणाऱ्याने, दुर्लक्ष करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही. भिक्खूहो, आपत्तीच्या वेळी (संकटात) मानसिक बळ (धैर्य) जाणून घेतले पाहिजे, आणि तेही दीर्घकाळानंतर, थोड्या काळात नाही; लक्ष देणाऱ्याने, दुर्लक्ष करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही. भिक्खूहो, चर्चेने (संवादाने) प्रज्ञा जाणून घेतली पाहिजे, आणि तीही दीर्घकाळानंतर, थोड्या काळात नाही; लक्ष देणाऱ्याने, दुर्लक्ष करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही.”

---

‘‘‘สํวาเสน, ภิกฺขเว, สีลํ เวทิตพฺพํ, ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สํวสมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ทีฆรตฺตํ โข อยมายสฺมา ขณฺฑการี ฉิทฺทการี สพลการี กมฺมาสการี, น สนฺตตการี น สนฺตตวุตฺติ ; สีเลสุ ทุสฺสีโล อยมายสฺมา, นายมายสฺมา สีลวา’’’ติ.

“‘भिक्षूंनो, सहवासाने शील जाणता येते, आणि तेही दीर्घ काळाने, थोड्या काळाने नाही; मनन करणाऱ्याने, मनन न करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य दुसऱ्या मनुष्यासोबत एकत्र राहत असताना असे जाणतो – ‘दीर्घकाळापासून हे आयुष्यमान (शीलाच्या बाबतीत) खंडित करणारे, सच्छिद्र करणारे, डागाळलेले आणि मळकट वर्तन करणारे आहेत; ते सातत्याने आचरण करणारे नाहीत, सातत्यपूर्ण वृत्तीचे नाहीत. हे आयुष्यमान दुःशील आहेत, हे आयुष्यमान शीलवान नाहीत.’ ”

---

‘‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สํวสมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ทีฆรตฺตํ โข อยมายสฺมา อขณฺฑการี อจฺฉิทฺทการี อสพลการี อกมฺมาสการี สนฺตตการี สนฺตตวุตฺติ; สีเลสุ สีลวา อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ทุสฺสีโล’ติ. ‘สํวาเสน, ภิกฺขเว, สีลํ เวทิตพฺพํ, ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“पण येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य दुसऱ्या मनुष्यासोबत एकत्र राहत असताना असे जाणतो – ‘दीर्घकाळापासून हे आयुष्यमान अखंडित, छिद्ररहित, निष्कलंक आणि डाग नसलेले वर्तन करणारे आहेत; ते सातत्याने आचरण करणारे आणि सातत्यपूर्ण वृत्तीचे आहेत. हे आयुष्यमान शीलवान आहेत, हे आयुष्यमान दुःशील नाहीत.’ ‘भिक्षूंनो, सहवासाने शील जाणता येते, आणि तेही दीर्घ काळाने, थोड्या काळाने नाही; मनन करणाऱ्याने, मनन न करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

---

‘‘‘สํโวหาเรน, ภิกฺขเว, โสเจยฺยํ เวทิตพฺพํ, ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สํโวหรมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อญฺญถา โข อยมายสฺมา เอเกน เอโก โวหรติ, อญฺญถา ทฺวีหิ, อญฺญถา ตีหิ, อญฺญถา สมฺพหุเลหิ; โวกฺกมติ อยมายสฺมา ปุริมโวหารา ปจฺฉิมโวหารํ; อปริสุทฺธโวหาโร อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ปริสุทฺธโวหาโร’’’ติ.

“‘भिक्षूंनो, व्यवहाराने शुचिता जाणता येते, आणि तीही दीर्घ काळाने, थोड्या काळाने नाही; मनन करणाऱ्याने, मनन न करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य दुसऱ्या मनुष्यासोबत व्यवहार करत असताना असे जाणतो – ‘हे आयुष्यमान एका व्यक्तीशी एकांतात एका प्रकारे बोलतात, दोघांशी दुसऱ्या प्रकारे, तिघांशी वेगळ्या प्रकारे आणि अनेकांशी आणखी वेगळ्या प्रकारे बोलतात. हे आयुष्यमान आपल्या आधीच्या बोलण्यापासून नंतरच्या बोलण्यात बदल करतात. हे आयुष्यमान अपवित्र व्यवहाराचे आहेत, हे आयुष्यमान पवित्र व्यवहाराचे नाहीत.’ ”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สํโวหรมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ยเถว โข อยมายสฺมา เอเกน เอโก โวหรติ, ตถา ทฺวีหิ, ตถา ตีหิ, ตถา สมฺพหุเลหิ. นายมายสฺมา โวกฺกมติ ปุริมโวหารา ปจฺฉิมโวหารํ; ปริสุทฺธโวหาโร อยมายสฺมา, นายมายสฺมา อปริสุทฺธโวหาโร’ติ[Pg.509]. ‘สํโวหาเรน, ภิกฺขเว, โสเจยฺยํ เวทิตพฺพํ, ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“पण येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य दुसऱ्या मनुष्यासोबत व्यवहार करत असताना असे जाणतो – ‘हे आयुष्यमान एका व्यक्तीशी एकांतात जसे बोलतात, तसेच दोघांशी, तसेच तिघांशी आणि तसेच अनेकांशी बोलतात. हे आयुष्यमान आपल्या आधीच्या बोलण्यापासून नंतरच्या बोलण्यात बदल करत नाहीत. हे आयुष्यमान पवित्र व्यवहाराचे आहेत, हे आयुष्यमान अपवित्र व्यवहाराचे नाहीत.’ ‘भिक्षूंनो, व्यवहाराने शुचिता जाणता येते, आणि तीही दीर्घ काळाने, थोड्या काळाने नाही; मनन करणाऱ्याने, मनन न करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

---

‘‘‘อาปทาสุ, ภิกฺขเว, ถาโม เวทิตพฺโพ, โส จ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ญาติพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน, โภคพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน, โรคพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน น อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ตถาภูโต โข อยํ โลกสนฺนิวาโส ตถาภูโต อยํ อตฺตภาวปฏิลาโภ ยถาภูเต โลกสนฺนิวาเส ยถาภูเต อตฺตภาวปฏิลาเภ อฏฺฐ โลกธมฺมา โลกํ อนุปริวตฺตนฺติ โลโก จ อฏฺฐ โลกธมฺเม อนุปริวตฺตติ – ลาโภ จ, อลาโภ จ, ยโส จ, อยโส จ, นินฺทา จ, ปสํสา จ, สุขญฺจ, ทุกฺขญฺจา’ติ. โส ญาติพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน โภคพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน โรคพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ.

“‘भिक्षूंनो, आपत्तींमध्ये मनोधैर्य जाणता येते, आणि तेही दीर्घ काळाने, थोड्या काळाने नाही; मनन करणाऱ्याने, मनन न करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य नातेवाईकांच्या नाशाने, किंवा संपत्तीच्या नाशाने, किंवा रोगाच्या संकटाने ग्रस्त असताना असा विचार करत नाही – ‘हा लोकनिवास असाच आहे, हा आत्मभाव-लाभ असाच आहे. या लोकनिवासात आणि आत्मभाव-लाभात आठ लोकधर्म जगाच्या मागे फिरतात आणि जग या आठ लोकधर्मांच्या मागे फिरते – लाभ आणि अलाभ, यश आणि अपयश, निंदा आणि प्रशंसा, सुख आणि दुःख.’ तो नातेवाईकांच्या नाशाने, संपत्तीच्या नाशाने किंवा रोगाच्या संकटाने ग्रस्त होऊन शोक करतो, कष्टी होतो, विलाप करतो, छाती बडवून रडतो आणि अत्यंत संभ्रमात पडतो.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ญาติพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน โภคพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน โรคพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ตถาภูโต โข อยํ โลกสนฺนิวาโส ตถาภูโต อยํ อตฺตภาวปฏิลาโภ ยถาภูเต โลกสนฺนิวาเส ยถาภูเต อตฺตภาวปฏิลาเภ อฏฺฐ โลกธมฺมา โลกํ อนุปริวตฺตนฺติ โลโก จ อฏฺฐ โลกธมฺเม อนุปริวตฺตติ – ลาโภ จ, อลาโภ จ, ยโส จ, อยโส จ, นินฺทา จ, ปสํสา จ, สุขญฺจ, ทุกฺขญฺจา’ติ. โส ญาติพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน โภคพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน โรคพฺยสเนน วา ผุฏฺโฐ สมาโน น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. ‘อาปทาสุ, ภิกฺขเว, ถาโม เวทิตพฺโพ, โส จ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“पण येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य नातेवाईकांच्या नाशाने, किंवा संपत्तीच्या नाशाने, किंवा रोगाच्या संकटाने ग्रस्त असताना असा विचार करतो – ‘हा लोकनिवास असाच आहे, हा आत्मभाव-लाभ असाच आहे. या लोकनिवासात आणि आत्मभाव-लाभात आठ लोकधर्म जगाच्या मागे फिरतात आणि जग या आठ लोकधर्मांच्या मागे फिरते – लाभ आणि अलाभ, यश आणि अपयश, निंदा आणि प्रशंसा, सुख आणि दुःख.’ तो नातेवाईकांच्या नाशाने, संपत्तीच्या नाशाने किंवा रोगाच्या संकटाने ग्रस्त होऊनही शोक करत नाही, कष्टी होत नाही, विलाप करत नाही, छाती बडवून रडत नाही आणि संभ्रमात पडत नाही. ‘भिक्षूंनो, आपत्तींमध्ये मनोधैर्य जाणता येते, आणि तेही दीर्घ काळाने, थोड्या काळाने नाही; मनन करणाऱ्याने, मनन न करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

---

‘‘‘สากจฺฉาย, ภิกฺขเว, ปญฺญา เวทิตพฺพา, สา จ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’ติ[Pg.510], อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สากจฺฉายมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ยถา โข อิมสฺส อายสฺมโต อุมฺมคฺโค ยถา จ อภินีหาโร ยถา จ ปญฺหาสมุทาหาโร, ทุปฺปญฺโญ อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ปญฺญวา. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ อยมายสฺมา น เจว คมฺภีรํ อตฺถปทํ อุทาหรติ สนฺตํ ปณีตํ อตกฺกาวจรํ นิปุณํ ปณฺฑิตเวทนียํ. ยญฺจ อยมายสฺมา ธมฺมํ ภาสติ ตสฺส จ นปฺปฏิพโล สํขิตฺเตน วา วิตฺถาเรน วา อตฺถํ อาจิกฺขิตุํ เทเสตุํ ปญฺญาเปตุํ ปฏฺฐเปตุํ วิวริตุํ วิภชิตุํ อุตฺตานีกาตุํ. ทุปฺปญฺโญ อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ปญฺญวา’’’ติ.

“‘भिक्षूंनो, चर्चेने प्रज्ञा जाणता येते, आणि तीही दीर्घ काळाने, थोड्या काळाने नाही; मनन करणाऱ्याने, मनन न करणाऱ्याने नाही; प्रज्ञावंताने, प्रज्ञाहीनाने नाही’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? येथे, भिक्षूंनो, एखादा मनुष्य दुसऱ्या मनुष्यासोबत चर्चा करत असताना असे जाणतो – ‘ज्या प्रकारे या आयुष्यमानांची प्रश्नांची मांडणी, विचार करण्याची पद्धत आणि प्रश्न विचारण्याची पद्धत आहे, त्यावरून हे आयुष्यमान प्रज्ञाहीन आहेत, प्रज्ञावंत नाहीत. ते कोणत्या कारणाने? कारण हे आयुष्यमान गंभीर, शांत, श्रेष्ठ, तर्कातीत, सूक्ष्म आणि विद्वानांनाच समजण्याजोगे अर्थपूर्ण शब्द उच्चारत नाहीत. आणि हे आयुष्यमान ज्या धर्माचा उपदेश करतात, त्याचा अर्थ संक्षेपाने किंवा विस्ताराने सांगण्यास, शिकवण्यास, प्रस्थापित करण्यास, उघड करण्यास, विभागण्यास आणि स्पष्ट करण्यास ते समर्थ नाहीत. हे आयुष्यमान प्रज्ञाहीन आहेत, हे आयुष्यमान प्रज्ञावंत नाहीत.’ ”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, จกฺขุมา ปุริโส อุทกรหทสฺส ตีเร ฐิโต ปสฺเสยฺย ปริตฺตํ มจฺฉํ อุมฺมุชฺชมานํ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘ยถา โข อิมสฺส มจฺฉสฺส อุมฺมคฺโค ยถา จ อูมิฆาโต ยถา จ เวคายิตตฺตํ, ปริตฺโต อยํ มจฺโฉ, นายํ มจฺโฉ มหนฺโต’ติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สากจฺฉายมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ยถา โข อิมสฺส อายสฺมโต อุมฺมคฺโค ยถา จ อภินีหาโร ยถา จ ปญฺหาสมุทาหาโร, ทุปฺปญฺโญ อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ปญฺญวา. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ อยมายสฺมา น เจว คมฺภีรํ อตฺถปทํ อุทาหรติ สนฺตํ ปณีตํ อตกฺกาวจรํ นิปุณํ ปณฺฑิตเวทนียํ. ยญฺจ อยมายสฺมา ธมฺมํ ภาสติ, ตสฺส จ น ปฏิพโล สํขิตฺเตน วา วิตฺถาเรน วา อตฺถํ อาจิกฺขิตุํ เทเสตุํ ปญฺญาเปตุํ ปฏฺฐเปตุํ วิวริตุํ วิภชิตุํ อุตฺตานีกาตุํ. ทุปฺปญฺโญ อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ปญฺญวา’’’ติ.

“भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे दृष्टी असलेला एखादा माणूस तलावाच्या काठावर उभा राहून पाण्यावर वर येणारा एक लहान मासा पाहील. त्याला असे वाटेल – ‘ज्या प्रकारे या माशाचे वर येणे आहे, ज्या प्रकारे त्याने निर्माण केलेल्या लाटा आहेत आणि ज्या प्रकारे त्याचा वेग आहे, त्यावरून हा मासा लहान आहे, हा मासा मोठा नाही.’ याचप्रमाणे, भिक्खूहो, जेव्हा एखादा व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीशी चर्चा करतो, तेव्हा त्याला असे समजते – ‘ज्या प्रकारे या आयुष्यमानांचे प्रवृत्त होणे, मांडणी करणे आणि प्रश्न विचारणे आहे, त्यावरून हे आयुष्यमान प्रज्ञाहीन आहेत, हे आयुष्यमान प्रज्ञावान नाहीत.’ त्याचे कारण काय? कारण हे आयुष्यमान गंभीर, शांत, प्रणीत, तर्काच्या पलीकडचे, निपुण आणि पंडितांनाच समजण्याजोगे असलेले अर्थपूर्ण वचन (अत्थपद) उच्चारत नाहीत. आणि हे आयुष्यमान ज्या धम्माचा उपदेश करतात, त्याचा अर्थ थोडक्यात किंवा सविस्तरपणे सांगण्यास, उपदेशिण्यास, प्रज्ञापित करण्यास, प्रस्थापित करण्यास, उघड करण्यास, विश्लेषण करण्यास आणि स्पष्ट करण्यास ते समर्थ नाहीत. हे आयुष्यमान प्रज्ञाहीन आहेत, हे आयुष्यमान प्रज्ञावान नाहीत.”

---

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สากจฺฉายมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ยถา โข อิมสฺส อายสฺมโต อุมฺมคฺโค ยถา จ อภินีหาโร ยถา จ ปญฺหาสมุทาหาโร, ปญฺญวา อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ทุปฺปญฺโญ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ อยมายสฺมา คมฺภีรญฺเจว อตฺถปทํ อุทาหรติ สนฺตํ ปณีตํ อตกฺกาวจรํ นิปุณํ ปณฺฑิตเวทนียํ. ยญฺจ อยมายสฺมา ธมฺมํ ภาสติ, ตสฺส จ ปฏิพโล สํขิตฺเตน วา วิตฺถาเรน วา อตฺถํ อาจิกฺขิตุํ เทเสตุํ ปญฺญาเปตุํ ปฏฺฐเปตุํ วิวริตุํ วิภชิตุํ อุตฺตานีกาตุํ. ปญฺญวา อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ทุปฺปญฺโญ’’’ติ.

“परंतु, भिक्खूहो, या जगात जेव्हा एखादा व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीशी चर्चा करतो, तेव्हा त्याला असे समजते – ‘ज्या प्रकारे या आयुष्यमानांचे प्रवृत्त होणे, मांडणी करणे आणि प्रश्न विचारणे आहे, त्यावरून हे आयुष्यमान प्रज्ञावान आहेत, हे आयुष्यमान प्रज्ञाहीन नाहीत.’ त्याचे कारण काय? कारण हे आयुष्यमान गंभीर, शांत, प्रणीत, तर्काच्या पलीकडचे, निपुण आणि पंडितांनाच समजण्याजोगे असलेले अर्थपूर्ण वचन उच्चारतात. आणि हे आयुष्यमान ज्या धम्माचा उपदेश करतात, त्याचा अर्थ थोडक्यात किंवा सविस्तरपणे सांगण्यास, उपदेशिण्यास, प्रज्ञापित करण्यास, प्रस्थापित करण्यास, उघड करण्यास, विश्लेषण करण्यास आणि स्पष्ट करण्यास ते समर्थ आहेत. हे आयुष्यमान प्रज्ञावान आहेत, हे आयुष्यमान प्रज्ञाहीन नाहीत.”

---

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.511], ภิกฺขเว, จกฺขุมา ปุริโส อุทกรหทสฺส ตีเร ฐิโต ปสฺเสยฺย มหนฺตํ มจฺฉํ อุมฺมุชฺชมานํ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘ยถา โข อิมสฺส มจฺฉสฺส อุมฺมคฺโค ยถา จ อูมิฆาโต ยถา จ เวคายิตตฺตํ, มหนฺโต อยํ มจฺโฉ, นายํ มจฺโฉ ปริตฺโต’ติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สทฺธึ สากจฺฉายมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ยถา โข อิมสฺส อายสฺมโต อุมฺมคฺโค ยถา จ อภินีหาโร ยถา จ ปญฺหาสมุทาหาโร, ปญฺญวา อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ทุปฺปญฺโญ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ อยมายสฺมา คมฺภีรญฺเจว อตฺถปทํ อุทาหรติ สนฺตํ ปณีตํ อตกฺกาวจรํ นิปุณํ ปณฺฑิตเวทนียํ. ยญฺจ อยมายสฺมา ธมฺมํ ภาสติ, ตสฺส จ ปฏิพโล สํขิตฺเตน วา วิตฺถาเรน วา อตฺถํ อาจิกฺขิตุํ เทเสตุํ ปญฺญาเปตุํ ปฏฺฐเปตุํ วิวริตุํ วิภชิตุํ อุตฺตานีกาตุํ. ปญฺญวา อยมายสฺมา, นายมายสฺมา ทุปฺปญฺโญ’ติ.

“ज्याप्रमाणे, भिक्खूहो, दृष्टी असलेला एखादा माणूस तलावाच्या काठावर उभा राहून पाण्यावर वर येणारा एक मोठा मासा पाहील. त्याला असे वाटेल – ‘ज्या प्रकारे या माशाचे वर येणे आहे, ज्या प्रकारे त्याने निर्माण केलेल्या लाटा आहेत आणि ज्या प्रकारे त्याचा वेग आहे, त्यावरून हा मासा मोठा आहे, हा मासा लहान नाही.’ याचप्रमाणे, भिक्खूहो, जेव्हा एखादा व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीशी चर्चा करतो, तेव्हा त्याला असे समजते – ‘ज्या प्रकारे या आयुष्यमानांचे प्रवृत्त होणे, मांडणी करणे आणि प्रश्न विचारणे आहे, त्यावरून हे आयुष्यमान प्रज्ञावान आहेत, हे आयुष्यमान प्रज्ञाहीन नाहीत.’ त्याचे कारण काय? कारण हे आयुष्यमान गंभीर, शांत, प्रणीत, तर्काच्या पलीकडचे, निपुण आणि पंडितांनाच समजण्याजोगे असलेले अर्थपूर्ण वचन उच्चारतात. आणि हे आयुष्यमान ज्या धम्माचा उपदेश करतात, त्याचा अर्थ थोडक्यात किंवा सविस्तरपणे सांगण्यास, उपदेशिण्यास, प्रज्ञापित करण्यास, प्रस्थापित करण्यास, उघड करण्यास, विश्लेषण करण्यास आणि स्पष्ट करण्यास ते समर्थ आहेत. हे आयुष्यमान प्रज्ञावान आहेत, हे आयुष्यमान प्रज्ञाहीन नाहीत.’”

---

‘‘‘สากจฺฉาย, ภิกฺขเว, ปญฺญา เวทิตพฺพา, สา จ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ฐานานิ อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ เวทิตพฺพานี’’ติ. ทุติยํ.

“‘भिक्खूहो, चर्चेद्वारे प्रज्ञा ओळखली जाऊ शकते, आणि तीसुद्धा दीर्घकाळ सहवास केल्यावरच, थोड्या वेळात नाही; मनन करणाऱ्यालाच ती समजते, मनन न करणाऱ्याला नाही; आणि प्रज्ञावानालाच ती समजते, प्रज्ञाहीनाला नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच संदर्भाला अनुसरून म्हटले गेले आहे. भिक्खूहो, या चार गोष्टी या चार कारणांवरून ओळखल्या जाऊ शकतात.”

---

๓. ภทฺทิยสุตฺตํ

३. भद्दिय सुत्त

---

๑๙๓. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภทฺทิโย ลิจฺฉวิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภทฺทิโย ลิจฺฉวิ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

१९३. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कुटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा भद्दिय लिच्छवी जेथे भगवान होते तेथे आला; आल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला भद्दिय लिच्छवी भगवंतांना म्हणाला –

---

‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘มายาวี สมโณ โคตโม อาวฏฺฏนึ มายํ ชานาติ ยาย อญฺญติตฺถิยานํ สาวเก อาวฏฺเฏตี’ติ. เย เต, ภนฺเต, เอวมาหํสุ – ‘มายาวี สมโณ โคตโม อาวฏฺฏนึ มายํ ชานาติ ยาย อญฺญติตฺถิยานํ สาวเก อาวฏฺเฏตี’ติ, กจฺจิ เต, ภนฺเต, ภควโต วุตฺตวาทิโน, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จ อนุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ, อนพฺภกฺขาตุกามา หิ มยํ, ภนฺเต, ภควนฺต’’นฺติ?

“भंते, मी असे ऐकले आहे की – ‘श्रमण गोतम हे मायावी आहेत, ते लोकांना आपल्याकडे वळवून घेण्याची विद्या जाणतात, ज्याद्वारे ते इतर पंथांच्या श्रावकांना आपल्याकडे वळवून घेतात.’ भंते, जे लोक असे म्हणतात की – ‘श्रमण गोतम हे मायावी आहेत, ते लोकांना आपल्याकडे वळवून घेण्याची विद्या जाणतात, ज्याद्वारे ते इतर पंथांच्या श्रावकांना आपल्याकडे वळवून घेतात,’ ते भगवंतांच्या वचनांचे योग्य प्रकारे कथन करत आहेत का? ते भगवंतांवर खोटा आरोप तर करत नाहीत ना? ते धम्मानुसारच स्पष्टीकरण देत आहेत ना, जेणेकरून त्यांच्या विधानावर कोणतीही रास्त टीका किंवा निंदेला जागा राहणार नाही? कारण भंते, आमची भगवंतांवर खोटा आरोप करण्याची मुळीच इच्छा नाही.”

---

‘‘เอถ [Pg.512] ตุมฺเห, ภทฺทิย, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา ‘สมโณ โน ครู’ติ. ยทา ตุมฺเห, ภทฺทิย, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห, ภทฺทิย, ปชเหยฺยาถ.

“या, भद्दिय! केवळ ऐकीव गोष्टींवरून स्वीकार करू नका, परंपरेने चालत आले आहे म्हणून स्वीकार करू नका, ‘असे म्हटले जाते’ म्हणून स्वीकार करू नका, आपल्या धर्मग्रंथांशी सुसंगत आहे म्हणून स्वीकार करू नका, केवळ तर्कावर आधारित आहे म्हणून स्वीकार करू नका, केवळ अनुमानाने स्वीकार करू नका, केवळ बाह्य आकाराचा विचार करून स्वीकार करू नका, स्वतःच्या विचारसरणीशी व मताशी जुळणारे आहे म्हणून स्वीकार करू नका, सांगणारा व्यक्ती योग्य वाटतो म्हणून स्वीकार करू नका, किंवा ‘हे श्रमण आमचे गुरू आहेत’ या विचाराने स्वीकार करू नका. भद्दिय, जेव्हा तुम्ही स्वतः हे जाणाल की – ‘हे धर्म अकुशल आहेत, हे धर्म सदोष आहेत, हे धर्म विद्वानांकडून निंदिले गेले आहेत, हे धर्म पूर्णपणे स्वीकारल्यास व आचरणात आणल्यास अहितासाठी आणि दुःखासाठी कारणीभूत ठरतात,’ तेव्हा भद्दिय, तुम्ही त्यांचा त्याग करा.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภทฺทิย, โลโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ? ‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’. ‘‘ลุทฺโธ ปนายํ, ภทฺทิย, ปุริสปุคฺคโล โลเภน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ ยํส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“भद्दिय, तुम्हाला काय वाटते? माणसाच्या मनात निर्माण होणारा लोभ त्याच्या हितासाठी निर्माण होतो की अहितासाठी?” “अहितासाठी, भंते.” “भद्दिय, लोभी झालेला माणूस, लोभाने ग्रासलेला आणि ज्याचे चित्त लोभाच्या आहारी गेले आहे, तो प्राणांची हिंसा करतो, न दिलेले घेतो, परस्त्रीगमन करतो, असत्य बोलतो आणि दुसऱ्यालाही तसेच करण्यास प्रवृत्त करतो. हे कृत्य त्याला दीर्घकाळापर्यंत अहितासाठी आणि दुःखासाठी कारणीभूत ठरेल ना?” “होय, भंते.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภทฺทิย, โทโส ปุริสสฺส…เป… โมโห ปุริสสฺส…เป… สารมฺโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ? ‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’. ‘‘สารทฺโธ ปนายํ, ภทฺทิย, ปุริสปุคฺคโล สารมฺเภน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ ยํส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“भद्दिय, तुम्हाला काय वाटते? माणसाच्या मनात निर्माण होणारा द्वेष... मोह... आणि वैरभाव त्याच्या हितासाठी निर्माण होतो की अहितासाठी?” “अहितासाठी, भंते.” “भद्दिय, वैरभावाने ग्रासलेला माणूस, वैरभावाने दडपलेला आणि ज्याचे चित्त त्याच्या आहारी गेले आहे, तो प्राणांची हिंसा करतो, न दिलेले घेतो, परस्त्रीगमन करतो, असत्य बोलतो आणि दुसऱ्यालाही तसेच करण्यास प्रवृत्त करतो. हे कृत्य त्याला दीर्घकाळापर्यंत अहितासाठी आणि दुःखासाठी कारणीभूत ठरेल ना?” “होय, भंते.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภทฺทิย, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ? ‘‘อกุสลา, ภนฺเต’’. ‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ? ‘‘สาวชฺชา, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ? ‘‘วิญฺญุครหิตา, ภนฺเต’’. ‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“भद्दिय, तुला काय वाटते? हे धर्म कुशल आहेत की अकुशल?” “अकुशल, भन्ते.” “ते सदोष आहेत की निर्दोष?” “सदोष, भन्ते.” “विद्वानांद्वारे निंदिलेले आहेत की प्रशंसिलेले?” “विद्वानांद्वारे निंदिलेले, भन्ते.” “पूर्णपणे स्वीकारल्यास आणि आचरणात आणल्यास, ते अहितासाठी आणि दुःखासाठी कारणीभूत ठरतात की नाही? किंवा याविषयी तुमचे काय मत आहे?” “भन्ते, पूर्णपणे स्वीकारल्यास आणि आचरणात आणल्यास, ते अहितासाठी आणि दुःखासाठी कारणीभूत ठरतात. याविषयी आमचे असे मत आहे.”

---

‘‘อิติ โข, ภทฺทิย, ยํ ตํ เต อโวจุมฺหา – เอถ ตุมฺเห, ภทฺทิย, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา ‘สมโณ โน ครู’ติ. ยทา ตุมฺเห, ภทฺทิย, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ [Pg.513] – ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, ภทฺทิย, ปชเหยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“म्हणूनच, भद्दिय, आम्ही तुम्हाला जे सांगितले होते—'या, भद्दिय, केवळ ऐकीव गोष्टींवर विश्वास ठेवू नका, परंपरेने चालत आलेल्या गोष्टींवर विश्वास ठेवू नका, 'असे ऐकिवात आहे' म्हणून विश्वास ठेवू नका, धर्मग्रंथांच्या अनुकूलतेवर विश्वास ठेवू नका, केवळ तर्कावर विश्वास ठेवू नका, केवळ अनुमानावर विश्वास ठेवू नका, केवळ बाह्य आकाराच्या विचाराने विश्वास ठेवू नका, स्वतःच्या पूर्वग्रहांच्या किंवा मतांच्या अनुकूलतेमुळे विश्वास ठेवू नका, वक्त्याच्या योग्यतेवर विश्वास ठेवू नका, किंवा 'हे श्रमण आमचे गुरू आहेत' म्हणून विश्वास ठेवू नका. भद्दिय, जेव्हा तुम्ही स्वतःच जाणाल की—'हे धर्म अकुशल आहेत, हे धर्म सदोष आहेत, हे धर्म विद्वानांद्वारे निंदित आहेत, हे धर्म पूर्णपणे स्वीकारल्यास आणि आचरणात आणल्यास अहितासाठी आणि दुःखासाठी कारणीभूत ठरतात,' तेव्हा, भद्दिय, तुम्ही त्यांचा त्याग करावा'—असे जे म्हटले गेले होते, ते याच कारणास्तव म्हटले गेले होते.”

---

‘‘เอถ ตุมฺเห, ภทฺทิย, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา ‘สมโณ โน ครู’ติ. ยทา ตุมฺเห, ภทฺทิย, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห, ภทฺทิย, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถา’’ติ.

“या, भद्दिय, केवळ ऐकीव गोष्टींवर विश्वास ठेवू नका, परंपरेने चालत आलेल्या गोष्टींवर विश्वास ठेवू नका, 'असे ऐकिवात आहे' म्हणून विश्वास ठेवू नका, धर्मग्रंथांच्या अनुकूलतेवर विश्वास ठेवू नका, केवळ तर्कावर विश्वास ठेवू नका, केवळ अनुमानावर विश्वास ठेवू नका, केवळ बाह्य आकाराच्या विचाराने विश्वास ठेवू नका, स्वतःच्या पूर्वग्रहांच्या किंवा मतांच्या अनुकूलतेमुळे विश्वास ठेवू नका, वक्त्याच्या योग्यतेवर विश्वास ठेवू नका, किंवा 'हे श्रमण आमचे गुरू आहेत' म्हणून विश्वास ठेवू नका. भद्दिय, जेव्हा तुम्ही स्वतःच जाणाल की—'हे धर्म कुशल आहेत, हे धर्म निर्दोष आहेत, हे धर्म विद्वानांद्वारे प्रशंसित आहेत, हे धर्म पूर्णपणे स्वीकारल्यास आणि आचरणात आणल्यास हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतात,' तेव्हा, भद्दिय, तुम्ही ते प्राप्त करून (त्यांचे आचरण करून) विहरावे.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภทฺทิย, อโลโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ? ‘‘หิตาย, ภนฺเต’’. ‘‘อลุทฺโธ ปนายํ, ภทฺทิย, ปุริสปุคฺคโล โลเภน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย น สมาทเปติ ยํ’ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“भद्दिय, तुला काय वाटते? जेव्हा एखाद्या व्यक्तीच्या मनात अलोभ (लोभ नसणे) उत्पन्न होतो, तेव्हा तो त्याच्या हितासाठी उत्पन्न होतो की अहितासाठी?” “हितासाठी, भन्ते.” “भद्दिय, जो मनुष्य अलोभी असतो, जो लोभाने पराभूत झालेला नसतो, ज्याचे चित्त लोभाने ग्रासलेले नसते, तो प्राणाची हिंसा करत नाही, चोरी करत नाही, परस्त्रीगमन करत नाही, असत्य बोलत नाही आणि इतरांनाही तसे करण्यास प्रवृत्त करत नाही. हे आचरण त्याला दीर्घकाळापर्यंत हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरेल ना?” “होय, भन्ते.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภทฺทิย, อโทโส ปุริสสฺส…เป… อโมโห ปุริสสฺส…เป… อสารมฺโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ? ‘‘หิตาย, ภนฺเต’’. ‘‘อสารทฺโธ ปนายํ, ภทฺทิย, ปุริสปุคฺคโล สารมฺเภน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย น สมาทเปติ ยํ’ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“भद्दिय, तुला काय वाटते? जेव्हा एखाद्या व्यक्तीच्या मनात अदोष (द्वेष नसणे) ...पे... अमोह (मोह नसणे) ...पे... असांरभ (उग्रता नसणे) उत्पन्न होतो, तेव्हा तो त्याच्या हितासाठी उत्पन्न होतो की अहितासाठी?” “हितासाठी, भन्ते.” “भद्दिय, जो मनुष्य उग्रता नसलेला असतो, जो उग्रतेने पराभूत झालेला नसतो, ज्याचे चित्त उग्रतेने ग्रासलेले नसते, तो प्राणाची हिंसा करत नाही, चोरी करत नाही, परस्त्रीगमन करत नाही, असत्य बोलत नाही आणि इतरांनाही तसे करण्यास प्रवृत्त करत नाही. हे आचरण त्याला दीर्घकाळापर्यंत हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरेल ना?” “होय, भन्ते.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภทฺทิย, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ? ‘‘กุสลา, ภนฺเต’’. ‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ? ‘‘อนวชฺชา, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ? ‘‘วิญฺญุปฺปสตฺถา, ภนฺเต’’. ‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“भद्दिय, तुला काय वाटते? हे धर्म कुशल आहेत की अकुशल?” “कुशल, भन्ते.” “ते सदोष आहेत की निर्दोष?” “निर्दोष, भन्ते.” “विद्वानांद्वारे निंदिलेले आहेत की प्रशंसिलेले?” “विद्वानांद्वारे प्रशंसिलेले, भन्ते.” “पूर्णपणे स्वीकारल्यास आणि आचरणात आणल्यास, ते हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतात की नाही? किंवा याविषयी तुमचे काय मत आहे?” “भन्ते, पूर्णपणे स्वीकारल्यास आणि आचरणात आणल्यास, ते हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतात. याविषयी आमचे असे मत आहे.”

---

‘‘อิติ [Pg.514] โข, ภทฺทิย, ยํ ตํ เต อโวจุมฺหา – เอถ ตุมฺเห, ภทฺทิย, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา ‘สมโณ โน ครู’ติ. ยทา ตุมฺเห, ภทฺทิย, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, ภทฺทิย, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“म्हणूनच, भद्दिय, आम्ही तुम्हाला जे सांगितले होते—'या, भद्दिय, केवळ ऐकीव गोष्टींवर विश्वास ठेवू नका, परंपरेने चालत आलेल्या गोष्टींवर विश्वास ठेवू नका, 'असे ऐकिवात आहे' म्हणून विश्वास ठेवू नका, धर्मग्रंथांच्या अनुकूलतेवर विश्वास ठेवू नका, केवळ तर्कावर विश्वास ठेवू नका, केवळ अनुमानावर विश्वास ठेवू नका, केवळ बाह्य आकाराच्या विचाराने विश्वास ठेवू नका, स्वतःच्या पूर्वग्रहांच्या किंवा मतांच्या अनुकूलतेमुळे विश्वास ठेवू नका, वक्त्याच्या योग्यतेवर विश्वास ठेवू नका, किंवा 'हे श्रमण आमचे गुरू आहेत' म्हणून विश्वास ठेवू नका. भद्दिय, जेव्हा तुम्ही स्वतःच जाणाल की—'हे धर्म कुशल आहेत, हे धर्म निर्दोष आहेत, हे धर्म विद्वानांद्वारे प्रशंसित आहेत, हे धर्म पूर्णपणे स्वीकारल्यास आणि आचरणात आणल्यास हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतात,' तेव्हा, भद्दिय, तुम्ही ते प्राप्त करून (त्यांचे आचरण करून) विहरावे'—असे जे म्हटले गेले होते, ते याच कारणास्तव म्हटले गेले होते.”

---

‘‘เย โข เต, ภทฺทิย, โลเก สนฺโต สปฺปุริสา เต สาวกํ เอวํ สมาทเปนฺติ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, โลภํ วิเนยฺย วิหราหิ. โลภํ วิเนยฺย วิหรนฺโต น โลภชํ กมฺมํ กริสฺสสิ กาเยน วาจาย มนสา. โทสํ วิเนยฺย วิหราหิ. โทสํ วิเนยฺย วิหรนฺโต น โทสชํ กมฺมํ กริสฺสสิ กาเยน วาจาย มนสา. โมหํ วิเนยฺย วิหราหิ. โมหํ วิเนยฺย วิหรนฺโต น โมหชํ กมฺมํ กริสฺสสิ กาเยน วาจาย มนสา. สารมฺภํ วิเนยฺย วิหราหิ. สารมฺภํ วิเนยฺย วิหรนฺโต น สารมฺภชํ กมฺมํ กริสฺสสิ กาเยน วาจาย มนสา’’’ติ.

“भद्दिय, या जगात जे शांत सत्पुरुष आहेत, ते आपल्या शिष्यांना अशीच प्रेरणा देतात—'हे माणसा, ये, तू लोभाचा त्याग करून विहर. लोभाचा त्याग करून विहरताना तू काया, वाचा आणि मनाने लोभापासून उत्पन्न होणारे कोणतेही कर्म करणार नाहीस. द्वेषाचा त्याग करून विहर. द्वेषाचा त्याग करून विहरताना तू काया, वाचा आणि मनाने द्वेषापासून उत्पन्न होणारे कोणतेही कर्म करणार नाहीस. मोहाचा त्याग करून विहर. मोहाचा त्याग करून विहरताना तू काया, वाचा आणि मनाने मोहापासून उत्पन्न होणारे कोणतेही कर्म करणार नाहीस. उग्रतेचा त्याग करून विहर. उग्रतेचा त्याग करून विहरताना तू काया, वाचा आणि मनाने उग्रतेपासून उत्पन्न होणारे कोणतेही कर्म करणार नाहीस.'”

---

เอวํ วุตฺเต ภทฺทิโย ลิจฺฉวิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

असे म्हटले असता, भद्दिय लिच्छवीने भगवंतांना असे म्हटले—“अतिशय सुंदर, भन्ते! ...पे... भन्ते, भगवंतांनी मला आजपासून जन्मभर शरण गेलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.”

---

‘‘อปิ นุ ตาหํ, ภทฺทิย, เอวํ อวจํ – ‘เอหิ เม ตฺวํ, ภทฺทิย, สาวโก โหหิ; อหํ สตฺถา ภวิสฺสามี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวํวาทึ โข มํ, ภทฺทิย, เอวมกฺขายึ เอเก สมณพฺราหฺมณา อสตา ตุจฺฉา มุสา อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ – ‘มายาวี สมโณ โคตโม อาวฏฺฏนึ มายํ ชานาติ ยาย อญฺญติตฺถิยานํ สาวเก อาวฏฺเฏตี’’’ติ. ‘‘ภทฺทิกา, ภนฺเต, อาวฏฺฏนี มายา. กลฺยาณี, ภนฺเต, อาวฏฺฏนี มายา. ปิยา เม, ภนฺเต, ญาติสาโลหิตา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ, ปิยานมฺปิ เม อสฺส ญาติสาโลหิตานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. สพฺเพ เจปิ, ภนฺเต, ขตฺติยา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ, สพฺเพสมฺปิสฺส ขตฺติยานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. สพฺเพ เจปิ, ภนฺเต, พฺราหฺมณา… เวสฺสา [Pg.515] … สุทฺทา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ, สพฺเพสมฺปิสฺส สุทฺทานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“भद्दिय, मी तुला कधी असे म्हटले होते का की—'ये भद्दिय, तू माझा शिष्य हो; मी तुझा शास्ता होईन'?” “नाही, भन्ते.” “परंतु भद्दिय, असे बोलणाऱ्या आणि अशा प्रकारे उपदेश करणाऱ्या माझ्यावर काही श्रमण आणि ब्राह्मण असत्य, निरर्थक, खोट्या आणि निराधार आरोपांनी आक्षेप घेतात की—'श्रमण गौतम हा एक जादूगार आहे, जो लोकांना वश करणारी विद्या (आवर्तनी माया) जाणतो, ज्याद्वारे तो इतर पंथांच्या शिष्यांना आपल्याकडे वळवतो.'” “भन्ते, ही वश करणारी विद्या तर खूपच चांगली आहे! भन्ते, ही वश करणारी विद्या कल्याणकारी आहे! भन्ते, जर माझ्या प्रिय नातेवाईकांनी आणि कुटुंबियांनी या वश करणाऱ्या विद्येने स्वतःला वळवून घेतले, तर ते माझ्या प्रिय नातेवाईकांसाठी आणि कुटुंबियांसाठी दीर्घकाळापर्यंत हिताचे आणि सुखाचे ठरेल. भन्ते, जर सर्व क्षत्रियांनी या वश करणाऱ्या विद्येने स्वतःला वळवून घेतले, तर ते सर्व क्षत्रियांसाठी दीर्घकाळापर्यंत हिताचे आणि सुखाचे ठरेल. भन्ते, जर सर्व ब्राह्मणांनी... वैश्यांनी... शूद्रांनी या वश करणाऱ्या विद्येने स्वतःला वळवून घेतले, तर ते त्या सर्व शूद्रांच्या दीर्घकाळापर्यंत हिताचे आणि सुखाचे ठरेल.”

---

‘‘เอวเมตํ, ภทฺทิย, เอวเมตํ, ภทฺทิย! สพฺเพ เจปิ, ภทฺทิย, ขตฺติยา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ อกุสลธมฺมปฺปหานาย กุสลธมฺมูปสมฺปทาย, สพฺเพสมฺปิสฺส ขตฺติยานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. สพฺเพ เจปิ, ภทฺทิย, พฺราหฺมณา… เวสฺสา… สุทฺทา อาวฏฺเฏยฺยุํ อกุสลธมฺมปฺปหานาย กุสลธมฺมูปสมฺปทาย, สพฺเพสมฺปิสฺส สุทฺทานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. สเทวโก เจปิ, ภทฺทิย, โลโก สมารโก สพฺรหฺมโก สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ อกุสลธมฺมปฺปหานาย กุสลธมฺมูปสมฺปทาย, สเทวกสฺสปิสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. อิเม เจปิ, ภทฺทิย, มหาสาลา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ อกุสลธมฺมปฺปหานาย กุสลธมฺมูปสมฺปทาย, อิเมสมฺปิสฺส มหาสาลานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย ( ). โก ปน วาโท มนุสฺสภูตสฺสา’’ติ! ตติยํ.

“हे भद्दिय, हे असेच आहे! हे भद्दिय, हे असेच आहे! जर सर्व क्षत्रिय अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी या परिवर्तनाने (आवर्त्तनीने) परिवर्तित झाले, तर ते सर्व क्षत्रियांसाठी दीर्घकाळापर्यंत हिताचे आणि सुखाचे ठरेल. जर सर्व ब्राह्मण... वैश्य... शूद्र अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी या परिवर्तनाने परिवर्तित झाले, तर ते सर्व शूद्रांसाठी दीर्घकाळापर्यंत हिताचे आणि सुखाचे ठरेल. जर देव, मार आणि ब्रह्मासहित हा लोक, श्रमण-ब्राह्मणांसह ही प्रजा आणि देव-मनुष्य अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी या परिवर्तनाने परिवर्तित झाले, तर देव, मार आणि ब्रह्मासहित या लोकासाठी, श्रमण-ब्राह्मणांसह या प्रजेसाठी आणि देव-मनुष्यांसाठी ते दीर्घकाळापर्यंत हिताचे आणि सुखाचे ठरेल. हे भद्दिय, जर हे मोठे साल वृक्ष देखील अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी या परिवर्तनाने परिवर्तित झाले, तर या मोठ्या साल वृक्षांसाठी देखील ते दीर्घकाळापर्यंत हिताचे आणि सुखाचे ठरेल. मग मनुष्य झालेल्या व्यक्तीबद्दल काय सांगावे!” तिसरे.

---

๔. สามุคิยสุตฺตํ

४. सामुगिय सुत्त

---

๑๙๔. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกลิเยสุ วิหรติ สามุคํ นาม โกลิยานํ นิคโม. อถ โข สมฺพหุลา สามุคิยา โกลิยปุตฺตา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต สามุคิเย โกลิยปุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

१९४. एका वेळी आयुष्यमान आनंद कोलिय देशात 'सामुग' नावाच्या कोलियांच्या नगरात (निगमात) विहार करत होते. तेव्हा सामुग नगरातील अनेक कोलियपुत्र जेथे आयुष्यमान आनंद होते तेथे आले; आल्यावर त्यांनी आयुष्यमान आनंदांना अभिवादन केले आणि ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या त्या सामुग नगरातील कोलियपुत्रांना आयुष्यमान आनंद म्हणाले –

---

‘‘จตฺตาริมานิ, พฺยคฺฆปชฺชา, ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคานิ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺมทกฺขาตานิ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย. กตมานิ จตฺตาริ? สีลปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, จิตฺตปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, ทิฏฺฐิปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, วิมุตฺติปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ.

“हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, प्राण्यांच्या शुद्धीसाठी, शोक आणि रडणे-ओरडणे पार करण्यासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्य (मानसिक क्लेश) नष्ट करण्यासाठी, सन्मार्गाच्या प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी, जाणणाऱ्या, पाहणाऱ्या, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा त्या भगवंतांनी ही चार परिशुद्धी-प्रधान-अंगे (परिशुद्धीसाठीच्या प्रयत्नांचे घटक) चांगल्या प्रकारे उपदेशिली आहेत. कोणती चार? शीलपरिशुद्धी-प्रधान-अंग, चित्तपरिशुद्धी-प्रधान-अंग, दृष्टीपरिशुद्धी-प्रधान-अंग आणि विमुक्तीपरिशुद्धी-प्रधान-अंग.

---

‘‘กตมญฺจ[Pg.516], พฺยคฺฆปชฺชา, สีลปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ? อิธ, พฺยคฺฆปชฺชา, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยํ วุจฺจติ, พฺยคฺฆปชฺชา, สีลปาริสุทฺธิ. อิติ เอวรูปึ สีลปาริสุทฺธึ อปริปูรํ วา ปริปูเรสฺสามิ ปริปูรํ วา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามีติ, โย ตตฺถ ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ, อิทํ วุจฺจติ, พฺยคฺฆปชฺชา, สีลปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ.

“आणि हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, शीलपरिशुद्धी-प्रधान-अंग कोणते आहे? येथे, हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, भिक्खू शीलवान असतो...पे... शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यात प्रशिक्षण घेतो. हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, याला 'शीलपरिशुद्धी' असे म्हणतात. 'अशा प्रकारची जी शीलपरिशुद्धी अपूर्ण आहे ती मी पूर्ण करीन, किंवा जी पूर्ण आहे तिला त्या त्या ठिकाणी प्रज्ञेने साहाय्य करीन (पुष्ट करीन)', असा विचार करून तेथे जो छंद (इच्छा), व्यायाम (प्रयत्न), उत्साह, उस्सोळ्ही (अति-प्रयत्न), अप्पटिवानी (न खचणे), सती (स्मृती) आणि संप्रजन्य (स्पष्ट जाणीव) असते; हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, याला 'शीलपरिशुद्धी-प्रधान-अंग' असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, พฺยคฺฆปชฺชา, จิตฺตปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ? อิธ, พฺยคฺฆปชฺชา, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, พฺยคฺฆปชฺชา, จิตฺตปาริสุทฺธิ. อิติ เอวรูปึ จิตฺตปาริสุทฺธึ อปริปูรํ วา ปริปูเรสฺสามิ ปริปูรํ วา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามีติ, โย ตตฺถ ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ, อิทํ วุจฺจติ, พฺยคฺฆปชฺชา, จิตฺตปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ.

“आणि हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, चित्तपरिशुद्धी-प्रधान-अंग कोणते आहे? येथे, हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, भिक्खू कामांपासून अलिप्त होऊन...पे... चौथ्या ध्यानात प्रवेश करून विहार करतो. हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, याला 'चित्तपरिशुद्धी' असे म्हणतात. 'अशा प्रकारची जी चित्तपरिशुद्धी अपूर्ण आहे ती मी पूर्ण करीन, किंवा जी पूर्ण आहे तिला त्या त्या ठिकाणी प्रज्ञेने साहाय्य करीन', असा विचार करून तेथे जो छंद, व्यायाम, उत्साह, उस्सोळ्ही, अप्पटिवानी, सती आणि संप्रजन्य असते; हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, याला 'चित्तपरिशुद्धी-प्रधान-अंग' असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, พฺยคฺฆปชฺชา, ทิฏฺฐิปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ? อิธ, พฺยคฺฆปชฺชา, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, พฺยคฺฆปชฺชา, ทิฏฺฐิปาริสุทฺธิ. อิติ เอวรูปึ ทิฏฺฐิปาริสุทฺธึ อปริปูรํ วา…เป… ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามีติ, โย ตตฺถ ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ, อิทํ วุจฺจติ, พฺยคฺฆปชฺชา, ทิฏฺฐิปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ.

“आणि हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, दृष्टीपरिशुद्धी-प्रधान-अंग कोणते आहे? येथे, हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, भिक्खू 'हे दुःख आहे' हे यथार्थपणे जाणतो...पे... 'ही दुःख-निरोध-गामिनी प्रतिपदा (मार्ग) आहे' हे यथार्थपणे जाणतो. हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, याला 'दृष्टीपरिशुद्धी' असे म्हणतात. 'अशा प्रकारची जी दृष्टीपरिशुद्धी अपूर्ण आहे ती मी पूर्ण करीन...पे... किंवा जी पूर्ण आहे तिला त्या त्या ठिकाणी प्रज्ञेने साहाय्य करीन', असा विचार करून तेथे जो छंद, व्यायाम, उत्साह, उस्सोळ्ही, अप्पटिवानी, सती आणि संप्रजन्य असते; हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, याला 'दृष्टीपरिशुद्धी-प्रधान-अंग' असे म्हणतात.

---

‘‘กตมญฺจ, พฺยคฺฆปชฺชา, วิมุตฺติปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ? ส โข โส, พฺยคฺฆปชฺชา, อริยสาวโก อิมินา จ สีลปาริสุทฺธิปธานิยงฺเคน สมนฺนาคโต อิมินา จ จิตฺตปาริสุทฺธิปธานิยงฺเคน สมนฺนาคโต อิมินา จ ทิฏฺฐิปาริสุทฺธิปธานิยงฺเคน สมนฺนาคโต รชนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ วิราเชติ, วิโมจนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ วิโมเจติ. โส รชนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ วิราเชตฺวา, วิโมจนีเยสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ วิโมเจตฺวา สมฺมาวิมุตฺตึ ผุสติ. อยํ วุจฺจติ, พฺยคฺฆปชฺชา, วิมุตฺติปาริสุทฺธิ. อิติ เอวรูปึ วิมุตฺติปาริสุทฺธึ อปริปูรํ วา ปริปูเรสฺสามิ ปริปูรํ วา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามีติ, โย ตตฺถ ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ, อิทํ วุจฺจติ, พฺยคฺฆปชฺชา, วิมุตฺติปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ.

“आणि हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, विमुक्तीपरिशुद्धी-प्रधान-अंग कोणते आहे? हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, तो आर्यश्रावक या शीलपरिशुद्धी-प्रधान-अंगाने युक्त असलेला, या चित्तपरिशुद्धी-प्रधान-अंगाने युक्त असलेला आणि या दृष्टीपरिशुद्धी-प्रधान-अंगाने युक्त असलेला, आसक्ती निर्माण करणाऱ्या गोष्टींपासून आपले चित्त विरक्त करतो आणि विमुक्त करणाऱ्या गोष्टींमध्ये आपले चित्त विमुक्त करतो. तो आसक्ती निर्माण करणाऱ्या गोष्टींपासून चित्त विरक्त करून आणि विमुक्त करणाऱ्या गोष्टींमध्ये चित्त विमुक्त करून सम्यक् विमुक्तीचा स्पर्श करतो (ती प्राप्त करतो). हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, याला 'विमुक्तीपरिशुद्धी' असे म्हणतात. 'अशा प्रकारची जी विमुक्तीपरिशुद्धी अपूर्ण आहे ती मी पूर्ण करीन, किंवा जी पूर्ण आहे तिला त्या त्या ठिकाणी प्रज्ञेने साहाय्य करीन', असा विचार करून तेथे जो छंद, व्यायाम, उत्साह, उस्सोळ्ही, अप्पटिवानी, सती आणि संप्रजन्य असते; याला, हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, 'विमुक्तीपरिशुद्धी-प्रधान-अंग' असे म्हणतात.”

---

‘‘อิมานิ [Pg.517] โข, พฺยคฺฆปชฺชา, จตฺตาริ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคานิ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺมทกฺขาตานิ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. จตุตฺถํ.

“हे व्याघ्रपद्य लोकांनो, प्राण्यांच्या शुद्धीसाठी, शोक आणि रडणे-ओरडणे पार करण्यासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्य नष्ट करण्यासाठी, सन्मार्गाच्या प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी, जाणणाऱ्या, पाहणाऱ्या, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा त्या भगवंतांनी ही चार परिशुद्धी-प्रधान-अंगे चांगल्या प्रकारे उपदेशिली आहेत.” चौथे.

---

๕. วปฺปสุตฺตํ

५. वप्प सुत्त

---

๑๙๕. เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม. อถ โข วปฺโป สกฺโก นิคณฺฐสาวโก เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข วปฺปํ สกฺกํ นิคณฺฐสาวกํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

१९५. एका वेळी भगवान शाक्य देशात कपिलवस्तू येथील निग्रोधारामात विहार करत होते. तेव्हा निगंठांचा (निर्ग्रंथांचा) श्रावक असलेला वप्प नावाचा शाक्य जेथे आयुष्यमान महामोग्गल्लान होते तेथे आला; आल्यावर त्याने आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या निगंठ-श्रावक वप्प शाक्याला आयुष्यमान महामोग्गल्लान म्हणाले –

---

‘‘อิธสฺส, วปฺป, กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา. ปสฺสสิ โน ตฺวํ, วปฺป, ตํ ฐานํ ยโตนิทานํ ปุริสํ ทุกฺขเวทนิยา อาสวา อสฺสเวยฺยุํ อภิสมฺปราย’’นฺติ? ‘‘ปสฺสามหํ, ภนฺเต, ตํ ฐานํ. อิธสฺส, ภนฺเต, ปุพฺเพ ปาปกมฺมํ กตํ อวิปกฺกวิปากํ. ตโตนิทานํ ปุริสํ ทุกฺขเวทนิยา อาสวา อสฺสเวยฺยุํ อภิสมฺปราย’’นฺติ. อยญฺเจว โข ปน อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส วปฺเปน สกฺเกน นิคณฺฐสาวเกน สทฺธึ อนฺตรากถา วิปฺปกตา โหติ.

“वप्प, जर या जगात अविद्या नष्ट झाल्यामुळे आणि विद्येचा (ज्ञानाचा) उदय झाल्यामुळे एखादा मनुष्य कायेने संयमित, वाचेने संयमित आणि मनाने संयमित असेल, तर वप्प, तुला असे कोणतेही कारण दिसते का, ज्यामुळे दुःखद वेदना देणारे आसव (क्लेश) परलोकात त्या व्यक्तीवर प्रभाव पाडू शकतील?” “भन्ते, मला असे कारण दिसते. भन्ते, जर या जगात पूर्वी एखादे पापकर्म केले गेले असेल, ज्याचे फळ अजून परिपक्व झालेले नाही, तर त्या कारणामुळे दुःखद वेदना देणारे आसव परलोकात त्या व्यक्तीवर प्रभाव पाडू शकतील.” आयुष्यमान महामोग्गल्लान आणि निगण्ठाचा श्रावक असलेला शाक्य वप्प यांच्यातील हा संवाद अपूर्णच राहिला होता.

---

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ –

त्यानंतर भगवान संध्याकाळच्या वेळी ध्यानातून (एकांतातून) उठून जेथे उपस्थानशाळा (सभा गृह) होती, तेथे गेले. तेथे जाऊन ते तयार केलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर भगवंतांनी आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना असे म्हटले –

---

‘‘กาย นุตฺถ, โมคฺคลฺลาน, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา; กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, วปฺปํ สกฺกํ นิคณฺฐสาวกํ เอตทโวจํ – ‘อิธสฺส, วปฺป, กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา. ปสฺสสิ โน ตฺวํ, วปฺป, ตํ ฐานํ ยโตนิทานํ ปุริสํ ทุกฺขเวทนิยา อาสวา อสฺสเวยฺยุํ อภิสมฺปราย’นฺติ? เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, วปฺโป สกฺโก นิคณฺฐสาวโก มํ เอตทโวจ – ‘ปสฺสามหํ, ภนฺเต, ตํ ฐานํ. อิธสฺส, ภนฺเต, ปุพฺเพ ปาปกมฺมํ กตํ อวิปกฺกวิปากํ. ตโตนิทานํ ปุริสํ ทุกฺขเวทนิยา อาสวา อสฺสเวยฺยุํ อภิสมฺปราย’นฺติ[Pg.518]. อยํ โข โน, ภนฺเต, วปฺเปน สกฺเกน นิคณฺฐสาวเกน สทฺธึ อนฺตรากถา วิปฺปกตา; อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

“मोग्गल्लाना, तुम्ही आता कोणत्या चर्चेसाठी एकत्र बसला आहात? आणि तुमची कोणती चर्चा अपूर्ण राहिली आहे?” “भन्ते, मी येथे निगण्ठाचा श्रावक असलेल्या शाक्य वप्पला असे विचारले होते – ‘वप्प, जर या जगात अविद्या नष्ट झाल्यामुळे आणि विद्येचा उदय झाल्यामुळे एखादा मनुष्य कायेने संयमित, वाचेने संयमित आणि मनाने संयमित असेल, तर वप्प, तुला असे कोणतेही कारण दिसते का, ज्यामुळे दुःखद वेदना देणारे आसव परलोकात त्या व्यक्तीवर प्रभाव पाडू शकतील?’ असे विचारल्यावर, भन्ते, निगण्ठाचा श्रावक असलेल्या शाक्य वप्पने मला असे म्हटले – ‘भन्ते, मला असे कारण दिसते. भन्ते, जर या जगात पूर्वी एखादे पापकर्म केले गेले असेल, ज्याचे फळ अजून परिपक्व झालेले नाही, तर त्या कारणामुळे दुःखद वेदना देणारे आसव परलोकात त्या व्यक्तीवर प्रभाव पाडू शकतील.’ भन्ते, निगण्ठाचा श्रावक असलेल्या शाक्य वप्पसोबत आमची हीच चर्चा अपूर्ण राहिली होती, तेवढ्यात भगवंतांचे आगमन झाले.”

---

อถ โข ภควา วปฺปํ สกฺกํ นิคณฺฐสาวกํ เอตทโวจ – ‘‘สเจ เม ตฺวํ, วปฺป, อนุญฺเญยฺยญฺเจว อนุชาเนยฺยาสิ, ปฏิกฺโกสิตพฺพญฺจ ปฏิกฺโกเสยฺยาสิ, ยสฺส จ เม ภาสิตสฺส อตฺถํ น ชาเนยฺยาสิ มเมเวตฺถ อุตฺตริ ปฏิปุจฺเฉยฺยาสิ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ, อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ, สิยา โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’ติ. ‘‘อนุญฺเญยฺยญฺเจวาหํ, ภนฺเต, ภควโต อนุชานิสฺสามิ, ปฏิกฺโกสิตพฺพญฺจ ปฏิกฺโกสิสฺสามิ, ยสฺส จาหํ ภควโต ภาสิตสฺส อตฺถํ น ชานิสฺสามิ ภควนฺตํเยเวตฺถ อุตฺตริ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ – ‘อิทํ ภนฺเต, กถํ, อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ? โหตุ โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’ติ.

त्यानंतर भगवान निगण्ठाचा श्रावक असलेल्या शाक्य वप्पला म्हणाले – “वप्प, जर मी सांगितलेल्या गोष्टींपैकी ज्या गोष्टी मान्य करण्यासारख्या आहेत त्या तू मान्य करशील, आणि ज्या नाकारण्यासारख्या आहेत त्या तू नाकारशील; आणि माझ्या ज्या बोलण्याचा अर्थ तुला समजणार नाही, त्याबद्दल तू मला अधिक विचारशील की – ‘भन्ते, हे कसे आहे? याचा अर्थ काय आहे?’, तर आपल्यामध्ये चर्चा होऊ शकते.” “भन्ते, भगवंतांच्या बोलण्यातील ज्या गोष्टी मान्य करण्यासारख्या आहेत त्या मी मान्य करेन, आणि ज्या नाकारण्यासारख्या आहेत त्या मी नाकारेन. तसेच भगवंतांच्या ज्या बोलण्याचा अर्थ मला समजणार नाही, त्याबद्दल मी भगवंतांनाच अधिक विचारून घेईन की – ‘भन्ते, हे कसे आहे? याचा अर्थ काय आहे?’ तर आपल्यामध्ये ही चर्चा होऊ द्या.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วปฺป, เย กายสมารมฺภปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, กายสมารมฺภา ปฏิวิรตสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ, สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหิ. ปสฺสสิ โน ตฺวํ, วปฺป, ตํ ฐานํ ยโตนิทานํ ปุริสํ ทุกฺขเวทนิยา อาสวา อสฺสเวยฺยุํ อภิสมฺปราย’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“वप्प, तुला काय वाटते? शारीरिक कर्मांच्या (कायकर्म) आरंभामुळे जे त्रासदायक आणि दाहक आसव उत्पन्न होतात, शारीरिक कर्मांपासून विरत झालेल्या व्यक्तीला ते त्रासदायक आणि दाहक आसव उत्पन्न होत नाहीत. तो नवीन कर्म करत नाही आणि जुन्या कर्मांचा वारंवार स्पर्श करून (अनुभव घेऊन) त्यांचा क्षय करतो. हा क्लेशांचा क्षय (निर्जरा) प्रत्यक्ष दिसणारा (संदिट्ठिक), तात्काळ फळ देणारा (अकालिक), ‘या आणि पहा’ असे सांगण्यास योग्य (एहिपस्सिक), स्वतःच्या कल्याणासाठी आचरणात आणण्याजोगा (ओपनेय्यिक) आणि सुज्ञांनी आपापल्या ठिकाणी स्वतःच अनुभवण्याजोगा (पच्चत्तं वेदितब्बो विञ्ञूहि) आहे. वप्प, तुला असे कोणतेही कारण दिसते का, ज्यामुळे दुःखद वेदना देणारे आसव परलोकात अशा व्यक्तीवर प्रभाव पाडू शकतील?” “नाही, भन्ते.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วปฺป, เย วจีสมารมฺภปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, วจีสมารมฺภา ปฏิวิรตสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหิ. ปสฺสสิ โน ตฺวํ, วปฺป, ตํ ฐานํ ยโตนิทานํ ปุริสํ ทุกฺขเวทนิยา อาสวา อสฺสเวยฺยุํ อภิสมฺปราย’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“वप्प, तुला काय वाटते? वाचिक कर्मांच्या (वचीकर्म) आरंभामुळे जे त्रासदायक आणि दाहक आसव उत्पन्न होतात, वाचिक कर्मांपासून विरत झालेल्या व्यक्तीला ते त्रासदायक आणि दाहक आसव उत्पन्न होत नाहीत. तो नवीन कर्म करत नाही आणि जुन्या कर्मांचा वारंवार स्पर्श करून त्यांचा क्षय करतो. हा क्लेशांचा क्षय प्रत्यक्ष दिसणारा, तात्काळ फळ देणारा, ‘या आणि पहा’ असे सांगण्यास योग्य, स्वतःच्या कल्याणासाठी आचरणात आणण्याजोगा आणि सुज्ञांनी आपापल्या ठिकाणी स्वतःच अनुभवण्याजोगा आहे. वप्प, तुला असे कोणतेही कारण दिसते का, ज्यामुळे दुःखद वेदना देणारे आसव परलोकात अशा व्यक्तीवर प्रभाव पाडू शकतील?” “नाही, भन्ते.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วปฺป, เย มโนสมารมฺภปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มโนสมารมฺภา ปฏิวิรตสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา [Pg.519] ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหิ. ปสฺสสิ โน ตฺวํ, วปฺป, ตํ ฐานํ ยโตนิทานํ ปุริสํ ทุกฺขเวทนิยา อาสวา อสฺสเวยฺยุํ อภิสมฺปราย’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“वप्प, तुला काय वाटते? मानसिक कर्मांच्या (मनोकर्म) आरंभामुळे जे त्रासदायक आणि दाहक आसव उत्पन्न होतात, मानसिक कर्मांपासून विरत झालेल्या व्यक्तीला ते त्रासदायक आणि दाहक आसव उत्पन्न होत नाहीत. तो नवीन कर्म करत नाही आणि जुन्या कर्मांचा वारंवार स्पर्श करून त्यांचा क्षय करतो. हा क्लेशांचा क्षय प्रत्यक्ष दिसणारा, तात्काळ फळ देणारा, ‘या आणि पहा’ असे सांगण्यास योग्य, स्वतःच्या कल्याणासाठी आचरणात आणण्याजोगा आणि सुज्ञांनी आपापल्या ठिकाणी स्वतःच अनुभवण्याजोगा आहे. वप्प, तुला असे कोणतेही कारण दिसते का, ज्यामुळे दुःखद वेदना देणारे आसव परलोकात अशा व्यक्तीवर प्रभाव पाडू शकतील?” “नाही, भन्ते.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, วปฺป, เย อวิชฺชาปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหิ. ปสฺสสิ โน ตฺวํ, วปฺป, ตํ ฐานํ ยโตนิทานํ ปุริสํ ทุกฺขเวทนิยา อาสวา อสฺสเวยฺยุํ อภิสมฺปราย’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“वप्प, तुला काय वाटते? अविद्येच्या प्रत्ययाने (कारणाने) जे त्रासदायक आणि दाहक आसव उत्पन्न होतात, अविद्या नष्ट झाल्यामुळे आणि विद्येचा उदय झाल्यामुळे त्या व्यक्तीला ते त्रासदायक आणि दाहक आसव उत्पन्न होत नाहीत. तो नवीन कर्म करत नाही आणि जुन्या कर्मांचा वारंवार स्पर्श करून त्यांचा क्षय करतो. हा क्लेशांचा क्षय प्रत्यक्ष दिसणारा, तात्काळ फळ देणारा, ‘या आणि पहा’ असे सांगण्यास योग्य, स्वतःच्या कल्याणासाठी आचरणात आणण्याजोगा आणि सुज्ञांनी आपापल्या ठिकाणी स्वतःच अनुभवण्याजोगा आहे. वप्प, तुला असे कोणतेही कारण दिसते का, ज्यामुळे दुःखद वेदना देणारे आसव परलोकात अशा व्यक्तीवर प्रभाव पाडू शकतील?” “नाही, भन्ते.”

---

‘‘เอวํ สมฺมา วิมุตฺตจิตฺตสฺส โข, วปฺป, ภิกฺขุโน ฉ สตตวิหารา อธิคตา โหนฺติ. โส จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน; อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป... ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน; อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โส กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทิยมาโน ‘กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทิยามี’ติ ปชานาติ; ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทิยมาโน ‘ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทิยามี’ติ ปชานาติ; ‘กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา อิเธว สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีตี ภวิสฺสนฺตี’ติ ปชานาติ’’.

“वप्प, अशा प्रकारे सम्यक रीतीने विमुक्त चित्त झालेल्या भिक्खूला सहा ‘सततविहार’ (सदैव राहण्याच्या अवस्था) प्राप्त होतात. तो डोळ्यांनी रूप पाहून हर्षितही होत नाही आणि खिन्नही होत नाही; तो स्मृतिमान (सतो) आणि प्रज्ञावान (संपजानो) राहून उपेक्षक (तटस्थ) भावाने विहार करतो. कानाने शब्द ऐकून... नाकाने गंध घेऊन... जिभेने रस चाखून... कायेने स्पर्श अनुभवून... मनाने धम्माला (विचाराला) जाणून तो हर्षितही होत नाही आणि खिन्नही होत नाही; तो स्मृतिमान आणि प्रज्ञावान राहून उपेक्षक भावाने विहार करतो. तो शरीराच्या मर्यादेपर्यंतची (कायरूपी) वेदना अनुभवताना ‘मी शरीराच्या मर्यादेपर्यंतची वेदना अनुभवत आहे’ असे जाणतो; आयुष्याच्या मर्यादेपर्यंतची (जीवितरूपी) वेदना अनुभवताना ‘मी आयुष्याच्या मर्यादेपर्यंतची वेदना अनुभवत आहे’ असे जाणतो; आणि ‘शरीर नष्ट झाल्यावर, आयुष्य संपल्यानंतर, याच जन्मात सर्व वेदना ज्यांच्याविषयी कोणतीही आसक्ती उरलेली नाही, शांत (शीतलीभूत) होतील’ असे तो जाणतो.”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, วปฺป, ถูณํ ปฏิจฺจ ฉายา ปญฺญายติ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย. โส ตํ ถูณํ มูเล ฉินฺเทยฺย; มูเล ฉินฺทิตฺวา ปลิขเณยฺย; ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย, อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ ถูณํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย. ขณฺฑาขณฺฑิกํ เฉตฺวา ผาเลยฺย. ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย. สกลิกํ สกลิกํ กตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย. วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย. อคฺคินา ฑเหตฺวา มสึ กเรยฺย. มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเณยฺย นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวํ [Pg.520] หิสฺส, วปฺป, ยา ถูณํ ปฏิจฺจ ฉายา สา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา.

हे वप्प, ज्याप्रमाणे एखाद्या खुंटाचा आधार घेऊन सावली दिसते. नंतर एखादा माणूस कुदळ आणि टोपली घेऊन येईल. तो त्या खुंटाला मुळापासून कापून टाकेल; मुळापासून कापून तो सभोवताली खणून काढेल; सभोवताली खणून तो त्याची मुळे उपटून टाकेल, अगदी वाळ्याच्या गवताच्या मुळांइतकी बारीक मुळेसुद्धा उपटून काढेल. तो त्या खुंटाचे तुकडे तुकडे करेल. तुकडे तुकडे करून तो ते चिरून टाकेल. चिरून त्याचे बारीक तुकडे करेल. बारीक तुकडे करून तो ते वाऱ्यावर आणि उन्हात वाळवेल. वाऱ्यावर आणि उन्हात वाळवून तो ते अग्नीने जाळून टाकेल. अग्नीने जाळून त्याची राख करेल. राख करून तो ती मोठ्या वाऱ्यात उडवून देईल किंवा नदीच्या वेगवान प्रवाहामध्ये वाहून देईल. अशा प्रकारे, हे वप्प, त्या खुंटावर अवलंबून असणारी जी सावली होती, ती मुळासकट नष्ट होईल, ताडाच्या खुंटासारखी होईल, अस्तित्वात नसलेली होईल आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाची होईल.

---

‘‘เอวเมวํ โข, วปฺป, เอวํ สมฺมา วิมุตฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน ฉ สตตวิหารา อธิคตา โหนฺติ. โส จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน; อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน; อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โส กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทิยมาโน ‘กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทิยามี’ติ ปชานาติ; ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทิยมาโน ‘ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทิยามี’ติ ปชานาติ; ‘กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา อิเธว สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีตี ภวิสฺสนฺตี’ติ ปชานาติ’’.

अशाच प्रकारे, हे वप्प, ज्याचे चित्त सम्यक रीतीने विमुक्त झाले आहे, अशा भिक्खूला सहा निरंतर विहार (सततविहार) प्राप्त होतात. तो डोळ्यांनी रूप पाहून ना हर्षित होतो, ना खिन्न होतो; तो स्मृतीवान आणि प्रज्ञावान राहून उपेक्षक (तटस्थ) भावाने विहार करतो. कानाने शब्द ऐकून... नाकाने गंध घेऊन... जिभेने रस चाखून... कायेने स्पर्श अनुभवून... मनाने धम्माचे ज्ञान करून घेऊन तो ना हर्षित होतो, ना खिन्न होतो; तो स्मृतीवान आणि प्रज्ञावान राहून उपेक्षक भावाने विहार करतो. तो शरीराच्या मर्यादेपर्यंतची वेदना अनुभवत असताना 'मी शारीरिक वेदना अनुभवत आहे' असे जाणतो; आयुष्याच्या मर्यादेपर्यंतची वेदना अनुभवत असताना 'मी जीवित-मर्यादेची वेदना अनुभवत आहे' असे जाणतो; आणि 'शरीराच्या भेदानंतर, आयुष्याचा अंत झाल्यावर, याच जन्मात सर्व वेदना, ज्यांच्याविषयी कोणतीही आसक्ती उरलेली नाही, त्या येथेच शांत (शीत) होतील' असे तो जाणतो.

---

เอวํ วุตฺเต วปฺโป สกฺโก นิคณฺฐสาวโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ปุริโส อุทยตฺถิโก อสฺสปณิยํ โปเสยฺย. โส อุทยญฺเจว นาธิคจฺเฉยฺย, อุตฺตริญฺจ กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺส. เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, อุทยตฺถิโก พาเล นิคณฺเฐ ปยิรุปาสึ. สฺวาหํ อุทยญฺเจว นาธิคจฺฉึ, อุตฺตริญฺจ กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อโหสึ. เอสาหํ, ภนฺเต, อชฺชตคฺเค โย เม พาเลสุ นิคณฺเฐสุ ปสาโท ตํ มหาวาเต วา โอผุณามิ นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหมิ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

असे म्हटले असता, निगंठांचा श्रावक असलेल्या वप्प शाक्याने भगवंतांना असे म्हटले – 'भंते, ज्याप्रमाणे नफ्याच्या आशेने एखादा माणूस विक्रीसाठी घोडा पाळेल. त्याला नफा तर मिळणारच नाही, उलट त्याला केवळ थकवा आणि त्रासाचाच वाटा मिळेल. त्याचप्रमाणे, हे भंते, मी नफ्याच्या आशेने मूर्ख निगंठांची सेवा केली. मला कोणताही लाभ मिळाला नाही, उलट मला केवळ थकवा आणि त्रासाचाच वाटा मिळाला. हे भंते, आजपासून मूर्ख निगंठांवर माझी जी काही श्रद्धा होती, ती मी मोठ्या वाऱ्यात उडवून देतो किंवा वेगवान प्रवाहाच्या नदीत वाहून देतो. अतिशय सुंदर, भंते! ... भगवंतांनी मला आजपासून आजीवन शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.' पाचवे.

---

๖. สาฬฺหสุตฺตํ

६. साळ्ह सुत्त

---

๑๙๖. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข สาฬฺโห จ ลิจฺฉวิ อภโย จ ลิจฺฉวิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สาฬฺโห ลิจฺฉวิ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

१९६. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा साळ्ह लिच्छवी आणि अभय लिच्छवी जेथे भगवान होते तेथे आले; आल्यानंतर त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या साळ्ह लिच्छवीने भगवंतांना असे म्हटले –

---

‘‘สนฺติ, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา ทฺวเยน โอฆสฺส นิตฺถรณํ ปญฺญเปนฺติ – สีลวิสุทฺธิเหตุ จ ตโปชิคุจฺฉาเหตุ จ. อิธ, ภนฺเต, ภควา กิมาหา’’ติ?

भंते, काही असे श्रमण आणि ब्राह्मण आहेत जे दोन गोष्टींद्वारे ओघाचा (संसार-प्रवाहाचा) पार जाण्याचा मार्ग सांगतात – शील-विशुद्धीमुळे आणि तप-जुगुप्सेमुळे. याविषयी, भंते, भगवान काय म्हणतात?

---

‘‘สีลวิสุทฺธึ [Pg.521] โข อหํ, สาฬฺห, อญฺญตรํ สามญฺญงฺคนฺติ วทามิ. เย เต, สาฬฺห, สมณพฺราหฺมณา ตโปชิคุจฺฉาวาทา ตโปชิคุจฺฉาสารา ตโปชิคุจฺฉาอลฺลีนา วิหรนฺติ, อภพฺพา เต โอฆสฺส นิตฺถรณาย. เยปิ เต, สาฬฺห, สมณพฺราหฺมณา อปริสุทฺธกายสมาจารา อปริสุทฺธวจีสมาจารา อปริสุทฺธมโนสมาจารา อปริสุทฺธาชีวา, อภพฺพา เต ญาณทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย.

हे साळ्ह, मी शील-विशुद्धीला श्रमणत्वाचे एक अंग मानतो. परंतु, हे साळ्ह, जे श्रमण आणि ब्राह्मण तप-जुगुप्सेचे प्रतिपादन करणारे, तप-जुगुप्सेलाच सार मानणारे आणि तप-जुगुप्सेमध्येच गढून गेलेले आहेत, ते ओघाचा पार जाण्यास असमर्थ आहेत. तसेच, हे साळ्ह, जे श्रमण आणि ब्राह्मण अपवित्र कायिक आचरण करणारे, अपवित्र वाचिक आचरण करणारे, अपवित्र मानसिक आचरण करणारे आणि अपवित्र उपजीविका असणारे आहेत, ते ज्ञानदर्शनासाठी आणि अनुत्तर सम्यक संबोधीसाठी असमर्थ आहेत.

---

‘‘เสยฺยถาปิ, สาฬฺห, ปุริโส นทึ ตริตุกาโม ติณฺหํ กุฐารึ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ ปสฺเสยฺย มหตึ สาลลฏฺฐึ อุชุํ นวํ อกุกฺกุจฺจกชาตํ. ตเมนํ มูเล ฉินฺเทยฺย; มูเล เฉตฺวา อคฺเค ฉินฺเทยฺย; อคฺเค เฉตฺวา สาขาปลาสํ สุวิโสธิตํ วิโสเธยฺย; สาขาปลาสํ สุวิโสธิตํ วิโสเธตฺวา กุฐารีหิ ตจฺเฉยฺย; กุฐารีหิ ตจฺเฉตฺวา วาสีหิ ตจฺเฉยฺย; วาสีหิ ตจฺเฉตฺวา เลขณิยา ลิเขยฺย; เลขณิยา ลิขิตฺวา ปาสาณคุเฬน โธเวยฺย ; ปาสาณคุเฬน โธเวตฺวา นทึ ปตาเรยฺย.

हे साळ्ह, ज्याप्रमाणे नदी पार करण्याची इच्छा असलेला एखादा माणूस धारदार कुऱ्हाड घेऊन जंगलात प्रवेश करेल. तेथे त्याला एक मोठे, सरळ, तरुण आणि दोषरहित सालाचे झाड दिसेल. तो त्याला मुळापासून कापून टाकेल; मुळापासून कापून त्याचे टोक कापेल; टोक कापून त्याच्या फांद्या आणि पाने पूर्णपणे साफ करेल; फांद्या आणि पाने पूर्णपणे साफ करून तो त्याला कुऱ्हाडीने तासेल; कुऱ्हाडीने तासून झाल्यावर तसणीने तासेल; तसणीने तासून झाल्यावर रंध्याने खरवडून गुळगुळीत करेल; रंध्याने खरवडून गुळगुळीत केल्यावर दगडाच्या गोळ्याने घासून स्वच्छ करेल; आणि घासून स्वच्छ केल्यानंतर ते नदीत उतरवून पार जाण्याचा प्रयत्न करेल.

---

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, สาฬฺห, ภพฺโพ นุ โข โส ปุริโส นทึ ตริตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุ หิ, ภนฺเต, สาลลฏฺฐิ พหิทฺธา สุปริกมฺมกตา อนฺโต อวิสุทฺธา. ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – สาลลฏฺฐิ สํสีทิสฺสติ, ปุริโส อนยพฺยสนํ อาปชฺชิสฺสตี’’ติ.

हे साळ्ह, तुला काय वाटते? तो माणूस नदी पार करण्यास समर्थ होईल का? 'नाही, भंते.' 'ते कशामुळे?' 'कारण, भंते, ते सालाचे लाकूड बाहेरून तर उत्तम प्रकारे तयार केले गेले आहे, परंतु आतून ते अशुद्ध आहे. त्यामुळे अशीच अपेक्षा आहे की, ते सालाचे लाकूड पाण्यात बुडेल आणि तो माणूस अनर्थ व विनाशाला प्राप्त होईल.'

---

‘‘เอวเมวํ โข, สาฬฺห, เย เต สมณพฺราหฺมณา ตโปชิคุจฺฉาวาทา ตโปชิคุจฺฉาสารา ตโปชิคุจฺฉาอลฺลีนา วิหรนฺติ, อภพฺพา เต โอฆสฺส นิตฺถรณาย. เยปิ เต, สาฬฺห, สมณพฺราหฺมณา อปริสุทฺธกายสมาจารา อปริสุทฺธวจีสมาจารา อปริสุทฺธมโนสมาจารา อปริสุทฺธาชีวา, อภพฺพา เต ญาณทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย.

अशाच प्रकारे, हे साळ्ह, जे श्रमण आणि ब्राह्मण तप-जुगुप्सेचे प्रतिपादन करणारे, tap-जुगुप्सेलाच सार मानणारे आणि तप-जुगुप्सेमध्येच गढून गेलेले आहेत, ते ओघाचा पार जाण्यास असमर्थ आहेत. तसेच, हे साळ्ह, जे श्रमण आणि ब्राह्मण अपवित्र कायिक आचरण करणारे, अपवित्र वाचिक आचरण करणारे, अपवित्र मानसिक आचरण करणारे आणि अपवित्र उपजीविका असणारे आहेत, ते ज्ञानदर्शनासाठी आणि अनुत्तर सम्यक संबोधीसाठी असमर्थ आहेत.

---

‘‘เย จ โข เต, สาฬฺห, สมณพฺราหฺมณา น ตโปชิคุจฺฉาวาทา น ตโปชิคุจฺฉาสารา น ตโปชิคุจฺฉาอลฺลีนา วิหรนฺติ, ภพฺพา เต โอฆสฺส นิตฺถรณาย. เยปิ เต, สาฬฺห, สมณพฺราหฺมณา ปริสุทฺธกายสมาจารา ปริสุทฺธวจีสมาจารา ปริสุทฺธมโนสมาจารา ปริสุทฺธาชีวา, ภพฺพา เต ญาณทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย.

परंतु, हे साळ्ह, जे श्रमण आणि ब्राह्मण तप-जुगुप्सेचे प्रतिपादन न करणारे, तप-जुगुप्सेला सार न मानणारे आणि तप-जुगुप्सेमध्ये गढून न गेलेले आहेत, ते ओघाचा पार जाण्यास समर्थ आहेत. तसेच, हे साळ्ह, जे श्रमण आणि ब्राह्मण पवित्र कायिक आचरण करणारे, पवित्र वाचिक आचरण करणारे, पवित्र मानसिक आचरण करणारे आणि पवित्र उपजीविका असणारे आहेत, ते ज्ञानदर्शनासाठी आणि अनुत्तर सम्यक संबोधीसाठी समर्थ आहेत.

---

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.522], สาฬฺห, ปุริโส นทึ ตริตุกาโม ติณฺหํ กุฐารึ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ ปสฺเสยฺย มหตึ สาลลฏฺฐึ อุชุํ นวํ อกุกฺกุจฺจกชาตํ. ตเมนํ มูเล ฉินฺเทยฺย; มูเล ฉินฺทิตฺวา อคฺเค ฉินฺเทยฺย; อคฺเค ฉินฺทิตฺวา สาขาปลาสํ สุวิโสธิตํ วิโสเธยฺย; สาขาปลาสํ สุวิโสธิตํ วิโสเธตฺวา กุฐารีหิ ตจฺเฉยฺย; กุฐารีหิ ตจฺเฉตฺวา วาสีหิ ตจฺเฉยฺย; วาสีหิ ตจฺเฉตฺวา นิขาทนํ อาทาย อนฺโต สุวิโสธิตํ วิโสเธยฺย; อนฺโต สุวิโสธิตํ วิโสเธตฺวา เลขณิยา ลิเขยฺย; เลขณิยา ลิขิตฺวา ปาสาณคุเฬน โธเวยฺย; ปาสาณคุเฬน โธเวตฺวา นาวํ กเรยฺย; นาวํ กตฺวา ผิยาริตฺตํ พนฺเธยฺย; ผิยาริตฺตํ พนฺธิตฺวา นทึ ปตาเรยฺย.

“हे साळ्ह, समजा एखादा नदी पार करू इच्छिणारा माणूस धारदार कुऱ्हाड घेऊन जंगलात प्रवेश करतो. त्याला तिथे एक मोठे, सरळ, तरुण आणि दोषरहित (शंकारहित) सालचे झाड दिसते. तो त्याला मुळापासून कापतो; मुळापासून कापून त्याचे टोक कापतो; टोक कापून त्याच्या फांद्या आणि पाने चांगल्या प्रकारे साफ करतो; फांद्या आणि पाने चांगल्या प्रकारे साफ करून कुऱ्हाडीने तासतो; कुऱ्हाडीने तासून वाशीने (तसणीने) तासतो; वाशीने तासून छिन्नी घेऊन आतून चांगल्या प्रकारे कोरून साफ करतो; आतून चांगल्या प्रकारे साफ करून खरवडण्याच्या साधनाने खरवडतो; खरवडल्यानंतर दगडाच्या गोळ्याने घासून गुळगुळीत करतो; दगडाच्या गोळ्याने घासून त्याची नाव (होडी) बनवतो; नाव बनवून त्याला वल्हे आणि सुकाणू बांधतो; वल्हे आणि सुकाणू बांधून नदी पार करतो.”

---

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, สาฬฺห, ภพฺโพ นุ โข โส ปุริโส นทึ ตริตุ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุ หิ, ภนฺเต, สาลลฏฺฐิ พหิทฺธา สุปริกมฺมกตา, อนฺโต สุวิสุทฺธา นาวากตา ผิยาริตฺตพทฺธา. ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘นาวา น สํสีทิสฺสติ, ปุริโส โสตฺถินา ปารํ คมิสฺสตี’’’ติ.

“यावर तू काय विचार करतोस, साळ्ह? तो माणूस नदी पार करण्यास समर्थ होईल का?” “होय, भंते.” “ते कशामुळे?” “भंते, कारण ते सालचे झाड बाहेरून चांगल्या प्रकारे संस्कारित (तयार) केले गेले आहे, आतून पूर्णपणे स्वच्छ केले गेले आहे, त्याची नाव बनवली गेली आहे आणि त्याला वल्हे व सुकाणू बांधले गेले आहे. त्यामुळे अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – ‘नाव बुडणार नाही आणि तो माणूस सुखरूपपणे पलीकडच्या तीरावर पोहोचेल.’”

---

‘‘เอวเมวํ โข, สาฬฺห, เย เต สมณพฺราหฺมณา น ตโปชิคุจฺฉาวาทา น ตโปชิคุจฺฉาสารา น ตโปชิคุจฺฉาอลฺลีนา วิหรนฺติ, ภพฺพา เต โอฆสฺส นิตฺถรณาย. เยปิ เต, สาฬฺห, สมณพฺราหฺมณา ปริสุทฺธกายสมาจารา ปริสุทฺธวจีสมาจารา ปริสุทฺธมโนสมาจารา ปริสุทฺธาชีวา, ภพฺพา เต ญาณทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. เสยฺยถาปิ, สาฬฺห, โยธาชีโว พหูนิ เจปิ กณฺฑจิตฺรกานิ ชานาติ; อถ โข โส ตีหิ ฐาเนหิ ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? ทูเรปาตี จ, อกฺขณเวธี จ, มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา.

“तशाच प्रकारे, साळ्ह, जे श्रमण आणि ब्राह्मण तप व घृणेचा (टोकाच्या तपश्चर्येचा) उपदेश करत नाहीत, तपालाच सार मानत नाहीत आणि तपाच्या आहारी जाऊन राहत नाहीत, ते ओघ (संसार-प्रवाह) पार करण्यास समर्थ होतात. तसेच, हे साळ्ह, जे श्रमण आणि ब्राह्मण शुद्ध कायिक आचरण, शुद्ध वाचिक आचरण, शुद्ध मानसिक आचरण आणि शुद्ध आजीविका असणारे आहेत, ते ज्ञानदर्शनासाठी आणि अनुत्तर संबोधीसाठी समर्थ होतात. हे साळ्ह, समजा एखादा योद्धा बाणांचे अनेक प्रकारचे कौशल्य जाणत असला, तरी तो तीन गुणांमुळेच राजासाठी योग्य, राजाचा सेवक आणि राजाचे अंग (महत्त्वाचा भाग) म्हणून गणला जातो. कोणत्या तीन गुणांमुळे? दूरवर बाण मारणारा, अचूक वेध घेणारा आणि मोठ्या शरीराचा भेद करणारा.”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, สาฬฺห, โยธาชีโว ทูเรปาตี; เอวเมวํ โข, สาฬฺห, อริยสาวโก สมฺมาสมาธิ โหติ. สมฺมาสมาธิ, สาฬฺห, อริยสาวโก ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา สพฺพํ รูปํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยา กาจิ เวทนา…เป… ยา กาจิ สญฺญา… เย [Pg.523] เกจิ สงฺขารา… ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ วิญฺญาณํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ.

“हे साळ्ह, ज्याप्रमाणे तो योद्धा दूरवर बाण मारणारा असतो; त्याचप्रमाणे, साळ्ह, आर्यश्रावक सम्यक समाधीने युक्त असतो. सम्यक समाधीने युक्त असलेला आर्यश्रावक कोणतेही रूप असो—भूत, भविष्य किंवा वर्तमानकाळातील, अंतर्गत किंवा बाह्य, स्थूल किंवा सूक्ष्म, हीन किंवा प्रणीत (उत्कृष्ट), दूरचे किंवा जवळचे—त्या सर्व रूपाला ‘हे माझे नाही, हा मी नाही, हा माझा आत्मा नाही’ अशा प्रकारे यथाभूत (जसे आहे तसे) सम्यक प्रज्ञेने पाहतो. कोणतीही वेदना... कोणतीही संज्ञा... कोणतेही संस्कार... कोणतेही विज्ञान असो—भूत, भविष्य किंवा वर्तमानकाळातील, अंतर्गत किंवा बाह्य, स्थूल किंवा सूक्ष्म, हीन किंवा प्रणीत, दूरचे किंवा जवळचे—त्या सर्व विज्ञानाला ‘हे माझे नाही, हा मी नाही, हा माझा आत्मा नाही’ अशा प्रकारे यथाभूत सम्यक प्रज्ञेने पाहतो.”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, สาฬฺห, โยธาชีโว อกฺขณเวธี; เอวเมวํ โข, สาฬฺห, อริยสาวโก สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ. สมฺมาทิฏฺฐิ, สาฬฺห, อริยสาวโก ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

“हे साळ्ह, ज्याप्रमाणे तो योद्धा अचूक वेध घेणारा असतो; त्याचप्रमाणे, साळ्ह, आर्यश्रावक सम्यक दृष्टीने युक्त असतो. सम्यक दृष्टीने युक्त असलेला आर्यश्रावक ‘हे दुःख आहे’ हे यथाभूत जाणतो... ‘ही दुःख निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा (मार्ग) आहे’ हे यथाभूत जाणतो.”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, สาฬฺห, โยธาชีโว มหโต กายสฺส ปทาเลตา; เอวเมวํ โข, สาฬฺห, อริยสาวโก สมฺมาวิมุตฺติ โหติ. สมฺมาวิมุตฺติ, สาฬฺห, อริยสาวโก มหนฺตํ อวิชฺชากฺขนฺธํ ปทาเลตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“हे साळ्ह, ज्याप्रमाणे तो योद्धा मोठ्या शरीराचा भेद करणारा असतो; त्याचप्रमाणे, साळ्ह, आर्यश्रावक सम्यक विमुक्तीने युक्त असतो. सम्यक विमुक्तीने युक्त असलेला आर्यश्रावक अविद्यारूपी मोठ्या समूहाचा (अविद्यास्कंधाचा) भेद करतो.” सहावे सूत्र समाप्त.

---

๗. มลฺลิกาเทวีสุตฺตํ

७. मल्लिकादेवी सूत्र

---

๑๙๗. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข มลฺลิกา เทวี เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข มลฺลิกา เทวี ภควนฺตํ เอตทโวจ –

१९७. एका वेळी भगवान श्रावस्ती येथील अनाथपिंडिकांच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेव्हा मल्लिका देवी (राणी मल्लिका) जेथे भगवान होते तेथे आली; आल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून ती एका बाजूला बसली. एका बाजूला बसलेली मल्लिका देवी भगवंतांना म्हणाली –

---

‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม ทุพฺพณฺณา จ โหติ ทุรูปา สุปาปิกา ทสฺสนาย; ทลิทฺทา จ โหติ อปฺปสฺสกา อปฺปโภคา อปฺเปสกฺขา จ?

“भंते, असे कोणते कारण आहे, कोणता प्रत्यय (हेतू) आहे, ज्यामुळे या जगात एखादी स्त्री कुरूप, दिसायला वाईट आणि दर्शनास अयोग्य असते; तसेच ती दरिद्री, अल्प संपत्ती असणारी, अल्प उपभोग घेणारी आणि अल्प प्रभाव असणारी असते?”

---

‘‘โก ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม ทุพฺพณฺณา จ โหติ ทุรูปา สุปาปิกา ทสฺสนาย; อฑฺฒา จ โหติ มหทฺธนา มหาโภคา มเหสกฺขา จ?

“परंतु भंते, असे कोणते कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या जगात एखादी स्त्री कुरूप, दिसायला वाईट आणि दर्शनास अयोग्य असते; परंतु ती श्रीमंत, महाधनी, महाभोगी (मोठे ऐश्वर्य असणारी) आणि महाप्रभावशाली असते?”

---

‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม อภิรูปา จ โหติ ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา; ทลิทฺทา จ โหติ อปฺปสฺสกา อปฺปโภคา อปฺเปสกฺขา จ?

“भंते, असे कोणते कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या जगात एखादी स्त्री अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, प्रसन्न करणारी आणि परम वर्णसौंदर्याने युक्त असते; परंतु ती दरिद्री, अल्प संपत्ती असणारी, अल्प उपभोग घेणारी आणि अल्प प्रभाव असणारी असते?”

---

‘‘โก [Pg.524] ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม อภิรูปา จ โหติ ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา, อฑฺฒา จ โหติ มหทฺธนา มหาโภคา มเหสกฺขา จา’’ติ?

“परंतु भंते, असे कोणते कारण आहे, कोणता प्रत्यय आहे, ज्यामुळे या जगात एखादी स्त्री अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, प्रसन्न करणारी आणि परम वर्णसौंदर्याने युक्त असते; तसेच ती श्रीमंत, महाधनी, महाभोगी आणि महाप्रभावशाली असते?”

---

‘‘อิธ, มลฺลิเก, เอกจฺโจ มาตุคาโม โกธนา โหติ อุปายาสพหุลา. อปฺปมฺปิ วุตฺตา สมานา อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. สา น ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. อิสฺสามนิกา โข ปน โหติ; ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ อิสฺสติ อุปทุสฺสติ อิสฺสํ พนฺธติ. สา เจ ตโต จุตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, สา ยตฺถ ยตฺถ ปจฺจาชายติ ทุพฺพณฺณา จ โหติ ทุรูปา สุปาปิกา ทสฺสนาย; ทลิทฺทา จ โหติ อปฺปสฺสกา อปฺปโภคา อปฺเปสกฺขา จ.

“हे मल्लिका, या जगात एखादी स्त्री अत्यंत क्रोधी आणि संतापी असते. थोडेसे जरी काही बोलले तरी ती चिडते, रागावते, संतप्त होते, विरोध करते आणि आपला क्रोध, द्वेष व नापसंती प्रकट करते. ती श्रमण किंवा ब्राह्मणाला अन्न, पाणी, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन (उटणे), शय्या, निवासस्थान आणि दीप देणारी (दान देणारी) नसते. तसेच ती ईर्ष्याळू असते; इतरांना मिळणारा लाभ, सत्कार, आदर, सन्मान, वंदन आणि पूजेबद्दल ईर्ष्या करते, द्वेष करते आणि मनात ईर्ष्या बाळगते. ती तिथून च्युत होऊन (मृत्यू पावून) जेव्हा या मनुष्यलोकात येते, तेव्हा ती जिथे जिथे जन्म घेते, तिथे तिथे ती कुरूप, दिसायला वाईट आणि दर्शनास अयोग्य होते; तसेच ती दरिद्री, अल्प संपत्ती असणारी, अल्प उपभोग घेणारी आणि अल्प प्रभाव असणारी होते.”

---

‘‘อิธ ปน, มลฺลิเก, เอกจฺโจ มาตุคาโม โกธนา โหติ อุปายาสพหุลา. อปฺปมฺปิ วุตฺตา สมานา อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. สา ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. อนิสฺสามนิกา โข ปน โหติ; ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ น อิสฺสติ น อุปทุสฺสติ น อิสฺสํ พนฺธติ. สา เจ ตโต จุตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, สา ยตฺถ ยตฺถ ปจฺจาชายติ ทุพฺพณฺณา จ โหติ ทุรูปา สุปาปิกา ทสฺสนาย; อฑฺฒา จ โหติ มหทฺธนา มหาโภคา มเหสกฺขา จ.

“हे मल्लिका, या जगात एखादी स्त्री क्रोधी व अत्यंत चिडचिड करणारी असते. थोडेसे जरी काही बोलले तरी ती चिडते, रागावते, द्वेष करते, हट्टीपणा करते आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करते. परंतु, ती श्रमण किंवा ब्राह्मणाला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि दीप देणारी (दानशूर) असते. तसेच ती मत्सर न करणारी असते; इतरांना मिळणारे लाभ, सत्कार, आदर, सन्मान, वंदन आणि पूजेचा ती मत्सर करत नाही, त्यांच्यावर जळत नाही आणि मनात मत्सर बाळगत नाही. ती तिथून च्युत होऊन (मृत्यू पावून) जर या मनुष्यलोकात आली, तर ती जिथे जिथे जन्म घेते, तिथे ती कुरूप, दिसायला वाईट आणि दर्शनास अयोग्य होते; परंतु ती श्रीमंत, महाधनी, महाभोगी आणि प्रभावशाली होते.”

---

‘‘อิธ ปน, มลฺลิเก, เอกจฺโจ มาตุคาโม อกฺโกธนา โหติ อนุปายาสพหุลา. พหุมฺปิ วุตฺตา สมานา นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. สา น ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. อิสฺสามนิกา โข ปน โหติ; ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ อิสฺสติ อุปทุสฺสติ อิสฺสํ พนฺธติ. สา เจ ตโต จุตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, สา ยตฺถ [Pg.525] ยตฺถ ปจฺจาชายติ อภิรูปา จ โหติ ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา; ทลิทฺทา จ โหติ อปฺปสฺสกา อปฺปโภคา อปฺเปสกฺขา จ.

“हे मल्लिका, या जगात एखादी स्त्री अक्रोधी व चिडचिड न करणारी असते. खूप काही बोलले तरी ती चिडत नाही, रागावत नाही, द्वेष करत नाही, हट्टीपणा करत नाही आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करत नाही. परंतु, ती श्रमण किंवा ब्राह्मणाला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि दीप देणारी नसते. तसेच ती मत्सर करणारी असते; इतरांना मिळणारे लाभ, सत्कार, आदर, सन्मान, वंदन आणि पूजेचा ती मत्सर करते, त्यांच्यावर जळते आणि मनात मत्सर बाळगते. ती तिथून च्युत होऊन जर या मनुष्यलोकात आली, तर ती जिथे जिथे जन्म घेते, तिथे ती अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, प्रसन्न आणि परम वर्णसौंदर्याने युक्त होते; परंतु ती दरिद्री, अल्पधनी, अल्पभोगी आणि प्रभावहीन होते.”

---

‘‘อิธ ปน, มลฺลิเก, เอกจฺโจ มาตุคาโม อกฺโกธนา โหติ อนุปายาสพหุลา. พหุมฺปิ วุตฺตา สมานา นาภิสชฺชติ น กุปฺปติ น พฺยาปชฺชติ น ปติตฺถียติ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. สา ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. อนิสฺสามนิกา โข ปน โหติ; ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ น อิสฺสติ น อุปทุสฺสติ น อิสฺสํ พนฺธติ. สา เจ ตโต จุตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, สา ยตฺถ ยตฺถ ปจฺจาชายติ อภิรูปา จ โหติ ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา; อฑฺฒา จ โหติ มหทฺธนา มหาโภคา มเหสกฺขา จ.

“हे मल्लिका, या जगात एखादी स्त्री अक्रोधी व चिडचिड न करणारी असते. खूप काही बोलले तरी ती चिडत नाही, रागावत नाही, द्वेष करत नाही, हट्टीपणा करत नाही आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करत नाही. ती श्रमण किंवा ब्राह्मणाला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि दीप देणारी (दानशूर) असते. तसेच ती मत्सर न करणारी असते; इतरांना मिळणारे लाभ, सत्कार, आदर, सन्मान, वंदन आणि पूजेचा ती मत्सर करत नाही, त्यांच्यावर जळत नाही आणि मनात मत्सर बाळगत नाही. ती तिथून च्युत होऊन जर या मनुष्यलोकात आली, तर ती जिथे जिथे जन्म घेते, तिथे ती अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, प्रसन्न आणि परम वर्णसौंदर्याने युक्त होते; तसेच ती श्रीमंत, महाधनी, महाभोगी आणि प्रभावशाली होते.”

---

‘‘อยํ โข, มลฺลิเก, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม ทุพฺพณฺณา จ โหติ ทุรูปา สุปาปิกา ทสฺสนาย; ทลิทฺทา จ โหติ อปฺปสฺสกา อปฺปโภคา อปฺเปสกฺขา จ. อยํ ปน, มลฺลิเก, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม ทุพฺพณฺณา จ โหติ ทุรูปา สุปาปิกา ทสฺสนาย; อฑฺฒา จ โหติ มหทฺธนา มหาโภคา มเหสกฺขา จ. อยํ โข, มลฺลิเก, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม อภิรูปา จ โหติ ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา; ทลิทฺทา จ โหติ อปฺปสฺสกา อปฺปโภคา อปฺเปสกฺขา จ. อยํ ปน, มลฺลิเก, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม อภิรูปา จ โหติ ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา; อฑฺฒา จ โหติ มหทฺธนา มหาโภคา มเหสกฺขา จา’’ติ.

“हे मल्लिका, हेच ते कारण आहे, हाच तो हेतू आहे, ज्यामुळे या जगात एखादी स्त्री कुरूप, दिसायला वाईट, दर्शनास अयोग्य होते; आणि दरिद्री, अल्पधनी, अल्पभोगी व प्रभावहीन होते. हे मल्लिका, हेच ते कारण आहे, हाच तो हेतू आहे, ज्यामुळे या जगात एखादी स्त्री कुरूप, दिसायला वाईट, दर्शनास अयोग्य होते; परंतु श्रीमंत, महाधनी, महाभोगी व प्रभावशाली होते. हे मल्लिका, हेच ते कारण आहे, हाच तो हेतू आहे, ज्यामुळे या जगात एखादी स्त्री अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, प्रसन्न आणि परम वर्णसौंदर्याने युक्त होते; परंतु दरिद्री, अल्पधनी, अल्पभोगी व प्रभावहीन होते. हे मल्लिका, हेच ते कारण आहे, हाच तो हेतू आहे, ज्यामुळे या जगात एखादी स्त्री अत्यंत रूपवान, दर्शनीय, प्रसन्न आणि परम वर्णसौंदर्याने युक्त होते; तसेच श्रीमंत, महाधनी, महाभोगी व प्रभावशाली होते.”

---

เอวํ วุตฺเต มลฺลิกา เทวี ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยา นูนาหํ ภนฺเต, อญฺญํ ชาตึ โกธนา อโหสึ อุปายาสพหุลา, อปฺปมฺปิ วุตฺตา สมานา [Pg.526] อภิสชฺชึ กุปฺปึ พฺยาปชฺชึ ปติตฺถียึ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตฺวากาสึ, สาหํ, ภนฺเต, เอตรหิ ทุพฺพณฺณา ทุรูปา สุปาปิกา ทสฺสนาย.

असे बोलले असता, मल्लिका देवी भगवंतांना म्हणाली – “भंते, मी नक्कीच पूर्वजन्मी क्रोधी व अत्यंत चिडचिड करणारी राहिले असेन; थोडेसे जरी काही बोलले तरी मी चिडले असेन, रागावले असेन, द्वेष केला असेल, हट्टीपणा केला असेल आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट केली असेल. म्हणूनच, भंते, मी आज या जन्मात कुरूप, दिसायला वाईट आणि दर्शनास अयोग्य आहे.”

---

‘‘ยา นูนาหํ, ภนฺเต, อญฺญํ ชาตึ ทาตา อโหสึ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ, สาหํ, ภนฺเต, เอตรหิ อฑฺฒา มหทฺธนา มหาโภคา.

“भंते, मी नक्कीच पूर्वजन्मी श्रमण किंवा ब्राह्मणाला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि दीप देणारी (दानशूर) राहिले असेन. म्हणूनच, भंते, मी आज या जन्मात श्रीमंत, महाधनी आणि महाभोगी आहे.”

---

‘‘ยา นูนาหํ, ภนฺเต, อญฺญํ ชาตึ อนิสฺสามนิกา อโหสึ, ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ น อิสฺสึ น อุปทุสฺสึ น อิสฺสํ พนฺธึ, สาหํ, ภนฺเต, เอตรหิ มเหสกฺขา. สนฺติ โข ปน, ภนฺเต, อิมสฺมึ ราชกุเล ขตฺติยกญฺญาปิ พฺราหฺมณกญฺญาปิ คหปติกญฺญาปิ, ตาสาหํ อิสฺสราธิปจฺจํ กาเรมิ. เอสาหํ, ภนฺเต, อชฺชตคฺเค อกฺโกธนา ภวิสฺสามิ อนุปายาสพหุลา, พหุมฺปิ วุตฺตา สมานา นาภิสชฺชิสฺสามิ น กุปฺปิสฺสามิ น พฺยาปชฺชิสฺสามิ น ปติตฺถียิสฺสามิ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ น ปาตุกริสฺสามิ; ทสฺสามิ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. อนิสฺสามนิกา ภวิสฺสามิ, ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ น อิสฺสิสฺสามิ น อุปทุสฺสิสฺสามิ น อิสฺสํ พนฺธิสฺสามิ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสิกํ มํ, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. สตฺตมํ.

“भंते, मी नक्कीच पूर्वजन्मी मत्सर न करणारी राहिले असेन; इतरांना मिळणारे लाभ, सत्कार, आदर, सन्मान, वंदन आणि पूजेचा मी मत्सर केला नसेल, त्यांच्यावर जळले नसेन आणि मनात मत्सर बाळगला नसेल. म्हणूनच, भंते, मी आज या जन्मात प्रभावशाली आहे. भंते, या राजकुलात क्षत्रिय कन्या, ब्राह्मण कन्या आणि गृहपती कन्या देखील आहेत, ज्यांच्यावर मी माझे स्वामित्व व अधिपत्य गाजवते. भंते, मी आजपासून अक्रोधी आणि चिडचिड न करणारी होईन. खूप काही बोलले तरी मी चिडणार नाही, रागावणार नाही, द्वेष करणार नाही, हट्टीपणा करणार नाही आणि आपला राग, द्वेष व नापसंती प्रकट करणार नाही. मी श्रमण किंवा ब्राह्मणाला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि दीप दान करीन. मी मत्सर न करणारी होईन; इतरांना मिळणारे लाभ, सत्कार, आदर, सन्मान, वंदन आणि पूजेचा मी मत्सर करणार नाही, त्यांच्यावर जळणार नाही आणि मनात मत्सर बाळगणार नाही. अतिशय सुंदर, भंते! ...पे... भंते, भगवंतांनी मला आजपासून आजीवन शरण गेलेली उपासिका म्हणून स्वीकारावे.” सातवे (सुत्त समाप्त).

---

๘. อตฺตนฺตปสุตฺตํ

८. अत्तंतप सुत्त

---

๑๙๘. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป โหติ นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต [Pg.527] น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส เนว อตฺตนฺตโป น ปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

१९८. “भिक्षूंनो, या जगात हे चार प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते चार? भिक्षूंनो, या जगात एखादा व्यक्ती स्वतःला पीडा देणारा (आत्मपीडक) असतो आणि स्वतःला क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न असतो. भिक्षूंनो, या जगात एखादा व्यक्ती इतरांना पीडा देणारा असतो आणि इतरांना क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न असतो. भिक्षूंनो, या जगात एखादा व्यक्ती स्वतःलाही पीडा देणारा असतो आणि स्वतःला क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न असतो, तसेच इतरांनाही पीडा देणारा असतो आणि इतरांना क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न असतो. भिक्षूंनो, या जगात एखादा व्यक्ती स्वतःलाही पीडा देणारा नसतो आणि स्वतःला क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न नसतो, तसेच इतरांनाही पीडा देणारा नसतो आणि इतरांना क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न नसतो. तो स्वतःलाही पीडा न देणारा आणि इतरांनाही पीडा न देणारा व्यक्ती याच जन्मात तृष्णारहित (निःस्पृह), शांत, शीतल झालेला, सुखाचा अनुभव घेणारा आणि ब्रह्मभूत (श्रेष्ठ) झालेल्या स्वतःच्या अंतःकरणाने विहरतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร หตฺถาปเลขโน นเอหิภทฺทนฺติโก นติฏฺฐภทฺทนฺติโก นาภิหฏํ น อุทฺทิสฺสกตํ น นิมนฺตนํ สาทิยติ. โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น เอฬกมนฺตรํ น ทณฺฑมนฺตรํ น มุสลมนฺตรํ น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ น คพฺภินิยา น ปายมานาย น ปุริสนฺตรคตาย น สงฺกิตฺตีสุ น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี น มจฺฉํ น มํสํ น สุรํ น เมรยํ น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก…เป… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ…เป… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ ทฺวาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ…เป… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ. อิติ เอวรูปํ อฑฺฒมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ.

भिक्खूहो, एखादा मनुष्य स्वतःला क्लेश देणारा (आत्मतपी) आणि स्वतःला क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य विवस्त्र (अचेलक) राहतो, सामाजिक नियमांचे पालन न करणारा (मुक्ताचार) असतो, जेवणानंतर आपले हात चाटणारा (हस्तप्रलेखन) असतो. 'यावे, भदन्त' असे म्हटले असता तो येत नाही; 'थांबावे, भदन्त' असे म्हटले असता तो थांबत नाही. तो स्वतःकडे आणलेले अन्न स्वीकारत नाही, स्वतःसाठी उद्देशून बनवलेले अन्न स्वीकारत नाही, आमंत्रण स्वीकारत नाही. तो भांड्यातून (कुंभीतून) अन्न स्वीकारत नाही, टोपलीतून (कळोपीतून) अन्न स्वीकारत नाही, उंबरठ्यापलीकडून अन्न स्वीकारत नाही, काठीच्या पलीकडून अन्न स्वीकारत नाही, मुसळाच्या पलीकडून अन्न स्वीकारत नाही, दोन व्यक्ती जेवत असताना (त्यांच्याकडून) अन्न स्वीकारत नाही, गरोदर स्त्रीकडून अन्न स्वीकारत नाही, बाळाला पाजणाऱ्या स्त्रीकडून अन्न स्वीकारत नाही, पुरुषाच्या संपर्कात असलेल्या स्त्रीकडून अन्न स्वीकारत नाही, जेथे अन्न वाटप जाहीर केले असेल तेथून अन्न स्वीकारत नाही, जेथे कुत्रा वाट पाहत उभा असेल तेथून अन्न स्वीकारत नाही, जेथे माश्या घोंघावत असतील तेथून अन्न स्वीकारत नाही. तो मासे खात नाही, मांस खात नाही, सुरा पीत नाही, मेरय पीत नाही, कोंड्याचे पाणी (थुसोदक) पीत नाही. तो एकाच घरातून भिक्षा घेणारा आणि एकच घास खाणारा असतो, किंवा दोन घरांतून भिक्षा घेणारा आणि दोनच घास खाणारा असतो... (तसेच) सात घरांतून भिक्षा घेणारा आणि सातच घास खाणारा असतो. तो एकाच पात्रातील अन्नावर जगतो, दोन पात्रांतील अन्नावर जगतो... सात पात्रांतील अन्नावर जगतो. तो दिवसातून एकदाच आहार घेतो, दोन दिवसांतून एकदाच आहार घेतो... सात दिवसांतून एकदाच आहार घेतो. अशा प्रकारे, तो पंधरवड्यातून एकदा आहार घेण्यापर्यंतच्या अशा विविध प्रकारच्या ठराविक काळाने अन्न ग्रहण करण्याच्या तपश्चर्येचे आचरण करत राहतो.

---

‘‘โส สากภกฺโขปิ โหติ สามากภกฺโขปิ โหติ นีวารภกฺโขปิ โหติ ททฺทุลภกฺโขปิ โหติ หฏภกฺโขปิ โหติ กณภกฺโขปิ โหติ อาจามภกฺโขปิ โหติ ปิญฺญากภกฺโขปิ โหติ ติณภกฺโขปิ โหติ โคมยภกฺโขปิ โหติ; วนมูลผลาหาโรปิ ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี.

तो केवळ पालेभाज्या खाणारा असतो, या सावा (शामाक) तांदूळ खाणारा असतो, किंवा रानटी तांदूळ (नीवार) खाणारा असतो, किंवा चामड्याचे तुकडे खाणारा असतो, किंवा शेवाळ खाणारा असतो, किंवा कोंडा खाणारा असतो, किंवा पेज (तांदळाची पेज) पिणारा असतो, किंवा पेंड खाणारा असतो, किंवा गवत खाणारा असतो, किंवा शेण खाणारा असतो. तो जंगलातील कंदमुळे आणि फळे यांवर जगतो, किंवा स्वतःहून गळून पडलेली फळे खाऊन जीवन कंठतो.

---

‘‘โส สาณานิปิ ธาเรติ มสาณานิปิ ธาเรติ ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ ติรีฏานิปิ ธาเรติ อชินมฺปิ ธาเรติ อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ กุสจีรมฺปิ ธาเรติ วากจีรมฺปิ ธาเรติ ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ อุลูกปกฺขมฺปิ ธาเรติ; เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต; อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฺปฏิกฺขิตฺโต; อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต; กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ; สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต [Pg.528] วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

तो तागाचे कपडे परिधान करतो, किंवा ताग आणि इतर धागे मिश्रित कपडे परिधान करतो, किंवा प्रेताच्या अंगावरील वस्त्रे परिधान करतो, किंवा पांसुकूल (कचऱ्यातून गोळा केलेले) कपडे परिधान करतो, किंवा झाडाच्या सालीचे कपडे परिधान करतो, किंवा काळवीटाचे चामडे परिधान करतो, किंवा काळवीटाच्या चामड्याचे तुकडे जोडून बनवलेले वस्त्र परिधान करतो, किंवा कुशा गवताचे वस्त्र परिधान करतो, किंवा झाडाच्या धाग्यांचे वस्त्र परिधान करतो, किंवा लाकडाच्या फळ्यांचे वस्त्र परिधान करतो, किंवा मानवी केसांची घोंगडी परिधान करतो, किंवा प्राण्यांच्या केसांची घोंगडी परिधान करतो, किंवा घुबडाच्या पंखांचे वस्त्र परिधान करतो. तो डोक्याचे केस आणि दाढी उपटणारा असतो, आणि केस व दाढी उपटण्याच्या अभ्यासात मग्न असतो. तो सतत उभा राहणारा असतो आणि आसन नाकारणारा असतो. तो सतत उकिडवे बसणारा असतो आणि उकिडवे बसण्याच्या तपश्चर्येत मग्न असतो. तो काट्यांच्या अंथरुणावर निजणारा असतो आणि काट्यांच्या अंथरुणावर आपली शय्या बनवतो. तो संध्याकाळसह दिवसातून तीन वेळा पाण्यात स्नान करण्याच्या (जल-तपश्चर्येच्या) अभ्यासात मग्न असतो. अशा प्रकारे, तो शरीराला ताप देण्याच्या आणि क्लेश देण्याच्या अनेक प्रकारच्या तपश्चर्येत मग्न राहतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादा मनुष्य स्वतःला क्लेश देणारा (आत्मतपी) आणि स्वतःला क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न असतो.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โอรพฺภิโก โหติ สูกริโก สากุณิโก มาควิโก ลุทฺโท มจฺฉฆาตโก โจโร โจรฆาตโก โคฆาตโก พนฺธนาคาริโก, เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

भिक्खूहो, एखादा मनुष्य इतरांना क्लेश देणारा (परतपी) आणि इतरांना क्लेश देण्याच्या कार्यात मग्न कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य मेंढ्या मारणारा (औरभ्रिक) असतो, डुकरे मारणारा (सूकरिक) असतो, पक्षी मारणारा (शाकुणिक) असतो, शिकारी (मागविक) असतो, क्रूर शिकारी (लुब्धक) असतो, कोळी/मासे मारणारा (मत्स्यघातक) असतो, चोर असतो, चोरांना मारणारा (वधदंडाधिकारी) असतो, खाटीक/गायी मारणारा (गोघातक) असतो, किंवा तुरुंग रक्षक (बंधनागारिक) असतो, किंवा इतर जे कोणी क्रूर कर्मांमध्ये गुंतलेले असतात. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादा मनुष्य इतरांना क्लेश देणारा (परतपी) आणि इतरांना क्लेश देण्याच्या कार्यात मग्न असतो.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ราชา วา โหติ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต, พฺราหฺมโณ วา โหติ มหาสาโล. โส ปุรตฺถิเมน นครสฺส นวํ สนฺถาคารํ การาเปตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา ขราชินํ นิวาเสตฺวา สปฺปิเตเลน กายํ อพฺภญฺชิตฺวา มควิสาเณน ปิฏฺฐึ กณฺฑุวมาโน นวํ สนฺถาคารํ ปวิสติ, สทฺธึ มเหสิยา พฺราหฺมเณน จ ปุโรหิเตน. โส ตตฺถ อนนฺตรหิตาย ภูมิยา หริตุปลิตฺตาย เสยฺยํ กปฺเปติ. เอกิสฺสาย คาวิยา สรูปวจฺฉาย ยํ เอกสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน ราชา ยาเปติ; ยํ ทุติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน มเหสี ยาเปติ; ยํ ตติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน พฺราหฺมโณ ปุโรหิโต ยาเปติ; ยํ จตุตฺถสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน อคฺคึ ชุหติ ; อวเสเสน วจฺฉโก ยาเปติ. โส เอวมาห – ‘เอตฺตกา อุสภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตรา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตริโย หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อชา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อุรพฺภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, (เอตฺตกา อสฺสา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย,) เอตฺตกา รุกฺขา ฉิชฺชนฺตุ ยูปตฺถาย, เอตฺตกา ทพฺภา ลูยนฺตุ พริหิสตฺถายา’ติ. เยปิสฺส เต โหนฺติ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา เตปิ ทณฺฑตชฺชิตา ภยตชฺชิตา อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ กโรนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

भिक्खूहो, एखादा मनुष्य स्वतःलाही क्लेश देणारा (आत्मतपी) आणि स्वतःला क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न असतो, तसेच इतरांनाही क्लेश देणारा (परतपी) आणि इतरांना क्लेश देण्याच्या कार्यात मग्न कसा असतो? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य राज्याभिषेक झालेला क्षत्रिय राजा असतो, किंवा एखादा श्रीमंत ब्राह्मण असतो. तो शहराच्या पूर्वेला एक नवीन यज्ञशाळा (संथागार) बांधतो, आपले केस आणि दाढी कापतो, खडबडीत काळवीटाचे चामडे परिधान करतो, शरीराला तूप आणि तेल लावतो, आणि हरणाच्या शिंगाने आपली पाठ खाजवत आपल्या मुख्य राणीसह आणि पुरोहित ब्राह्मणासह यज्ञशाळेत प्रवेश करतो. तेथे तो गवताचे अंथरुण नसलेल्या, ओल्या शेणाने सारवलेल्या जमिनीवर झोपतो. ज्या गायीला तिच्यासारख्याच रंगाचे वासरू आहे, अशा एका गायीच्या पहिल्या सडातून निघणाऱ्या दुधावर राजा जगतो; दुसऱ्या सडातून निघणाऱ्या दुधावर मुख्य राणी जगते; तिसऱ्या सडातून निघणाऱ्या दुधावर पुरोहित ब्राह्मण जगतो; चौथ्या सडातून निघणाऱ्या दुधाने ते अग्नीमध्ये आहुती देतात; आणि उरलेल्या दुधावर वासरू जगते. तो राजा असा आदेश देतो – 'यज्ञासाठी इतके बैल मारले जावेत, यज्ञासाठी इतके तरुण बैल मारले जावेत, यज्ञासाठी इतक्या तरुण गायी मारल्या जाव्यात, यज्ञासाठी इतके बोकड मारले जावेत, यज्ञासाठी इतक्या मेंढ्या मारल्या जाव्यात, (यज्ञासाठी इतके घोडे मारले जावेत,) यज्ञाच्या खांबांसाठी (यूप) इतकी झाडे तोडली जावीत, आणि यज्ञाच्या वेदीवर पसरण्यासाठी इतके दर्भ गवत कापले जावे.' त्याचे जे दास, दूत किंवा मजूर असतात, ते देखील शिक्षेच्या आणि भयाने घाबरलेले, डोळ्यात अश्रू आणून रडत रडत यज्ञाची तयारी करतात. भिक्खूहो, अशा प्रकारे एखादा मनुष्य स्वतःलाही क्लेश देणारा (आत्मतपी) आणि स्वतःला क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न असतो, तसेच इतरांनाही क्लेश देणारा (परतपी) आणि इतरांना क्लेश देण्याच्या कार्यात मग्न असतो.

---

‘‘กถญฺจ[Pg.529], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป โหติ นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา; นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ; ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย, มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย, อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย, มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย, เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ.

आणि भिक्खूहो, कोणती व्यक्ती स्वतःला पीडा देणारी नसते आणि स्वतःला क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न नसते, तसेच इतरांना पीडा देणारी नसते आणि इतरांना क्लेश देण्याच्या अभ्यासात मग्न नसते? ती व्यक्ती स्वतःला पीडा न देणारी, इतरांना पीडा न देणारी, याच जन्मात तृष्णारहित, शांत, शीतल झालेली, सुखाचा अनुभव घेणारी आणि स्वतः श्रेष्ठ आत्मभावाने विहरते. भिक्खूहो, या जगात तथागतांचा जन्म होतो, जे अर्हत, सम्यक सम्बुद्ध, विद्या आणि आचरणाने संपन्न, सुगत, लोकविदू, अदम्य माणसांना वश करणारे अनुपम सारथी, देव आणि मानवांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवान आहेत. ते देव, मार आणि ब्रह्मासहित या लोकाला, श्रमण-ब्राह्मण, राजे आणि मानवांसहित या प्रजेला स्वतःच्या अभिज्ञेने जाणून आणि साक्षात्कृत करून उपदेशितात. ते आदि-कल्याणकारक, मध्य-कल्याणकारक आणि अंत-कल्याणकारक, अर्थयुक्त आणि व्यंजनयुक्त अशा धम्माचा उपदेश करतात; ते अत्यंत परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रकटीकरण करतात. तो धम्म एखादा गृहपती, गृहपतीचा पुत्र किंवा इतर कोणत्याही कुळात जन्मलेला मनुष्य ऐकतो. तो धम्म ऐकून त्याचा तथागतांवर श्रद्धाभाव निर्माण होतो. तो या श्रद्धेने युक्त होऊन असा विचार करतो – 'गृहस्थाश्रम हा संकुचित आणि धुळीचा मार्ग आहे, तर प्रव्रज्या ही मोकळ्या आकाशासारखी आहे. घरात राहून अत्यंत परिपूर्ण, अत्यंत शुद्ध आणि शंखासारखे स्वच्छ असे हे ब्रह्मचर्य पाळणे सोपे नाही. मग मी माझे केस आणि दाढी कापून, काषाय वस्त्रे परिधान करून, घरातून बेघर होऊन प्रव्रजित का होऊ नये?' काही काळानंतर, तो थोडी किंवा भरपूर संपत्ती सोडून, लहान किंवा मोठा नातेवाईकांचा गोतावळा सोडून, केस आणि दाढी कापून, काषाय वस्त्रे परिधान करून, घरातून बेघर होऊन प्रव्रजित होतो.

---

‘‘โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมาปนฺโน ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี โหติ อาราจารี วิรโต อสทฺธมฺมา คามธมฺมา. มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, น อิโต สุตฺวา อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, น อมุตฺร วา สุตฺวา อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ [Pg.530] เภทาย; อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา, สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา, สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ. ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ; ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ. สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ กาลวาที ภูตวาที อตฺตวาที ธมฺมวาที วินยวาที; นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ.

अशा प्रकारे प्रव्रजित झाल्यावर, भिक्खूंच्या नियमांचे आणि जीवनपद्धतीचे पालन करत, तो प्राणातिपाताचा त्याग करून प्राणातिपातापासून अलिप्त राहतो. त्याने काठी आणि शस्त्रे खाली ठेवलेली असतात; तो लज्जाशील, दयाळू आणि सर्व प्राणिमात्रांच्या कल्याणासाठी अनुकंपा बाळगून विहरतो. तो अदित्नादानाचा त्याग करून अदित्नादानापासून अलिप्त राहतो. तो दिलेलेच घेणारा, दिलेल्याचीच अपेक्षा ठेवणारा आणि चोरी न करता शुद्ध मनाने विहरतो. तो अब्रह्मचर्याचा त्याग करून ब्रह्मचारी बनतो; तो मैथुनरूपी ग्रामधर्मापासून आणि असद्धम्मापासून अलिप्त राहून पवित्र जीवन जगतो. तो मुसावादाचा त्याग करून असत्य भाषणापासून अलिप्त राहतो. तो सत्यवादी, सत्यावर ठाम राहणारा, विश्वासू, खात्रीशीर आणि जगाला न फसवणारा असतो. तो पिसुणा वाचेचा त्याग करून चहाडी करण्यापासून अलिप्त राहतो. तो येथील लोकांचे ऐकून त्यांच्यात फूट पाडण्यासाठी तिथे जाऊन सांगत नाही, किंवा तिथल्या लोकांचे ऐकून त्यांच्यात फूट पाडण्यासाठी इथे सांगत नाही. अशा प्रकारे, तो दुभंगलेल्यांना जोडणारा, जोडलेल्यांना प्रोत्साहन देणारा, एकतेमध्ये रमणारा, एकतेची आवड असणारा, एकतेचा आनंद घेणारा आणि एकता निर्माण करणारी वाणी बोलणारा असतो. तो फरुसा वाचेचा त्याग करून कठोर बोलण्यापासून अलिप्त राहतो. जी वाणी निर्दोष, कानाला सुखद वाटणारी, प्रेमळ, हृदयाला भिडणारी, सभ्य, बहुजनांना प्रिय आणि बहुजनांचे मन सुखावणारी असते, अशीच वाणी तो बोलतो. तो सम्फप्पलापाचा त्याग करून व्यर्थ बडबडीपासून अलिप्त राहतो. योग्य वेळी बोलणारा, सत्य बोलणारा, हितकारक बोलणारा, धम्मानुकूल बोलणारा आणि विनयानुकूल बोलणारा असतो. तो योग्य वेळी, उदाहरणासहित, मर्यादित आणि अर्थपूर्ण अशी मनात साठवून ठेवण्याजोगी वाणी बोलतो.

---

‘‘โส พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ. เอกภตฺติโก โหติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ. มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ. ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อิตฺถิกุมาริกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. หตฺถิควาสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต โหติ. ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต โหติ. อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต โหติ. เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต โหติ.

तो बीजांचे आणि वनस्पतींचे नुकसान करण्यापासून अलिप्त राहतो. तो दिवसातून एकदाच जेवणारा असतो, रात्रीच्या जेवणापासून आणि अवेळी भोजन करण्यापासून अलिप्त राहतो. तो नाच, गाणे, वादन आणि तमाशे पाहण्यापासून अलिप्त राहतो. तो हार घालणे, सुगंधी द्रव्ये लावणे, उटणे लावणे, शृंगार करणे आणि स्वतःला सुशोभित करण्यापासून अलिप्त राहतो. तो उच्च आणि मोठ्या आसनांवर बसण्या-झोपण्यापासून अलिप्त राहतो. तो सोने आणि चांदी स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहतो. तो कच्चे धान्य स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहतो. तो कच्चे मांस स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहतो. तो स्त्रिया आणि कुमारिका स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहतो. तो दासी आणि दास स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहतो. तो शेळ्या आणि मेंढ्या स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहतो. तो कोंबड्या आणि डुकरे स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहतो. तो हत्ती, गायी, घोडे आणि घोडी स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहतो. तो शेत आणि जमीन स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहतो. तो निरोप पोहोचवणे आणि दूताचे काम करण्यापासून अलिप्त राहतो. तो खरेदी-विक्री करण्यापासून अलिप्त राहतो. तो खोट्या तराजूने, खोट्या नाण्यांनी आणि खोट्या मापाने फसवणूक करण्यापासून अलिप्त राहतो. तो लाच घेणे, फसवणूक करणे, लबाडी करणे आणि कुटिलतेने वागण्यापासून अलिप्त राहतो. तो अवयव कापणे, हत्या करणे, बांधून ठेवणे, दरोडे घालणे, लूटमार करणे आणि बळजबरीने हिंसक कृत्ये करण्यापासून अलिप्त राहतो.

---

‘‘โส สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ. เสยฺยถาปิ นาม ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ, สปตฺตภาโรว เฑติ; เอวเมวํ ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

तो शरीराचे रक्षण करणाऱ्या चीवराने आणि पोटाची भूक भागवणाऱ्या पिंडपाताने संतुष्ट असतो. तो जिथे कुठे जातो, तिथे आपल्यासोबत केवळ याच गोष्टी घेऊन जातो. ज्याप्रमाणे एखादा पक्षी जिथे कुठे उडतो, तिथे केवळ आपल्या पंखांच्या भारासह उडतो; त्याचप्रमाणे भिक्खू आपल्या शरीराचे रक्षण करणाऱ्या चीवराने आणि पोटाची भूक भागवणाऱ्या पिंडपाताने संतुष्ट असतो. तो जिथे कुठे जातो, तिथे आपल्यासोबत केवळ याच गोष्टी घेऊन जातो. या उदात्त शीलस्कंधाने संपन्न असलेला तो भिक्खू स्वतःमध्येच निर्दोष सुखाचा अनुभव घेतो.

---

‘‘โส จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา [Pg.531] ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

तो डोळ्यांनी रूप पाहून त्याच्या बाह्य आकाराचे किंवा अवयवांच्या वैशिष्ट्यांचे ग्रहण करत नाही. कारण, जर त्याने चक्षुरिंद्रिय असंयत ठेवले, तर अभिज्झा आणि डोमनस्स हे पापी, अकुशल धर्म त्याच्यावर ताबा मिळवतील; म्हणून तो त्याच्या संयमासाठी प्रयत्न करतो, चक्षुरिंद्रियाचे रक्षण करतो आणि चक्षुरिंद्रियावर संयम मिळवतो. कानाने शब्द ऐकून... नाकाने गंध घेऊन... जिभेने रस चाखून... शरीराने स्पर्श अनुभवून... मनाने धम्माचे आकलन करून तो त्याच्या बाह्य आकाराचे किंवा अवयवांच्या वैशिष्ट्यांचे ग्रहण करत नाही. कारण, जर त्याने मनेंद्रिय असंयत ठेवले, तर अभिज्झा आणि डोमनस्स हे पापी, अकुशल धर्म त्याच्यावर ताबा मिळवतील; म्हणून तो त्याच्या संयमासाठी प्रयत्न करतो, मनेंद्रियाचे रक्षण करतो आणि मनेंद्रियावर संयम मिळवतो. या उदात्त इंद्रियसंयमाने संपन्न असलेला तो भिक्खू स्वतःमध्येच क्लेशरहित सुखाचा अनुभव घेतो.

---

‘‘โส อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ.

तो (भिक्खू) पुढे जाताना आणि मागे परतताना सजगतेने (संप्रजन्यपूर्वक) कार्य करतो; पुढे पाहताना आणि आजूबाजूला पाहताना सजगतेने कार्य करतो; अवयव वाकवताना आणि पसरवताना सजगतेने कार्य करतो; संघात, पात्र आणि चीवर धारण करताना सजगतेने कार्य करतो; खाताना, पिताना, चघळताना आणि चव घेताना सजगतेने कार्य करतो; मलमूत्र विसर्जन करताना सजगतेने कार्य करतो; चालताना, उभे राहताना, बसताना, झोपताना, जागे होताना, बोलताना आणि मौन बाळगताना सजगतेने कार्य करतो.

---

‘‘โส อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, (อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต,) อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปฺปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ. ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ. วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

तो या आर्य शीलस्कंधाने युक्त होऊन, (या आर्य संतोषाने युक्त होऊन,) या आर्य इंद्रिय संवराने युक्त होऊन, आणि या आर्य सती-संप्रजन्याने (स्मृती व सजगतेने) युक्त होऊन एकांत सेनासनाचा आश्रय घेतो—जसे की अरण्य, वृक्षाचे मूळ, पर्वत, दरी, पर्वतातील गुहा, स्मशान, घनदाट जंगल, उघडी जागा किंवा गवताचा ढीग. तो भोजनानंतर, भिक्षाटनाहून परतल्यावर, मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून आणि समोर स्मृती (सती) प्रस्थापित करून बसतो. तो लोकात असणाऱ्या अभिज्झेचा (लोभाचा) त्याग करून लोभरहित चित्ताने विहरतो, अभिज्झेपासून आपले चित्त शुद्ध करतो. व्यापाद-प्रदोषाचा (द्वेषाचा) त्याग करून द्वेषरहित चित्ताने, सर्व प्राणिमात्रांच्या कल्याणाची व हिताची चिंता करत विहरतो, व्यापाद-प्रदोषापासून आपले चित्त शुद्ध करतो. थिन-मिद्धाचा (आळस आणि डुलकीचा) त्याग करून, आळसरहित होऊन, प्रकाशाची संज्ञा ठेवून, स्मृतीवान व सजग राहून विहरतो, थिन-मिद्धापासून आपले चित्त शुद्ध करतो. उद्धच्च-कुक्कुच्चाचा (उद्वेग आणि पश्चात्तापाचा) त्याग करून, शांत चित्ताने, अंतःकरणात पूर्णपणे शांत होऊन विहरतो, उद्धच्च-कुक्कुच्चापासून आपले चित्त शुद्ध करतो. विचिकित्सेचा (शंकेचा) त्याग करून, शंकामुक्त होऊन, कुशल धर्मांविषयी संशयरहित होऊन विहरतो, विचिकित्सेपासून आपले चित्त शुद्ध करतो. तो चित्ताला मलिन करणाऱ्या आणि प्रज्ञेला दुर्बळ करणाऱ्या या पाच नीवरणांचा त्याग करून, कामभोगांपासून अलिप्त होऊन... चतुर्थ ध्यानात प्रवेश करून विहरतो.

---

‘‘โส [Pg.532] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย…เป… สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย…เป… (โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต) อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

अशा प्रकारे चित्त समाहित, परिशुद्ध, अत्यंत उजळ, दोषरहित, उपक्लेशांपासून मुक्त, मृदू, कर्मक्षम, स्थिर आणि अचलता प्राप्त झालेले असताना, तो पूर्वजन्मांच्या स्मृतीच्या ज्ञानासाठी... प्राण्यांच्या च्युती व उत्पत्तीच्या (मृत्यू व जन्माच्या) ज्ञानासाठी... आसवांच्या क्षयाच्या ज्ञानासाठी आपले चित्त वळवतो. तो 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत (आहे तसे) जाणतो; 'हा दुःखसमुदय (दुःखाचे कारण) आहे' हे यथाभूत जाणतो; 'हा दुःखनिरोध (दुःखाचा अंत) आहे' हे यथाभूत जाणतो; 'हा दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा (दुःखनिरोधाचा मार्ग) आहे' हे यथाभूत जाणतो. 'हे आसव आहेत' हे यथाभूत जाणतो; 'हा आसवसमुदय आहे' हे यथाभूत जाणतो; 'हा आसवनिरोध आहे' हे यथाभूत जाणतो; 'हा आसवनिरोधगामिनी प्रतिपदा आहे' हे यथाभूत जाणतो.

---

‘‘ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป โหติ นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส น อตฺตนฺตโป น ปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

असे जाणणाऱ्या आणि असे पाहणाऱ्या त्याच्या चित्ताची कामासवापासून मुक्ती होते, भवासवापासून मुक्ती होते आणि अविद्यासवापासूनही मुक्ती होते. मुक्त झाल्यावर 'मुक्त झाले' असे ज्ञान होते. 'जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य जगले गेले आहे, जे करायचे होते ते केले गेले आहे, आता या जन्मानंतर पुन्हा काही करायचे उरले नाही' असे तो जाणतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे तो मनुष्य स्वतःला ताप देणारा होत नाही आणि स्वतःला ताप देण्याच्या अभ्यासात मग्न राहत नाही; तसेच तो इतरांना ताप देणारा होत नाही आणि इतरांना ताप देण्याच्या अभ्यासात मग्न राहत नाही. तो स्वतःला किंवा इतरांना ताप न देता, याच जन्मात तृष्णारहित, शांत, शीतल झालेला, सुखाचा अनुभव घेणारा आणि स्वतः श्रेष्ठ बनून विहरतो. भिक्खूंनो, हे चार प्रकारचे लोक जगात अस्तित्वात आहेत.

---

๙. ตณฺหาสุตฺตํ

९. तण्हा सुत्त (तृष्णा सूत्र)

---

๑๙๙. ภควา เอตทโวจ – ‘‘ตณฺหํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ชาลินึ สริตํ วิสฏํ วิสตฺติกํ, ยาย อยํ โลโก อุทฺธสฺโต ปริโยนทฺโธ ตนฺตากุลกชาโต คุลาคุณฺฐิกชาโต มุญฺชปพฺพชภูโต อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตติ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

१९९. भगवान म्हणाले – "भिक्खूंनो, मी तुम्हांला त्या तण्हेविषयी (तृष्णेविषयी) उपदेश करीन, जी जाळ्यासारखी विणलेली, वाहणारी, पसरणारी आणि चिकटणारी आहे; जिच्यामुळे हा लोक आच्छादलेला, वेढलेला, विणकराच्या गुंतागुंटीच्या सुतासारखा, पक्षाच्या घरट्यासारखा किंवा मुंज व बब्बज गवतासारखा गुंतागुंतीचा झाला आहे, ज्यामुळे तो अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि संसाराला ओलांडू शकत नाही. ते लक्षपूर्वक ऐका आणि मनात नीट साठवून ठेवा; मी सांगेन." त्यावर ते भिक्खू भगवंतांना म्हणाले, "होय, भंते!" भगवंतांनी पुढीलप्रमाणे उपदेश केला –

---

‘‘กตมา จ สา, ภิกฺขเว, ตณฺหา ชาลินี สริตา วิสฏา วิสตฺติกา, ยาย อยํ โลโก อุทฺธสฺโต ปริโยนทฺโธ ตนฺตากุลกชาโต คุลาคุณฺฐิกชาโต มุญฺชปพฺพชภูโต อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตติ[Pg.533]? อฏฺฐารส โข ปนิมานิ, ภิกฺขเว, ตณฺหาวิจริตานิ อชฺฌตฺติกสฺส อุปาทาย, อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ พาหิรสฺส อุปาทาย.

"आणि भिक्खूंनो, ती जाळ्यासारखी विणलेली, वाहणारी, पसरणारी आणि चिकटणारी तण्हा (तृष्णा) कोणती आहे, जिच्यामुळे हा लोक आच्छादलेला, वेढलेला, विणकराच्या गुंतागुंटीच्या सुतासारखा, पक्षाच्या घरट्यासारखा किंवा मुंज व बब्बज गवतासारखा गुंतागुंतीचा झाला आहे, ज्यामुळे तो अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि संसाराला ओलांडू शकत नाही? भिक्खूंनो, आंतरिक उपादान करून उत्पन्न होणारे अठरा तण्हा-विचरित आहेत आणि बाह्य उपादान करून उत्पन्न होणारे अठरा तण्हा-विचरित आहेत.

---

‘‘กตมานิ อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ อชฺฌตฺติกสฺส อุปาทาย? อสฺมีติ, ภิกฺขเว, สติ อิตฺถสฺมีติ โหติ, เอวํสฺมีติ โหติ, อญฺญถาสฺมีติ โหติ, อสสฺมีติ โหติ, สตสฺมีติ โหติ, สนฺติ โหติ, อิตฺถํ สนฺติ โหติ, เอวํ สนฺติ โหติ, อญฺญถา สนฺติ โหติ, อปิหํ สนฺติ โหติ, อปิหํ อิตฺถํ สนฺติ โหติ, อปิหํ เอวํ สนฺติ โหติ, อปิหํ อญฺญถา สนฺติ โหติ, ภวิสฺสนฺติ โหติ, อิตฺถํ ภวิสฺสนฺติ โหติ, เอวํ ภวิสฺสนฺติ โหติ, อญฺญถา ภวิสฺสนฺติ โหติ. อิมานิ อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ อชฺฌตฺติกสฺส อุปาทาย.

"आंतरिक उपादान करून उत्पन्न होणारे अठरा तण्हा-विचरित कोणते आहेत? भिक्खूंनो, 'मी आहे' असा भाव असताना, 'मी असा आहे' असा भाव होतो, 'मी तसा आहे' असा भाव होतो, 'मी वेगळा आहे' असा भाव होतो, 'मी अशाश्वत आहे' असा भाव होतो, 'मी शाश्वत आहे' असा भाव होतो, 'मी असू शकेन' असा भाव होतो, 'मी असा असू शकेन' असा भाव होतो, 'मी तसा असू शकेन' असा भाव होतो, 'मी वेगळा असू शकेन' असा भाव होतो, 'मी असा झालो तर बरे होईल' असा भाव होतो, 'मी असा झालो तर बरे होईल' असा भाव होतो, 'मी तसा झालो तर बरे होईल' असा भाव होतो, 'मी वेगळा झालो तर बरे होईल' असा भाव होतो, 'मी भविष्यात होईन' असा भाव होतो, 'मी भविष्यात असा होईन' असा भाव होतो, 'मी भविष्यात तसा होईन' असा भाव होतो, 'मी भविष्यात वेगळा होईन' असा भाव होतो. हे आंतरिक उपादान करून उत्पन्न होणारे अठरा तण्हा-विचरित आहेत.

---

‘‘กตมานิ อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ พาหิรสฺส อุปาทาย? อิมินาสฺมีติ, ภิกฺขเว, สติ อิมินา อิตฺถสฺมีติ โหติ, อิมินา เอวํสฺมีติ โหติ, อิมินา อญฺญถาสฺมีติ โหติ, อิมินา อสสฺมีติ โหติ, อิมินา สตสฺมีติ โหติ, อิมินา สนฺติ โหติ, อิมินา อิตฺถํ สนฺติ โหติ, อิมินา เอวํ สนฺติ โหติ, อิมินา อญฺญถา สนฺติ โหติ, อิมินา อปิหํ สนฺติ โหติ, อิมินา อปิหํ อิตฺถํ สนฺติ โหติ, อิมินา อปิหํ เอวํ สนฺติ โหติ, อิมินา อปิหํ อญฺญถา สนฺติ โหติ, อิมินา ภวิสฺสนฺติ โหติ, อิมินา อิตฺถํ ภวิสฺสนฺติ โหติ, อิมินา เอวํ ภวิสฺสนฺติ โหติ, อิมินา อญฺญถา ภวิสฺสนฺติ โหติ. อิมานิ อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ พาหิรสฺส อุปาทาย.

"बाह्य उपादान करून उत्पन्न होणारे अठरा तण्हा-विचरित कोणते आहेत? भिक्खूंनो, 'यामुळे मी आहे' असा भाव असताना, 'यामुळे मी असा आहे' असा भाव होतो, 'यामुळे मी तसा आहे' असा भाव होतो, 'यामुळे मी वेगळा आहे' असा भाव होतो, 'यामुळे मी अशाश्वत आहे' असा भाव होतो, 'यामुळे मी शाश्वत आहे' असा भाव होतो, 'यामुळे मी असू शकेन' असा भाव होतो, 'यामुळे मी असा असू शकेन' असा भाव होतो, 'यामुळे मी तसा असू शकेन' असा भाव होतो, 'यामुळे मी वेगळा असू शकेन' असा भाव होतो, 'यामुळे मी असा झालो तर बरे होईल' असा भाव होतो, 'यामुळे मी असा झालो तर बरे होईल' असा भाव होतो, 'यामुळे मी तसा झालो तर बरे होईल' असा भाव होतो, 'यामुळे मी वेगळा झालो तर बरे होईल' असा भाव होतो, 'यामुळे मी भविष्यात होईन' असा भाव होतो, 'यामुळे मी भविष्यात असा होईन' असा भाव होतो, 'यामुळे मी भविष्यात तसा होईन' असा भाव होतो, 'यामुळे मी भविष्यात वेगळा होईन' असा भाव होतो. हे बाह्य उपादान करून उत्पन्न होणारे अठरा तण्हा-विचरित आहेत."

---

‘‘อิติ อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ อชฺฌตฺติกสฺส อุปาทาย, อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ พาหิรสฺส อุปาทาย. อิมานิ วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ. อิติ เอวรูปานิ อตีตานิ ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ, อนาคตานิ ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ, ปจฺจุปฺปนฺนานิ ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ. เอวํ อฏฺฐสตํ ตณฺหาวิจริตํ โหนฺติ.

"अशा प्रकारे, भिक्खूहो! अध्यात्मिक (अंतर्गत) उपादान करून अठरा तण्हाविचरिते (तृष्णेचे प्रवाह) आणि बाह्य उपादान करून अठरा तण्हाविचरिते होतात. भिक्खूहो, यांना छत्तीस तण्हाविचरिते असे म्हटले जाते. अशाच प्रकारे, भूतकाळातील छत्तीस तण्हाविचरिते, भविष्यकाळातील छत्तीस तण्हाविचरिते आणि वर्तमानकाळातील छत्तीस तण्हाविचरिते असतात. अशा प्रकारे एकूण एकशे आठ तण्हाविचरिते होतात."

---

‘‘อยํ [Pg.534] โข สา, ภิกฺขเว, ตณฺหา ชาลินี สริตา วิสฏา วิสตฺติกา, ยาย อยํ โลโก อุทฺธสฺโต ปริโยนทฺโธ ตนฺตากุลกชาโต คุลาคุณฺฐิกชาโต มุญฺชปพฺพชภูโต อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตตี’’ติ. นวมํ.

"भिक्खूहो, हीच ती जाळे पसरवणारी (जालिनी), वाहणारी (सरिता), पसरलेली (विसटा) आणि चिकटून राहणारी (विसत्तिका) तृष्णा (तण्हा) आहे, जिच्यामुळे हा लोक (संसार) आक्रसला गेला आहे, वेढला गेला आहे, विणकराच्या गुंतागुंतीच्या सुताच्या गोळ्यासारखा, पक्ष्याच्या घरट्यासारखा, मुंज व पब्बज गवतासारखा गुंतागुंतीचा झाला आहे, ज्यामुळे तो अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि संसाराला ओलांडून जाऊ शकत नाही."

---

๑๐. เปมสุตฺตํ

१०. "पेमसुत्त (प्रेम सुत्त)"

---

๒๐๐. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, (เปมานิ) ชายนฺติ. กตมานิ จตฺตาริ? เปมา เปมํ ชายติ, เปมา โทโส ชายติ, โทสา เปมํ ชายติ, โทสา โทโส ชายติ.

२००. "भिक्खूहो, या चार गोष्टी (प्रेम/आसक्ती) उत्पन्न होतात. कोणत्या चार? प्रेमातून प्रेम उत्पन्न होते; प्रेमातून द्वेष उत्पन्न होतो; द्वेषातून प्रेम उत्पन्न होते; आणि द्वेषातून द्वेष उत्पन्न होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, เปมา เปมํ ชายติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส อิฏฺโฐ โหติ กนฺโต มนาโป. ตํ ปเร อิฏฺเฐน กนฺเตน มนาเปน สมุทาจรนฺติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป, ตํ ปเร อิฏฺเฐน กนฺเตน มนาเปน สมุทาจรนฺตี’ติ. โส เตสุ เปมํ ชเนติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, เปมา เปมํ ชายติ.

"आणि भिक्खूहो, प्रेमातून प्रेम कसे उत्पन्न होते? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीला प्रिय, आवडती आणि मनपसंत असते. इतर लोक त्या व्यक्तीशी प्रिय, आवडत्या आणि मनपसंत पद्धतीने वागतात. तेव्हा त्या दुसऱ्या व्यक्तीच्या मनात असा विचार येतो – 'जी व्यक्ती मला प्रिय, आवडती आणि मनपसंत आहे, तिच्याशी इतर लोक प्रिय, आवडत्या आणि मनपसंत पद्धतीने वागत आहेत.' त्यामुळे तो त्यांच्याबद्दल प्रेम उत्पन्न करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे प्रेमातून प्रेम उत्पन्न होते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, เปมา โทโส ชายติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส อิฏฺโฐ โหติ กนฺโต มนาโป. ตํ ปเร อนิฏฺเฐน อกนฺเตน อมนาเปน สมุทาจรนฺติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป, ตํ ปเร อนิฏฺเฐน อกนฺเตน อมนาเปน สมุทาจรนฺตี’ติ. โส เตสุ โทสํ ชเนติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, เปมา โทโส ชายติ.

"आणि भिक्खूहो, प्रेमातून द्वेष कसा उत्पन्न होतो? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीला प्रिय, आवडती आणि मनपसंत असते. इतर लोक त्या व्यक्तीशी अप्रिय, नावडत्या आणि नापसंत पद्धतीने वागतात. तेव्हा त्या दुसऱ्या व्यक्तीच्या मनात असा विचार येतो – 'जी व्यक्ती मला प्रिय, आवडती आणि मनपसंत आहे, तिच्याशी इतर लोक अप्रिय, नावडत्या आणि नापसंत पद्धतीने वागत आहेत.' त्यामुळे तो त्यांच्याबद्दल द्वेष उत्पन्न करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे प्रेमातून द्वेष उत्पन्न होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, โทสา เปมํ ชายติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส อนิฏฺโฐ โหติ อกนฺโต อมนาโป. ตํ ปเร อนิฏฺเฐน อกนฺเตน อมนาเปน สมุทาจรนฺติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป, ตํ ปเร อนิฏฺเฐน อกนฺเตน อมนาเปน สมุทาจรนฺตี’ติ. โส เตสุ เปมํ ชเนติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, โทสา เปมํ ชายติ.

"आणि भिक्खूहो, द्वेषातून प्रेम कसे उत्पन्न होते? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीला अप्रिय, नावडती आणि नापसंत असते. इतर लोक त्या व्यक्तीशी अप्रिय, नावडत्या आणि नापसंत पद्धतीने वागतात. तेव्हा त्या दुसऱ्या व्यक्तीच्या मनात असा विचार येतो – 'जी व्यक्ती मला अप्रिय, नावडती आणि नापसंत आहे, तिच्याशी इतर लोक अप्रिय, नावडत्या आणि नापसंत पद्धतीने वागत आहेत.' त्यामुळे तो त्यांच्याबद्दल प्रेम उत्पन्न करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे द्वेषातून प्रेम उत्पन्न होते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, โทสา โทโส ชายติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส อนิฏฺโฐ โหติ อกนฺโต อมนาโป. ตํ ปเร อิฏฺเฐน กนฺเตน มนาเปน สมุทาจรนฺติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘โย โข มฺยายํ ปุคฺคโล อนิฏฺโฐ [Pg.535] อกนฺโต อมนาโป, ตํ ปเร อิฏฺเฐน กนฺเตน มนาเปน สมุทาจรนฺตี’ติ. โส เตสุ โทสํ ชเนติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, โทสา โทโส ชายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ เปมานิ ชายนฺติ.

"आणि भिक्खूहो, द्वेषातून द्वेष कसा उत्पन्न होतो? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीला अप्रिय, नावडती आणि नापसंत असते. इतर लोक त्या व्यक्तीशी प्रिय, आवडत्या आणि मनपसंत पद्धतीने वागतात. तेव्हा त्या दुसऱ्या व्यक्तीच्या मनात असा विचार येतो – 'जी व्यक्ती मला अप्रिय, नावडती आणि नापसंत आहे, तिच्याशी इतर लोक प्रिय, आवडत्या आणि मनपसंत पद्धतीने वागत आहेत.' त्यामुळे तो त्यांच्याबद्दल द्वेष उत्पन्न करतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे द्वेषातून द्वेष उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, या चार गोष्टी उत्पन्न होतात."

---

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ยมฺปิสฺส เปมา เปมํ ชายติ ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ, โยปิสฺส เปมา โทโส ชายติ โสปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ, ยมฺปิสฺส โทสา เปมํ ชายติ ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ, โยปิสฺส โทสา โทโส ชายติ โสปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ.

"भिक्खूहो, ज्या वेळी एखादा भिक्खू कामभोगांपासून अलिप्त होऊन... (पे)... पहिल्या ध्यानात प्रवेश करून विहरतो, त्या वेळी त्याच्यामध्ये प्रेमातून उत्पन्न होणारे जे प्रेम असते, ते त्या वेळी त्याला होत नाही; प्रेमातून उत्पन्न होणारा जो द्वेष असतो, तोही त्या वेळी त्याला होत नाही; द्वेषातून उत्पन्न होणारे जे प्रेम असते, तेही त्या वेळी त्याला होत नाही; आणि द्वेषातून उत्पन्न होणारा जो द्वेष असतो, तोही त्या वेळी त्याला होत नाही."

---

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ยมฺปิสฺส เปมา เปมํ ชายติ ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ, โยปิสฺส เปมา โทโส ชายติ โสปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ, ยมฺปิสฺส โทสา เปมํ ชายติ ตมฺปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ, โยปิสฺส โทสา โทโส ชายติ โสปิสฺส ตสฺมึ สมเย น โหติ.

"भिक्खूहो, ज्या वेळी एखादा भिक्खू वितर्क आणि विचारांच्या शांत होण्यामुळे... (पे)... दुसऱ्या ध्यानात... तिसऱ्या ध्यानात... चौथ्या ध्यानात प्रवेश करून विहरतो, त्या वेळी त्याच्यामध्ये प्रेमातून उत्पन्न होणारे जे प्रेम असते, ते त्या वेळी त्याला होत नाही; प्रेमातून उत्पन्न होणारा जो द्वेष असतो, तोही त्या वेळी त्याला होत नाही; द्वेषातून उत्पन्न होणारे जे प्रेम असते, तेही त्या वेळी त्याला होत नाही; आणि द्वेषातून उत्पन्न होणारा जो द्वेष असतो, तोही त्या वेळी त्याला होत नाही."

---

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ยมฺปิสฺส เปมา เปมํ ชายติ ตมฺปิสฺส ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวํกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ, โยปิสฺส เปมา โทโส ชายติ โสปิสฺส ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, ยมฺปิสฺส โทสา เปมํ ชายติ ตมฺปิสฺส ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวํกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ, โยปิสฺส โทสา โทโส ชายติ โสปิสฺส ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เนว อุสฺเสเนติ น ปฏิเสเนติ น ธูปายติ น ปชฺชลติ น สมฺปชฺฌายติ.

"भिक्खूहो, ज्या वेळी एखादा भिक्खू आसवांच्या क्षयामुळे, आसवरहित चित्तविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात करून, त्यात प्रवेश करून विहरतो, त्या वेळी त्याच्यामध्ये प्रेमातून उत्पन्न होणारे जे प्रेम असते, ते त्याने नष्ट केलेले असते, मुळासकट उपटून टाकलेले असते, मुळासकट कापलेल्या ताडाच्या झाडासारखे (ताळावत्थुकत) केलेले असते, पुन्हा उत्पन्न न होणारे आणि भविष्यात अनुत्पादधर्मी केलेले असते. प्रेमातून उत्पन्न होणारा जो द्वेष असतो, तो त्याने नष्ट केलेला असतो, मुळासकट उपटून टाकलेला असतो, मुळासकट कापलेल्या ताडाच्या झाडासारखा केलेला असतो, पुन्हा उत्पन्न न होणारा आणि भविष्यात अनुत्पादधर्मी केलेला असतो. द्वेषातून उत्पन्न होणारे जे प्रेम असते, ते त्याने नष्ट केलेले असते, मुळासकट उपटून टाकलेले असते, मुळासकट कापलेल्या ताडाच्या झाडासारखे केलेले असते, पुन्हा उत्पन्न न होणारे आणि भविष्यात अनुत्पादधर्मी केलेले असते. द्वेषातून उत्पन्न होणारा जो द्वेष असतो, तो त्याने नष्ट केलेला असतो, मुळासकट उपटून टाकलेला असतो, मुळासकट कापलेल्या ताडाच्या झाडासारखा केलेला असतो, पुन्हा उत्पन्न न होणारा आणि भविष्यात अनुत्पादधर्मी केलेला असतो. भिक्खूहो, अशा भिक्खूला 'जो स्वतःला उंचावत नाही (उस्सेनेति), स्वतःचा विरोध करत नाही (पटिसेनेति), धूर सोडत नाही (धूपायति), पेटत नाही (पज्जलाति) आणि चिंता करत नाही (संपज्झायति)' असे म्हटले जाते."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุสฺเสเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ; เวทนํ อตฺตโต [Pg.536] สมนุปสฺสติ, เวทนาวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา เวทนํ, เวทนาย วา อตฺตานํ; สญฺญํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, สญฺญาวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา สญฺญํ, สญฺญาย วา อตฺตานํ; สงฺขาเร อตฺตโต สมนุปสฺสติ, สงฺขารวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา สงฺขาเร, สงฺขาเรสุ วา อตฺตานํ; วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุสฺเสเนติ.

"आणि भिक्खूहो, भिक्खू स्वतःला कसा उंचावतो? भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू रूपाला आत्मा मानतो, किंवा आत्म्याला रूपवान मानतो, किंवा आत्म्यामध्ये रूप पाहतो, किंवा रूपामध्ये आत्मा पाहतो; वेदनेला आत्मा मानतो, किंवा आत्म्याला वेदनायुक्त मानतो, किंवा आत्म्यामध्ये वेदना पाहतो, किंवा वेदनेमध्ये आत्मा पाहतो; संज्ञेला आत्मा मानतो, किंवा आत्म्याला संज्ञावान मानतो, किंवा आत्म्यामध्ये संज्ञा पाहतो, किंवा संज्ञेमध्ये आत्मा पाहतो; संस्कारांना आत्मा मानतो, किंवा आत्म्याला संस्कारवान मानतो, किंवा आत्म्यामध्ये संस्कार पाहतो, किंवा संस्कारांमध्ये आत्मा पाहतो; विज्ञानाला आत्मा मानतो, किंवा आत्म्याला विज्ञानवान मानतो, किंवा आत्म्यामध्ये विज्ञान पाहतो, किंवा विज्ञानामध्ये आत्मा पाहतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू स्वतःला उंचावतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อุสฺเสเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา รูปํ, น รูปสฺมึ วา อตฺตานํ; น เวทนํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น เวทนาวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา เวทนํ, น เวทนาย วา อตฺตานํ; น สญฺญํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น สญฺญาวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา สญฺญํ, น สญฺญาย วา อตฺตานํ; น สงฺขาเร อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น สงฺขารวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา สงฺขาเร, น สงฺขาเรสุ วา อตฺตานํ; น วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, น วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อุสฺเสเนติ.

भिक्खूहो, भिक्खू स्वतःला (दृष्टीच्या प्रभावाने) कसा उंचावत नाही? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू रूपाला आत्मा म्हणून पाहत नाही, किंवा आत्म्याला रूपवान पाहत नाही, किंवा आत्म्यामध्ये रूपाला पाहत नाही, किंवा रूपामध्ये आत्म्याला पाहत नाही; वेदनेला आत्मा म्हणून पाहत नाही, किंवा आत्म्याला वेदनायुक्त पाहत नाही, किंवा आत्म्यामध्ये वेदनेला पाहत नाही, किंवा वेदनेमध्ये आत्म्याला पाहत नाही; संज्ञेला आत्मा म्हणून पाहत नाही, किंवा आत्म्याला संज्ञावान पाहत नाही, किंवा आत्म्यामध्ये संज्ञेला पाहत नाही, किंवा संज्ञेमध्ये आत्म्याला पाहत नाही; संस्कारांना आत्मा म्हणून पाहत नाही, किंवा आत्म्याला संस्कारवान पाहत नाही, किंवा आत्म्यामध्ये संस्कारांना पाहत नाही, किंवा संस्कारांमध्ये आत्म्याला पाहत नाही; विज्ञानाला आत्मा म्हणून पाहत नाही, किंवा आत्म्याला विज्ञानवान पाहत नाही, किंवा आत्म्यामध्ये विज्ञानाला पाहत नाही, किंवा विज्ञानामध्ये आत्म्याला पाहत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू स्वतःला उंचावत नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิเสเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสนฺตํ ปจฺจกฺโกสติ, โรสนฺตํ ปฏิโรสติ, ภณฺฑนฺตํ ปฏิภณฺฑติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิเสเนติ.

भिक्खूहो, भिक्खू कसा प्रतिकार करतो? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू शिवीगाळ करणाऱ्याला उलट शिवीगाळ करतो, संतापणाऱ्यावर उलट संताप करतो, भांडणाऱ्याशी उलट भांडतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू प्रतिकार करतो.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ปฏิเสเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสนฺตํ น ปจฺจกฺโกสติ, โรสนฺตํ น ปฏิโรสติ, ภณฺฑนฺตํ น ปฏิภณฺฑติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ปฏิเสเนติ.

भिक्खूहो, भिक्खू कसा प्रतिकार करत नाही? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू शिवीगाळ करणाऱ्याला उलट शिवीगाळ करत नाही, संतापणाऱ्यावर उलट संताप करत नाही, भांडणाऱ्याशी उलट भांडत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू प्रतिकार करत नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธูปายติ? อสฺมีติ, ภิกฺขเว, สติ อิตฺถสฺมีติ โหติ, เอวํสฺมีติ โหติ, อญฺญถาสฺมีติ โหติ, อสสฺมีติ โหติ, สตสฺมีติ โหติ, สนฺติ โหติ, อิตฺถํ สนฺติ โหติ, เอวํ สนฺติ โหติ, อญฺญถา สนฺติ โหติ, อปิหํ สนฺติ โหติ, อปิหํ อิตฺถํ สนฺติ โหติ, อปิหํ เอวํ สนฺติ โหติ, อปิหํ อญฺญถา สนฺติ โหติ, ภวิสฺสนฺติ โหติ, อิตฺถํ ภวิสฺสนฺติ โหติ, เอวํ ภวิสฺสนฺติ โหติ, อญฺญถา ภวิสฺสนฺติ โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธูปายติ.

भिक्खूहो, भिक्खू कसा धुमसतो? भिक्खूहो, 'मी आहे' हा भाव असताना, 'मी असा आहे' असा विचार येतो, 'मी तसा आहे' असा विचार येतो, 'मी वेगळा आहे' असा विचार येतो, 'मी अशाश्वत आहे' असा विचार येतो, 'मी शाश्वत आहे' असा विचार येतो, 'मी असावे का?' असा विचार येतो, 'मी असा असावे का?' असा विचार येतो, 'मी तसा असावे का?' असा विचार येतो, 'मी वेगळा असावे का?' असा विचार येतो, 'मी झालो तर बरे होईल' असा विचार येतो, 'मी असा झालो तर बरे होईल' असा विचार येतो, 'मी तसा झालो तर बरे होईल' असा विचार येतो, 'मी वेगळा झालो तर बरे होईल' असा विचार येतो, 'मी होईन' असा विचार येतो, 'मी असा होईन' असा विचार येतो, 'मी तसा होईन' असा विचार येतो, 'मी वेगळा होईन' असा विचार येतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू धुमसतो.

---

‘‘กถญฺจ[Pg.537], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ธูปายติ? อสฺมีติ, ภิกฺขเว, อสติ อิตฺถสฺมีติ น โหติ, เอวํสฺมีติ น โหติ, อญฺญถาสฺมีติ น โหติ, อสสฺมีติ น โหติ, สตสฺมีติ น โหติ, สนฺติ น โหติ, อิตฺถํ สนฺติ น โหติ, เอวํ สนฺติ น โหติ, อญฺญถา สนฺติ น โหติ, อปิหํ สนฺติ น โหติ, อปิหํ อิตฺถํ สนฺติ น โหติ, อปิหํ เอวํ สนฺติ น โหติ, อปิหํ อญฺญถา สนฺติ น โหติ, ภวิสฺสนฺติ น โหติ, อิตฺถํ ภวิสฺสนฺติ น โหติ, เอวํ ภวิสฺสนฺติ น โหติ, อญฺญถา ภวิสฺสนฺติ น โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ธูปายติ.

भिक्खूहो, भिक्खू कसा धुमसत नाही? भिक्खूहो, 'मी आहे' हा भाव नसताना, 'मी असा आहे' असा विचार येत नाही, 'मी तसा आहे' असा विचार येत नाही, 'मी वेगळा आहे' असा विचार येत नाही, 'मी अशाश्वत आहे' असा विचार येत नाही, 'मी शाश्वत आहे' असा विचार येत नाही, 'मी असावे का?' असा विचार येत नाही, 'मी असा असावे का?' असा विचार येत नाही, 'मी तसा असावे का?' असा विचार येत नाही, 'मी वेगळा असावे का?' असा विचार येत नाही, 'मी झालो तर बरे होईल' असा विचार येत नाही, 'मी असा झालो तर बरे होईल' असा विचार येत नाही, 'मी तसा झालो तर बरे होईल' असा विचार येत नाही, 'मी वेगळा झालो तर बरे होईल' असा विचार येत नाही, 'मी होईन' असा विचार येत नाही, 'मी असा होईन' असा विचार येत नाही, 'मी तसा होईन' असा विचार येत नाही, 'मी वेगळा होईन' असा विचार येत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू धुमसत नाही.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปชฺชลติ? อิมินา อสฺมีติ, ภิกฺขเว, สติ อิมินา อิตฺถสฺมีติ โหติ, อิมินา เอวํสฺมีติ โหติ, อิมินา อญฺญถาสฺมีติ โหติ, อิมินา อสสฺมีติ โหติ, อิมินา สตสฺมีติ โหติ, อิมินา สนฺติ โหติ, อิมินา อิตฺถํ สนฺติ โหติ, อิมินา เอวํ สนฺติ โหติ, อิมินา อญฺญถา สนฺติ โหติ, อิมินา อปิหํ สนฺติ โหติ, อิมินา อปิหํ อิตฺถํ สนฺติ โหติ, อิมินา อปิหํ เอวํ สนฺติ โหติ, อิมินา อปิหํ อญฺญถา สนฺติ โหติ, อิมินา ภวิสฺสนฺติ โหติ, อิมินา อิตฺถํ ภวิสฺสนฺติ โหติ, อิมินา เอวํ ภวิสฺสนฺติ โหติ, อิมินา อญฺญถา ภวิสฺสนฺติ โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปชฺชลติ.

भिक्खूहो, भिक्खू कसा प्रज्वलित होतो? भिक्खूहो, 'यामुळे मी आहे' हा भाव असताना, 'यामुळे मी असा आहे' असा विचार येतो, 'यामुळे मी तसा आहे' असा विचार येतो, 'यामुळे मी वेगळा आहे' असा विचार येतो, 'यामुळे मी अशाश्वत आहे' असा विचार येतो, 'यामुळे मी शाश्वत आहे' असा विचार येतो, 'यामुळे मी असावे का?' असा विचार येतो, 'यामुळे मी असा असावे का?' असा विचार येतो, 'यामुळे मी तसा असावे का?' असा विचार येतो, 'यामुळे मी वेगळा असावे का?' असा विचार येतो, 'यामुळे मी झालो तर बरे होईल' असा विचार येतो, 'यामुळे मी असा झालो तर बरे होईल' असा विचार येतो, 'यामुळे मी तसा झालो तर बरे होईल' असा विचार येतो, 'यामुळे मी वेगळा झालो तर बरे होईल' असा विचार येतो, 'यामुळे मी होईन' असा विचार येतो, 'यामुळे मी असा होईन' असा विचार येतो, 'यामुळे मी तसा होईन' असा विचार येतो, 'यामुळे मी वेगळा होईन' असा विचार येतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू प्रज्वलित होतो.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ปชฺชลติ? อิมินา อสฺมีติ, ภิกฺขเว, อสติ อิมินา อิตฺถสฺมีติ น โหติ, อิมินา เอวํสฺมีติ น โหติ, อิมินา อญฺญถาสฺมีติ น โหติ, อิมินา อสสฺมีติ น โหติ, อิมินา สตสฺมีติ น โหติ, อิมินา สนฺติ น โหติ, อิมินา อิตฺถํ สนฺติ น โหติ, อิมินา เอวํ สนฺติ น โหติ, อิมินา อญฺญถา สนฺติ น โหติ, อิมินา อปิหํ สนฺติ น โหติ, อิมินา อปิหํ อิตฺถํ สนฺติ น โหติ, อิมินา อปิหํ เอวํ สนฺติ น โหติ, อิมินา อปิหํ อญฺญถา สนฺติ น โหติ, อิมินา ภวิสฺสนฺติ น โหติ, อิมินา อิตฺถํ ภวิสฺสนฺติ น โหติ, อิมินา เอวํ ภวิสฺสนฺติ น โหติ, อิมินา อญฺญถา ภวิสฺสนฺติ น โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ปชฺชลติ.

भिक्खूहो, भिक्खू कसा प्रज्वलित होत नाही? भिक्खूहो, 'यामुळे मी आहे' हा भाव नसताना, 'यामुळे मी असा आहे' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी तसा आहे' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी वेगळा आहे' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी अशाश्वत आहे' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी शाश्वत आहे' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी असावे का?' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी असा असावे का?' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी तसा असावे का?' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी वेगळा असावे का?' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी झालो तर बरे होईल' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी असा झालो तर बरे होईल' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी तसा झालो तर बरे होईल' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी वेगळा झालो तर बरे होईल' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी होईन' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी असा होईन' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी तसा होईन' असा विचार येत नाही, 'यामुळे मी वेगळा होईन' असा विचार येत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू प्रज्वलित होत नाही.

---

‘‘กถญฺจ[Pg.538], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชฺฌายติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อสฺมิมาโน ปหีโน น โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชฺฌายติ.

भिक्खूहो, भिक्खू कसा चिंताग्रस्त होतो? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खूचा 'मी आहे' हा अहंकार (अस्मिमान) नष्ट झालेला नसतो, मुळासकट उपटून टाकलेला नसतो, मुळासकट कापलेल्या ताडाच्या झाडासारखा केलेला नसतो, नष्ट केलेला नसतो आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणारा केलेला नसतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू चिंताग्रस्त होतो.

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สมฺปชฺฌายติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อสฺมิมาโน ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สมฺปชฺฌายตี’’ติ. ทสมํ.

भिक्खूहो, भिक्खू कसा चिंताग्रस्त होत नाही? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खूचा 'मी आहे' हा अहंकार (अस्मिमान) नष्ट झालेला असतो, मुळासकट उपटून टाकलेला असतो, मुळासकट कापलेल्या ताडाच्या झाडासारखा केलेला असतो, नष्ट केलेला असतो आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणारा केलेला असतो. भिक्खूहो, अशा प्रकारे भिक्खू चिंताग्रस्त होत नाही. दहावे सुत्त समाप्त.

---

มหาวคฺโค ปญฺจโม.

पाचवा महावग्ग समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

---

โสตานุคตํ ฐานํ, ภทฺทิย สามุคิย วปฺป สาฬฺหา จ;

มลฺลิก อตฺตนฺตาโป, ตณฺหา เปเมน จ ทสา เตติ.

सोतानुगत, ठाण, भद्दिय, सामुगिय, वप्प, साळ्ह, मल्लिका, अत्तंतप, तण्हा आणि पेम - ही दहा सुत्ते आहेत.

---

จตุตฺถมหาปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

चौथा महापण्णासक समाप्त.

---

๕. ปญฺจมปณฺณาสกํ

५. पाचवा पण्णासक

---

(๒๑) ๑. สปฺปุริสวคฺโค

(२१) १. सप्पुरिस वग्ग

---

๑. สิกฺขาปทสุตฺตํ

१. सिक्खापद सुत्त

---

๒๐๑. ‘‘อสปฺปุริสญฺจ [Pg.539] โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตรญฺจ; สปฺปุริสญฺจ, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตรญฺจ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

२०१. भिक्खूहो, मी तुम्हांला असत्पुरुष (दुर्जन) आणि असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष, तसेच सत्पुरुष (सज्जन) आणि सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष यांविषयी उपदेश करीन. ते लक्षपूर्वक ऐका आणि मनात नीट साठवून ठेवा; मी सांगेन. होय, भंते, असे म्हणून त्या भिक्खूंनी भगवंतांना प्रतिसाद दिला. भगवंत म्हणाले -

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส.

भिक्खूहो, असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती प्राणातिपात (जीवहिंसा) करते, अदत्तादान (चोरी) करते, कामेसू मिच्छाचार (व्यभिचार) करते, मुसावाद (असत्य भाषण) करते, सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठान (मद्य आणि मादक पदार्थांचे सेवन करून प्रमाद करणे) यात मग्न असते. भिक्खूहो, याला असत्पुरुष म्हटले जाते.

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ; อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ; อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ, ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ; อตฺตนา จ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ, ปรญฺจ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐาเน สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร.

"भिक्खूंनो, असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपात (जीवहिंसा) करते आणि दुसऱ्यालाही प्राणातिपात करण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः अदिन्नादान (चोरी) करते आणि दुसऱ्यालाही अदिन्नादान करण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः कामेसू मिच्छाचार (कामभोगांविषयी गैरवर्तन) करते आणि दुसऱ्यालाही कामेसू मिच्छाचारात प्रवृत्त करते; स्वतः मुसावाद (असत्य बोलणे) करते आणि दुसऱ्यालाही मुसावादात प्रवृत्त करते; स्वतः सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठान (मद्य व प्रमादाच्या स्थानांचे सेवन) करते आणि दुसऱ्यालाही सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानात प्रवृत्त करते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष म्हटले जाते."

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส.

"भिक्खूंनो, सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) विरत असते, अदिन्नादानापासून (चोरीपासून) विरत असते, कामेसू मिच्छाचारापासून (कामभोगांविषयी गैरवर्तनापासून) विरत असते, मुसावादापासून (असत्य बोलण्यापासून) विरत असते, सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानापासून (मद्य व प्रमादाच्या स्थानांच्या सेवनापासून) विरत असते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला सत्पुरुष म्हटले जाते."

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา [Pg.540] จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร’’ติ. ปฐมํ.

"भिक्खूंनो, सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपातापासून विरत असते आणि दुसऱ्यालाही प्राणातिपातापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः अदिन्नादानापासून विरत असते आणि दुसऱ्यालाही अदिन्नादानापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः कामेसू मिच्छाचारापासून विरत असते आणि दुसऱ्यालाही कामेसू मिच्छाचारापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः मुसावादापासून विरत असते आणि दुसऱ्यालाही मुसावादापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानापासून विरत असते आणि दुसऱ्यालाही सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष म्हटले जाते." पहिले (सुत्त).

---

๒. อสฺสทฺธสุตฺตํ

२. अस्सद्ध सुत्त (अश्रद्ध सुत्त)

---

๒๐๒. ‘‘อสปฺปุริสญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตรญฺจ; สปฺปุริสญฺจ, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตรญฺจ. ตํ สุณาถ…เป….

२०२. "भिक्खूंनो, मी तुम्हाला असत्पुरुष आणि असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष; तसेच सत्पुरुष आणि सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष यांविषयी उपदेश करीन. तो लक्षपूर्वक ऐका... पे..."

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, อปฺปสฺสุโต โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺฐสฺสติ โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส.

"भिक्खूंनो, असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती अश्रद्ध (श्रद्धा नसलेली) असते, अहीरिक (लज्जा नसलेली) असते, अनोत्तप्पी (पापाची भीती नसलेली) असते, अप्पस्सुत (अल्पश्रुत) असते, कुसीत (आळशी) असते, मुट्ठस्सती (असावध) असते, दुप्पञ्ञ (दुर्बुद्धी) असते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला असत्पुरुष म्हटले जाते."

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ อสฺสทฺโธ โหติ, ปรญฺจ อสฺสทฺธิเย สมาทเปติ; อตฺตนา จ อหิริโก โหติ, ปรญฺจ อหิริกตาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ อโนตฺตปฺปี โหติ, ปรญฺจ อโนตฺตปฺเป สมาทเปติ; อตฺตนา จ อปฺปสฺสุโต โหติ, ปรญฺจ อปฺปสฺสุเต สมาทเปติ; อตฺตนา จ กุสีโต โหติ, ปรญฺจ โกสชฺเช สมาทเปติ; อตฺตนา จ มุฏฺฐสฺสติ โหติ, ปรญฺจ มุฏฺฐสฺสจฺเจ สมาทเปติ; อตฺตนา จ ทุปฺปญฺโญ โหติ, ปรญฺจ ทุปฺปญฺญตาย สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร.

"भिक्खूंनो, असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः अश्रद्ध असते आणि दुसऱ्यालाही अश्रद्धतेमध्ये प्रवृत्त करते; स्वतः अहीरिक (निर्लज्ज) असते आणि दुसऱ्यालाही निर्लज्जतेमध्ये प्रवृत्त करते; स्वतः अनोत्तप्पी (पापाची भीती नसलेली) असते आणि दुसऱ्यालाही निर्भयतेमध्ये (पापाची भीती न बाळगण्यात) प्रवृत्त करते; स्वतः अल्पश्रुत असते आणि दुसऱ्यालाही अल्पश्रुततेमध्ये प्रवृत्त करते; स्वतः आळशी असते आणि दुसऱ्यालाही आळसात प्रवृत्त करते; स्वतः असावध (स्मृती भ्रष्ट) असते आणि दुसऱ्यालाही असावधतेमध्ये प्रवृत्त करते; स्वतः दुर्बुद्धी असते आणि दुसऱ्यालाही दुर्बुद्धीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष म्हटले जाते."

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, สติมา โหติ, ปญฺญวา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส.

"भिक्खूंनो, सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती श्रद्धावान असते, हीरिमान (लज्जा बाळगणारी) असते, ओत्तप्पी (पापाची भीती बाळगणारी) असते, bahussuto (पुष्कळ ज्ञान असलेली) असते, आरद्धवीर्य (प्रयत्नशील) असते, सतीमान (सावध) असते, प्रज्ञावान असते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला सत्पुरुष म्हटले जाते."

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ สทฺธาสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สทฺธาสมฺปทาย สมาทเปติ[Pg.541]; อตฺตนา จ หิริมา โหติ, ปรญฺจ หิริมตาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ โอตฺตปฺปี โหติ, ปรญฺจ โอตฺตปฺเป สมาทเปติ; อตฺตนา จ พหุสฺสุโต โหติ, ปรญฺจ พาหุสจฺเจ สมาทเปติ; อตฺตนา จ อารทฺธวีริโย โหติ, ปรญฺจ วีริยารมฺเภ สมาทเปติ; อตฺตนา จ อุปฏฺฐิตสฺสติ โหติ, ปรญฺจ สติอุปฏฺฐาเน สมาทเปติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร’’ติ. ทุติยํ.

"भिक्खूंनो, सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः श्रद्धासंपन्न असते आणि दुसऱ्यालाही श्रद्धासंपदेमध्ये प्रवृत्त करते; स्वतः हीरिमान (लज्जा बाळगणारी) असते आणि दुसऱ्यालाही लज्जा बाळगण्यात प्रवृत्त करते; स्वतः ओत्तप्पी (पापाची भीती बाळगणारी) असते आणि दुसऱ्यालाही पापाची भीती बाळगण्यात प्रवृत्त करते; स्वतः बहुश्रुत असते आणि दुसऱ्यालाही बहुश्रुततेमध्ये प्रवृत्त करते; स्वतः आरद्धवीर्य (प्रयत्नशील) असते आणि दुसऱ्यालाही वीर्यारंभात (प्रयत्न करण्यात) प्रवृत्त करते; स्वतः उपट्ठितस्सती (स्मृती प्रस्थापित असलेली) असते आणि दुसऱ्यालाही स्मृती प्रस्थापित करण्यात प्रवृत्त करते; स्वतः प्रज्ञासंपन्न असते आणि दुसऱ्यालाही प्रज्ञासंपदेमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष म्हटले जाते." दुसरे (सुत्त).

---

๓. สตฺตกมฺมสุตฺตํ

३. सत्तकम्म सुत्त (सात कर्मे सुत्त)

---

๒๐๓. ‘‘อสปฺปุริสญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตรญฺจ; สปฺปุริสญฺจ, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตรญฺจ. ตํ สุณาถ…เป….

२०३. "भिक्खूंनो, मी तुम्हाला असत्पुरुष आणि असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष; तसेच सत्पुरुष आणि सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष यांविषयी उपदेश करीन. तो लक्षपूर्वक ऐका... पे..."

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส.

"भिक्खूंनो, असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारी) असते, अदिन्नादायी (चोरी करणारी) असते, कामेसू मिच्छाचारी (कामभोगांविषयी गैरवर्तन करणारी) असते, मुसावादी (असत्य बोलणारी) असते, पिसुणवाचा (चुगली करणारी) असते, फरुसवाचा (कठोर बोलणारी) असते, संफप्पलापी (व्यर्थ बडबड करणारी) असते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला असत्पुरुष म्हटले जाते."

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ; อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ; อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ, ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ; อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร.

"भिक्खूंनो, असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपाती असते आणि दुसऱ्यालाही प्राणातिपातात प्रवृत्त करते; स्वतः अदिन्नादायी असते आणि दुसऱ्यालाही अदिन्नादानात प्रवृत्त करते; स्वतः कामेसू मिच्छाचारी असते आणि दुसऱ्यालाही कामेसू मिच्छाचारात प्रवृत्त करते; स्वतः मुसावादी असते आणि दुसऱ्यालाही मुसावादात प्रवृत्त करते; स्वतः पिसुणवाचा असते आणि दुसऱ्यालाही चुगली करण्यात प्रवृत्त करते; स्वतः फरुसवाचा असते आणि दुसऱ्यालाही कठोर बोलण्यात प्रवृत्त करते; स्वतः संफप्पलापी असते आणि दुसऱ्यालाही व्यर्थ बडबड करण्यात प्रवृत्त करते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष म्हटले जाते."

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต, โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส.

"भिक्खूंनो, सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती प्राणातिपातापासून विरत असते, अदिन्नादानापासून विरत असते, कामेसू मिच्छाचारापासून विरत असते, मुसावादापासून विरत असते, पिसुणवाचेपासून (चुगली करण्यापासून) विरत असते, फरुसवाचेपासून (कठोर बोलण्यापासून) विरत असते, संफप्पलापापासून (व्यर्थ बडबड करण्यापासून) विरत असते. भिक्खूंनो, या व्यक्तीला सत्पुरुष म्हटले जाते."

---

‘‘กตโม [Pg.542] จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร? อิธ ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร’’ติ. ตติยํ.

“भिक्खूहो, सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) विरत राहते आणि इतरांनाही प्राणातिपातापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः अदिन्नादानापासून (चोरी करण्यापासून) विरत राहते आणि इतरांनाही अदिन्नादानापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः कामेसू मिच्छाचारापासून (कामोपभोगातील गैरवर्तनापासून) विरत राहते आणि इतरांनाही कामेसू मिच्छाचारापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः मुसावादापासून (असत्य बोलण्यापासून) विरत राहते आणि इतरांनाही मुसावादापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः पिसुणा वाचेपासून (चहाडी करण्यापासून) विरत राहते आणि इतरांनाही चहाडी करण्यापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः फरुषा वाचेपासून (कठोर बोलण्यापासून) विरत राहते आणि इतरांनाही कठोर बोलण्यापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते; स्वतः संफप्पलापापासून (व्यर्थ बडबड करण्यापासून) विरत राहते आणि इतरांनाही व्यर्थ बडबड करण्यापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष असे म्हटले जाते.” तिसरे.

---

๔. ทสกมฺมสุตฺตํ

४. दसकम्म सुत्त

---

๒๐๔. ‘‘อสปฺปุริสญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตรญฺจ; สปฺปุริสญฺจ, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตรญฺจ. ตํ สุณาถ…เป….

२०४. “भिक्खूहो, मी तुम्हांला असत्पुरुष आणि असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष; तसेच सत्पुरुष आणि सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष यांविषयी उपदेश करीन. तो लक्षपूर्वक ऐका... पे...

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ, อภิชฺฌาลุ โหติ, พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส.

“भिक्खूहो, असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारी) असते, अदिन्नादायी (चोरी करणारी) असते, कामेसू मिच्छाचारी (कामोपभोगात गैरवर्तन करणारी) असते, मुसावादी (असत्य बोलणारी) असते, पिसुणवाचो (चहाडी करणारी) असते, फरुसवाचो (कठोर बोलणारी) असते, संफप्पलापी (व्यर्थ बडबड करणारी) असते, अभिज्झालू (लोभी) असते, ब्यापन्नचित्त (द्वेषयुक्त मनाची) असते आणि मिच्छादिट्ठिको (मिथ्या दृष्टी असणारी) असते. भिक्खूहो, याला असत्पुरुष असे म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ, อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร.

“भिक्खूहो, असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारी) असते आणि इतरांनाही प्राणातिपातात प्रवृत्त करते... पे... स्वतः अभिज्झालू (लोभी) असते आणि इतरांनाही लोभात प्रवृत्त करते; स्वतः ब्यापन्नचित्त (द्वेषयुक्त मनाची) असते आणि इतरांनाही द्वेषात प्रवृत्त करते; स्वतः मिच्छादिट्ठिको (मिथ्या दृष्टी असणारी) असते आणि इतरांनाही मिथ्या दृष्टीत प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष असे म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส.

“भिक्खूहो, सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती प्राणातिपातापासून विरत राहते... पे... अनभिज्झालू (लोभ नसलेली) असते, अब्यापन्नचित्त (द्वेषरहित मनाची) असते आणि सम्मादिट्ठिको (सम्यक दृष्टी असणारी) असते. भिक्खूहो, याला सत्पुरुष असे म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม [Pg.543] จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร’’ติ. จตุตฺถํ.

“भिक्खूहो, सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपातापासून विरत राहते आणि इतरांनाही प्राणातिपातापासून विरत राहण्यास प्रवृत्त करते... पे... स्वतः अनभिज्झालू (लोभ नसलेली) असते आणि इतरांनाही अलोभात (लोभ न धरण्यात) प्रवृत्त करते; स्वतः अब्यापन्नचित्त (द्वेषरहित मनाची) असते आणि इतरांनाही अद्वेषात प्रवृत्त करते; स्वतः सम्मादिट्ठिको (सम्यक दृष्टी असणारी) असते आणि इतरांनाही सम्यक दृष्टीत प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष असे म्हटले जाते.” चौथे.

---

๕. อฏฺฐงฺคิกสุตฺตํ

५. अट्ठङ्गिक सुत्त

---

๒๐๕. ‘‘อสปฺปุริสญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตรญฺจ; สปฺปุริสญฺจ, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตรญฺจ. ตํ สุณาถ…เป….

२०५. “भिक्खूहो, मी तुम्हांला असत्पुरुष आणि असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष; तसेच सत्पुरुष आणि सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष यांविषयी उपदेश करीन. तो लक्षपूर्वक ऐका... पे...

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวาโจ โหติ, มิจฺฉากมฺมนฺโต โหติ, มิจฺฉาอาชีโว โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสติ โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส.

“भिक्खूहो, असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती मिच्छादिट्ठिको (मिथ्या दृष्टी असणारी) असते, मिच्छासंकप्पो (मिथ्या संकल्प असणारी) असते, मिच्छावाचो (मिथ्या वाणी असणारी) असते, मिच्छाकम्मंतो (मिथ्या कर्म असणारी) असते, मिच्छाआजीवो (मिथ्या आजीविका असणारी) असते, मिच्छावायामो (मिथ्या व्यायाम/प्रयत्न असणारी) असते, मिच्छासती (मिथ्या स्मृती असणारी) असते आणि मिच्छासमाधी (मिथ्या समाधी असणारी) असते. भिक्खूहो, याला असत्पुरुष असे म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร? อิธ ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาสงฺกปฺเป สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาวาโจ โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาวาจาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉากมฺมนฺโต โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉากมฺมนฺเต สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาอาชีโว โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาอาชีเว สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาวายาโม โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาวายาเม สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาสติ โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาสติยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาสมาธิ โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาสมาธิมฺหิ สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร.

“भिक्खूहो, असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः मिच्छादिट्ठिको (मिथ्या दृष्टी असणारी) असते आणि इतरांनाही मिथ्या दृष्टीत प्रवृत्त करते; स्वतः मिच्छासंकप्पो (मिथ्या संकल्प असणारी) असते आणि इतरांनाही मिथ्या संकल्पात प्रवृत्त करते; स्वतः मिच्छावाचो (मिथ्या वाणी असणारी) असते आणि इतरांनाही मिथ्या वाणीत प्रवृत्त करते; स्वतः मिच्छाकम्मंतो (मिथ्या कर्म असणारी) असते आणि इतरांनाही मिथ्या कर्मात प्रवृत्त करते; स्वतः मिच्छाआजीवो (मिथ्या आजीविका असणारी) असते आणि इतरांनाही मिथ्या आजीविकेत प्रवृत्त करते; स्वतः मिच्छावायामो (मिथ्या प्रयत्नात असणारी) असते आणि इतरांनाही मिथ्या प्रयत्नात प्रवृत्त करते; स्वतः मिच्छासती (मिथ्या स्मृती असणारी) असते आणि इतरांनाही मिथ्या स्मृतीत प्रवृत्त करते; स्वतः मिच्छासमाधी (मिथ्या समाधी असणारी) असते आणि इतरांनाही मिथ्या समाधीत प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष असे म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวาโจ โหติ, สมฺมากมฺมนฺโต โหติ, สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส.

“भिक्खूहो, सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती सम्मादिट्ठिको (सम्यक दृष्टी असणारी) असते, सम्मासंकप्पो (सम्यक संकल्प असणारी) असते, सम्मावाचो (सम्यक वाणी असणारी) असते, सम्माकम्मंतो (सम्यक कर्म असणारी) असते, सम्माआजीवो (सम्यक आजीविका असणारी) असते, सम्मावायामो (सम्यक व्यायाम/प्रयत्न असणारी) असते, सम्मासती (सम्यक स्मृती असणारी) असते आणि सम्मासमाधी (सम्यक समाधी असणारी) असते. भिक्खूहो, याला सत्पुरुष असे म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม [Pg.544] จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, ปรญฺจ สมฺมาสงฺกปฺเป สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาวาโจ โหติ, ปรญฺจ สมฺมาวาจาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมากมฺมนฺโต โหติ, ปรญฺจ สมฺมากมฺมนฺเต สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาอาชีโว โหติ, ปรญฺจ สมฺมาอาชีเว สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาวายาโม โหติ, ปรญฺจ สมฺมาวายาเม สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาสติ โหติ, ปรญฺจ สมฺมาสติยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาสมาธิ โหติ, ปรญฺจ สมฺมาสมาธิมฺหิ สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร’’ติ. ปญฺจมํ.

“भिक्खूहो, सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः सम्मादिट्ठिको (सम्यक दृष्टी असणारी) असते आणि इतरांनाही सम्यक दृष्टीत प्रवृत्त करते; स्वतः सम्मासंकप्पो (सम्यक संकल्प असणारी) असते आणि इतरांनाही सम्यक संकल्पात प्रवृत्त करते; स्वतः सम्मावाचो (सम्यक वाणी असणारी) असते आणि इतरांनाही सम्यक वाणीत प्रवृत्त करते; स्वतः सम्माकम्मंतो (सम्यक कर्म असणारी) असते आणि इतरांनाही सम्यक कर्मात प्रवृत्त करते; स्वतः सम्माआजीवो (सम्यक आजीविका असणारी) असते आणि इतरांनाही सम्यक आजीविकेत प्रवृत्त करते; स्वतः सम्मावायामो (सम्यक प्रयत्नात असणारी) असते आणि इतरांनाही सम्यक प्रयत्नात प्रवृत्त करते; स्वतः सम्मासती (सम्यक स्मृती असणारी) असते आणि इतरांनाही सम्यक स्मृतीत प्रवृत्त करते; स्वतः सम्मासमाधी (सम्यक समाधी असणारी) असते आणि इतरांनाही सम्यक समाधीत प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष असे म्हटले जाते.” पाचवे.

---

๖. ทสมคฺคสุตฺตํ

६. दसमग्ग सुत्त

---

๒๐๖. ‘‘อสปฺปุริสญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตรญฺจ; สปฺปุริสญฺจ, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตรญฺจ. ตํ สุณาถ…เป….

२०६. “भिक्खूहो, मी तुम्हांला असत्पुरुष आणि असत्पुरुषापेक्षाही अधिक असत्पुरुष; तसेच सत्पुरुष आणि सत्पुरुषापेक्षाही अधिक सत्पुरुष यांविषयी उपदेश करीन. तो लक्षपूर्वक ऐका... पे...

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ …เป… มิจฺฉาญาณี โหติ, มิจฺฉาวิมุตฺติ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริโส.

“भिक्खूहो, असत्पुरुष कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादी व्यक्ती मिच्छादिट्ठिको (मिथ्या दृष्टी असणारी) असते... पे... मिच्छाञाणी (मिथ्या ज्ञान असणारी) असते आणि मिच्छाविमुत्ती (मिथ्या विमुक्ती असणारी) असते. भिक्खूहो, याला असत्पुरुष असे म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ มิจฺฉาญาณี โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาญาเณ สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาวิมุตฺติ โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาวิมุตฺติยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร.

“भिक्खूहो, असज्जनापेक्षाही अधिक असज्जन कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतः मिथ्या दृष्टीची असते आणि इतरांनाही मिथ्या दृष्टीमध्ये प्रवृत्त करते... स्वतः मिथ्या ज्ञानी असते आणि इतरांनाही मिथ्या ज्ञानात प्रवृत्त करते; स्वतः मिथ्या विमुक्तीची असते आणि इतरांनाही मिथ्या विमुक्तीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला असज्जनापेक्षाही अधिक असज्जन म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ…เป… สมฺมาญาณี โหติ, สมฺมาวิมุตฺติ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริโส.

“भिक्खूहो, सज्जन कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती सम्यक दृष्टीची असते... सम्यक ज्ञानी असते, सम्यक विमुक्तीची असते. भिक्खूहो, याला सज्जन म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ สมฺมาญาณี โหติ, ปรญฺจ สมฺมาญาเณ สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาวิมุตฺติ โหติ, ปรญฺจ สมฺมาวิมุตฺติยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“भिक्खूहो, सज्जनापेक्षाही अधिक सज्जन कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतः सम्यक दृष्टीची असते आणि इतरांनाही सम्यक दृष्टीमध्ये प्रवृत्त करते... स्वतः सम्यक ज्ञानी असते आणि इतरांनाही सम्यक ज्ञानात प्रवृत्त करते; स्वतः सम्यक विमुक्तीची असते आणि इतरांनाही सम्यक विमुक्तीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला सज्जनापेक्षाही अधिक सज्जन म्हटले जाते.” सहावे सूत्र समाप्त.

---

๗. ปฐมปาปธมฺมสุตฺตํ

७. प्रथम पापधम्म सूत्र

---

๒๐๗. ‘‘ปาปญฺจ [Pg.545] โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, ปาเปน ปาปตรญฺจ; กลฺยาณญฺจ, กลฺยาเณน กลฺยาณตรญฺจ. ตํ สุณาถ…เป….

२०७. “भिक्खूहो, मी तुम्हाला पापी व्यक्ती आणि पापी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापी व्यक्तीविषयी उपदेश करीन; तसेच कल्याणकारी व्यक्तीविषयी आणि कल्याणकारी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणकारी व्यक्तीविषयी उपदेश करीन. ते ऐका...”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาโป? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาโป.

“भिक्खूहो, पापी व्यक्ती कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती प्राणातिपात करणारी असते... मिथ्या दृष्टीची असते. भिक्खूहो, याला पापी व्यक्ती म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาเปน ปาปตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาเปน ปาปตโร.

“भिक्खूहो, पापी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापी कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपात करणारी असते आणि इतरांनाही प्राणातिपात करण्यास प्रवृत्त करते... स्वतः मिथ्या दृष्टीची असते आणि इतरांनाही मिथ्या दृष्टीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला पापी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापी म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กลฺยาโณ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กลฺยาโณ.

“भिक्खूहो, कल्याणकारी व्यक्ती कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती प्राणातिपातापासून अलिप्त असते... सम्यक दृष्टीची असते. भिक्खूहो, याला कल्याणकारी व्यक्ती म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กลฺยาเณน กลฺยาณตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กลฺยาเณน กลฺยาณตโร’’ติ. สตฺตมํ.

“भिक्खूहो, कल्याणकारी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणकारी कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपातापासून अलिप्त असते आणि इतरांनाही प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करते... स्वतः सम्यक दृष्टीची असते आणि इतरांनाही सम्यक दृष्टीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला कल्याणकारी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणकारी म्हटले जाते.” सातवे सूत्र समाप्त.

---

๘. ทุติยปาปธมฺมสุตฺตํ

८. द्वितीय पापधम्म सूत्र

---

๒๐๘. ‘‘ปาปญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, ปาเปน ปาปตรญฺจ; กลฺยาณญฺจ, กลฺยาเณน กลฺยาณตรญฺจ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิกโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. เอวํ…เป… เอตทโวจ –

२०८. “भिक्खूहो, मी तुम्हाला पापी व्यक्ती आणि पापी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापी व्यक्तीविषयी उपदेश करीन; तसेच कल्याणकारी व्यक्तीविषयी आणि कल्याणकारी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणकारी व्यक्तीविषयी उपदेश करीन. ते ऐका, चांगल्या प्रकारे मनन करा; मी बोलेन.” अशा प्रकारे... भगवान असे म्हणाले –

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาโป? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ…เป… มิจฺฉาญาณี โหติ, มิจฺฉาวิมุตฺติ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาโป.

“भिक्खूहो, पापी व्यक्ती कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती मिथ्या दृष्टीची असते... मिथ्या ज्ञानी असते, मिथ्या विमुक्तीची असते. भिक्खूहो, याला पापी व्यक्ती म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาเปน ปาปตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ มิจฺฉาญาณี โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาญาเณ สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาวิมุตฺติ โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาวิมุตฺติยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาเปน ปาปตโร.

“भिक्खूहो, पापी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापी कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतः मिथ्या दृष्टीची असते आणि इतरांनाही मिथ्या दृष्टीमध्ये प्रवृत्त करते... स्वतः मिथ्या ज्ञानी असते आणि इतरांनाही मिथ्या ज्ञानात प्रवृत्त करते; स्वतः मिथ्या विमुक्तीची असते आणि इतरांनाही मिथ्या विमुक्तीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला पापी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापी म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม [Pg.546] จ, ภิกฺขเว, กลฺยาโณ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ …เป… สมฺมาญาณี โหติ, สมฺมาวิมุตฺติ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กลฺยาโณ.

“भिक्खूहो, कल्याणकारी व्यक्ती कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती सम्यक दृष्टीची असते... सम्यक ज्ञानी असते, सम्यक विमुक्तीची असते. भिक्खूहो, याला कल्याणकारी व्यक्ती म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กลฺยาเณน กลฺยาณตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ สมฺมาญาณี โหติ, ปรญฺจ สมฺมาญาเณ สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาวิมุตฺติ โหติ, ปรญฺจ สมฺมาวิมุตฺติยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กลฺยาเณน กลฺยาณตโร’’ติ. อฏฺฐมํ.

“भिक्खूहो, कल्याणकारी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणकारी कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतः सम्यक दृष्टीची असते आणि इतरांनाही सम्यक दृष्टीमध्ये प्रवृत्त करते... स्वतः सम्यक ज्ञानी असते आणि इतरांनाही सम्यक ज्ञानात प्रवृत्त करते; स्वतः सम्यक विमुक्तीची असते आणि इतरांनाही सम्यक विमुक्तीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला कल्याणकारी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणकारी म्हटले जाते.” आठवे सूत्र समाप्त.

---

๙. ตติยปาปธมฺมสุตฺตํ

९. तृतीय पापधम्म सूत्र

---

๒๐๙. ‘‘ปาปธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตรญฺจ; กลฺยาณธมฺมญฺจ, กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตรญฺจ. ตํ สุณาถ…เป….

२०९. “भिक्खूहो, मी तुम्हाला पापधर्मी व्यक्तीविषयी आणि पापधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापधर्मी व्यक्तीविषयी उपदेश करीन; तसेच कल्याणधर्मी व्यक्तीविषयी आणि कल्याणधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणधर्मी व्यक्तीविषयी उपदेश करीन. ते ऐका...”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาปธมฺโม? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาปธมฺโม.

“भिक्खूहो, पापधर्मी व्यक्ती कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती प्राणातिपात करणारी असते... मिथ्या दृष्टीची असते. भिक्खूहो, याला पापधर्मी व्यक्ती म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร? อิธ ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร.

“भिक्खूहो, पापधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापधर्मी कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपात करणारी असते आणि इतरांनाही प्राणातिपात करण्यास प्रवृत्त करते... स्वतः मिथ्या दृष्टीची असते आणि इतरांनाही मिथ्या दृष्टीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला पापधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापधर्मी म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กลฺยาณธมฺโม? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กลฺยาณธมฺโม.

“भिक्खूहो, कल्याणधर्मी व्यक्ती कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती प्राणातिपातापासून अलिप्त असते... सम्यक दृष्टीची असते. भिक्खूहो, याला कल्याणधर्मी व्यक्ती म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร’’ติ. นวมํ.

“भिक्खूहो, कल्याणधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणधर्मी कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतः प्राणातिपातापासून अलिप्त असते आणि इतरांनाही प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करते... स्वतः सम्यक दृष्टीची असते आणि इतरांनाही सम्यक दृष्टीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला कल्याणधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणधर्मी म्हटले जाते.” नववे सूत्र समाप्त.

---

๑๐. จตุตฺถปาปธมฺมสุตฺตํ

१०. चतुर्थ पापधम्म सूत्र

---

๒๑๐. ‘‘ปาปธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตรญฺจ; กลฺยาณธมฺมญฺจ, กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตรญฺจ. ตํ สุณาถ…เป….

२१०. “भिक्खूहो, मी तुम्हाला पापधर्मी व्यक्तीविषयी आणि पापधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापधर्मी व्यक्तीविषयी उपदेश करीन; तसेच कल्याणधर्मी व्यक्तीविषयी आणि कल्याणधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक कल्याणधर्मी व्यक्तीविषयी उपदेश करीन. ते ऐका...”

---

‘‘กตโม [Pg.547] จ, ภิกฺขเว, ปาปธมฺโม? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ…เป… มิจฺฉาญาณี โหติ, มิจฺฉาวิมุตฺติ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาปธมฺโม.

“भिक्खूहो, पापधर्मी व्यक्ती कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती मिथ्या दृष्टीची असते... मिथ्या ज्ञानी असते, मिथ्या विमुक्तीची असते. भिक्खूहो, याला पापधर्मी व्यक्ती म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ มิจฺฉาญาณี โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาญาเณ สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาวิมุตฺติ โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาวิมุตฺติยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร.

“भिक्खूहो, पापधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापधर्मी कोण आहे? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती स्वतः मिथ्या दृष्टीची असते आणि इतरांनाही मिथ्या दृष्टीमध्ये प्रवृत्त करते... स्वतः मिथ्या ज्ञानी असते आणि इतरांनाही मिथ्या ज्ञानात प्रवृत्त करते; स्वतः मिथ्या विमुक्तीची असते आणि इतरांनाही मिथ्या विमुक्तीमध्ये प्रवृत्त करते. भिक्खूहो, याला पापधर्मी व्यक्तीपेक्षाही अधिक पापधर्मी म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กลฺยาณธมฺโม? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ…เป… สมฺมาญาณี โหติ, สมฺมาวิมุตฺติ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กลฺยาณธมฺโม.

“आणि भिक्खूहो, कल्याणधम्म (चांगल्या स्वभावाचा मनुष्य) कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य सम्यक् दृष्टी असलेला असतो...पे... सम्यक् ज्ञानी असतो, सम्यक् विमुक्त असतो. भिक्खूहो, याला कल्याणधम्म असे म्हटले जाते.”

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ สมฺมาญาณี โหติ, ปรญฺจ สมฺมาญาเณ สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาวิมุตฺติ โหติ, ปรญฺจ สมฺมาวิมุตฺติยา สมาทเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร’’ติ. ทสมํ.

“आणि भिक्खूहो, कल्याणधम्मापेक्षाही अधिक कल्याणधम्म (अधिक चांगल्या स्वभावाचा मनुष्य) कोण आहे? भिक्खूहो, या जगात एखादा मनुष्य स्वतः सम्यक् दृष्टी असलेला असतो आणि इतरांनाही सम्यक् दृष्टीमध्ये प्रस्थापित करतो...पे... स्वतः सम्यक् ज्ञानी असतो आणि इतरांनाही सम्यक् ज्ञानात प्रस्थापित करतो; स्वतः सम्यक् विमुक्त असतो आणि इतरांनाही सम्यक् विमुक्तीमध्ये प्रस्थापित करतो. भिक्खूहो, याला कल्याणधम्मापेक्षाही अधिक कल्याणधम्म असे म्हटले जाते.” दहावे (सुत्त समाप्त).

---

สปฺปุริสวคฺโค ปฐโม.

पहिला सप्पुरिसवग्ग (सत्पुरुष वर्ग) समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा सारांश (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

---

สิกฺขาปทญฺจ อสฺสทฺธํ, สตฺตกมฺมํ อโถ จ ทสกมฺมํ;

อฏฺฐงฺคิกญฺจ ทสมคฺคํ, ทฺเว ปาปธมฺมา อปเร ทฺเวติ.

शिक्खापद (शिक्षापदे), अस्सद्ध (श्रद्धाहीन), सात कर्मे आणि दहा कर्मे; अठ्ठांगिक (अष्टांगिक मार्ग) आणि दहा मार्ग, दोन पापिष्ठ स्वभावाचे (पापधम्म) आणि इतर दोन (कल्याणधम्म) सुत्ते आहेत.

---

(๒๒) ๒. ปริสาวคฺโค

(२२) २. परिसावग्ग (परिषद वर्ग)

---

๑. ปริสาสุตฺตํ

१. परिसासुत्त (परिषद सुत्त)

---

๒๑๑. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปริสทูสนา. กตเม จตฺตาโร? ภิกฺขุ, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม ปริสทูสโน; ภิกฺขุนี, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลา [Pg.548] ปาปธมฺมา ปริสทูสนา; อุปาสโก, ภิกฺขเว, ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม ปริสทูสโน; อุปาสิกา, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา ปริสทูสนา. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปริสทูสนา.

२११. “भिक्खूहो, परिषदेला दूषित करणारे (कलंकित करणारे) हे चार आहेत. कोणते चार? भिक्खूहो, या शासनात दुःशील, पापधर्मी भिक्खू परिषदेला दूषित करतो; भिक्खूहो, दुःशील, पापधर्मी भिक्खुणी परिषदेला दूषित करते; भिक्खूहो, दुःशील, पापधर्मी उपासक परिषदेला दूषित करतो; भिक्खूहो, दुःशील, पापधर्मी उपासिका परिषदेला दूषित करते. भिक्खूहो, हेच ते परिषदेला दूषित करणारे चार आहेत.”

---

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปริสโสภนา. กตเม จตฺตาโร? ภิกฺขุ, ภิกฺขเว, สีลวา กลฺยาณธมฺโม ปริสโสภโน; ภิกฺขุนี, ภิกฺขเว, สีลวตี กลฺยาณธมฺมา ปริสโสภนา; อุปาสโก, ภิกฺขเว, สีลวา กลฺยาณธมฺโม ปริสโสภโน; อุปาสิกา, ภิกฺขเว, สีลวตี กลฺยาณธมฺมา ปริสโสภนา. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปริสโสภนา’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खूहो, परिषदेची शोभा वाढवणारे हे चार आहेत. कोणते चार? भिक्खूहो, या शासनात शीलवान, कल्याणधर्मी भिक्खू परिषदेची शोभा वाढवतो; भिक्खूहो, शीलवान, कल्याणधर्मी भिक्खुणी परिषदेची शोभा वाढवते; भिक्खूहो, शीलवान, कल्याणधर्मी उपासक परिषदेची शोभा वाढवतो; भिक्खूहो, शीलवान, कल्याणधर्मी उपासिका परिषदेची शोभा वाढवते. भिक्खूहो, हेच ते परिषदेची शोभा वाढवणारे चार आहेत.” पहिले (सुत्त समाप्त).

---

๒. ทิฏฺฐิสุตฺตํ

२. दिट्ठिसुत्त (दृष्टी सुत्त)

---

๒๑๒. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२१२. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? काय-दुश्चरित (शारीरिक गैरवर्तन), वची-दुश्चरित (वाचिक गैरवर्तन), मनो-दुश्चरित (मानसिक गैरवर्तन) आणि मिथ्या दृष्टी – भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน, สมฺมาทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทุติยํ.

“भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? काय-सुचरित (शारीरिक सदाचार), वची-सुचरित (वाचिक सदाचार), मनो-सुचरित (मानसिक सदाचार) आणि सम्यक् दृष्टी – भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” दुसरे (सुत्त समाप्त).

---

๓. อกตญฺญุตาสุตฺตํ

३. अकतञ्ञुतासुत्त (कृतघ्नता सुत्त)

---

๒๑๓. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน, อกตญฺญุตา อกตเวทิตา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२१३. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? काय-दुश्चरित, वची-दुश्चरित, मनो-दुश्चरित आणि अकृतज्ञता व उपकाराची जाणीव न ठेवणे – भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน, กตญฺญุตากตเวทิตา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ตติยํ.

“भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? काय-सुचरित, वची-सुचरित, मनो-सुचरित आणि कृतज्ञता व उपकाराची जाणीव ठेवणे – भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” तिसरे (सुत्त समाप्त).

---

๔. ปาณาติปาตีสุตฺตํ

४. पाणातिपातीसुत्त (प्राणातिपात सुत्त)

---

๒๑๔. …เป… ปาณาติปาตี [Pg.549] โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ…เป… ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ. จตุตฺถํ.

२१४. ...पे... जीवहिंसा करणारा असतो, चोरी करणारा असतो, कामभोगांमध्ये व्यभिचार करणारा असतो, असत्य बोलणारा असतो...पे... जीवहिंसेपासून अलिप्त असतो, चोरी करण्यापासून अलिप्त असतो, कामभोगांमधील व्यभिचारापासून अलिप्त असतो, असत्य बोलण्यापासून अलिप्त असतो. चौथे (सुत्त समाप्त).

---

๕. ปฐมมคฺคสุตฺตํ

५. पठममग्गसुत्त (प्रथम मार्ग सुत्त)

---

๒๑๕. …เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวาโจ โหติ, มิจฺฉากมฺมนฺโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวาโจ โหติ, สมฺมากมฺมนฺโต โหติ. ปญฺจมํ.

२१५. ...पे... मिथ्या दृष्टी असलेला असतो, मिथ्या संकल्प करणारा असतो, मिथ्या वाणी बोलणारा असतो, मिथ्या कर्मांत गुंतलेला असतो...पे... सम्यक् दृष्टी असलेला असतो, सम्यक् संकल्प करणारा असतो, सम्यक् वाणी बोलणारा असतो, सम्यक् कर्मांत गुंतलेला असतो. पाचवे (सुत्त समाप्त).

---

๖. ทุติยมคฺคสุตฺตํ

६. दुतियमग्गसुत्त (द्वितीय मार्ग सुत्त)

---

๒๑๖. …เป… มิจฺฉาอาชีโว โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสติ โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ…เป… สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ. ฉฏฺฐํ.

२१६. ...पे... मिथ्या आजीविका असलेला असतो, मिथ्या व्यायाम करणारा असतो, मिथ्या स्मृती असलेला असतो, मिथ्या समाधी असलेला असतो...पे... सम्यक् आजीविका असलेला असतो, सम्यक् व्यायाम करणारा असतो, सम्यक् स्मृती असलेला असतो, सम्यक् समाधी असलेला असतो. सहावे (सुत्त समाप्त).

---

๗. ปฐมโวหารปถสุตฺตํ

७. पठमवोहारपथसुत्त (प्रथम व्यवहारपथ सुत्त)

---

๒๑๗. …เป… อทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาที โหติ, อสุเต สุตวาที โหติ, อมุเต มุตวาที โหติ, อวิญฺญาเต วิญฺญาตวาที โหติ…เป… อทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาที โหติ, อสุเต อสุตวาที โหติ, อมุเต อมุตวาที โหติ, อวิญฺญาเต อวิญฺญาตวาที โหติ. สตฺตมํ.

२१७. ...पे... जे पाहिले नाही ते 'पाहिले' असे बोलणारा असतो, जे ऐकले नाही ते 'ऐकले' असे बोलणारा असतो, ज्याचा अनुभव घेतला नाही त्याचा 'अनुभव घेतला' असे बोलणारा असतो, जे जाणले नाही ते 'जाणले' असे बोलणारा असतो...पे... जे पाहिले नाही ते 'पाहिले नाही' असे बोलणारा असतो, जे ऐकले नाही ते 'ऐकले नाही' असे बोलणारा असतो, ज्याचा अनुभव घेतला नाही त्याचा 'अनुभव घेतला नाही' असे बोलणारा असतो, जे जाणले नाही ते 'जाणले नाही' असे बोलणारा असतो. सातवे (सुत्त समाप्त).

---

๘. ทุติยโวหารปถสุตฺตํ

८. दुतियवोहारपथसुत्त (द्वितीय व्यवहारपथ सुत्त)

---

๒๑๘. …เป… ทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาที โหติ, สุเต อสุตวาที โหติ, มุเต อมุตวาที โหติ, วิญฺญาเต อวิญฺญาตวาที โหติ…เป… ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาที โหติ, สุเต สุตวาที โหติ, มุเต มุตวาที โหติ, วิญฺญาเต วิญฺญาตวาที โหติ. อฏฺฐมํ.

२१८. ...पे... जे पाहिले आहे ते 'पाहिले नाही' असे बोलणारा असतो, जे ऐकले आहे ते 'ऐकले नाही' असे बोलणारा असतो, ज्याचा अनुभव घेतला आहे त्याचा 'अनुभव घेतला नाही' असे बोलणारा असतो, जे जाणले आहे ते 'जाणले नाही' असे बोलणारा असतो...पे... जे पाहिले आहे ते 'पाहिले' असे बोलणारा असतो, जे ऐकले आहे ते 'ऐकले' असे बोलणारा असतो, ज्याचा अनुभव घेतला आहे त्याचा 'अनुभव घेतला' असे बोलणारा असतो, जे जाणले आहे ते 'जाणले' असे बोलणारा असतो. आठवे (सुत्त समाप्त).

---

๙. อหิริกสุตฺตํ

९. अहिरिकसुत्त (निर्लज्जता सुत्त)

---

๒๑๙. …เป… อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ…เป… สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ. นวมํ.

२१९. ...पे... श्रद्धा नसलेला असतो, दुःशील असतो, निर्लज्ज असतो, पापभीरु नसलेला असतो...पे... श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, लज्जा बाळगणारा असतो, पापभीरु असतो. नववे (सुत्त समाप्त).

---

๑๐. ทุสฺสีลสุตฺตํ

१०. दुस्सीलासुत्त (दुःशील सुत्त)

---

๒๒๐. ‘‘จตูหิ[Pg.550], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२२०. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? श्रद्धा नसलेला असतो, दुःशील असतो, आळशी असतो आणि प्रज्ञाहीन असतो – भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

“भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, उद्योगी असतो आणि प्रज्ञावान असतो – भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” दहावे (सुत्त समाप्त).

---

ปริสาวคฺโค ทุติโย.

दुसरा परिसावग्ग (परिषद वर्ग) समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचा सारांश (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

---

ปริสา ทิฏฺฐิ อกตญฺญุตา, ปาณาติปาตาปิ ทฺเว มคฺคา;

ทฺเว โวหารปถา วุตฺตา, อหิริกํ ทุปฺปญฺเญน จาติ.

परिसा (परिषद), दिट्ठि (दृष्टी), अकतञ्ञुता (कृतघ्नता), पाणातिपात (जीवहिंसा), दोन मग्ग (मार्ग); दोन वोहारपथ (व्यवहारपथ), अहिरिक (निर्लज्जता) आणि दुप्पञ्ञ (प्रज्ञाहीन) अशी सुत्ते आहेत.

---

(๒๓) ๓. ทุจฺจริตวคฺโค

(२३) ३. दुच्चरितवग्ग (दुश्चरित वर्ग)

---

๑. ทุจฺจริตสุตฺตํ

१. दुच्चरितसुत्त (दुश्चरित सुत्त)

---

๒๒๑. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, วจีทุจฺจริตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ วจีทุจฺจริตานิ. จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, วจีสุจริตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สจฺจวาจา, อปิสุณา วาจา, สณฺหา วาจา, มนฺตวาจา – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ วจีสุจริตานี’’ติ. ปฐมํ.

२२१. "भिक्खूहो, ही चार प्रकारची वाणीची दुश्चरिते (वाचा-दुष्कृत्ये) आहेत. कोणती चार? असत्य बोलणे (मुसावाद), चहाडी करणे (पिसुणा वाचा), कठोर बोलणे (फरुसा वाचा) आणि निरर्थक बडबड करणे (सम्पप्पलाप) - भिक्खूहो, ही चार वाणीची दुश्चरिते आहेत. भिक्खूहो, ही चार प्रकारची वाणीची सुचरिते (वाचा-सुकृत्ये) आहेत. कोणती चार? सत्य बोलणे (सच्चवाचा), चहाडी न करणे (अपिसुणा वाचा), मृदू बोलणे (सण्हा वाचा) आणि विचारपूर्वक बोलणे (मन्तवाचा) - भिक्खूहो, ही चार वाणीची सुचरिते आहेत." पहिले सुत्त समाप्त.

---

๒. ทิฏฺฐิสุตฺตํ

२. दीठ्ठिसुत्त (दृष्टी सुत्त)

---

๒๒๒. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช [Pg.551] จ วิญฺญูนํ; พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

२२२. "भिक्खूहो, चार गुणांनी (धम्मांनी) युक्त असलेला मूर्ख, अकुशल आणि असत्पुरुष स्वतःला क्षत (नुकसानग्रस्त) आणि उपहत (नष्ट) करून वागतो; तो दोषयुक्त असतो आणि विद्वानांकडून निंदेस पात्र ठरतो; आणि तो पुष्कळ अपुण्य (पाप) गोळा करतो. कोणत्या चार गुणांनी? काय-दुश्चरित (शारीरिक दुष्कृत्य), वची-दुश्चरित (वाणीचे दुष्कृत्य), मनो-दुश्चरित (मानसिक दुष्कृत्य) आणि मिच्छादिट्ठि (मिथ्या दृष्टी) - भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मूर्ख, अकुशल आणि असत्पुरुष स्वतःला क्षत आणि उपहत करून वागतो; तो दोषयुक्त असतो आणि विद्वानांकडून निंदेस पात्र ठरतो; आणि तो पुष्कळ अपुण्य गोळा करतो."

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ? กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน, สมฺมาทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช วิญฺญูนํ; พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ทุติยํ.

"भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला पंडित, कुशल आणि सत्पुरुष स्वतःला अक्षत आणि अनुपहत (सुरक्षित) ठेवून वागतो; तो निर्दोष असतो आणि विद्वानांकडून निंदेस पात्र ठरत नाही; आणि तो पुष्कळ पुण्य गोळा करतो. कोणत्या चार गुणांनी? काय-सुचरित (शारीरिक सुकृत्य), वची-सुचरित (वाणीचे सुकृत्य), मनो-सुचरित (मानसिक सुकृत्य) आणि सम्मादिट्ठि (सम्यक दृष्टी) - भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला पंडित, कुशल आणि सत्पुरुष स्वतःला अक्षत आणि अनुपहत ठेवून वागतो; तो निर्दोष असतो आणि विद्वानांकडून निंदेस पात्र ठरत नाही; आणि तो पुष्कळ पुण्य गोळा करतो." दुसरे सुत्त समाप्त.

---

๓. อกตญฺญุตาสุตฺตํ

३. अकतञ्ञुतासुत्त (कृतघ्नता सुत्त)

---

๒๒๓. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน, อกตญฺญุตา อกตเวทิตา – อิเมหิ…เป… ปณฺฑิโต… กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน กตญฺญุตากตเวทิตา…เป…. ตติยํ.

२२३. "भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मूर्ख, अकुशल आणि असत्पुरुष स्वतःला क्षत आणि उपहत करून वागतो; तो दोषयुक्त असतो आणि विद्वानांकडून निंदेस पात्र ठरतो; आणि तो पुष्कळ अपुण्य गोळा करतो. कोणत्या चार गुणांनी? काय-दुश्चरित, वची-दुश्चरित, मनो-दुश्चरित आणि अकृतज्ञता व उपकार न मानणे (अकतञ्ञुता अकतवेदिता) - या चार गुणांनी... पे... पंडित... काय-सुचरित, वची-सुचरित, मनो-सुचरित आणि कृतज्ञता व उपकार मानणे (कतञ्ञुता कतवेदिता)... पे..." तिसरे सुत्त समाप्त.

---

๔. ปาณาติปาตีสุตฺตํ

४. पाणातिपातीसुत्त (जीवहिंसा सुत्त)

---

๒๒๔. … ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ…เป… ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ…เป…. จตุตฺถํ.

२२४. "...तो जीवहिंसा करणारा असतो, चोरी करणारा असतो, कामभोगांमध्ये व्यभिचार करणारा असतो, असत्य बोलणारा असतो... पे... तो जीवहिंसेपासून अलिप्त राहतो, चोरी करण्यापासून अलिप्त राहतो, कामभोगांमधील व्यभिचारापासून अलिप्त राहतो, असत्य बोलण्यापासून अलिप्त राहतो... पे..." चौथे सुत्त समाप्त.

---

๕. ปฐมมคฺคสุตฺตํ

५. पठममग्गसुत्त (पहिले मार्ग सुत्त)

---

๒๒๕. … มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวาโจ โหติ, มิจฺฉากมฺมนฺโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวาโจ โหติ, สมฺมากมฺมนฺโต โหติ…เป…. ปญฺจมํ.

२२५. "...तो मिथ्या दृष्टी असणारा असतो, मिथ्या संकल्प असणारा असतो, मिथ्या वाणी असणारा असतो, मिथ्या कर्मांत असणारा असतो... पे... तो सम्यक दृष्टी असणारा असतो, सम्यक संकल्प असणारा असतो, सम्यक वाणी असणारा असतो, सम्यक कर्मांत असणारा असतो... पे..." पाचवे सुत्त समाप्त.

---

๖. ทุติยมคฺคสุตฺตํ

६. दुतियमग्गसुत्त (दुसरे मार्ग सुत्त)

---

๒๒๖. … มิจฺฉาอาชีโว [Pg.552] โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสติ โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ…เป… สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ…เป…. ฉฏฺฐํ.

२२६. "...तो मिथ्या आजीव (उपजीविका) असणारा असतो, मिथ्या व्यायाम (प्रयत्न) असणारा असतो, मिथ्या सती (स्मृती) असणारा असतो, मिथ्या समाधी असणारा असतो... पे... तो सम्यक आजीव असणारा असतो, सम्यक व्यायाम असणारा असतो, सम्यक सती असणारा असतो, सम्यक समाधी असणारा असतो... पे..." सहावे सुत्त समाप्त.

---

๗. ปฐมโวหารปถสุตฺตํ

७. पठमवोहारपथसुत्त (पहिले व्यवहारपथ सुत्त)

---

๒๒๗. … อทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาที โหติ, อสุเต สุตวาที โหติ, อมุเต มุตวาที โหติ, อวิญฺญาเต วิญฺญาตวาที โหติ…เป… อทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาที โหติ, อสุเต อสุตวาที โหติ, อมุเต อมุตวาที โหติ, อวิญฺญาเต อวิญฺญาตวาที โหติ…เป…. สตฺตมํ.

२२७. "...तो न पाहिलेल्या गोष्टीला 'मी पाहिले' असे म्हणणारा असतो, न ऐकलेल्या गोष्टीला 'मी ऐकले' असे म्हणणारा असतो, न अनुभवलेल्या गोष्टीला 'मी अनुभवले' असे म्हणणारा असतो, न समजलेल्या गोष्टीला 'मी समजलो' असे म्हणणारा असतो... पे... तो न पाहिलेल्या गोष्टीला 'मी पाहिले नाही' असे म्हणणारा असतो, न ऐकलेल्या गोष्टीला 'मी ऐकले नाही' असे म्हणणारा असतो, न अनुभवलेल्या गोष्टीला 'मी अनुभवले नाही' असे म्हणणारा असतो, न समजलेल्या गोष्टीला 'मी समजलो नाही' असे म्हणणारा असतो... पे..." सातवे सुत्त समाप्त.

---

๘. ทุติยโวหารปถสุตฺตํ

८. दुतियवोहारपथसुत्त (दुसरे व्यवहारपथ सुत्त)

---

๒๒๘. … ทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาที โหติ, สุเต อสุตวาที โหติ, มุเต อมุตวาที โหติ, วิญฺญาเต อวิญฺญาตวาที โหติ…เป… ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาที โหติ, สุเต สุตวาที โหติ, มุเต มุตวาที โหติ, วิญฺญาเต วิญฺญาตวาที โหติ…เป…. อฏฺฐมํ.

२२८. "...तो पाहिलेल्या गोष्टीला 'मी पाहिले नाही' असे म्हणणारा असतो, ऐकलेल्या गोष्टीला 'मी ऐकले नाही' असे म्हणणारा असतो, अनुभवलेल्या गोष्टीला 'मी अनुभवले नाही' असे म्हणणारा असतो, समजलेल्या गोष्टीला 'मी समजलो नाही' असे म्हणणारा असतो... पे... तो पाहिलेल्या गोष्टीला 'मी पाहिले' असे म्हणणारा असतो, ऐकलेल्या गोष्टीला 'मी ऐकले' असे म्हणणारा असतो, अनुभवलेल्या गोष्टीला 'मी अनुभवले' असे म्हणणारा असतो, समजलेल्या गोष्टीला 'मी समजलो' असे म्हणणारा असतो... पे..." आठवे सुत्त समाप्त.

---

๙. อหิริกสุตฺตํ

९. अहिरिकसुत्त (निर्लज्जता सुत्त)

---

๒๒๙. … อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ…เป… สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ…เป…. นวมํ.

२२९. "...तो अश्रद्ध (श्रद्धा नसलेला) असतो, दुःशील (शील नसलेला) असतो, निर्लज्ज (ह्री नसलेला) असतो, भय नसलेला (ओत्तप्प नसलेला) असतो... पे... तो श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, लज्जा बाळगणारा असतो, भय बाळगणारा (पापभिरू) असतो... पे..." नववे सुत्त समाप्त.

---

๑๐. ทุปฺปญฺญสุตฺตํ

१०. दुप्पञ्ञसुत्त (दुर्बुद्धी सुत्त)

---

๒๓๐. … อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ…เป… สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ทสมํ.

२३०. "...तो अश्रद्ध असतो, दुःशील असतो, आळशी असतो, प्रज्ञाहीन (दुर्बुद्धी) असतो... पे... तो श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, उद्योगी (वीर्यवान) असतो, प्रज्ञावान असतो - भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला पंडित, कुशल आणि सत्पुरुष स्वतःला अक्षत आणि अनुपहत ठेवून वागतो; तो निर्दोष असतो आणि विद्वानांकडून निंदेस पात्र ठरत नाही; आणि तो पुष्कळ पुण्य गोळा करतो." दहावे सुत्त समाप्त.

---

๑๑. กวิสุตฺตํ

११. कविसुत्त (कवी सुत्त)

---

๒๓๑. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.553], ภิกฺขเว, กวี. กตเม จตฺตาโร? จินฺตากวิ, สุตกวิ, อตฺถกวิ, ปฏิภานกวิ – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร กวี’’ติ. เอกาทสมํ.

२३१. "भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे कवी असतात. कोणते चार? चिंताकवी (विचार करून काव्य रचणारा), सुतकवी (ऐकून काव्य रचणारा), अत्थकवी (अर्थाला अनुसरून काव्य रचणारा) आणि पटिभाणकवी (प्रतिभेने तात्काळ काव्य रचणारा) - भिक्खूहो, हे चार प्रकारचे कवी असतात." अकरावे सुत्त समाप्त.

---

ทุจฺจริตวคฺโค ตติโย.

दुच्चरितवग्गो ततियो (दुश्चरित वर्ग तिसरा समाप्त).

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचे उद्दान (अनुक्रमणिका) -

---

ทุจฺจริตํ ทิฏฺฐิ อกตญฺญู จ, ปาณาติปาตาปิ ทฺเว มคฺคา;

ทฺเว โวหารปถา วุตฺตา, อหิริกํ ทุปฺปญฺญกวินา จาติ.

दुश्चरित, दृष्टी, अकृतज्ञ, प्राणातिपात, दोन मार्ग सुत्ते, दोन व्यवहारपथ सुत्ते, अहिरिक (निर्लज्जता), दुप्पञ्ञ (दुर्बुद्धी) आणि कवी सुत्त.

---

(๒๔) ๔. กมฺมวคฺโค

(२४) ४. कम्मवग्गो (कर्म वर्ग)

---

๑. สํขิตฺตสุตฺตํ

१. संखित्तसुत्त (संक्षिप्त सुत्त)

---

๒๓๒. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานี’’ติ. ปฐมํ.

२३२. "भिक्खूहो, ही चार प्रकारची कर्मे मी स्वतः विशेष ज्ञानाने (अभिज्ञा) साक्षात करून प्रगट केली आहेत. कोणती चार? भिक्खूहो, असे कर्म आहे जे काळे (अकुशल) आहे आणि ज्याचा परिणामही काळा (दुःखद) आहे; भिक्खूहो, असे कर्म आहे जे पांढरे (कुशल) आहे आणि ज्याचा परिणामही पांढरा (सुखद) आहे; भिक्खूहो, असे कर्म आहे जे काळे-पांढरे (मिश्र) आहे आणि ज्याचा परिणामही काळा-पांढरा (मिश्र) आहे; आणि भिक्खूहो, असे कर्म आहे जे काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, ज्याचा परिणामही काळा किंवा पांढरा नाही, जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते. भिक्खूहो, ही चार प्रकारची कर्मे मी स्वतः विशेष ज्ञानाने साक्षात करून प्रगट केली आहेत." पहिले सुत्त समाप्त.

---

๒. วิตฺถารสุตฺตํ

२. वितथारसुत्त (विस्तृत सुत्त)

---

๒๓๓. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

२३३. "भिक्खूहो, ही चार प्रकारची कर्मे मी स्वतः विशेष ज्ञानाने साक्षात करून प्रगट केली आहेत. कोणती चार? भिक्खूहो, असे कर्म आहे जे काळे आहे आणि ज्याचा परिणामही काळा आहे; भिक्खूहो, असे कर्म आहे जे पांढरे आहे आणि ज्याचा परिणामही पांढरा आहे; भिक्खूहो, असे कर्म आहे जे काळे-पांढरे आहे आणि ज्याचा परिणामही काळा-पांढरा आहे; आणि भिक्खूहो, असे कर्म आहे जे काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, ज्याचा परिणामही काळा किंवा पांढरा नाही, जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते."

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ [Pg.554] มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทิยติ เอกนฺตทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ สตฺตา เนรยิกา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ.

“आणि भिक्षूंनो, काळे कर्म आणि काळा विपाक असणारे कर्म कोणते? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती पीडादायक काय-संस्कार करते, पीडादायक वची-संस्कार करते, पीडादायक मनो-संस्कार करते. ती पीडादायक काय-संस्कार करून, पीडादायक वची-संस्कार करून, पीडादायक मनो-संस्कार करून पीडादायक लोकात उत्पन्न होते. अशा पीडादायक लोकात उत्पन्न झाल्यावर, तिला पीडादायक स्पर्श स्पर्श करतात. पीडादायक स्पर्शांनी स्पर्शित झाल्यावर, ती केवळ दुःखद असणाऱ्या पीडादायक वेदना भोगते, ज्याप्रमाणे नरकातील प्राणी भोगतात. भिक्षूंनो, याला काळे कर्म आणि काळा विपाक असणारे कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ อพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส อพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน อพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทิยติ เอกนฺตสุขํ, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ.

“आणि भिक्षूंनो, पांढरे कर्म आणि पांढरा विपाक असणारे कर्म कोणते? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती अपीडादायक काय-संस्कार करते, अपीडादायक वची-संस्कार करते, अपीडादायक मनो-संस्कार करते. ती अपीडादायक काय-संस्कार करून, अपीडादायक वची-संस्कार करून, अपीडादायक मनो-संस्कार करून अपीडादायक लोकात उत्पन्न होते. अशा अपीडादायक लोकात उत्पन्न झाल्यावर, तिला अपीडादायक स्पर्श स्पर्श करतात. अपीडादायक स्पर्शांनी स्पर्शित झाल्यावर, ती केवळ सुखद असणाऱ्या अपीडादायक वेदना भोगते, ज्याप्रमाणे सुभकिण्ह देव भोगतात. भिक्षूंनो, याला पांढरे कर्म आणि पांढरा विपाक असणारे कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌาปิ อพฺยาพชฺฌาปิ ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิปิ อพฺยาพชฺเฌหิปิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ เวทนํ เวทิยติ โวกิณฺณสุขทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ.

“आणि भिक्षूंनो, काळे-पांढरे कर्म आणि काळा-पांढरा विपाक असणारे कर्म कोणते? भिक्षूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती पीडादायक आणि अपीडादायक असे दोन्ही प्रकारचे काय-संस्कार करते, पीडादायक आणि अपीडादायक असे दोन्ही प्रकारचे वची-संस्कार करते, पीडादायक आणि अपीडादायक असे दोन्ही प्रकारचे मनो-संस्कार करते. ती पीडादायक आणि अपीडादायक काय-संस्कार करून, पीडादायक आणि अपीडादायक वची-संस्कार करून, पीडादायक आणि अपीडादायक मनो-संस्कार करून पीडादायक आणि अपीडादायक अशा दोन्ही प्रकारच्या लोकात उत्पन्न होते. अशा पीडादायक आणि अपीडादायक लोकात उत्पन्न झाल्यावर, तिला पीडादायक आणि अपीडादायक असे दोन्ही प्रकारचे स्पर्श स्पर्श करतात. पीडादायक आणि अपीडादायक स्पर्शांनी स्पर्शित झाल्यावर, ती सुख आणि दुःखाने मिश्रित असणाऱ्या पीडादायक आणि अपीडादायक वेदना भोगते, ज्याप्रमाणे मनुष्य, काही देव आणि काही विनिपातिक जीव भोगतात. भिक्षूंनो, याला काळे-पांढरे कर्म आणि काळा-पांढरा विपाक असणारे कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ? ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ ตสฺส ปหานาย ยา เจตนา, ยมิทํ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ ตสฺส ปหานาย ยา เจตนา, ยมิทํ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ ตสฺส ปหานาย [Pg.555] ยา เจตนา – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานี’’ติ. ทุติยํ.

“आणि भिक्षूंनो, जे कर्म काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, ज्याचा विपाक काळाही नाही आणि पांढराही नाही, आणि जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते, ते कर्म कोणते? भिक्षूंनो, त्यामध्ये जे काळे कर्म आणि काळा विपाक असणारे कर्म आहे, त्याच्या प्रहाणासाठी जी चेतना आहे; जे पांढरे कर्म आणि पांढरा विपाक असणारे कर्म आहे, त्याच्या प्रहाणासाठी जी चेतना आहे; आणि जे काळे-पांढरे कर्म आणि काळा-पांढरा विपाक असणारे कर्म आहे, त्याच्या प्रहाणासाठी जी चेतना आहे – भिक्षूंनो, यालाच काळेही नसलेले आणि पांढरेही नसलेले, काळाही विपाक नसलेले आणि पांढराही विपाक नसलेले, कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरणारे कर्म असे म्हणतात. भिक्षूंनो, हीच ती चार प्रकारची कर्मे आहेत, जी मी स्वतः उच्च ज्ञानाने साक्षात करून प्रगट केली आहेत.” (दुसरे सूत्र समाप्त)

---

๓. โสณกายนสุตฺตํ

३. सोणकायन सुत्त

---

๒๓๔. อถ โข สิขาโมคฺคลฺลาโน พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สิขาโมคฺคลฺลาโน พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

२३४. त्यानंतर शिखामोग्गल्लान ब्राह्मण जेथे भगवंत होते तेथे गेला; तेथे जाऊन त्याने भगवंतांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि स्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या शिखामोग्गल्लान ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले –

---

‘‘ปุริมานิ, โภ โคตม, ทิวสานิ ปุริมตรานิ โสณกายโน มาณโว เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘สมโณ โคตโม สพฺพกมฺมานํ อกิริยํ ปญฺญเปติ, สพฺพกมฺมานํ โข ปน อกิริยํ ปญฺญเปนฺโต อุจฺเฉทํ อาห โลกสฺส – กมฺมสจฺจายํ, โภ, โลโก กมฺมสมารมฺภฏฺฐายี’’’ติ.

“हे गौतम, काही दिवसांपूर्वी सोणकायन नावाचा तरुण माझ्याकडे आला होता; येऊन त्याने मला असे म्हटले – ‘श्रमण गौतम सर्व कर्मांच्या अक्रियेची प्रज्ञापना करतात. परंतु, सर्व कर्मांच्या अक्रियेची प्रज्ञापना करून ते जगाच्या उच्छेदाचे प्रतिपादन करतात. हे महाशय, हा लोक कर्मावरच आधारित आहे आणि कर्माच्या आरंभानेच टिकून आहे.’”

---

‘‘ทสฺสนมฺปิ โข อหํ, พฺราหฺมณ, โสณกายนสฺส มาณวสฺส นาภิชานามิ; กุโต ปเนวรูโป กถาสลฺลาโป! จตฺตาริมานิ, พฺราหฺมณ, กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ; อตฺถิ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

“ब्राह्मणा, मी सोणकायन तरुणाला कधी पाहिले असल्याचेही मला आठवत नाही; मग असा संवाद होणे तर दूरच! ब्राह्मणा, ही चार प्रकारची कर्मे आहेत, जी मी स्वतः उच्च ज्ञानाने साक्षात करून प्रगट केली आहेत. कोणती चार? ब्राह्मणा, काळे कर्म आणि काळा विपाक असणारे कर्म आहे; ब्राह्मणा, पांढरे कर्म आणि पांढरा विपाक असणारे कर्म आहे; ब्राह्मणा, काळे-पांढरे कर्म आणि काळा-पांढरा विपाक असणारे कर्म आहे; आणि ब्राह्मणा, जे कर्म काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, ज्याचा विपाक काळाही नाही आणि पांढराही नाही, आणि जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते, असे कर्म आहे.”

---

‘‘กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทิยติ เอกนฺตทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ สตฺตา เนรยิกา. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ.

“आणि ब्राह्मणा, काळे कर्म आणि काळा विपाक असणारे कर्म कोणते? ब्राह्मणा, या जगात एखादी व्यक्ती पीडादायक काय-संस्कार करते, पीडादायक वची-संस्कार करते, पीडादायक मनो-संस्कार करते. ती पीडादायक काय-संस्कार करून, पीडादायक वची-संस्कार करून, पीडादायक मनो-संस्कार करून पीडादायक लोकात उत्पन्न होते. अशा पीडादायक लोकात उत्पन्न झाल्यावर, तिला पीडादायक स्पर्श स्पर्श करतात. पीडादायक स्पर्शांनी स्पर्शित झाल्यावर, ती केवळ दुःखद असणाऱ्या पीडादायक वेदना भोगते, ज्याप्रमाणे नरकातील प्राणी भोगतात. ब्राह्मणा, याला काळे कर्म आणि काळा विपाक असणारे कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ[Pg.556], พฺราหฺมณ, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ อพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส อพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน อพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทิยติ เอกนฺตสุขํ, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ.

“आणि हे ब्राह्मणा, शुक्ल आणि शुक्लविपाक कर्म कोणते? हे ब्राह्मणा, या जगात एखादी व्यक्ती अव्याबाध (पीडारहित) कायसंस्कार घडवून आणते, अव्याबाध वचीसंस्कार घडवून आणते, अव्याबाध मनोसंस्कार घडवून आणते. ती अव्याबाध कायसंस्कार घडवून आणून, अव्याबाध वचीसंस्कार घडवून आणून, अव्याबाध मनोसंस्कार घडवून आणून अव्याबाध लोकात उत्पन्न होते. अशा अव्याबाध लोकात उत्पन्न झालेल्या त्या व्यक्तीला अव्याबाध स्पर्श स्पर्श करतात. त्या अव्याबाध स्पर्शांनी स्पर्शित झालेली ती व्यक्ती अत्यंत सुखकारक अशा अव्याबाध वेदनेचा अनुभव घेते, ज्याप्रमाणे सुभकिण्ह (शुभकृत्स्न) देव अनुभवतात. हे ब्राह्मणा, याला शुक्ल आणि शुक्लविपाक कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌาปิ อพฺยาพชฺฌาปิ ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิปิ อพฺยาพชฺเฌหิปิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ เวทนํ เวทิยติ โวกิณฺณสุขทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ.

“आणि हे ब्राह्मणा, कृष्ण-शुक्ल आणि कृष्ण-शुक्लविपाक कर्म कोणते? हे ब्राह्मणा, या जगात एखादी व्यक्ती सव्याबाध (पीडायुक्त) आणि अव्याबाध (पीडारहित) असा कायसंस्कार घडवून आणते, सव्याबाध आणि अव्याबाध असा वचीसंस्कार घडवून आणते, सव्याबाध आणि अव्याबाध असा मनोसंस्कार घडवून आणते. ती सव्याबाध आणि अव्याबाध कायसंस्कार घडवून आणून, सव्याबाध आणि अव्याबाध वचीसंस्कार घडवून आणून, सव्याबाध आणि अव्याबाध मनोसंस्कार घडवून आणून सव्याबाध आणि अव्याबाध अशा लोकात उत्पन्न होते. अशा सव्याबाध आणि अव्याबाध लोकात उत्पन्न झालेल्या त्या व्यक्तीला सव्याबाध आणि अव्याबाध स्पर्श स्पर्श करतात. त्या सव्याबाध आणि अव्याबाध स्पर्शांनी स्पर्शित झालेली ती व्यक्ती सुख आणि दुःखाने मिश्रित अशा सव्याबाध आणि अव्याबाध वेदनेचा अनुभव घेते, ज्याप्रमाणे मनुष्य, काही देव आणि काही विनिपातिक (नरक किंवा प्रेतलोकातील जीव) अनुभवतात. हे ब्राह्मणा, याला कृष्ण-शुक्ल आणि कृष्ण-शुक्लविपाक कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ? ตตฺร, พฺราหฺมณ, ยมิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ ตสฺส ปหานาย ยา เจตนา, ยมิทํ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ ตสฺส ปหานาย ยา เจตนา, ยมิทํ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ ตสฺส ปหานาย ยา เจตนา – อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, พฺราหฺมณ, จตฺตาริ กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานี’’ติ. ตติยํ.

“आणि हे ब्राह्मणा, अ-कृष्ण-अ-शुक्ल आणि अ-कृष्ण-अ-शुक्लविपाक कर्म कोणते, जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते? हे ब्राह्मणा, त्या कर्मांमध्ये, जे हे कृष्ण आणि कृष्णविपाक कर्म आहे, त्याच्या प्रहाणासाठी (त्यागासाठी) जी चेतना आहे; जे हे शुक्ल आणि शुक्लविपाक कर्म आहे, त्याच्या प्रहाणासाठी जी चेतना आहे; आणि जे हे कृष्ण-शुक्ल आणि कृष्ण-शुक्लविपाक कर्म आहे, त्याच्या प्रहाणासाठी जी चेतना आहे – हे ब्राह्मणा, याला अ-कृष्ण-अ-शुक्ल आणि अ-कृष्ण-अ-शुक्लविपाक कर्म असे म्हणतात, जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते. हे ब्राह्मणा, हीच ती चार कर्मे आहेत, जी मी स्वतः अभिज्ञेने साक्षात करून प्रगट केली आहेत.” तिसरे सुत्त समाप्त.

---

๔. ปฐมสิกฺขาปทสุตฺตํ

४. प्रथम सिक्खापद सुत्त

---

๒๓๕. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ[Pg.557]; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ.

२३५. “भिक्खूंनो, ही चार कर्मे मी स्वतः अभिज्ञेने साक्षात करून प्रगट केली आहेत. कोणती चार? भिक्खूंनो, कृष्ण आणि कृष्णविपाक कर्म आहे; भिक्खूंनो, शुक्ल आणि शुक्लविपाक कर्म आहे; भिक्खूंनो, कृष्ण-शुक्ल आणि कृष्ण-शुक्लविपाक कर्म आहे; आणि भिक्खूंनो, अ-कृष्ण-अ-शुक्ल आणि अ-कृष्ण-अ-शुक्लविपाक कर्म आहे, जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते. आणि भिक्खूंनो, कृष्ण आणि कृष्णविपाक कर्म कोणते? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारी) असते, अदिन्नादायी (चोरी करणारी) असते, कामेसू मिच्छाचारी (कामाचारात गैरवर्तन करणारी) असते, मुसावादी (असत्य बोलणारी) असते, सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठायी (मद्य आणि मादक पदार्थांचे सेवन करून प्रमाद करणारी) असते. भिक्खूंनो, याला कृष्ण आणि कृष्णविपाक कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ.

“आणि भिक्खूंनो, शुक्ल आणि शुक्लविपाक कर्म कोणते? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) विरत असते, अदिन्नादानापासून (चोरी करण्यापासून) विरत असते, कामेसू मिच्छाचारापासून (कामाचारातील गैरवर्तनापासून) विरत असते, मुसावादापासून (असत्य बोलण्यापासून) विरत असते, सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानापासून (मद्य आणि मादक पदार्थांच्या सेवनापासून) विरत असते. भिक्खूंनो, याला शुक्ल आणि शुक्लविपाक कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ.

“आणि भिक्खूंनो, कृष्ण-शुक्ल आणि कृष्ण-शुक्लविपाक कर्म कोणते? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती सव्याबाध आणि अव्याबाध असा कायसंस्कार घडवून आणते... (पेय्याल)... भिक्खूंनो, याला कृष्ण-शुक्ल आणि कृष्ण-शुक्लविपाक कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ? ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานี’’ติ. จตุตฺถํ.

“आणि भिक्खूंनो, अ-कृष्ण-अ-शुक्ल आणि अ-कृष्ण-अ-शुक्लविपाक कर्म कोणते, जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते? भिक्खूंनो, त्या कर्मांमध्ये, जे हे कृष्ण आणि कृष्णविपाक कर्म आहे... (पेय्याल)... भिक्खूंनो, याला अ-कृष्ण-अ-शुक्ल आणि अ-कृष्ण-अ-शुक्लविपाक कर्म असे म्हणतात, जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते. भिक्खूंनो, हीच ती चार कर्मे आहेत, जी मी स्वतः अभिज्ञेने साक्षात करून प्रगट केली आहेत.” चौथे सुत्त समाप्त.

---

๕. ทุติยสิกฺขาปทสุตฺตํ

५. द्वितीय सिक्खापद सुत्त

---

๒๓๖. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

२३६. “भिक्खूंनो, ही चार कर्मे मी स्वतः अभिज्ञेने साक्षात करून प्रगट केली आहेत. कोणती चार? भिक्खूंनो, कृष्ण आणि कृष्णविपाक कर्म आहे; भिक्खूंनो, शुक्ल आणि शुक्लविपाक कर्म आहे; भिक्खूंनो, कृष्ण-शुक्ल आणि कृष्ण-शुक्लविपाक कर्म आहे; आणि भिक्खूंनो, अ-कृष्ण-अ-शुक्ल आणि अ-कृष्ण-अ-शुक्लविपाक कर्म आहे, जे कर्माच्या क्षयासाठी कारणीभूत ठरते.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺเจน มาตา ชีวิตา โวโรปิตา โหติ, ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, อรหํ ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ [Pg.558] อุปฺปาทิตํ โหติ, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ.

“आणि भिक्खूंनो, कृष्ण आणि कृष्णविपाक कर्म कोणते? भिक्खूंनो, या जगात एखाद्या व्यक्तीने मातेला जीवे मारले असते, पित्याला जीवे मारले असते, अरहंताला जीवे मारले असते, तथागतांच्या शरीरातून दुष्ट बुद्धीने रक्त काढले असते, किंवा संघात भेद पाडला असतो. भिक्खूंनो, याला कृष्ण आणि कृष्णविपाक कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ.

“आणि भिक्खूंनो, शुक्ल आणि शुक्लविपाक कर्म कोणते? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) विरत असते, अदिन्नादानापासून (चोरी करण्यापासून) विरत असते, कामेसू मिच्छाचारापासून (कामाचारातील गैरवर्तनापासून) विरत असते, मुसावादापासून (असत्य बोलण्यापासून) विरत असते, पिसुणाय वाचेपासून (चुगली करण्यापासून) विरत असते, फरुसाय वाचेपासून (कठोर बोलण्यापासून) विरत असते, सम्फप्पलापापासून (व्यर्थ बडबड करण्यापासून) विरत असते, अनभिज्झालू (लोभ नसलेली) असते, अव्यापन्नचित्त (द्वेषरहित चित्त असलेली) असते आणि सम्मादिट्ठी (सम्यक् दृष्टी असलेली) असते. भिक्खूंनो, याला शुक्ल आणि शुक्लविपाक कर्म असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ.

आणि भिक्षूहो, काळे-पांढरे कर्म आणि त्याचे काळे-पांढरे फळ कोणते? भिक्षूहो, या जगात एखादी व्यक्ती क्लेशकारक आणि अक्लेशकारक अशी दोन्ही प्रकारची कायिक संस्कार घडवून आणते... भिक्षूहो, याला काळे-पांढरे कर्म आणि त्याचे काळे-पांढरे फळ असे म्हटले जाते.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ? ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานี’’ติ. ปญฺจมํ.

आणि भिक्षूहो, जे कर्म काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, ज्याचे फळ काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, आणि जे कर्माच्या क्षयाला कारणीभूत ठरते, ते कोणते? भिक्षूहो, तेथे जे हे काळे कर्म आणि त्याचे काळे फळ आहे... भिक्षूहो, यालाच काळेही नसलेले आणि पांढरेही नसलेले कर्म, ज्याचे फळ काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, आणि जे कर्माच्या क्षयाला कारणीभूत ठरते, असे म्हटले जाते. भिक्षूहो, हीच ती चार प्रकारची कर्मे आहेत, जी मी स्वतः उच्च ज्ञानाने जाणून आणि साक्षात करून प्रगट केली आहेत.

---

๖. อริยมคฺคสุตฺตํ

६. अरियमग्गसुत्त (आर्य अष्टांगिक मार्ग सूत्र)

---

๒๓๗. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

२३७. भिक्षूहो, ही चार प्रकारची कर्मे आहेत, जी मी स्वतः उच्च ज्ञानाने जाणून आणि साक्षात करून प्रगट केली आहेत. कोणती चार? भिक्षूहो, काळे कर्म आहे ज्याचे फळ काळे असते; भिक्षूहो, पांढरे कर्म आहे ज्याचे फळ पांढरे असते; भिक्षूहो, काळे-पांढरे कर्म आहे ज्याचे फळ काळे-पांढरे असते; आणि भिक्षूहो, असे कर्म आहे जे काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, ज्याचे फळ काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, आणि जे कर्माच्या क्षयाला कारणीभूत ठरते.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ.

आणि भिक्षूहो, काळे कर्म आणि त्याचे काळे फळ कोणते? भिक्षूहो, या जगात एखादी व्यक्ती क्लेशकारक कायिक संस्कार घडवून आणते... भिक्षूहो, याला काळे कर्म आणि त्याचे काळे फळ असे म्हटले जाते.

---

‘‘กตมญฺจ[Pg.559], ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ.

आणि भिक्षूहो, पांढरे कर्म आणि त्याचे पांढरे फळ कोणते? भिक्षूहो, या जगात एखादी व्यक्ती अक्लेशकारक कायिक संस्कार घडवून आणते... भिक्षूहो, याला पांढरे कर्म आणि त्याचे पांढरे फळ असे म्हटले जाते.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ.

आणि भिक्षूहो, काळे-पांढरे कर्म आणि त्याचे काळे-पांढरे फळ कोणते? भिक्षूहो, या जगात एखादी व्यक्ती क्लेशकारक आणि अक्लेशकारक अशी दोन्ही प्रकारची कायिक संस्कार घडवून आणते... भिक्षूहो, याला काळे-पांढरे कर्म आणि त्याचे काळे-पांढरे फळ असे म्हटले जाते.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

आणि भिक्षूहो, जे कर्म काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, ज्याचे फळ काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, आणि जे कर्माच्या क्षयाला कारणीभूत ठरते, ते कोणते? सम्यक् दृष्टी...पे... सम्यक् समाधी. भिक्षूहो, यालाच काळेही नसलेले आणि पांढरेही नसलेले कर्म, ज्याचे फळ काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, आणि जे कर्माच्या क्षयाला कारणीभूत ठरते, असे म्हटले जाते. भिक्षूहो, हीच ती चार प्रकारची कर्मे आहेत, जी मी स्वतः उच्च ज्ञानाने जाणून आणि साक्षात करून प्रगट केली आहेत.

---

๗. โพชฺฌงฺคสุตฺตํ

७. बोज्झंगसुत्त (बोध्यंग सूत्र)

---

๒๓๘. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ…เป… กณฺหํ กณฺหวิปากํ…เป… อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ.

२३८. भिक्षूहो, ही चार प्रकारची कर्मे आहेत...पे... काळे कर्म आणि त्याचे काळे फळ...पे... भिक्षूहो, या जगात एखादी व्यक्ती क्लेशकारक कायिक संस्कार घडवून आणते...पे... भिक्षूहो, याला काळे कर्म आणि त्याचे काळे फळ असे म्हटले जाते.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ.

आणि भिक्षूहो, पांढरे कर्म आणि त्याचे पांढरे फळ कोणते? भिक्षूहो, या जगात एखादी व्यक्ती अक्लेशकारक कायिक संस्कार घडवून आणते...पे... भिक्षूहो, याला पांढरे कर्म आणि त्याचे पांढरे फळ असे म्हटले जाते.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ…เป… อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ.

आणि भिक्षूहो, काळे-पांढरे कर्म आणि त्याचे काळे-पांढरे फळ कोणते? भिक्षूहो, या जगात एखादी व्यक्ती क्लेशकारक आणि अक्लेशकारक अशी दोन्ही प्रकारची कायिक संस्कार घडवून आणते...पे... भिक्षूहो, याला काळे-पांढरे कर्म आणि त्याचे काळे-पांढरे फळ असे म्हटले जाते.

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ? สติสมฺโพชฺฌงฺโค, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค, ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค, ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค, สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานี’’ติ. สตฺตมํ.

आणि भिक्षूहो, जे कर्म काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, ज्याचे फळ काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, आणि जे कर्माच्या क्षयाला कारणीभूत ठरते, ते कोणते? सति-संबोज्झंग (स्मृती बोध्यंग), धम्मविचय-संबोज्झंग (धर्मविचय बोध्यंग), वीरिय-संबोज्झंग (वीर्य बोध्यंग), पीति-संबोज्झंग (प्रीती बोध्यंग), पस्सद्धि-संबोज्झंग (प्रश्रब्धी बोध्यंग), समाधि-संबोज्झंग (समाधी बोध्यंग) आणि उपेक्खा-संबोज्झंग (उपेक्षा बोध्यंग) – भिक्षूहो, यालाच काळेही नसलेले आणि पांढरेही नसलेले कर्म, ज्याचे फळ काळेही नाही आणि पांढरेही नाही, आणि जे कर्माच्या क्षयाला कारणीभूत ठरते, असे म्हटले जाते. भिक्षूहो, हीच ती चार प्रकारची कर्मे आहेत, जी मी स्वतः उच्च ज्ञानाने जाणून आणि साक्षात करून प्रगट केली आहेत.

---

๘. สาวชฺชสุตฺตํ

८. सावज्जसुत्त (सदोष सूत्र)

---

๒๓๙. ‘‘จตูหิ[Pg.560], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน, สาวชฺชาย ทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२३९. भिक्षूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो. कोणत्या चार? सदोष कायिक कर्माने, सदोष वाचिक कर्माने, सदोष मानसिक कर्माने आणि सदोष दृष्टीने – भिक्षूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो.

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน, อนวชฺชาย ทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. อฏฺฐมํ.

भिक्षूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात पोहोचतो. कोणत्या चार? निर्दोष कायिक कर्माने, निर्दोष वाचिक कर्माने, निर्दोष मानसिक कर्माने आणि निर्दोष दृष्टीने – भिक्षूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात पोहोचतो.

---

๙. อพฺยาพชฺฌสุตฺตํ

९. अब्याबज्झसुत्त (अक्लेशकारक सूत्र)

---

๒๔๐. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? สพฺยาพชฺเฌน กายกมฺเมน, สพฺยาพชฺเฌน วจีกมฺเมน, สพฺยาพชฺเฌน มโนกมฺเมน, สพฺยาพชฺฌาย ทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२४०. भिक्षूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो. कोणत्या चार? क्लेशकारक कायिक कर्माने, क्लेशकारक वाचिक कर्माने, क्लेशकारक मानसिक कर्माने आणि क्लेशकारक दृष्टीने – भिक्षूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो.

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? อพฺยาพชฺเฌน กายกมฺเมน, อพฺยาพชฺเฌน วจีกมฺเมน, อพฺยาพชฺเฌน มโนกมฺเมน, อพฺยาพชฺฌาย ทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. นวมํ.

भिक्षूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात पोहोचतो. कोणत्या चार? अक्लेशकारक कायिक कर्माने, अक्लेशकारक वाचिक कर्माने, अक्लेशकारक मानसिक कर्माने आणि अक्लेशकारक दृष्टीने – भिक्षूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात पोहोचतो.

---

๑๐. สมณสุตฺตํ

१०. समणसुत्त (श्रमण सूत्र)

---

๒๔๑. ‘‘‘อิเธว, ภิกฺขเว, (ปฐโม) สมโณ, อิธ ทุติโย สมโณ, อิธ ตติโย สมโณ, อิธ จตุตฺโถ สมโณ; สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณหิ อญฺเญหี’ติ – เอวเมตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา สีหนาทํ นทถ.

२४१. भिक्षूहो, 'येथेच पहिला श्रमण आहे, येथेच दुसरा श्रमण आहे, येथेच तिसरा श्रमण आहे, येथेच चौथा श्रमण आहे; इतर परकीय पंथ श्रमणांनी शून्य आहेत' – भिक्षूहो, तुम्ही अशा प्रकारे योग्य सिंहनाद करा.

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปฐโม สมโณ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม สมโณ.

आणि भिक्षूहो, पहिला श्रमण कोणता? भिक्षूहो, या शासनात एखादा भिक्षू तीन संयोजनांच्या पूर्ण क्षयामुळे सोतापन्न होतो; तो दुर्गतीला न जाणारा, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारा असतो. भिक्षूहो, हाच पहिला श्रमण होय.

---

‘‘กตโม [Pg.561] จ, ภิกฺขเว, ทุติโย สมโณ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย สมโณ.

आणि भिक्षूहो, दुसरा श्रमण कोणता? भिक्षूहो, या शासनात एखादा भिक्षू तीन संयोजनांच्या पूर्ण क्षयामुळे आणि राग, द्वेष व मोह यांच्या मंदतेमुळे सकदागामी होतो; तो या जगात केवळ एकदाच परत येऊन दुःखाचा अंत करतो. भिक्षूहो, हाच दुसरा श्रमण होय.

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ตติโย สมโณ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย สมโณ.

“आणि भिक्षूंनो, तिसरा श्रमण कोणता? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू पाच खालच्या (ओरंभागीय) संयोजनांच्या पूर्ण क्षयामुळे ओपपातिक (स्वयंभू उत्पन्न होणारा) होतो, तेथेच परिनिर्वाण प्राप्त करणारा होतो आणि त्या लोकातून परत न येणारा (अनावत्तीधर्मी) होतो. भिक्षूंनो, हा तिसरा श्रमण होय.

---

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ สมโณ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ สมโณ.

“आणि भिक्षूंनो, चौथा श्रमण कोणता? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः विशेष ज्ञानाने (अभिज्ञेने) साक्षात करून, त्यात प्रवेश करून विहरतो. भिक्षूंनो, हा चौथा श्रमण होय.

---

‘‘‘อิเธว, ภิกฺขเว, ปฐโม สมโณ, อิธ ทุติโย สมโณ, อิธ ตติโย สมโณ, อิธ จตุตฺโถ สมโณ; สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหี’ติ – เอวเมตํ, ภิกฺขเว, สมฺมา สีหนาทํ นทถา’’ติ. ทสมํ.

“‘येथेच पहिला श्रमण आहे, येथेच दुसरा श्रमण आहे, येथेच तिसरा श्रमण आहे, येथेच चौथा श्रमण आहे; इतर परप्रवाद (इतर पंथ) श्रमणांनी शून्य आहेत’ – भिक्षूंनो, तुम्ही असाच योग्य सिंहनाद करा.” दहावे.

---

๑๑. สปฺปุริสานิสํสสุตฺตํ

११. सप्पुरिसआनिसंस सुत्त (सत्पुरुष-अनुशंसा सुत्त)

---

๒๔๒. ‘‘สปฺปุริสํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย จตฺตาโร อานิสํสา ปาฏิกงฺขา. กตเม จตฺตาโร? อริเยน สีเลน วฑฺฒติ, อริเยน สมาธินา วฑฺฒติ, อริยาย ปญฺญาย วฑฺฒติ, อริยาย วิมุตฺติยา วฑฺฒติ – สปฺปุริสํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย อิเม จตฺตาโร อานิสํสา ปาฏิกงฺขา’’ติ. เอกาทสมํ.

२४२. “भिक्षूंनो, सत्पुरुषाचा आश्रय घेतल्याने चार फायद्यांची अपेक्षा केली जाऊ शकते. कोणते चार? तो आर्य शीलाने वाढतो, आर्य समाधीने वाढतो, आर्य प्रज्ञेने वाढतो, आर्य विमुक्तीने वाढतो – भिक्षूंनो, सत्पुरुषाचा आश्रय घेतल्याने या चार फायद्यांची अपेक्षा केली जाऊ शकते.” अकरावे.

---

กมฺมวคฺโค จตุตฺโถ.

चौथा कम्मवग्ग (कर्मवर्ग) समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

---

สํขิตฺต วิตฺถาร โสณกายน,สิกฺขาปทํ อริยมคฺโค โพชฺฌงฺคํ;

สาวชฺชญฺเจว อพฺยาพชฺฌํ,สมโณ จ สปฺปุริสานิสํโสติ.

संखित्त (संक्षिप्त), वित्त्थार (विस्तृत), सोणकायन, सिक्खापद (शिक्षापद), अरियमग्ग (आर्यमार्ग), बोज्झंग (बोध्यंग), सावज्ज (सदोष) आणि अब्याबज्झ (निर्दोष), श्रमण आणि सप्पुरिसआनिसंस (सत्पुरुष-अनुशंसा).

---

(๒๕) ๕. อาปตฺติภยวคฺโค

(२५) ५. आपत्तिभयवग्ग (आपत्तीभय वर्ग)

---

๑. สงฺฆเภทกสุตฺตํ

१. संघभेदक सुत्त

---

๒๔๓. เอกํ [Pg.562] สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘อปิ นุ ตํ, อานนฺท, อธิกรณํ วูปสนฺต’’นฺติ? ‘‘กุโต ตํ, ภนฺเต, อธิกรณํ วูปสมิสฺสติ ! อายสฺมโต, ภนฺเต, อนุรุทฺธสฺส พาหิโย นาม สทฺธิวิหาริโก เกวลกปฺปํ สงฺฆเภทาย ฐิโต. ตตฺรายสฺมา อนุรุทฺโธ น เอกวาจิกมฺปิ ภณิตพฺพํ มญฺญตี’’ติ.

२४३. एकदा भगवान कोसंबी येथे घोसितारामात विहरत होते. तेव्हा आयुष्यमान आनंद जेथे भगवान होते तेथे गेले; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांना भगवान म्हणाले – “आनंदा, तो वाद (अधिकरण) शांत झाला आहे का?” “भंते, तो वाद कसा शांत होणार! भंते, आयुष्यमान अनुरुद्धांचे बाहिय नावाचे सद्धिविहारिक (शिष्य) सर्वतोपरी संघभेदासाठी तत्पर आहेत. आणि त्या बाबतीत आयुष्यमान अनुरुद्ध एक शब्दही बोलणे आवश्यक मानत नाहीत.”

---

‘‘กทา ปนานนฺท, อนุรุทฺโธ สงฺฆมชฺเฌ อธิกรเณสุ โวยุญฺชติ! นนุ, อานนฺท, ยานิ กานิจิ อธิกรณานิ อุปฺปชฺชนฺติ, สพฺพานิ ตานิ ตุมฺเห เจว วูปสเมถ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา จ.

“पण आनंदा, अनुरुद्ध कधी संघाच्या मध्यभागी वादांमध्ये लक्ष घालतात? आनंदा, जे काही वाद उत्पन्न होतात, ते सर्व तुम्ही स्वतः आणि सारिपुत्त व मोग्गल्लान यांनीच शांत करायला हवेत की नाही?

---

‘‘จตฺตาโรเม, อานนฺท, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน ปาปภิกฺขุ สงฺฆเภเทน นนฺทติ. กตเม จตฺตาโร? อิธานนฺท, ปาปภิกฺขุ ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ โข มํ ภิกฺขู ชานิสฺสนฺติ – ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโตติ, สมคฺคา มํ สนฺตา นาเสสฺสนฺติ; วคฺคา ปน มํ น นาเสสฺสนฺตี’ติ. อิทํ, อานนฺท, ปฐมํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ปาปภิกฺขุ สงฺฆเภเทน นนฺทติ.

“आनंदा, हे चार हेतू पाहून पापी भिक्षू संघभेदाने आनंदित होतो. कोणते चार? येथे, आनंदा, पापी भिक्षू दुःशील असतो, पापी स्वभावाचा, अशुद्ध, संशयास्पद आचरण असणारा, आपली कृत्ये लपवणारा, श्रमण नसतानाही स्वतःला श्रमण म्हणवणारा, ब्रह्मचारी नसतानाही स्वतःला ब्रह्मचारी म्हणवणारा, आतून सडलेला, वासनांनी ओला झालेला आणि कुजलेल्या कचऱ्यासारखा घाणेरडा असतो. त्याला असे वाटते – ‘जर भिक्षूंना माझ्याबद्दल समजले की मी दुःशील, पापी स्वभावाचा, अशुद्ध, संशयास्पद आचरण असणारा, आपली कृत्ये लपवणारा, श्रमण नसताना स्वतःला श्रमण म्हणवणारा, ब्रह्मचारी नसताना स्वतःला ब्रह्मचारी म्हणवणारा, आतून सडलेला, वासनांनी ओला झालेला आणि कुजलेल्या कचऱ्यासारखा घाणेरडा आहे, तर ते एकत्र येऊन माझा नाश करतील; परंतु जर ते गटात विभागलेले असतील, तर ते माझा नाश करणार नाहीत.’ आनंदा, हा पहिला हेतू पाहून पापी भिक्षू संघभेदाने आनंदित होतो.

---

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ปาปภิกฺขุ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ โข มํ ภิกฺขู ชานิสฺสนฺติ – มิจฺฉาทิฏฺฐิโก อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโตติ, สมคฺคา มํ สนฺตา นาเสสฺสนฺติ; วคฺคา ปน มํ น นาเสสฺสนฺตี’ติ. อิทํ, อานนฺท, ทุติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ปาปภิกฺขุ สงฺฆเภเทน นนฺทติ.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, आनंदा, पापी भिक्षू मिथ्यादृष्टी असतो, टोकाची (अंतग्राहिका) दृष्टी बाळगणारा असतो. त्याला असे वाटते – ‘जर भिक्षूंना समजले की मी मिथ्यादृष्टी आहे, टोकाची दृष्टी बाळगणारा आहे, तर ते एकत्र येऊन माझा नाश करतील; परंतु जर ते गटात विभागलेले असतील, तर ते माझा नाश करणार नाहीत.’ आनंदा, हा दुसरा हेतू पाहून पापी भिक्षू संघभेदाने आनंदित होतो.

---

‘‘ปุน [Pg.563] จปรํ, อานนฺท, ปาปภิกฺขุ มิจฺฉาอาชีโว โหติ, มิจฺฉาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ โข มํ ภิกฺขู ชานิสฺสนฺติ – มิจฺฉาอาชีโว มิจฺฉาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปตีติ, สมคฺคา มํ สนฺตา นาเสสฺสนฺติ; วคฺคา ปน มํ น นาเสสฺสนฺตี’ติ. อิทํ, อานนฺท, ตติยํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ปาปภิกฺขุ สงฺฆเภเทน นนฺทติ.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, आनंदा, पापी भिक्षू मिथ्या आजीविका करणारा असतो, मिथ्या आजीविकेने आपले जीवन चालवतो. त्याला असे वाटते – ‘जर भिक्षूंना समजले की मी मिथ्या आजीविका करणारा आहे, मिथ्या आजीविकेने जीवन चालवणारा आहे, तर ते एकत्र येऊन माझा नाश करतील; परंतु जर ते गटात विभागलेले असतील, तर ते माझा नाश करणार नाहीत.’ आनंदा, हा तिसरा हेतू पाहून पापी भिक्षू संघभेदाने आनंदित होतो.

---

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ปาปภิกฺขุ ลาภกาโม โหติ สกฺการกาโม อนวญฺญตฺติกาโม. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ โข มํ ภิกฺขู ชานิสฺสนฺติ – ลาภกาโม สกฺการกาโม อนวญฺญตฺติกาโมติ, สมคฺคา มํ สนฺตา น สกฺกริสฺสนฺติ น ครุํ กริสฺสนฺติ น มาเนสฺสนฺติ น ปูเชสฺสนฺติ; วคฺคา ปน มํ สกฺกริสฺสนฺติ ครุํ กริสฺสนฺติ มาเนสฺสนฺติ ปูเชสฺสนฺตี’ติ. อิทํ, อานนฺท, จตุตฺถํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ปาปภิกฺขุ สงฺฆเภเทน นนฺทติ. อิเม โข, อานนฺท, จตฺตาโร อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน ปาปภิกฺขุ สงฺฆเภเทน นนฺทตี’’ติ. ปฐมํ.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, आनंदा, पापी भिक्षू लाभाची इच्छा करणारा, आदराची इच्छा करणारा आणि आपला अनादर होऊ नये अशी इच्छा करणारा असतो. त्याला असे वाटते – ‘जर भिक्षूंना समजले की मी लाभाची इच्छा करणारा, आदराची इच्छा करणारा आणि आपला अनादर होऊ नये अशी इच्छा करणारा आहे, तर ते एकत्र येऊन माझा सत्कार करणार नाहीत, मला आदर देणार नाहीत, माझा सन्मान करणार नाहीत, माझी पूजा करणार नाहीत; परंतु जर ते गटात विभागलेले असतील, तर ते माझा सत्कार करतील, मला आदर देतील, माझा सन्मान करतील, माझी पूजा करतील.’ आनंदा, हा चौथा हेतू पाहून पापी भिक्षू संघभेदाने आनंदित होतो. आनंदा, हे चार हेतू पाहून पापी भिक्षू संघभेदाने आनंदित होतो.” पहिले.

---

๒. อาปตฺติภยสุตฺตํ

२. आपत्तिभय सुत्त

---

๒๔๔. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อาปตฺติภยานิ. กตมานิ จตฺตาริ? เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสยฺยุํ – ‘อยํ เต, เทว, โจโร อาคุจารี. อิมสฺส เทโว ทณฺฑํ ปเณตู’ติ. ตเมนํ ราชา เอวํ วเทยฺย – ‘คจฺฉถ, โภ, อิมํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขาเมตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉินฺทถา’ติ. ตเมนํ รญฺโญ ปุริสา ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขาเมตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉินฺเทยฺยุํ. ตตฺรญฺญตรสฺส ถลฏฺฐสฺส ปุริสสฺส เอวมสฺส – ‘ปาปกํ วต, โภ, อยํ ปุริโส กมฺมํ อกาสิ คารยฺหํ สีสจฺเฉชฺชํ. ยตฺร หิ นาม รญฺโญ ปุริสา ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขาเมตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉินฺทิสฺสนฺติ[Pg.564]! โส วตสฺสาหํ เอวรูปํ ปาปกมฺมํ น กเรยฺยํ คารยฺหํ สีสจฺเฉชฺช’นฺติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา เอวํ ติพฺพา ภยสญฺญา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ปาราชิเกสุ ธมฺเมสุ. ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – อนาปนฺโน วา ปาราชิกํ ธมฺมํ น อาปชฺชิสฺสติ, อาปนฺโน วา ปาราชิกํ ธมฺมํ ยถาธมฺมํ ปฏิกริสฺสติ.

२४४. “भिक्खूहो, आपत्तीची (विनयभंगाची) ही चार भये आहेत. कोणती चार? समजा, भिक्खूहो, एखाद्या गुन्हेगार चोराला पकडून राजासमोर हजर केले आणि म्हटले – ‘महाराज, हा आपला गुन्हेगार चोर आहे. महाराज याला योग्य तो दंड देवोत.’ त्यावर राजा त्यांना असे म्हणेल – ‘अहो, जा, या माणसाचे हात पाठीमागे मजबूत दोरीने घट्ट बांधा, त्याचे डोके वस्तऱ्याने मुंडण करा, आणि कर्कश आवाजाच्या ढोलाच्या तालावर त्याला गल्लीगल्लीतून आणि चौकाचौकातून फिरवून, दक्षिण दाराने बाहेर काढून शहराच्या दक्षिणेला त्याचे शीर कापून टाका.’ राजाचे सेवक तसेच करतील – त्याचे हात पाठीमागे मजबूत दोरीने घट्ट बांधतील, डोके मुंडण करतील, कर्कश आवाजाच्या ढोलाच्या तालावर त्याला गल्लीगल्लीतून आणि चौकाचौकातून फिरवून, दक्षिण दाराने बाहेर काढून शहराच्या दक्षिणेला त्याचे शीर कापून टाकतील. तिथे बाजूला उभा असलेला एखादा माणूस असा विचार करेल – ‘अरेरे! या माणसाने खरोखरच अत्यंत निंदनीय आणि शीर कापण्यास पात्र असे पापकर्म केले आहे. म्हणूनच राजाचे सेवक त्याचे हात पाठीमागे मजबूत दोरीने घट्ट बांधून, डोके मुंडण करून, कर्कश आवाजाच्या ढोलाच्या तालावर त्याला गल्लीगल्लीतून आणि चौकाचौकातून फिरवून, दक्षिण दाराने बाहेर काढून शहराच्या दक्षिणेला त्याचे शीर कापून टाकत आहेत! मी मात्र असे निंदनीय आणि शीर कापण्यास पात्र असलेले पापकर्म कधीही करणार नाही.’ भिक्खूहो, अगदी याचप्रमाणे, ज्या कोणत्याही भिक्खूच्या किंवा भिक्खुणीच्या मनात पाराजिक नियमांच्या बाबतीत अशी तीव्र भयसंज्ञा (भयाची जाणीव) जागृत झालेली असते, त्याच्याकडून अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – ज्याने अद्याप पाराजिक आपत्ती ओढवून घेतलेली नाही, तो ती ओढवून घेणार नाही; आणि ज्याच्याकडून अशी आपत्ती घडली असेल, तो नियमांनुसार (यथाधम्म) तिचे निवारण करेल।”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส กาฬวตฺถํ ปริธาย เกเส ปกิริตฺวา มุสลํ ขนฺเธ อาโรเปตฺวา มหาชนกายํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ อกาสึ คารยฺหํ โมสลฺลํ, เยน เม อายสฺมนฺโต อตฺตมนา โหนฺติ ตํ กโรมี’ติ. ตตฺรญฺญตรสฺส ถลฏฺฐสฺส ปุริสสฺส เอวมสฺส – ‘ปาปกํ วต, โภ, อยํ ปุริโส กมฺมํ อกาสิ คารยฺหํ โมสลฺลํ. ยตฺร หิ นาม กาฬวตฺถํ ปริธาย เกเส ปกิริตฺวา มุสลํ ขนฺเธ อาโรเปตฺวา มหาชนกายํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วกฺขติ – ‘อหํ, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ อกาสึ คารยฺหํ โมสลฺลํ, เยน เม อายสฺมนฺโต อตฺตมนา โหนฺติ ตํ กโรมีติ. โส วตสฺสาหํ เอวรูปํ ปาปกมฺมํ น กเรยฺยํ คารยฺหํ โมสลฺล’นฺติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา เอวํ ติพฺพา ภยสญฺญา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ สงฺฆาทิเสเสสุ ธมฺเมสุ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – อนาปนฺโน วา สงฺฆาทิเสสํ ธมฺมํ น อาปชฺชิสฺสติ, อาปนฺโน วา สงฺฆาทิเสสํ ธมฺมํ ยถาธมฺมํ ปฏิกริสฺสติ.

“समजा, भिक्खूहो, एखाद्या माणसाने काळे वस्त्र परिधान केले, आपले केस मोकळे सोडले, खांद्यावर मुसळ ठेवले आणि लोकांच्या मोठ्या समुदायाजवळ जाऊन म्हटले – ‘महाशयांनो, मी मुसळाने मार खाण्यास पात्र असे निंदनीय पापकर्म केले आहे. ज्याने आपले समाधान होईल, ते मी करण्यास तयार आहे.’ तिथे बाजूला उभा असलेला एखादा माणूस असा विचार करेल – ‘अरेरे! या माणसाने खरोखरच अत्यंत निंदनीय आणि मुसळाने मार खाण्यास पात्र असे पापकर्म केले आहे. म्हणूनच हा काळे वस्त्र परिधान करून, केस मोकळे सोडून, खांद्यावर मुसळ ठेवून लोकांच्या मोठ्या समुदायाजवळ जाऊन म्हणत आहे – ‘महाशयांनो, मी मुसळाने मार खाण्यास पात्र असे निंदनीय पापकर्म केले आहे. ज्याने आपले समाधान होईल, ते मी करण्यास तयार आहे.’ मी मात्र असे निंदनीय आणि मुसळाने मार खाण्यास पात्र असलेले पापकर्म कधीही करणार नाही.’ भिक्खूहो, अगदी याचप्रमाणे, ज्या कोणत्याही भिक्खूच्या किंवा भिक्खुणीच्या मनात संघादिसेस नियमांच्या बाबतीत अशी तीव्र भयसंज्ञा (भयाची जाणीव) जागृत झालेली असते, त्याच्याकडून अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – ज्याने अद्याप संघादिसेस आपत्ती ओढवून घेतलेली नाही, तो ती ओढवून घेणार नाही; आणि ज्याच्याकडून अशी आपत्ती घडली असेल, तो नियमांनुसार (यथाधम्म) तिचे निवारण करेल।”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส กาฬวตฺถํ ปริธาย เกเส ปกิริตฺวา ภสฺมปุฏํ ขนฺเธ อาโรเปตฺวา มหาชนกายํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ อกาสึ คารยฺหํ ภสฺมปุฏํ. เยน เม อายสฺมนฺโต อตฺตมนา โหนฺติ ตํ กโรมี’ติ. ตตฺรญฺญตรสฺส ถลฏฺฐสฺส ปุริสสฺส เอวมสฺส – ‘ปาปกํ วต, โภ, อยํ ปุริโส กมฺมํ อกาสิ คารยฺหํ ภสฺมปุฏํ. ยตฺร หิ นาม กาฬวตฺถํ ปริธาย เกเส ปกิริตฺวา ภสฺมปุฏํ ขนฺเธ อาโรเปตฺวา มหาชนกายํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วกฺขติ – อหํ, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ อกาสึ คารยฺหํ ภสฺมปุฏํ; เยน เม อายสฺมนฺโต อตฺตมนา โหนฺติ ตํ กโรมีติ. โส วตสฺสาหํ เอวรูปํ ปาปกมฺมํ น กเรยฺยํ คารยฺหํ [Pg.565] ภสฺมปุฏ’นฺติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา เอวํ ติพฺพา ภยสญฺญา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ปาจิตฺติเยสุ ธมฺเมสุ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – อนาปนฺโน วา ปาจิตฺติยํ ธมฺมํ น อาปชฺชิสฺสติ, อาปนฺโน วา ปาจิตฺติยํ ธมฺมํ ยถาธมฺมํ ปฏิกริสฺสติ.

“समजा, भिक्खूहो, एखाद्या माणसाने काळे वस्त्र परिधान केले, आपले केस मोकळे सोडले, खांद्यावर राखेचे गाठोडे ठेवले आणि लोकांच्या मोठ्या समुदायाजवळ जाऊन म्हटले – ‘महाशयांनो, मी डोक्यावर राखेचे गाठोडे मारून घेण्यास पात्र असे निंदनीय पापकर्म केले आहे. ज्याने आपले समाधान होईल, ते मी करण्यास तयार आहे.’ तिथे बाजूला उभा असलेला एखादा माणूस असा विचार करेल – ‘अरेरे! या माणसाने खरोखरच अत्यंत निंदनीय आणि राखेचे गाठोडे मारून घेण्यास पात्र असे पापकर्म केले आहे. म्हणूनच हा काळे वस्त्र परिधान करून, केस मोकळे सोडून, खांद्यावर राखेचे गाठोडे ठेवून लोकांच्या मोठ्या समुदायाजवळ जाऊन म्हणत आहे – ‘महाशयांनो, मी डोक्यावर राखेचे गाठोडे मारून घेण्यास पात्र असे निंदनीय पापकर्म केले आहे. ज्याने आपले समाधान होईल, ते मी करण्यास तयार आहे.’ मी मात्र असे निंदनीय आणि राखेचे गाठोडे मारून घेण्यास पात्र असलेले पापकर्म कधीही करणार नाही.’ भिक्खूहो, अगदी याचप्रमाणे, ज्या कोणत्याही भिक्खूच्या किंवा भिक्खुणीच्या मनात पाचित्तिय नियमांच्या बाबतीत अशी तीव्र भयसंज्ञा (भयाची जाणीव) जागृत झालेली असते, त्याच्याकडून अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – ज्याने अद्याप पाचित्तिय आपत्ती ओढवून घेतलेली नाही, तो ती ओढवून घेणार नाही; आणि ज्याच्याकडून अशी आपत्ती घडली असेल, तो नियमांनुसार (यथाधम्म) तिचे निवारण करेल।”

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส กาฬวตฺถํ ปริธาย เกเส ปกิริตฺวา มหาชนกายํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ อกาสึ คารยฺหํ อุปวชฺชํ. เยน เม อายสฺมนฺโต อตฺตมนา โหนฺติ ตํ กโรมี’ติ. ตตฺรญฺญตรสฺส ถลฏฺฐสฺส ปุริสสฺส เอวมสฺส – ‘ปาปกํ วต, โภ, อยํ ปุริโส กมฺมํ อกาสิ คารยฺหํ อุปวชฺชํ. ยตฺร หิ นาม กาฬวตฺถํ ปริธาย เกเส ปกิริตฺวา มหาชนกายํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วกฺขติ – อหํ, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ อกาสึ คารยฺหํ อุปวชฺชํ; เยน เม อายสฺมนฺโต อตฺตมนา โหนฺติ ตํ กโรมีติ. โส วตสฺสาหํ เอวรูปํ ปาปกมฺมํ น กเรยฺยํ คารยฺหํ อุปวชฺช’นฺติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา เอวํ ติพฺพา ภยสญฺญา ปจฺจุปฏฺฐิตา โหติ ปาฏิเทสนีเยสุ ธมฺเมสุ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – อนาปนฺโน วา ปาฏิเทสนียํ ธมฺมํ น อาปชฺชิสฺสติ, อาปนฺโน วา ปาฏิเทสนียํ ธมฺมํ ยถาธมฺมํ ปฏิกริสฺสติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อาปตฺติภยานี’’ติ. ทุติยํ.

“समजा, भिक्खूहो, एखाद्या माणसाने काळे वस्त्र परिधान केले, आपले केस मोकळे सोडले आणि लोकांच्या मोठ्या समुदायाजवळ जाऊन म्हटले – ‘महाशयांनो, मी निंदा व दोषारोप करण्यास पात्र असे निंदनीय पापकर्म केले आहे. ज्याने आपले समाधान होईल, ते मी करण्यास तयार आहे.’ तिथे बाजूला उभा असलेला एखादा माणूस असा विचार करेल – ‘अरेरे! या माणसाने खरोखरच अत्यंत निंदनीय आणि दोषारोप करण्यास पात्र असे पापकर्म केले आहे. म्हणूनच हा काळे वस्त्र परिधान करून, केस मोकळे सोडून लोकांच्या मोठ्या समुदायाजवळ जाऊन म्हणत आहे – ‘महाशयांनो, मी निंदा व दोषारोप करण्यास पात्र असे निंदनीय पापकर्म केले आहे. ज्याने आपले समाधान होईल, ते मी करण्यास तयार आहे.’ मी मात्र असे निंदनीय आणि दोषारोप करण्यास पात्र असलेले पापकर्म कधीही करणार नाही.’ भिक्खूहो, अगदी याचप्रमाणे, ज्या कोणत्याही भिक्खूच्या किंवा भिक्खुणीच्या मनात पाटिदेसनीय नियमांच्या बाबतीत अशी तीव्र भयसंज्ञा (भयाची जाणीव) जागृत झालेली असते, त्याच्याकडून अशी अपेक्षा केली जाऊ शकते की – ज्याने अद्याप पाटिदेसनीय आपत्ती ओढवून घेतलेली नाही, तो ती ओढवून घेणार नाही; आणि ज्याच्याकडून अशी आपत्ती घडली असेल, तो नियमांनुसार (यथाधम्म) तिचे निवारण करेल. भिक्खूहो, हीच ती आपत्तीची चार भये आहेत.” (दुसरे सूत्र समाप्त)

---

๓. สิกฺขานิสํสสุตฺตํ

३. सिक्खानिसंस सुत्त (शिक्षेच्या लाभांचे सूत्र)

---

๒๔๕. ‘‘สิกฺขานิสํสมิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ปญฺญุตฺตรํ วิมุตฺติสารํ สตาธิปเตยฺยํ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, สิกฺขานิสํสํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มยา สาวกานํ อาภิสมาจาริกา สิกฺขา ปญฺญตฺตา อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, มยา สาวกานํ อาภิสมาจาริกา สิกฺขา ปญฺญตฺตา อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย ตถา ตถา โส ตสฺสา สิกฺขาย อขณฺฑการี โหติ อจฺฉิทฺทการี อสพลการี อกมฺมาสการี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ.

२४५. “भिक्खूंनो, हे ब्रह्मचर्य (श्रेष्ठ जीवन) शिक्षणाचा लाभ (सिक्खानिसंस), प्रज्ञेचे श्रेष्ठत्व (पञ्ञुत्तर), विमुक्तीचे सार (विमुत्तिसार) आणि स्मृतीचे अधिपत्य (सताधिपतेय्य) ठेवून जगले जाते. आणि भिक्खूंनो, शिक्षण हा त्याचा लाभ कसा ठरतो? येथे, भिक्खूंनो, माझ्याद्वारे श्रावकांसाठी आभिसमाचारिक (उत्तम आचरणासंबंधी) शिक्षा प्रज्ञप्त (नियमबद्ध) केली गेली आहे, जेणेकरून ज्यांच्या मनात श्रद्धा नाही त्यांच्यात श्रद्धा निर्माण व्हावी आणि ज्यांच्यात श्रद्धा आहे त्यांची श्रद्धा अधिक वाढावी. भिक्खूंनो, ज्या ज्या प्रकारे माझ्याद्वारे श्रावकांसाठी आभिसमाचारिक शिक्षा प्रज्ञप्त केली गेली आहे, जेणेकरून अश्रद्धाळूंमध्ये श्रद्धा निर्माण व्हावी आणि श्रद्धाळूंची श्रद्धा वाढावी, त्या त्या प्रकारे तो भिक्खू त्या शिक्षेचे अखंडपणे, विनाछिद्र, डाग विरहित आणि निष्कलंकपणे पालन करतो आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यात प्रशिक्षित होतो.”

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มยา สาวกานํ อาทิพฺรหฺมจริยิกา สิกฺขา ปญฺญตฺตา สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, มยา สาวกานํ อาทิพฺรหฺมจริยิกา สิกฺขา ปญฺญตฺตา สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ตถา ตถา โส ตสฺสา สิกฺขาย อขณฺฑการี โหติ [Pg.566] อจฺฉิทฺทการี อสพลการี อกมฺมาสการี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, สิกฺขานิสํสํ โหติ.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूंनो, माझ्याद्वारे श्रावकांसाठी सर्व प्रकारे दुःखाचा पूर्ण क्षय करण्यासाठी आदिब्रह्मचारिक (ब्रह्मचर्याच्या पायाभूत) शिक्षेची प्रज्ञप्ती केली गेली आहे. भिक्खूंनो, ज्या ज्या प्रकारे माझ्याद्वारे श्रावकांसाठी सर्व प्रकारे दुःखाचा पूर्ण क्षय करण्यासाठी आदिब्रह्मचारिक शिक्षा प्रज्ञप्त केली गेली आहे, त्या त्या प्रकारे तो भिक्खू त्या शिक्षेचे अखंडपणे, विनाछिद्र, डाग विरहित आणि निष्कलंकपणे पालन करतो आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यात प्रशिक्षित होतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे शिक्षण हा त्याचा लाभ ठरतो.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญุตฺตรํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มยา สาวกานํ ธมฺมา เทสิตา สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, มยา สาวกานํ ธมฺมา เทสิตา สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ตถา ตถาสฺส เต ธมฺมา ปญฺญาย สมเวกฺขิตา โหนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺญุตฺตรํ โหติ.

“आणि भिक्खूंनो, प्रज्ञा ही त्याची अधिष्ठात्री (पञ्ञुत्तर) कशी ठरते? येथे, भिक्खूंनो, माझ्याद्वारे श्रावकांसाठी सर्व प्रकारे दुःखाचा पूर्ण क्षय करण्यासाठी धम्माचा उपदेश केला गेला आहे. भिक्खूंनो, ज्या ज्या प्रकारे माझ्याद्वारे श्रावकांसाठी सर्व प्रकारे दुःखाचा पूर्ण क्षय करण्यासाठी धम्माचा उपदेश केला गेला आहे, त्या त्या प्रकारे तो त्या धम्माचे प्रज्ञेने योग्य प्रकारे निरीक्षण करतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे प्रज्ञा ही त्याची अधिष्ठात्री ठरते.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, วิมุตฺติสารํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มยา สาวกานํ ธมฺมา เทสิตา สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, มยา สาวกานํ ธมฺมา เทสิตา สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ตถา ตถาสฺส เต ธมฺมา วิมุตฺติยา ผุสิตา โหนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, วิมุตฺติสารํ โหติ.

“आणि भिक्खूंनो, विमुक्ती हे त्याचे सार (विमुत्तिसार) कसे ठरते? येथे, भिक्खूंनो, माझ्याद्वारे श्रावकांसाठी सर्व प्रकारे दुःखाचा पूर्ण क्षय करण्यासाठी धम्माचा उपदेश केला गेला आहे. भिक्खूंनो, ज्या ज्या प्रकारे माझ्याद्वारे श्रावकांसाठी सर्व प्रकारे दुःखाचा पूर्ण क्षय करण्यासाठी धम्माचा उपदेश केला गेला आहे, त्या त्या प्रकारे तो विमुक्तीद्वारे त्या धम्माचा अनुभव घेतो (स्पर्श करतो). भिक्खूंनो, अशा प्रकारे विमुक्ती हे त्याचे सार ठरते.”

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, สตาธิปเตยฺยํ โหติ? ‘อิติ อปริปูรํ วา อาภิสมาจาริกํ สิกฺขํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา อาภิสมาจาริกํ สิกฺขํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามี’ติ – อชฺฌตฺตํเยว สติ สูปฏฺฐิตา โหติ. ‘อิติ อปริปูรํ วา อาทิพฺรหฺมจริยิกํ สิกฺขํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา อาทิพฺรหฺมจริยิกํ สิกฺขํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามี’ติ – อชฺฌตฺตํเยว สติ สูปฏฺฐิตา โหติ. ‘อิติ อสมเวกฺขิตํ วา ธมฺมํ ปญฺญาย สมเวกฺขิสฺสามิ, สมเวกฺขิตํ วา ธมฺมํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามี’ติ – อชฺฌตฺตํเยว สติ สูปฏฺฐิตา โหติ. ‘อิติ อผุสิตํ วา ธมฺมํ วิมุตฺติยา ผุสิสฺสามิ, ผุสิตํ วา ธมฺมํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามี’ติ – อชฺฌตฺตํเยว สติ สูปฏฺฐิตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, สตาธิปเตยฺยํ โหติ. ‘สิกฺขานิสํสมิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ปญฺญุตฺตรํ วิมุตฺติสารํ สตาธิปเตยฺย’นฺติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. ตติยํ.

“आणि भिक्खूंनो, स्मृतीचे अधिपत्य (सताधिपतेय्य) कसे असते? ‘अशा प्रकारे मी अपूर्ण असलेली आभिसमाचारिक शिक्षा पूर्ण करेन, किंवा पूर्ण झालेल्या आभिसमाचारिक शिक्षेला त्या त्या ठिकाणी प्रज्ञेने साहाय्य करेन’ – अशी स्मृती त्याच्यामध्ये (अंतर्मनात) चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. ‘अशा प्रकारे मी अपूर्ण असलेली आदिब्रह्मचारिक शिक्षा पूर्ण करेन, किंवा पूर्ण झालेल्या आदिब्रह्मचारिक शिक्षेला त्या त्या ठिकाणी प्रज्ञेने साहाय्य करेन’ – अशी स्मृती त्याच्यामध्ये चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. ‘अशा प्रकारे मी ज्या धम्माचे योग्य प्रकारे निरीक्षण केले नाही त्याचे प्रज्ञेने निरीक्षण करेन, किंवा ज्या धम्माचे निरीक्षण केले आहे त्याला त्या त्या ठिकाणी प्रज्ञेने साहाय्य करेन’ – अशी स्मृती त्याच्यामध्ये चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. ‘अशा प्रकारे मी ज्या धम्माचा अनुभव घेतला नाही त्याचा विमुक्तीद्वारे अनुभव घेईन, किंवा ज्या धम्माचा अनुभव घेतला आहे त्याला त्या त्या ठिकाणी प्रज्ञेने साहाय्य करेन’ – अशी स्मृती त्याच्यामध्ये चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झालेली असते. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे स्मृतीचे अधिपत्य असते. ‘भिक्खूंनो, हे ब्रह्मचर्य शिक्षणाचा लाभ, प्रज्ञेचे श्रेष्ठत्व, विमुक्तीचे सार आणि स्मृतीचे अधिपत्य ठेवून जगले जाते,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच कारणास्तव म्हटले गेले आहे.” तिसरे.

---

๔. เสยฺยาสุตฺตํ

४. शय्यासुत्त

---

๒๔๖. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เสยฺยา. กตมา จตสฺโส? เปตเสยฺยา, กามโภคิเสยฺยา, สีหเสยฺยา, ตถาคตเสยฺยา. กตมา [Pg.567] จ, ภิกฺขเว, เปตเสยฺยา? เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, เปตา อุตฺตานา เสนฺติ; อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, เปตเสยฺยา.

२४६. “भिक्खूंनो, झोपण्याच्या (शय्येच्या) या चार पद्धती आहेत. कोणत्या चार? प्रेत-शय्या (पेताशय्या), कामभोगी-शय्या, सिंह-शय्या आणि तथागत-शय्या. आणि भिक्खूंनो, प्रेत-शय्या कोणती आहे? भिक्खूंनो, बहुतांश प्रेत उताणे निजतात; भिक्खूंनो, याला प्रेत-शय्या असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, กามโภคิเสยฺยา? เยภุยฺเยน, ภิกฺขเว, กามโภคี วาเมน ปสฺเสน เสนฺติ; อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กามโภคิเสยฺยา.

“आणि भिक्खूंनो, कामभोगी-शय्या कोणती आहे? भिक्खूंनो, बहुतांश कामभोगी (विषयांचा उपभोग घेणारे) डाव्या कुशीवर निजतात; भिक्खूंनो, याला कामभोगी-शय्या असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สีหเสยฺยา? สีโห, ภิกฺขเว, มิคราชา ทกฺขิเณน ปสฺเสน เสยฺยํ กปฺเปติ, ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย, อนฺตรสตฺถิมฺหิ นงฺคุฏฺฐํ อนุปกฺขิปิตฺวา. โส ปฏิพุชฺฌิตฺวา ปุริมํ กายํ อพฺภุนฺนาเมตฺวา ปจฺฉิมํ กายํ อนุวิโลเกติ. สเจ, ภิกฺขเว, สีโห มิคราชา กิญฺจิ ปสฺสติ กายสฺส วิกฺขิตฺตํ วา วิสฏํ วา, เตน, ภิกฺขเว, สีโห มิคราชา อนตฺตมโน โหติ. สเจ ปน, ภิกฺขเว, สีโห มิคราชา น กิญฺจิ ปสฺสติ กายสฺส วิกฺขิตฺตํ วา วิสฏํ วา, เตน, ภิกฺขเว, สีโห มิคราชา อตฺตมโน โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีหเสยฺยา.

“आणि भिक्खूंनो, सिंह-शय्या कोणती आहे? भिक्खूंनो, पशूंचा राजा सिंह उजव्या कुशीवर निजतो, एका पायावर दुसरा पाय ठेवून आणि आपली शेपटी दोन्ही मांड्यांच्या मध्ये दाबून. तो जागा झाल्यावर आपल्या शरीराचा पुढचा भाग वर उचलतो आणि मागच्या भागाकडे वळून पाहतो. भिक्खूंनो, जर पशूंचा राजा सिंह आपल्या शरीराची कोणतीही हालचाल किंवा विस्कळीतपणा पाहतो, तर भिक्खूंनो, त्यामुळे तो नाखूष होतो. परंतु, भिक्खूंनो, जर पशूंचा राजा सिंह आपल्या शरीराची कोणतीही हालचाल किंवा विस्कळीतपणा पाहत नाही, तर भिक्खूंनो, त्यामुळे तो प्रसन्न होतो. भिक्खूंनो, याला सिंह-शय्या असे म्हणतात.”

---

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ตถาคตเสยฺยา? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ตถาคตเสยฺยา. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส เสยฺยา’’ติ. จตุตฺถํ.

“आणि भिक्खूंनो, तथागत-शय्या कोणती आहे? येथे, भिक्खूंनो, तथागत कामभोगांपासून अलिप्त राहून... पे... चौथ्या ध्यानात (झान) प्रवेश करून विहरतात. भिक्खूंनो, याला तथागत-शय्या असे म्हणतात. भिक्खूंनो, या त्या चार शय्या आहेत.” चौथे.

---

๕. ถูปารหสุตฺตํ

५. थूपारहसुत्त

---

๒๔๗. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ถูปารหา. กตเม จตฺตาโร? ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ถูปารโห, ปจฺเจกพุทฺโธ ถูปารโห, ตถาคตสาวโก ถูปารโห, ราชา จกฺกวตฺตี ถูปารโห – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ถูปารหา’’ติ. ปญฺจมํ.

२४७. “भिक्खूंनो, हे चार स्तूप बांधण्यास पात्र (थूपारह) आहेत. कोणते चार? तथागत अर्हत सम्यक्संबुद्ध स्तूपास पात्र आहेत, प्रत्येकबुद्ध स्तूपास पात्र आहेत, तथागतांचे श्रावक (अरिहंत) स्तूपास पात्र आहेत आणि चक्रवर्ती राजा स्तूपास पात्र आहेत – भिक्खूंनो, हे चार स्तूपास पात्र आहेत.” पाचवे.

---

๖. ปญฺญาวุทฺธิสุตฺตํ

६. पञ्ञावुद्धिसुत्त

---

๒๔๘. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาวุทฺธิยา สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร? สปฺปุริสสํเสโว, สทฺธมฺมสวนํ, โยนิโสมนสิกาโร, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ธมฺมา ปญฺญาวุทฺธิยา สํวตฺตนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

२४८. “भिक्खूंनो, या चार गोष्टी प्रज्ञेच्या वृद्धीसाठी कारणीभूत ठरतात. कोणत्या चार? सत्पुरुषांची संगत (सप्पुरिससंसेव), सद्धम्माचे श्रवण (सद्धम्मसवन), योग्य विचार/मनन (योनिसोमनसिकार) आणि धम्मानुकूल आचरण (धम्मानुधम्मप्पटिपत्ति) – भिक्खूंनो, या चार गोष्टी प्रज्ञेच्या वृद्धीसाठी कारणीभूत ठरतात.” सहावे.

---

๗. พหุการสุตฺตํ

७. बहुकारसुत्त

---

๒๔๙. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.568], ภิกฺขเว, ธมฺมา มนุสฺสภูตสฺส พหุการา โหนฺติ. กตเม จตฺตาโร? สปฺปุริสสํเสโว, สทฺธมฺมสวนํ, โยนิโสมนสิกาโร, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ธมฺมา มนุสฺสภูตสฺส พหุการา โหนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

२४९. “भिक्खूंनो, या चार गोष्टी मनुष्य झालेल्या व्यक्तीसाठी अत्यंत उपकारक ठरतात. कोणत्या चार? सत्पुरुषांची संगत, सद्धम्माचे श्रवण, योग्य विचार/मनन आणि धम्मानुकूल आचरण – भिक्खूंनो, या चार गोष्टी मनुष्य झालेल्या व्यक्तीसाठी अत्यंत उपकारक ठरतात.” सातवे.

---

๘. ปฐมโวหารสุตฺตํ

८. पठमवोहारसुत्त

---

๒๕๐. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อนริยโวหารา. กตเม จตฺตาโร? อทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาทิตา, อสุเต สุตวาทิตา, อมุเต มุตวาทิตา, อวิญฺญาเต วิญฺญาตวาทิตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อนริยโวหารา’’ติ. อฏฺฐมํ.

२५०. “भिक्खूंनो, हे चार अनार्य व्यवहार (असंस्कृत बोलणे) आहेत. कोणते चार? न पाहिलेल्या गोष्टीला ‘पाहिले’ असे सांगणे, न ऐकलेल्या गोष्टीला ‘ऐकले’ असे सांगणे, अनुभव न घेतलेल्या गोष्टीला ‘अनुभव घेतला’ असे सांगणे, आणि न समजलेल्या गोष्टीला ‘समजले’ असे सांगणे – भिक्खूंनो, हे चार अनार्य व्यवहार आहेत.” आठवे.

---

๙. ทุติยโวหารสุตฺตํ

९. दुतियवोहारसुत्त

---

๒๕๑. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อริยโวหารา. กตเม จตฺตาโร? อทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาทิตา, อสุเต อสุตวาทิตา, อมุเต อมุตวาทิตา, อวิญฺญาเต อวิญฺญาตวาทิตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อริยโวหารา’’ติ. นวมํ.

२५१. "भिक्खूंनो, हे चार आर्य व्यवहार आहेत. कोणते चार? जे पाहिले नाही त्याविषयी 'पाहिले नाही' असे सांगणे, जे ऐकले नाही त्याविषयी 'ऐकले नाही' असे सांगणे, जे अनुभवले नाही त्याविषयी 'अनुभवले नाही' असे सांगणे, आणि जे जाणले नाही त्याविषयी 'जाणले नाही' असे सांगणे. भिक्खूंनो, हेच ते चार आर्य व्यवहार आहेत." नववे.

---

๑๐. ตติยโวหารสุตฺตํ

१०. तृतीय वोहार सुत्त

---

๒๕๒. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อนริยโวหารา. กตเม จตฺตาโร? ทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาทิตา, สุเต อสุตวาทิตา, มุเต อมุตวาทิตา, วิญฺญาเต อวิญฺญาตวาทิตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อนริยโวหารา’’ติ. ทสมํ.

२५२. "भिक्खूंनो, हे चार अनार्य व्यवहार आहेत. कोणते चार? जे पाहिले आहे त्याविषयी 'पाहिले नाही' असे सांगणे, जे ऐकले आहे त्याविषयी 'ऐकले नाही' असे सांगणे, जे अनुभवले आहे त्याविषयी 'अनुभवले नाही' असे सांगणे, आणि जे जाणले आहे त्याविषयी 'जाणले नाही' असे सांगणे. भिक्खूंनो, हेच ते चार अनार्य व्यवहार आहेत." दहावे.

---

๑๑. จตุตฺถโวหารสุตฺตํ

११. चतुर्थ वोहार सुत्त

---

๒๕๓. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อริยโวหารา. กตเม จตฺตาโร? ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาทิตา, สุเต สุตวาทิตา, มุเต มุตวาทิตา, วิญฺญาเต วิญฺญาตวาทิตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อริยโวหารา’’ติ. เอกาทสมํ.

२५३. "भिक्खूंनो, हे चार आर्य व्यवहार आहेत. कोणते चार? जे पाहिले आहे त्याविषयी 'पाहिले आहे' असे सांगणे, जे ऐकले आहे त्याविषयी 'ऐकले आहे' असे सांगणे, जे अनुभवले आहे त्याविषयी 'अनुभवले आहे' असे सांगणे, आणि जे जाणले आहे त्याविषयी 'जाणले आहे' असे सांगणे. भिक्खूंनो, हेच ते चार आर्य व्यवहार आहेत." अकरावे.

---

อาปตฺติภยวคฺโค ปญฺจโม.

आपत्तीभय वर्ग पाचवा समाप्त.

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्याचे उद्दान –

---

เภทอาปตฺติ [Pg.569] สิกฺขา จ, เสยฺยา ถูปารเหน จ;

ปญฺญาวุทฺธิ พหุการา, โวหารา จตุโร ฐิตาติ.

भेद, आपत्ती आणि सिक्खा, सेय्या आणि थूपारह, प्रज्ञावृद्धी, बहुकार आणि दोन प्रकारचे चार व्यवहार या वर्गात स्थित आहेत.

---

ปญฺจมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

पाचवे पन्नासक समाप्त.

---

(๒๖) ๖. อภิญฺญาวคฺโค

(२६) ६. अभिञ्ञा वर्ग

---

๑. อภิญฺญาสุตฺตํ

१. अभिञ्ञा सुत्त

---

๒๕๔. ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.570], ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม จตฺตาโร? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา ปริญฺเญยฺยา; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา ปหาตพฺพา; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา ภาเวตพฺพา; อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา สจฺฉิกาตพฺพา.

२५४. "भिक्खूंनो, हे चार धम्म आहेत. कोणते चार? भिक्खूंनो, असे धम्म आहेत जे अभिज्ञेने परिज्ञेय आहेत; भिक्खूंनो, असे धम्म आहेत जे अभिज्ञेने प्रहातव्य आहेत; भिक्खूंनो, असे धम्म आहेत जे अभिज्ञेने भावितव्य आहेत; भिक्खूंनो, असे धम्म आहेत जे अभिज्ञेने साक्षात्करणीय आहेत."

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา ปริญฺเญยฺยา? ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา – อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา ปริญฺเญยฺยา.

"आणि भिक्खूंनो, अभिज्ञेने परिज्ञेय असलेले धम्म कोणते? पाच उपादानस्कंध. भिक्खूंनो, यांना अभिज्ञेने परिज्ञेय असलेले धम्म असे म्हणतात."

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา ปหาตพฺพา? อวิชฺชา จ ภวตณฺหา จ – อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา ปหาตพฺพา.

"आणि भिक्खूंनो, अभिज्ञेने प्रहातव्य असलेले धम्म कोणते? अविद्या आणि भवतण्हा. भिक्खूंनो, यांना अभिज्ञेने प्रहातव्य असलेले धम्म असे म्हणतात."

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา ภาเวตพฺพา? สมโถ จ วิปสฺสนา จ – อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา ภาเวตพฺพา.

"आणि भिक्खूंनो, अभिज्ञेने भावितव्य असलेले धम्म कोणते? समथ आणि विपश्यना. भिक्खूंनो, यांना अभिज्ञेने भावितव्य असलेले धम्म असे म्हणतात."

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา สจฺฉิกาตพฺพา? วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ – อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ธมฺมา อภิญฺญา สจฺฉิกาตพฺพา. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ธมฺมา’’ติ. ปฐมํ.

"आणि भिक्खूंनो, अभिज्ञेने साक्षात्करणीय असलेले धम्म कोणते? विद्या आणि विमुक्ती. भिक्खूंनो, यांना अभिज्ञेने साक्षात्करणीय असलेले धम्म असे म्हणतात. भिक्खूंनो, हेच ते चार धम्म आहेत." पहिले.

---

๒. ปริเยสนาสุตฺตํ

२. परियेसना सुत्त

---

๒๕๕. ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, อนริยปริเยสนา. กตมา จตสฺโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา ชราธมฺโม สมาโน ชราธมฺมํเยว ปริเยสติ; อตฺตนา พฺยาธิธมฺโม สมาโน พฺยาธิธมฺมํเยว ปริเยสติ; อตฺตนา มรณธมฺโม สมาโน มรณธมฺมํเยว ปริเยสติ; อตฺตนา สํกิเลสธมฺโม สมาโน สํกิเลสธมฺมํเยว ปริเยสติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส อนริยปริเยสนา.

२५५. "भिक्खूंनो, या चार अनार्य परियेसना आहेत. कोणत्या चार? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः जराधर्मी असून जराधर्मी गोष्टींचाच शोध घेते; स्वतः व्याधिधर्मी असून व्याधिधर्मी गोष्टींचाच शोध घेते; स्वतः मरणधर्मी असून मरणधर्मी गोष्टींचाच शोध घेते; स्वतः संक्लेशधर्मी असून संक्लेशधर्मी गोष्टींचाच शोध घेते. भिक्खूंनो, या चार अनार्य परियेसना आहेत."

---

‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, อริยปริเยสนา. กตมา จตสฺโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อตฺตนา ชราธมฺโม สมาโน ชราธมฺเม อาทีนวํ วิทิตฺวา อชรํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ ปริเยสติ; อตฺตนา พฺยาธิธมฺโม สมาโน พฺยาธิธมฺเม อาทีนวํ วิทิตฺวา อพฺยาธึ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ [Pg.571] นิพฺพานํ ปริเยสติ; อตฺตนา มรณธมฺโม สมาโน มรณธมฺเม อาทีนวํ วิทิตฺวา อมตํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ ปริเยสติ; อตฺตนา สํกิเลสธมฺโม สมาโน สํกิเลสธมฺเม อาทีนวํ วิทิตฺวา อสํกิลิฏฺฐํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ ปริเยสติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส อริยปริเยสนา’’ติ. ทุติยํ.

"भिक्खूंनो, या चार आर्य परियेसना आहेत. कोणत्या चार? भिक्खूंनो, या जगात एखादी व्यक्ती स्वतः जराधर्मी असून, जराधर्मी गोष्टींमधील दोष जाणून घेऊन, अजर, अनुत्तर, योगक्षेम अशा निब्बानाचा शोध घेते; स्वतः व्याधिधर्मी असून, व्याधिधर्मी गोष्टींमधील दोष जाणून घेऊन, अव्याधी, अनुत्तर, योगक्षेम अशा निब्बानाचा शोध घेते; स्वतः मरणधर्मी असून, मरणधर्मी गोष्टींमधील दोष जाणून घेऊन, अमृत, अनुत्तर, योगक्षेम अशा निब्बानाचा शोध घेते; स्वतः संक्लेशधर्मी असून, संक्लेशधर्मी गोष्टींमधील दोष जाणून घेऊन, असंक्लिष्ट, अनुत्तर, योगक्षेम अशा निब्बानाचा शोध घेते. भिक्खूंनो, या चार आर्य परियेसना आहेत." दुसरे.

---

๓. สงฺคหวตฺถุสุตฺตํ

३. संगहवत्थु सुत्त

---

๒๕๖. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สงฺคหวตฺถูนิ. กตมานิ จตฺตาริ? ทานํ, เปยฺยวชฺชํ, อตฺถจริยา, สมานตฺตตา – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ สงฺคหวตฺถูนี’’ติ.

२५६. "भिक्खूंनो, या चार संग्रहवस्तू आहेत. कोणत्या चार? दान, पेय्यवज्ज, अत्थचरिया आणि समानत्तता. भिक्खूंनो, या चार संग्रहवस्तू आहेत."

---

๔. มาลุกฺยปุตฺตสุตฺตํ

४. मालुक्यपुत्त सुत्त

---

๒๕๗. อถ โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

२५७. त्यानंतर आयुष्यमान मालुक्यपुत्त जेथे भगवान होते तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान मालुक्यपुत्तांनी भगवंतांना असे म्हटले –

---

‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ. ‘‘เอตฺถ อิทานิ, มาลุกฺยปุตฺต, กึ ทหเร ภิกฺขู วกฺขาม; ยตฺร หิ นาม ตฺวํ ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก ตถาคตสฺส สํขิตฺเตน โอวาทํ ยาจสี’’ติ! ‘‘เทเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ; เทเสตุ สุคโต สํขิตฺเตน ธมฺมํ. อปฺเปว นามาหํ ภควโต ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชาเนยฺยํ; อปฺเปว นามาหํ ภควโต ภาสิตสฺส ทายาโท อสฺส’’นฺติ.

"भंते, भगवंतांनी मला संक्षेपात धम्म उपदेश करावा, जेणेकरून भगवंतांकडून धम्म ऐकून मी एकांतात, अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करू शकेन." "मालुक्यपुत्ता, आता यावर आम्ही तरुण भिक्खूंना काय सांगावे? कारण तू स्वतः वृद्ध, वयोवृद्ध आणि म्हातारा झाला असूनही तथागतांकडे संक्षेपात उपदेशाची याचना करत आहेस!" "भंते, भगवंतांनी मला संक्षेपात धम्म उपदेश करावा; सुगतांनी मला संक्षेपात धम्म उपदेश करावा. कदाचित मी भगवंतांच्या भाषणाचा अर्थ समजू शकेन; कदाचित मी भगवंतांच्या भाषणाचा वारसदार बनू शकेन."

---

‘‘จตฺตาโรเม, มาลุกฺยปุตฺต, ตณฺหุปฺปาทา ยตฺถ ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. กตเม จตฺตาโร? จีวรเหตุ วา, มาลุกฺยปุตฺต, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. ปิณฺฑปาตเหตุ วา, มาลุกฺยปุตฺต, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. เสนาสนเหตุ วา, มาลุกฺยปุตฺต, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. อิติภวาภวเหตุ วา, มาลุกฺยปุตฺต, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. อิเม โข, มาลุกฺยปุตฺต, จตฺตาโร ตณฺหุปฺปาทา ยตฺถ ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ. ยโต โข, มาลุกฺยปุตฺต[Pg.572], ภิกฺขุโน ตณฺหา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา, อยํ วุจฺจติ, มาลุกฺยปุตฺต, ‘ภิกฺขุ อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’’ติ.

"मालुक्यपुत्ता, भिक्खूमध्ये तृष्णा उत्पन्न होण्याची ही चार कारणे आहेत, जिथे भिक्खूमध्ये तृष्णा उत्पन्न होते. कोणती चार? मालुक्यपुत्ता, भिक्खूमध्ये चीवराच्या कारणाने तृष्णा उत्पन्न होते. मालुक्यपुत्ता, भिक्खूमध्ये पिंडपाताच्या कारणाने तृष्णा उत्पन्न होते. मालुक्यपुत्ता, भिक्खूमध्ये सेनासनाच्या कारणाने तृष्णा उत्पन्न होते. मालुक्यपुत्ता, भवाभवाच्या कारणाने भिक्खूमध्ये तृष्णा उत्पन्न होते. मालुक्यपुत्ता, हीच ती चार तृष्णेची उत्पत्तीस्थाने आहेत, जिथे भिक्खूमध्ये तृष्णा उत्पन्न होते. मालुक्यपुत्ता, जेव्हा भिक्खूची तृष्णा नष्ट होते, मुळासकट उपटून टाकली जाते, ताडाच्या बुंध्यासारखी केली जाते, नष्ट केली जाते आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणारी बनते; तेव्हा, मालुक्यपुत्ता, त्या भिक्खूला 'तृष्णा तोडलेला, संयोजने नष्ट केलेला आणि मानाचे पूर्णपणे निर्मूलन करून दुःखाचा अंत केलेला भिक्खू' असे म्हटले जाते."

---

อถ โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต ภควตา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต อรหตํ อโหสีติ. จตุตฺถํ.

तेव्हा भगवान बुद्धांच्या या उपदेशाने उपदेशित झालेले आयुष्यमान मालुक्यपुत्त आपल्या आसनावरून उठले, भगवंतांना अभिवादन केले, त्यांची प्रदक्षिणा केली आणि तेथून निघून गेले. त्यानंतर आयुष्यमान मालुक्यपुत्त एकटे, एकांतात राहून, अप्रमत्त (जागरूक), उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन साधना करू लागले. ज्या ध्येयासाठी कुलपुत्र योग्य प्रकारे घरादाराचा त्याग करून गृहहीन प्रवज्जा स्वीकारतात, ते सर्वश्रेष्ठ ब्रह्मचर्याचे अंतिम ध्येय (अर्हत्व) त्यांनी लवकरच याच जन्मात स्वतः अभिज्ञा (उच्च ज्ञानाने) प्राप्त करून, साक्षात करून उपसंपन्न केले. "जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पूर्ण झाले आहे, जे करायचे होते ते केले गेले आहे, आता या जन्मानंतर पुन्हा जन्म नाही," असे त्यांनी जाणले. आणि आयुष्यमान मालुक्यपुत्त अर्हतांपैकी एक झाले. चौथे (सुत्त).

---

๕. กุลสุตฺตํ

५. कुलसुत्त

---

๒๕๘. ‘‘ยานิ กานิจิ, ภิกฺขเว, กุลานิ โภเคสุ มหตฺตํ ปตฺตานิ น จิรฏฺฐิติกานิ ภวนฺติ, สพฺพานิ ตานิ จตูหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน. กตเมหิ จตูหิ? นฏฺฐํ น คเวสนฺติ, ชิณฺณํ น ปฏิสงฺขโรนฺติ, อปริมิตปานโภชนา โหนฺติ, ทุสฺสีลํ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อาธิปจฺเจ ฐเปนฺติ. ยานิ กานิจิ, ภิกฺขเว, กุลานิ โภเคสุ มหตฺตํ ปตฺตานิ น จิรฏฺฐิติกานิ ภวนฺติ, สพฺพานิ ตานิ อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน.

२५८. "भिक्षूंनो, जी काही कुळे भोगांमध्ये (संपत्तीमध्ये) मोठेपणा प्राप्त करूनही दीर्घकाळ टिकत नाहीत, ती सर्व चार कारणांमुळे किंवा त्यांपैकी एखाद्या कारणामुळे नष्ट होतात. कोणती चार कारणे? (१) ते हरवलेल्या वस्तूंचा शोध घेत नाहीत, (२) ते जुन्या व मोडकळीस आलेल्या वस्तूंची दुरुस्ती करत नाहीत, (३) ते खाण्यापिण्यात अमर्याद (अतिभोग घेणारे) असतात, आणि (४) ते एखाद्या शीलहीन स्त्रीला किंवा पुरुषाला घराचा प्रमुख (कारभारी) बनवतात. भिक्षूंनो, जी काही कुळे भोगांमध्ये मोठेपणा प्राप्त करूनही दीर्घकाळ टिकत नाहीत, ती सर्व या चार कारणांमुळे किंवा त्यांपैकी एखाद्या कारणामुळे नष्ट होतात."

---

‘‘ยานิ กานิจิ, ภิกฺขเว, กุลานิ โภเคสุ มหตฺตํ ปตฺตานิ จิรฏฺฐิติกานิ ภวนฺติ, สพฺพานิ ตานิ จตูหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรน. กตเมหิ จตูหิ? นฏฺฐํ คเวสนฺติ, ชิณฺณํ ปฏิสงฺขโรนฺติ, ปริมิตปานโภชนา โหนฺติ, สีลวนฺตํ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อาธิปจฺเจ ฐเปนฺติ. ยานิ กานิจิ, ภิกฺขเว, กุลานิ โภเคสุ มหตฺตํ ปตฺตานิ จิรฏฺฐิติกานิ ภวนฺติ, สพฺพานิ ตานิ อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ, เอเตสํ วา อญฺญตเรนา’’ติ. ปญฺจมํ.

"भिक्षूंनो, जी काही कुळे भोगांमध्ये मोठेपणा प्राप्त करून दीर्घकाळ टिकून राहतात, ती सर्व चार कारणांमुळे किंवा त्यांपैकी एखाद्या कारणामुळे टिकतात. कोणती चार कारणे? (१) ते हरवलेल्या वस्तूंचा शोध घेतात, (२) ते जुन्या व मोडकळीस आलेल्या वस्तूंची दुरुस्ती करतात, (३) ते खाण्यापिण्यात मर्यादित (मितहारी) असतात, आणि (४) ते एखाद्या शीलवान स्त्रीला किंवा पुरुषाला घराचा प्रमुख (कारभारी) बनवतात. भिक्षूंनो, जी काही कुळे भोगांमध्ये मोठेपणा प्राप्त करून दीर्घकाळ टिकून राहतात, ती सर्व या चार कारणांमुळे किंवा त्यांपैकी एखाद्या कारणामुळे टिकतात." पाचवे (सुत्त).

---

๖. ปฐมอาชานียสุตฺตํ

६. प्रथम आजानीयसुत्त

---

๒๕๙. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ [Pg.573] คจฺฉติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉติ.

२५९. "भिक्षूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा (आजानीय अश्व) राजासाठी योग्य, राजाच्या उपयोगाचा आणि राजाचे एक अंग (वैशिष्ट्य) मानला जातो. कोणत्या चार गुणांनी? भिक्षूंनो, या जगात राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा रूपसंपन्न (सुंदर), बलसंपन्न (बलवान), वेगसंपन्न (वेगवान) आणि योग्य शरीरयष्टीने (उंची व रुंदीने) संपन्न असतो. भिक्षूंनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य, राजाच्या उपयोगाचा आणि राजाचे एक अंग मानला जातो."

---

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

"त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय (दानास पात्र), पाहुणेय (सत्कारास पात्र), दक्षिणेय (दक्षिणेस पात्र), अंजलि करणीय (आदरास पात्र) आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या चार गुणांनी? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू रूपसंपन्न, बलसंपन्न, वेगसंपन्न आणि योग्य शरीरयष्टीने संपन्न असतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू रूपसंपन्न कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू शीलवान असतो... पे... प्रातिमोक्ष संवराने संवरित होऊन राहतो, आचार आणि गोचराने संपन्न असतो, लहान लहान दोषांमध्येही भय पाहणारा असतो आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार आचरण करतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू रूपसंपन्न होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू बलसंपन्न कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांच्या प्राप्तीसाठी दृढ प्रयत्नशील (आरब्धवीर्य) होऊन राहतो; तो बलवान, दृढ पराक्रमी आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत आपली जबाबदारी न सोडणारा असतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू बलसंपन्न होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू वेगसंपन्न कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू 'हे दुःख आहे' हे यथाभूत (जसे आहे तसे) जाणतो... पे... 'ही दुःख निरोधगामिनी प्रतिपदा (दुःख मुक्तीचा मार्ग) आहे' हे यथाभूत जाणतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू वेगसंपन्न होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू योग्य शरीरयष्टीने संपन्न कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षूला चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारपणासाठी लागणारी औषधे व उपकरणे (चार प्रत्यय) सहज प्राप्त होतात. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू योग्य शरीरयष्टीने संपन्न होतो."

---

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

"भिक्षूंनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो." सहावे (सुत्त).

---

๗. ทุติยอาชานียสุตฺตํ

७. द्वितीय आजानीयसुत्त

---

๒๖๐. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ [Pg.574] คจฺฉติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ, พลสมฺปนฺโน จ, ชวสมฺปนฺโน จ, อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉติ.

२६०. "भिक्षूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य, राजाच्या उपयोगाचा आणि राजाचे एक अंग मानला जातो. कोणत्या चार गुणांनी? भिक्षूंनो, या जगात राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा रूपसंपन्न, बलसंपन्न, वेगसंपन्न आणि योग्य शरीरयष्टीने संपन्न असतो. भिक्षूंनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य, राजाच्या उपयोगाचा आणि राजाचे एक अंग मानला जातो."

---

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ, พลสมฺปนฺโน จ, ชวสมฺปนฺโน จ, อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

"त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या चार गुणांनी? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू रूपसंपन्न, बलसंपन्न, वेगसंपन्न आणि योग्य शरीरयष्टीने संपन्न असतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू रूपसंपन्न कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू शीलवान असतो... पे... शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार आचरण करतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू रूपसंपन्न होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू बलसंपन्न कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांच्या प्राप्तीसाठी दृढ प्रयत्नशील होऊन राहतो; तो बलवान, दृढ पराक्रमी आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत आपली जबाबदारी न सोडणारा असतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू बलसंपन्न होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू वेगसंपन्न कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू आसवांच्या क्षयाने... पे... साक्षात करून उपसंपन्न होऊन राहतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू वेगसंपन्न होतो."

---

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน โหติ.

"आणि भिक्षूंनो, भिक्षू योग्य शरीरयष्टीने संपन्न कसा होतो? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षूला चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारपणासाठी लागणारी औषधे व उपकरणे सहज प्राप्त होतात. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भिक्षू योग्य शरीरयष्टीने संपन्न होतो."

---

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

“भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुती देण्यास योग्य (आहुनेय्य) असतो...पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो.” सातवे.

---

๘. พลสุตฺตํ

८. बलसुत्त

---

๒๖๑. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ จตฺตาริ? วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ พลานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

२६१. “भिक्खूहो, ही चार बले (शक्ती) आहेत. कोणती चार? वीर्यबल, सतिबल, समाधिबल आणि प्रज्ञाबल. भिक्खूहो, हीच ती चार बले आहेत.” आठवे.

---

๙. อรญฺญสุตฺตํ

९. अरञ्ञसुत्त

---

๒๖๒. ‘‘จตูหิ[Pg.575], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อรญฺญวนปฺปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. กตเมหิ จตูหิ? กามวิตกฺเกน, พฺยาปาทวิตกฺเกน, วิหึสาวิตกฺเกน, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอลมูโค – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อรญฺญวนปฺปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ.

२६२. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अरण्यातील निर्जन व दुर्गम अशा सेनासनांचा (निवासस्थानांचा) आश्रय घेण्यास योग्य नसतो. कोणत्या चार गुणांनी? कामवितर्क, ब्यापादवितर्क, विहिंसावितर्क असणे आणि तो प्रज्ञाहीन, मूर्ख व जडबुद्धी असणे. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अरण्यातील निर्जन व दुर्गम अशा सेनासनांचा आश्रय घेण्यास योग्य नसतो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อรญฺญวนปฺปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุํ. กตเมหิ จตูหิ? เนกฺขมฺมวิตกฺเกน, อพฺยาปาทวิตกฺเกน, อวิหึสาวิตกฺเกน, ปญฺญวา โหติ อชโฬ อเนลมูโค – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อรญฺญวนปฺปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุ’’นฺติ. นวมํ.

“भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अरण्यातील निर्जन व दुर्गम अशा सेनासनांचा आश्रय घेण्यास योग्य असतो. कोणत्या चार गुणांनी? नेक्खम्मवितर्क, अब्यापादवितर्क, अविहिंसावितर्क असणे आणि तो प्रज्ञावान, बुद्धिमान व सजग असणे. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अरण्यातील निर्जन व दुर्गम अशा सेनासनांचा आश्रय घेण्यास योग्य असतो.” नववे.

---

๑๐. กมฺมสุตฺตํ

१०. कम्मसुत्त

---

๒๖๓. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ? สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน, สาวชฺชาย ทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

२६३. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मूर्ख, अज्ञानी आणि असत्पुरुष स्वतःला क्षत (जखमी) व उपहत (नष्ट-भ्रष्ट) करून जगतो; तो दोषयुक्त असतो, सुज्ञांच्या निंदेस पात्र ठरतो आणि पुष्कळ अपुण्य (पाप) गोळा करतो. कोणत्या चार गुणांनी? सदोष कायकर्म, सदोष वचीकर्म, सदोष मनोकर्म आणि सदोष दृष्टी. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मूर्ख, अज्ञानी आणि असत्पुरुष स्वतःला क्षत व उपहत करून जगतो; तो दोषयुक्त असतो, सुज्ञांच्या निंदेस पात्र ठरतो आणि पुष्कळ अपुण्य गोळा करतो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ? อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน, อนวชฺชาย ทิฏฺฐิยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ทสมํ.

“भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला पंडित, चतुर आणि सत्पुरुष स्वतःला अक्षत (सुरक्षित) व अनुपहत (अबाधित) ठेवून जगतो; तो निर्दोष असतो, सुज्ञांच्या निंदेस पात्र ठरत नाही आणि पुष्कळ पुण्य गोळा करतो. कोणत्या चार गुणांनी? निर्दोष कायकर्म, निर्दोष वचीकर्म, निर्दोष मनोकर्म आणि निर्दोष दृष्टी. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला पंडित, चतुर आणि सत्पुरुष स्वतःला अक्षत व अनुपहत ठेवून जगतो; तो निर्दोष असतो, सुज्ञांच्या निंदेस पात्र ठरत नाही आणि पुष्कळ पुण्य गोळा करतो.” दहावे.

---

อภิญฺญาวคฺโค ฉฏฺโฐ.

अभिञ्ञावग्गो छट्ठो (अभिज्ञावर्ग सहावा समाप्त).

---

ตสฺสุทฺทานํ –

त्या वर्गाची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

---

อภิญฺญา [Pg.576] ปริเยสนา, สงฺคหํ มาลุกฺยปุตฺโต;

กุลํ ทฺเว จ อาชานียา, พลํ อรญฺญกมฺมุนาติ.

अभिज्ञा, परियेसना (शोध), संगह, मालुक्यपुत्त, कुल, दोन आजानीय (आजानेय अश्व), बल, अरण्य आणि कम्म – हे दहा सुत्त आहेत.

---

(๒๗) ๗. กมฺมปถวคฺโค

(२७) ७. कम्मपथवग्गो (कर्मपथवर्ग)

---

๑. ปาณาติปาตีสุตฺตํ

१. पाणातिपातीसुत्त

---

๒๖๔. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, ปาณาติปาเต จ สมนุญฺโญ โหติ, ปาณาติปาตสฺส จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

२६४. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? तो स्वतः प्राणातिपात (जीवहिंसा) करतो, इतरांना प्राणातिपात करण्यास प्रवृत्त करतो, प्राणातिपाताचे समर्थन करतो आणि प्राणातिपाताची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो.”

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตูหิ? อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, ปาณาติปาตา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, ปาณาติปาตา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? तो स्वतः प्राणातिपातापासून अलिप्त (विरत) राहतो, इतरांना प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करतो, प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्याचे समर्थन करतो आणि प्राणातिपातापासून अलिप्त राहण्याची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” पहिले.

---

๒. อทินฺนาทายีสุตฺตํ

२. अदिन्नादायीसुत्त

---

๒๖๕. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตูหิ? อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อทินฺนาทาเน จ สมนุญฺโญ โหติ, อทินฺนาทานสฺส จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข…เป….

२६५. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात जातो. कोणत्या चार गुणांनी? तो स्वतः अदिन्नादान (चोरी) करतो, इतरांना अदिन्नादान करण्यास प्रवृत्त करतो, अदिन्नादानाचे समर्थन करतो आणि अदिन्नादानाची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला...पे...

---

‘‘อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว…เป…. ทุติยํ.

“तो स्वतः अदिन्नादानापासून अलिप्त राहतो, इतरांना अदिन्नादानापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करतो, अदिन्नादानापासून अलिप्त राहण्याचे समर्थन करतो आणि अदिन्नादानापासून अलिप्त राहण्याची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला...पे... दुसरे.”

---

๓. มิจฺฉาจารีสุตฺตํ

३. मिच्छाचारीसुत्त

---

๒๖๖. … อตฺตนา [Pg.577] จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจาเร จ สมนุญฺโญ โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารสฺส จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข…เป….

२६६. ...तो स्वतः कामेसुमिच्छाचार (कामोपभोगांमध्ये गैरवर्तन) करतो, इतरांना कामेसुमिच्छाचार करण्यास प्रवृत्त करतो, कामेसुमिच्छाचाराचे समर्थन करतो आणि कामेसुमिच्छाचाराची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला...पे...

---

อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข…เป…. ตติยํ.

तो स्वतः कामेसुमिच्छाचारापासून अलिप्त राहतो, इतरांना कामेसुमिच्छाचारापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करतो, कामेसुमिच्छाचारापासून अलिप्त राहण्याचे समर्थन करतो आणि कामेसुमिच्छाचारापासून अलिप्त राहण्याची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला...पे... तिसरे.

---

๔. มุสาวาทีสุตฺตํ

४. मुसावादीसुत्त

---

๒๖๗. … อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ, ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, มุสาวาเท จ สมนุญฺโญ โหติ, มุสาวาทสฺส จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข…เป….

२६७. ...तो स्वतः मुसावाद (असत्य बोलणे) करतो, इतरांना मुसावाद करण्यास प्रवृत्त करतो, मुसावादाचे समर्थन करतो आणि मुसावादाची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला...पे...

---

อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, มุสาวาทา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, มุสาวาทา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ…เป…. จตุตฺถํ.

तो स्वतः मुसावादापासून अलिप्त राहतो, इतरांना मुसावादापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करतो, मुसावादापासून अलिप्त राहण्याचे समर्थन करतो आणि मुसावादापासून अलिप्त राहण्याची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला...पे... चौथे.

---

๕. ปิสุณวาจาสุตฺตํ

५. पिसुणवाचासुत्त

---

๒๖๘. … อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ, ปิสุณาย วาจาย จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ…เป….

२६८. ...तो स्वतः पिसुणवाचा (चुगली करणे) बोलतो, इतरांना पिसुणवाचा बोलण्यास प्रवृत्त करतो, पिसुणवाचेचे समर्थन करतो आणि पिसुणवाचेची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला...पे...

---

อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ…เป…. ปญฺจมํ.

तो स्वतः पिसुणवाचेपासून अलिप्त राहतो, इतरांना पिसुणवाचेपासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करतो, पिसुणवाचेपासून अलिप्त राहण्याचे समर्थन करतो आणि पिसुणवाचेपासून अलिप्त राहण्याची प्रशंसा करतो. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेला...पे... पाचवे.

---

๖. ผรุสวาจาสุตฺตํ

६. फरुसवाचासुत्त

---

๒๖๙. … อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ, ผรุสาย วาจาย จ วณฺณํ ภาสติ…เป….

२६९. ...तो स्वतः फरुसवाचा (कठोर बोलणे) बोलतो, इतरांना फरुसवाचा बोलण्यास प्रवृत्त करतो, फरुसवाचेचे समर्थन करतो आणि फरुसवाचेची प्रशंसा करतो...पे...

---

อตฺตนา [Pg.578] จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข…เป…. ฉฏฺฐํ.

स्वतः कठोर बोलण्यापासून अलिप्त राहतो, दुसऱ्यालाही कठोर बोलण्यापासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करतो, कठोर बोलण्यापासून अलिप्त राहण्याचे समर्थन करतो, आणि कठोर बोलण्यापासून अलिप्त राहण्याच्या गुणांचे वर्णन करतो - या (चार गुणांनी युक्त)... इत्यादी. सहावे.

---

๗. สมฺผปฺปลาปสุตฺตํ

७. सम्फप्पलापसुत्तं

---

๒๗๐. … อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาเป จ สมนุญฺโญ โหติ, สมฺผปฺปลาปสฺส จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ…เป….

२७०. ...स्वतः व्यर्थ बडबड करणारा असतो, दुसऱ्यालाही व्यर्थ बडबड करण्यास प्रवृत्त करतो, व्यर्थ बडबड करण्याचे समर्थन करतो, आणि व्यर्थ बडबडीच्या गुणांचे वर्णन करतो - या... इत्यादी.

---

อตฺตนา [Pg.579] จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว…เป…. สตฺตมํ.

स्वतः व्यर्थ बडबडीपासून अलिप्त राहतो, दुसऱ्यालाही व्यर्थ बडबडीपासून अलिप्त राहण्यास प्रवृत्त करतो, व्यर्थ बडबडीपासून अलिप्त राहण्याचे समर्थन करतो, आणि व्यर्थ बडबडीपासून अलिप्त राहण्याच्या गुणांचे वर्णन करतो - या (चार गुणांनी युक्त), भिक्षूंनो... इत्यादी. सातवे.

---

๘. อภิชฺฌาลุสุตฺตํ

८. अभिद्धालुसुत्तं

---

๒๗๑. … อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ, อภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ, อภิชฺฌาย จ วณฺณํ ภาสติ…เป….

२७१. ...स्वतः लोभी असतो, दुसऱ्यालाही लोभ धरण्यास प्रवृत्त करतो, लोभ धरण्याचे समर्थन करतो, आणि लोभ धरण्याच्या गुणांचे वर्णन करतो... इत्यादी.

---

‘‘อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ, อนภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ, อนภิชฺฌาย จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข…เป…. อฏฺฐมํ.

स्वतः अलोभी असतो, दुसऱ्यालाही अलोभ धरण्यास प्रवृत्त करतो, अलोभ धरण्याचे समर्थन करतो, आणि अलोभ धरण्याच्या गुणांचे वर्णन करतो - या (चार गुणांनी युक्त)... इत्यादी. आठवे.

---

๙. พฺยาปนฺนจิตฺตสุตฺตํ

९. ब्यापन्नचित्तसुत्तं

---

๒๗๒. … อตฺตนา จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ, พฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ, พฺยาปาทสฺส จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ…เป….

२७२. ...स्वतः द्वेषयुक्त मनाचा असतो, दुसऱ्यालाही द्वेष करण्यास प्रवृत्त करतो, द्वेष करण्याचे समर्थन करतो, आणि द्वेषाच्या गुणांचे वर्णन करतो - या... इत्यादी.

---

อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ, อพฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ, อพฺยาปาทสฺส จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข…เป…. นวมํ.

स्वतः अद्वेषी मनाचा असतो, दुसऱ्यालाही अद्वेष राखण्यास प्रवृत्त करतो, अद्वेष राखण्याचे समर्थन करतो, आणि अद्वेषाच्या गुणांचे वर्णन करतो - या (चार गुणांनी युक्त)... इत्यादी. नववे.

---

๑๐. มิจฺฉาทิฏฺฐิสุตฺตํ

१०. मिच्छादिट्ठिसुत्तं

---

๒๗๓. … อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ…เป….

२७३. ...स्वतः मिथ्या दृष्टीचा असतो, दुसऱ्यालाही मिथ्या दृष्टी स्वीकारण्यास प्रवृत्त करतो, मिथ्या दृष्टीचे समर्थन करतो, आणि मिथ्या दृष्टीच्या गुणांचे वर्णन करतो - या... इत्यादी.

---

อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเคติ. ทสมํ.

स्वतः सम्यक दृष्टीचा असतो, दुसऱ्यालाही सम्यक दृष्टी स्वीकारण्यास प्रवृत्त करतो, सम्यक दृष्टीचे समर्थन करतो, आणि सम्यक दृष्टीच्या गुणांचे वर्णन करतो - भिक्षूंनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य, जणू काही उचलून ठेवल्याप्रमाणे, स्वर्गात प्रस्थापित होतो. दहावे.

---

กมฺมปถวคฺโค สตฺตโม.

कर्मपथ वर्ग सातवा समाप्त.

---

(๒๘) ๘. ราคเปยฺยาลํ

(२८) ८. रागपेय्याल (आसक्तीची पुनरावृत्ती मालिका)

---

๑. สติปฏฺฐานสุตฺตํ

१. सतिपट्ठानसुत्तं

---

๒๗๔. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ปฐมํ.

२७४. “भिक्षूंनो, रागाच्या (आसक्तीच्या) अभिज्ञेसाठी (विशेष ज्ञानासाठी) चार गोष्टींचा विकास केला पाहिजे. कोणत्या चार? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू कायेमध्ये कायेचे अनुपश्यी (सतत निरीक्षण करत) राहतो, जो उद्योगी (आतपी), संप्रजन्ययुक्त (जागरूक) आणि स्मृतिमान असतो, आणि जगातील लोभ व दौर्मनस्य (दुःख) दूर करतो; वेदनांमध्ये... इत्यादी... चित्तामध्ये... इत्यादी... धम्मांमध्ये धम्मांचे अनुपश्यी राहतो, जो उद्योगी, संप्रजन्ययुक्त आणि स्मृतिमान असतो, आणि जगातील लोभ व दौर्मनस्य दूर करतो. भिक्षूंनो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या चार गोष्टींचा विकास केला पाहिजे.” पहिले.

---

๒. สมฺมปฺปธานสุตฺตํ

२. सम्मापधानसुत्तं

---

๒๗๕. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย…เป… อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย…เป… อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทุติยํ.

२७५. “भिक्षूंनो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी चार गोष्टींचा विकास केला पाहिजे. कोणत्या चार? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू न उत्पन्न झालेल्या पापकारक अकुशल धर्मांच्या अनुत्पादासाठी (उत्पन्न न होण्यासाठी) छंद (इच्छा) निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य (ऊर्जा) आरंभित करतो, चित्त प्रगृहीत करतो आणि दृढ प्रयत्न करतो; उत्पन्न झालेल्या पापकारक अकुशल धर्मांच्या प्रहाणासाठी (नष्ट करण्यासाठी)... इत्यादी... न उत्पन्न झालेल्या कुशल धर्मांच्या उत्पादासाठी (उत्पन्न होण्यासाठी)... इत्यादी... उत्पन्न झालेल्या कुशल धर्मांच्या स्थितीसाठी, विस्मरण न होण्यासाठी, वृद्धीसाठी, विपुलतेसाठी, भावनेच्या परिपूर्तीसाठी छंद निर्माण करतो, प्रयत्न करतो, वीर्य आरंभित करतो, चित्त प्रगृहीत करतो आणि दृढ प्रयत्न करतो. भिक्षूंनो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या चार गोष्टींचा विकास केला पाहिजे.” दुसरे.

---

๓. อิทฺธิปาทสุตฺตํ

३. इद्धिपादसुत्तं

---

๒๗๖. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ; วีริยสมาธิ…เป… จิตฺตสมาธิ…เป… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ [Pg.580] ภาเวติ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ตติยํ.

२७६. “भिक्षूंनो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी चार गोष्टींचा विकास केला पाहिजे. कोणत्या चार? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षू छंद-समाधी-प्रधान-संस्कारांनी युक्त अशा इद्धिपादाचा (ऋद्धिपादाचा) विकास करतो; वीर्य-समाधी... इत्यादी... चित्त-समाधी... इत्यादी... विमंसा-समाधी-प्रधान-संस्कारांनी युक्त अशा इद्धिपादाचा विकास करतो. भिक्षूंनो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या चार गोष्टींचा विकास केला पाहिजे.” तिसरे.

---

๔-๓๐. ปริญฺญาทิสุตฺตานิ

४-३०. परिञ्ञादिसुत्तानि (परिज्ञा इत्यादी सुत्ते)

---

๒๗๗-๓๐๓. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย…เป… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย … วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา…เป…. ตึสติมํ.

२७७-३०३. “भिक्षूंनो, रागाच्या परिज्ञेसाठी (पूर्ण आकलनासाठी)... इत्यादी... परिक्षयासाठी (पूर्ण नाशासाठी)... प्रहाणासाठी (त्यागासाठी)... क्षयासाठी... व्ययासाठी (नाशासाठी)... विरागासाठी... निरोधासाठी... त्यागासाठी... प्रतिनिसर्गासाठी (पूर्णपणे सोडून देण्यासाठी) चार गोष्टींचा विकास केला पाहिजे... इत्यादी.” तिसावे.

---

๓๑-๕๑๐. โทสอภิญฺญาทิสุตฺตานิ

३१-५१०. दोसअभिञ्ञादिसुत्तानि (द्वेष-अभिज्ञा इत्यादी सुत्ते)

---

๓๐๔-๗๘๓. ‘‘โทสสฺส…เป… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปฬาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส… มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทสุตฺตรปญฺจสติมํ.

३०४-७८३. “द्वेषाच्या... इत्यादी... मोहाच्या... क्रोधाच्या... उपनाहाच्या (शत्रुत्वाच्या)... मक्खाच्या (गुण नासविण्याच्या)... पळासाच्या (मत्सराच्या)... इस्सेच्या (असूयेच्या)... मच्छरियाच्या (कंजूषपणाच्या)... मायेच्या (कपटाच्या)... साठेय्याच्या (धूर्ततेच्या)... थंभाच्या (हट्टीपणाच्या)... सारंभाच्या (उग्रतेच्या)... मानाच्या (अहंकाराच्या)... अतिमानाच्या (अति-अहंकाराच्या)... मदाच्या (गर्वाच्या)... प्रमादाच्या (बेसावधपणाच्या) अभिज्ञेसाठी... परिज्ञेसाठी... परिक्षयासाठी... प्रहाणासाठी... क्षयासाठी... व्ययासाठी... विरागासाठी... निरोधासाठी... त्यागासाठी... प्रतिनिसर्गासाठी या चार गोष्टींचा विकास केला पाहिजे.” पाचशे दहावे.

---

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

रागपेय्याल समाप्त.

---

จตุกฺกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

चतुक्कनिपातपाळि समाप्त.