Tipiṭaka Translation

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ซึ่งเป็นผู้ไกลจากกิเลส ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง

අඞ්ගුත්තරනිකායො

อังคุตตรนิกาย

චතුක්කනිපාතපාළි

จตุกกนิบาต

1. පඨමපණ්ණාසකං

๑. ปฐมปัณณาสก์

1. භණ්ඩගාමවග්ගො

๑. ภัณฑคามวรรค

1. අනුබුද්ධසුත්තං

๑. อนุพุทธสูตร

1. එවං [Pg.307] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වජ්ජීසු විහරති භණ්ඩගාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภัณฑคาม ในแคว้นวัชชี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘චතුන්නං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. කතමෙසං චතුන්නං? අරියස්ස, භික්ඛවෙ, සීලස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. අරියස්ස, භික්ඛවෙ, සමාධිස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. අරියාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාය අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. අරියාය, භික්ඛවෙ, විමුත්තියා අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. තයිදං, භික්ඛවෙ, අරියං සීලං අනුබුද්ධං පටිවිද්ධං, අරියො සමාධි අනුබුද්ධො පටිවිද්ධො, අරියා පඤ්ඤා අනුබුද්ධා පටිවිද්ධා, අරියා විමුත්ති අනුබුද්ධා පටිවිද්ධා, උච්ඡින්නා භවතණ්හා, ඛීණා භවනෙත්ති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดธรรม ๔ ประการ เราและเธอทั้งหลายจึงต้องท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏสิ้นกาลนานอย่างนี้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยศีล เราและเธอทั้งหลายจึงต้องท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏสิ้นกาลนานอย่างนี้ เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยสมาธิ ... อริยปัญญา ... อริยวิมุตติ เราและเธอทั้งหลายจึงต้องท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏสิ้นกาลนานอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย อริยศีล อริยสมาธิ อริยปัญญา และอริยวิมุตตินั้น เราได้รู้แจ้งแทงตลอดแล้ว ภวตัณหา เราถอนได้แล้ว ภวเนตติสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก”

ඉදමවොච [Pg.308] භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

‘‘සීලං සමාධි පඤ්ඤා ච, විමුත්ති ච අනුත්තරා;

අනුබුද්ධා ඉමෙ ධම්මා, ගොතමෙන යසස්සිනා.

ศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติอันยอดเยี่ยม ธรรมเหล่านี้ พระโคดมผู้มียศได้ตรัสรู้แล้ว

‘‘ඉති බුද්ධො අභිඤ්ඤාය, ධම්මමක්ඛාසි භික්ඛුනං;

දුක්ඛස්සන්තකරො සත්ථා, චක්ඛුමා පරිනිබ්බුතො’’ති. පඨමං;

พระพุทธเจ้าผู้ทรงรู้ยิ่งแล้วโดยประการนี้ ได้ตรัสบอกธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย พระศาสดาผู้ทรงทำที่สุดแห่งทุกข์ ผู้มีพระจักษุ ปรินิพพานแล้ว” จบปฐมสูตร

2. පපතිතසුත්තං

๒. ปปติตสูตร

2. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. කතමෙහි චතූහි? අරියෙන, භික්ඛවෙ, සීලෙන අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. අරියෙන, භික්ඛවෙ, සමාධිනා අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. අරියාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාය අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. අරියාය, භික්ඛවෙ, විමුත්තියා අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති.

๒. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เรียกว่า ‘ผู้ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ประกอบด้วยอริยศีล เรียกว่า ‘ผู้ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ผู้ไม่ประกอบด้วยอริยสมาธิ ... อริยปัญญา ... อริยวิมุตติ เรียกว่า ‘ผู้ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เรียกว่า ‘ผู้ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. කතමෙහි චතූහි? අරියෙන, භික්ඛවෙ, සීලෙන සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. අරියෙන, භික්ඛවෙ, සමාධිනා සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. අරියාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාය සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. අරියාය, භික්ඛවෙ, විමුත්තියා සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චතී’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เรียกว่า ‘ผู้ไม่ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยอริยศีล เรียกว่า ‘ผู้ไม่ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ผู้ประกอบด้วยอริยสมาธิ ... อริยปัญญา ... อริยวิมุตติ เรียกว่า ‘ผู้ไม่ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เรียกว่า ‘ผู้ไม่ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’”

‘‘චුතා පතන්ති පතිතා, ගිද්ධා ච පුනරාගතා;

කතං කිච්චං රතං රම්මං, සුඛෙනාන්වාගතං සුඛ’’න්ති. දුතියං;

“สัตว์ทั้งหลายผู้เคลื่อนแล้วย่อมตกไป ผู้ตกไปแล้วและผู้กำหนัดยินดี ย่อมกลับมาอีก ส่วนผู้มีกิจทำเสร็จแล้ว ยินดีในธรรมที่น่ารื่นรมย์ ย่อมเข้าถึงสุขอันสืบเนื่องมาจากสุข” จบทุติยสูตร

3. පඨමඛතසුත්තං

๓. ปฐมขตสูตร

3. ‘‘චතූහි[Pg.309], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසෙති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසෙති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති.

๓. “ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกขุด (รากเหง้า) ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว กล่าวสรรเสริญคนที่ไม่ควรแก่การสรรเสริญ ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว กล่าวติเตียนคนที่ควรแก่การสรรเสริญ ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกขุด ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසෙති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසෙති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกขุด (รากเหง้า) ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ พิจารณาไตร่ตรองแล้ว กล่าวติเตียนคนที่ไม่ควรแก่การสรรเสริญ พิจารณาไตร่ตรองแล้ว กล่าวสรรเสริญคนที่ควรแก่การสรรเสริญ พิจารณาไตร่ตรองแล้ว แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส พิจารณาไตร่ตรองแล้ว แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกขุด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบุญเป็นอันมาก”

‘‘යො නින්දියං පසංසති,තං වා නින්දති යො පසංසියො;

විචිනාති මුඛෙන සො කලිං,කලිනා තෙන සුඛං න වින්දති.

“ผู้ใดสรรเสริญคนที่ควรติเตียน หรือติเตียนคนที่ควรสรรเสริญ ผู้นั้นชื่อว่าย่อมก่อโทษด้วยปาก เพราะโทษนั้น เขาย่อมไม่ได้ประสบสุข

‘‘අප්පමත්තො අයං කලි,යො අක්ඛෙසු ධනපරාජයො;

සබ්බස්සාපි සහාපි අත්තනා,අයමෙව මහන්තතරො කලි;

යො සුගතෙසු මනං පදොසයෙ.

การพ่ายแพ้ทรัพย์สินในการพนันพร้อมทั้งตนทั้งหมดนั้น เป็นความฉิบหายเพียงเล็กน้อย ส่วนผู้ใดประทุษร้ายใจในพระสุคตทั้งหลาย นี้แหละเป็นความฉิบหายที่ใหญ่หลวงกว่า

‘‘සතං [Pg.310] සහස්සානං නිරබ්බුදානං,ඡත්තිංසතී පඤ්ච ච අබ්බුදානි;

යමරියගරහී නිරයං උපෙති,වාචං මනඤ්ච පණිධාය පාපක’’න්ති. තතියං;

ผู้ติเตียนพระอริยบุคคล ตั้งวาจาและใจอันชั่วร้ายไว้ ย่อมเข้าถึงนรก (เป็นเวลา) หนึ่งแสนนิรัพพุทะ สามสิบหกนิรัพพุทะ และห้าอัพพุทะ จบสูตรที่ ๓

4. දුතියඛතසුත්තං

๔. ทุติยขตสูตร

4. ‘‘චතූසු, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙසු චතූසු? මාතරි, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. පිතරි, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො…පෙ… තථාගතෙ, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො…පෙ… තථාගතසාවකෙ, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. ඉමෙසු ඛො, භික්ඛවෙ, චතූසු මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති.

๔. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด เป็นอสัตบุรุษ ประพฤติผิดในบุคคล ๔ จำพวก ชื่อว่าขุดตน ทำลายตน มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก บุคคล ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด เป็นอสัตบุรุษ ประพฤติผิดในมารดา ชื่อว่าขุดตน ทำลายตน มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย ประพฤติผิดในบิดา...เป... ในพระตถาคต...เป... ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด เป็นอสัตบุรุษ ประพฤติผิดในสาวกของพระตถาคต ชื่อว่าขุดตน ทำลายตน มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด เป็นอสัตบุรุษ ประพฤติผิดในบุคคล ๔ จำพวกนี้แล ชื่อว่าขุดตน ทำลายตน มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก

‘‘චතූසු, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙසු චතූසු? මාතරි, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. පිතරි, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො…පෙ… තථාගතෙ, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො…පෙ… තථාගතසාවකෙ, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. ඉමෙසු ඛො, භික්ඛවෙ, චතූසු සම්මා පටිපජ්ජමානො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประพฤติชอบในบุคคล ๔ จำพวก ชื่อว่าไม่ขุดตน ไม่ทำลายตน ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก บุคคล ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประพฤติชอบในมารดา ชื่อว่าไม่ขุดตน ไม่ทำลายตน ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย ประพฤติชอบในบิดา...เป... ในพระตถาคต...เป... ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประพฤติชอบในสาวกของพระตถาคต ชื่อว่าไม่ขุดตน ไม่ทำลายตน ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประพฤติชอบในบุคคล ๔ จำพวกนี้แล ชื่อว่าไม่ขุดตน ไม่ทำลายตน ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก

‘‘මාතරි [Pg.311] පිතරි චාපි, යො මිච්ඡා පටිපජ්ජති;

තථාගතෙ වා සම්බුද්ධෙ, අථ වා තස්ස සාවකෙ;

බහුඤ්ච සො පසවති, අපුඤ්ඤං තාදිසො නරො.

ผู้ใดประพฤติผิดในมารดาและบิดา ในพระตถาคตสัมมาสัมพุทธเจ้า หรือในสาวกของพระองค์ นรชนเช่นนั้นย่อมประสบบาปเป็นอันมาก

‘‘තාය නං අධම්මචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා;

ඉධෙව නං ගරහන්ති, පෙච්චාපායඤ්ච ගච්ඡති.

เพราะการประพฤติไม่เป็นธรรมในมารดาบิดานั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมติเตียนผู้นั้นในโลกนี้เอง เขาละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมเข้าถึงอบาย

‘‘මාතරි පිතරි චාපි, යො සම්මා පටිපජ්ජති;

තථාගතෙ වා සම්බුද්ධෙ, අථ වා තස්ස සාවකෙ;

බහුඤ්ච සො පසවති, පුඤ්ඤං එතාදිසො නරො.

ส่วนผู้ใดประพฤติชอบในมารดาและบิดา ในพระตถาคตสัมมาสัมพุทธเจ้า หรือในสาวกของพระองค์ นรชนเช่นนั้นย่อมประสบบุญเป็นอันมาก

‘‘තාය නං ධම්මචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා;

ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. චතුත්ථං;

เพราะการประพฤติเป็นธรรมในมารดาบิดานั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญผู้นั้นในโลกนี้เอง เขาละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมบันเทิงในสวรรค์ จบสูตรที่ ๔

5. අනුසොතසුත්තං

๕. อนุโสตสูตร

5. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අනුසොතගාමී පුග්ගලො, පටිසොතගාමී පුග්ගලො, ඨිතත්තො පුග්ගලො, තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, අනුසොතගාමී පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කාමෙ ච පටිසෙවති, පාපඤ්ච කම්මං කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුසොතගාමී පුග්ගලො.

๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ หาได้ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลผู้ไปตามกระแส ๑ บุคคลผู้ไปทวนกระแส ๑ บุคคลผู้มีตนตั้งมั่นแล้ว ๑ พราหมณ์ผู้ข้ามถึงฝั่งแล้วยืนอยู่บนบก ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไปตามกระแสเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เสพกามและทำกรรมชั่ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้ไปตามกระแส

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පටිසොතගාමී පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කාමෙ ච නප්පටිසෙවති, පාපඤ්ච කම්මං න කරොති, සහාපි දුක්ඛෙන සහාපි දොමනස්සෙන අස්සුමුඛොපි රුදමානො පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පටිසොතගාමී පුග්ගලො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไปทวนกระแสเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เสพกามและไม่ทำกรรมชั่ว แม้จะมีความทุกข์ มีความโทมนัส มีหน้านองด้วยน้ำตา ร้องไห้อยู่ ก็ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้ไปทวนกระแส

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ඨිතත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී, අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඨිතත්තො පුග්ගලො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีตนตั้งมั่นแล้วเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีตนตั้งมั่นแล้ว

‘‘කතමො [Pg.312] ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์ผู้ข้ามถึงฝั่งแล้วยืนอยู่บนบกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า พราหมณ์ผู้ข้ามถึงฝั่งแล้วยืนอยู่บนบก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้ในโลก

‘‘යෙ කෙචි කාමෙසු අසඤ්ඤතා ජනා,අවීතරාගා ඉධ කාමභොගිනො;

පුනප්පුනං ජාතිජරූපගාමි තෙ,තණ්හාධිපන්නා අනුසොතගාමිනො.

ชนเหล่าใดไม่สำรวมในกามทั้งหลาย ยังไม่ปราศจากราคะ เป็นผู้บริโภคกามในโลกนี้ ชนเหล่านั้นถูกตัณหาครอบงำ ย่อมเข้าถึงชาติและชราอยู่ร่ำไป ชื่อว่าเป็นผู้ไปตามกระแส

‘‘තස්මා හි ධීරො ඉධුපට්ඨිතස්සතී,කාමෙ ච පාපෙ ච අසෙවමානො;

සහාපි දුක්ඛෙන ජහෙය්‍ය කාමෙ,පටිසොතගාමීති තමාහු පුග්ගලං.

เพราะเหตุนั้นแล บัณฑิตผู้มีสติตั้งมั่นในโลกนี้ ไม่เสพกามและบาป แม้จะมีความทุกข์ ก็พึงละกามได้ ท่านเรียกบุคคลนั้นว่า ผู้ไปทวนกระแส

‘‘යො වෙ කිලෙසානි පහාය පඤ්ච,පරිපුණ්ණසෙඛො අපරිහානධම්මො;

චෙතොවසිප්පත්තො සමාහිතින්ද්‍රියො,ස වෙ ඨිතත්තොති නරො පවුච්චති.

ผู้ใดละกิเลส ๕ อย่างได้แล้ว เป็นพระเสขะผู้บริบูรณ์ ไม่มีความเสื่อมเป็นธรรมดา ถึงความชำนาญในเจโตสมาธิ มีอินทรีย์ตั้งมั่น นรชนนั้นแล ท่านเรียกว่า ผู้มีตนตั้งมั่นแล้ว

‘‘පරොපරා යස්ස සමෙච්ච ධම්මා,විධූපිතා අත්ථගතා න සන්ති;

ස වෙ මුනි වුසිතබ්‍රහ්මචරියො,ලොකන්තගූ පාරගතොති වුච්චතී’’ති. පඤ්චමං;

มุนีใดรู้เท่าทันธรรมทั้งหลาย ทั้งชั้นสูงและชั้นต่ำ แล้วกำจัดเสียสิ้น จนธรรมเหล่านั้นดับไป ไม่มีเหลือ มุนีนั้นแลชื่อว่าอยู่จบพรหมจรรย์ รู้แจ้งโลก เรียกว่าผู้ถึงฝั่ง

6. අප්පස්සුතසුත්තං

๖. อัปปัสสุตสูตร

6. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අප්පස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, අප්පස්සුතො සුතෙන උපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන උපපන්නො. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො[Pg.313]? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පකං සුතං හොති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස අප්පකස්ස සුතස්ස න අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො.

๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้มีสุตะน้อย ไม่ประกอบด้วยสุตะ ๒. บุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่ประกอบด้วยสุตะ ๓. บุคคลผู้มีสุตะมาก แต่ไม่ประกอบด้วยสุตะ ๔. บุคคลผู้มีสุตะมาก และประกอบด้วยสุตะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะน้อย ไม่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ได้สดับมาน้อย ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาไม่รู้แจ้งอรรถ ไม่รู้แจ้งธรรมแห่งสุตะแม้น้อยนั้น จึงไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะน้อย ไม่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පකං සුතං හොති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස අප්පකස්ස සුතස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ได้สดับมาน้อย ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขารู้แจ้งอรรถ รู้แจ้งธรรมแห่งสุตะแม้น้อยนั้น จึงเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස බහුකං සුතං හොති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස බහුකස්ස සුතස්ස න අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะมาก แต่ไม่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ได้สดับมามาก ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาไม่รู้แจ้งอรรถ ไม่รู้แจ้งธรรมแห่งสุตะที่มากนั้น จึงไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะมาก แต่ไม่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස බහුකං සුතං හොති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස බහුකස්ස සුතස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะมาก และประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ได้สดับมามาก ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขารู้แจ้งอรรถ รู้แจ้งธรรมแห่งสุตะที่มากนั้น จึงเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะมาก และประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘අප්පස්සුතොපි චෙ හොති, සීලෙසු අසමාහිතො;

උභයෙන නං ගරහන්ති, සීලතො ච සුතෙන ච.

ถ้าเป็นผู้มีสุตะน้อย ทั้งไม่ตั้งมั่นในศีล บัณฑิตย่อมตินินทาผู้นั้นโดยส่วนสอง คือ โดยศีลและโดยสุตะ

‘‘අප්පස්සුතොපි චෙ හොති, සීලෙසු සුසමාහිතො;

සීලතො නං පසංසන්ති, තස්ස සම්පජ්ජතෙ සුතං.

ถ้าเป็นผู้มีสุตะน้อย แต่ตั้งมั่นดีในศีล บัณฑิตย่อมสรรเสริญผู้นั้นโดยศีล แต่สุตะของเขายังไม่สมบูรณ์

‘‘බහුස්සුතොපි [Pg.314] චෙ හොති, සීලෙසු අසමාහිතො;

සීලතො නං ගරහන්ති, නාස්ස සම්පජ්ජතෙ සුතං.

ถ้าเป็นผู้มีสุตะมาก แต่ไม่ตั้งมั่นในศีล บัณฑิตย่อมตินินทาผู้นั้นโดยศีล แต่สุตะของเขาสมบูรณ์

‘‘බහුස්සුතොපි චෙ හොති, සීලෙසු සුසමාහිතො;

උභයෙන නං පසංසන්ති, සීලතො ච සුතෙන ච.

ถ้าเป็นผู้มีสุตะมาก ทั้งตั้งมั่นดีในศีล บัณฑิตย่อมสรรเสริญผู้นั้นโดยส่วนสอง คือ โดยศีลและโดยสุตะ

‘‘බහුස්සුතං ධම්මධරං, සප්පඤ්ඤං බුද්ධසාවකං;

නෙක්ඛං ජම්බොනදස්සෙව, කො තං නින්දිතුමරහති;

දෙවාපි නං පසංසන්ති, බ්‍රහ්මුනාපි පසංසිතො’’ති. ඡට්ඨං;

สาวกของพระพุทธเจ้า ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม มีปัญญาดี เปรียบเหมือนแท่งทองชมพูนุท ใครจะติเตียนท่านได้เล่า แม้เทวดาก็สรรเสริญท่าน แม้พรหมก็สรรเสริญ

7. සොභනසුත්තං

๗. โสภณสูตร

7. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සඞ්ඝං සොභෙන්ති. කතමෙ චත්තාරො? භික්ඛු, භික්ඛවෙ, වියත්තො විනීතො විසාරදො බහුස්සුතො ධම්මධරො ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො සඞ්ඝං සොභෙති. භික්ඛුනී, භික්ඛවෙ, වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සඞ්ඝං සොභෙති. උපාසකො, භික්ඛවෙ, වියත්තො විනීතො විසාරදො බහුස්සුතො ධම්මධරො ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො සඞ්ඝං සොභෙති. උපාසිකා, භික්ඛවෙ, වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සඞ්ඝං සොභෙති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සඞ්ඝං සොභෙන්තී’’ති.

๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ เป็นผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม ภิกษุณีผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม อุบาสกผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม อุบาสิกาผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล เป็นผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม

‘‘යො හොති වියත්තො ච විසාරදො ච,බහුස්සුතො ධම්මධරො ච හොති;

ධම්මස්ස හොති අනුධම්මචාරී,ස තාදිසො වුච්චති සඞ්ඝසොභනො.

ผู้ใดเป็นคนฉลาด แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม และเป็นผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้นั้นเรียกว่า ผู้ยังสงฆ์ให้งดงาม

‘‘භික්ඛු ච සීලසම්පන්නො, භික්ඛුනී ච බහුස්සුතා;

උපාසකො ච යො සද්ධො, යා ච සද්ධා උපාසිකා;

එතෙ ඛො සඞ්ඝං සොභෙන්ති, එතෙ හි සඞ්ඝසොභනා’’ති. සත්තමං;

ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ภิกษุณีผู้เป็นพหูสูต อุบาสกผู้มีศรัทธา และอุบาสิกาผู้มีศรัทธา ชนเหล่านี้แลย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม ชนเหล่านี้เป็นผู้ยังสงฆ์ให้งดงามโดยแท้

8. වෙසාරජ්ජසුත්තං

๘. เวสารัชชสูตร

8. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.315], භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස වෙසාරජ්ජානි, යෙහි වෙසාරජ්ජෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති. කතමානි චත්තාරි? ‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධා’ති තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සතීති නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි.

๘. ภิกษุทั้งหลาย เวสารัชชญาณของตถาคต ๔ ประการนี้ มีอยู่ เวสารัชชญาณ ๔ ประการที่ตถาคตสมบูรณ์แล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัท ประกาศพรหมจักร ๔ ประการไหนบ้าง คือ เราไม่เห็นเหตุนี้เลยว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จักทักท้วงเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ ท่านผู้ปฏิญาณว่าเป็นสัมมาสัมพุทธะ ยังมิได้ตรัสรู้’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เห็นเหตุนั้น จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่

‘‘‘ඛීණාසවස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ආසවා අපරික්ඛීණා’ති තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සතීති නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි.

ภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลยว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จักทักท้วงเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘อาสวะเหล่านี้ของท่านผู้ปฏิญญาว่าเป็นพระขีณาสพ ยังไม่สิ้นไป’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้น จึงถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่

‘‘‘යෙ ඛො පන තෙ අන්තරායිකා ධම්මා වුත්තා තෙ පටිසෙවතො නාලං අන්තරායායා’ති තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සතීති නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි.

ภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลยว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จักทักท้วงเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ธรรมทั้งหลายที่ท่านกล่าวว่าเป็นธรรมทำอันตราย ไม่สามารถทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้น จึงถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่

‘‘‘යස්ස ඛො පන තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතො සො න නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’ති තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සතීති නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි තථාගතස්ස වෙසාරජ්ජානි, යෙහි වෙසාරජ්ජෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙතී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลยว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จักทักท้วงเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ธรรมที่ท่านแสดงเพื่อประโยชน์แก่ผู้ใด ธรรมนั้นไม่นำผู้ปฏิบัติเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบได้จริง’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้น จึงถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เวสารัชชญาณของตถาคต ๔ ประการนี้แล ที่ตถาคตสมบูรณ์แล้ว จึงปฏิญญาฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ประกาศพรหมจักรให้เป็นไป

‘‘යෙ [Pg.316] කෙචිමෙ වාදපථා පුථුස්සිතා,යං නිස්සිතා සමණබ්‍රාහ්මණා ච;

තථාගතං පත්වා න තෙ භවන්ති,විසාරදං වාදපථාතිවත්තං.

ลัทธิวาทะใดๆ ที่สมณพราหมณ์จำนวนมากอาศัยแล้วตั้งขึ้น ลัทธิวาทะและสมณพราหมณ์เหล่านั้น มาถึงตถาคตผู้แกล้วกล้า ผู้ก้าวล่วงลัทธิวาทะเสียได้ ย่อมไม่รุ่งเรือง

‘‘යො ධම්මචක්කං අභිභුය්‍ය කෙවලී,පවත්තයී සබ්බභූතානුකම්පී;

තං තාදිසං දෙවමනුස්සසෙට්ඨං,සත්තා නමස්සන්ති භවස්ස පාරගු’’න්ති. අට්ඨමං;

พระผู้มีพระภาคพระองค์ใด ทรงสมบูรณ์ด้วยพระคุณทั้งปวง ทรงอนุเคราะห์แก่สรรพสัตว์ ทรงครอบงำแล้วประกาศธรรมจักรให้เป็นไป สัตว์ทั้งหลายย่อมนอบน้อมพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้เช่นนั้น ผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ ผู้ถึงฝั่งแห่งภพ

9. තණ්හුප්පාදසුත්තං

๙. ตัณหุปปาทสูตร

9. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, තණ්හුප්පාදා යත්ථ භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. කතමෙ චත්තාරො? චීවරහෙතු වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති; පිණ්ඩපාතහෙතු වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති; සෙනාසනහෙතු වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති; ඉතිභවාභවහෙතු වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො තණ්හුප්පාදා යත්ථ භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජතී’’ති.

๙. ภิกษุทั้งหลาย เหตุเกิดแห่งตัณหา ๔ ประการนี้ ที่ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุเพราะเหตุแห่งจีวรบ้าง เพราะเหตุแห่งบิณฑบาตบ้าง เพราะเหตุแห่งเสนาสนะบ้าง เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่บ้าง ภิกษุทั้งหลาย เหตุเกิดแห่งตัณหา ๔ ประการนี้แล ที่ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุ

‘‘තණ්හා දුතියො පුරිසො, දීඝමද්ධාන සංසරං;

ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං, සංසාරං නාතිවත්තති.

บุรุษผู้มีตัณหาเป็นเพื่อน ท่องเที่ยวไปสิ้นกาลนาน ย่อมไม่ล่วงพ้นสังสารวัฏ คือความมีความเป็นอย่างนี้และความมีความเป็นอย่างอื่นไปได้

‘‘එවමාදීනවං ඤත්වා, තණ්හං දුක්ඛස්ස සම්භවං;

වීතතණ්හො අනාදානො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති. නවමං;

ภิกษุรู้ชัดโทษอย่างนี้ว่า ตัณหาเป็นแดนเกิดแห่งทุกข์แล้ว พึงเป็นผู้ปราศจากตัณหา ไม่มีความยึดมั่น มีสติเที่ยวไป

10. යොගසුත්තං

๑๐. โยคสูตร

10. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, යොගා. කතමෙ චත්තාරො? කාමයොගො, භවයොගො, දිට්ඨියොගො, අවිජ්ජායොගො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, කාමයොගො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කාමානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. තස්ස [Pg.317] කාමානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං අප්පජානතො යො කාමෙසු කාමරාගො කාමනන්දී කාමස්නෙහො කාමමුච්ඡා කාමපිපාසා කාමපරිළාහො කාමජ්ඣොසානං කාමතණ්හා සානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමයොගො. ඉති කාමයොගො.

๑๐. ภิกษุทั้งหลาย โยคะ ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ กามโยคะ ภวโยคะ ทิฏฐิโยคะ อวิชชาโยคะ ภิกษุทั้งหลาย กามโยคะเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากกามทั้งหลาย เมื่อเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากกามทั้งหลายอยู่ ความกำหนัดในกาม ความเพลิดเพลินในกาม ความเยื่อใยในกาม ความสยบในกาม ความกระหายในกาม ความเร่าร้อนในกาม ความหมกมุ่นในกาม ตัณหาในกาม ย่อมตามนอนเนื่องอยู่ในสันดาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กามโยคะ กามโยคะเป็นอย่างนี้

‘‘භවයොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භවානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. තස්ස භවානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං අප්පජානතො යො භවෙසු භවරාගො භවනන්දී භවස්නෙහො භවමුච්ඡා භවපිපාසා භවපරිළාහො භවජ්ඣොසානං භවතණ්හා සානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භවයොගො. ඉති කාමයොගො භවයොගො.

ภวโยคะเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากภพทั้งหลาย เมื่อเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากภพทั้งหลายอยู่ ความกำหนัดในภพ ความเพลิดเพลินในภพ ความเยื่อใยในภพ ความสยบในภพ ความกระหายในภพ ความเร่าร้อนในภพ ความหมกมุ่นในภพ ตัณหาในภพ ย่อมตามนอนเนื่องอยู่ในสันดาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภวโยคะ กามโยคะ ภวโยคะ เป็นอย่างนี้

‘‘දිට්ඨියොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දිට්ඨීනං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. තස්ස දිට්ඨීනං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං අප්පජානතො යො දිට්ඨීසු දිට්ඨිරාගො දිට්ඨිනන්දී දිට්ඨිස්නෙහො දිට්ඨිමුච්ඡා දිට්ඨිපිපාසා දිට්ඨිපරිළාහො දිට්ඨිජ්ඣොසානං දිට්ඨිතණ්හා සානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියොගො. ඉති කාමයොගො භවයොගො දිට්ඨියොගො.

ทิฏฐิโยคะเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากทิฏฐิทั้งหลาย เมื่อเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากทิฏฐิทั้งหลายอยู่ ความกำหนัดในทิฏฐิ ความเพลิดเพลินในทิฏฐิ ความเยื่อใยในทิฏฐิ ความสยบในทิฏฐิ ความกระหายในทิฏฐิ ความเร่าร้อนในทิฏฐิ ความหมกมุ่นในทิฏฐิ ตัณหาในทิฏฐิ ย่อมตามนอนเนื่องอยู่ในสันดาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิโยคะ กามโยคะ ภวโยคะ ทิฏฐิโยคะ เป็นอย่างนี้

‘‘අවිජ්ජායොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. තස්ස ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං අප්පජානතො යා ඡසු ඵස්සායතනෙසු අවිජ්ජා අඤ්ඤාණං සානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජායොගො. ඉති කාමයොගො භවයොගො දිට්ඨියොගො අවිජ්ජායොගො, සංයුත්තො පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි සංකිලෙසිකෙහි පොනොභවිකෙහි සදරෙහි දුක්ඛවිපාකෙහි ආයතිං ජාතිජරාමරණිකෙහි. තස්මා අයොගක්ඛෙමීති වුච්චති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො යොගා.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อวิชชาโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากผัสสายตนะ ๖ ประการ เมื่อเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากผัสสายตนะ ๖ ประการ อวิชชาคือความไม่รู้ใดในผัสสายตนะ ๖ ประการนั้น ย่อมนอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อวิชชาโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยคะ ภวโยคะ ทิฏฐิโยคะ อวิชชาโยคะ (ย่อมมี) (บุคคลนั้น) ประกอบแล้วด้วยธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล เป็นเครื่องเศร้าหมอง ก่อภพใหม่ ทำให้เดือดร้อน มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นไปเพื่อชาติ ชรา และมรณะในอนาคต เพราะเหตุนั้น เขาจึงถูกเรียกว่า ‘ผู้ยังไม่เกษมจากโยคะ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือโยคะ ๔ ประการ”

‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.318], භික්ඛවෙ, විසංයොගා. කතමෙ චත්තාරො? කාමයොගවිසංයොගො, භවයොගවිසංයොගො, දිට්ඨියොගවිසංයොගො, අවිජ්ජායොගවිසංයොගො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, කාමයොගවිසංයොගො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කාමානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. තස්ස කාමානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානතො යො කාමෙසු කාමරාගො කාමනන්දී කාමස්නෙහො කාමමුච්ඡා කාමපිපාසා කාමපරිළාහො කාමජ්ඣොසානං කාමතණ්හා සා නානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමයොගවිසංයොගො. ඉති කාමයොගවිසංයොගො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิสังโยคะ ๔ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๔ ประการคืออะไรบ้าง? คือ กามโยควิสังโยคะ ภวโยควิสังโยคะ ทิฏฐิโยควิสังโยคะ อวิชชาโยควิสังโยคะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กามโยควิสังโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากกามทั้งหลาย เมื่อเขารู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากกามทั้งหลาย กามราคะ กามนันทิ กามสิเนหา ความหมกมุ่นในกาม ความกระหายในกาม ความเร่าร้อนเพราะกาม การสยบอยู่ในกาม กามตัณหาใดในกามทั้งหลาย กิเลสเหล่านั้นย่อมไม่นอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กามโยควิสังโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยควิสังโยคะ (ย่อมมี)”

‘‘භවයොගවිසංයොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භවානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. තස්ස භවානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානතො යො භවෙසු භවරාගො භවනන්දී භවස්නෙහො භවමුච්ඡා භවපිපාසා භවපරිළාහො භවජ්ඣොසානං භවතණ්හා සා නානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භවයොගවිසංයොගො. ඉති කාමයොගවිසංයොගො භවයොගවිසංයොගො.

“ก็ภวโยควิสังโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากภพทั้งหลาย เมื่อเขารู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากภพทั้งหลาย ภวราคะ ภวนันทิ ภวสิเนหา ความหมกมุ่นในภพ ความกระหายในภพ ความเร่าร้อนเพราะภพ การสยบอยู่ในภพ ภวตัณหาใดในภพทั้งหลาย กิเลสเหล่านั้นย่อมไม่นอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภวโยควิสังโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยควิสังโยคะ ภวโยควิสังโยคะ (ย่อมมี)”

‘‘දිට්ඨියොගවිසංයොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දිට්ඨීනං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. තස්ස දිට්ඨීනං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානතො යො දිට්ඨීසු දිට්ඨිරාගො දිට්ඨිනන්දී දිට්ඨිස්නෙහො දිට්ඨිමුච්ඡා දිට්ඨිපිපාසා දිට්ඨිපරිළාහො දිට්ඨිජ්ඣොසානං දිට්ඨිතණ්හා සා නානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියොගවිසංයොගො. ඉති කාමයොගවිසංයොගො භවයොගවිසංයොගො දිට්ඨියොගවිසංයොගො.

“ก็ทิฏฐิโยควิสังโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากทิฏฐิทั้งหลาย เมื่อเขารู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากทิฏฐิทั้งหลาย ทิฏฐิราคะ ทิฏฐินันทิ ทิฏฐิสิเนหา ความหมกมุ่นในทิฏฐิ ความกระหายในทิฏฐิ ความเร่าร้อนเพราะทิฏฐิ การสยบอยู่ในทิฏฐิ ทิฏฐิตัณหาใดในทิฏฐิทั้งหลาย กิเลสเหล่านั้นย่อมไม่นอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิโยควิสังโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยควิสังโยคะ ภวโยควิสังโยคะ ทิฏฐิโยควิสังโยคะ (ย่อมมี)”

‘‘අවිජ්ජායොගවිසංයොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. තස්ස ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානතො යා ඡසු ඵස්සායතනෙසු අවිජ්ජා අඤ්ඤාණං සා නානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජායොගවිසංයොගො[Pg.319]. ඉති කාමයොගවිසංයොගො භවයොගවිසංයොගො දිට්ඨියොගවිසංයොගො අවිජ්ජායොගවිසංයොගො, විසංයුත්තො පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි සංකිලෙසිකෙහි පොනොභවිකෙහි සදරෙහි දුක්ඛවිපාකෙහි ආයතිං ජාතිජරාමරණිකෙහි. තස්මා යොගක්ඛෙමීති වුච්චති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො විසංයොගා’’ති.

“ก็อวิชชาโยควิสังโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากผัสสายตนะ ๖ ประการ เมื่อเขารู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากผัสสายตนะ ๖ ประการ อวิชชาคือความไม่รู้ใดในผัสสายตนะ ๖ ประการนั้น ย่อมไม่นอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อวิชชาโยควิสังโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยควิสังโยคะ ภวโยควิสังโยคะ ทิฏฐิโยควิสังโยคะ อวิชชาโยควิสังโยคะ (ย่อมมี) (บุคคลนั้น) ไม่ประกอบแล้วด้วยธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล เป็นเครื่องเศร้าหมอง ก่อภพใหม่ ทำให้เดือดร้อน มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นไปเพื่อชาติ ชรา และมรณะในอนาคต เพราะเหตุนั้น เขาจึงถูกเรียกว่า ‘ผู้ถึงความเกษมจากโยคะ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือวิสังโยคะ ๔ ประการ”

‘‘කාමයොගෙන සංයුත්තා, භවයොගෙන චූභයං;

දිට්ඨියොගෙන සංයුත්තා, අවිජ්ජාය පුරක්ඛතා.

“สัตว์ทั้งหลายผู้ประกอบด้วยกามโยคะและภวโยคะทั้งสองอย่าง ประกอบด้วยทิฏฐิโยคะ มีอวิชชาเป็นหัวหน้า

‘‘සත්තා ගච්ඡන්ති සංසාරං, ජාතිමරණගාමිනො;

යෙ ච කාමෙ පරිඤ්ඤාය, භවයොගඤ්ච සබ්බසො.

ย่อมท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏ มีการเกิดและการตายเป็นที่ไป ส่วนท่านผู้ใดกำหนดรู้กามทั้งหลายและภวโยคะได้โดยสิ้นเชิง

‘‘දිට්ඨියොගං සමූහච්ච, අවිජ්ජඤ්ච විරාජයං;

සබ්බයොගවිසංයුත්තා, තෙ වෙ යොගාතිගා මුනී’’ති. දසමං;

ถอนทิฏฐิโยคะขึ้นได้แล้ว คลายอวิชชาได้แล้ว ไม่ประกอบด้วยโยคะทั้งปวง ท่านเหล่านั้นแลเป็นมุนีผู้ก้าวล่วงโยคะได้” จบสูตรที่ ๑๐

භණ්ඩගාමවග්ගො පඨමො.

ภัณฑคามวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อเรื่องในวรรคนี้ คือ

අනුබුද්ධං පපතිතං ද්වෙ, ඛතා අනුසොතපඤ්චමං;

අප්පස්සුතො ච සොභනං, වෙසාරජ්ජං තණ්හායොගෙන තෙ දසාති.

อนพุทธสูตร ปปติตสูตร ขตสูตร ๒ สูตร อนุโสตสูตรเป็นที่ ๕ อัปปสุตสูตร โสภณสูตร เวสารัชชสูตร ตัณหาสูตร และโยคสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

2. චරවග්ගො

๒. จรวรรค

1. චරසුත්තං

๑. จรสูตร

11. ‘‘චරතො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති, නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, චරම්පි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘අනාතාපී අනොත්තාපී සතතං සමිතං කුසීතො හීනවීරියො’ති වුච්චති.

๑๑. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้เมื่อภิกษุกำลังเดินอยู่ หากกามวิตกก็ดี พยาบาทวิตกก็ดี หรือวิหิงสาวิตกก็ดี เกิดขึ้น ถ้าภิกษุนั้นยังรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุดไป ไม่ทำให้ถึงความไม่มี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้กำลังเดินอยู่ ภิกษุผู้เป็นเช่นนั้น ก็ถูกเรียกว่า ‘เป็นผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความละอายต่อบาป เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทรามอยู่เป็นนิตย์เนืองๆ’”

‘‘ඨිතස්ස [Pg.320] චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති, නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, ඨිතොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘අනාතාපී අනොත්තාපී සතතං සමිතං කුසීතො හීනවීරියො’ති වුච්චති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้เมื่อภิกษุกำลังยืนอยู่ หากกามวิตกก็ดี พยาบาทวิตกก็ดี หรือวิหิงสาวิตกก็ดี เกิดขึ้น ถ้าภิกษุนั้นยังรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุดไป ไม่ทำให้ถึงความไม่มี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้กำลังยืนอยู่ ภิกษุผู้เป็นเช่นนั้น ก็ถูกเรียกว่า ‘เป็นผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความละอายต่อบาป เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทรามอยู่เป็นนิตย์เนืองๆ’”

‘‘නිසින්නස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති, නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, නිසින්නොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘අනාතාපී අනොත්තාපී සතතං සමිතං කුසීතො හීනවීරියො’ති වුච්චති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นั่งอยู่, ถ้าภิกษุนั้นย่อมยึดถือวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุดไป ไม่ทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้นั่งอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความสะดุ้งกลัว เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทราม ตลอดกาลเนืองนิตย์’

‘‘සයානස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ජාගරස්ස උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති, නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, සයානොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරො එවංභූතො ‘අනාතාපී අනොත්තාපී සතතං සමිතං කුසීතො හීනවීරියො’ති වුච්චති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ตื่นนอนอยู่, ถ้าภิกษุนั้นย่อมยึดถือวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุดไป ไม่ทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ตื่นนอนผู้เป็นเช่นนี้ แม้นอนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความสะดุ้งกลัว เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทราม ตลอดกาลเนืองนิตย์’

‘‘චරතො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති, පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, චරම්පි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้เดินอยู่, ถ้าภิกษุนั้นไม่ยึดถือวิตกนั้นไว้ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นสุดไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้เดินอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’

‘‘ඨිතස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති, පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, ඨිතොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่, ถ้าภิกษุนั้นไม่ยึดถือวิตกนั้นไว้ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นสุดไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้ยืนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’

‘‘නිසින්නස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති, පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, නිසින්නොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นั่งอยู่, ถ้าภิกษุนั้นไม่ยึดถือวิตกนั้นไว้ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นสุดไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้นั่งอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’

‘‘සයානස්ස [Pg.321] චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ජාගරස්ස උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති, පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, සයානොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරො එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චතී’’ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ตื่นนอนอยู่, ถ้าภิกษุนั้นไม่ยึดถือวิตกนั้นไว้ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นสุดไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ตื่นนอนผู้เป็นเช่นนี้ แม้นอนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ดังนี้

‘‘චරං වා යදි වා තිට්ඨං, නිසින්නො උද වා සයං;

යො විතක්කං විතක්කෙති, පාපකං ගෙහනිස්සිතං.

ภิกษุใด จะเดินอยู่ก็ดี ยืนอยู่ก็ดี นั่งอยู่ก็ดี หรือนอนอยู่ก็ดี ย่อมตรึกวิตกอันลามก อาศัยเรือน

‘‘කුම්මග්ගප්පටිපන්නො සො, මොහනෙය්‍යෙසු මුච්ඡිතො;

අභබ්බො තාදිසො භික්ඛු, ඵුට්ඨුං සම්බොධිමුත්තමං.

ภิกษุนั้นชื่อว่าดำเนินไปสู่ทางผิด หลงใหลในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความหลง ภิกษุเช่นนั้นไม่ควรเพื่อจะถูกต้องสัมโพธิญาณอันสูงสุด

‘‘යො ච චරං වා තිට්ඨං වා, නිසින්නො උද වා සයං;

විතක්කං සමයිත්වාන, විතක්කූපසමෙ රතො;

භබ්බො සො තාදිසො භික්ඛු, ඵුට්ඨුං සම්බොධිමුත්තම’’න්ති. පඨමං;

ส่วนภิกษุใด จะเดินอยู่ก็ดี ยืนอยู่ก็ดี นั่งอยู่ก็ดี หรือนอนอยู่ก็ดี ยังวิตกให้สงบแล้ว ยินดีในธรรมเป็นที่สงบวิตก ภิกษุเช่นนั้นควรเพื่อจะถูกต้องสัมโพธิญาณอันสูงสุด ดังนี้แล จบสูตรที่ ๑

2. සීලසුත්තං

๒. สีลสูตร

12. ‘‘සම්පන්නසීලා, භික්ඛවෙ, විහරථ සම්පන්නපාතිමොක්ඛා, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතා විහරථ ආචාරගොචරසම්පන්නා අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවිනො. සමාදාය සික්ඛථ සික්ඛාපදෙසු. සම්පන්නසීලානං වො, භික්ඛවෙ, විහරතං සම්පන්නපාතිමොක්ඛානං පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතානං විහරතං ආචාරගොචරසම්පන්නානං අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවීනං සමාදාය සික්ඛතං සික්ඛාපදෙසු කිමස්ස උත්තරි කරණීයං?

๑๒. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ มีปาติโมกข์สมบูรณ์อยู่เถิด จงเป็นผู้สำรวมด้วยปาติโมกขสังวร มีอาจาระและโคจรสมบูรณ์ มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลายเถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเธอทั้งหลายเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ มีปาติโมกข์สมบูรณ์อยู่ เป็นผู้สำรวมด้วยปาติโมกขสังวร มีอาจาระและโคจรสมบูรณ์ มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย จะมีกิจอะไรที่ต้องทำให้ยิ่งขึ้นไปเล่า

‘‘චරතො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදො විගතො හොති, ථිනමිද්ධං… උද්ධච්චකුක්කුච්චං… විචිකිච්ඡා පහීනා හොති, ආරද්ධං හොති වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං, චරම්පි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าอภิชฌาและพยาบาทของภิกษุผู้เดินอยู่ปราศไปแล้ว, ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉา อันเธอละได้แล้ว, ความเพียรเธอปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน, สติตั้งมั่น ไม่หลงลืม, กายสงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย, จิตตั้งมั่น มีอารมณ์เป็นหนึ่ง, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้เดินอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’

‘‘ඨිතස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදො විගතො හොති, ථිනමිද්ධං… උද්ධච්චකුක්කුච්චං… විචිකිච්ඡා පහීනා හොති, ආරද්ධං හොති වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං [Pg.322] චිත්තං එකග්ගං, ඨිතොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าอภิชฌาและพยาบาทของภิกษุผู้ยืนอยู่ปราศไปแล้ว, ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉา อันเธอละได้แล้ว, ความเพียรเธอปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน, สติตั้งมั่น ไม่หลงลืม, กายสงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย, จิตตั้งมั่น มีอารมณ์เป็นหนึ่ง, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้ยืนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’

‘‘නිසින්නස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදො විගතො හොති, ථිනමිද්ධං… උද්ධච්චකුක්කුච්චං… විචිකිච්ඡා පහීනා හොති, ආරද්ධං හොති වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං, නිසින්නොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าอภิชฌาและพยาบาทของภิกษุผู้นั่งอยู่ปราศไปแล้ว, ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉา อันเธอละได้แล้ว, ความเพียรเธอปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน, สติตั้งมั่น ไม่หลงลืม, กายสงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย, จิตตั้งมั่น มีอารมณ์เป็นหนึ่ง, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้นั่งอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’

‘‘සයානස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ජාගරස්ස අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදො විගතො හොති, ථිනමිද්ධං… උද්ධච්චකුක්කුච්චං… විචිකිච්ඡා පහීනා හොති, ආරද්ධං හොති වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං, සයානොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරො එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චතී’’ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าอภิชฌาและพยาบาทของภิกษุผู้ตื่นนอนอยู่ปราศไปแล้ว, ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉา อันเธอละได้แล้ว, ความเพียรเธอปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน, สติตั้งมั่น ไม่หลงลืม, กายสงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย, จิตตั้งมั่น มีอารมณ์เป็นหนึ่ง, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ตื่นนอนผู้เป็นเช่นนี้ แม้นอนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ดังนี้

‘‘යතං චරෙ යතං තිට්ඨෙ, යතං අච්ඡෙ යතං සයෙ;

යතං සමිඤ්ජයෙ භික්ඛු, යතමෙනං පසාරයෙ.

ภิกษุพึงสำรวมเดิน พึงสำรวมยืน พึงสำรวมนั่ง พึงสำรวมนอน พึงสำรวมคู้ และพึงสำรวมเหยียดอวัยวะนี้

‘‘උද්ධං තිරියං අපාචීනං, යාවතා ජගතො ගති;

සමවෙක්ඛිතා ච ධම්මානං, ඛන්ධානං උදයබ්බයං.

ภิกษุเป็นผู้พิจารณาเห็นความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปแห่งธรรมทั้งหลาย คือขันธ์ ๕ ในเบื้องบน เบื้องขวาง เบื้องต่ำ ตลอดที่ที่สัตว์โลกเป็นไป

‘‘චෙතොසමථසාමීචිං, සික්ඛමානං සදා සතං;

සතතං පහිතත්තොති, ආහු භික්ඛුං තථාවිධ’’න්ති. දුතියං;

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวภิกษุเช่นนั้น ผู้มีสติ ศึกษาข้อปฏิบัติอันสมควรแก่เจโตสมถะอยู่เสมอว่า เป็นผู้มีตนส่งไปแล้วตลอดกาล จบสูตรที่ ๒

3. පධානසුත්තං

๓. ปธานสูตร

13. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සම්මප්පධානානි. කතමානි චත්තාරි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං [Pg.323] ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සම්මප්පධානානී’’ති.

๑๓. ภิกษุทั้งหลาย สัมมัปปธาน ๔ ประการนี้ สัมมัปปธาน ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อป้องกันบาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิด ๒. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อละบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ๓. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อทำกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น ๔. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อความตั้งมั่น ไม่เลือนหาย เจริญยิ่ง ไพบูลย์ พัฒนา และเต็มเปี่ยมแห่งกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ภิกษุทั้งหลาย นี้แล สัมมัปปธาน ๔ ประการ

‘‘සම්මප්පධානා මාරධෙය්‍යාභිභූතා,තෙ අසිතා ජාතිමරණභයස්ස පාරගූ;

තෙ තුසිතා ජෙත්වා මාරං සවාහිනිං තෙ අනෙජා,සබ්බං නමුචිබලං උපාතිවත්තා තෙ සුඛිතා’’ති. තතියං;

ท่านผู้มีสัมมัปปธาน ครอบงำแดนมารได้แล้ว ท่านเหล่านั้นไม่อาศัย (ตัณหาและทิฏฐิ) ถึงฝั่งแห่งภัยคือชาติและมรณะ ท่านเหล่านั้นชนะมารพร้อมเสนาแล้ว ยินดีอยู่ ไม่หวั่นไหว ท่านเหล่านั้นก้าวล่วงกำลังของนमुจิมารได้ทั้งหมด เป็นผู้มีความสุข จบสูตรที่ ๓

4. සංවරසුත්තං

๔. สังวรสูตร

14. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, පධානානි. කතමානි චත්තාරි? සංවරප්පධානං, පහානප්පධානං, භාවනාප්පධානං, අනුරක්ඛණාප්පධානං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සංවරප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී, යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සංවරප්පධානං.

๑๔. ภิกษุทั้งหลาย ปธาน ๔ ประการนี้ ปธาน ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สังวรปธาน ๒. ปหานปธาน ๓. ภาวนาปธาน ๔. อนุรักขนาปธาน ภิกษุทั้งหลาย สังวรปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปทางตาแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมจักขุนทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, รักษจักขุนทรีย์, ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ ฟังเสียงทางหู... ดมกลิ่นทางจมูก... ลิ้มรสทางลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย... รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, รักษามนินทรีย์, ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สังวรปธาน

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, පහානප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති; උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පහානප්පධානං.

ภิกษุทั้งหลาย ปหานปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่ยอมรับกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ให้ถึงความไม่มีอีก, ไม่ยอมรับพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ไม่ยอมรับวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ไม่ยอมรับบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วๆ ย่อมละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ให้ถึงความไม่มีอีก ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปหานปธาน

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, භාවනාප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං [Pg.324] භාවෙති… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භාවනාප්පධානං.

ภิกษุทั้งหลาย ภาวนาปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละ, ย่อมเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญวิริยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปีติสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภาวนาปธาน

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනුරක්ඛණාප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං භද්දකං සමාධිනිමිත්තං අනුරක්ඛති අට්ඨිකසඤ්ඤං පුළවකසඤ්ඤං විනීලකසඤ්ඤං විච්ඡිද්දකසඤ්ඤං උද්ධුමාතකසඤ්ඤං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුරක්ඛණාප්පධානං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි පධානානී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย อนุรักขนาปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมตามรักษาสมาธินิมิตอันดีที่เกิดขึ้นแล้ว คือ อัฏฐิกสัญญา ปุฬวกสัญญา วินีลกสัญญา วิจฉิททกสัญญา อุทธุมาตกสัญญา ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อนุรักขนาปธาน ภิกษุทั้งหลาย นี้แล ปธาน ๔ ประการ

‘‘සංවරො ච පහානඤ්ච, භාවනා අනුරක්ඛණා;

එතෙ පධානා චත්තාරො, දෙසිතාදිච්චබන්ධුනා;

යෙහි භික්ඛු ඉධාතාපී, ඛයං දුක්ඛස්ස පාපුණෙ’’ති. චතුත්ථං;

สังวรปธาน ปหานปธาน ภาวนาปธาน และอนุรักขนาปธาน ปธาน ๔ ประการนี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ทรงแสดงไว้แล้ว ภิกษุผู้มีความเพียรในธรรมวินัยนี้ อาศัยปธานเหล่านี้ พึงถึงความสิ้นทุกข์ได้ จบสูตรที่ ๔

5. පඤ්ඤත්තිසුත්තං

๕. ปัญญัตติสูตร

15. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, අග්ගපඤ්ඤත්තියො. කතමා චතස්සො? එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, අත්තභාවීනං යදිදං – රාහු අසුරින්දො. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, කාමභොගීනං යදිදං – රාජා මන්ධාතා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ආධිපතෙය්‍යානං යදිදං – මාරො පාපිමා. සදෙවකෙ, භික්ඛවෙ, ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අග්ගමක්ඛායති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො අග්ගපඤ්ඤත්තියො’’ති.

๑๕. ภิกษุทั้งหลาย อัคคบัญญัติ ๔ ประการนี้ อัคคบัญญัติ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ราหูจอมอสูร เป็นเลิศกว่าผู้มีอัตภาพทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย พระเจ้ามันธาตุ เป็นเลิศกว่าผู้บริโภคกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย มารผู้มีบาป เป็นเลิศกว่าผู้เป็นใหญ่ทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล อัคคบัญญัติ ๔ ประการ

‘‘රාහුග්ගං අත්තභාවීනං, මන්ධාතා කාමභොගිනං;

මාරො ආධිපතෙය්‍යානං, ඉද්ධියා යසසා ජලං.

ราหูเป็นเลิศกว่าผู้มีอัตภาพทั้งหลาย พระเจ้ามันธาตุเป็นเลิศกว่าผู้บริโภคกามทั้งหลาย มารผู้รุ่งเรืองด้วยฤทธิ์และยศ เป็นเลิศกว่าผู้เป็นใหญ่ทั้งหลาย

‘‘උද්ධං තිරියං අපාචීනං, යාවතා ජගතො ගති;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, බුද්ධො අග්ගො පවුච්චතී’’ති. පඤ්චමං;

ในเบื้องบน เบื้องขวาง เบื้องต่ำ ตลอดที่ที่สัตว์โลกเป็นไป ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก บัณฑิตกล่าวว่าพระพุทธเจ้าเป็นผู้เลิศ จบสูตรที่ ๕

6. සොඛුම්මසුත්තං

๖. โสขุมมสูตร

16. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සොඛුම්මානි. කතමානි චත්තාරි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රූපසොඛුම්මෙන සමන්නාගතො හොති පරමෙන; තෙන ච රූපසොඛුම්මෙන [Pg.325] අඤ්ඤං රූපසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න සමනුපස්සති; තෙන ච රූපසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං රූපසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. වෙදනාසොඛුම්මෙන සමන්නාගතො හොති පරමෙන; තෙන ච වෙදනාසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං වෙදනාසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න සමනුපස්සති; තෙන ච වෙදනාසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං වෙදනාසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. සඤ්ඤාසොඛුම්මෙන සමන්නාගතො හොති පරමෙන; තෙන ච සඤ්ඤාසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං සඤ්ඤාසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න සමනුපස්සති; තෙන ච සඤ්ඤාසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං සඤ්ඤාසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. සඞ්ඛාරසොඛුම්මෙන සමන්නාගතො හොති පරමෙන; තෙන ච සඞ්ඛාරසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං සඞ්ඛාරසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න සමනුපස්සති; තෙන ච සඞ්ඛාරසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං සඞ්ඛාරසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සොඛුම්මානී’’ති.

๑๖. ภิกษุทั้งหลาย ความละเอียดอ่อน ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ประกอบด้วยความละเอียดอ่อนในรูปอย่างยิ่ง เธอย่อมไม่เล็งเห็นความละเอียดอ่อนในรูปอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในรูปนั้น และย่อมไม่ปรารถนาความละเอียดอ่อนในรูปอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในรูปนั้น ๒. เป็นผู้ประกอบด้วยความละเอียดอ่อนในเวทนาอย่างยิ่ง เธอย่อมไม่เล็งเห็นความละเอียดอ่อนในเวทนาอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในเวทนานั้น และย่อมไม่ปรารถนาความละเอียดอ่อนในเวทนาอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในเวทนานั้น ๓. เป็นผู้ประกอบด้วยความละเอียดอ่อนในสัญญาอย่างยิ่ง เธอย่อมไม่เล็งเห็นความละเอียดอ่อนในสัญญาอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในสัญญานั้น และย่อมไม่ปรารถนาความละเอียดอ่อนในสัญญาอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในสัญญานั้น ๔. เป็นผู้ประกอบด้วยความละเอียดอ่อนในสังขารอย่างยิ่ง เธอย่อมไม่เล็งเห็นความละเอียดอ่อนในสังขารอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในสังขารนั้น และย่อมไม่ปรารถนาความละเอียดอ่อนในสังขารอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในสังขารนั้น ภิกษุทั้งหลาย ความละเอียดอ่อน ๔ ประการนี้แล

‘‘රූපසොඛුම්මතං ඤත්වා, වෙදනානඤ්ච සම්භවං;

සඤ්ඤා යතො සමුදෙති, අත්ථං ගච්ඡති යත්ථ ච;

සඞ්ඛාරෙ පරතො ඤත්වා, දුක්ඛතො නො ච අත්තතො.

รู้ความละเอียดอ่อนแห่งรูป เหตุเกิดแห่งเวทนาทั้งหลาย เหตุที่สัญญาเกิดขึ้น และที่ที่สัญญานั้นดับไป รู้สังขารทั้งหลายโดยความเป็นของอื่น โดยความเป็นทุกข์ และโดยความเป็นอนัตตา

‘‘ස වෙ සම්මද්දසො භික්ඛු, සන්තො සන්තිපදෙ රතො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනි’’න්ති. ඡට්ඨං;

ภิกษุนั้นแลผู้เห็นโดยชอบ สงบแล้ว ยินดีในสันติบท ชนะมารพร้อมเสนาแล้ว ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันเป็นที่สุด

7. පඨමඅගතිසුත්තං

๗. ปฐมอคติสูตรที่ ๗

17. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසාගතිං ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අගතිගමනානී’’ති.

๑๗. ภิกษุทั้งหลาย การถึงอคติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ถึงอคติเพราะฉันทะ ๒. ถึงอคติเพราะโทสะ ๓. ถึงอคติเพราะโมหะ ๔. ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย การถึงอคติ ๔ ประการนี้แล

‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං අතිවත්තති;

නිහීයති තස්ස යසො, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති. සත්තමං;

ผู้ใดล่วงละเมิดธรรมเพราะฉันทะ โทสะ ภยะ และโมหะ ยศของผู้นั้นย่อมเสื่อม ดุจพระจันทร์ในกาฬปักษ์ ฉะนั้น

8. දුතියඅගතිසුත්තං

๘. ทุติยอคติสูตรที่ ๘

18. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.326], භික්ඛවෙ, නාගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? න ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, න දොසාගතිං ගච්ඡති, න මොහාගතිං ගච්ඡති, න භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි නාගතිගමනානී’’ති.

๑๘. ภิกษุทั้งหลาย การไม่ถึงอคติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ไม่ถึงอคติเพราะฉันทะ ๒. ไม่ถึงอคติเพราะโทสะ ๓. ไม่ถึงอคติเพราะโมหะ ๔. ไม่ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย การไม่ถึงอคติ ๔ ประการนี้แล

‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං නාතිවත්තති;

ආපූරති තස්ස යසො, සුක්කපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති. අට්ඨමං;

ผู้ใดไม่ล่วงละเมิดธรรมเพราะฉันทะ โทสะ ภยะ และโมหะ ยศของผู้นั้นย่อมเต็มเปี่ยม ดุจพระจันทร์ในสุกกปักษ์ ฉะนั้น

9. තතියඅගතිසුත්තං

๙. ตติยอคติสูตรที่ ๙

19. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසාගතිං ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අගතිගමනානි.

๑๙. ภิกษุทั้งหลาย การถึงอคติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ถึงอคติเพราะฉันทะ ถึงอคติเพราะโทสะ ถึงอคติเพราะโมหะ ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย การถึงอคติ ๔ ประการนี้แล

‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, නාගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? න ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, න දොසාගතිං ගච්ඡති, න මොහාගතිං ගච්ඡති, න භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි නාගතිගමනානී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย การไม่ถึงอคติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ไม่ถึงอคติเพราะฉันทะ ไม่ถึงอคติเพราะโทสะ ไม่ถึงอคติเพราะโมหะ ไม่ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย การไม่ถึงอคติ ๔ ประการนี้แล

‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං අතිවත්තති;

නිහීයති තස්ස යසො, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා.

‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං නාතිවත්තති;

ආපූරති තස්ස යසො, සුක්කපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති. නවමං;

10. භත්තුද්දෙසකසුත්තං

๑๐. ภัตตุทเทสกสูตรที่ ๑๐

20. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භත්තුද්දෙසකො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසාගතිං ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භත්තුද්දෙසකො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๒๐. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แจกภัต ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เป็นผู้ที่เขาอุ้มไปวางไว้ในนรก ฉันนั้นเหมือนกัน ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ถึงอคติเพราะฉันทะ ถึงอคติเพราะโทสะ ถึงอคติเพราะโมหะ ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แจกภัต ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เป็นผู้ที่เขาอุ้มไปวางไว้ในนรก ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භත්තුද්දෙසකො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? න ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, න දොසාගතිං [Pg.327] ගච්ඡති, න මොහාගතිං ගච්ඡති, න භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භත්තුද්දෙසකො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แจกภัต ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เป็นผู้ที่เขาอุ้มไปวางไว้ในสวรรค์ ฉันนั้นเหมือนกัน ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ไม่ถึงอคติเพราะฉันทะ ไม่ถึงอคติเพราะโทสะ ไม่ถึงอคติเพราะโมหะ ไม่ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แจกภัต ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เป็นผู้ที่เขาอุ้มไปวางไว้ในสวรรค์ ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘යෙ කෙචි කාමෙසු අසඤ්ඤතා ජනා,අධම්මිකා හොන්ති අධම්මගාරවා;

ඡන්දා දොසා මොහා ච භයා ගාමිනො,පරිසාකසටො ච පනෙස වුච්චති.

ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่สำรวมในกามทั้งหลาย เป็นผู้ไม่มีธรรม ไม่เคารพในธรรม เป็นผู้ถึงอคติเพราะฉันทะ โทสะ โมหะ และภยะ บริษัทนั้นเรียกว่าเป็นดังหยากเยื่อ

‘‘එවඤ්හි වුත්තං සමණෙන ජානතා,තස්මා හි තෙ සප්පුරිසා පසංසියා;

ධම්මෙ ඨිතා යෙ න කරොන්ති පාපකං,න ඡන්දා න දොසා න මොහා න භයා ච ගාමිනො ;

‘‘පරිසාය මණ්ඩො ච පනෙස වුච්චති,එවඤ්හි වුත්තං සමණෙන ජානතා’’ති. දසමං;

ก็พระสมณะผู้รู้ได้ตรัสไว้อย่างนี้ เพราะเหตุนั้น สัตบุรุษเหล่านั้นอันบัณฑิตพึงสรรเสริญ ผู้ตั้งมั่นในธรรม ไม่ทำบาป ไม่ถึงอคติเพราะฉันทะ โทสะ โมหะ และภยะ บริษัทนั้นเรียกว่าเป็นแก่นสารแห่งบริษัท ก็พระสมณะผู้รู้ได้ตรัสไว้อย่างนี้

චරවග්ගො දුතියො.

จรวรรคที่ ๒ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

චරං සීලං පධානානි, සංවරං පඤ්ඤත්ති පඤ්චමං;

සොඛුම්මං තයො අගතී, භත්තුද්දෙසෙන තෙ දසාති.

เรื่องจรสูตร ศีลสูตร ปธานสูตร สังวรสูตร ปัญญัตติสูตรเป็นที่ ๕ โสขุมมสูตร อคติสูตร ๓ สูตร และภัตตุทเทสกสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

3. උරුවෙලවග්ගො

๓. อุรุเวลวรรคที่ ๓

1. පඨමඋරුවෙලසුත්තං

๑. ปฐมอุรุเวลสูตรที่ ๑

21. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๒๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘එකමිදාහං[Pg.328], භික්ඛවෙ, සමයං උරුවෙලායං විහරාමි නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ අජපාලනිග්‍රොධෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘දුක්ඛං ඛො අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො. කිං නු ඛො අහං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍ය’’’න්ති?

ภิกษุทั้งหลาย สมัยหนึ่ง เราอยู่ที่อุรุเวลาเสนานิคม ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ที่ควงไม้ไทรอชปาลนิโครธ ตรัสรู้ใหม่ๆ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความปริวิตกในใจอย่างนี้ว่า ‘การอยู่โดยไม่มีที่เคารพ ไม่มีที่ยำเกรง เป็นทุกข์หนอ เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์คนไหนอยู่ดีหนอ’

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – අපරිපූරස්ස ඛො අහං සීලක්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා අත්තනා සීලසම්පන්නතරං, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං.

ภิกษุทั้งหลาย เราได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อให้สีลขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์บริบูรณ์ขึ้น แต่เราก็ไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีศีลสมบูรณ์ยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่ได้

‘‘අපරිපූරස්ස ඛො අහං සමාධික්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා අත්තනා සමාධිසම්පන්නතරං, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං.

เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อให้สมาธิขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์บริบูรณ์ขึ้น แต่เราก็ไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีสมาธิสมบูรณ์ยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่ได้

‘‘අපරිපූරස්ස ඛො අහං පඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා අත්තනා පඤ්ඤාසම්පන්නතරං, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං.

เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อให้ปัญญาขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์บริบูรณ์ขึ้น แต่เราก็ไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีปัญญาสมบูรณ์ยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่ได้

‘‘අපරිපූරස්ස ඛො අහං විමුත්තික්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා අත්තනා විමුත්තිසම්පන්නතරං, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍ය’’න්ති.

เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อให้วิมุตติขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์บริบูรณ์ขึ้น แต่เราก็ไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีวิมุตติสมบูรณ์ยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่ได้’

‘‘තස්ස [Pg.329] මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘යංනූනාහං ය්වායං ධම්මො මයා අභිසම්බුද්ධො තමෙව ධම්මං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍ය’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย เราได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ทางที่ดี เราควรสักการะ เคารพ อาศัยธรรมะที่เราตรัสรู้เองโดยชอบนั้นอยู่เถิด’

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා සහම්පති මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – බ්‍රහ්මලොකෙ අන්තරහිතො මම පුරතො පාතුරහොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා සහම්පති එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා දක්ඛිණං ජාණුමණ්ඩලං පථවියං නිහන්ත්වා යෙනාහං තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා මං එතදවොච – ‘එවමෙතං භගවා, එවමෙතං සුගත! යෙපි තෙ, භන්තෙ, අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා තෙපි භගවන්තො ධම්මංයෙව සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරිංසු; යෙපි තෙ, භන්තෙ, භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා තෙපි භගවන්තො ධම්මංයෙව සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරිස්සන්ති; භගවාපි, භන්තෙ, එතරහි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මංයෙව සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරතූ’’’ති. ඉදමවොච බ්‍රහ්මා සහම්පති. ඉදං වත්වා අථාපරං එතදවොච –

ภิกษุทั้งหลาย ทันใดนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทราบความปริวิตกในใจของเราแล้ว ได้หายจากพรหมโลกมาปรากฏตรงหน้าเรา เหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนที่คู้อยู่ หรือคู้แขนที่เหยียดอยู่อย่างนั้น ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง คุกเข่าขวาลงบนแผ่นดิน ประนมอัญชลีมาทางเราแล้วได้กล่าวคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระสุคต ข้อนี้เป็นอย่างนั้น พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าแม้เหล่าใดได้มีแล้วในอดีต พระผู้มีพระภาคแม้เหล่านั้น ก็ได้สักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมนั่นแหละอยู่ พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าแม้เหล่าใดจักมีในอนาคต พระผู้มีพระภาคแม้เหล่านั้น ก็จักสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมนั่นแหละอยู่ ขอพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าในบัดนี้ โปรดสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมนั่นแหละอยู่เถิด’ ท้าวสหัมบดีพรหมได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้กล่าวคำอื่นต่อไปอีกว่า

‘‘යෙ ච අතීතා සම්බුද්ධා, යෙ ච බුද්ධා අනාගතා;

යො චෙතරහි සම්බුද්ධො, බහූනං සොකනාසනො.

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดที่ได้ล่วงไปแล้ว พระพุทธเจ้าเหล่าใดที่ยังไม่มาถึง และพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดในบัดนี้ ผู้ทรงบรรเทาความโศกของชนหมู่มาก

‘‘සබ්බෙ සද්ධම්මගරුනො, විහංසු විහරන්ති ච;

අථොපි විහරිස්සන්ති, එසා බුද්ධාන ධම්මතා.

พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ทรงเคารพพระสัทธรรม ได้ประทับอยู่แล้ว กำลังประทับอยู่ และจักประทับอยู่ต่อไป นี้เป็นธรรมดาของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

‘‘තස්මා හි අත්තකාමෙන, මහත්තමභිකඞ්ඛතා;

සද්ධම්මො ගරුකාතබ්බො, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

เพราะเหตุนั้นแหละ กุลบุตรผู้ปรารถนาประโยชน์ตน มุ่งหวังความเป็นใหญ่ พึงเคารพพระสัทธรรม ระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

‘‘ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා සහම්පති. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි. අථ ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මුනො ච අජ්ඣෙසනං විදිත්වා අත්තනො ච පතිරූපං ය්වායං ධම්මො මයා අභිසම්බුද්ධො තමෙව ධම්මං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහාසිං. යතො [Pg.330] ච ඛො, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝොපි මහත්තෙන සමන්නාගතො, අථ මෙ සඞ්ඝෙපි ගාරවො’’ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสหัมบดีพรหมได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณแล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น เรารับทราบคำอาราธนาของท้าวสหัมบดีพรหม และเห็นว่าเป็นสิ่งที่สมควรแก่ตนแล้ว จึงได้สักการะ เคารพ อาศัยธรรมะที่เราตรัสรู้เองโดยชอบนั้นอยู่ ภิกษุทั้งหลาย และเมื่อใดที่สงฆ์ถึงพร้อมด้วยความเป็นใหญ่ เมื่อนั้นเราก็มีความเคารพในสงฆ์ด้วย สูตรที่ ๑

2. දුතියඋරුවෙලසුත්තං

๒. ทุติยอุรุเวลสูตร

22. ‘‘එකමිදාහං, භික්ඛවෙ, සමයං උරුවෙලායං විහරාමි නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ අජපාලනිග්‍රොධෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සම්බහුලා බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා මයා සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො, භික්ඛවෙ, තෙ බ්‍රාහ්මණා මං එතදවොචුං – ‘සුතං නෙතං, භො ගොතම – න සමණො ගොතමො බ්‍රාහ්මණෙ ජිණ්ණෙ වුද්ධෙ මහල්ලකෙ අද්ධගතෙ වයොඅනුප්පත්තෙ අභිවාදෙති වා පච්චුට්ඨෙති වා ආසනෙන වා නිමන්තෙතීති. තයිදං, භො ගොතම, තථෙව. න හි භවං ගොතමො බ්‍රාහ්මණෙ ජිණ්ණෙ වුද්ධෙ මහල්ලකෙ අද්ධගතෙ වයොඅනුප්පත්තෙ අභිවාදෙති වා පච්චුට්ඨෙති වා ආසනෙන වා නිමන්තෙති. තයිදං, භො ගොතම, න සම්පන්නමෙවා’’’ති.

๒๒. ภิกษุทั้งหลาย สมัยหนึ่ง เราอยู่ที่อุรุเวลา ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา โคนต้นอชปาลนิโครธ ตรัสรู้ใหม่ๆ ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์จำนวนมากผู้แก่ ผู้เฒ่า ผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้ปราศรัยกับเรา ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์เหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับเราว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ยินมาว่า ‘พระสมณโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกรับ หรือไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะแก่พราหมณ์ผู้แก่ ผู้เฒ่า ผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว’ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เรื่องนั้นเป็นจริงอย่างนั้น ท่านพระโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกรับ หรือไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะแก่พราหมณ์ผู้แก่ ผู้เฒ่า ผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ การกระทำของท่านนั้นไม่สมควรเลย’

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘නයිමෙ ආයස්මන්තො ජානන්ති ථෙරං වා ථෙරකරණෙ වා ධම්මෙ’ති. වුද්ධො චෙපි, භික්ඛවෙ, හොති ආසීතිකො වා නාවුතිකො වා වස්සසතිකො වා ජාතියා. සො ච හොති අකාලවාදී අභූතවාදී අනත්ථවාදී අධම්මවාදී අවිනයවාදී, අනිධානවතිං වාචං භාසිතා අකාලෙන අනපදෙසං අපරියන්තවතිං අනත්ථසංහිතං. අථ ඛො සො ‘බාලො ථෙරො’ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุเหล่านี้ไม่รู้จักเถระ หรือธรรมที่ทำให้เป็นเถระเลย’ ภิกษุทั้งหลาย ถึงแม้บุคคลจะเป็นผู้ใหญ่ มีอายุ ๘๐ ปี ๙๐ ปี หรือ ๑๐๐ ปีโดยกำเนิด แต่เขาเป็นผู้กล่าวในเวลาที่ไม่ควร กล่าวคำไม่จริง กล่าวคำไม่มีประโยชน์ กล่าวคำไม่เป็นธรรม กล่าวคำไม่เป็นวินัย กล่าววาจาที่ไม่มีที่อ้างอิง ไม่มีหลักฐาน ไม่มีขอบเขต ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ในเวลาที่ไม่สมควร บุคคลนั้นย่อมถูกนับว่าเป็น ‘เถระผู้โง่เขลา’

‘‘දහරො චෙපි, භික්ඛවෙ, හොති යුවා සුසුකාළකෙසො භද්‍රෙන යොබ්බනෙන සමන්නාගතො පඨමෙන වයසා. සො ච හොති කාලවාදී භූතවාදී අත්ථවාදී ධම්මවාදී විනයවාදී නිධානවතිං වාචං භාසිතා කාලෙන සාපදෙසං පරියන්තවතිං අත්ථසංහිතං. අථ ඛො සො ‘පණ්ඩිතො ථෙරො’ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

ภิกษุทั้งหลาย ถึงแม้บุคคลจะยังเป็นเด็กหนุ่ม มีผมดำสนิท ประกอบด้วยความเป็นหนุ่มอันดีงาม อยู่ในปฐมวัย แต่เขาเป็นผู้กล่าวในเวลาที่ควร กล่าวคำจริง กล่าวคำมีประโยชน์ กล่าวคำเป็นธรรม กล่าวคำเป็นวินัย กล่าววาจาที่มีที่อ้างอิง มีหลักฐาน มีขอบเขต ประกอบด้วยประโยชน์ ในเวลาที่สมควร บุคคลนั้นย่อมถูกนับว่าเป็น ‘เถระผู้เป็นบัณฑิต’

‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.331], භික්ඛවෙ, ථෙරකරණා ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො, යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ථෙරකරණා ධම්මා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ทำให้เป็นเถระ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ๒. เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมทั้งหลายเช่นนั้น อันเธอได้สดับมามาก ทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ ๓. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ๔. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ธรรมที่ทำให้เป็นเถระ ๔ ประการ

‘‘යො උද්ධතෙන චිත්තෙන, සම්ඵඤ්ච බහු භාසති;

අසමාහිතසඞ්කප්පො, අසද්ධම්මරතො මගො;

ආරා සො ථාවරෙය්‍යම්හා, පාපදිට්ඨි අනාදරො.

ผู้ใดมีจิตฟุ้งซ่าน พูดจาเพ้อเจ้อมาก มีความดำริไม่ตั้งมั่น ยินดีในอสัทธรรม เป็นดุจเนื้อทราย มีความเห็นผิด ไม่เคารพยำเกรง ผู้นั้นย่อมอยู่ห่างไกลจากภาวะที่มั่นคง

‘‘යො ච සීලෙන සම්පන්නො, සුතවා පටිභානවා;

සඤ්ඤතො ධීරො ධම්මෙසු, පඤ්ඤායත්ථං විපස්සති.

ส่วนผู้ใดถึงพร้อมด้วยศีล เป็นพหูสูต มีปฏิภาณ สำรวมแล้ว มีปรีชาเครื่องทรงจำมั่นคงในธรรมทั้งหลาย ย่อมเห็นแจ้งอรรถด้วยปัญญา

‘‘පාරගූ සබ්බධම්මානං, අඛිලො පටිභානවා;

පහීනජාතිමරණො, බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලී.

เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ไม่มีกิเลสดุจตะปู มีปฏิภาณ ละชาติและมรณะได้แล้ว เป็นผู้จบพรหมจรรย์โดยสิ้นเชิง

‘‘තමහං වදාමි ථෙරොති, යස්ස නො සන්ති ආසවා;

ආසවානං ඛයා භික්ඛු, සො ථෙරොති පවුච්චතී’’ති. දුතියං;

เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นเถระ ผู้ที่ไม่มีอาสวะทั้งหลาย ภิกษุนั้นเพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงถูกเรียกว่าเถระ ดังนี้แล สูตรที่ ๒

3. ලොකසුත්තං

๓. โลกสูตร

23. ‘‘ලොකො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො. ලොකස්මා තථාගතො විසංයුත්තො. ලොකසමුදයො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො. ලොකසමුදයො තථාගතස්ස පහීනො. ලොකනිරොධො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො. ලොකනිරොධො තථාගතස්ස [Pg.332] සච්ඡිකතො. ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා. ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා තථාගතස්ස භාවිතා.

๒๓. ภิกษุทั้งหลาย โลก ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว ตถาคตปราศจากโลกแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เหตุเกิดแห่งโลก ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว เหตุเกิดแห่งโลก ตถาคตละได้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย ความดับแห่งโลก ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว ความดับแห่งโลก ตถาคตทำให้แจ้งแล้ว ภิกษุทั้งหลาย ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งโลก ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งโลก ตถาคตได้เจริญแล้ว

‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, සබ්බං තං තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධං. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති.

ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่โลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ที่หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับรู้ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ท่องเที่ยวไปในใจ สิ่งทั้งหมดนั้นตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘ตถาคต’

‘‘යඤ්ච, භික්ඛවෙ, රත්තිං තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති යඤ්ච රත්තිං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, යං එතස්මිං අන්තරෙ භාසති ලපති නිද්දිසති සබ්බං තං තථෙව හොති, නො අඤ්ඤථා. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති.

ภิกษุทั้งหลาย ราตรีใดที่ตถาคตตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ และราตรีใดที่ตถาคตปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ ตลอดเวลาระหว่างนั้น ตถาคตได้กล่าว ได้พูด ได้แสดงธรรมใด ธรรมนั้นทั้งหมดย่อมเป็นเช่นนั้นเทียว ไม่เป็นอย่างอื่น เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘ตถาคต’

‘‘යථාවාදී, භික්ඛවෙ, තථාගතො තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. ඉති යථාවාදී තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති.

ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตกล่าวอย่างใด ทำอย่างนั้น ทำอย่างใด กล่าวอย่างนั้น เพราะเหตุที่กล่าวอย่างใด ทำอย่างนั้น ทำอย่างใด กล่าวอย่างนั้น เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘ตถาคต’

‘‘සදෙවකෙ, භික්ඛවෙ, ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථු දසො වසවත්තී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති’’.

ภิกษุทั้งหลาย ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ตถาคตเป็นผู้ครอบงำ ไม่ถูกใครครอบงำ เป็นผู้เห็นอย่างแท้จริง เป็นผู้ยังอำนาจให้เป็นไปได้ เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘ตถาคต’

‘‘සබ්බං ලොකං අභිඤ්ඤාය, සබ්බං ලොකෙ යථාතථං;

සබ්බං ලොකං විසංයුත්තො, සබ්බලොකෙ අනූපයො.

พระองค์ทรงรู้แจ้งโลกทั้งปวง ทรงรู้แจ้งธรรมทั้งปวงในโลกตามความเป็นจริง ทรงปราศจากโลกทั้งปวง ไม่ทรงยึดมั่นในโลกทั้งปวง

‘‘ස වෙ සබ්බාභිභූ ධීරො, සබ්බගන්ථප්පමොචනො;

ඵුට්ඨ’ස්ස පරමා සන්ති, නිබ්බානං අකුතොභයං.

พระองค์ผู้ทรงปรีชา ทรงครอบงำธรรมทั้งปวง ทรงหลุดพ้นจากเครื่องร้อยรัดทั้งปวง ทรงบรรลุสันติอันยอดเยี่ยม คือพระนิพพานอันไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ

‘‘එස ඛීණාසවො බුද්ධො, අනීඝො ඡින්නසංසයො;

සබ්බකම්මක්ඛයං පත්තො, විමුත්තො උපධිසඞ්ඛයෙ.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นสิ้นอาสวะแล้ว ไม่มีทุกข์ ตัดความสงสัยได้แล้ว ถึงความสิ้นกรรมทั้งปวง หลุดพ้นแล้วในธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิ

‘‘එස සො භගවා බුද්ධො, එස සීහො අනුත්තරො;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තයී.

พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระพุทธเจ้า พระองค์นั้นเป็นราชสีห์ผู้ยอดเยี่ยม ทรงยังพรหมจักรให้เป็นไปแก่โลกพร้อมทั้งเทวโลก

‘‘ඉති දෙවා මනුස්සා ච, යෙ බුද්ධං සරණං ගතා;

සඞ්ගම්ම තං නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං.

เพราะเหตุนั้น เทวดาและมนุษย์เหล่าใดถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นที่พึ่ง เทวดาและมนุษย์เหล่านั้นเข้ามาประชุมกันแล้วนอบน้อมพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ปราศจากความครั่นคร้าม

‘‘දන්තො [Pg.333] දමයතං සෙට්ඨො, සන්තො සමයතං ඉසි;

මුත්තො මොචයතං අග්ගො, තිණ්ණො තාරයතං වරො.

พระองค์ผู้ทรงฝึกแล้ว เป็นผู้ประเสริฐกว่าผู้ฝึกทั้งหลาย พระองค์ผู้สงบแล้ว เป็นฤาษีในหมู่ผู้สงบ พระองค์ผู้หลุดพ้นแล้ว เป็นผู้เลิศกว่าผู้ช่วยให้พ้น พระองค์ผู้ข้ามแล้ว เป็นผู้ประเสริฐกว่าผู้ช่วยให้ข้าม

‘‘ඉති හෙතං නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං;

සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං, නත්ථි තෙ පටිපුග්ගලො’’ති. තතියං;

เพราะเหตุนั้น เทวดาและมนุษย์เหล่านั้นจึงนอบน้อมพระพุทธเจ้าผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ปราศจากความครั่นคร้ามพระองค์นั้น (และกล่าวว่า) ‘ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก บุคคลผู้เสมอเหมือนพระองค์ไม่มี’ ดังนี้แล จบสูตรที่ ๓

4. කාළකාරාමසුත්තං

๔. กาฬการามสูตร

24. එකං සමයං භගවා සාකෙතෙ විහරති කාළකාරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๒๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กาฬการาม เขตกรุงสาเกต ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං ජානාමි.

ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่โลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ที่หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับทราบ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ท่องเที่ยวไปตามด้วยใจ เราย่อมรู้สิ่งนั้น

‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං අබ්භඤ්ඤාසිං. තං තථාගතස්ස විදිතං, තං තථාගතො න උපට්ඨාසි.

‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං න ජානාමීති වදෙය්‍යං, තං මමස්ස මුසා.

ภิกษุทั้งหลาย หากเราพึงกล่าวว่า ‘เราไม่รู้สิ่งนั้น’ ซึ่งโลกพร้อมทั้งเทวโลก... ได้ท่องเที่ยวไปตามด้วยใจ คำกล่าวนั้นของเราพึงเป็นคำเท็จ

‘‘යං, භික්ඛවෙ…පෙ… තමහං ජානාමි ච න ච ජානාමීති වදෙය්‍යං, තංපස්ස තාදිසමෙව.

ภิกษุทั้งหลาย... หากเราพึงกล่าวว่า ‘เรารู้และไม่รู้สิ่งนั้น’ คำกล่าวนั้นของเราก็พึงเป็นเช่นนั้นเหมือนกัน (คือเป็นคำเท็จ)

‘‘යං, භික්ඛවෙ…පෙ… තමහං නෙව ජානාමි න න ජානාමීති වදෙය්‍යං, තං මමස්ස කලි.

ภิกษุทั้งหลาย... หากเราพึงกล่าวว่า ‘เราไม่รู้และไม่ใช่ไม่รู้สิ่งนั้น’ คำกล่าวนั้นของเราพึงเป็นความผิด

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතො දට්ඨා දට්ඨබ්බං, දිට්ඨං න මඤ්ඤති, අදිට්ඨං න මඤ්ඤති, දට්ඨබ්බං න මඤ්ඤති, දට්ඨාරං න මඤ්ඤති; සුත්වා සොතබ්බං, සුතං න [Pg.334] මඤ්ඤති, අසුතං න මඤ්ඤති, සොතබ්බං න මඤ්ඤති, සොතාරං න මඤ්ඤති; මුත්වා මොතබ්බං, මුතං න මඤ්ඤති, අමුතං න මඤ්ඤති, මොතබ්බං න මඤ්ඤති, මොතාරං න මඤ්ඤති; විඤ්ඤත්වා විඤ්ඤාතබ්බං, විඤ්ඤාතං න මඤ්ඤති, අවිඤ්ඤාතං න මඤ්ඤති, විඤ්ඤාතබ්බං න මඤ්ඤති, විඤ්ඤාතාරං න මඤ්ඤති. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතො දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු තාදීයෙව තාදී. තම්හා ච පන තාදිම්හා අඤ්ඤො තාදී උත්තරිතරො වා පණීතතරො වා නත්ථීති වදාමී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล ตถาคตเห็นสิ่งที่พึงเห็นแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่เห็นแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ยังไม่เห็น ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่พึงเห็น ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายผู้เห็น, ฟังสิ่งที่พึงฟังแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ได้ฟังแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ยังไม่ได้ฟัง ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่พึงฟัง ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายผู้ฟัง, ทราบสิ่งที่พึงทราบแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ได้รับทราบแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ยังไม่ได้รับทราบ ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่พึงรับทราบ ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายผู้รับทราบ, รู้แจ้งสิ่งที่พึงรู้แจ้งแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่รู้แจ้งแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ยังไม่รู้แจ้ง ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่พึงรู้แจ้ง ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายผู้รู้แจ้ง. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล ตถาคตเป็นผู้คงที่ในธรรมทั้งหลายที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับทราบ และได้รู้แจ้งแล้วอย่างนั้นนั่นเทียว และเรากล่าวว่า ‘ผู้คงที่อื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าผู้คงที่นั้นไม่มี’ ดังนี้

‘‘යං කිඤ්චි දිට්ඨංව සුතං මුතං වා,අජ්ඣොසිතං සච්චමුතං පරෙසං;

න තෙසු තාදී සයසංවුතෙසු,සච්චං මුසා වාපි පරං දහෙය්‍ය.

สิ่งที่คนอื่นได้เห็น ได้ฟัง หรือได้รับทราบ ซึ่งพวกเขายึดถือว่าเป็นจริงอย่างนั้น ในหมู่ชนผู้สำรวมตนเหล่านั้น ไม่มีผู้คงที่เลย (บุคคล) ไม่พึงยึดถือคำจริงหรือคำเท็จของผู้อื่นว่าเป็นสิ่งประเสริฐ

‘‘එතඤ්ච සල්ලං පටිකච්ච දිස්වා,අජ්ඣොසිතා යත්ථ පජා විසත්තා;

ජානාමි පස්සාමි තථෙව එතං,අජ්ඣොසිතං නත්ථි තථාගතාන’’න්ති. චතුත්ථං;

เราเห็นลูกศรนี้มาก่อนแล้ว ที่หมู่สัตว์ข้องติด ยึดถืออยู่ เรารู้ เราเห็นเรื่องนั้นอย่างนั้นว่า ‘ตถาคตทั้งหลายไม่มีความยึดถือ’ ดังนี้แล จบสูตรที่ ๔

5. බ්‍රහ්මචරියසුත්තං

๕. พรหมจริยสูตร

25. ‘‘නයිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති ජනකුහනත්ථං, න ජනලපනත්ථං, න ලාභසක්කාරසිලොකානිසංසත්ථං, න ඉතිවාදප්පමොක්ඛානිසංසත්ථං, න ‘ඉති මං ජනො ජානාතූ’ති. අථ ඛො ඉදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති සංවරත්ථං පහානත්ථං විරාගත්ථං නිරොධත්ථ’’න්ති.

๒๕. ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์นี้ เราอยู่ประพฤติมิใช่เพื่อหลอกลวงคน มิใช่เพื่อประจบคน มิใช่เพื่ออานิสงส์คือลาภ สักการะ และชื่อเสียง มิใช่เพื่ออานิสงส์คือการเปลื้องตนจากวาทะ มิใช่เพื่อให้คนรู้จักเราว่า ‘เป็นอย่างนี้’ แต่พรหมจรรย์นี้ เราอยู่ประพฤติเพื่อความสำรวม เพื่อการละ เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ

‘‘සංවරත්ථං පහානත්ථං, බ්‍රහ්මචරියං අනීතිහං;

අදෙසයි සො භගවා, නිබ්බානොගධගාමිනං;

එස මග්ගො මහන්තෙහි, අනුයාතො මහෙසිභි.

พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นทรงแสดงพรหมจรรย์อันไม่เนื่องด้วยคำบอกเล่าสืบๆ กันมา ซึ่งเป็นไปเพื่อความสำรวม เพื่อการละ อันหยั่งลงสู่นิพพาน หนทางนี้เป็นหนทางที่ท่านผู้ยิ่งใหญ่ คือ พระมหรรษีทั้งหลายดำเนินไปแล้ว

‘‘යෙ ච තං පටිපජ්ජන්ති, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං;

දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සන්ති, සත්ථුසාසනකාරිනො’’ති. පඤ්චමං;

ชนเหล่าใดปฏิบัติตามพรหมจรรย์นั้น ตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ชนเหล่านั้นผู้ทำตามคำสั่งสอนของพระศาสดา จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ จบสูตรที่ ๕

6. කුහසුත්තං

๖. กุหสูตร

26. ‘‘යෙ [Pg.335] තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ කුහා ථද්ධා ලපා සිඞ්ගී උන්නළා අසමාහිතා, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ මාමකා. අපගතා ච තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මා ධම්මවිනයා, න ච තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්ති. යෙ ච ඛො තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ නික්කුහා නිල්ලපා ධීරා අත්ථද්ධා සුසමාහිතා, තෙ ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ මාමකා. අනපගතා ච තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මා ධම්මවිනයා. තෙ ච ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්තී’’ති.

๒๖. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเป็นผู้หลอกลวง กระด้าง พูดประจบ มีกิเลสเพียงดังเขา เย่อหยิ่ง ไม่มีสมาธิ ภิกษุเหล่านั้นไม่ใช่สาวกของเรา ภิกษุเหล่านั้นปราศไปแล้วจากธรรมวินัยนี้ และย่อมไม่ถึงความเจริญ งอกงาม ไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ส่วนภิกษุเหล่าใดเป็นผู้ไม่หลอกลวง ไม่พูดประจบ มีปัญญา ไม่กระด้าง มีสมาธิดี ภิกษุเหล่านั้นเป็นสาวกของเรา ภิกษุเหล่านั้นไม่ปราศไปแล้วจากธรรมวินัยนี้ และย่อมถึงความเจริญ งอกงาม ไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้

‘‘කුහා ථද්ධා ලපා සිඞ්ගී, උන්නළා අසමාහිතා;

න තෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතෙ.

ภิกษุผู้หลอกลวง กระด้าง พูดประจบ มีกิเลสเพียงดังเขา เย่อหยิ่ง ไม่มีสมาธิ ย่อมไม่งอกงามในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้

‘‘නික්කුහා නිල්ලපා ධීරා, අත්ථද්ධා සුසමාහිතා;

තෙ වෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතෙ’’ති. ඡට්ඨං;

ส่วนภิกษุผู้ไม่หลอกลวง ไม่พูดประจบ มีปัญญา ไม่กระด้าง มีสมาธิดี ย่อมงอกงามในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้โดยแท้ จบสูตรที่ ๖

7. සන්තුට්ඨිසුත්තං

๗. สันตุฏฐิสูตร

27. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අප්පානි ච සුලභානි ච, තානි ච අනවජ්ජානි. කතමානි චත්තාරි? පංසුකූලං, භික්ඛවෙ, චීවරානං අප්පඤ්ච සුලභඤ්ච, තඤ්ච අනවජ්ජං. පිණ්ඩියාලොපො, භික්ඛවෙ, භොජනානං අප්පඤ්ච සුලභඤ්ච, තඤ්ච අනවජ්ජං. රුක්ඛමූලං, භික්ඛවෙ, සෙනාසනානං අප්පඤ්ච සුලභඤ්ච, තඤ්ච අනවජ්ජං. පූතිමුත්තං, භික්ඛවෙ, භෙසජ්ජානං අප්පඤ්ච සුලභඤ්ච, තඤ්ච අනවජ්ජං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අප්පානි ච සුලභානි ච, තානි ච අනවජ්ජානි. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අප්පෙන ච තුට්ඨො හොති සුලභෙන ච, ඉදමස්සාහං අඤ්ඤතරං සාමඤ්ඤඞ්ගන්ති වදාමී’’ති.

๒๗. ภิกษุทั้งหลาย ปัจจัย ๔ ประการนี้ มีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ๔ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย บรรดาจีวรทั้งหลาย ผ้าบังสุกุลมีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาโภชนะทั้งหลาย บิณฑบาตคือคำข้าวมีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาเสนาสนะทั้งหลาย โคนไม้มีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาเภสัชทั้งหลาย น้ำมูตรเน่ามีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย ปัจจัย ๔ ประการนี้แล มีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยปัจจัยที่มีค่าน้อยและหาได้ง่าย เราจึงกล่าวความสันโดษนี้ว่าเป็นองค์แห่งสมณคุณอย่างหนึ่ง

‘‘අනවජ්ජෙන තුට්ඨස්ස, අප්පෙන සුලභෙන ච;

න සෙනාසනමාරබ්භ, චීවරං පානභොජනං;

විඝාතො හොති චිත්තස්ස, දිසා නප්පටිහඤ්ඤති.

สำหรับภิกษุผู้สันโดษด้วยปัจจัยที่ไม่มีโทษ มีค่าน้อย และหาได้ง่าย ความคับแค้นใจย่อมไม่มี เพราะปรารภเสนาสนะ จีวร และน้ำดื่มโภชนะ ทิศทั้งหลายย่อมไม่ขัดข้อง

‘‘යෙ චස්ස ධම්මා අක්ඛාතා, සාමඤ්ඤස්සානුලොමිකා;

අධිග්ගහිතා තුට්ඨස්ස, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො’’ති. සත්තමං;

ธรรมเหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นตรัสไว้แล้ว อันเป็นไปโดยอนุโลมแก่ความเป็นสมณะ ธรรมเหล่านั้นอันภิกษุผู้สันโดษ ไม่ประมาท ศึกษาอยู่ ย่อมถือเอาได้แล้ว

8. අරියවංසසුත්තං

๘. อริยวังสสูตร

28. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.336], භික්ඛවෙ, අරියවංසා අග්ගඤ්ඤා රත්තඤ්ඤා වංසඤ්ඤා පොරාණා අසංකිණ්ණා අසංකිණ්ණපුබ්බා, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨා සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන චීවරෙන, ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච චීවරහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති, අලද්ධා ච චීවරං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච චීවරං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති; තාය ච පන ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති, නො පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පතිස්සතො, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො.

๒๘. ภิกษุทั้งหลาย อริยวงศ์ ๔ ประการนี้ เป็นของเลิศ รู้กันมานาน เป็นเชื้อสายแห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่เคยปะปน ไม่เคยถูกปะปนในกาลก่อน อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่รังเกียจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต. ๔ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้สันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ ไม่ทำการแสวงหาอันไม่สมควรเพราะเหตุแห่งจีวร เมื่อไม่ได้จีวรก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้จีวรแล้วก็ใช้สอยโดยไม่ติด ไม่มัวเมา ไม่พัวพัน เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก. เธอย่อมไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้นั้น. ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติในข้อนั้น เรากล่าวภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเลิศ เป็นของเก่าแก่

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන, ඉතරීතරපිණ්ඩපාතසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච පිණ්ඩපාතහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති, අලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති; තාය ච පන ඉතරීතරපිණ්ඩපාතසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති, නො පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පතිස්සතො, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ ไม่ทำการแสวงหาอันไม่สมควรเพราะเหตุแห่งบิณฑบาต เมื่อไม่ได้บิณฑบาตก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้บิณฑบาตแล้วก็ฉันโดยไม่ติด ไม่มัวเมา ไม่พัวพัน เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก. เธอย่อมไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะความสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้นั้น. ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติในข้อนั้น เรากล่าวภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเลิศ เป็นของเก่าแก่

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන සෙනාසනෙන, ඉතරීතරසෙනාසනසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච සෙනාසනහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති, අලද්ධා ච සෙනාසනං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච සෙනාසනං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති; තාය ච පන ඉතරීතරසෙනාසනසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති, නො පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පතිස්සතො, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้ และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้ ไม่ทำการแสวงหาอันไม่สมควรเพราะเหตุแห่งเสนาสนะ เมื่อไม่ได้เสนาสนะก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้เสนาสนะแล้วก็ใช้สอยโดยไม่ติด ไม่มัวเมา ไม่พัวพัน เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก. เธอย่อมไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะความสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้นั้น. ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติในข้อนั้น เรากล่าวภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเลิศ เป็นของเก่าแก่

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භාවනාරාමො හොති භාවනාරතො, පහානාරාමො හොති පහානරතො; තාය ච පන භාවනාරාමතාය භාවනාරතියා [Pg.337] පහානාරාමතාය පහානරතියා නෙවත්තානුක්කංසෙති, නො පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පතිස්සතො, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අරියවංසා අග්ගඤ්ඤා රත්තඤ්ඤා වංසඤ්ඤා පොරාණා අසංකිණ්ණා අසංකිණ්ණපුබ්බා, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨා සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ยินดีในภาวนา พอใจในภาวนา เป็นผู้ยินดีในปหานะ พอใจในปหานะ. เธอย่อมไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะความยินดีในภาวนา ความพอใจในภาวนา ความยินดีในปหานะ ความพอใจในปหานะนั้น. ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติในข้อนั้น เรากล่าวภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเลิศ เป็นของเก่าแก่. ภิกษุทั้งหลาย อริยวงศ์ ๔ ประการนี้แล เป็นของเลิศ รู้กันมานาน เป็นเชื้อสายแห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่เคยปะปน ไม่เคยถูกปะปนในกาลก่อน อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่รังเกียจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต

‘‘ඉමෙහි ච පන, භික්ඛවෙ, චතූහි අරියවංසෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු පුරත්ථිමාය චෙපි දිසාය විහරති ස්වෙව අරතිං සහති, න තං අරති සහති; පච්ඡිමාය චෙපි දිසාය විහරති ස්වෙව අරතිං සහති, න තං අරති සහති; උත්තරාය චෙපි දිසාය විහරති ස්වෙව අරතිං සහති, න තං අරති සහති; දක්ඛිණාය චෙපි දිසාය විහරති ස්වෙව අරතිං සහති, න තං අරති සහති. තං කිස්ස හෙතු? අරතිරතිසහො හි, භික්ඛවෙ, ධීරො’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยอริยวงศ์ ๔ ประการนี้ แม้อยู่ในทิศตะวันออก เธอนั่นแหละย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้ แต่ความไม่ยินดีย่อมทนเธอไม่ได้. แม้อยู่ในทิศตะวันตก เธอนั่นแหละย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้ แต่ความไม่ยินดีย่อมทนเธอไม่ได้. แม้อยู่ในทิศเหนือ เธอนั่นแหละย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้ แต่ความไม่ยินดีย่อมทนเธอไม่ได้. แม้อยู่ในทิศใต้ เธอนั่นแหละย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้ แต่ความไม่ยินดีย่อมทนเธอไม่ได้. ข้อนั้นเพราะเหตุไร? เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ผู้มีปัญญารักษาตน ย่อมทนได้ทั้งความยินดีและความไม่ยินดี

‘‘නාරති සහති ධීරං, නාරති ධීරං සහති;

ධීරොව අරතිං සහති, ධීරො හි අරතිස්සහො.

ความไม่ยินดีย่อมครอบงำผู้มีปัญญารักษาตนไม่ได้, ผู้มีปัญญารักษาตนต่างหากที่ครอบงำความไม่ยินดีได้, เพราะผู้มีปัญญารักษาตนย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้

‘‘සබ්බකම්මවිහායීනං, පනුණ්ණං කො නිවාරයෙ;

නෙක්ඛං ජම්බොනදස්සෙව, කො තං නින්දිතුමරහති;

දෙවාපි නං පසංසන්ති, බ්‍රහ්මුනාපි පසංසිතො’’ති. අට්ඨමං;

ใครเล่าจะห้ามท่านผู้ละกรรมได้ทั้งหมด ผู้ขจัดกิเลสได้แล้วนั้นได้. ใครควรจะนินทาท่านผู้เป็นดุจแท่งทองชมพูนุทนั้นได้เล่า. แม้เทวดาก็สรรเสริญท่าน, แม้พรหมก็สรรเสริญท่าน

9. ධම්මපදසුත්තං

๙. ธัมมปทสูตร

29. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, ධම්මපදානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමානි චත්තාරි? අනභිජ්ඣා, භික්ඛවෙ, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි.

๒๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมบท ๔ ประการนี้ เป็นของเลิศ รู้กันมานาน เป็นเชื้อสายแห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่เคยปะปน ไม่เคยถูกปะปนในกาลก่อน อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่รังเกียจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต. ๔ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย อนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็ง) เป็นธรรมบทอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นเชื้อสายแห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่เคยปะปน ไม่เคยถูกปะปนในกาลก่อน อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่รังเกียจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต

‘‘අබ්‍යාපාදො, භික්ඛවෙ, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อพยาบาทอันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน

‘‘සම්මාසති[Pg.338], භික්ඛවෙ, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมมาสติอันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน

‘‘සම්මාසමාධි, භික්ඛවෙ, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ධම්මපදානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහී’’ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมมาสมาธิอันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมบท ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน

‘‘අනභිජ්ඣාලු විහරෙය්‍ය, අබ්‍යාපන්නෙන චෙතසා;

සතො එකග්ගචිත්තස්ස, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො’’ති. නවමං;

ภิกษุพึงเป็นผู้ไม่เพ่งเล็ง มีจิตไม่พยาบาท มีสติ มีจิตแน่วแน่ ตั้งมั่นดีแล้วในภายใน อยู่เถิด จบสูตรที่ ๙

10. පරිබ්බාජකසුත්තං

๑๐. ปริพาชกสูตร

30. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා පරිබ්බාජකා සිප්පිනිකාතීරෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ පටිවසන්ති, සෙය්‍යථිදං අන්නභාරො වරධරො සකුලුදායී ච පරිබ්බාජකො අඤ්ඤෙ ච අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා පරිබ්බාජකා. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන සිප්පිනිකාතීරං පරිබ්බාජකාරාමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා තෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොච –

๓๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ปริพาชกผู้มีชื่อเสียงโด่งดังจำนวนมาก คือ อันนภารปริพาชก วรธรปริพาชก สกุลุทายิปริพาชก และปริพาชกผู้มีชื่อเสียงโด่งดังอื่นๆ อีก อาศัยอยู่ที่ปริพาชการาม ริมฝั่งแม่น้ำสิปปินิกา ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังปริพาชการาม ริมฝั่งแม่น้ำสิปปินิกา แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่ปริพาชกเหล่านั้นว่า

‘‘චත්තාරිමානි, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමානි චත්තාරි? අනභිජ්ඣා, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. අබ්‍යාපාදො, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදං…පෙ… සම්මාසති, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදං…පෙ… සම්මාසමාධි, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං [Pg.339] පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි ඛො, පරිබ්බාජකා, චත්තාරි ධම්මපදානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ธรรมบท ๔ ประการเหล่านี้ เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ธรรมบท ๔ ประการเป็นไฉน คือ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็ง) อันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อพยาบาทอันเป็นธรรมบท...ฯเปฯ... ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย สัมมาสติอันเป็นธรรมบท...ฯเปฯ... ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย สัมมาสมาธิอันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ธรรมบท ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน

‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමෙතං අනභිජ්ඣං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය අභිජ්ඣාලුං කාමෙසු තිබ්බසාරාගං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, තමහං තත්ථ එවං වදෙය්‍යං – ‘එතු වදතු බ්‍යාහරතු පස්සාමිස්සානුභාව’න්ති. සො වත, පරිබ්බාජකා, අනභිජ්ඣං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය අභිජ්ඣාලුං කාමෙසු තිබ්බසාරාගං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราละธรรมบทคืออนภิชฌานี้แล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้เพ่งเล็ง มีราคะกล้าในกามทั้งหลาย’ เราพึงกล่าวกะผู้นั้นในเรื่องนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงมา จงกล่าว จงพูดเถิด เราจักเห็นอานุภาพของท่าน’ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้นั้นละธรรมบทคืออนภิชฌาแล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้เพ่งเล็ง มีราคะกล้าในกามทั้งหลายได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้

‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමෙතං අබ්‍යාපාදං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය බ්‍යාපන්නචිත්තං පදුට්ඨමනසඞ්කප්පං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, තමහං තත්ථ එවං වදෙය්‍යං – ‘එතු වදතු බ්‍යාහරතු පස්සාමිස්සානුභාව’න්ති. සො වත, පරිබ්බාජකා, අබ්‍යාපාදං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය බ්‍යාපන්නචිත්තං පදුට්ඨමනසඞ්කප්පං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราละธรรมบทคืออพยาบาทนี้แล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีจิตพยาบาท มีความดำริแห่งใจอันโทษประทุษร้ายแล้ว’ เราพึงกล่าวกะผู้นั้นในเรื่องนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงมา จงกล่าว จงพูดเถิด เราจักเห็นอานุภาพของท่าน’ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้นั้นละธรรมบทคืออพยาบาทแล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีจิตพยาบาท มีความดำริแห่งใจอันโทษประทุษร้ายแล้วได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้

‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමෙතං සම්මාසතිං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, තමහං තත්ථ එවං වදෙය්‍යං – ‘එතු වදතු බ්‍යාහරතු පස්සාමිස්සානුභාව’න්ති. සො වත, පරිබ්බාජකා, සම්මාසතිං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราละธรรมบทคือสัมมาสตินี้แล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ’ เราพึงกล่าวกะผู้นั้นในเรื่องนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงมา จงกล่าว จงพูดเถิด เราจักเห็นอานุภาพของท่าน’ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้นั้นละธรรมบทคือสัมมาสติแล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้

‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමෙතං සම්මාසමාධිං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, තමහං තත්ථ එවං වදෙය්‍යං – ‘එතු වදතු බ්‍යාහරතු පස්සාමිස්සානුභාව’න්ති. සො වත, පරිබ්බාජකා, සම්මාසමාධිං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราละธรรมบทคือสัมมาสมาธินี้แล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตฟุ้งซ่าน’ เราพึงกล่าวกะผู้นั้นในเรื่องนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงมา จงกล่าว จงพูดเถิด เราจักเห็นอานุภาพของท่าน’ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้นั้นละธรรมบทคือสัมมาสมาธิแล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตฟุ้งซ่านได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้

‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, ඉමානි චත්තාරි ධම්මපදානි ගරහිතබ්බං පටික්කොසිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය, තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො සහධම්මිකා වාදානුපාතා ගාරය්හා [Pg.340] ඨානා ආගච්ඡන්ති. කතමෙ චත්තාරො? අනභිජ්ඣං චෙ භවං ධම්මපදං ගරහති පටික්කොසති, යෙ ච හි අභිජ්ඣාලූ කාමෙසු තිබ්බසාරාගා සමණබ්‍රාහ්මණා තෙ භොතො පුජ්ජා තෙ භොතො පාසංසා. අබ්‍යාපාදං චෙ භවං ධම්මපදං ගරහති පටික්කොසති, යෙ ච හි බ්‍යාපන්නචිත්තා පදුට්ඨමනසඞ්කප්පා සමණබ්‍රාහ්මණා තෙ භොතො පුජ්ජා තෙ භොතො පාසංසා. සම්මාසතිං චෙ භවං ධම්මපදං ගරහති පටික්කොසති, යෙ ච හි මුට්ඨස්සතී අසම්පජානා සමණබ්‍රාහ්මණා තෙ භොතො පුජ්ජා තෙ භොතො පාසංසා. සම්මාසමාධිං චෙ භවං ධම්මපදං ගරහති පටික්කොසති, යෙ ච හි අසමාහිතා විබ්භන්තචිත්තා සමණබ්‍රාහ්මණා තෙ භොතො පුජ්ජා තෙ භොතො පාසංසා.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงเข้าใจธรรมบท ๔ ประการนี้ว่า ควรติเตียน ควรคัดค้าน ในทิฏฐธรรม (ปัจจุบัน) นี้เอง ผลแห่งวาทะ ๔ ประการ ที่ถูกตำหนิได้ อันเป็นไปกับด้วยธรรม ก็จะมาถึงผู้นั้น วาทะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ถ้าท่านติเตียน คัดค้านธรรมบทคืออนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็ง) สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นผู้เพ่งเล็ง มีความกำหนัดอย่างแรงกล้าในกามทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็เป็นที่บูชา เป็นที่สรรเสริญของท่าน ถ้าท่านติเตียน คัดค้านธรรมบทคืออพยาบาท (ความไม่พยาบาท) สมณพราหมณ์เหล่าใดมีจิตพยาบาท มีความดำริในใจอันโทษประทุษร้ายแล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็เป็นที่บูชา เป็นที่สรรเสริญของท่าน ถ้าท่านติเตียน คัดค้านธรรมบทคือสัมมาสติ (ความระลึกชอบ) สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นผู้มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็เป็นที่บูชา เป็นที่สรรเสริญของท่าน ถ้าท่านติเตียน คัดค้านธรรมบทคือสัมมาสมาธิ (ความตั้งใจมั่นชอบ) สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตฟุ้งซ่าน สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็เป็นที่บูชา เป็นที่สรรเสริญของท่าน

‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, ඉමානි චත්තාරි ධම්මපදානි ගරහිතබ්බං පටික්කොසිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය, තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො සහධම්මිකා වාදානුපාතා ගාරය්හා ඨානා ආගච්ඡන්ති. යෙපි තෙ පරිබ්බාජකා අහෙසුං උක්කලා වස්සභඤ්ඤා අහෙතුකවාදා අකිරියවාදා නත්ථිකවාදා, තෙපි ඉමානි චත්තාරි ධම්මපදානි න ගරහිතබ්බං න පටික්කොසිතබ්බං අමඤ්ඤිංසු. තං කිස්ස හෙතු? නින්දාබ්‍යාරොසනඋපාරම්භභයා’’ති.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงเข้าใจธรรมบท ๔ ประการนี้ว่า ควรติเตียน ควรคัดค้าน ในทิฏฐธรรมนี้เอง ผลแห่งวาทะ ๔ ประการ ที่ถูกตำหนิได้ อันเป็นไปกับด้วยธรรม ก็จะมาถึงผู้นั้น ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย แม้ปริพาชกชาวอุกกลชนบท ชื่อวัสสะและภัญญะ ผู้มีวาทะว่าไม่มีเหตุ ไม่มีกิริยา ไม่มีผล ก็ยังไม่เข้าใจธรรมบท ๔ ประการนี้ว่า ควรติเตียน ควรคัดค้านเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะกลัวการนินทา การว่าร้าย และการกล่าวโทษ

‘‘අබ්‍යාපන්නො සදා සතො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො;

අභිජ්ඣාවිනයෙ සික්ඛං, අප්පමත්තොති වුච්චතී’’ති. දසමං;

ผู้ไม่พยาบาท มีสติทุกเมื่อ มีจิตตั้งมั่นดีแล้วในภายใน ศึกษาในธรรมเป็นเครื่องกำจัดอภิชฌาอยู่ ท่านเรียกว่า ผู้ไม่ประมาท

උරුවෙලවග්ගො තතියො.

อุรุเวลวรรคที่ ๓ จบ

තස්සුද්දානං –

อุททานของวรรคนั้น คือ

ද්වෙ උරුවෙලා ලොකො කාළකො, බ්‍රහ්මචරියෙන පඤ්චමං;

කුහං සන්තුට්ඨි වංසො ච, ධම්මපදං පරිබ්බාජකෙන චාති.

อุรุเวลสูตร ๒ สูตร โลกสูตร กาฬกสูตร พรหมจริยสูตรเป็นที่ ๕ กุหสูตร สันตุฏฐิสูตร วังสสูตร ธรรมปทสูตร และปริพาชกสูตร

4. චක්කවග්ගො

๔. จักกวรรค

1. චක්කසුත්තං

๑. จักกสูตร

31. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.341], භික්ඛවෙ, චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං චතුචක්කං වත්තති, යෙහි සමන්නාගතා දෙවමනුස්සා නචිරස්සෙව මහන්තත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණන්ති භොගෙසු. කතමානි චත්තාරි? පතිරූපදෙසවාසො, සප්පුරිසාවස්සයො, අත්තසම්මාපණිධි, පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤතා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං චතුචක්කං වත්තති, යෙහි සමන්නාගතා දෙවමනුස්සා නචිරස්සෙව මහන්තත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණන්ති භොගෙසූ’’ති.

๓๑. ภิกษุทั้งหลาย จักร ๔ ประการนี้ ที่เทวดาและมนุษย์ผู้ประกอบแล้ว จักร ๔ ย่อมเป็นไป เทวดาและมนุษย์ผู้ประกอบด้วยจักร ๔ ประการนี้ ไม่นานนักก็ถึงความเป็นใหญ่ ความไพบูลย์ในโภคทรัพย์ทั้งหลาย จักร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การอยู่ในประเทศอันสมควร ๑ การอาศัยสัตบุรุษ ๑ การตั้งตนไว้ชอบ ๑ ความเป็นผู้มีบุญอันทำไว้แล้วในปางก่อน ๑ ภิกษุทั้งหลาย จักร ๔ ประการนี้แล ที่เทวดาและมนุษย์ผู้ประกอบแล้ว จักร ๔ ย่อมเป็นไป เทวดาและมนุษย์ผู้ประกอบด้วยจักร ๔ ประการนี้ ไม่นานนักก็ถึงความเป็นใหญ่ ความไพบูลย์ในโภคทรัพย์ทั้งหลาย

‘‘පතිරූපෙ වසෙ දෙසෙ, අරියමිත්තකරො සියා;

සම්මාපණිධිසම්පන්නො, පුබ්බෙ පුඤ්ඤකතො නරො;

ධඤ්ඤං ධනං යසො කිත්ති, සුඛඤ්චෙතංධිවත්තතී’’ති. පඨමං;

นรชนพึงอยู่ในประเทศอันสมควร พึงทำอริยมิตรให้เป็นสหาย เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยการตั้งตนไว้ชอบ ได้ทำบุญไว้ในปางก่อน ข้าวเปลือก ทรัพย์ ยศ เกียรติ และความสุข ย่อมครอบงำนรชนนั้น

2. සඞ්ගහසුත්තං

๒. สังคหสูตร

32. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ගහවත්ථූනි. කතමානි චත්තාරි? දානං, පෙය්‍යවජ්ජං, අත්ථචරියා, සමානත්තතා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනී’’ති.

๓๒. ภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้ สังคหวัตถุ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทาน ๑ เปยยวัชชะ (การกล่าววาจาอันเป็นที่รัก) ๑ อัตถจริยา (การประพฤติประโยชน์) ๑ สมานัตตตา (ความเป็นผู้มีตนเสมอ) ๑ ภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้แล

‘‘දානඤ්ච පෙය්‍යවජ්ජඤ්ච, අත්ථචරියා ච යා ඉධ;

සමානත්තතා ච ධම්මෙසු, තත්ථ තත්ථ යථාරහං;

එතෙ ඛො සඞ්ගහා ලොකෙ, රථස්සාණීව යායතො.

ทาน เปยยวัชชะ และอัตถจริยาใดในโลกนี้ และสมานัตตตาในธรรมนั้นๆ ตามสมควร สังคหวัตถุเหล่านั้นแล ย่อมเกื้อกูลในโลก เหมือนสลักเพลาเกื้อกูลรถที่กำลังแล่นไปอยู่

‘‘එතෙ ච සඞ්ගහා නාස්සු, න මාතා පුත්තකාරණා;

ලභෙථ මානං පූජං වා, පිතා වා පුත්තකාරණා.

ถ้าสังคหวัตถุเหล่านี้ไม่มี มารดาไม่พึงได้ความนับถือหรือการบูชาเพราะเหตุแห่งบุตร หรือบิดาก็ไม่พึงได้เพราะเหตุแห่งบุตร

‘‘යස්මා ච සඞ්ගහා එතෙ, සමවෙක්ඛන්ති පණ්ඩිතා;

තස්මා මහත්තං පප්පොන්ති, පාසංසා ච භවන්ති තෙ’’ති. දුතියං;

ก็เพราะบัณฑิตทั้งหลายย่อมเล็งเห็นสังคหวัตถุเหล่านี้โดยชอบ ฉะนั้น บัณฑิตเหล่านั้นจึงถึงความเป็นใหญ่ และเป็นผู้อันเขาสรรเสริญ

3. සීහසුත්තං

๓. สีหสูตร

33. ‘‘සීහො[Pg.342], භික්ඛවෙ, මිගරාජා සායන්හසමයං ආසයා නික්ඛමති. ආසයා නික්ඛමිත්වා විජම්භති. විජම්භිත්වා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙති. සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදති. තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා ගොචරාය පක්කමති. යෙ ඛො පන තෙ, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතා පාණා සීහස්ස මිගරඤ්ඤො නදතො සද්දං සුණන්ති, තෙ යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්ති. බිලං බිලාසයා පවිසන්ති, දකං දකාසයා පවිසන්ති, වනං වනාසයා පවිසන්ති, ආකාසං පක්ඛිනො භජන්ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගා ගාමනිගමරාජධානීසු දළ්හෙහි වරත්තෙහි බන්ධනෙහි බද්ධා, තෙපි තානි බන්ධනානි සඤ්ඡින්දිත්වා සම්පදාලෙත්වා භීතා මුත්තකරීසං චජමානා යෙන වා තෙන වා පලායන්ති. එවං මහිද්ධිකො ඛො, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා තිරච්ඡානගතානං පාණානං, එවං මහෙසක්ඛො එවං මහානුභාවො.

๓๓. ภิกษุทั้งหลาย ราชสีห์ผู้เป็นราชาแห่งมฤค ในเวลาเย็นออกจากที่อาศัย ครั้นออกจากที่อาศัยแล้วก็บิดกาย ครั้นบิดกายแล้วก็ตรวจดูทั่วทั้ง ๔ ทิศ ครั้นตรวจดูทั่วทั้ง ๔ ทิศแล้วก็บันลือสีหนาท ๓ ครั้ง ครั้นบันลือสีหนาท ๓ ครั้งแล้วก็ออกไปเพื่อหาเหยื่อ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์เดรัจฉานเหล่าใดได้ยินเสียงของราชสีห์ผู้เป็นราชาแห่งมฤคกำลังบันลือสีหนาทอยู่ โดยมากย่อมถึงความกลัว ความสังเวช ความสะดุ้ง สัตว์ที่อาศัยอยู่ในรู ก็เข้ารู สัตว์ที่อาศัยอยู่ในน้ำ ก็ลงน้ำ สัตว์ที่อาศัยอยู่ในป่า ก็เข้าป่า พวกนกก็บินขึ้นสู่อากาศ ภิกษุทั้งหลาย แม้ช้างหลวงในบ้าน นิคม และราชธานี ที่เขาผูกไว้ด้วยเชือกหนังอันมั่นคง ช้างเหล่านั้นก็ยังตัดทำลายเครื่องผูกเหล่านั้นให้ขาดแล้ว หวาดกลัว ถ่ายมูตรและกรีส วิ่งหนีไปทางนั้นทางนี้ ภิกษุทั้งหลาย ราชสีห์ผู้เป็นราชาแห่งมฤค มีฤทธิ์มาก มีศักดิ์ใหญ่ มีอานุภาพมาก เหนือสัตว์เดรัจฉานทั้งหลายอย่างนี้แล

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යදා තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා, සො ධම්මං දෙසෙති – ‘ඉති සක්කායො, ඉති සක්කායසමුදයො, ඉති සක්කායනිරොධො, ඉති සක්කායනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා උච්චෙසු විමානෙසු චිරට්ඨිතිකා, තෙපි තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්ති – ‘අනිච්චා වත කිර, භො, මයං සමානා නිච්චම්හාති අමඤ්ඤිම්හ; අද්ධුවා වත කිර, භො, මයං සමානා ධුවම්හාති අමඤ්ඤිම්හ; අසස්සතා වත කිර, භො, මයං සමානා සස්සතම්හාති අමඤ්ඤිම්හ. මයං කිර, භො, අනිච්චා අද්ධුවා අසස්සතා සක්කායපරියාපන්නා’ති. එවං මහිද්ධිකො ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතො සදෙවකස්ස ලොකස්ස, එවං මහෙසක්ඛො එවං මහානුභාවො’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อใดตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ผู้เสด็จไปดีแล้ว ผู้รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค เสด็จอุบัติขึ้นในโลก พระองค์ย่อมทรงแสดงธรรมว่า ‘นี้สักกายะ นี้สักกายสมุทัย นี้สักกายนิโรธ นี้สักกายนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย แม้เทวดาเหล่าใดที่มีอายุยืน มีวรรณะงาม มีความสุขมาก สถิตอยู่ในวิมานอันสูงส่งเป็นเวลายาวนาน เทวดาเหล่านั้น ครั้นได้ฟังธรรมเทศนาของตถาคตแล้ว โดยมากย่อมถึงความกลัว ความสังเวช ความสะดุ้งกลัวว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่า พวกเราไม่เที่ยงเลยหนอ แต่กลับสำคัญตนว่าเที่ยง ได้ยินว่า พวกเราไม่ยั่งยืนเลยหนอ แต่กลับสำคัญตนว่ายั่งยืน ได้ยินว่า พวกเราไม่จีรังเลยหนอ แต่กลับสำคัญตนว่าจีรัง ได้ยินว่า พวกเราเป็นผู้ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน ไม่จีรัง ถูกสักกายะครอบงำ’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเป็นผู้มีฤทธิ์มาก มีศักดิ์ใหญ่ มีอานุภาพมากในโลกพร้อมทั้งเทวโลกอย่างนี้แล

‘‘යදා බුද්ධො අභිඤ්ඤාය, ධම්මචක්කං පවත්තයී;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, සත්ථා අප්පටිපුග්ගලො.

เมื่อใด พระพุทธเจ้าผู้เป็นศาสดา ไม่มีบุคคลเปรียบได้ของโลกพร้อมทั้งเทวโลก ทรงรู้ยิ่งแล้ว ได้ทรงประกาศธรรมจักร

‘‘සක්කායඤ්ච [Pg.343] නිරොධඤ්ච, සක්කායස්ස ච සම්භවං;

අරියඤ්චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

(ทรงประกาศ) สักกายะ ความดับสักกายะ เหตุเกิดแห่งสักกายะ และอริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางให้ถึงความระงับทุกข์

‘‘යෙපි දීඝායුකා දෙවා, වණ්ණවන්තො යසස්සිනො;

භීතා සන්තාසමාපාදුං, සීහස්සෙවි’තරෙමිගා.

แม้เทวดาเหล่าใดผู้มีอายุยืน มีวรรณะงาม มียศ ต่างก็พากันหวาดกลัวสะดุ้ง เหมือนเนื้อทั้งหลายที่กลัวราชสีห์

‘‘අවීතිවත්තා සක්කායං, අනිච්චා කිර භො මයං;

සුත්වා අරහතො වාක්‍යං, විප්පමුත්තස්ස තාදිනො’’ති. තතියං;

ครั้นได้ฟังพระดำรัสของพระอรหันต์ ผู้หลุดพ้นแล้ว ผู้คงที่ (ก็สะดุ้งกลัว) ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่า พวกเรายังไม่ล่วงพ้นสักกายะไปได้ เป็นผู้ไม่เที่ยงหนอ’ ดังนี้แล

4. අග්ගප්පසාදසුත්තං

๔. อัคคัปปสาทสูตร

34. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අග්ගප්පසාදා. කතමෙ චත්තාරො? යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා චතුප්පදා වා බහුප්පදා වා රූපිනො වා අරූපිනො වා සඤ්ඤිනො වා අසඤ්ඤිනො වා නෙවසඤ්ඤිනාසඤ්ඤිනො වා, තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. යෙ, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොති.

๓๔. ภิกษุทั้งหลาย ความเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายมีประมาณเท่าใด คือจำพวกไม่มีเท้าก็ดี ๒ เท้าก็ดี ๔ เท้าก็ดี มีเท้ามากก็ดี มีรูปก็ดี ไม่มีรูปก็ดี มีสัญญาก็ดี ไม่มีสัญญาก็ดี มีสัญญาก็มิใช่ไม่มีสัญญาก็มิใช่ก็ดี ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า บัณฑิตกล่าวว่าเป็นผู้เลิศกว่าสัตว์เหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเลื่อมใสในพระพุทธเจ้า ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ก็ผลอันเลิศย่อมมีแก่ผู้ที่เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ

‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො තෙසං අග්ගමක්ඛායති. යෙ, භික්ඛවෙ, අරියෙ අට්ඨඞ්ගිකෙ මග්ගෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายที่เป็นสังขตะมีประมาณเท่าใด อริยมรรคมีองค์ ๘ บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเลื่อมใสในอริยมรรคมีองค์ ๘ ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ก็ผลอันเลิศย่อมมีแก่ผู้ที่เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ

‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා වා අසඞ්ඛතා වා, විරාගො තෙසං අග්ගමක්ඛායති, යදිදං මදනිම්මදනො පිපාසවිනයො ආලයසමුග්ඝාතො වට්ටුපච්ඡෙදො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං. යෙ, භික්ඛවෙ, විරාගෙ ධම්මෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายที่เป็นสังขตะหรืออสังขตะมีประมาณเท่าใด วิราคะ คือ ธรรมอันเป็นที่สร่างเมา เป็นที่กำจัดความกระหาย เป็นที่ถอนอาลัย เป็นที่เข้าไปตัดวัฏฏะ เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่สิ้นราคะ เป็นที่ดับทุกข์ คือ นิพพาน บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเลื่อมใสในวิราคธรรม ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ก็ผลอันเลิศย่อมมีแก่ผู้ที่เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ

‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝා වා ගණා වා, තථාගතසාවකසඞ්ඝො තෙසං අග්ගමක්ඛායති, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. යෙ, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝෙ පසන්නා[Pg.344], අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අග්ගප්පසාදා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย หมู่หรือคณะมีประมาณเท่าใด พระสงฆ์สาวกของตถาคต คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ นับเรียงตัวบุรุษได้ ๘ บุรุษ บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าหมู่หรือคณะเหล่านั้น พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้านี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรทำอัญชลี เป็นนาบุญของโลก ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเลื่อมใสในพระสงฆ์ ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ก็ผลอันเลิศย่อมมีแก่ผู้ที่เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ภิกษุทั้งหลาย ความเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ๔ ประการนี้แล

‘‘අග්ගතො වෙ පසන්නානං, අග්ගං ධම්මං විජානතං;

අග්ගෙ බුද්ධෙ පසන්නානං, දක්ඛිණෙය්‍යෙ අනුත්තරෙ.

ชนทั้งหลายผู้เลื่อมใสโดยความเป็นของเลิศ รู้ธรรมอันเลิศแล้ว เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าผู้เลิศ ผู้เป็นทักขิไณยบุคคลชั้นเยี่ยม

‘‘අග්ගෙ ධම්මෙ පසන්නානං, විරාගූපසමෙ සුඛෙ;

අග්ගෙ සඞ්ඝෙ පසන්නානං, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ අනුත්තරෙ.

เลื่อมใสในพระธรรมอันเลิศ ซึ่งเป็นที่สิ้นราคะและสงบระงับ เป็นสุข เลื่อมใสในพระสงฆ์ผู้เลิศ ผู้เป็นนาบุญชั้นเยี่ยม

‘‘අග්ගස්මිං දානං දදතං, අග්ගං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති;

අග්ගං ආයු ච වණ්ණො ච, යසො කිත්ති සුඛං බලං.

เมื่อให้ทานในสิ่งที่เลิศ บุญอันเลิศก็ย่อมเจริญ อายุ วรรณะ ยศ เกียรติ สุขะ และพละอันเลิศก็ย่อมเจริญ

‘‘අග්ගස්ස දාතා මෙධාවී, අග්ගධම්මසමාහිතො;

දෙවභූතො මනුස්සො වා, අග්ගප්පත්තො පමොදතී’’ති. චතුත්ථං;

ผู้มีปัญญาตั้งมั่นในธรรมอันเลิศแล้ว ให้ทานแก่ท่านผู้เลิศ จะไปเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม ย่อมถึงความเป็นผู้เลิศ บันเทิงอยู่

5. වස්සකාරසුත්තං

๕. วัสสการสูตร

35. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච –

๓๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ พอนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘චතූහි ඛො මයං, භො ගොතම, ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙම. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භො ගොතම, බහුස්සුතො හොති තස්ස තස්සෙව සුතජාතස්ස තස්ස තස්සෙව ඛො පන භාසිතස්ස අත්ථං ජානාති – ‘අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’ති. සතිමා ඛො පන හොති චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා යානි ඛො පන තානි ගහට්ඨකානි කිංකරණීයානි, තත්ථ දක්ඛො හොති අනලසො, තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. ඉමෙහි ඛො මයං, භො ගොතම, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙම. සචෙ මෙ, භො ගොතම, අනුමොදිතබ්බං අනුමොදතු මෙ භවං ගොතමො; සචෙ [Pg.345] පන මෙ, භො ගොතම, පටික්කොසිතබ්බං පටික්කොසතු මෙ භවං ගොතමො’’ති.

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าย่อมบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ว่าเป็นมหาปราชญ์ เป็นมหาบุรุษ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นพหูสูต และย่อมรู้เนื้อความแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้’ อนึ่ง เป็นผู้มีสติ สามารถระลึกได้ สามารถหวนระลึกถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดไว้นานแล้วได้ อนึ่ง เป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้านในกิจการที่คฤหัสถ์พึงทำ ประกอบด้วยปัญญาเครื่องพิจารณาอันเป็นอุบายในกิจนั้น สามารถเพื่อจะทำ สามารถเพื่อจะจัดได้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าย่อมบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ว่าเป็นมหาปราชญ์ เป็นมหาบุรุษ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ถ้าหากคำของข้าพเจ้าควรอนุโมทนา ขอพระโคดมผู้เจริญจงทรงอนุโมทนาเถิด แต่ถ้าหากคำของข้าพเจ้าควรคัดค้าน ขอพระโคดมผู้เจริญจงทรงคัดค้านเถิด

‘‘නෙව ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, අනුමොදාමි න පටික්කොසාමි. චතූහි ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙමි. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, බහුජනහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනසුඛාය; බහුස්ස ජනතා අරියෙ ඤායෙ පතිට්ඨාපිතා, යදිදං කල්‍යාණධම්මතා කුසලධම්මතා. සො යං විතක්කං ආකඞ්ඛති විතක්කෙතුං තං විතක්කං විතක්කෙති, යං විතක්කං නාකඞ්ඛති විතක්කෙතුං න තං විතක්කං විතක්කෙති; යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති, යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති. ඉති චෙතොවසිප්පත්තො හොති විතක්කපථෙ. චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. නෙව ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, අනුමොදාමි න පන පටික්කොසාමි. ඉමෙහි ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙමී’’ති.

“ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่อนุโมทนาและไม่คัดค้านคำของท่านเลย ดูก่อนพราหมณ์ เราบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ว่าเป็นผู้มีปัญญามาก เป็นมหาบุรุษ ธรรม ๔ ประการอะไรบ้าง คือ ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลในโลกนี้เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก ชนจำนวนมากอันเขาให้ตั้งอยู่แล้วในญายธรรมอันประเสริฐ คือในความเป็นผู้มีธรรมอันงาม ในความเป็นผู้มีธรรมอันเป็นกุศล เขาปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ตรึกวิตกนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ไม่ตรึกวิตกนั้น ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ดำริถึงสังกัปปะใดได้ ไม่ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ไม่ดำริถึงสังกัปปะนั้น เป็นผู้ถึงความชำนาญทางใจในทางแห่งวิตกอย่างนี้ เป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่อนุโมทนาและไม่คัดค้านคำของท่านเลย ดูก่อนพราหมณ์ เราบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ ว่าเป็นผู้มีปัญญามาก เป็นมหาบุรุษ”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාව සුභාසිතං චිදං භොතා ගොතමෙන. ඉමෙහි ච මයං, භො ගොතම, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං භවන්තං ගොතමං ධාරෙම; භවඤ්හි ගොතමො බහුජනහිතාය පටිපන්නො බහුජනසුඛාය; බහු තෙ ජනතා අරියෙ ඤායෙ පතිට්ඨාපිතා, යදිදං කල්‍යාණධම්මතා කුසලධම්මතා. භවඤ්හි ගොතමො යං විතක්කං ආකඞ්ඛති විතක්කෙතුං තං විතක්කං විතක්කෙති, යං විතක්කං නාකඞ්ඛති විතක්කෙතුං න තං විතක්කං විතක්කෙති, යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති, යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති. භවඤ්හි ගොතමො චෙතොවසිප්පත්තො විතක්කපථෙ. භවඤ්හි ගොතමො චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. භවඤ්හි ගොතමො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยมีมา พระดำรัสนี้พระโคดมผู้เจริญตรัสไว้ดีแล้วหนอ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายย่อมทรงจำท่านพระโคดมว่า เป็นผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ คือ ท่านพระโคดมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก ชนจำนวนมากอันท่านให้ตั้งอยู่แล้วในญายธรรมอันประเสริฐ คือในความเป็นผู้มีธรรมอันงาม ในความเป็นผู้มีธรรมอันเป็นกุศล ท่านพระโคดมปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ตรึกวิตกนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ไม่ตรึกวิตกนั้น ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ดำริถึงสังกัปปะนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ไม่ดำริถึงสังกัปปะนั้น ท่านพระโคดมเป็นผู้ถึงความชำนาญทางใจในทางแห่งวิตก ท่านพระโคดมเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ท่านพระโคดมเพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่”

‘‘අද්ධා [Pg.346] ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසජ්ජ උපනීය වාචා භාසිතා. අපි ච, ත්‍යාහං බ්‍යාකරිස්සාමි – ‘අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, බහුජනහිතාය පටිපන්නො බහුජනසුඛාය; බහු මෙ ජනතා අරියෙ ඤායෙ පතිට්ඨාපිතා, යදිදං කල්‍යාණධම්මතා කුසලධම්මතා. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, යං විතක්කං ආකඞ්ඛාමි විතක්කෙතුං තං විතක්කං විතක්කෙමි, යං විතක්කං නාකඞ්ඛාමි විතක්කෙතුං න තං විතක්කං විතක්කෙමි, යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛාමි සඞ්කප්පෙතුං තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙමි, යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛාමි සඞ්කප්පෙතුං න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙමි. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, චෙතොවසිප්පත්තො විතක්කපථෙ. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමී’’’ති.

“ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง ท่านกล่าววาจาเทียบเคียงเราโดยใกล้ชิด แต่ว่าเราจักพยากรณ์แก่ท่านว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก ชนจำนวนมากอันเราให้ตั้งอยู่แล้วในญายธรรมอันประเสริฐ คือในความเป็นผู้มีธรรมอันงาม ในความเป็นผู้มีธรรมอันเป็นกุศล ดูก่อนพราหมณ์ เราปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ตรึกวิตกนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ไม่ตรึกวิตกนั้น ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ดำริถึงสังกัปปะนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ไม่ดำริถึงสังกัปปะนั้น ดูก่อนพราหมณ์ เราเป็นผู้ถึงความชำนาญทางใจในทางแห่งวิตก ดูก่อนพราหมณ์ เราเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ดูก่อนพราหมณ์ เราเพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’”

‘‘යො වෙදි සබ්බසත්තානං, මච්චුපාසප්පමොචනං;

හිතං දෙවමනුස්සානං, ඤායං ධම්මං පකාසයි;

යං වෙ දිස්වා ච සුත්වා ච, පසීදන්ති බහූ ජනා.

“พระองค์ใดทรงทราบธรรมเป็นเครื่องเปลื้องจากบ่วงแห่งมฤตยูของสรรพสัตว์ทั้งปวง ทรงประกาศญายธรรมอันเกื้อกูลแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ชนเป็นอันมากได้เห็นและได้ฟังธรรมนั้นแล้วย่อมเลื่อมใส”

‘‘මග්ගාමග්ගස්ස කුසලො, කතකිච්චො අනාසවො;

බුද්ධො අන්තිමසාරීරො, ‘‘(මහාපඤ්ඤො) මහාපුරිසොති වුච්චතී’’ති. පඤ්චමං;

“พระพุทธเจ้าผู้ทรงฉลาดในทางและมิใช่ทาง มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ทรงไว้ซึ่งสรีระสุดท้าย ท่านเรียกว่าเป็นผู้มีปัญญามาก เป็นมหาบุรุษ ฉะนี้แล (สูตรที่ ๕ จบ)”

6. දොණසුත්තං

๖. โทณสูตร

36. එකං සමයං භගවා අන්තරා ච උක්කට්ඨං අන්තරා ච සෙතබ්‍යං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො හොති. දොණොපි සුදං බ්‍රාහ්මණො අන්තරා ච උක්කට්ඨං අන්තරා ච සෙතබ්‍යං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො හොති. අද්දසා ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පාදෙසු චක්කානි සහස්සාරානි සනෙමිකානි සනාභිකානි සබ්බාකාරපරිපූරානි; දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො! න වතිමානි මනුස්සභූතස්ස පදානි භවිස්සන්තී’’ති!! අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි [Pg.347] පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. අථ ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පදානි අනුගච්ඡන්තො අද්දස භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං පාසාදිකං පසාදනීයං සන්තින්ද්‍රියං සන්තමානසං උත්තමදමථසමථමනුප්පත්තං දන්තං ගුත්තං සංයතින්ද්‍රියං නාගං. දිස්වාන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච –

๓๖. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จดำเนินทางไกลในระหว่างเมืองอุกกัฏฐาและเมืองเสตัพยะ แม้โทณพราหมณ์ก็เดินทางไกลในระหว่างเมืองอุกกัฏฐาและเมืองเสตัพยะ โทณพราหมณ์ได้เห็นจักรทั้งหลายที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค มีซี่กำหนึ่งพัน พร้อมด้วยกง พร้อมด้วยดุม บริบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง ครั้นเห็นแล้ว ได้มีความคิดนี้ว่า “น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยมีมาหนอ รอยเท้าเหล่านี้จักไม่เป็นของมนุษย์แน่” ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะออกจากทาง ประทับนั่งขัดสมาธิ ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง ทรงตั้งพระวรกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะพระพักตร์ ครั้งนั้นแล โทณพราหมณ์ติดตามรอยพระบาทของพระผู้มีพระภาคไป ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่ง ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง น่าเลื่อมใส ก่อให้เกิดความเลื่อมใส มีอินทรีย์สงบ มีพระทัยสงบ ถึงความฝึกตนและความสงบอันสูงสุด ทรงฝึกแล้ว คุ้มครองแล้ว มีอินทรีย์สำรวมแล้ว ดุจพญาช้าง ครั้นเห็นแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

‘‘දෙවො නො භවං භවිස්සතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, දෙවො භවිස්සාමී’’ති. ‘‘ගන්ධබ්බො නො භවං භවිස්සතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ගන්ධබ්බො භවිස්සාමී’’ති. ‘‘යක්ඛො නො භවං භවිස්සතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, යක්ඛො භවිස්සාමී’’ති. ‘‘මනුස්සො නො භවං භවිස්සතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, මනුස්සො භවිස්සාමී’’ති.

(พราหมณ์ทูลถามว่า) “ท่านผู้เจริญจักเป็นเทวดาหรือ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นเทวดา” (พราหมณ์ทูลถามว่า) “ท่านผู้เจริญจักเป็นคนธรรพ์หรือ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นคนธรรพ์” (พราหมณ์ทูลถามว่า) “ท่านผู้เจริญจักเป็นยักษ์หรือ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นยักษ์” (พราหมณ์ทูลถามว่า) “ท่านผู้เจริญจักเป็นมนุษย์หรือ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นมนุษย์”

‘‘‘දෙවො නො භවං භවිස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, දෙවො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. ‘ගන්ධබ්බො නො භවං භවිස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ගන්ධබ්බො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. ‘යක්ඛො නො භවං භවිස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, යක්ඛො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. ‘මනුස්සො නො භවං භවිස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, මනුස්සො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. අථ කො චරහි භවං භවිස්සතී’’ති?

(พราหมณ์ทูลถามว่า) “เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ท่านผู้เจริญจักเป็นเทวดาหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นเทวดา’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ท่านผู้เจริญจักเป็นคนธรรพ์หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นคนธรรพ์’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ท่านผู้เจริญจักเป็นยักษ์หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นยักษ์’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ท่านผู้เจริญจักเป็นมนุษย์หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นมนุษย์’ ถ้าเช่นนั้น ท่านผู้เจริญจักเป็นใคร”

‘‘යෙසං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසවානං අප්පහීනත්තා දෙවො භවෙය්‍යං, තෙ මෙ ආසවා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. යෙසං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසවානං අප්පහීනත්තා ගන්ධබ්බො භවෙය්‍යං… යක්ඛො භවෙය්‍යං… මනුස්සො භවෙය්‍යං, තෙ මෙ ආසවා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, උප්පලං වා පදුමං වා පුණ්ඩරීකං වා උදකෙ ජාතං උදකෙ සංවඩ්ඪං උදකා අච්චුග්ගම්ම තිට්ඨති අනුපලිත්තං උදකෙන; එවමෙවං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ලොකෙ ජාතො ලොකෙ සංවඩ්ඪො ලොකං අභිභුය්‍ය විහරාමි අනුපලිත්තො ලොකෙන. බුද්ධොති මං, බ්‍රාහ්මණ, ධාරෙහී’’ති.

(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราพึงเป็นเทวดา เพราะความที่ยังละอาสวะเหล่าใดไม่ได้ อาสวะเหล่านั้นของเรา เราละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตอตาลแล้ว ทำให้ถึงความไม่มีแล้ว มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ดูก่อนพราหมณ์ เราพึงเป็นคนธรรพ์... พึงเป็นยักษ์... พึงเป็นมนุษย์ เพราะความที่ยังละอาสวะเหล่าใดไม่ได้ อาสวะเหล่านั้นของเรา เราละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตอตาลแล้ว ทำให้ถึงความไม่มีแล้ว มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนดอกอุบลก็ดี ดอกปทุมก็ดี หรือดอกบุณฑริกก็ดี เกิดในน้ำ เจริญในน้ำ ขึ้นพ้นน้ำ ตั้งอยู่โดยที่น้ำไม่ฉาบทา ฉันใด เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน เกิดในโลก เจริญในโลก ครอบงำโลกอยู่ โดยที่โลกไม่ฉาบทา ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงจำเราไว้ว่าเป็นพุทธะเถิด”

‘‘යෙන [Pg.348] දෙවූපපත්‍යස්ස, ගන්ධබ්බො වා විහඞ්ගමො;

යක්ඛත්තං යෙන ගච්ඡෙය්‍යං, මනුස්සත්තඤ්ච අබ්බජෙ;

තෙ මය්හං, ආසවා ඛීණා, විද්ධස්තා විනළීකතා.

“เราพึงเข้าถึงความเป็นเทวดา เพราะอาสวะใด หรือพึงเป็นคนธรรพ์ผู้ไปในอากาศ เราพึงถึงความเป็นยักษ์ หรือพึงเข้าถึงความเป็นมนุษย์ เพราะอาสวะใด อาสวะเหล่านั้นของเราสิ้นแล้ว ถูกกำจัดแล้ว ทำให้ปราศจากเครื่องร้อยรัดแล้ว”

‘‘පුණ්ඩරීකං යථා වග්ගු, තොයෙන නුපලිප්පති ;

නුපලිප්පාමි ලොකෙන, තස්මා බුද්ධොස්මි බ්‍රාහ්මණා’’ති. ඡට්ඨං;

“ดอกบุณฑริกอันงาม ไม่แปดเปื้อนด้วยน้ำ ฉันใด เราก็ไม่แปดเปื้อนด้วยโลก ฉันนั้น ดูก่อนพราหมณ์ เพราะเหตุนั้น เราจึงเป็นพุทธะ” จบสูตรที่ ๖

7. අපරිහානියසුත්තං

๗. อปริหานิยสูตร

37. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො පරිහානාය නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොති, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති, ජාගරියං අනුයුත්තො හොති.

๓๗. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เป็นผู้ไม่ควรเพื่อความเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว ธรรม ๔ ประการอะไรบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล เป็นผู้มีทวารอันคุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ เป็นผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความเพียรเครื่องตื่นอยู่”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลอย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล สำรวมแล้วด้วยความสำรวมในปาติโมกข์อยู่ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษทั้งหลายแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං; චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති මනින්ද්‍රියං; මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีทวารอันคุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลายอย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ไม่เป็นผู้ถือนิมิต ไม่เป็นผู้ถืออนุพยัญชนะ บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส พึงไหลไปตามภิกษุนั้นผู้ไม่สำรวมจักขุนทรีย์อยู่ เพราะอาศัยการไม่สำรวมจักขุนทรีย์ใดเป็นเหตุ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์นั้น ย่อมรักษาจักขุนทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ไม่เป็นผู้ถือนิมิต ไม่เป็นผู้ถืออนุพยัญชนะ บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส พึงไหลไปตามภิกษุนั้นผู้ไม่สำรวมมนินทรีย์อยู่ เพราะอาศัยการไม่สำรวมมนินทรีย์ใดเป็นเหตุ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์นั้น ย่อมรักษามนินทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในมนินทรีย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีทวารอันคุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลายอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච[Pg.349], භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය; යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය. ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති, අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะอย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้วฉันอาหาร ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง เพียงเพื่อความตั้งอยู่แห่งกายนี้ เพื่อความเป็นไปได้ เพื่อระงับความลำบาก เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘เราจักกำจัดเวทนาเก่า และจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความเป็นไปสะดวก ความไม่มีโทษ และการอยู่ผาสุก จักมีแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති; රත්තියා පඨමං යාමං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති; රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙති, පාදෙ පාදං අච්චාධාය, සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා; රත්තියා පච්ඡිමං යාමං පච්චුට්ඨාය චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความเพียรเครื่องตื่นอยู่อย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันเป็นเครื่องกั้น ด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ตลอดวัน ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันเป็นเครื่องกั้น ด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ตลอดปฐมยามแห่งราตรี ย่อมสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ ตลอดมัชฌิมยามแห่งราตรี ลุกขึ้นแล้วในปัจฉิมยาม ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันเป็นเครื่องกั้น ด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความเพียรเครื่องตื่นอยู่อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นผู้ไม่ควรเพื่อความเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว”

‘‘සීලෙ පතිට්ඨිතො භික්ඛු, ඉන්ද්‍රියෙසු ච සංවුතො;

භොජනම්හි ච මත්තඤ්ඤූ, ජාගරියං අනුයුඤ්ජති.

ภิกษุผู้ตั้งมั่นอยู่ในศีล สำรวมในอินทรีย์ทั้งหลาย รู้จักประมาณในโภชนะ ย่อมประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่

‘‘එවං විහාරී ආතාපී, අහොරත්තමතන්දිතො;

භාවයං කුසලං ධම්මං, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා.

ภิกษุผู้มีความเพียร มีปรกติอยู่อย่างนี้ ไม่เกียจคร้านตลอดวันตลอดคืน เจริญกุศลธรรม เพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ

‘‘අප්පමාදරතො භික්ඛු, පමාදෙ භයදස්සි වා ;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. සත්තමං;

ภิกษุผู้ยินดีในความไม่ประมาท หรือเห็นภัยในความประมาท เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม (และ) ชื่อว่าอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว

8. පතිලීනසුත්තං

๘. ปฏิลีนสูตร

38. ‘‘පනුණ්ණපච්චෙකසච්චො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘සමවයසට්ඨෙසනො පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො පතිලීනො’ති වුච්චති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පනුණ්ණපච්චෙකසච්චො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො යානි තානි පුථුසමණබ්‍රාහ්මණානං [Pg.350] පුථුපච්චෙකසච්චානි, සෙය්‍යථිදං – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා; සබ්බානි තානි නුණ්ණානි හොන්ති පනුණ්ණානි චත්තානි වන්තානි මුත්තානි පහීනානි පටිනිස්සට්ඨානි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පනුණ්ණපච්චෙකසච්චො හොති.

๓๘. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีสัจจะอันเป็นของเฉพาะตนอันบรรเทาแล้ว ผู้มีการแสวงหาอันเข้าไปสงบแล้ว ผู้มีกายสังขารอันระงับแล้ว เราเรียกว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีสัจจะอันเป็นของเฉพาะตนอันบรรเทาแล้วเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัจจะทั้งหลายอันเป็นของเฉพาะตนต่างๆ ของสมณพราหมณ์ต่างๆ เหล่าใดมีอยู่ คือ โลกเที่ยงบ้าง โลกไม่เที่ยงบ้าง โลกมีที่สุดบ้าง โลกไม่มีที่สุดบ้าง ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้นบ้าง ชีพเป็นอื่น สรีระก็เป็นอื่นบ้าง สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมเกิดอีกบ้าง สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมไม่เกิดอีกบ้าง สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มีบ้าง สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมเกิดอีกก็หามิได้ ไม่เกิดอีกก็หามิได้บ้าง สัจจะอันเป็นของเฉพาะตนทั้งหมดเหล่านั้น อันภิกษุนั้นบรรเทาแล้ว คลายแล้ว สละแล้ว คายแล้ว ปล่อยแล้ว ละแล้ว สลัดทิ้งแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีสัจจะอันเป็นของเฉพาะตนอันบรรเทาแล้วอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කාමෙසනා පහීනා හොති, භවෙසනා පහීනා හොති, බ්‍රහ්මචරියෙසනා පටිප්පස්සද්ධා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีการแสวงหาอันเข้าไปสงบแล้วเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหากามของภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นอันเธอละได้แล้ว การแสวงหาภพเป็นอันเธอละได้แล้ว การแสวงหาพรหมจรรย์สงบระงับแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีการแสวงหาอันเข้าไปสงบแล้วอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีกายสังขารอันระงับแล้วเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีแต่สติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีกายสังขารอันระงับแล้วอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පතිලීනො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අස්මිමානො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පතිලීනො හොති. පනුණ්ණපච්චෙකසච්චො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘සමවයසට්ඨෙසනො පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො පතිලීනො’ති වුච්චතී’’ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่เป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัสมิมานะของภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นอันเธอละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นเหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีสัจจะอันเป็นของเฉพาะตนอันบรรเทาแล้ว ผู้มีการแสวงหาอันเข้าไปสงบแล้ว ผู้มีกายสังขารอันระงับแล้ว เราเรียกว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่

‘‘කාමෙසනා භවෙසනා, බ්‍රහ්මචරියෙසනා සහ;

ඉති සච්චපරාමාසො, දිට්ඨිට්ඨානා සමුස්සයා.

การแสวงหากาม การแสวงหาภพ พร้อมกับการแสวงหาพรหมจรรย์ การยึดถือว่าสิ่งนี้จริง และที่ตั้งแห่งทิฏฐิที่บุคคลยกขึ้นแล้ว

‘‘සබ්බරාගවිරත්තස්ස, තණ්හක්ඛයවිමුත්තිනො;

එසනා පටිනිස්සට්ඨා, දිට්ඨිට්ඨානා සමූහතා.

การแสวงหาทั้งหลาย อันภิกษุผู้ปราศจากราคะทั้งปวง ผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา สลัดทิ้งแล้ว และที่ตั้งแห่งทิฏฐิทั้งหลายก็ถอนขึ้นแล้ว

‘‘ස වෙ සන්තො සතො භික්ඛු, පස්සද්ධො අපරාජිතො;

මානාභිසමයා බුද්ධො, පතිලීනොති වුච්චතී’’ති. අට්ඨමං;

ภิกษุนั้นแล เป็นผู้สงบ มีสติ มีกายและจิตสงบระงับ ไม่พ่ายแพ้ ตรัสรู้แล้วเพราะรู้ยิ่งซึ่งมานะ เรียกว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่

9. උජ්ජයසුත්තං

๙. อุชชยสูตร

39. අථ [Pg.351] ඛො උජ්ජයො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උජ්ජයො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවම්පි නො ගොතමො යඤ්ඤං වණ්ණෙතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. යථාරූපෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ ගාවො හඤ්ඤන්ති, අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති; එවරූපං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. තං කිස්ස හෙතු? එවරූපඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා.

๓๙. ครั้งนั้นแล อุชชยพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า ท่านพระโคดมย่อมทรงสรรเสริญยัญบ้างหรือไม่ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่สรรเสริญยัญทุกอย่างไป แต่ก็ไม่ใช่ไม่สรรเสริญยัญทุกอย่างไป ดูก่อนพราหมณ์ ในยัญชนิดใด เขาฆ่าโค แพะ แกะ ไก่ สุกร และสัตว์ต่างๆ ย่อมถึงความตาย เราไม่สรรเสริญยัญที่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนั้นเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์ก็ดี ท่านที่บรรลุอรหัตมรรคก็ดี ย่อมไม่เข้าไปใกล้ยัญที่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนั้น

‘‘යථාරූපෙ ච ඛො, බ්‍රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ නෙව ගාවො හඤ්ඤන්ති, න අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, න කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, න විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති; එවරූපං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි, යදිදං නිච්චදානං අනුකුලයඤ්ඤං. තං කිස්ස හෙතු? එවරූපඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා’’ති.

ดูก่อนพราหมณ์ ส่วนในยัญชนิดใด เขาไม่ฆ่าโค แพะ แกะ ไก่ สุกร และสัตว์ต่างๆ ไม่ถึงความตาย เราสรรเสริญยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนั้น คือ ทานที่บุคคลถวายเป็นประจำ และยัญที่ถวายตามสกุล ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์ก็ดี ท่านที่บรรลุอรหัตมรรคก็ดี ย่อมเข้าไปใกล้ยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนั้น

‘‘අස්සමෙධං පුරිසමෙධං, සම්මාපාසං වාජපෙය්‍යං නිරග්ගළං;

මහායඤ්ඤා මහාරම්භා, න තෙ හොන්ති මහප්ඵලා.

อัสสเมธะ ปุริสเมธะ สัมมาปาสะ วาชเปยยะ นิรัคคฬะ ยัญใหญ่เหล่านี้มีการฆ่าสัตว์มาก ย่อมไม่มีผลใหญ่

‘‘අජෙළකා ච ගාවො ච, විවිධා යත්ථ හඤ්ඤරෙ;

න තං සම්මග්ගතා යඤ්ඤං, උපයන්ති මහෙසිනො.

พระมหาสีผู้ดำเนินไปดีแล้ว ย่อมไม่เข้าไปใกล้ยัญ ที่เขาฆ่าแพะ แกะ โค และสัตว์ต่างๆ

‘‘යෙ ච යඤ්ඤා නිරාරම්භා, යජන්ති අනුකුලං සදා;

අජෙළකා ච ගාවො ච, විවිධා නෙත්ථ හඤ්ඤරෙ ;

තඤ්ච සම්මග්ගතා යඤ්ඤං, උපයන්ති මහෙසිනො.

ส่วนพระมหาสีผู้ดำเนินไปดีแล้ว ย่อมเข้าไปใกล้ยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์ ที่เขาย่อมบูชากันสืบๆ มาตามสกุลเป็นนิตย์ ในยัญนั้น เขาไม่ฆ่าแพะ แกะ โค และสัตว์ต่างๆ

‘‘එතං [Pg.352] යජෙථ මෙධාවී, එසො යඤ්ඤො මහප්ඵලො;

එතං හි යජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො;

යඤ්ඤො ච විපුලො හොති, පසීදන්ති ච දෙවතා’’ති. නවමං;

ผู้มีปัญญาพึงบูชายัญนี้ ยัญนี้มีผลใหญ่ ผู้บูชายัญนี้ย่อมมีแต่คุณอันประเสริฐ ไม่มีความเลวทรามเลย ยัญย่อมไพบูลย์ และเทวดาย่อมเลื่อมใส

10. උදායීසුත්තං

๑๐. อุทายีสูตร

40. අථ ඛො උදායී බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා …පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො උදායී බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවම්පි නො ගොතමො යඤ්ඤං වණ්ණෙතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. යථාරූපෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ ගාවො හඤ්ඤන්ති, අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති; එවරූපං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. තං කිස්ස හෙතු? එවරූපඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා.

๔๐. ครั้งนั้น อุทายีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ... ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ท่านพระโคดมย่อมทรงสรรเสริญยัญบ้างหรือไม่” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ เราไม่ได้สรรเสริญยัญทุกอย่าง และก็ไม่ได้ไม่สรรเสริญยัญทุกอย่าง พราหมณ์ ในยัญชนิดที่เขาฆ่าโค ฆ่าแพะและแกะ ฆ่าไก่และสุกร สัตว์ต่างๆ จำนวนมากต้องถึงความตาย เราไม่สรรเสริญยัญที่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์หรือท่านผู้บรรลุอรหัตตมรรค ไม่เข้าไปใกล้ยัญที่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนี้

ส่วนในยัญชนิดที่เขาไม่ฆ่าโค ไม่ฆ่าแพะและแกะ ไม่ฆ่าไก่และสุกร สัตว์ต่างๆ จำนวนมากไม่ต้องถึงความตาย เราสรรเสริญยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนี้ คือ ทานที่ให้เป็นประจำ เป็นยัญที่ให้ตามลำดับวงศ์ตระกูล ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์หรือท่านผู้บรรลุอรหัตตมรรค ย่อมเข้าไปใกล้ยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนี้

‘‘අභිසඞ්ඛතං නිරාරම්භං, යඤ්ඤං කාලෙන කප්පියං;

තාදිසං උපසංයන්ති, සඤ්ඤතා බ්‍රහ්මචාරයො.

พรหมจารีบุคคลผู้สำรวมแล้ว ย่อมเข้าไปใกล้ยัญเช่นนั้น ที่จัดทำไว้ดีแล้ว ไม่มีการฆ่าสัตว์ สมควรตามกาล

‘‘විවටච්ඡදා යෙ ලොකෙ, වීතිවත්තා කුලං ගතිං;

යඤ්ඤමෙතං පසංසන්ති, බුද්ධා යඤ්ඤස්ස කොවිදා.

พระพุทธเจ้าทั้งหลายในโลก ผู้มีเครื่องมุงบังอันเปิดแล้ว ก้าวล่วงคติและตระกูล ผู้ฉลาดในเรื่องยัญ ย่อมทรงสรรเสริญยัญนี้

‘‘යඤ්ඤෙ වා යදි වා සද්ධෙ, හබ්‍යං කත්වා යථාරහං;

පසන්නචිත්තො යජති, සුඛෙත්තෙ බ්‍රහ්මචාරිසු.

บุคคลผู้มีจิตเลื่อมใส ตระเตรียมของควรบูชาตามสมควรแล้ว บูชาในยัญ หรือในสัทธา ในพรหมจารีบุคคลทั้งหลายผู้เป็นนาบุญอย่างดี

‘‘සුහුතං [Pg.353] සුයිට්ඨං සුප්පත්තං, දක්ඛිණෙය්‍යෙසු යං කතං;

යඤ්ඤො ච විපුලො හොති, පසීදන්ති ච දෙවතා.

ยัญที่ทำในทักขิไณยบุคคลทั้งหลาย เป็นยัญที่บูชาดีแล้ว บวงสรวงดีแล้ว ถึงดีแล้ว และยัญนั้นย่อมไพบูลย์ ทั้งเทวดาก็เลื่อมใส

‘‘එවං යජිත්වා මෙධාවී, සද්ධො මුත්තෙන චෙතසා;

අබ්‍යාබජ්ඣං සුඛං ලොකං, පණ්ඩිතො උපපජ්ජතී’’ති. දසමං;

บัณฑิตผู้มีปัญญา มีศรัทธา มีใจปล่อยวาง บูชาอย่างนี้แล้ว ย่อมเข้าถึงโลกอันเกษม เป็นสุข

චක්කවග්ගො චතුත්ථො.

จักกวรรคที่ ๔ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

චක්කො සඞ්ගහො සීහො, පසාදො වස්සකාරෙන පඤ්චමං;

දොණො අපරිහානියො පතිලීනො, උජ්ජයො උදායිනා තෙ දසාති.

ว่าด้วยจักร ๑ สังคหะ ๑ สีหะ ๑ ปสาทะ ๑ วัสสการะเป็นที่ ๕ ๑ โทณะ ๑ อปริหานิยะ ๑ ปฏิลีนะ ๑ อุชชยะ ๑ อุทายี ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร

5. රොහිතස්සවග්ගො

๕. โรหิตัสสวรรค

1. සමාධිභාවනාසුත්තං

๑. สมาธิภาวนาสูตร

41. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා. කතමා චතස්සො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති; අත්ථි, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති; අත්ථි, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති; අත්ථි, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති.

๔๑. “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนา ๔ ประการนี้ สมาธิภาวนา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบันมีอยู่ สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการได้ญาณทัสสนะมีอยู่ สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะมีอยู่ สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะมีอยู่

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති.

“ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ นี้คือสมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน

‘‘කතමා [Pg.354] ච, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොති, දිවාසඤ්ඤං අධිට්ඨාති – යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා. ඉති විවටෙන චෙතසා අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙති. අයං, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති.

“ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการได้ญาณทัสสนะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำอาโลกสัญญาไว้ในใจ ตั้งทิวาสัญญาไว้ คือ มีสัญญาในกลางวันฉันใด ก็มีสัญญาในกลางคืนฉันนั้น มีสัญญาในกลางคืนฉันใด ก็มีสัญญาในกลางวันฉันนั้น เธอมีจิตเปิดเผย ไม่มีอะไรห่อหุ้ม อบรมจิตให้มีความสว่างอยู่ นี้คือสมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการได้ญาณทัสสนะ

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො විදිතා වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; විදිතා සඤ්ඤා…පෙ… විදිතා විතක්කා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. අයං, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති.

“ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ รู้แจ้งเวทนาที่เกิดขึ้น รู้แจ้งเวทนาที่ตั้งอยู่ รู้แจ้งเวทนาที่ดับไป รู้แจ้งสัญญา ... รู้แจ้งวิตกที่เกิดขึ้น รู้แจ้งวิตกที่ตั้งอยู่ รู้แจ้งวิตกที่ดับไป นี้คือสมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො ; ඉති වෙදනා, ඉති වෙදනාය සමුදයො, ඉති වෙදනාය අත්ථඞ්ගමො; ඉති සඤ්ඤා, ඉති සඤ්ඤාය සමුදයො, ඉති සඤ්ඤාය අත්ථඞ්ගමො; ඉති සඞ්ඛාරා, ඉති සඞ්ඛාරානං සමුදයො, ඉති සඞ්ඛාරානං අත්ථඞ්ගමො; ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති. අයං, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො සමාධිභාවනා. ඉදඤ්ච පන මෙතං, භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ පුණ්ණකපඤ්හෙ –

“ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความเกิดและความดับในอุปาทานขันธ์ ๕ ว่า ‘รูปเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งรูปเป็นอย่างนี้ เวทนาเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งเวทนาเป็นอย่างนี้ สัญญาเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสัญญาเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งสัญญาเป็นอย่างนี้ สังขารเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสังขารเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งสังขารเป็นอย่างนี้ วิญญาณเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้’ นี้คือสมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะ ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนา ๔ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เราอาศัยข้อนี้กล่าวไว้ในปุณณกปัญหา ในปารายนวรรคว่า

‘‘සඞ්ඛාය ලොකස්මිං පරොපරානි,යස්සිඤ්ජිතං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ;

සන්තො විධූමො අනීඝො නිරාසො,අතාරි සො ජාතිජරන්ති බ්‍රූමී’’ති. පඨමං;

‘บุคคลใดพิจารณาเห็นสิ่งสูงๆ ต่ำๆ ในโลกแล้ว ไม่มีความหวั่นไหวในอารมณ์ไหนๆ ในโลก เป็นผู้สงบ ไม่มีกิเลสดุจควัน ปราศจากทุกข์ ไม่มีตัณหา เรากล่าวว่า ผู้นั้นข้ามชาติและชราได้แล้ว’

2. පඤ්හබ්‍යාකරණසුත්තං

๒. ปัญหพยากรณสูตร

42. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.355], භික්ඛවෙ, පඤ්හබ්‍යාකරණානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, පඤ්හො එකංසබ්‍යාකරණීයො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, පඤ්හො විභජ්ජබ්‍යාකරණීයො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, පඤ්හො පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, පඤ්හො ඨපනීයො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි පඤ්හබ්‍යාකරණානී’’ති.

๔๒. ภิกษุทั้งหลาย การตอบปัญหา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ปัญหาที่ควรตอบโดยส่วนเดียวก็มี ปัญหาที่ควรแยกตอบก็มี ปัญหาที่ควรย้อนถามแล้วตอบก็มี ปัญหาที่ควรนิ่งเสียก็มี ภิกษุทั้งหลาย การตอบปัญหา ๔ ประการนี้แล

‘‘එකංසවචනං එකං, විභජ්ජවචනාපරං;

තතියං පටිපුච්ඡෙය්‍ය, චතුත්ථං පන ඨාපයෙ.

ปัญหาที่ควรตอบโดยส่วนเดียวมี ๑ อย่าง ปัญหาที่ควรแยกตอบมีอีก ๑ อย่าง ปัญหาที่ ๓ ควรย้อนถามแล้วตอบ ปัญหาที่ ๔ ควรงดเสีย

‘‘යො ච තෙසං තත්ථ තත්ථ, ජානාති අනුධම්මතං;

චතුපඤ්හස්ස කුසලො, ආහු භික්ඛුං තථාවිධං.

ภิกษุใดรู้ความเหมาะสมในปัญหา ๔ ประการนั้นๆ ตามสมควร บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกภิกษุเช่นนั้นว่า ‘ผู้ฉลาดในปัญหา ๔ ประการ’

‘‘දුරාසදො දුප්පසහො, ගම්භීරො දුප්පධංසියො;

අථො අත්ථෙ අනත්ථෙ ච, උභයස්ස හොති කොවිදො.

ภิกษุนั้นใครๆ เข้าไปว่ากล่าวได้ยาก ข่มขี่ได้ยาก มีปัญญาลึกซึ้ง ใครๆ ทำลายไม่ได้ และเป็นผู้ฉลาดในประโยชน์และมิใช่ประโยชน์ทั้ง ๒ ฝ่าย

‘‘අනත්ථං පරිවජ්ජෙති, අත්ථං ගණ්හාති පණ්ඩිතො;

අත්ථාභිසමයා ධීරො, පණ්ඩිතොති පවුච්චතී’’ති. දුතියං;

บัณฑิตย่อมเว้นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ย่อมยึดถือสิ่งที่เป็นประโยชน์ เพราะรู้ชัดในประโยชน์ ผู้มีปัญญาจึงถูกเรียกว่า ‘บัณฑิต’

3. පඨමකොධගරුසුත්තං

๓. ปฐมโกธครุสูตร

43. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? කොධගරු න සද්ධම්මගරු, මක්ඛගරු න සද්ධම්මගරු, ලාභගරු න සද්ධම්මගරු, සක්කාරගරු න සද්ධම්මගරු. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

๔๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ บุคคลผู้เคารพความโกรธ ไม่เคารพสัทธรรม บุคคลผู้เคารพการลบหลู่ ไม่เคารพสัทธรรม บุคคลผู้เคารพลาภ ไม่เคารพสัทธรรม บุคคลผู้เคารพสักการะ ไม่เคารพสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แลมีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก

‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සද්ධම්මගරු න කොධගරු, සද්ධම්මගරු න මක්ඛගරු, සද්ධම්මගරු න ලාභගරු, සද්ධම්මගරු න සක්කාරගරු. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ บุคคลผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพความโกรธ บุคคลผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพการลบหลู่ บุคคลผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพลาภ บุคคลผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพสักการะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แลมีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก

‘‘කොධමක්ඛගරූ භික්ඛූ, ලාභසක්කාරගාරවා;

න තෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතෙ.

ภิกษุทั้งหลายผู้เคารพความโกรธ การลบหลู่ และมีความเคารพในลาภและสักการะ ภิกษุเหล่านั้นย่อมไม่งอกงามในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้

‘‘යෙ [Pg.356] ච සද්ධම්මගරුනො, විහංසු විහරන්ති ච;

තෙ වෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතෙ’’ති. තතියං;

ส่วนภิกษุเหล่าใดเคารพสัทธรรม ได้อยู่แล้วและกำลังอยู่ ภิกษุเหล่านั้นแลย่อมงอกงามในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้

4. දුතියකොධගරුසුත්තං

๔. ทุติยโกธครุสูตร

44. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අසද්ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? කොධගරුතා න සද්ධම්මගරුතා, මක්ඛගරුතා න සද්ධම්මගරුතා, ලාභගරුතා න සද්ධම්මගරුතා, සක්කාරගරුතා න සද්ධම්මගරුතා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අසද්ධම්මා.

๔๔. ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเป็นผู้เคารพความโกรธ ไม่เคารพสัทธรรม ความเป็นผู้เคารพการลบหลู่ ไม่เคารพสัทธรรม ความเป็นผู้เคารพลาภ ไม่เคารพสัทธรรม ความเป็นผู้เคารพสักการะ ไม่เคารพสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๔ ประการนี้แล

‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සද්ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? සද්ධම්මගරුතා න කොධගරුතා, සද්ධම්මගරුතා න මක්ඛගරුතා, සද්ධම්මගරුතා න ලාභගරුතා, සද්ධම්මගරුතා න සක්කාරගරුතා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සද්ධම්මා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพความโกรธ ความเป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพการลบหลู่ ความเป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพลาภ ความเป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพสักการะ ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๔ ประการนี้แล

‘‘කොධමක්ඛගරු භික්ඛු, ලාභසක්කාරගාරවො;

සුඛෙත්තෙ පූතිබීජංව, සද්ධම්මෙ න විරූහති.

ภิกษุผู้เคารพความโกรธ การลบหลู่ และมีความเคารพในลาภและสักการะ ย่อมไม่งอกงามในสัทธรรม เหมือนพืชที่เน่าในนาดี

‘‘යෙ ච සද්ධම්මගරුනො, විහංසු විහරන්ති ච;

තෙ වෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, ස්නෙහාන්වයමිවොසධා’’ති. චතුත්ථං;

ส่วนภิกษุเหล่าใดเคารพสัทธรรม ได้อยู่แล้วและกำลังอยู่ ภิกษุเหล่านั้นแลย่อมงอกงามในธรรม เหมือนต้นยาที่งอกงามตามยาง

5. රොහිතස්සසුත්තං

๕. โรหิตัสสสูตร

45. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො රොහිතස්සො දෙවපුත්තො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො රොහිතස්සො දෙවපුත්තො භගවන්තං එතදවොච –

๔๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น เมื่อราตรีผ่านไป โรหิตัสสเทพบุตรมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘යත්ථ නු ඛො, භන්තෙ, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, සක්කා නු ඛො සො, භන්තෙ, ගමනෙන ලොකස්ස අන්තො ඤාතුං වා දට්ඨුං වා පාපුණිතුං වා’’ති? ‘‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න [Pg.357] ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’’ති.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่ใดที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ที่สุดแห่งโลกนั้น ใครๆ อาจจะรู้ อาจจะเห็น หรืออาจจะถึงได้ด้วยการเดินทางไปหรือไม่ พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘อาวุโส ที่ใดที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าใครๆ อาจจะรู้ อาจจะเห็น หรืออาจจะถึงที่สุดแห่งโลกนั้นได้ด้วยการเดินทางไป’

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතමිදං, භන්තෙ, භගවතා – ‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’’’ති.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้วว่า ‘อาวุโส ที่ใดที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าใครๆ อาจจะรู้ อาจจะเห็น หรืออาจจะถึงที่สุดแห่งโลกนั้นได้ด้วยการเดินทางไป’’

‘‘භූතපුබ්බාහං, භන්තෙ, රොහිතස්සො නාම ඉසි අහොසිං භොජපුත්තො ඉද්ධිමා වෙහාසඞ්ගමො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපො ජවො අහොසි, සෙය්‍යථාපි නාම දළ්හධම්මා ධනුග්ගහො සික්ඛිතො කතහත්ථො කතූපාසනො ලහුකෙන අසනෙන අප්පකසිරෙන තිරියං තාලච්ඡායං අතිපාතෙය්‍ය. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපො පදවීතිහාරො අහොසි, සෙය්‍යථාපි නාම පුරත්ථිමා සමුද්දා පච්ඡිමො සමුද්දො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපෙන ජවෙන සමන්නාගතස්ස එවරූපෙන ච පදවීතිහාරෙන එවරූපං ඉච්ඡාගතං උප්පජ්ජි – ‘අහං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං පාපුණිස්සාමී’ති. සො ඛො අහං, භන්තෙ, අඤ්ඤත්‍රෙව අසිතපීතඛායිතසායිතා අඤ්ඤත්‍ර උච්චාරපස්සාවකම්මා අඤ්ඤත්‍ර නිද්දාකිලමථපටිවිනොදනා වස්සසතායුකො වස්සසතජීවී වස්සසතං ගන්ත්වා අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං අන්තරායෙව කාලඞ්කතො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีมาแล้ว ข้าพระองค์เคยเป็นฤาษีชื่อโรหิตัสสะ เป็นบุตรของโภชะ มีฤทธิ์ เหาะไปในอากาศได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเร็วของข้าพระองค์นั้นเปรียบเหมือนนายขมังธนูผู้มีกำลัง แข็งแรง ฝึกหัดมาดี ชำนาญ ยิงธนูได้คล่องแคล่ว ยิงลูกศรเบาๆ ผ่านเงาตาลไปได้โดยไม่ลำบาก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การก้าวย่างของข้าพระองค์นั้นเปรียบเหมือนระยะทางจากสมุทรด้านทิศตะวันออกถึงสมุทรด้านทิศตะวันตก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้ประกอบด้วยความเร็วและการก้าวย่างเช่นนั้น ได้เกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเดินทางไปให้ถึงที่สุดแห่งโลก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้น เว้นจากการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม เว้นจากการถ่ายอุจจาระปัสสาวะ เว้นจากการนอนและการพักผ่อน มีอายุ ๑๐๐ ปี มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปี เดินทางไปตลอด ๑๐๐ ปี ก็ยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก ได้ถึงแก่กรรมในระหว่างทางเสียก่อน

‘‘‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍ය’න්ති වදාමි. න චාහං, ආවුසො, අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං දුක්ඛස්ස අන්තකිරියං වදාමි. අපි චාහං, ආවුසො, ඉමස්මිංයෙව බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙ ලොකඤ්ච පඤ්ඤාපෙමි ලොකසමුදයඤ්ච ලොකනිරොධඤ්ච ලොකනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපද’’න්ති.

“ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป และเราไม่กล่าวการทำที่สุดแห่งทุกข์ เพราะยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก แต่เราบัญญัติโลก เหตุเกิดแห่งโลก ความดับแห่งโลก และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งโลก ในร่างกายที่ยาวประมาณวาหนึ่งนี้ ซึ่งยังมีสัญญาและใจครอง”

‘‘ගමනෙන [Pg.358] න පත්තබ්බො, ලොකස්සන්තො කුදාචනං;

න ච අප්පත්වා ලොකන්තං, දුක්ඛා අත්ථි පමොචනං.

“ที่สุดแห่งโลก บุคคลไม่พึงถึงได้ด้วยการไปในกาลไหนๆ และเมื่อยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก การพ้นจากทุกข์ย่อมไม่มี”

‘‘තස්මා හවෙ ලොකවිදූ සුමෙධො,ලොකන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො;

ලොකස්ස අන්තං සමිතාවි ඤත්වා,නාසීසතී ලොකමිමං පරඤ්චා’’ති. පඤ්චමං;

“เพราะเหตุนั้นแล ผู้มีปัญญาดี รู้แจ้งโลก ถึงที่สุดแห่งโลก อยู่จบพรหมจรรย์ สงบระงับแล้ว ทราบที่สุดแห่งโลกแล้ว ย่อมไม่หวังโลกนี้และโลกอื่น”

6. දුතියරොහිතස්සසුත්තං

๖. ทุติยโรหิตัสสสูตร

46. අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං රොහිතස්සො දෙවපුත්තො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො, භික්ඛවෙ, රොහිතස්සො දෙවපුත්තො මං එතදවොච – ‘යත්ථ නු ඛො, භන්තෙ, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, සක්කා නු ඛො සො, භන්තෙ, ගමනෙන ලොකස්ස අන්තො ඤාතුං වා දට්ඨුං වා පාපුණිතුං වා’ති? එවං වුත්තෙ අහං, භික්ඛවෙ, රොහිතස්සං දෙවපුත්තං එතදවොචං – ‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, රොහිතස්සො දෙවපුත්තො මං එතදවොච – ‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතමිදං, භන්තෙ, භගවතා – යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමි’’’.

๔๖. ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เมื่อปฐมยามล่วงไปแล้ว โรหิตัสสเทวบุตรมีวรรณะงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปหาเราถึงที่อยู่ ไหว้เราแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ดูกรภิกษุทั้งหลาย โรหิตัสสเทวบุตรยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวกะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ใครๆ อาจจะรู้ อาจจะเห็น อาจจะถึงได้ด้วยการไปหรือไม่หนอแล’ เมื่อโรหิตัสสเทวบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว เราได้กล่าวกะเขาว่า ‘ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป’ เมื่อเรากล่าวอย่างนี้แล้ว โรหิตัสสเทวบุตรได้กล่าวกะเราว่า ‘น่าอัศจรรย์ พระเจ้าข้า ไม่เคยมีมา พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสคำนี้ดีนักว่า ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป’”

‘‘භූතපුබ්බාහං, භන්තෙ, රොහිතස්සො නාම ඉසි අහොසිං භොජපුත්තො ඉද්ධිමා වෙහාසඞ්ගමො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපො ජවො අහොසි, සෙය්‍යථාපි නාම දළ්හධම්මා ධනුග්ගහො සික්ඛිතො කතහත්ථො කතූපාසනො ලහුකෙන අසනෙන අප්පකසිරෙන තිරියං තාලච්ඡායං අතිපාතෙය්‍ය[Pg.359]. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපො පදවීතිහාරො අහොසි, සෙය්‍යථාපි නාම පුරත්ථිමා සමුද්දා පච්ඡිමො සමුද්දො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපෙන ජවෙන සමන්නාගතස්ස එවරූපෙන ච පදවීතිහාරෙන එවරූපං ඉච්ඡාගතං උප්පජ්ජි – අහං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං පාපුණිස්සාමී’’ති. සො ඛො අහං, භන්තෙ, අඤ්ඤත්‍රෙව අසිතපීතඛායිතසායිතා අඤ්ඤත්‍ර උච්චාරපස්සාවකම්මා අඤ්ඤත්‍ර නිද්දාකිලමථපටිවිනොදනා වස්සසතායුකො වස්සසතජීවී වස්සසතං ගන්ත්වා අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං අන්තරායෙව කාලඞ්කතො.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีมาแล้ว ข้าพระองค์ได้เป็นฤาษีชื่อโรหิตัสสะ เป็นบุตรของโภชะ มีฤทธิ์ เหาะไปในอากาศได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเร็วของข้าพระองค์นั้นมีประมาณเท่ากับนายขมังธนูผู้มีธนูแข็งแรง ได้รับการศึกษา ชำนาญ และฝึกฝนมาดี ยิงลูกศรเบาๆ ให้ข้ามเงาตาลไปได้โดยไม่ยาก ฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การก้าวย่างของข้าพระองค์นั้นมีประมาณเท่ากับจากสมุทรด้านทิศตะวันออกถึงสมุทรด้านทิศตะวันตก ฉันนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้ประกอบด้วยความเร็วและการก้าวย่างเช่นนั้น ได้เกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เราจักถึงที่สุดแห่งโลกด้วยการไป’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้น เว้นจากการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม เว้นจากการถ่ายอุจจาระปัสสาวะ เว้นจากการนอนและการพักผ่อน มีอายุหนึ่งร้อยปี มีชีวิตอยู่หนึ่งร้อยปี เดินทางไปตลอดหนึ่งร้อยปี ก็ยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก ได้ทำกาละในระหว่างทางเสียก่อน”

“น่าอัศจรรย์ พระเจ้าข้า ไม่เคยมีมา พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสคำนี้ดีนักว่า ‘ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป’” เมื่อโรหิตัสสเทวบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว เราได้กล่าวกะเขาว่า

‘‘‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං, තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’ති. න චාහං, ආවුසො, අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං දුක්ඛස්සන්තකිරියං වදාමි. අපි චාහං, ආවුසො, ඉමස්මිංයෙව බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙ ලොකඤ්ච පඤ්ඤාපෙමි ලොකසමුදයඤ්ච ලොකනිරොධඤ්ච ලොකනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපද’’න්ති.

“‘ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป’ และเราไม่กล่าวการทำที่สุดแห่งทุกข์ เพราะยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก แต่เราบัญญัติโลก เหตุเกิดแห่งโลก ความดับแห่งโลก และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งโลก ในร่างกายที่ยาวประมาณวาหนึ่งนี้ ซึ่งยังมีสัญญาและใจครอง”

‘‘ගමනෙන න පත්තබ්බො, ලොකස්සන්තො කුදාචනං;

න ච අප්පත්වා ලොකන්තං, දුක්ඛා අත්ථි පමොචනං.

‘‘තස්මා හවෙ ලොකවිදූ සුමෙධො,ලොකන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො;

ලොකස්ස අන්තං සමිතාවි ඤත්වා,නාසීසතී ලොකමිමං පරඤ්චා’’ති. ඡට්ඨං;

7. සුවිදූරසුත්තං

๗. สุวิทูรสูตร

47. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සුවිදූරවිදූරානි. කතමානි චත්තාරි? නභඤ්ච, භික්ඛවෙ, පථවී ච; ඉදං පඨමං සුවිදූරවිදූරෙ. ඔරිමඤ්ච, භික්ඛවෙ, තීරං සමුද්දස්ස පාරිමඤ්ච; ඉදං දුතියං සුවිදූරවිදූරෙ. යතො ච, භික්ඛවෙ, වෙරොචනො අබ්භුදෙති [Pg.360] යත්ථ ච අත්ථමෙති ; ඉදං තතියං සුවිදූරවිදූරෙ. සතඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධම්මො අසතඤ්ච ධම්මො; ඉදං චතුත්ථං සුවිදූරවිදූරෙ. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සුවිදූරවිදූරානී’’ති.

๔๗. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่ง ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ท้องฟ้ากับแผ่นดิน นี้เป็นสิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่งประการที่ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฝั่งนี้กับฝั่งโน้นแห่งสมุทร นี้เป็นสิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่งประการที่ ๒ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ดวงอาทิตย์อุทัยกับดวงอาทิตย์อัสดงคต นี้เป็นสิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่งประการที่ ๓ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมของสัตบุรุษกับธรรมของอสัตบุรุษ นี้เป็นสิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่งประการที่ ๔ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่ง ๔ ประการนี้แล”

‘‘නභඤ්ච දූරෙ පථවී ච දූරෙ,පාරං සමුද්දස්ස තදාහු දූරෙ;

යතො ච වෙරොචනො අබ්භුදෙති,පභඞ්කරො යත්ථ ච අත්ථමෙති;

තතො හවෙ දූරතරං වදන්ති,සතඤ්ච ධම්මං අසතඤ්ච ධම්මං.

“ท้องฟ้ากับแผ่นดินไกลกัน ฝั่งสมุทรบัณฑิตกล่าวว่าไกลกัน ดวงอาทิตย์ผู้ทำแสงสว่างอุทัยขึ้น ณ ที่ใด และอัสดงคต ณ ที่ใด ที่นั้นก็ไกลกัน บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า ธรรมของสัตบุรุษกับธรรมของอสัตบุรุษไกลกันยิ่งกว่านั้น”

‘‘අබ්‍යායිකො හොති සතං සමාගමො,යාවාපි තිට්ඨෙය්‍ය තථෙව හොති;

ඛිප්පඤ්හි වෙති අසතං සමාගමො,තස්මා සතං ධම්මො අසබ්භි ආරකා’’ති. සත්තමං;

“สมาคมของสัตบุรุษย่อมยั่งยืน ตลอดกาลที่ตั้งอยู่ก็คงเป็นเช่นนั้น สมาคมของอสัตบุรุษย่อมเสื่อมไปโดยเร็ว เพราะฉะนั้น ธรรมของสัตบุรุษจึงห่างไกลจากอสัตบุรุษ”

8. විසාඛසුත්තං

๘. วิสาขสูตร

48. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා විසාඛො පඤ්චාලපුත්තො උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති, පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතාය. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන උපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

๔๘. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระวิสาขะ ปัญจาลบุตร กำลังแสดงธรรมีกถาให้ภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ในอุปัฏฐานศาลา ด้วยวาจาของชาวเมืองอันไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ทำให้เข้าใจเนื้อความได้ง่าย เป็นไปเพื่อความสิ้นสุดทุกข์ ไม่เจือด้วยอามิส ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว จึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า –

‘‘කො නු ඛො, භික්ඛවෙ, උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතායා’’ති[Pg.361]? ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, විසාඛො පඤ්චාලපුත්තො උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතායා’’ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ใครหนอแล กำลังแสดงธรรมีกถาให้ภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ในอุปัฏฐานศาลา ด้วยวาจาของชาวเมืองอันไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ทำให้เข้าใจเนื้อความได้ง่าย เป็นไปเพื่อความสิ้นสุดทุกข์ ไม่เจือด้วยอามิส” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระวิสาขะ ปัญจาลบุตร กำลังแสดงธรรมีกถาให้ภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ในอุปัฏฐานศาลา ด้วยวาจาของชาวเมืองอันไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ทำให้เข้าใจเนื้อความได้ง่าย เป็นไปเพื่อความสิ้นสุดทุกข์ ไม่เจือด้วยอามิส พระเจ้าข้า”

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං විසාඛං පඤ්චාලපුත්තං එතදවොච – ‘‘සාධු සාධු, විසාඛ! සාධු ඛො ත්වං, විසාඛ, භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතායාති.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับท่านพระวิสาขะ ปัญจาลบุตรว่า “ดีละ ดีละ วิสาขะ เป็นการดีแล้วแล ที่เธอแสดงธรรมีกถาให้ภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยวาจาของชาวเมืองอันไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ทำให้เข้าใจเนื้อความได้ง่าย เป็นไปเพื่อความสิ้นสุดทุกข์ ไม่เจือด้วยอามิส”

‘‘නාභාසමානං ජානන්ති, මිස්සං බාලෙහි පණ්ඩිතං;

භාසමානඤ්ච ජානන්ති, දෙසෙන්තං අමතං පදං.

“เมื่อบัณฑิตปะปนอยู่กับคนพาลทั้งหลาย หากไม่พูด ก็ไม่มีใครรู้จัก แต่เมื่อพูดแสดงอมตบทอยู่ จึงจะรู้จักบัณฑิตได้

‘‘භාසයෙ ජොතයෙ ධම්මං, පග්ගණ්හෙ ඉසිනං ධජං;

සුභාසිතධජා ඉසයො, ධම්මො හි ඉසිනං ධජො’’ති. අට්ඨමං;

“พึงกล่าว พึงประกาศธรรม พึงยกย่องธงชัยของเหล่าฤาษี เพราะเหล่าฤาษีมีสุภาษิตเป็นธงชัย จริงอยู่ ธรรมเป็นธงชัยของเหล่าฤาษี” (จบสูตรที่ ๘)

9. විපල්ලාසසුත්තං

๙. วิปัลลาสสูตร

49. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤාවිපල්ලාසා චිත්තවිපල්ලාසා දිට්ඨිවිපල්ලාසා. කතමෙ චත්තාරො? අනිච්චෙ, භික්ඛවෙ, නිච්චන්ති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො; දුක්ඛෙ, භික්ඛවෙ, සුඛන්ති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො; අනත්තනි, භික්ඛවෙ, අත්තාති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො; අසුභෙ, භික්ඛවෙ, සුභන්ති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සඤ්ඤාවිපල්ලාසා චිත්තවිපල්ලාසා දිට්ඨිවිපල්ලාසා.

๔๙. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ในสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง ๑ สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ในสิ่งที่เป็นทุกข์ว่าสุข ๑ สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ในสิ่งที่ไม่ใช่อัตตาว่าเป็นอัตตา ๑ สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ในสิ่งที่ไม่งามว่างาม ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ๔ ประการ

‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, නසඤ්ඤාවිපල්ලාසා නචිත්තවිපල්ලාසා නදිට්ඨිවිපල්ලාසා. කතමෙ චත්තාරො? අනිච්චෙ, භික්ඛවෙ, අනිච්චන්ති නසඤ්ඤාවිපල්ලාසො නචිත්තවිපල්ලාසො නදිට්ඨිවිපල්ලාසො; දුක්ඛෙ, භික්ඛවෙ, දුක්ඛන්ති නසඤ්ඤාවිපල්ලාසො නචිත්තවිපල්ලාසො නදිට්ඨිවිපල්ලාසො; අනත්තනි, භික්ඛවෙ, අනත්තාති නසඤ්ඤාවිපල්ලාසො නචිත්තවිපල්ලාසො නදිට්ඨිවිපල්ලාසො; අසුභෙ, භික්ඛවෙ, අසුභන්ති නසඤ්ඤාවිපල්ලාසො නචිත්තවිපල්ලාසො නදිට්ඨිවිපල්ලාසො[Pg.362]. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො නසඤ්ඤාවිපල්ලාසා නචිත්තවිපල්ලාසා නදිට්ඨිවිපල්ලාසා’’ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ในสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าไม่เที่ยง ๑ ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ในสิ่งที่เป็นทุกข์ว่าเป็นทุกข์ ๑ ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ในสิ่งที่ไม่ใช่อัตตาว่าไม่ใช่อัตตา ๑ ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ในสิ่งที่ไม่งามว่าไม่งาม ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ๔ ประการ”

‘‘අනිච්චෙ නිච්චසඤ්ඤිනො, දුක්ඛෙ ච සුඛසඤ්ඤිනො;

අනත්තනි ච අත්තාති, අසුභෙ සුභසඤ්ඤිනො;

මිච්ඡාදිට්ඨිහතා සත්තා, ඛිත්තචිත්තා විසඤ්ඤිනො.

“สัตว์ทั้งหลายผู้ถูกมิจฉาทิฏฐิครอบงำ มีจิตฟุ้งซ่าน มีสัญญาวิปลาส ย่อมมีสัญญาในสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง มีสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์ว่าสุข มีสัญญาในสิ่งที่ไม่ใช่อัตตาว่าเป็นอัตตา และมีสัญญาในสิ่งที่ไม่งามว่างาม

‘‘තෙ යොගයුත්තා මාරස්ස, අයොගක්ඛෙමිනො ජනා;

සත්තා ගච්ඡන්ති සංසාරං, ජාතිමරණගාමිනො.

“ชนเหล่านั้นประกอบด้วยโยคะของมาร ไม่เกษมจากโยคะ สัตว์เหล่านั้นเป็นผู้ต้องไปสู่ชาติและมรณะ ย่อมไปสู่สังสารวัฏ

‘‘යදා ච බුද්ධා ලොකස්මිං, උප්පජ්ජන්ති පභඞ්කරා;

තෙ ඉමං ධම්මං පකාසෙන්ති, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

“แต่เมื่อใด พระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ทรงทำแสงสว่างอุบัติขึ้นในโลก พระองค์เหล่านั้นย่อมทรงประกาศธรรมนี้ ซึ่งเป็นทางไปสู่ความสงบระงับทุกข์

‘‘තෙසං සුත්වාන සප්පඤ්ඤා, සචිත්තං පච්චලද්ධා තෙ;

අනිච්චං අනිච්චතො දක්ඛුං, දුක්ඛමද්දක්ඛු දුක්ඛතො.

“ผู้มีปัญญาทั้งหลายได้ฟังธรรมของพระพุทธเจ้าเหล่านั้นแล้ว ได้สติกลับคืนมา ได้เห็นสิ่งที่ไม่เที่ยงโดยความเป็นของไม่เที่ยง ได้เห็นสิ่งที่เป็นทุกข์โดยความเป็นทุกข์

‘‘අනත්තනි අනත්තාති, අසුභං අසුභතද්දසුං;

සම්මාදිට්ඨිසමාදානා, සබ්බං දුක්ඛං උපච්චගු’’න්ති. නවමං;

“ได้เห็นสิ่งที่ไม่ใช่อัตตาโดยความเป็นของไม่ใช่อัตตา ได้เห็นสิ่งที่ไม่งามโดยความเป็นของไม่งาม เพราะการสมาทานสัมมาทิฏฐิ จึงล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงได้” (จบสูตรที่ ๙)

10. උපක්කිලෙසසුත්තං

๑๐. อุปกิเลสสูตร

50. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. කතමෙ චත්තාරො? අබ්භා, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති.

๕๐. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ๔ ประการนี้ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง ๔ ประการเป็นไฉน คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆเป็นอุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง

‘‘මහිකා, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หมอกเป็นอุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง

‘‘ධූමො රජො, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ควันและธุลีเป็นอุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง

‘‘රාහු, භික්ඛවෙ, අසුරින්දො චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. ඉමෙ ඛො[Pg.363], භික්ඛවෙ, චත්තාරො චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ราหูอสุรินทร์เป็นอุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล อุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ๔ ประการ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරොමෙ සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සුරං පිවන්ති මෙරයං, සුරාමෙරයපානා අප්පටිවිරතා. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย อุปกิเลสของสมณพราหมณ์ ๔ ประการนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสเหล่านั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์ อุปกิเลส ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกในโลกนี้ ดื่มสุราและเมรัย ไม่เว้นขาดจากการดื่มสุราและเมรัย ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๑ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสนั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්ති, මෙථුනස්මා ධම්මා අප්පටිවිරතා. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกเสพเมถุนธรรม ไม่เว้นขาดจากเมถุนธรรม นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๒ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสนั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා ජාතරූපරජතං සාදියන්ති, ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා අප්පටිවිරතා. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกยินดีทองและเงิน ไม่เว้นขาดจากการรับทองและเงิน นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๓ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสนั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මිච්ඡාජීවෙන ජීවන්ති, මිච්ඡාජීවා අප්පටිවිරතා. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්තී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกเลี้ยงชีพด้วยมิจฉาอาชีวะ ไม่เว้นขาดจากมิจฉาอาชีวะ นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๔ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสนั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คืออุปกิเลสของสมณพราหมณ์ ๔ ประการ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสเหล่านั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์

‘‘රාගදොසපරික්කිට්ඨා, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා;

අවිජ්ජානිවුතා පොසා, පියරූපාභිනන්දිනො.

สมณพราหมณ์บางพวก ถูกราคะและโทสะครอบงำ เป็นผู้ถูกอวิชชาหุ้มห่อไว้ ยินดีในปิยรูป

‘‘සුරං පිවන්ති මෙරයං, පටිසෙවන්ති මෙථුනං;

රජතං ජාතරූපඤ්ච, සාදියන්ති අවිද්දසූ;

මිච්ඡාජීවෙන ජීවන්ති, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා.

ย่อมดื่มสุราและเมรัย เสพเมถุนธรรม สมณพราหมณ์บางพวกผู้ไร้ปัญญา ยินดีเงินและทอง เลี้ยงชีพด้วยมิจฉาอาชีวะ

‘‘එතෙ [Pg.364] උපක්කිලෙසා වුත්තා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

යෙහි උපක්කිලෙසෙහි, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා;

න තපන්ති න භාසන්ති, අසුද්ධා සරජා මගා.

อุปกิเลสเหล่านี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ตรัสไว้แล้ว สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสเหล่านี้ครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว เป็นผู้ไม่สะอาด มีธุลี ดุจเนื้อทราย

‘‘අන්ධකාරෙන ඔනද්ධා, තණ්හාදාසා සනෙත්තිකා;

වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආදියන්ති පුනබ්භව’’න්ති. දසමං;

เป็นผู้ถูกความมืดมิดผูกมัดไว้ เป็นทาสของตัณหา มีตัณหาเป็นเครื่องนำไป ย่อมเพิ่มพูนป่าช้าอันน่าสะพรึงกลัว ย่อมถือเอาภพใหม่ต่อไป

රොහිතස්සවග්ගො පඤ්චමො.

โรหิตัสสวรรคที่ ๕ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

සමාධිපඤ්හා ද්වෙ කොධා, රොහිතස්සාපරෙ දුවෙ;

සුවිදූරවිසාඛවිපල්ලාසා, උපක්කිලෙසෙන තෙ දසාති.

สมาธิสูตร ปัญหาสูตร โกธสูตร ๒ สูตร โรหิตัสสสูตรอีก ๒ สูตร สุวิทูรสูตร วิสาขสูตร วิปัลลาสสูตร และอุปกิเลสสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

පඨමපණ්ණාසකං සමත්තං.

ปฐมปัณณาสก์ จบ

2. දුතියපණ්ණාසකං

๒. ทุติยปัณณาสก์

(6) 1. පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ගො

๖. ปุญญาภิสันทวรรค

1. පඨමපුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තං

๑. ปฐมปุญญาภิสันทสูตรที่ ๑

51. සාවත්ථිනිදානං[Pg.365]. චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? යස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චීවරං පරිභුඤ්ජමානො අප්පමාණං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, අප්පමාණො තස්ස පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

๕๑. เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี ภิกษุทั้งหลาย ห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการนี้ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใช้สอยจีวรของทายกคนใดแล้ว เข้าเจโตสมาธิอันไม่มีประมาณอยู่ ห้วงบุญห้วงกุศลของทายกนั้นไม่มีประมาณ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข

‘‘යස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජමානො අප්පමාණං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, අප්පමාණො තස්ස පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุฉันบิณฑบาตของทายกคนใดแล้ว เข้าเจโตสมาธิอันไม่มีประมาณอยู่ ห้วงบุญห้วงกุศลของทายกนั้นไม่มีประมาณ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข

‘‘යස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙනාසනං පරිභුඤ්ජමානො අප්පමාණං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, අප්පමාණො තස්ස පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใช้สอยเสนาสนะของทายกคนใดแล้ว เข้าเจโตสมาธิอันไม่มีประมาณอยู่ ห้วงบุญห้วงกุศลของทายกนั้นไม่มีประมาณ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข

‘‘යස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පරිභුඤ්ජමානො අප්පමාණං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, අප්පමාණො තස්ස පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใช้สอยคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของทายกคนใดแล้ว เข้าเจโตสมาธิอันไม่มีประมาณอยู่ ห้วงบุญห้วงกุศลของทายกนั้นไม่มีประมาณ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข

‘‘ඉමෙහි ච පන, භික්ඛවෙ, චතූහි පුඤ්ඤාභිසන්දෙහි කුසලාභිසන්දෙහි සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො [Pg.366] පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อริยสาวกผู้ประกอบด้วยห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการนี้ ใครๆ ไม่สามารถจะนับประมาณบุญได้ว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลที่นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข มีประมาณเท่านี้’ แต่จะนับได้ว่าเป็นกองบุญใหญ่ที่นับไม่ได้ ประมาณไม่ได้ทีเดียว

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ න සුකරං උදකස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකානි උදකාළ්හකානීති වා, එත්තකානි උදකාළ්හකසතානීති වා, එත්තකානි උදකාළ්හකසහස්සානීති වා, එත්තකානි උදකාළ්හකසතසහස්සානීති වා’, අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාඋදකක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙහි චතූහි පුඤ්ඤාභිසන්දෙහි කුසලාභිසන්දෙහි සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡතී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในมหาสมุทร การนับประมาณน้ำว่า ‘มีปริมาณน้ำเท่านี้อาฬหกะ เท่านี้ร้อยอาฬหกะ เท่านี้พันอาฬหกะ หรือเท่านี้แสนอาฬหกะ’ เป็นสิ่งที่ทำได้ไม่ง่าย แต่ถึงการนับว่า ‘เป็นกองน้ำใหญ่นับไม่ได้ ประมาณไม่ได้’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ประกอบด้วยห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการเหล่านี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน การนับประมาณบุญว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลมีประมาณเท่านี้ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข’ เป็นสิ่งที่ทำได้ไม่ง่าย แต่ถึงการนับว่า ‘เป็นกองบุญใหญ่นับไม่ได้ ประมาณไม่ได้’

‘‘මහොදධිං අපරිමිතං මහාසරං,බහුභෙරවං රතනවරානමාලයං ;

නජ්ජො යථා නරගණසඞ්ඝසෙවිතා,පුථූ සවන්තී උපයන්ති සාගරං.

แม่น้ำมากสายอันเป็นที่อาศัยของหมู่ชน ย่อมไหลหลั่งไปสู่สาคร คือมหาสมุทรอันทรงไว้ซึ่งน้ำมากมาย ประมาณมิได้ มีเสียงกึกก้อง มีภัยมาก เป็นที่อาศัยแห่งรัตนะอันประเสริฐ ฉันใด

‘‘එවං නරං අන්නදපානවත්ථදං,සෙය්‍යානිසජ්ජත්ථරණස්ස දායකං;

පුඤ්ඤස්ස ධාරා උපයන්ති පණ්ඩිතං,නජ්ජො යථා වාරිවහාව සාගර’’න්ති. පඨමං;

กระแสแห่งบุญย่อมหลั่งไหลไปสู่บัณฑิตผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ที่นอน ที่นั่ง และเครื่องปูลาด ฉันนั้น เหมือนแม่น้ำทั้งหลายอันนำน้ำไปย่อมไหลไปสู่สาคร ฉะนั้น

2. දුතියපුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තං

๒. ปุญญาภิสันทสูตรที่ ๒

52. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො [Pg.367] බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

๕๒. ภิกษุทั้งหลาย ห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการเหล่านี้ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ห้วงบุญ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลประการที่ ๑ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมเป็นธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลประการที่ ๒ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා, එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว เป็นผู้ปฏิบัติตรง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อญายธรรม เป็นผู้ปฏิบัติสมควร คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ นับเรียงตัวบุรุษได้ ๘ บุรุษ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคนี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลประการที่ ๓ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො හොති අඛණ්ඩෙහි අච්ඡිද්දෙහි අසබලෙහි අකම්මාසෙහි භුජිස්සෙහි විඤ්ඤුප්පසත්ථෙහි අපරාමට්ඨෙහි සමාධිසංවත්තනිකෙහි. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกประกอบด้วยศีลทั้งหลายอันเป็นที่รักของพระอริยะ ไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญญูชนสรรเสริญ อันตัณหาและทิฏฐิไม่ลูบคลำ เป็นไปเพื่อสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลประการที่ ๔ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข

‘‘යස්ස [Pg.368] සද්ධා තථාගතෙ, අචලා සුප්පතිට්ඨිතා;

සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණං, අරියකන්තං පසංසිතං.

ศรัทธาของผู้ใดไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นดีแล้วในพระตถาคต และศีลของผู้ใดเป็นศีลที่ดีงาม อันพระอริยเจ้าใคร่แล้ว สรรเสริญแล้ว

‘‘සඞ්ඝෙ පසාදො යස්සත්ථි, උජුභූතඤ්ච දස්සනං;

අදලිද්දොති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

ความเลื่อมใสในพระสงฆ์ของผู้ใดมีอยู่ และความเห็นก็เป็นความเห็นตรง บัณฑิตทั้งหลายกล่าวผู้นั้นว่า เป็นคนไม่ขัดสน ชีวิตของผู้นั้นไม่เปล่าประโยชน์

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. දුතියං;

เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลายอยู่ พึงประกอบเนืองๆ ซึ่งศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม

3. පඨමසංවාසසුත්තං

๓. ปฐมสังวาสสูตร

53. එකං සමයං භගවා අන්තරා ච මධුරං අන්තරා ච වෙරඤ්ජං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො හොති. සම්බහුලාපි ඛො ගහපතී ච ගහපතානියො ච අන්තරා ච මධුරං අන්තරා ච වෙරඤ්ජං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නා හොන්ති. අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ ( ) නිසීදි. අද්දසංසු ඛො ගහපතී ච ගහපතානියො ච භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං. දිස්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ ගහපතී ච ගහපතානියො ච භගවා එතදවොච –

๕๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จดำเนินไปสู่หนทางไกล ในระหว่างกรุงมธุราและเมืองเวรัญชา แม้คหบดีและคหปตานีเป็นอันมากก็ได้เดินทางไกลในระหว่างกรุงมธุราและเมืองเวรัญชา ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะออกจากทาง ประทับนั่ง ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง คหบดีและคหปตานีเหล่านั้นได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่ง ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แก่คหบดีและคหปตานีเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า

‘‘චත්තාරොමෙ, ගහපතයො, සංවාසා. කතමෙ චත්තාරො? ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති.

คหบดีทั้งหลาย การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการนี้มีอยู่ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ชายซากศพอยู่ร่วมกับหญิงซากศพ ชายซากศพอยู่ร่วมกับเทวี เทพบุตรอยู่ร่วมกับหญิงซากศพ เทพบุตรอยู่ร่วมกับเทวี

‘‘කථඤ්ච, ගහපතයො, ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති? ඉධ, ගහපතයො, සාමිකො හොති පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී දුස්සීලො පාපධම්මො මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියාපිස්ස හොති පාණාතිපාතිනී අදින්නාදායිනී කාමෙසුමිච්ඡාචාරිනී මුසාවාදිනී සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායිනී දුස්සීලා පාපධම්මා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, ගහපතයො, ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති.

ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ คฤหบดีทั้งหลาย สามีเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ แม้ภรรยาของเขาก็เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.369], ගහපතයො, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති? ඉධ, ගහපතයො, සාමිකො හොති පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී දුස්සීලො පාපධම්මො මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියා ඛ්වස්ස හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතා අදින්නාදානා පටිවිරතා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතා මුසාවාදා පටිවිරතා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා සීලවතී කල්‍යාණධම්මා විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, ගහපතයො, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති.

ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ คฤหบดีทั้งหลาย สามีเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาของเขาเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากการดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, ගහපතයො, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති? ඉධ, ගහපතයො, සාමිකො හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතො අදින්නාදානා පටිවිරතො කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො මුසාවාදා පටිවිරතො සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො සීලවා කල්‍යාණධම්මො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියා ඛ්වස්ස හොති පාණාතිපාතිනී…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායිනී දුස්සීලා පාපධම්මා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, ගහපතයො, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති.

ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย เทพบุตรอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ คฤหบดีทั้งหลาย สามีเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากการดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาของเขาเป็นผู้ฆ่าสัตว์...ฯลฯ...ดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย เทพบุตรอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, ගහපතයො, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති? ඉධ, ගහපතයො, සාමිකො හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතො…පෙ… සීලවා කල්‍යාණධම්මො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියාපිස්ස හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතා…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා සීලවතී කල්‍යාණධම්මා විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, ගහපතයො, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති. ඉමෙ ඛො, ගහපතයො, චත්තාරො සංවාසා’’ති.

ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย เทพบุตรอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ คฤหบดีทั้งหลาย สามีเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต...ฯลฯ...เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ แม้ภรรยาของเขาก็เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต...ฯลฯ...งดเว้นจากการดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย เทพบุตรอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการเหล่านี้แล

‘‘උභො ච හොන්ති දුස්සීලා, කදරියා පරිභාසකා;

තෙ හොන්ති ජානිපතයො, ඡවා සංවාසමාගතා.

สามีภรรยาทั้งสองเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ด่าว่าสมณพราหมณ์ สามีภรรยาคู่นั้นเป็นซากศพ มาอยู่ร่วมกัน

‘‘සාමිකො [Pg.370] හොති දුස්සීලො, කදරියො පරිභාසකො;

භරියා සීලවතී හොති, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා;

සාපි දෙවී සංවසති, ඡවෙන පතිනා සහ.

สามีเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ด่าว่าสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาเป็นผู้มีศีล รู้ถ้อยคำของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ นางผู้เป็นดุจเทวีนั้น อยู่ร่วมกับสามีผู้เป็นดุจซากศพ

‘‘සාමිකො සීලවා හොති, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරො;

භරියා හොති දුස්සීලා, කදරියා පරිභාසිකා;

සාපි ඡවා සංවසති, දෙවෙන පතිනා සහ.

สามีเป็นผู้มีศีล รู้ถ้อยคำของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ ส่วนภรรยาเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ด่าว่าสมณพราหมณ์ นางผู้เป็นดุจซากศพนั้น อยู่ร่วมกับสามีผู้เป็นดุจเทพบุตร

‘‘උභො සද්ධා වදඤ්ඤූ ච, සඤ්ඤතා ධම්මජීවිනො;

තෙ හොන්ති ජානිපතයො, අඤ්ඤමඤ්ඤං පියංවදා.

สามีภรรยาทั้งสองเป็นผู้มีศรัทธา รู้ถ้อยคำของผู้ขอ สำรวม เลี้ยงชีพโดยธรรม สามีภรรยาคู่นั้น กล่าวถ้อยคำอันเป็นที่รักแก่กันและกัน

‘‘අත්ථාසං පචුරා හොන්ති, ඵාසුකං උපජායති;

අමිත්තා දුම්මනා හොන්ති, උභින්නං සමසීලිනං.

ประโยชน์มากมายย่อมเกิดแก่เขาทั้งสอง ความผาสุกย่อมเกิดขึ้น เหล่าศัตรูย่อมเสียใจ เพราะสามีภรรยาทั้งสองผู้มีศีลเสมอกัน

‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, සමසීලබ්බතා උභො;

නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. තතියං;

สามีภรรยาทั้งสองผู้มีศีลและวัตรเสมอกัน ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้เพลิดเพลิน ได้สิ่งที่น่าใคร่ บันเทิงอยู่ในเทวโลก

4. දුතියසංවාසසුත්තං

๔. ทุติยสังวาสสูตร

54. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සංවාසා. කතමෙ චත්තාරො? ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති.

๕๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพ ซากศพอยู่ร่วมกับเทวี เทพบุตรอยู่ร่วมกับซากศพ เทพบุตรอยู่ร่วมกับเทวี

‘‘කථඤ්ච[Pg.371], භික්ඛවෙ, ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති. ඉධ, භික්ඛවෙ, සාමිකො හොති පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී පිසුණවාචො ඵරුසවාචො සම්ඵප්පලාපී අභිජ්ඣාලු බ්‍යාපන්නචිත්තො මිච්ඡාදිට්ඨිකො දුස්සීලො පාපධම්මො මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියාපිස්ස හොති පාණාතිපාතිනී අදින්නාදායිනී කාමෙසුමිච්ඡාචාරිනී මුසාවාදිනී පිසුණවාචා ඵරුසවාචා සම්ඵප්පලාපිනී අභිජ්ඣාලුනී බ්‍යාපන්නචිත්තා මිච්ඡාදිට්ඨිකා දුස්සීලා පාපධම්මා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ ภิกษุทั้งหลาย สามีเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ มีความโลภอยากได้ของผู้อื่น มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ แม้ภรรยาของเขาก็เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ มีความโลภอยากได้ของผู้อื่น มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාමිකො හොති පාණාතිපාතී…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො දුස්සීලො පාපධම්මො මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියා ඛ්වස්ස හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතා අදින්නාදානා පටිවිරතා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතා මුසාවාදා පටිවිරතා පිසුණාය වාචාය පටිවිරතා ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතා සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතා අනභිජ්ඣාලුනී අබ්‍යාපන්නචිත්තා සම්මාදිට්ඨිකා සීලවතී කල්‍යාණධම්මා විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති.

ภิกษุทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างไร คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นมิจฉาทิฐิ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าบริภาษสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาของเขาเป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม งดเว้นจากการพูดเท็จ งดเว้นจากการพูดส่อเสียด งดเว้นจากการพูดคำหยาบ งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความเพ่งเล็งอยากได้ของเขา มีจิตไม่พยาบาท มีความเห็นชอบ เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่ด่าไม่บริภาษสมณพราหมณ์ ภิกษุทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාමිකො හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතො අදින්නාදානා පටිවිරතො කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො මුසාවාදා පටිවිරතො පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො අනභිජ්ඣාලු අබ්‍යාපන්නචිත්තො සම්මාදිට්ඨිකො සීලවා කල්‍යාණධම්මො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියා ඛ්වස්ස හොති පාණාතිපාතිනී…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකා දුස්සීලා පාපධම්මා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති.

ภิกษุทั้งหลาย เทพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างไร คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม งดเว้นจากการพูดเท็จ งดเว้นจากการพูดส่อเสียด งดเว้นจากการพูดคำหยาบ งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความเพ่งเล็งอยากได้ของเขา มีจิตไม่พยาบาท มีความเห็นชอบ เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่ด่าไม่บริภาษสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาของเขาเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นมิจฉาทิฐิ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าบริภาษสมณพราหมณ์ ภิกษุทั้งหลาย เทพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාමිකො හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතො…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො සීලවා කල්‍යාණධම්මො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියාපිස්ස හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතා…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකා සීලවතී කල්‍යාණධම්මා විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සංවාසා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เทพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างไร คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นสัมมาทิฐิ เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่ด่าไม่บริภาษสมณพราหมณ์ แม้ภรรยาของเขาก็เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นสัมมาทิฐิ เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่ด่าไม่บริภาษสมณพราหมณ์ ภิกษุทั้งหลาย เทพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการนี้แล

‘‘උභො ච හොන්ති දුස්සීලා, කදරියා පරිභාසකා;

තෙ හොන්ති ජානිපතයො, ඡවා සංවාසමාගතා.

สามีภรรยาทั้งสองเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ชอบบริภาษ สามีภรรยาทั้งสองนั้นเป็นคู่ซากศพ มาอยู่ร่วมกัน

‘‘සාමිකො [Pg.372] හොති දුස්සීලො, කදරියො පරිභාසකො;

භරියා සීලවතී හොති, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා;

සාපි දෙවී සංවසති, ඡවෙන පතිනා සහ.

สามีเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ชอบบริภาษ ส่วนภรรยาเป็นผู้มีศีล รู้ถ้อยคำของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ เทวีนั้นอยู่ร่วมกับสามีผู้เป็นดั่งซากศพ

‘‘සාමිකො සීලවා හොති, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරො;

භරියා හොති දුස්සීලා, කදරියා පරිභාසිකා;

සාපි ඡවා සංවසති, දෙවෙන පතිනා සහ.

สามีเป็นผู้มีศีล รู้ถ้อยคำของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ ส่วนภรรยาเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ชอบบริภาษ นางผู้เป็นดั่งซากศพนั้นอยู่ร่วมกับสามีผู้เป็นดั่งเทพ

‘‘උභො සද්ධා වදඤ්ඤූ ච, සඤ්ඤතා ධම්මජීවිනො;

තෙ හොන්ති ජානිපතයො, අඤ්ඤමඤ්ඤං පියංවදා.

สามีภรรยาทั้งสองเป็นผู้มีศรัทธา รู้ถ้อยคำของผู้ขอ สำรวม เลี้ยงชีพโดยธรรม สามีภรรยาทั้งสองนั้นกล่าวคำเป็นที่รักต่อกัน

‘‘අත්ථාසං පචුරා හොන්ති, ඵාසුකං උපජායති;

අමිත්තා දුම්මනා හොන්ති, උභින්නං සමසීලිනං.

ประโยชน์มากมายย่อมเกิดแก่สามีภรรยาทั้งสองนั้น ความผาสุกย่อมเกิดขึ้น เหล่าศัตรูย่อมเสียใจ เพราะสามีภรรยาทั้งสองนั้นมีศีลเสมอกัน

‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, සමසීලබ්බතා උභො;

නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. චතුත්ථං;

สามีภรรยาทั้งสองผู้มีศีลและวัตรเสมอกัน ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้เพลิดเพลิน บันเทิงใจ ได้สิ่งที่น่าใคร่ในเทวโลก

5. පඨමසමජීවීසුත්තං

๕. ปฐมสมชีวีสูตร

55. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො නකුලපිතා ච ගහපති නකුලමාතා ච ගහපතානී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො නකුලපිතා ගහපති භගවන්තං එතදවොච –

๕๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ เภสกฬาวันซึ่งเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ เขตสังสุมารคิรนคร แคว้นภัคคะ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของนกุลปิตาคหบดี ครั้นเสด็จเข้าไปแล้วจึงประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ลำดับนั้น นกุลปิตาคหบดีและนกุลมาตาคหปตานีพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง นกุลปิตาคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘යතො මෙ, භන්තෙ, නකුලමාතා ගහපතානී දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලමාතරං ගහපතානිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන! ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති. නකුලමාතාපි ඛො ගහපතානී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යතොහං, භන්තෙ, නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලපිතරං ගහපතිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන! ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ[Pg.373], දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นับแต่เวลาที่ข้าพระองค์นำนกุลมาตาคหปตานีมาสู่ตระกูล ตั้งแต่เมื่อนางยังเป็นเด็กสาวและข้าพระองค์ก็ยังเป็นเด็กหนุ่ม ข้าพระองค์ไม่เคยรู้อยู่ซึ่งการนอกใจนกุลมาตาคหปตานีแม้ด้วยใจเลย ไฉนจะมีการนอกใจด้วยกายเล่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งสองปรารถนาจะพบเห็นกันและกันทั้งในปัจจุบันและในสัมปรายภพ แม้นกุลมาตาคหปตานีก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นับแต่เวลาที่ข้าพระองค์มาสู่ตระกูลของนกุลปิตาคหบดี ตั้งแต่เมื่อข้าพระองค์ยังเป็นเด็กสาวและท่านก็ยังเป็นเด็กหนุ่ม ข้าพระองค์ไม่เคยรู้อยู่ซึ่งการนอกใจนกุลปิตาคหบดีแม้ด้วยใจเลย ไฉนจะมีการนอกใจด้วยกายเล่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งสองปรารถนาจะพบเห็นกันและกันทั้งในปัจจุบันและในสัมปรายภพ

‘‘ආකඞ්ඛෙය්‍යුං චෙ, ගහපතයො, උභො ජානිපතයො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං උභොව අස්සු සමසද්ධා සමසීලා සමචාගා සමපඤ්ඤා, තෙ දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්ති අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්තී’’ති.

คหบดีและคหปตานี ถ้าสามีภรรยาทั้งสองหวังจะพบเห็นกันและกันทั้งในปัจจุบันและในสัมปรายภพไซร้ ทั้งสองพึงเป็นผู้มีศรัทธาเสมอกัน มีศีลเสมอกัน มีจาคะเสมอกัน มีปัญญาเสมอกันเถิด สามีภรรยาทั้งสองนั้นย่อมจะพบเห็นกันและกันทั้งในปัจจุบันและในสัมปรายภพ

‘‘උභො සද්ධා වදඤ්ඤූ ච, සඤ්ඤතා ධම්මජීවිනො;

තෙ හොන්ති ජානිපතයො, අඤ්ඤමඤ්ඤං පියංවදා.

‘‘අත්ථාසං පචුරා හොන්ති, ඵාසුකං උපජායති;

අමිත්තා දුම්මනා හොන්ති, උභින්නං සමසීලිනං.

‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, සමසීලබ්බතා උභො;

නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. පඤ්චමං;

6. දුතියසමජීවීසුත්තං

๖. ทุติยสมชีวีสูตร

56. ‘‘ආකඞ්ඛෙය්‍යුං චෙ, භික්ඛවෙ, උභො ජානිපතයො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං උභොව අස්සු සමසද්ධා සමසීලා සමචාගා සමපඤ්ඤා, තෙ දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්ති අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්තී’’ති.

๕๖. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าสามีภรรยาทั้งสองพึงหวังพบกันและกันทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพไซร้ ทั้งสองพึงเป็นผู้มีศรัทธาเสมอกัน มีศีลเสมอกัน มีจาคะเสมอกัน มีปัญญาเสมอกัน สามีภรรยาทั้งสองนั้นย่อมพบกันและกันทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ

‘‘උභො සද්ධා වදඤ්ඤූ ච, සඤ්ඤතා ධම්මජීවිනො;

තෙ හොන්ති ජානිපතයො, අඤ්ඤමඤ්ඤං පියංවදා.

สามีภรรยาผู้มีศรัทธา รู้ความประสงค์ของผู้ขอ สำรวม เลี้ยงชีพโดยธรรม ทั้งสองนั้นเป็นสามีภรรยากัน ย่อมกล่าววาจาอันเป็นที่รักต่อกันและกัน

‘‘අත්ථාසං පචුරා හොන්ති, ඵාසුකං උපජායති;

අමිත්තා දුම්මනා හොන්ති, උභින්නං සමසීලිනං.

ประโยชน์มากมายย่อมมีแก่สามีภรรยาทั้งสองนั้น ความผาสุกย่อมเกิดขึ้น เหล่าอมิตรย่อมเสียใจ เพราะสามีภรรยาทั้งสองมีศีลเสมอกัน

‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, සමසීලබ්බතා උභො;

නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. ඡට්ඨං;

สามีภรรยาทั้งสองมีศีลและวัตรเสมอกัน ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้ยินดี มีกามตามปรารถนา บันเทิงอยู่ในเทวโลก

7. සුප්පවාසාසුත්තං

๗. สุปปวาสาสูตร

57. එකං සමයං භගවා කොලියෙසු විහරති පජ්ජනිකං නාම කොලියානං නිගමො. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය [Pg.374] යෙන සුප්පවාසාය කොලියධීතුයා නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො සුප්පවාසා කොලියධීතා භගවන්තං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි. අථ ඛො සුප්පවාසා කොලියධීතා භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සුප්පවාසං කොලියධීතරං භගවා එතදවොච –

๕๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของเจ้าโกลิยะ ชื่อปัชชนิกะ ในแคว้นโกลิยะ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตรและจีวรในเวลาเช้า เสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดา แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้งนั้นแล พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาได้ทรงอังคาสพระผู้มีพระภาคด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยพระหัตถ์ของพระนางจนทรงเพียงพอแล้ว ครั้งนั้นแล เมื่อพระผู้มีพระภาคเสวยเสร็จ ทรงนำพระหัตถ์ออกจากบาตรแล้ว พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจึงประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งว่า

‘‘භොජනං, සුප්පවාසෙ, දෙන්තී අරියසාවිකා පටිග්ගාහකානං චත්තාරි ඨානානි දෙති. කතමානි චත්තාරි? ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. වණ්ණං දත්වා වණ්ණස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. සුඛං දත්වා සුඛස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. බලං දත්වා බලස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. භොජනං, සුප්පවාසෙ, දෙන්තී අරියසාවිකා පටිග්ගාහකානං ඉමානි චත්තාරි ඨානානි දෙතී’’ති.

ดูก่อนสุปปวาสา อริยสาวิกาเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างแก่ปฏิคาหก ฐานะ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ให้อายุ ให้วรรณะ ให้สุขะ ให้พละ ก็แล ครั้นให้อายุแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งอายุอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้วรรณะแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งวรรณะอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้สุขะแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งสุขะอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้พละแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งพละอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ดูก่อนสุปปวาสา อริยสาวิกาเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างนี้แก่ปฏิคาหก

‘‘සුසඞ්ඛතං භොජනං යා දදාති,සුචිං පණීතං රසසා උපෙතං;

සා දක්ඛිණා උජ්ජුගතෙසු දින්නා,චරණූපපන්නෙසු මහග්ගතෙසු;

පුඤ්ඤෙන පුඤ්ඤං සංසන්දමානා,මහප්ඵලා ලොකවිදූන වණ්ණිතා.

อริยสาวิกาใดให้โภชนะที่ปรุงดี สะอาด ประณีต ประกอบด้วยรส ทักษิณานั้นที่ถวายในท่านผู้ตรง ผู้ถึงความเป็นใหญ่ ผู้สมบูรณ์ด้วยจรณะ บุญต่อบุญย่อมหลั่งไหลมา ทักษิณานั้น พระพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้งโลกทั้งหลายทรงสรรเสริญว่ามีผลมาก

‘‘එතාදිසං යඤ්ඤමනුස්සරන්තා,යෙ වෙදජාතා විචරන්ති ලොකෙ;

විනෙය්‍ය මච්ඡෙරමලං සමූලං,අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති. සත්තමං;

ชนเหล่าใดในโลก ระลึกถึงยัญเช่นนี้อยู่เสมอ เกิดความยินดีเที่ยวไป กำจัดมลทินคือความตระหนี่พร้อมทั้งรากเหง้าได้แล้ว ย่อมไม่ถูกติเตียน เข้าถึงสถานสวรรค์

8. සුදත්තසුත්තං

๘. สุทัตตสูตร

58. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච –

๕๘. ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งว่า

‘‘භොජනං[Pg.375], ගහපති, දදමානො අරියසාවකො පටිග්ගාහකානං චත්තාරි ඨානානි දෙති. කතමානි චත්තාරි? ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. වණ්ණං දත්වා… සුඛං දත්වා… බලං දත්වා බලස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. භොජනං, ගහපති, දදමානො අරියසාවකො පටිග්ගාහකානං ඉමානි චත්තාරි ඨානානි දෙතී’’ති.

ดูก่อนคหบดี อริยสาวกเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างแก่ปฏิคาหก ฐานะ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ให้อายุ ให้วรรณะ ให้สุขะ ให้พละ ก็แล ครั้นให้อายุแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งอายุอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้วรรณะแล้ว... ครั้นให้สุขะแล้ว... ครั้นให้พละแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งพละอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ดูก่อนคหบดี อริยสาวกเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างนี้แก่ปฏิคาหก

‘‘යො සඤ්ඤතානං පරදත්තභොජිනං,කාලෙන සක්කච්ච දදාති භොජනං;

චත්තාරි ඨානානි අනුප්පවෙච්ඡති,ආයුඤ්ච වණ්ණඤ්ච සුඛං බලඤ්ච.

ผู้ใดให้โภชนะโดยเคารพตามกาลแก่ท่านผู้สำรวม ผู้บริโภคโภชนะที่ผู้อื่นให้ ผู้นั้นชื่อว่ามอบให้ซึ่งฐานะ ๔ อย่าง คือ อายุ วรรณะ สุขะ และพละ

‘‘සො ආයුදායී වණ්ණදායී, සුඛං බලං දදො නරො;

දීඝායු යසවා හොති, යත්ථ යත්ථූපපජ්ජතී’’ති. අට්ඨමං;

นรชนนั้นผู้ให้อายุ วรรณะ สุขะ และพละ ย่อมเป็นผู้มีอายุยืน มียศ ในที่ที่ตนเกิด

9. භොජනසුත්තං

๙. โภชนสูตร

59. ‘‘භොජනං, භික්ඛවෙ, දදමානො දායකො පටිග්ගාහකානං චත්තාරි ඨානානි දෙති. කතමානි චත්තාරි? ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. වණ්ණං දත්වා… සුඛං දත්වා… බලං දත්වා බලස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. භොජනං, භික්ඛවෙ, දදමානො දායකො පටිග්ගාහකානං ඉමානි චත්තාරි ඨානානි දෙතී’’ති.

๕๙. ภิกษุทั้งหลาย ทายกเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างแก่ปฏิคาหก ฐานะ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ให้อายุ ให้วรรณะ ให้สุขะ ให้พละ ก็แล ครั้นให้อายุแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งอายุอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้วรรณะแล้ว... ครั้นให้สุขะแล้ว... ครั้นให้พละแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งพละอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ภิกษุทั้งหลาย ทายกเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างนี้แก่ปฏิคาหก

‘‘යො සඤ්ඤතානං පරදත්තභොජිනං,කාලෙන සක්කච්ච දදාති භොජනං;

චත්තාරි ඨානානි අනුප්පවෙච්ඡති,ආයුඤ්ච වණ්ණඤ්ච සුඛං බලඤ්ච.

‘‘සො ආයුදායී වණ්ණදායී, සුඛං බලං දදො නරො;

දීඝායු යසවා හොති, යත්ථ යත්ථූපපජ්ජතී’’ති. නවමං;

10. ගිහිසාමීචිසුත්තං

๑๐. คิหิสามีจิสูตร

60. අථ [Pg.376] ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච –

๖๐. ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งว่า

‘‘චතූහි ඛො, ගහපති, ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො ගිහිසාමීචිපටිපදං පටිපන්නො හොති යසොපටිලාභිනිං සග්ගසංවත්තනිකං. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතො හොති චීවරෙන, භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතො හොති පිණ්ඩපාතෙන, භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතො හොති සෙනාසනෙන, භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතො හොති ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. ඉමෙහි ඛො, ගහපති, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො ගිහිසාමීචිපටිපදං පටිපන්නො හොති යසොපටිලාභිනිං සග්ගසංවත්තනික’’න්ති.

ดูก่อนคหบดี อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการแล ชื่อว่าปฏิบัติคิหิสามีจิปฏิปทา อันเป็นไปเพื่อได้ยศ เป็นไปเพื่อสวรรค์ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ดูก่อนคหบดี อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยจีวร เป็นผู้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยบิณฑบาต เป็นผู้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยเสนาสนะ เป็นผู้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ดูก่อนคหบดี อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าปฏิบัติคิหิสามีจิปฏิปทา อันเป็นไปเพื่อได้ยศ เป็นไปเพื่อสวรรค์

‘‘ගිහිසාමීචිපටිපදං, පටිපජ්ජන්ති පණ්ඩිතා;

සම්මග්ගතෙ සීලවන්තෙ, චීවරෙන උපට්ඨිතා.

บัณฑิตทั้งหลายบำรุงท่านผู้มีศีล ผู้ประพฤติชอบ ด้วยจีวร ย่อมปฏิบัติข้อปฏิบัติอันสมควรแก่คฤหัสถ์

පිණ්ඩපාතසයනෙන, ගිලානප්පච්චයෙන ච;

තෙසං දිවා ච රත්තො ච, සදා පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති;

සග්ගඤ්ච කමතිට්ඨානං, කම්මං කත්වාන භද්දක’’න්ති. දසමං;

ด้วยบิณฑบาตและเสนาสนะ และด้วยคิลานปัจจัย บุญของบัณฑิตเหล่านั้นย่อมเจริญทุกเมื่อทั้งกลางวันและกลางคืน บัณฑิตเหล่านั้นทำกรรมดีงามแล้ว ย่อมไปสู่สวรรค์ จบสูตรที่ ๑๐

පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ගො පඨමො.

ปุญญาภิสันทวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้

ද්වෙ පුඤ්ඤාභිසන්දා ද්වෙ ච, සංවාසා සමජීවිනො;

සුප්පවාසා සුදත්තො ච, භොජනං ගිහිසාමිචීති.

ว่าด้วยปุญญาภิสันทสูตร ๒ สูตร, สังวาสสูตร ๒ สูตร, สมชีวิสูตร ๒ สูตร, สุปปวาสาสูตร, สุทัตตสูตร, โภชนสูตร, และคิหิสามีจิสูตร

(7) 2. පත්තකම්මවග්ගො

๒. ปัตตกัมมวรรค

1. පත්තකම්මසුත්තං

๑. ปัตตกัมมสูตร

61. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච –

๖๑. ครั้งนั้น อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสแก่ท่านอนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรดังนี้ว่า

‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.377], ගහපති, ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා දුල්ලභා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? භොගා මෙ උප්පජ්ජන්තු සහධම්මෙනාති, අයං පඨමො ධම්මො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො දුල්ලභො ලොකස්මිං.

“คหบดี ธรรม ๔ ประการนี้เป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ขอโภคะทั้งหลายจงเกิดขึ้นแก่เราโดยชอบธรรม นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก

‘‘භොගෙ ලද්ධා සහධම්මෙන යසො මෙ ආගච්ඡතු සහ ඤාතීහි සහ උපජ්ඣායෙහීති, අයං දුතියො ධම්මො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො දුල්ලභො ලොකස්මිං.

เราได้โภคะทั้งหลายโดยชอบธรรมแล้ว ขอยศจงมีแก่เราพร้อมด้วยหมู่ญาติและสหายเถิด นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก

‘‘භොගෙ ලද්ධා සහධම්මෙන යසං ලද්ධා සහ ඤාතීහි සහ උපජ්ඣායෙහි චිරං ජීවාමි දීඝමායුං පාලෙමීති, අයං තතියො ධම්මො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො දුල්ලභො ලොකස්මිං.

เราได้โภคะทั้งหลายโดยชอบธรรม ได้ยศพร้อมด้วยหมู่ญาติและสหายแล้ว ขอเราจงเป็นผู้มีชีวิตอยู่นาน จงรักษาอายุให้ยืนยาวเถิด นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก

‘‘භොගෙ ලද්ධා සහධම්මෙන යසං ලද්ධා සහ ඤාතීහි සහ උපජ්ඣායෙහි චිරං ජීවිත්වා දීඝමායුං පාලෙත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජාමීති, අයං චතුත්ථො ධම්මො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො දුල්ලභො ලොකස්මිං. ඉමෙ ඛො, ගහපති, චත්තාරො ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා දුල්ලභා ලොකස්මිං.

เราได้โภคะทั้งหลายโดยชอบธรรม ได้ยศพร้อมด้วยหมู่ญาติและสหาย มีชีวิตอยู่นาน รักษาอายุให้ยืนยาวแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ขอเราจงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เถิด นี้เป็นธรรมประการที่ ๔ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก คหบดี ธรรม ๔ ประการนี้แลเป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก

‘‘ඉමෙසං ඛො, ගහපති, චතුන්නං ධම්මානං ඉට්ඨානං කන්තානං මනාපානං දුල්ලභානං ලොකස්මිං චත්තාරො ධම්මා පටිලාභාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සද්ධාසම්පදා, සීලසම්පදා, චාගසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා.

คหบดี ธรรม ๔ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อการได้เฉพาะซึ่งธรรม ๔ ประการที่เป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ สัทธาสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยศรัทธา) สีลสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยศีล) จาคสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยการบริจาค) ปัญญาสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยปัญญา)

‘‘කතමා ච, ගහපති, සද්ධාසම්පදා? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි, සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. අයං වුච්චති, ගහපති, සද්ධාසම්පදා.

คหบดี สัทธาสัมปทาเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อพระปัญญาเครื่องตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค’ คหบดี นี้เรียกว่า สัทธาสัมปทา

‘‘කතමා ච, ගහපති, සීලසම්පදා? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, ගහපති, සීලසම්පදා.

คหบดี สีลสัมปทาเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นผู้งดเว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท คหบดี นี้เรียกว่า สีลสัมปทา

‘‘කතමා ච, ගහපති, චාගසම්පදා? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොසග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. අයං වුච්චති, ගහපති, චාගසම්පදා.

คหบดี จาคสัมปทาเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน คหบดี นี้เรียกว่า จาคสัมปทา

‘‘කතමා [Pg.378] ච, ගහපති, පඤ්ඤාසම්පදා? අභිජ්ඣාවිසමලොභාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති, කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති. බ්‍යාපාදාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති, කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති. ථිනමිද්ධාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති. උද්ධච්චකුක්කුච්චාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති, කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති. විචිකිච්ඡාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති, කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති.

คหบดี ปัญญาสัมปทาเป็นอย่างไร คือ คหบดี บุคคลผู้มีใจถูกอภิชฌาวิสมโลภะครอบงำ ย่อมทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ละเลยสิ่งที่ควรทำ เมื่อทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ละเลยสิ่งที่ควรทำ ย่อมเสื่อมจากยศและสุข คหบดี บุคคลผู้มีใจถูกพยาบาทครอบงำ ... ถูกถีนมิทธะครอบงำ ... ถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำ ... ถูกวิจิกิจฉาครอบงำ ย่อมทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ละเลยสิ่งที่ควรทำ เมื่อทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ละเลยสิ่งที่ควรทำ ย่อมเสื่อมจากยศและสุข

‘‘ස ඛො සො, ගහපති, අරියසාවකො අභිජ්ඣාවිසමලොභො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා අභිජ්ඣාවිසමලොභං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති. බ්‍යාපාදො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා බ්‍යාපාදං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති. ථිනමිද්ධං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා ථිනමිද්ධං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති. උද්ධච්චකුක්කුච්චං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා උද්ධච්චකුක්කුච්චං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති. විචිකිච්ඡා චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා විචිකිච්ඡං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති.

คหบดี อริยสาวกนั้นรู้ชัดว่า ‘อภิชฌาวิสมโลภะเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละอภิชฌาวิสมโลภะที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ รู้ชัดว่า ‘พยาบาทเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละพยาบาทที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ รู้ชัดว่า ‘ถีนมิทธะเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละถีนมิทธะที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ รู้ชัดว่า ‘อุทธัจจกุกกุจจะเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละอุทธัจจกุกกุจจะที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ รู้ชัดว่า ‘วิจิกิจฉาเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละวิจิกิจฉาที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้

‘‘යතො ච ඛො, ගහපති, අරියසාවකස්ස අභිජ්ඣාවිසමලොභො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා අභිජ්ඣාවිසමලොභො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. බ්‍යාපාදො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා බ්‍යාපාදො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. ථිනමිද්ධං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා ථිනමිද්ධං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. උද්ධච්චකුක්කුච්චං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා උද්ධච්චකුක්කුච්චං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. විචිකිච්ඡා චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා විචිකිච්ඡා චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. අයං වුච්චති, ගහපති, අරියසාවකො මහාපඤ්ඤො පුථුපඤ්ඤො ආපාතදසො පඤ්ඤාසම්පන්නො. අයං වුච්චති, ගහපති[Pg.379], පඤ්ඤාසම්පදා. ඉමෙසං ඛො, ගහපති, චතුන්නං ධම්මානං ඉට්ඨානං කන්තානං මනාපානං දුල්ලභානං ලොකස්මිං ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා පටිලාභාය සංවත්තන්ති.

คฤหบดี แต่เมื่อใด อริยสาวกมารู้ชัดว่า อภิชฌาวิสมโลภะเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว อภิชฌาวิสมโลภะอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว, พยาบาทเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว พยาบาทอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว, ถีนมิทธะเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว ถีนมิทธะอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว, อุทธัจจกุกกุจจะเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว อุทธัจจกุกกุจจะอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว, วิจิกิจฉาเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว วิจิกิจฉาอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว คฤหบดี อริยสาวกนี้เราเรียกว่า ผู้มีปัญญามาก มีปัญญากว้างขวาง เห็นประจักษ์ ถึงพร้อมด้วยปัญญา คฤหบดี นี้เรียกว่า ปัญญาสัมปทา คฤหบดี ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อได้มาซึ่งธรรม ๔ ประการโน้น อันเป็นที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก

‘‘ස ඛො සො, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි චත්තාරි පත්තකම්මානි කත්තා හොති. කතමානි චත්තාරි? ඉධ ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි අත්තානං සුඛෙති පීණෙති සම්මා සුඛං පරිහරති. මාතාපිතරො සුඛෙති පීණෙති සම්මා සුඛං පරිහරති. පුත්තදාරදාසකම්මකරපොරිසෙ සුඛෙති පීණෙති සම්මා සුඛං පරිහරති. මිත්තාමච්චෙ සුඛෙති පීණෙති සම්මා සුඛං පරිහරති. ඉදමස්ස පඨමං ඨානගතං හොති පත්තගතං ආයතනසො පරිභුත්තං.

คฤหบดี อริยสาวกนั้นแล ย่อมเป็นผู้กระทำกรรมที่ควรทำ ๔ ประการ ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม ประการ ๔ เป็นไฉน? คฤหบดี อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมบำรุงตนให้เป็นสุข ให้อิ่มหนำ บริหารตนให้เป็นสุขโดยชอบ ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม ย่อมบำรุงมารดาบิดาให้เป็นสุข ให้อิ่มหนำ บริหารท่านให้เป็นสุขโดยชอบ ย่อมบำรุงบุตร ภรรยา ทาส กรรมกร และคนใช้ให้เป็นสุข ให้อิ่มหนำ บริหารพวกเขาให้เป็นสุขโดยชอบ ย่อมบำรุงมิตรสหายให้เป็นสุข ให้อิ่มหนำ บริหารพวกเขาให้เป็นสุขโดยชอบ นี้เป็นโภคะประการที่ ๑ ของอริยสาวกนั้น ที่ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และได้ใช้สอยไปโดยเหตุผล

‘‘පුන චපරං, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි යා තා හොන්ති ආපදා අග්ගිතො වා උදකතො වා රාජතො වා චොරතො වා අප්පියතො වා දායාදතො, තථාරූපාසු ආපදාසු පරියොධාය සංවත්තති. සොත්ථිං අත්තානං කරොති. ඉදමස්ස දුතියං ඨානගතං හොති පත්තගතං ආයතනසො පරිභුත්තං.

คฤหบดี อีกประการหนึ่ง อริยสาวกย่อมป้องกันภยันตรายที่เกิดขึ้นในอันตรายทั้งหลายเช่นนั้น คือ ภัยเกิดจากไฟ จากน้ำ จากพระราชา จากโจร หรือจากทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม กระทำตนให้สวัสดี นี้เป็นโภคะประการที่ ๒ ของอริยสาวกนั้น ที่ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และได้ใช้สอยไปโดยเหตุผล

‘‘පුන චපරං, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි පඤ්චබලිං කත්තා හොති – ඤාතිබලිං, අතිථිබලිං, පුබ්බපෙතබලිං, රාජබලිං, දෙවතාබලිං. ඉදමස්ස තතියං ඨානගතං හොති පත්තගතං ආයතනසො පරිභුත්තං.

คฤหบดี อีกประการหนึ่ง อริยสาวกย่อมเป็นผู้ทำพลี ๕ อย่าง ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม คือ ญาติพลี (สงเคราะห์ญาติ) อติถิพลี (ต้อนรับแขก) ปุพพเปตพลี (ทำบุญอุทิศให้ผู้ตาย) ราชพลี (ถวายเป็นของหลวง) และเทวตาพลี (ทำบุญอุทิศให้เทวดา) นี้เป็นโภคะประการที่ ๓ ของอริยสาวกนั้น ที่ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และได้ใช้สอยไปโดยเหตุผล

‘‘පුන චපරං, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මදප්පමාදා පටිවිරතා ඛන්තිසොරච්චෙ නිවිට්ඨා එකමත්තානං දමෙන්ති, එකමත්තානං සමෙන්ති, එකමත්තානං පරිනිබ්බාපෙන්ති, තථාරූපෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු උද්ධග්ගිකං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති සොවග්ගිකං සුඛවිපාකං සග්ගසංවත්තනිකං[Pg.380]. ඉදමස්ස චතුත්ථං ඨානගතං හොති පත්තගතං ආයතනසො පරිභුත්තං.

คฤหบดี อีกประการหนึ่ง อริยสาวกย่อมตั้งทักษิณาอันมีผลเลิศ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการเกิดในสวรรค์ ไว้ในสมณพราหมณ์ทั้งหลาย ผู้เว้นขาดจากความมัวเมาประมาท ผู้ตั้งมั่นอยู่ในขันติและโสรัจจะ ผู้ฝึกตนคนเดียว ผู้สงบตนคนเดียว ผู้ดับตนคนเดียว ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม นี้เป็นโภคะประการที่ ๔ ของอริยสาวกนั้น ที่ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และได้ใช้สอยไปโดยเหตุผล

‘‘ස ඛො සො, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි ඉමානි චත්තාරි පත්තකම්මානි කත්තා හොති. යස්ස කස්සචි, ගහපති, අඤ්ඤත්‍ර ඉමෙහි චතූහි පත්තකම්මෙහි භොගා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, ඉමෙ වුච්චන්ති, ගහපති, භොගා අට්ඨානගතා අපත්තගතා අනායතනසො පරිභුත්තා. යස්ස කස්සචි, ගහපති, ඉමෙහි චතූහි පත්තකම්මෙහි භොගා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, ඉමෙ වුච්චන්ති, ගහපති, භොගා ඨානගතා පත්තගතා ආයතනසො පරිභුත්තා’’ති.

คฤหบดี อริยสาวกนั้นแล ย่อมเป็นผู้กระทำกรรมที่ควรทำ ๔ ประการนี้ ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม คฤหบดี โภคะของใครก็ตามที่ถึงความสิ้นไป นอกจากกรรมที่ควรทำ ๔ ประการนี้ คฤหบดี โภคะเหล่านี้เรียกว่า ไม่ถึงฐานะ ไม่ถึงที่หมาย และใช้สอยไปโดยมิใช่เหตุผล คฤหบดี โภคะของใครก็ตามที่ถึงความสิ้นไป ด้วยกรรมที่ควรทำ ๔ ประการนี้ คฤหบดี โภคะเหล่านี้เรียกว่า ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และใช้สอยไปโดยเหตุผล

‘‘භුත්තා භොගා භතා භච්චා, විතිණ්ණා ආපදාසු මෙ;

උද්ධග්ගා දක්ඛිණා දින්නා, අථො පඤ්චබලී කතා;

උපට්ඨිතා සීලවන්තො, සඤ්ඤතා බ්‍රහ්මචාරයො.

โภคทรัพย์เราได้ใช้สอยแล้ว ชนที่ควรเลี้ยงเราได้เลี้ยงแล้ว อันตรายทั้งหลายเราได้ข้ามพ้นแล้ว ทักษิณาอันมีผลเลิศเราได้ให้แล้ว อนึ่ง พลี ๕ อย่างเราได้ทำแล้ว ท่านผู้มีศีล สำรวม ประพฤติพรหมจรรย์ เราได้บำรุงแล้ว

‘‘යදත්ථං භොගං ඉච්ඡෙය්‍ය, පණ්ඩිතො ඝරමාවසං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, කතං අනනුතාපියං.

บัณฑิตผู้ครองเรือน พึงปรารถนาโภคทรัพย์เพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นเราได้บรรลุแล้ว กรรมที่ไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนใจในภายหลัง เราได้ทำแล้ว

‘‘එතං අනුස්සරං මච්චො, අරියධම්මෙ ඨිතො නරො;

ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. පඨමං;

นรชนผู้เป็นมรรตัย เมื่อระลึกถึงการกระทำนี้อยู่ ย่อมเป็นผู้ตั้งมั่นอยู่ในอริยธรรม บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญนรชนนั้นในโลกนี้ทีเดียว เขาละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมบันเทิงในสวรรค์

2. ආනණ්‍යසුත්තං

๒. อาณัณยสูตร

62. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච –

๖๒. ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ก็ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อนาถบิณฑิกคฤหบดีผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า

‘‘චත්තාරිමානි, ගහපති, සුඛානි අධිගමනීයානි ගිහිනා කාමභොගිනා කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං උපාදාය. කතමානි චත්තාරි? අත්ථිසුඛං, භොගසුඛං, ආනණ්‍යසුඛං, අනවජ්ජසුඛං.

คฤหบดี ความสุข ๔ ประการเหล่านี้ อันคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามพึงบรรลุตามกาลตามสมัย ๔ ประการเป็นไฉน? คือ อัตถิสุข (สุขเกิดจากการมีทรัพย์) โภคสุข (สุขเกิดจากการใช้จ่ายทรัพย์) อาณัณยสุข (สุขเกิดจากความไม่เป็นหนี้) และอนวัชชสุข (สุขเกิดจากความประพฤติที่ไม่มีโทษ)

‘‘කතමඤ්ච, ගහපති, අත්ථිසුඛං? ඉධ, ගහපති, කුලපුත්තස්ස භොගා හොන්ති උට්ඨානවීරියාධිගතා බාහාබලපරිචිතා සෙදාවක්ඛිත්තා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා[Pg.381]. සො ‘භොගා මෙ අත්ථි උට්ඨානවීරියාධිගතා බාහාබලපරිචිතා සෙදාවක්ඛිත්තා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා’ති අධිගච්ඡති සුඛං, අධිගච්ඡති සොමනස්සං. ඉදං වුච්චති, ගහපති, අත්ථිසුඛං.

คฤหบดี ก็อัตถิสุขเป็นไฉน? คฤหบดี กุลบุตรในโลกนี้ มีโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม เขาย่อมได้รับความสุขโสมนัสว่า ‘โภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม ของเรามีอยู่’ คฤหบดี นี้เรียกว่า อัตถิสุข

‘‘කතමඤ්ච, ගහපති, භොගසුඛං? ඉධ, ගහපති, කුලපුත්තො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි පරිභුඤ්ජති පුඤ්ඤානි ච කරොති. සො ‘උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි පරිභුඤ්ජාමි පුඤ්ඤානි ච කරොමී’ති අධිගච්ඡති සුඛං, අධිගච්ඡති සොමනස්සං. ඉදං වුච්චති, ගහපති, භොගසුඛං.

คฤหบดี โภคสุขเป็นไฉน? คฤหบดี กุลบุตรในโลกนี้ ย่อมใช้สอยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ชอบธรรม ได้มาโดยธรรม และย่อมทำบุญทั้งหลาย. เขาย่อมได้เสวยสุข ได้เสวยโสมนัสว่า ‘เราใช้สอยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ชอบธรรม ได้มาโดยธรรม และทำบุญทั้งหลาย’. คฤหบดี นี้เรียกว่า โภคสุข.

‘‘කතමඤ්ච, ගහපති, ආනණ්‍යසුඛං? ඉධ, ගහපති, කුලපුත්තො න කස්සචි කිඤ්චි ධාරෙති අප්පං වා බහුං වා. සො ‘න කස්සචි කිඤ්චි ධාරෙමි අප්පං වා බහුං වා’ති අධිගච්ඡති සුඛං, අධිගච්ඡති සොමනස්සං. ඉදං වුච්චති, ගහපති, ආනණ්‍යසුඛං.

คฤหบดี อานณยสุขเป็นไฉน? คฤหบดี กุลบุตรในโลกนี้ ไม่เป็นหนี้อะไรๆ ของใครๆ ไม่ว่าน้อยหรือมาก. เขาย่อมได้เสวยสุข ได้เสวยโสมนัสว่า ‘เราไม่เป็นหนี้อะไรๆ ของใครๆ ไม่ว่าน้อยหรือมาก’. คฤหบดี นี้เรียกว่า อานณยสุข.

‘‘කතමඤ්ච, ගහපති, අනවජ්ජසුඛං? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. සො ‘අනවජ්ජෙනම්හි කායකම්මෙන සමන්නාගතො, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො’ති අධිගච්ඡති සුඛං, අධිගච්ඡති සොමනස්සං. ඉදං වුච්චති, ගහපති, අනවජ්ජසුඛං. ඉමානි ඛො, ගහපති, චත්තාරි සුඛානි අධිගමනීයානි ගිහිනා කාමභොගිනා කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං උපාදායා’’ති.

คฤหบดี อนวัชชสุขเป็นไฉน? คฤหบดี อริยสาวกในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษ เป็นผู้ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่มีโทษ เป็นผู้ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่มีโทษ. เขาย่อมได้เสวยสุข ได้เสวยโสมนัสว่า ‘เราเป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษ วจีกรรมที่ไม่มีโทษ มโนกรรมที่ไม่มีโทษ’. คฤหบดี นี้เรียกว่า อนวัชชสุข. คฤหบดี สุข ๔ ประการเหล่านี้ อันคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามพึงได้ตามกาลตามสมัย.

‘‘ආනණ්‍යසුඛං ඤත්වාන, අථො අත්ථිසුඛං පරං;

භුඤ්ජං භොගසුඛං මච්චො, තතො පඤ්ඤා විපස්සති.

สัตว์ผู้ตายเป็นธรรมดา ครั้นรู้ซึ้งถึงอานณยสุข (สุขเกิดแต่ความไม่เป็นหนี้) แล้วรู้อัตถิสุข (สุขเกิดแต่ความมีทรัพย์) ยิ่งขึ้นไปอีก บริโภคโภคสุขอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นด้วยปัญญา.

‘‘විපස්සමානො ජානාති, උභො භොගෙ සුමෙධසො;

අනවජ්ජසුඛස්සෙතං, කලං නාග්ඝති සොළසි’’න්ති. දුතියං;

ผู้มีปัญญาดี เมื่อพิจารณาเห็นอยู่ ย่อมรู้โภคะทั้งสองอย่าง สุขสามอย่างนั้น ย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอนวัชชสุข. จบสูตรที่ ๒.

3. බ්‍රහ්මසුත්තං

๓. พรหมสูตร

63. ‘‘සබ්‍රහ්මකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සපුබ්බාචරියකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි[Pg.382], යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සපුබ්බදෙවතානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සාහුනෙය්‍යකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති.

๖๓. ภิกษุทั้งหลาย สกุลเหล่าใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลเหล่านั้นชื่อว่ามีพรหม. ภิกษุทั้งหลาย สกุลเหล่าใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลเหล่านั้นชื่อว่ามีบุรพาจารย์. ภิกษุทั้งหลาย สกุลเหล่าใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลเหล่านั้นชื่อว่ามีบุรพเทวดา. ภิกษุทั้งหลาย สกุลเหล่าใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลเหล่านั้นชื่อว่ามีอาหุไนยบุคคล.

‘‘බ්‍රහ්මාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. පුබ්බාචරියාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. පුබ්බදෙවතාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. ආහුනෙය්‍යාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. තං කිස්ස හෙතු? බහුකාරා, භික්ඛවෙ, මාතාපිතරො, පුත්තානං ආපාදකා පොසකා ඉමස්ස ලොකස්ස දස්සෙතාරො’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย คำว่า พรหม นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา. คำว่า บุรพาจารย์ นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา. คำว่า บุรพเทวดา นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา. คำว่า อาหุไนยบุคคล นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา. ข้อนั้นเพราะเหตุไร? เพราะมารดาบิดาเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นผู้เลี้ยงดูบุตร และเป็นผู้แสดงโลกนี้แก่บุตร.

‘‘බ්‍රහ්මාති මාතාපිතරො, පුබ්බාචරියාති වුච්චරෙ;

ආහුනෙය්‍යා ච පුත්තානං, පජාය අනුකම්පකා.

มารดาบิดา ท่านเรียกว่าเป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์ และเป็นอาหุไนยบุคคลของบุตรทั้งหลาย เพราะเป็นผู้อนุเคราะห์บุตร.

‘‘තස්මා හි නෙ නමස්සෙය්‍ය, සක්කරෙය්‍ය ච පණ්ඩිතො;

අන්නෙන අථ පානෙන, වත්ථෙන සයනෙන ච;

උච්ඡාදනෙන න්හාපනෙන, පාදානං ධොවනෙන ච.

เพราะเหตุนั้น บัณฑิตพึงนอบน้อมและสักการะมารดาบิดาเหล่านั้น ด้วยข้าว น้ำ ผ้า ที่นอน เครื่องลูบไล้ การให้อาบน้ำ และการล้างเท้า.

‘‘තාය නං පාරිචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා;

ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. තතියං;

บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญเขาในโลกนี้เอง เพราะการปรนนิบัติมารดาบิดานั้น เขาย่อมบันเทิงในสวรรค์หลังจากละโลกนี้ไป. จบสูตรที่ ๓.

4. නිරයසුත්තං

๔. นิรยสูตร

64. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ’’ති.

๖๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรกเหมือนถูกนำมาโยนลง. ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน? คือ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๑ เป็นผู้ลักทรัพย์ ๑ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้พูดเท็จ ๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเกิดในนรกเหมือนถูกนำมาโยนลง.

‘‘පාණාතිපාතො අදින්නාදානං, මුසාවාදො ච වුච්චති;

පරදාරගමනඤ්චාපි, නප්පසංසන්ති පණ්ඩිතා’’ති. චතුත්ථං;

บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่สรรเสริญการฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การพูดเท็จ และการคบชู้ภรรยาของผู้อื่น. จบสูตรที่ ๔.

5. රූපසුත්තං

๕. รูปสูตร

65. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො, ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො[Pg.383], ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො, ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති.

๖๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกเป็นไฉน? คือ บุคคลผู้ถือรูปเป็นประมาณ เลื่อมใสในรูป ๑, บุคคลผู้ถือเสียงเป็นประมาณ เลื่อมใสในเสียง ๑, บุคคลผู้ถือความเศร้าหมองเป็นประมาณ เลื่อมใสในความเศร้าหมอง ๑, บุคคลผู้ถือธรรมเป็นประมาณ เลื่อมใสในธรรม ๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก.

‘‘යෙ ච රූපෙ පමාණිංසු, යෙ ච ඝොසෙන අන්වගූ;

ඡන්දරාගවසූපෙතා, නාභිජානන්ති තෙ ජනා.

ชนเหล่าใดถือรูปเป็นประมาณ และชนเหล่าใดติดตามไปเพราะเสียง ชนเหล่านั้นตกอยู่ในอำนาจแห่งฉันทราคะ ย่อมไม่รู้ทั่วถึงคุณธรรม.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච න පස්සති;

සමන්තාවරණො බාලො, ස වෙ ඝොසෙන වුය්හති.

คนพาลผู้มีเครื่องกำบังรอบด้าน ย่อมไม่รู้คุณภายใน และไม่เห็นคุณภายนอก เขานั้นย่อมถูกเสียงชักนำไปแท้.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති;

බහිද්ධා ඵලදස්සාවී, සොපි ඝොසෙන වුය්හති.

ผู้ใดไม่รู้คุณภายใน แต่พิจารณาเห็นคุณภายนอก เป็นผู้เห็นผลภายนอก แม้ผู้นั้นก็ถูกเสียงชักนำไป.

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච පජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති;

විනීවරණදස්සාවී, න සො ඝොසෙන වුය්හතී’’ති. පඤ්චමං;

ส่วนผู้ใดรู้ชัดคุณภายใน และพิจารณาเห็นคุณภายนอก เป็นผู้เห็นธรรมที่ปราศจากเครื่องกั้น ผู้นั้นย่อมไม่ถูกเสียงชักนำไป. จบสูตรที่ ๕.

6. සරාගසුත්තං

๖. สราคสูตร

66. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සරාගො, සදොසො, සමොහො, සමානො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති.

๖๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกเป็นไฉน? คือ บุคคลผู้มีราคะ ๑, บุคคลผู้มีโทสะ ๑, บุคคลผู้มีโมหะ ๑, บุคคลผู้มีมานะ ๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก.

‘‘සාරත්තා රජනීයෙසු, පියරූපාභිනන්දිනො;

මොහෙන ආවුතා සත්තා, බද්ධා වඩ්ඪෙන්ති බන්ධනං.

สัตว์ทั้งหลายผู้กำหนัดนักในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ยินดียิ่งในปิยรูป ถูกโมหะหุ้มห่อไว้แล้ว ถูกกิเลสผูกมัดไว้ ย่อมเพิ่มพูนเครื่องผูก.

‘‘රාගජං දොසජඤ්චාපි, මොහජං චාපවිද්දසූ;

කරොන්තාකුසලං කම්මං, සවිඝාතං දුඛුද්‍රයං.

ผู้ไม่มีปัญญา ย่อมทำอกุศลกรรมอันเกิดแต่ราคะ โทสะ และโมหะ ซึ่งมีความคับแค้น มีทุกข์เป็นผล.

‘‘අවිජ්ජානිවුතා පොසා, අන්ධභූතා අචක්ඛුකා;

යථා ධම්මා තථා සන්තා, න තස්සෙවන්ති මඤ්ඤරෙ’’ති. ඡට්ඨං;

นรชนทั้งหลายถูกอวิชชาหุ้มห่อไว้ เป็นเหมือนคนตาบอด ไม่มีจักษุ เมื่อธรรมทั้งหลายเป็นไปอยู่อย่างไร ตนก็เป็นอยู่อย่างนั้น แต่ไม่สำคัญหมายธรรมนั้นว่าเป็นเช่นนั้น. จบสูตรที่ ๖.

7. අහිරාජසුත්තං

๗. อหิราชสูตร

67. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියං අඤ්ඤතරො භික්ඛු අහිනා දට්ඨො කාලඞ්කතො හොති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉධ[Pg.384], භන්තෙ, සාවත්ථියං අඤ්ඤතරො භික්ඛු අහිනා දට්ඨො කාලඞ්කතො’’ති.

๖๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งในกรุงสาวัตถีถูกงูกัดทำกาละแล้ว ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในกรุงสาวัตถีนี้ ภิกษุรูปหนึ่งถูกงูกัดทำกาละแล้ว”

‘‘න හි නූන සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරි. සචෙ හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරෙය්‍ය, න හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අහිනා දට්ඨො කාලඞ්කරෙය්‍ය.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นไม่ได้แผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ เป็นแน่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุรูปนั้นจะพึงแผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ แล้วไซร้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นก็ไม่พึงถูกงูกัดทำกาละ”

‘‘කතමානි චත්තාරි? විරූපක්ඛං අහිරාජකුලං, එරාපථං අහිරාජකුලං, ඡබ්‍යාපුත්තං අහිරාජකුලං, කණ්හාගොතමකං අහිරාජකුලං. න හි නූන සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉමානි චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරි. සචෙ හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉමානි චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරෙය්‍ය, න හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අහිනා දට්ඨො කාලඞ්කරෙය්‍ය.

“ตระกูลพญางู ๔ ตระกูลคืออะไรบ้าง คือ ตระกูลพญางูวิรูปักษ์ ตระกูลพญางูเอราปถะ ตระกูลพญางูฉัพยาปุตตะ ตระกูลพญางูกัณหาโคตมกะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นไม่ได้แผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ เหล่านี้เป็นแน่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุรูปนั้นจะพึงแผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ เหล่านี้แล้วไซร้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นก็ไม่พึงถูกงูกัดทำกาละ”

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඉමානි චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරිතුං අත්තගුත්තියා අත්තරක්ඛාය අත්තපරිත්තායා’’ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ เหล่านี้ เพื่อคุ้มครองตน เพื่อรักษาตน เพื่อป้องกันตน”

‘‘විරූපක්ඛෙහි මෙ මෙත්තං, මෙත්තං එරාපථෙහි මෙ;

ඡබ්‍යාපුත්තෙහි මෙ මෙත්තං, මෙත්තං කණ්හාගොතමකෙහි ච.

“ขอเมตตาของเราจงมีกับเหล่าพญางูตระกูลวิรูปักษ์ ขอเมตตาของเราจงมีกับเหล่าพญางูตระกูลเอราปถะ ขอเมตตาของเราจงมีกับเหล่าพญางูตระกูลฉัพยาปุตตะ และขอเมตตาของเราจงมีกับเหล่าพญางูตระกูลกัณหาโคตมกะ

‘‘අපාදකෙහි මෙ මෙත්තං, මෙත්තං ද්විපාදකෙහි මෙ;

චතුප්පදෙහි මෙ මෙත්තං, මෙත්තං බහුප්පදෙහි මෙ.

“ขอเมตตาของเราจงมีกับสัตว์ไม่มีเท้า ขอเมตตาของเราจงมีกับสัตว์สองเท้า ขอเมตตาของเราจงมีกับสัตว์สี่เท้า ขอเมตตาของเราจงมีกับสัตว์หลายเท้า

‘‘මා මං අපාදකො හිංසි, මා මං හිංසි ද්විපාදකො ;

මා මං චතුප්පදො හිංසි, මා මං හිංසි බහුප්පදො.

“สัตว์ไม่มีเท้าอย่าเบียดเบียนเรา สัตว์สองเท้าอย่าเบียดเบียนเรา สัตว์สี่เท้าอย่าเบียดเบียนเรา สัตว์หลายเท้าอย่าเบียดเบียนเรา

‘‘සබ්බෙ සත්තා සබ්බෙ පාණා, සබ්බෙ භූතා ච කෙවලා;

සබ්බෙ භද්‍රානි පස්සන්තු, මා කඤ්චි පාපමාගමා.

“ขอสรรพสัตว์ สรรพปราณ และภูตสัตว์ทั้งสิ้นทั้งปวง จงเห็นแต่สิ่งดีงาม ขอความชั่วอย่าได้มาถึงใครๆ เลย

‘‘අප්පමාණො බුද්ධො, අප්පමාණො ධම්මො;

අප්පමාණො සඞ්ඝො, පමාණවන්තානි සරීසපානි.

“พระพุทธเจ้ามีคุณหาประมาณมิได้ พระธรรมมีคุณหาประมาณมิได้ พระสงฆ์มีคุณหาประมาณมิได้ แต่สัตว์เลื้อยคลานมีประมาณ

‘‘අහිවිච්ඡිකා සතපදී, උණ්ණනාභී සරබූ මූසිකා;

කතා මෙ රක්ඛා කතා මෙ පරිත්තා, පටික්කමන්තු භූතානි;

සොහං නමො භගවතො, නමො සත්තන්නං සම්මාසම්බුද්ධාන’’න්ති. සත්තමං;

“งู แมงป่อง ตะขาบ แมงมุม จิ้งจก หนู การรักษาเราได้ทำแล้ว การป้องกันเราได้ทำแล้ว ขอภูตสัตว์ทั้งหลายจงหลีกไป เรานั้นขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค ขอนอบน้อมแด่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้ง ๗ พระองค์” จบสูตรที่ ๗

8. දෙවදත්තසුත්තං

๘. เทวทัตตสูตร

68. එකං [Pg.385] සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ අචිරපක්කන්තෙ දෙවදත්තෙ. තත්‍ර ඛො භගවා දෙවදත්තං ආරබ්භ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අත්තවධාය, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි. පරාභවාය, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි.

๖๘. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ เมื่อพระเทวทัตหลีกไปไม่นาน ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงปรารภพระเทวทัตแล้วตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อความพินาศ

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කදලී අත්තවධාය ඵලං දෙති, පරාභවාය ඵලං දෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นกล้วยย่อมออกผลเพื่อฆ่าตน ย่อมออกผลเพื่อความพินาศ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความพินาศ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, වෙළු අත්තවධාය ඵලං දෙති, පරාභවාය ඵලං දෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไผ่ย่อมออกผลเพื่อฆ่าตน ย่อมออกผลเพื่อความพินาศ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความพินาศ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නළො අත්තවධාය ඵලං දෙති, පරාභවාය ඵලං දෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไม้อ้อย่อมออกผลเพื่อฆ่าตน ย่อมออกผลเพื่อความพินาศ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความพินาศ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අස්සතරී අත්තවධාය ගබ්භං ගණ්හාති, පරාභවාය ගබ්භං ගණ්හාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදී’’ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนนางอัสดรย่อมตั้งครรภ์เพื่อฆ่าตน ย่อมตั้งครรภ์เพื่อความพินาศ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความพินาศ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน”

‘‘ඵලං වෙ කදලිං හන්ති, ඵලං වෙළුං ඵලං නළං;

සක්කාරො කාපුරිසං හන්ති, ගබ්භො අස්සතරිං යථා’’ති. අට්ඨමං;

“ผลกล้วยย่อมฆ่าต้นกล้วย ผลไผ่ย่อมฆ่าต้นไผ่ ผลอ้อย่อมฆ่าไม้อ้อ สักการะย่อมฆ่าคนชั่ว เหมือนครรภ์ฆ่านางอัสดร ฉะนั้น” จบสูตรที่ ๘

9. පධානසුත්තං

๙. ปธานสูตร

69. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, පධානානි. කතමානි චත්තාරි? සංවරප්පධානං, පහානප්පධානං, භාවනාප්පධානං, අනුරක්ඛණාප්පධානං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සංවරප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය [Pg.386] ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සංවරප්පධානං.

๖๙. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปธาน ๔ ประการเหล่านี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ สังวรปธาน ปหานปธาน ภาวนาปธาน อนุรักขนาปธาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังวรปธานเป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งมั่น เพื่อไม่ให้อกุศลธรรมอันลามกที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สังวรปธาน

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, පහානප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පහානප්පධානං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปหานปธานเป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งมั่น เพื่อละอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปหานปธาน

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, භාවනාප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භාවනාප්පධානං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภาวนาปธานเป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งมั่น เพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภาวนาปธาน

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනුරක්ඛණාප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුරක්ඛණාප්පධානං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි පධානානී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย อนุรักขนาปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ เพื่อความตั้งอยู่ เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความเจริญยิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมทั้งหลายที่เกิดขึ้นแล้ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อนุรักขนาปธาน ภิกษุทั้งหลาย ปธาน ๔ ประการนี้แล

‘‘සංවරො ච පහානඤ්ච, භාවනා අනුරක්ඛණා;

එතෙ පධානා චත්තාරො, දෙසිතාදිච්චබන්ධුනා;

යො හි භික්ඛු ඉධාතාපී, ඛයං දුක්ඛස්ස පාපුණෙ’’ති. නවමං;

สังวรปธาน ปหานปธาน ภาวนาปธาน และอนุรักขนาปธาน ปธาน ๔ ประการนี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ทรงแสดงไว้แล้ว ภิกษุใดในธรรมวินัยนี้มีความเพียร ย่อมถึงความสิ้นทุกข์ได้

10. අධම්මිකසුත්තං

๑๐. อธัมมิกสูตรที่ ๑๐

70. ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ රාජානො අධම්මිකා හොන්ති, රාජායුත්තාපි තස්මිං සමයෙ අධම්මිකා හොන්ති. රාජායුත්තෙසු අධම්මිකෙසු බ්‍රාහ්මණගහපතිකාපි තස්මිං සමයෙ අධම්මිකා හොන්ති. බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු අධම්මිකෙසු නෙගමජානපදාපි තස්මිං සමයෙ අධම්මිකා හොන්ති. නෙගමජානපදෙසු අධම්මිකෙසු විසමං චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්ති. විසමං චන්දිමසූරියෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං නක්ඛත්තානි තාරකරූපානි පරිවත්තන්ති. විසමං නක්ඛත්තෙසු තාරකරූපෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං රත්තින්දිවා පරිවත්තන්ති. විසමං රත්තින්දිවෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං මාසද්ධමාසා පරිවත්තන්ති. විසමං මාසද්ධමාසෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං උතුසංවච්ඡරා පරිවත්තන්ති. විසමං උතුසංවච්ඡරෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං වාතා වායන්ති විසමා අපඤ්ජසා[Pg.387]. විසමං වාතෙසු වායන්තෙසු විසමෙසු අපඤ්ජසෙසු දෙවතා පරිකුපිතා භවන්ති. දෙවතාසු පරිකුපිතාසු දෙවො න සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡති. දෙවෙ න සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡන්තෙ විසමපාකානි සස්සානි භවන්ති. විසමපාකානි, භික්ඛවෙ, සස්සානි මනුස්සා පරිභුඤ්ජන්තා අප්පායුකා හොන්ති දුබ්බණ්ණා ච බව්හාබාධා ච.

๗๐. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด พระราชาไม่ทรงตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้พวกราชอำมาตย์ก็ไม่ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อพวกราชอำมาตย์ไม่ตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้พวกพราหมณ์และคหบดีก็ไม่ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อพวกพราหมณ์และคหบดีไม่ตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้ชาวนิคมและชาวชนบทก็ไม่ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อชาวนิคมและชาวชนบทไม่ตั้งอยู่ในธรรม ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ย่อมโคจรไม่สม่ำเสมอ เมื่อดวงจันทร์และดวงอาทิตย์โคจรไม่สม่ำเสมอ หมู่ดาวนักษัตรก็ย่อมโคจรไม่สม่ำเสมอ เมื่อหมู่ดาวนักษัตรโคจรไม่สม่ำเสมอ คืนและวันก็ย่อมหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ เมื่อคืนและวันหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ เดือนและกึ่งเดือนก็ย่อมหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ เมื่อเดือนและกึ่งเดือนหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ ฤดูและปีก็ย่อมหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ เมื่อฤดูและปีหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ ลมย่อมพัดไม่สม่ำเสมอ ไม่ถูกทาง เมื่อลมพัดไม่สม่ำเสมอ ไม่ถูกทาง เทวดาย่อมกำเริบ เมื่อเทวดากำเริบ ฝนย่อมไม่ตกต้องตามฤดูกาล เมื่อฝนไม่ตกต้องตามฤดูกาล พืชพันธุ์ธัญญาหารก็แก่ไม่สม่ำเสมอ ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ผู้บริโภคพืชพันธุ์ธัญญาหารที่แก่ไม่สม่ำเสมอ ย่อมมีอายุน้อย มีผิวพรรณทราม มีกำลังน้อย และมีอาพาธมาก

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ රාජානො ධම්මිකා හොන්ති, රාජායුත්තාපි තස්මිං සමයෙ ධම්මිකා හොන්ති. රාජායුත්තෙසු ධම්මිකෙසු බ්‍රාහ්මණගහපතිකාපි තස්මිං සමයෙ ධම්මිකා හොන්ති. බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු ධම්මිකෙසු නෙගමජානපදාපි තස්මිං සමයෙ ධම්මිකා හොන්ති. නෙගමජානපදෙසු ධම්මිකෙසු සමං චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්ති. සමං චන්දිමසූරියෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං නක්ඛත්තානි තාරකරූපානි පරිවත්තන්ති. සමං නක්ඛත්තෙසු තාරකරූපෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං රත්තින්දිවා පරිවත්තන්ති. සමං රත්තින්දිවෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං මාසද්ධමාසා පරිවත්තන්ති. සමං මාසද්ධමාසෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං උතුසංවච්ඡරා පරිවත්තන්ති. සමං උතුසංවච්ඡරෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං වාතා වායන්ති සමා පඤ්ජසා. සමං වාතෙසු වායන්තෙසු සමෙසු පඤ්ජසෙසු දෙවතා අපරිකුපිතා භවන්ති. දෙවතාසු අපරිකුපිතාසු දෙවො සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡති. දෙවෙ සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡන්තෙ සමපාකානි සස්සානි භවන්ති. සමපාකානි, භික්ඛවෙ, සස්සානි මනුස්සා පරිභුඤ්ජන්තා දීඝායුකා ච හොන්ති වණ්ණවන්තො ච බලවන්තො ච අප්පාබාධා චා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด พระราชาทรงตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้พวกราชอำมาตย์ก็ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อพวกราชอำมาตย์ตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้พวกพราหมณ์และคหบดีก็ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อพวกพราหมณ์และคหบดีตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้ชาวนิคมและชาวชนบทก็ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อชาวนิคมและชาวชนบทตั้งอยู่ในธรรม ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ย่อมโคจรโดยสม่ำเสมอ เมื่อดวงจันทร์และดวงอาทิตย์โคจรโดยสม่ำเสมอ หมู่ดาวนักษัตรก็ย่อมโคจรโดยสม่ำเสมอ เมื่อหมู่ดาวนักษัตรโคจรโดยสม่ำเสมอ คืนและวันก็ย่อมหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ เมื่อคืนและวันหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ เดือนและกึ่งเดือนก็ย่อมหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ เมื่อเดือนและกึ่งเดือนหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ ฤดูและปีก็ย่อมหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ เมื่อฤดูและปีหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ ลมย่อมพัดสม่ำเสมอ ถูกทาง เมื่อลมพัดสม่ำเสมอ ถูกทาง เทวดาย่อมไม่กำเริบ เมื่อเทวดาไม่กำเริบ ฝนย่อมตกต้องตามฤดูกาล เมื่อฝนตกต้องตามฤดูกาล พืชพันธุ์ธัญญาหารก็แก่สม่ำเสมอ ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ผู้บริโภคพืชพันธุ์ธัญญาหารที่แก่สม่ำเสมอ ย่อมมีอายุยืน มีผิวพรรณดี มีกำลัง และมีอาพาธน้อย

‘‘ගුන්නං චෙ තරමානානං, ජිම්හං ගච්ඡති පුඞ්ගවො;

සබ්බා තා ජිම්හං ගච්ඡන්ති, නෙත්තෙ ජිම්හං ගතෙ සති.

เมื่อฝูงโคกำลังข้ามฟาก ถ้าโคจ่าฝูงเดินคดไป โคทั้งหมดนั้นก็เดินคดตามไป เพราะผู้นำเดินคด

‘‘එවමෙවං මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො;

සො චෙ අධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා;

සබ්බං රට්ඨං දුක්ඛං සෙති, රාජා චෙ හොති අධම්මිකො.

ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้ใดที่เขาสมมติให้เป็นผู้ประเสริฐ ถ้าผู้นั้นประพฤติไม่เป็นธรรม ประชาชนนอกนี้จะป่วยกล่าวไปไย แว่นแคว้นทั้งหมดย่อมอยู่เป็นทุกข์ ถ้าพระราชาไม่ทรงตั้งอยู่ในธรรม

‘‘ගුන්නං චෙ තරමානානං, උජුං ගච්ඡති පුඞ්ගවො;

සබ්බා තා උජුං ගච්ඡන්ති, නෙත්තෙ උජුං ගතෙ සති.

เมื่อฝูงโคกำลังข้ามฟาก ถ้าโคจ่าฝูงเดินตรงไป โคทั้งหมดนั้นก็เดินตรงตามไป เพราะผู้นำเดินตรง

‘‘එවමෙවං [Pg.388] මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො;

සො සචෙ ධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා;

සබ්බං රට්ඨං සුඛං සෙති, රාජා චෙ හොති ධම්මිකො’’ති. දසමං;

ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้ใดที่เขาสมมติให้เป็นผู้ประเสริฐ ถ้าผู้นั้นประพฤติเป็นธรรม ประชาชนนอกนี้จะป่วยกล่าวไปไย แว่นแคว้นทั้งหมดย่อมอยู่เป็นสุข ถ้าพระราชาทรงตั้งอยู่ในธรรม

පත්තකම්මවග්ගො දුතියො.

ปัตตกัมมวรรคที่ ๒ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

පත්තකම්මං ආනණ්‍යකො, සබ්‍රහ්මනිරයා රූපෙන පඤ්චමං;

සරාගඅහිරාජා දෙවදත්තො, පධානං අධම්මිකෙන චාති.

ว่าด้วยกรรมอันสมควร ๑ ว่าด้วยบุคคลผู้ไม่มีหนี้ ๑ ว่าด้วยบุคคลผู้มีพรหม ๑ ว่าด้วยนรก ๑ สูตรที่ ๕ ว่าด้วยรูป ๑ ว่าด้วยบุคคลผู้มีราคะ ๑ ว่าด้วยพญางู ๑ ว่าด้วยพระเทวทัต ๑ ว่าด้วยความเพียร ๑ ว่าด้วยพระราชาผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร

(8) 3. අපණ්ණකවග්ගො

อัปปัณณกวรรคที่ ๓

1. පධානසුත්තං

๑. ปธานสูตรที่ ๑

71. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. පඨමං.

๗๑. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้เริ่มตั้งตนไว้ในข้อปฏิบัติอันเป็นเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศีล ๒. เป็นพหูสูต ๓. เป็นผู้ปรารภความเพียร ๔. เป็นผู้มีปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้เริ่มตั้งตนไว้ในข้อปฏิบัติอันเป็นเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย

2. සම්මාදිට්ඨිසුත්තං

๒. สัมมาทิฏฐิสูตรที่ ๒

72. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි චතූහි? නෙක්ඛම්මවිතක්කෙන, අබ්‍යාපාදවිතක්කෙන, අවිහිංසාවිතක්කෙන, සම්මාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. දුතියං.

๗๒. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้เริ่มตั้งตนไว้ในข้อปฏิบัติอันเป็นเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เนกขัมมวิตก ๒. อพยาบาทวิตก ๓. อวิหิงสาวิตก ๔. สัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้เริ่มตั้งตนไว้ในข้อปฏิบัติอันเป็นเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย

3. සප්පුරිසසුත්තං

๓. สัปปุริสสูตรที่ ๓

73. ‘‘චතූහි[Pg.389], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො අසප්පුරිසො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො යො හොති පරස්ස අවණ්ණො තං අපුට්ඨොපි පාතු කරොති, කො පන වාදො පුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො අහාපෙත්වා අලම්බිත්වා පරිපූරං විත්ථාරෙන පරස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො අයං භවන්ති.

๗๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ พึงทราบว่าเป็นอสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษในโลกนี้ เมื่อเขาไม่ถาม ก็ยังนำโทษของผู้อื่นไปเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวโทษของผู้อื่นอย่างเต็มที่โดยพิสดาร ไม่ลดหย่อน ไม่รีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො යො හොති පරස්ස වණ්ණො තං පුට්ඨොපි න පාතු කරොති, කො පන වාදො අපුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො හාපෙත්වා ලම්බිත්වා අපරිපූරං අවිත්ථාරෙන පරස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො අයං භවන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษ เมื่อถูกถาม ก็ยังไม่นำคุณของผู้อื่นมาเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อไม่ถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวคุณของผู้อื่นอย่างไม่เต็มที่ ไม่โดยพิสดาร โดยลดหย่อน โดยรีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො යො හොති අත්තනො අවණ්ණො තං පුට්ඨොපි න පාතු කරොති, කො පන වාදො අපුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො හාපෙත්වා ලම්බිත්වා අපරිපූරං අවිත්ථාරෙන අත්තනො අවණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො අයං භවන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษ เมื่อถูกถาม ก็ยังไม่นำโทษของตนมาเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อไม่ถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวโทษของตนอย่างไม่เต็มที่ ไม่โดยพิสดาร โดยลดหย่อน โดยรีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො යො හොති අත්තනො වණ්ණො තං අපුට්ඨොපි පාතු කරොති, කො පන වාදො පුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො අහාපෙත්වා අලම්බිත්වා පරිපූරං විත්ථාරෙන අත්තනො වණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො අයං භවන්ති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අසප්පුරිසො වෙදිතබ්බො.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษ เมื่อเขาไม่ถาม ก็ยังนำคุณของตนไปเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวคุณของตนอย่างเต็มที่โดยพิสดาร ไม่ลดหย่อน ไม่รีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นอสัตบุรุษ

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සප්පුරිසො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො යො හොති පරස්ස අවණ්ණො තං පුට්ඨොපි න පාතු කරොති, කො පන වාදො අපුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො හාපෙත්වා ලම්බිත්වා අපරිපූරං අවිත්ථාරෙන පරස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො අයං භවන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ พึงทราบว่าเป็นสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษในโลกนี้ เมื่อถูกถาม ก็ยังไม่นำโทษของผู้อื่นมาเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อไม่ถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวโทษของผู้อื่นอย่างไม่เต็มที่ ไม่โดยพิสดาร โดยลดหย่อน โดยรีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ

‘‘පුන [Pg.390] චපරං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො යො හොති පරස්ස වණ්ණො තං අපුට්ඨොපි පාතු කරොති, කො පන වාදො පුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො අහාපෙත්වා අලම්බිත්වා පරිපූරං විත්ථාරෙන පරස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො අයං භවන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษ เมื่อเขาไม่ถาม ก็ยังนำคุณของผู้อื่นไปเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวคุณของผู้อื่นอย่างเต็มที่โดยพิสดาร ไม่ลดหย่อน ไม่รีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො යො හොති අත්තනො අවණ්ණො තං අපුට්ඨොපි පාතු කරොති, කො පන වාදො පුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො අහාපෙත්වා අලම්බිත්වා පරිපූරං විත්ථාරෙන අත්තනො අවණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො අයං භවන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษ เมื่อเขาไม่ถาม ก็ยังนำโทษของตนไปเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวโทษของตนอย่างเต็มที่โดยพิสดาร ไม่ลดหย่อน ไม่รีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො යො හොති අත්තනො වණ්ණො තං පුට්ඨොපි න පාතු කරොති, කො පන වාදො අපුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො හාපෙත්වා ලම්බිත්වා අපරිපූරං අවිත්ථාරෙන අත්තනො වණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො අයං භවන්ති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සප්පුරිසො වෙදිතබ්බො.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษ เมื่อถูกถาม ก็ยังไม่นำคุณของตนมาเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อไม่ถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวคุณของตนอย่างไม่เต็มที่ ไม่โดยพิสดาร โดยลดหย่อน โดยรีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นสัตบุรุษ

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, වධුකා යඤ්ඤදෙව රත්තිං වා දිවං වා ආනීතා හොති, තාවදෙවස්සා තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති සස්සුයාපි සසුරෙපි සාමිකෙපි අන්තමසො දාසකම්මකරපොරිසෙසු. සා අපරෙන සමයෙන සංවාසමන්වාය විස්සාසමන්වාය සස්සුම්පි සසුරම්පි සාමිකම්පි එවමාහ – ‘අපෙථ, කිං පන තුම්හෙ ජානාථා’ති! එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු යඤ්ඤදෙව රත්තිං වා දිවං වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති, තාවදෙවස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති භික්ඛූසු භික්ඛුනීසු උපාසකෙසු උපාසිකාසු අන්තමසො ආරාමිකසමණුද්දෙසෙසු. සො අපරෙන සමයෙන සංවාසමන්වාය විස්සාසමන්වාය ආචරියම්පි උපජ්ඣායම්පි එවමාහ – ‘අපෙථ, කිං පන තුම්හෙ ජානාථා’ති! තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අධුනාගතවධුකාසමෙන චෙතසා විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหญิงสะใภ้ที่เขาเพิ่งนำมาในเวลากลางคืนหรือกลางวันใหม่ๆ เพียงนั้น เธอย่อมมีความละอายและความเกรงกลัวอย่างแรงกล้าปรากฏขึ้นเฉพาะหน้าในแม่ผัว พ่อผัว และสามี โดยที่สุดแม้ในทาส กรรมกร และคนใช้ สมัยต่อมา เพราะอาศัยความคุ้นเคยและความสนิทสนม เธอก็พูดกับแม่ผัว พ่อผัว และสามีอย่างนี้ว่า ‘หลีกไปเถิด พวกท่านจะรู้อะไร’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เธอเพิ่งออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในเวลากลางคืนหรือกลางวันใหม่ๆ เพียงนั้น เธอย่อมมีความละอายและความเกรงกลัวอย่างแรงกล้าปรากฏขึ้นเฉพาะหน้าในภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา โดยที่สุดแม้ในอารามิกชนและสามเณร สมัยต่อมา เพราะอาศัยความคุ้นเคยและความสนิทสนม เธอก็พูดกับอาจารย์และอุปัชฌาย์อย่างนี้ว่า ‘หลีกไปเถิด พวกท่านจะรู้อะไร’ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงสำเหนียกในธรรมวินัยนี้อย่างนี้ว่า ‘เราจักมีใจเสมอด้วยหญิงสะใภ้ที่มาใหม่ๆ อยู่’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงสำเหนียกอย่างนี้แล

4. පඨමඅග්ගසුත්තං

๔. ปฐมอัคคสูตร

74. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අග්ගානි. කතමානි චත්තාරි? සීලග්ගං, සමාධිග්ගං, පඤ්ඤාග්ගං, විමුත්තග්ගං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අග්ගානී’’ති. චතුත්ථං.

๗๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเลิศ ๔ ประการนี้ ธรรมอันเลิศ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ศีลอันเลิศ สมาธิอันเลิศ ปัญญาอันเลิศ วิมุตติอันเลิศ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล ธรรมอันเลิศ ๔ ประการ

5. දුතියඅග්ගසුත්තං

๕. ทุติยอัคคสูตร

75. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.391], භික්ඛවෙ, අග්ගානි. කතමානි චත්තාරි? රූපග්ගං, වෙදනාග්ගං, සඤ්ඤාග්ගං, භවග්ගං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අග්ගානී’’ති. පඤ්චමං.

๗๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเลิศ ๔ ประการนี้ ธรรมอันเลิศ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ รูปอันเลิศ เวทนาอันเลิศ สัญญาอันเลิศ ภพอันเลิศ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล ธรรมอันเลิศ ๔ ประการ

6. කුසිනාරසුත්තං

๖. กุสินารสูตร

76. එකං සමයං භගවා කුසිනාරායං විහරති උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙ අන්තරෙන යමකසාලානං පරිනිබ්බානසමයෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๗๖. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ สาลวันของพวกมัลลกษัตริย์ เขตเมืองกุสินารา ใกล้ทางเข้าเมือง ระหว่างต้นสาละคู่ ในเวลาใกล้จะปรินิพพาน ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ’ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා, පුච්ඡථ, භික්ඛවෙ, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ – ‘සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා අහොසි, නාසක්ඛිම්හ භගවන්තං සම්මුඛා පටිපුච්ඡිතු’’’න්ති. එවං වුත්තෙ තෙ භික්ඛූ තුණ්හී අහෙසුං. දුතියම්පි ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා, පුච්ඡථ, භික්ඛවෙ, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ – ‘සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා අහොසි, නාසක්ඛිම්හ භගවන්තං සම්මුඛා පටිපුච්ඡිතු’’’න්ති. දුතියම්පි ඛො තෙ භික්ඛූ තුණ්හී අහෙසුං. තතියම්පි ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා, පුච්ඡථ, භික්ඛවෙ, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ – ‘සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා අහොසි, නාසක්ඛිම්හ භගවන්තං සම්මුඛා පටිපුච්ඡිතු’’’න්ති. තතියම්පි ඛො තෙ භික්ඛූ තුණ්හී අහෙසුං.

ภิกษุทั้งหลาย ความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งพึงมีอยู่ พวกเธอจงถามเถิด อย่าได้มีความเดือดร้อนใจในภายหลังว่า ‘พระศาสดาประทับอยู่เฉพาะหน้าพวกเรา แต่พวกเราก็มิอาจทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าซึ่งๆ หน้าได้’ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นได้นิ่งเสีย แม้ครั้งที่ ๒ พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งพึงมีอยู่ พวกเธอจงถามเถิด อย่าได้มีความเดือดร้อนใจในภายหลังว่า ‘พระศาสดาประทับอยู่เฉพาะหน้าพวกเรา แต่พวกเราก็มิอาจทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าซึ่งๆ หน้าได้’ แม้ครั้งที่ ๒ ภิกษุเหล่านั้นก็ได้นิ่งเสีย แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งพึงมีอยู่ พวกเธอจงถามเถิด อย่าได้มีความเดือดร้อนใจในภายหลังว่า ‘พระศาสดาประทับอยู่เฉพาะหน้าพวกเรา แต่พวกเราก็มิอาจทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าซึ่งๆ หน้าได้’ แม้ครั้งที่ ๓ ภิกษุเหล่านั้นก็ได้นิ่งเสีย

අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුගාරවෙනපි න පුච්ඡෙය්‍යාථ, සහායකොපි, භික්ඛවෙ, සහායකස්ස ආරොචෙතූ’’ති. එවං වුත්තෙ තෙ භික්ඛූ තුණ්හී අහෙසුං. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! එවං පසන්නො අහං, භන්තෙ! නත්ථි ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා’’ති.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย บางทีพวกเธออาจจะไม่ถามเพราะความเคารพในพระศาสดาก็ได้ ภิกษุทั้งหลาย แม้สหายพึงบอกแก่สหายเถิด’ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นได้นิ่งเสีย ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระเจ้าข้า ข้าพระองค์เลื่อมใสอย่างนี้ว่า ‘ในภิกษุสงฆ์นี้ ไม่มีความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งเลย’

‘‘පසාදා [Pg.392] ඛො ත්වං, ආනන්ද, වදෙසි. ඤාණමෙව හෙත්ථ, ආනන්ද, තථාගතස්ස – ‘නත්ථි ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා’. ඉමෙසඤ්හි, ආනන්ද, පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං යො පච්ඡිමකො භික්ඛු සො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො’’ති. ඡට්ඨං.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อานนท์ เธอกล่าวเพราะความเลื่อมใส แต่อานนท์ ในเรื่องนี้เป็นญาณของตถาคตทีเดียวว่า ‘ในภิกษุสงฆ์นี้ ไม่มีความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งเลย’ อานนท์ บรรดาภิกษุ ๕๐๐ รูปนี้ ภิกษุที่อ่อนที่สุดเป็นพระโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ เป็นผู้เที่ยงแท้ มีการตรัสรู้เป็นเบื้องหน้า’

7. අචින්තෙය්‍යසුත්තං

๗. อจินเตยยสูตร

77. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යානි, න චින්තෙතබ්බානි; යානි චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. කතමානි චත්තාරි? බුද්ධානං, භික්ඛවෙ, බුද්ධවිසයො අචින්තෙය්‍යො, න චින්තෙතබ්බො; යං චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. ඣායිස්ස, භික්ඛවෙ, ඣානවිසයො අචින්තෙය්‍යො, න චින්තෙතබ්බො; යං චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. කම්මවිපාකො, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යො, න චින්තෙතබ්බො; යං චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. ලොකචින්තා, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යා, න චින්තෙතබ්බා; යං චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අචින්තෙය්‍යානි, න චින්තෙතබ්බානි; යානි චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සා’’ති. සත්තමං.

๗๗. ภิกษุทั้งหลาย อจินไตย ๔ ประการนี้ ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน อจินไตย ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พุทธวิสัยของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย เป็นอจินไตย ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน ภิกษุทั้งหลาย ฌานวิสัยของผู้ได้ฌาน เป็นอจินไตย ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน ภิกษุทั้งหลาย วิบากแห่งกรรม เป็นอจินไตย ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน ภิกษุทั้งหลาย โลกจินดา เป็นอจินไตย ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล อจินไตย ๔ ประการ ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน

8. දක්ඛිණසුත්තං

๘. ทักขิณาสูตร

78. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා විසුද්ධියො. කතමා චතස්සො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා පටිග්ගාහකතො විසුජ්ඣති, නො දායකතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා නෙව දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො චෙව විසුජ්ඣති පටිග්ගාහකතො ච.

๗๘. ภิกษุทั้งหลาย ทักขิณาวิสุทธิ (ความบริสุทธิ์แห่งทักษิณา) ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบางอย่างบริสุทธิ์ฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ก็มี ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบางอย่างบริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก ก็มี ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบางอย่างไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก ก็มี ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบางอย่างบริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො; පටිග්ගාහකා හොන්ති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො.

ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างไร คือ ทายกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ส่วนปฏิคาหกเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.393], භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා පටිග්ගාහකතො විසුජ්ඣති, නො දායකතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො හොති දුස්සීලො පාපධම්මො; පටිග්ගාහකා හොන්ති සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා පටිග්ගාහකතො විසුජ්ඣති, නො දායකතො.

ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก เป็นอย่างไร คือ ทายกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม ส่วนปฏิคาหกเป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා නෙව දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො හොති දුස්සීලො පාපධම්මො; පටිග්ගාහකාපි හොන්ති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා නෙව දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො.

ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างไร คือ ทายกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม แม้ปฏิคาหกก็เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො චෙව විසුජ්ඣති පටිග්ගාහකතො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො; පටිග්ගාහකාපි හොන්ති සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො චෙව විසුජ්ඣති පටිග්ගාහකතො ච. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො දක්ඛිණා විසුද්ධියො’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างไร คือ ทายกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม แม้ปฏิคาหกก็เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ทักขิณาวิสุทธิ ๔ ประการ

9. වණිජ්ජසුත්තං

๙. วณิชชสูตร

79. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා ඡෙදගාමිනී හොති? කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා න යථාධිප්පායා හොති? කො නු ඛො, භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා යථාධිප්පායා හොති? කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා පරාධිප්පායා හොතී’’ති?

๗๙. ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว ถึงความเสียหาย อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว ไม่เป็นไปตามที่มุ่งหมาย อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว เป็นไปตามที่มุ่งหมาย อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว เป็นไปยิ่งกว่าที่มุ่งหมาย”

‘‘ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්චො සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පවාරෙති – ‘වදතු, භන්තෙ, පච්චයෙනා’ති. සො යෙන පවාරෙති තං න දෙති. සො චෙ තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සො යඤ්ඤදෙව වණිජ්ජං පයොජෙති, සාස්ස හොති ඡෙදගාමිනී.

“สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วปวารณาว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดบอกปัจจัยที่ต้องการเถิด’ เขาปวารณาด้วยปัจจัยใดแล้ว ก็ไม่ถวายปัจจัยนั้น ถ้าเขาจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เขาประกอบการค้าขายอย่างใดอย่างหนึ่ง การค้าขายนั้นของเขาก็จะถึงความเสียหาย

‘‘ඉධ [Pg.394] පන, සාරිපුත්ත, එකච්චො සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පවාරෙති – ‘වදතු, භන්තෙ, පච්චයෙනා’ති. සො යෙන පවාරෙති තං න යථාධිප්පායං දෙති. සො චෙ තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සො යඤ්ඤදෙව වණිජ්ජං පයොජෙති, සාස්ස න හොති යථාධිප්පායා.

“อีกอย่างหนึ่ง สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วปวารณาว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดบอกปัจจัยที่ต้องการเถิด’ เขาปวารณาด้วยปัจจัยใดแล้ว ก็ไม่ถวายปัจจัยนั้นตามที่มุ่งหมาย ถ้าเขาจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เขาประกอบการค้าขายอย่างใดอย่างหนึ่ง การค้าขายนั้นของเขาก็จะไม่เป็นไปตามที่มุ่งหมาย

‘‘ඉධ පන, සාරිපුත්ත, එකච්චො සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පවාරෙති – ‘වදතු, භන්තෙ, පච්චයෙනා’ති. සො යෙන පවාරෙති තං යථාධිප්පායං දෙති. සො චෙ තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සො යඤ්ඤදෙව වණිජ්ජං පයොජෙති, සාස්ස හොති යථාධිප්පායා.

“อีกอย่างหนึ่ง สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วปวารณาว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดบอกปัจจัยที่ต้องการเถิด’ เขาปวารณาด้วยปัจจัยใดแล้ว ก็ถวายปัจจัยนั้นตามที่มุ่งหมาย ถ้าเขาจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เขาประกอบการค้าขายอย่างใดอย่างหนึ่ง การค้าขายนั้นของเขาก็จะเป็นไปตามที่มุ่งหมาย

‘‘ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්චො සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පවාරෙති – ‘වදතු, භන්තෙ, පච්චයෙනා’ති. සො යෙන පවාරෙති තං පරාධිප්පායං දෙති. සො චෙ තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සො යඤ්ඤදෙව වණිජ්ජං පයොජෙති, සාස්ස හොති පරාධිප්පායා.

“สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วปวารณาว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดบอกปัจจัยที่ต้องการเถิด’ เขาปวารณาด้วยปัจจัยใดแล้ว ก็ถวายปัจจัยนั้นยิ่งกว่าที่มุ่งหมาย ถ้าเขาจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เขาประกอบการค้าขายอย่างใดอย่างหนึ่ง การค้าขายนั้นของเขาก็จะเป็นไปยิ่งกว่าที่มุ่งหมาย

‘‘අයං ඛො, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා ඡෙදගාමිනී හොති. අයං පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා න යථාධිප්පායා හොති. අයං ඛො පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා යථාධිප්පායා හොති. අයං පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා පරාධිප්පායා හොතී’’ති. නවමං.

“สารีบุตร นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว ถึงความเสียหาย นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว ไม่เป็นไปตามที่มุ่งหมาย นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว เป็นไปตามที่มุ่งหมาย นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว เป็นไปยิ่งกว่าที่มุ่งหมาย” วาณิชชสูตรที่ ๙ จบ

10. කම්බොජසුත්තං

๑๐. กัมโพชสูตร

80. එකං සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

๘๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මාතුගාමො නෙව සභායං නිසීදති, න කම්මන්තං පයොජෙති, න කම්බොජං ගච්ඡතී’’ති? ‘‘කොධනො, ආනන්ද, මාතුගාමො; ඉස්සුකී, ආනන්ද, මාතුගාමො; මච්ඡරී, ආනන්ද, මාතුගාමො; දුප්පඤ්ඤො, ආනන්ද, මාතුගාමො – අයං ඛො, ආනන්ද, හෙතු [Pg.395] අයං පච්චයො, යෙන මාතුගාමො නෙව සභායං නිසීදති, න කම්මන්තං පයොජෙති, න කම්බොජං ගච්ඡතී’’ති. දසමං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามไม่นั่งในสภา ไม่ประกอบการงาน ไม่ไปแคว้นกัมโพชะ” “อานนท์ มาตุคามเป็นผู้มักโกรธ มาตุคามเป็นผู้ริษยา มาตุคามเป็นผู้ตระหนี่ มาตุคามเป็นผู้มีปัญญาทราม อานนท์ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามไม่นั่งในสภา ไม่ประกอบการงาน ไม่ไปแคว้นกัมโพชะ” กัมโพชสูตรที่ ๑๐ จบ

අපණ්ණකවග්ගො තතියො.

อปัณณกวรรคที่ ๓ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนี้ คือ

පධානං දිට්ඨිසප්පුරිස, වධුකා ද්වෙ ච හොන්ති අග්ගානි;

කුසිනාරඅචින්තෙය්‍යා, දක්ඛිණා ච වණිජ්ජා කම්බොජන්ති.

ว่าด้วยความเพียร ๑ ทิฏฐิ ๑ สัปปุริสธรรม ๑ สะใภ้ ๑ ธรรมอันเลิศ ๒ สูตร ๑ สูตรที่ตรัสที่เมืองกุสินารา ๑ อจินไตย ๑ ทักษิณา ๑ การค้าขาย ๑ และแคว้นกัมโพชะ ๑

(9) 4. මචලවග්ගො

(๙) ๔. มจลวรรค

1. පාණාතිපාතසුත්තං

๑. ปาณาติปาตสูตร

81. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๘๑. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๑ เป็นผู้ลักทรัพย์ ๑ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้พูดเท็จ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. පඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาตั้งไว้” ปาณาติปาตสูตรที่ ๑ จบ

2. මුසාවාදසුත්තං

๒. มุสาวาทสูตร

82. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๘๒. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้พูดเท็จ ๑ เป็นผู้พูดส่อเสียด ๑ เป็นผู้พูดคำหยาบ ๑ เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා [Pg.396] පටිවිරතො හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. දුතියං.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดส่อเสียด ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดคำหยาบ ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาตั้งไว้” มุสาวาทสูตรที่ ๒ จบ

3. අවණ්ණාරහසුත්තං

๓. อวัณณารหสูตร

83. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසෙති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසෙති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๘๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมถูกนำไปวางไว้ในนรก เหมือนถูกจับโยนลงไป ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไม่ไตร่ตรอง ไม่สอบสวน กล่าวสรรเสริญคนที่ไม่ควรสรรเสริญ ๒. ไม่ไตร่ตรอง ไม่สอบสวน กล่าวติเตียนคนที่ควรสรรเสริญ ๓. ไม่ไตร่ตรอง ไม่สอบสวน แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส ๔. ไม่ไตร่ตรอง ไม่สอบสวน แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมถูกนำไปวางไว้ในนรก เหมือนถูกจับโยนลงไป

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසෙති අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසෙති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ เหมือนถูกจับโยนขึ้นไป ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไตร่ตรอง สอบสวนแล้ว กล่าวติเตียนคนที่ไม่ควรสรรเสริญ ๒. ไตร่ตรอง สอบสวนแล้ว กล่าวสรรเสริญคนที่ควรสรรเสริญ ๓. ไตร่ตรอง สอบสวนแล้ว แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส ๔. ไตร่ตรอง สอบสวนแล้ว แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ เหมือนถูกจับโยนขึ้นไป

4. කොධගරුසුත්තං

๔. โกธครุสูตร

84. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? කොධගරු හොති න සද්ධම්මගරු, මක්ඛගරු හොති න සද්ධම්මගරු, ලාභගරු හොති න සද්ධම්මගරු, සක්කාරගරු හොති න සද්ධම්මගරු – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๘๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมถูกนำไปวางไว้ในนรก เหมือนถูกจับโยนลงไป ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เป็นผู้เคารพความโกรธ ไม่เคารพสัทธรรม ๒. เป็นผู้เคารพการลบหลู่คุณท่าน ไม่เคารพสัทธรรม ๓. เป็นผู้เคารพลาภ ไม่เคารพสัทธรรม ๔. เป็นผู้เคารพสักการะ ไม่เคารพสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมถูกนำไปวางไว้ในนรก เหมือนถูกจับโยนลงไป

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? සද්ධම්මගරු හොති න කොධගරු, සද්ධම්මගරු හොති න මක්ඛගරු, සද්ධම්මගරු හොති න ලාභගරු, සද්ධම්මගරු හොති න සක්කාරගරු – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ เหมือนถูกจับโยนขึ้นไป ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพความโกรธ ๒. เป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพการลบหลู่คุณท่าน ๓. เป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพลาภ ๔. เป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพสักการะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ เหมือนถูกจับโยนขึ้นไป

5. තමොතමසුත්තං

๕. ตโมตมสูตร

85. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.397], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? තමො තමපරායණො, තමො ජොතිපරායණො, ජොති තමපරායණො, ජොති ජොතිපරායණො.

๘๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้มืดมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า ๒. บุคคลผู้มืดมาแล้วมีสว่างไปในเบื้องหน้า ๓. บุคคลผู้สว่างมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า ๔. บุคคลผู้สว่างมาแล้วมีสว่างไปในเบื้องหน้า

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තමො හොති තමපරායණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බව්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තමො හොති තමපරායණො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มืดมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลต่ำ คือ ตระกูลจัณฑาล ตระกูลคนจักสาน ตระกูลพราน ตระกูลช่างรถ หรือตระกูลคนเทขยะ เป็นคนขัดสน มีข้าวและน้ำน้อย มีความเป็นอยู่ฝืดเคือง ซึ่งได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มโดยยาก ทั้งเป็นคนมีผิวพรรณทราม รูปร่างไม่น่าดู เตี้ยค่อม เป็นคนขี้โรค เป็นคนตาบอด เป็นคนง่อย เป็นคนขาเป๋ หรือเป็นคนอัมพาต ไม่ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ ครั้นประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มืดมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තමො හොති ජොතිපරායණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති; සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බව්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා, වාචාය සුචරිතං චරිත්වා, මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තමො හොති ජොතිපරායණො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มืดมาแล้วมีสว่างไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลต่ำ คือ ตระกูลจัณฑาล ตระกูลคนจักสาน ตระกูลพราน ตระกูลช่างรถ หรือตระกูลคนเทขยะ เป็นคนขัดสน มีข้าวและน้ำน้อย มีความเป็นอยู่ฝืดเคือง ซึ่งได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มโดยยาก ทั้งเป็นคนมีผิวพรรณทราม รูปร่างไม่น่าดู เตี้ยค่อม เป็นคนขี้โรค เป็นคนตาบอด เป็นคนง่อย เป็นคนขาเป๋ หรือเป็นคนอัมพาต ไม่ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจ ครั้นประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มืดมาแล้วมีสว่างไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.398], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජොති හොති තමපරායණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ; සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජොති හොති තමපරායණො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สว่างมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลสูง คือ ตระกูลขัตติยมหาศาล ตระกูลพราหมณมหาศาล หรือตระกูลคหบดีมหาศาล เป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมากมาย มีเครื่องอุปโภคที่น่าพอใจมากมาย มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย ทั้งเป็นคนมีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณผุดผ่องอย่างยิ่ง ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ ครั้นประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สว่างมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජොති හොති ජොතිපරායණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ; සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා, වාචාය සුචරිතං චරිත්වා, මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජොති හොති ජොතිපරායණො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นแสงสว่าง มีแสงสว่างเป็นเบื้องหน้า เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลสูง ได้แก่ ตระกูลขัตติยมหาศาล ตระกูลพราหมณมหาศาล หรือตระกูลคหบดีมหาศาล ซึ่งเป็นตระกูลมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมากมาย มีเครื่องอุปโภคบริโภคมากมาย มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย อนึ่ง เขาย่อมเป็นผู้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณผุดผ่องอย่างยิ่ง เป็นผู้ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ ครั้นเขาประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา และใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นแสงสว่าง มีแสงสว่างเป็นเบื้องหน้า เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๕

6. ඔණතොණතසුත්තං

๖. โอณโตณตสูตร

86. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඔණතොණතො, ඔණතුණ්ණතො, උණ්ණතොණතො, උණ්ණතුණ්ණතො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ඡට්ඨං.

๘๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้ต่ำแล้วยังต่ำต่อไป ๒. บุคคลผู้ต่ำแล้วสูงขึ้น ๓. บุคคลผู้สูงแล้วยังต่ำลง ๔. บุคคลผู้สูงแล้วยังสูงขึ้นไป ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๖

7. පුත්තසුත්තං

๗. ปุตตสูตร

87. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.399], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සමණමචලො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණපදුමො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො.

๘๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. สมณะผู้ไม่หวั่นไหว ๒. สมณะเปรียบด้วยดอกปุณฑริก ๓. สมณะเปรียบด้วยดอกปทุม ๔. สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙඛො හොති පාටිපදො ; අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානො විහරති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස ජෙට්ඨො පුත්තො ආභිසෙකො අනභිසිත්තො මචලප්පත්තො; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙඛො හොති පාටිපදො, අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානො විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะผู้ไม่หวั่นไหว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระเสขะ ผู้กำลังปฏิบัติ ปรารถนาธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยมอยู่ เปรียบเหมือนราชบุตรองค์โตของพระเจ้าขัตติยราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ยังไม่ได้รับอภิเษก แต่ก็เป็นผู้ไม่หวั่นไหวต่อการอภิเษกนั้น แม้ฉันใด ภิกษุผู้เป็นพระเสขะ กำลังปฏิบัติ ปรารถนาธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยมอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะผู้ไม่หวั่นไหว เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, නො ච ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะเปรียบด้วยดอกปุณฑริก เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ แต่ไม่ได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ประการด้วยกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะเปรียบด้วยดอกปุณฑริก เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, අට්ඨ ච විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะเปรียบด้วยดอกปทุม เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ และได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ประการด้วยกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะเปรียบด้วยดอกปทุม เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යාචිතොව බහුලං චීවරං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං සෙනාසනං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො. යෙහි ඛො පන සබ්‍රහ්මචාරීහි සද්ධිං විහරති, ත්‍යස්ස මනාපෙනෙව බහුලං කායකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං [Pg.400] අමනාපෙන; මනාපෙනෙව බහුලං වචීකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපෙනෙව බහුලං මනොකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපංයෙව බහුලං උපහාරං උපහරන්ති, අප්පං අමනාපං. යානි ඛො පන තානි වෙදයිතානි පිත්තසමුට්ඨානානි වා සෙම්හසමුට්ඨානානි වා වාතසමුට්ඨානානි වා සන්නිපාතිකානි වා උතුපරිණාමජානි වා විසමපරිහාරජානි වා ඔපක්කමිකානි වා කම්මවිපාකජානි වා, තානි පනස්ස න බහුදෙව උප්පජ්ජන්ති. අප්පාබාධො හොති. චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อมีผู้ปวารณาจึงใช้สอยจีวรเป็นส่วนมาก เมื่อไม่มีผู้ปวารณาจึงใช้สอยเป็นส่วนน้อย เมื่อมีผู้ปวารณาจึงฉันบิณฑบาตเป็นส่วนมาก เมื่อไม่มีผู้ปวารณาจึงฉันเป็นส่วนน้อย เมื่อมีผู้ปวารณาจึงใช้สอยเสนาสนะเป็นส่วนมาก เมื่อไม่มีผู้ปวารณาจึงใช้สอยเป็นส่วนน้อย เมื่อมีผู้ปวารณาจึงใช้สอยคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเป็นส่วนมาก เมื่อไม่มีผู้ปวารณาจึงใช้สอยเป็นส่วนน้อย อนึ่ง เพื่อนพรหมจารีทั้งหลายที่เธออยู่ร่วมด้วย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยกายกรรมที่น่าพอใจเป็นส่วนมาก ด้วยกายกรรมที่ไม่น่าพอใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยวจีกรรมที่น่าพอใจเป็นส่วนมาก ด้วยวจีกรรมที่ไม่น่าพอใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยมโนกรรมที่น่าพอใจเป็นส่วนมาก ด้วยมโนกรรมที่ไม่น่าพอใจเป็นส่วนน้อย ย่อมนำเครื่องสักการะที่น่าพอใจมาให้เป็นส่วนมาก นำเครื่องสักการะที่ไม่น่าพอใจมาให้เป็นส่วนน้อย อนึ่ง เวทนาที่เกิดจากดีเป็นสมุฏฐานบ้าง เกิดจากเสมหะเป็นสมุฏฐานบ้าง เกิดจากลมเป็นสมุฏฐานบ้าง เกิดจากสันนิบาตบ้าง เกิดจากฤดูแปรปรวนบ้าง เกิดจากการบริหารไม่สม่ำเสมอบ้าง เกิดจากความพยายามทำร้ายบ้าง เกิดจากผลของกรรมบ้าง ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่เธอเป็นส่วนมาก เธอเป็นผู้มีอาพาธน้อย เป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นอาภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก และทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘යඤ්හි තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති, මමෙව තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති. අහඤ්හි, භික්ඛවෙ, යාචිතොව බහුලං චීවරං පරිභුඤ්ජාමි, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජාමි, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං සෙනාසනං පරිභුඤ්ජාමි, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පරිභුඤ්ජාමි, අප්පං අයාචිතො. යෙහි ඛො පන භික්ඛූහි සද්ධිං විහරාමි තෙ මෙ මනාපෙනෙව බහුලං කායකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපෙනෙව බහුලං වචීකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපෙනෙව බහුලං මනොකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපංයෙව බහුලං උපහාරං උපහරන්ති, අප්පං අමනාපං. යානි ඛො පන තානි වෙදයිතානි පිත්තසමුට්ඨානානි වා සෙම්හසමුට්ඨානානි වා වාතසමුට්ඨානානි වා සන්නිපාතිකානි වා උතුපරිණාමජානි වා විසමපරිහාරජානි වා ඔපක්කමිකානි වා කම්මවිපාකජානි වා, තානි මෙ න බහුදෙව උප්පජ්ජන්ති. අප්පාබාධොහමස්මි. චතුන්නං ඛො පනස්මි ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำใดว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำนั้นหมายถึงเราเท่านั้นว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ ภิกษุทั้งหลาย เพราะว่าเราเป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคจีวรโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย เป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคบิณฑบาตโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย เป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคเสนาสนะโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย เป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคคิลานปัจจัยเภสัชบริขารโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย ก็ภิกษุเหล่าใดที่เราอยู่ด้วย ภิกษุเหล่านั้นประพฤติต่อเราด้วยกายกรรมที่น่าพอใจโดยมาก ด้วยกายกรรมที่ไม่น่าพอใจโดยน้อย ประพฤติต่อเราด้วยวจีกรรมที่น่าพอใจโดยมาก ด้วยวจีกรรมที่ไม่น่าพอใจโดยน้อย ประพฤติต่อเราด้วยมโนกรรมที่น่าพอใจโดยมาก ด้วยมโนกรรมที่ไม่น่าพอใจโดยน้อย น้อมนำอุปการะที่น่าพอใจเข้ามาโดยมาก น้อมนำอุปการะที่ไม่น่าพอใจเข้ามาโดยน้อย ก็เวทนาเหล่านั้น คือ เวทนาที่มีดีเป็นสมุฏฐานบ้าง มีเสมหะเป็นสมุฏฐานบ้าง มีลมเป็นสมุฏฐานบ้าง ที่เกิดจากลม ดี เสมหะประชุมกันบ้าง ที่เกิดจากฤดูแปรปรวนบ้าง ที่เกิดจากการบริหารไม่สม่ำเสมอบ้าง ที่เกิดจากความเพียรเกินกำลังบ้าง ที่เกิดจากวิบากของกรรมบ้าง เวทนาเหล่านั้นย่อมไม่เกิดขึ้นแก่เราโดยมาก เราเป็นผู้มีอาพาธน้อย เราเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นของอภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก เราทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

‘‘යඤ්හි තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති, මමෙව තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු [Pg.401] සමණසුඛුමාලොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. සත්තමං.

8. සංයොජනසුත්තං

๘. สังโยชนสูตร

88. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සමණමචලො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණපදුමො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො.

๘๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ สมณมจละ (สมณะผู้ไม่หวั่นไหว) ๑ สมณปุณฑรีกะ (สมณะเปรียบด้วยดอกบัวขาว) ๑ สมณปทุมะ (สมณะเปรียบด้วยดอกบัวหลวง) ๑ สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ๑

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณมจละ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นโสดาบัน เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ มีการตรัสรู้เป็นเบื้องหน้า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณมจละ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා, රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง มาสู่โลกนี้อีกครั้งเดียวเท่านั้นแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปทุมะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นโอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป จะปรินิพพานในภพนั้น มีความไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปทุมะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๘

9. සම්මාදිට්ඨිසුත්තං

๙. สัมมาทิฏฐิสูตร

89. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සමණමචලො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණපදුමො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො.

๘๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ สมณมจละ ๑ สมณปุณฑรีกะ ๑ สมณปทุมะ ๑ สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ๑

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො [Pg.402] හොති, සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณมจละ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ มีสัมมาสังกัปปะ มีสัมมาวาจา มีสัมมากัมมันตะ มีสัมมาอาชีวะ มีสัมมาวายามะ มีสัมมาสติ มีสัมมาสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณมจละ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො හොති, සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති, සම්මාඤාණී හොති, සම්මාවිමුත්ති හොති, නො ච ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ มีสัมมาสังกัปปะ มีสัมมาวาจา มีสัมมากัมมันตะ มีสัมมาอาชีวะ มีสัมมาวายามะ มีสัมมาสติ มีสัมมาสมาธิ มีสัมมาญาณะ มีสัมมาวิมุตติ แต่ไม่ได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… සම්මාවිමුත්ති හොති, අට්ඨ ච විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปทุมะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ ฯลฯ มีสัมมาวิมุตติ และสัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปทุมะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යාචිතොව බහුලං චීවරං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො…පෙ… යඤ්හි තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති, මමෙව තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคจีวรโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย ฯลฯ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำใดว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำนั้นหมายถึงเราเท่านั้นว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๙

10. ඛන්ධසුත්තං

๑๐. ขันธสูตร

90. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සමණමචලො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණපදුමො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො.

๙๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ สมณมจละ (สมณะผู้ไม่หวั่นไหว) ๑ สมณปุณฑรีกะ (สมณะเปรียบด้วยดอกบัวขาว) ๑ สมณปทุมะ (สมณะเปรียบด้วยดอกบัวหลวง) ๑ สมณสุขุมาละในหมู่สมณะ (สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ) ๑

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙඛො හොති අප්පත්තමානසො, අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානො විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณมจละ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระเสขะ มีใจยังไม่บรรลุ (อรหัตผล) ปรารถนาธรรมอันเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยมอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณมจละ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.403], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා…පෙ… ඉති සඤ්ඤා…පෙ… ඉති සඞ්ඛාරා…පෙ… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති; නො ච ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีปกติเห็นความเกิดและความดับในอุปาทานขันธ์ ๕ อยู่ว่า ‘รูปเป็นอย่างนี้ ความเกิดแห่งรูปเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งรูปเป็นอย่างนี้ เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเป็นอย่างนี้ ความเกิดแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้’ แต่ไม่ได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยนามกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා…පෙ… ඉති සඤ්ඤා…පෙ… ඉති සඞ්ඛාරා…පෙ… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති; අට්ඨ ච විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณปทุมะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีปกติเห็นความเกิดและความดับในอุปาทานขันธ์ ๕ อยู่ว่า ‘รูปเป็นอย่างนี้ ความเกิดแห่งรูปเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งรูปเป็นอย่างนี้ เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเป็นอย่างนี้ ความเกิดแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้’ และสัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยนามกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณปทุมะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යාචිතොව බහුලං චීවරං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො…පෙ… මමෙව තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณสุขุมาละในหมู่สมณะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อเขาอาราธนาจึงใช้สอยจีวรเป็นส่วนมาก เมื่อเขาไม่อาราธนาจึงใช้สอยเป็นส่วนน้อย... ภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่กล่าวโดยชอบ พึงกล่าวหมายถึงเราเท่านั้นว่า เป็นสมณสุขุมาละในหมู่สมณะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

මචලවග්ගො චතුත්ථො.

มจลวรรคที่ ๔

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

පාණාතිපාතො ච මුසා, අවණ්ණකොධතමොණතා;

පුත්තො සංයොජනඤ්චෙව, දිට්ඨි ඛන්ධෙන තෙ දසාති.

ว่าด้วยปาณาติบาต ๑ มุสาวาท ๑ อวัณณะ ๑ โกธะ ๑ ตมะ ๑ โอณตะ ๑ ปุตตะ ๑ สังโยชน์ ๑ ทิฏฐิ ๑ ขันธ์ ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร

(10) 5. අසුරවග්ගො

(๑๐) ๕. อสูรวรรค

1. අසුරසුත්තං

๑. อสูรสูตร

91. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අසුරො අසුරපරිවාරො, අසුරො දෙවපරිවාරො, දෙවො අසුරපරිවාරො, දෙවො දෙවපරිවාරො.

๙๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ อสูรมีบริวารเป็นอสูร ๑ อสูรมีบริวารเป็นเทวดา ๑ เทวดามีบริวารเป็นอสูร ๑ เทวดามีบริวารเป็นเทวดา ๑

‘‘කථඤ්ච[Pg.404], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අසුරො හොති අසුරපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, පරිසාපිස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අසුරො හොති අසුරපරිවාරො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอสูรมีบริวารเป็นอสูร เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม แม้บริษัทของเขาก็เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอสูรมีบริวารเป็นอสูร เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අසුරො හොති දෙවපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අසුරො හොති දෙවපරිවාරො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอสูรมีบริวารเป็นเทวดา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม แต่บริษัทของเขาเป็นคนมีศีล มีธรรมงาม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอสูรมีบริวารเป็นเทวดา เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දෙවො හොති අසුරපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දෙවො හොති අසුරපරිවාරො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นเทวดามีบริวารเป็นอสูร เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนมีศีล มีธรรมงาม แต่บริษัทของเขาเป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นเทวดามีบริวารเป็นอสูร เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දෙවො හොති දෙවපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, පරිසාපිස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දෙවො හොති, දෙවපරිවාරො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นเทวดามีบริวารเป็นเทวดา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนมีศีล มีธรรมงาม แม้บริษัทของเขาก็เป็นคนมีศีล มีธรรมงาม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นเทวดามีบริวารเป็นเทวดา เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

2. පඨමසමාධිසුත්තං

๒. ปฐมสมาธิสูตร

92. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න චෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං.

๙๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาวิปัสสนา ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ได้อธิปัญญาวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ทั้งเจโตสมถะภายใน ไม่ได้ทั้งอธิปัญญาวิปัสสนา ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ได้ทั้งเจโตสมถะภายใน ได้ทั้งอธิปัญญาวิปัสสนา ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

3. දුතියසමාධිසුත්තං

๓. ทุติยสมาธิสูตร

93. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.405], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න චෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

๙๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาวิปัสสนา ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ ได้อธิปัญญาวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ ไม่ได้ทั้งเจโตสมถะภายใน ไม่ได้ทั้งอธิปัญญาวิปัสสนา ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ ได้ทั้งเจโตสมถะภายใน ได้ทั้งอธิปัญญาวิปัสสนา ๑

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන අජ්ඣත්තං චෙතොසමථෙ පතිට්ඨාය අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය යොගො කරණීයො. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงตั้งอยู่ในเจโตสมถะภายในแล้ว ทำความเพียรในอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය පතිට්ඨාය අජ්ඣත්තං චෙතොසමථෙ යොගො කරණීයො. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงตั้งอยู่ในอธิปัญญาธัมมวิปัสสนาแล้ว ทำความเพียรในเจโตสมถะภายใน ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งอธิปัญญาธัมมวิปัสสนาและเจโตสมถะภายใน

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො න චෙව ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන තෙසංයෙව කුසලානං ධම්මානං පටිලාභාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන පුග්ගලෙන තෙසංයෙව කුසලානං ධම්මානං පටිලාභාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච [Pg.406] සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่เป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงทำฉันทะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี อัปปฏิวานี สติ และสัมปชัญญะอย่างแรงกล้า เพื่อให้ได้กุศลธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าหรือศีรษะถูกไฟไหม้ พึงทำฉันทะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี อัปปฏิวานี สติ และสัมปชัญญะอย่างแรงกล้า เพื่อดับไฟที่ผ้าหรือศีรษะนั้น ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นก็พึงทำฉันทะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี อัปปฏิวานี สติ และสัมปชัญญะอย่างแรงกล้า เพื่อให้ได้กุศลธรรมเหล่านั้น ฉันนั้นเหมือนกัน ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන තෙසුයෙව කුසලෙසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය උත්තරි ආසවානං ඛයාය යොගො කරණීයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงตั้งอยู่ในกุศลธรรมเหล่านั้นแล้ว ทำความเพียรเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก จบสูตรที่ ๓

4. තතියසමාධිසුත්තං

๔. ตติยสมาธิสูตร

94. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න චෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

๙๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ เป็นผู้ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ เป็นผู้ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ ไม่เป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ เป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය සො උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘කථං නු ඛො, ආවුසො, සඞ්ඛාරා දට්ඨබ්බා? කථං සඞ්ඛාරා සම්මසිතබ්බා? කථං සඞ්ඛාරා විපස්සිතබ්බා’ ති? තස්ස සො යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං බ්‍යාකරොති – ‘එවං ඛො, ආවුසො, සඞ්ඛාරා දට්ඨබ්බා, එවං සඞ්ඛාරා සම්මසිතබ්බා, එවං සඞ්ඛාරා විපස්සිතබ්බා’ති. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงเข้าไปหาบุคคลผู้ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงเห็นอย่างไรหนอ สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงพิจารณาอย่างไร สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงเห็นแจ้งอย่างไร’ บุคคลนั้นย่อมพยากรณ์แก่เธอตามที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้วว่า ‘อาวุโส สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงเห็นอย่างนี้ สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงพิจารณาอย่างนี้ สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงเห็นแจ้งอย่างนี้’ ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස සො උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘කථං නු ඛො, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං? කථං චිත්තං සන්නිසාදෙතබ්බං[Pg.407]? කථං චිත්තං එකොදි කාතබ්බං? කථං චිත්තං සමාදහාතබ්බ’න්ති? තස්ස සො යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං බ්‍යාකරොති – ‘එවං ඛො, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං, එවං චිත්තං සන්නිසාදෙතබ්බං, එවං චිත්තං එකොදි කාතබ්බං, එවං චිත්තං සමාදහාතබ්බ’න්ති. සො අපරෙන සමයෙ ලාභී චෙව හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงเข้าไปหาบุคคลผู้ได้เจโตสมถะภายใน แล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส จิตอันบุคคลพึงตั้งมั่นไว้อย่างไรหนอ จิตอันบุคคลพึงให้สงบระงับอย่างไร จิตอันบุคคลพึงทำให้มีอารมณ์เป็นหนึ่งอย่างไร จิตอันบุคคลพึงตั้งมั่นอย่างไร’ บุคคลนั้นย่อมพยากรณ์แก่เธอตามที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้วว่า ‘อาวุโส จิตอันบุคคลพึงตั้งมั่นไว้อย่างนี้ จิตอันบุคคลพึงให้สงบระงับอย่างนี้ จิตอันบุคคลพึงทำให้มีอารมณ์เป็นหนึ่งอย่างนี้ จิตอันบุคคลพึงตั้งมั่นอย่างนี้’ ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งอธิปัญญาธัมมวิปัสสนาและเจโตสมถะภายใน

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො න චෙව ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන ය්වායං පුග්ගලො ලාභී චෙව අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය සො උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘කථං නු ඛො, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං? කථං චිත්තං සන්නිසාදෙතබ්බං? කථං චිත්තං එකොදි කාතබ්බං? කථං චිත්තං සමාදහාතබ්බං? කථං සඞ්ඛාරා දට්ඨබ්බා? කථං සඞ්ඛාරා සම්මසිතබ්බා? කථං සඞ්ඛාරා විපස්සිතබ්බා’ති? තස්ස සො යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං බ්‍යාකරොති – ‘එවං ඛො, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං, එවං චිත්තං සන්නිසාදෙතබ්බං, එවං චිත්තං එකොදි කාතබ්බං, එවං චිත්තං සමාදහාතබ්බං, එවං සඞ්ඛාරා දට්ඨබ්බා, එවං සඞ්ඛාරා සම්මසිතබ්බා, එවං සඞ්ඛාරා විපස්සිතබ්බා’ති. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ได้เจโตสมถะอันเป็นภายใน และไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงเข้าไปหาบุคคลผู้ได้ทั้งเจโตสมถะอันเป็นภายใน และได้ทั้งอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ พึงตั้งจิตไว้อย่างไรหนอ พึงให้จิตสงบระงับได้อย่างไร พึงทำจิตให้มีอารมณ์เป็นหนึ่งได้อย่างไร พึงตั้งจิตมั่นได้อย่างไร พึงเห็นสังขารทั้งหลายได้อย่างไร พึงพิจารณาสังขารทั้งหลายได้อย่างไร พึงเห็นแจ้งสังขารทั้งหลายได้อย่างไร’ บุคคลนั้นย่อมพยากรณ์แก่เขาตามที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้วว่า ‘ท่านผู้มีอายุ พึงตั้งจิตไว้อย่างนี้ พึงให้จิตสงบระงับอย่างนี้ พึงทำจิตให้มีอารมณ์เป็นหนึ่งอย่างนี้ พึงตั้งจิตมั่นอย่างนี้ พึงเห็นสังขารทั้งหลายอย่างนี้ พึงพิจารณาสังขารทั้งหลายอย่างนี้ พึงเห็นแจ้งสังขารทั้งหลายอย่างนี้’ สมัยต่อมา เขาย่อมเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะอันเป็นภายใน และได้ทั้งอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන තෙසු චෙව කුසලෙසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය උත්තරි ආසවානං ඛයාය යොගො කරණීයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะอันเป็นภายใน และได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงตั้งอยู่ในกุศลธรรมเหล่านั้นนั่นแหละ แล้วประกอบความเพียรเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๔

5. ඡවාලාතසුත්තං

๕. ฉวาลตสูตร

95. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච.

๙๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. บุคคลผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตน และเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.408], භික්ඛවෙ, ඡවාලාතං උභතො පදිත්තං, මජ්ඣෙ ගූථගතං, නෙව ගාමෙ කට්ඨත්ථං ඵරති න අරඤ්ඤෙ ( ) ; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි ය්වායං පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนท่อนไม้เผาผี มีไฟติดอยู่ทั้งสองข้าง ตรงกลางเปื้อนอุจจาระ ย่อมไม่สำเร็จประโยชน์เป็นฟืนในบ้าน ทั้งไม่สำเร็จประโยชน์เป็นฟืนในป่า ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, අයං ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච, අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน บุคคลนี้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๒ จำพวกก่อน ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลนี้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๓ จำพวกก่อน ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคลใดปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตน และเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลนี้เป็นผู้เลิศ ประเสริฐ เป็นประมุข สูงสุด และดีเยี่ยมกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො, සප්පිමණ්ඩො තත්ථ අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච, අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด เนยข้นเกิดจากนมส้ม เนยใสเกิดจากเนยข้น หัวเนยใสเกิดจากเนยใส ในบรรดาสิ่งเหล่านั้น หัวเนยใส ท่านเรียกว่าเลิศที่สุด ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล บุคคลใดปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตน และเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลนี้เป็นผู้เลิศ ประเสริฐ เป็นประมุข สูงสุด และดีเยี่ยมกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๕

6. රාගවිනයසුත්තං

๖. ราคาวินยสูตร

96. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච.

๙๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. บุคคลผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. บุคคลผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตน และเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා රාගවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං රාගවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා දොසවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං දොසවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා [Pg.409] මොහවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං මොහවිනයාය සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดราคะ ตนเองเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโทสะ ตนเองเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโมหะ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා න රාගවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරං රාගවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා න දොසවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරං දොසවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා න මොහවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරං මොහවිනයාය සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ แต่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดราคะ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ แต่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโทสะ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ แต่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโมหะ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා න රාගවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං රාගවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා න දොසවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං දොසවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා න මොහවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං මොහවිනයාය සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ และไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดราคะ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ และไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโทสะ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ และไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโมหะ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච රාගවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරඤ්ච රාගවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා ච දොසවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරඤ්ච දොසවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා ච මොහවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරඤ්ච මොහවිනයාය සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ඡට්ඨං.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะด้วย ตนเองปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะด้วย ตนเองปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะด้วย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก” จบสูตรที่ ๖

7. ඛිප්පනිසන්තිසුත්තං

๗. ขิัปปนิสันติสูตร

97. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච.

๙๗. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย

‘‘කථඤ්ච[Pg.410], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ඛිප්පනිසන්තී ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු, සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරකජාතිකො හොති, ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛී හොති අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය, ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති කල්‍යාණවාක්කරණො පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා, නො ච සන්දස්සකො හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เข้าใจกุศลธรรมทั้งหลายได้เร็ว เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้วได้ เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ได้ รู้ทั่วถึงอรรถ รู้ทั่วถึงธรรมแล้ว เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม แต่ไม่มีวาจาไพเราะ ไม่มีถ้อยคำไพเราะ ไม่ประกอบด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ ให้เข้าใจเนื้อความได้ และไม่เป็นผู้แสดงให้เพื่อนพรหมจารีเห็นแจ้ง ชักชวนให้อาจหาญ ร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්තී හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො ච සුතානං ධම්මානං ධාරකජාතිකො හොති, නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛී හොති, නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති කල්‍යාණවාක්කරණො පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා, සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เป็นผู้เข้าใจกุศลธรรมทั้งหลายได้เร็ว ไม่เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้วได้ ไม่เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ได้ ไม่รู้ทั่วถึงอรรถ ไม่รู้ทั่วถึงธรรมแล้ว ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม แต่มีวาจาไพเราะ มีถ้อยคำไพเราะ ประกอบด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ ให้เข้าใจเนื้อความได้ และเป็นผู้แสดงให้เพื่อนพรหมจารีเห็นแจ้ง ชักชวนให้อาจหาญ ร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්තී හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො ච සුතානං ධම්මානං ධාරකජාතිකො හොති, නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛී හොති, නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති කල්‍යාණවාක්කරණො පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා, නො ච සන්දස්සකො හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เป็นผู้เข้าใจกุศลธรรมทั้งหลายได้เร็ว ไม่เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้วได้ ไม่เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ได้ ไม่รู้ทั่วถึงอรรถ ไม่รู้ทั่วถึงธรรมแล้ว ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม และไม่มีวาจาไพเราะ ไม่มีถ้อยคำไพเราะ ไม่ประกอบด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ ให้เข้าใจเนื้อความได้ และไม่เป็นผู้แสดงให้เพื่อนพรหมจารีเห็นแจ้ง ชักชวนให้อาจหาญ ร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.411], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ඛිප්පනිසන්තී ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු, සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරකජාතිකො හොති, ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛී හොති අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය, ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති කල්‍යාණවාක්කරණො පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා, සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. සත්තමං.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เข้าใจกุศลธรรมทั้งหลายได้เร็ว เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้วได้ เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ได้ รู้ทั่วถึงอรรถ รู้ทั่วถึงธรรมแล้ว เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม และมีวาจาไพเราะ มีถ้อยคำไพเราะ ประกอบด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ ให้เข้าใจเนื้อความได้ และเป็นผู้แสดงให้เพื่อนพรหมจารีเห็นแจ้ง ชักชวนให้อาจหาญ ร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก” จบสูตรที่ ๗

8. අත්තහිතසුත්තං

๘. อัตตหิตสูตร

98. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං.

๙๘. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก” จบสูตรที่ ๘

9. සික්ඛාපදසුත්තං

๙. สิกขาปทสูตร

99. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච.

๙๙. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, නො පරං පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, නො පරං අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, නො පරං කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති[Pg.412]; අත්තනා මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, නො පරං මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, නො පරං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาต ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากอทินนาทาน ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากมุสาวาท ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා පාණාතිපාතා අප්පටිවිරතො හොති, පරං පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා අදින්නාදානා අප්පටිවිරතො හොති, පරං අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා අප්පටිවිරතො හොති, පරං කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා මුසාවාදා අප්පටිවිරතො හොති, පරං මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා අප්පටිවිරතො හොති, පරං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาต ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากอทินนาทาน ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากมุสาวาท ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා පාණාතිපාතා අප්පටිවිරතො හොති, නො පරං පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා අප්පටිවිරතො හොති, නො පරං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต และไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาต ...ฯลฯ... ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท และไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนด้วย เพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย และชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย และชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนด้วย เพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก สูตรที่ ๙ จบ

10. පොතලියසුත්තං

๑๐. โปตลิยสูตรที่ ๑๐

100. අථ [Pg.413] ඛො පොතලියො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො පොතලියං පරිබ්බාජකං භගවා එතදවොච –

๑๐๐. ครั้งนั้นแล โปตลิยปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกะโปตลิยปริพาชกผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า

‘‘චත්තාරොමෙ, පොතලිය, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, පොතලිය, එකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, පොතලිය, එකච්චො පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, පොතලිය, එකච්චො පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, පොතලිය, එකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉමෙ ඛො, පොතලිය, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං ඛො, පොතලිය, චතුන්නං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති?

โปตลิยะ บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ โปตลิยะ บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวติเตียนบุคคลที่ควรติเตียน ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล แต่ไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลที่ควรสรรเสริญ ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล โปตลิยะ อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวสรรเสริญบุคคลที่ควรสรรเสริญ ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล แต่ไม่กล่าวติเตียนบุคคลที่ควรติเตียน ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล โปตลิยะ อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่กล่าวติเตียนบุคคลที่ควรติเตียน ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล และไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลที่ควรสรรเสริญ ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล โปตลิยะ อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวติเตียนบุคคลที่ควรติเตียน ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาลด้วย และกล่าวสรรเสริญบุคคลที่ควรสรรเสริญ ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาลด้วย โปตลิยะ บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก โปตลิยะ บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนี้ ท่านพอใจบุคคลชนิดไหน ซึ่งเป็นผู้ดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน

‘‘චත්තාරොමෙ, භො ගොතම, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භො ගොතම, එකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, භො ගොතම, එකච්චො පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, භො ගොතම, එකච්චො පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ [Pg.414] පන, භො ගොතම, එකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉමෙ ඛො, භො ගොතම, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, භො ගොතම, චතුන්නං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? අභික්කන්තා හෙසා, භො ගොතම, යදිදං උපෙක්ඛා’’ති.

ข้าแต่พระโคดม บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ข้าแต่พระโคดม บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล แต่ไม่กล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าแต่พระโคดม บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล แต่ไม่กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าแต่พระโคดม บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และไม่กล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าแต่พระโคดม บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และกล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าแต่พระโคดม บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ข้าแต่พระโคดม บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และไม่กล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ และบุคคลนี้เป็นผู้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าอุเบกขานี้นับว่าดีกว่า

‘‘චත්තාරොමෙ, පොතලිය, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො…පෙ… ඉමෙ ඛො, පොතලිය, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං ඛො, පොතලිය, චතුන්නං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? අභික්කන්තා හෙසා, පොතලිය, යදිදං තත්ථ තත්ථ කාලඤ්ඤුතා’’ති.

ดูก่อนโปตลิยะ บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง ... ดูก่อนโปตลิยะ บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ดูก่อนโปตลิยะ บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดกล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และกล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล บุคคลนี้เป็นผู้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าความเป็นผู้รู้จักกาลในเรื่องนั้นๆ นี้นับว่าดีกว่า

‘‘චත්තාරොමෙ, භො ගොතම, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො…පෙ… ඉමෙ ඛො, භො ගොතම, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, භො ගොතම, චතුන්නං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා භූතං තච්ඡං කාලෙන; අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? අභික්කන්තා හෙසා, භො ගොතම, යදිදං තත්ථ තත්ථ කාලඤ්ඤුතා.

ข้าแต่พระโคดม บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง ... ข้าแต่พระโคดม บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ข้าแต่พระโคดม บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดกล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และกล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ และบุคคลนี้เป็นผู้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าความเป็นผู้รู้จักกาลในเรื่องนั้นๆ นี้นับว่าดีกว่า

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තීති, එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො[Pg.415]. එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දසමං.

ข้าแต่พระโคดม ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดม ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยคิดว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูป’ ฉันใด พระโคดมทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดม พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

අසුරවග්ගො පඤ්චමො.

อสูรวรรคที่ ๕ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

අසුරො තයො සමාධී, ඡවාලාතෙන පඤ්චමං;

රාගො නිසන්ති අත්තහිතං, සික්ඛා පොතලියෙන චාති.

ว่าด้วยอสูร ๑ สมาธิ ๓ ฉวาลตสูตรเป็นที่ ๕ ราคะ นิสสันติ อัตตหิตะ สิกขา และโปตลิยสูตร

දුතියපණ්ණාසකං සමත්තං.

ทุติยปัณณาสก์ จบ

3. තතියපණ්ණාසකං

๓. ตติยปัณณาสก์

(11) 1. වලාහකවග්ගො

๑๑. วลาหกวรรค

1. පඨමවලාහකසුත්තං

๑. ปฐมวลาหกสูตรที่ ๑

101. එවං [Pg.416] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๐๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, වලාහකා. කතමෙ චත්තාරො? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච.

ภิกษุทั้งหลาย วลาหกะ (เมฆ) ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. วลาหกะที่คำราม แต่ไม่ตกลงมา ๒. วลาหกะที่ตกลงมา แต่ไม่คำราม ๓. วลาหกะที่ไม่คำราม และไม่ตกลงมา ๔. วลาหกะที่คำราม และตกลงมา ภิกษุทั้งหลาย วลาหกะ ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยวลาหกะ ๔ จำพวกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้คำราม แต่ไม่ตกลงมา ๒. บุคคลผู้ตกลงมา แต่ไม่คำราม ๓. บุคคลผู้ไม่คำราม และไม่ตกลงมา ๔. บุคคลผู้คำราม และตกลงมา

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාසිතා හොති, නො කත්තා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො ගජ්ජිතා, නො වස්සිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้คำราม แต่ไม่ตกลงมา เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้พูด แต่ไม่เป็นผู้ทำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้คำราม แต่ไม่ตกลงมา เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย วลาหกะที่คำราม แต่ไม่ตกลงมา ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่าเปรียบฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වස්සිතා හොති, නො ගජ්ජිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කත්තා හොති, නො භාසිතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වස්සිතා හොති, නො ගජ්ජිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො වස්සිතා, නො ගජ්ජිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ตกลงมา แต่ไม่คำราม เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ทำ แต่ไม่เป็นผู้พูด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ตกลงมา แต่ไม่คำราม เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย วลาหกะที่ตกลงมา แต่ไม่คำราม ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่าเปรียบฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නෙව භාසිතා හොති, නො කත්තා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි [Pg.417] සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො නෙව ගජ්ජිතා, නො වස්සිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ไม่กล่าวและไม่ทำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාසිතා ච හොති කත්තා ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้กล่าวและเป็นผู้ทำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นทั้งคำรณทั้งให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยเมฆ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบ ปฐมสูตร

2. දුතියවලාහකසුත්තං

๒. ทุติยวลาหกสูตร

102. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, වලාහකා. කතමෙ චත්තාරො? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච.

๑๐๒. ภิกษุทั้งหลาย เมฆ ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ เมฆที่คำรณแต่ไม่ให้ฝนตก, เมฆที่ให้ฝนตกแต่ไม่คำรณ, เมฆที่ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตก, และเมฆที่ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตก ภิกษุทั้งหลาย เมฆ ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยเมฆ ๔ จำพวกนี้ ก็มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลผู้คำรณแต่ไม่ให้ฝนตก, บุคคลผู้ให้ฝนตกแต่ไม่คำรณ, บุคคลผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตก, และบุคคลผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตก

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො ගජ්ජිතා, නො වස්සිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้คำรณแต่ไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาหารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกข์’ หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้คำรณแต่ไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นคำรณแต่ไม่ให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වස්සිතා හොති, නො ගජ්ජිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති [Pg.418] යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වස්සිතා හොති, නො ගජ්ජිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො වස්සිතා, නො ගජ්ජිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ให้ฝนตกแต่ไม่คำรณเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ให้ฝนตกแต่ไม่คำรณเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นให้ฝนตกแต่ไม่คำรณ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නෙව ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො නෙව ගජ්ජිතා, නො වස්සිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ และเขาหารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ และเขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นทั้งคำรณทั้งให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยเมฆ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบ ทุติยสูตร

3. කුම්භසුත්තං

๓. กุมภสูตร

103. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, කුම්භා. කතමෙ චත්තාරො? තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කුම්භා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො.

๑๐๓. ภิกษุทั้งหลาย หม้อ ๔ ใบนี้ ๔ ใบเป็นไฉน คือ หม้อเปล่าที่ปิดไว้, หม้อเต็มที่เปิดไว้, หม้อเปล่าที่เปิดไว้, และหม้อเต็มที่ปิดไว้ ภิกษุทั้งหลาย หม้อ ๔ ใบนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยหม้อ ๔ จำพวกนี้ ก็มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลผู้เปล่าและถูกปิด, บุคคลผู้เต็มและถูกเปิด, บุคคลผู้เปล่าและถูกเปิด, และบุคคลผู้เต็มและถูกปิด

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තුච්ඡො හොති පිහිතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තුච්ඡො හොති පිහිතො[Pg.419]. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, කුම්භො තුච්ඡො පිහිතො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เปล่าและถูกปิดเป็นอย่างไร คือ การก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรของบุคคลบางคนในโลกนี้ น่าเลื่อมใส แต่เขาหารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เปล่าและถูกปิดเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อใบนั้นเป็นของเปล่าและถูกปิดไว้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පූරො හොති විවටො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පූරො හොති විවටො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, කුම්භො පූරො විවටො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เต็มแต่เปิดเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ไม่น่าเลื่อมใส แต่เขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้เต็มแต่เปิด ภิกษุทั้งหลาย หม้อที่เต็มแต่เปิดเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, කුම්භො තුච්ඡො විවටො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้พร่องแต่เปิดเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ไม่น่าเลื่อมใส ทั้งเขาย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้พร่องแต่เปิด ภิกษุทั้งหลาย หม้อที่พร่องแต่เปิดเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, කුම්භො පූරො පිහිතො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เต็มแต่ปิดเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร น่าเลื่อมใส และเขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้เต็มแต่ปิด ภิกษุทั้งหลาย หม้อที่เต็มแต่ปิดเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยหม้อ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๓

4. උදකරහදසුත්තං

๔. อุทกรหทสูตร

104. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, උදකරහදා. කතමෙ චත්තාරො? උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො උදකරහදා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? උත්තානො ගම්භීරොභාසො[Pg.420], ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො.

๑๐๔. ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำ ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างเป็นไฉน คือ ห้วงน้ำตื้นแต่ดูเหมือนลึก ๑ ห้วงน้ำลึกแต่ดูเหมือนตื้น ๑ ห้วงน้ำตื้นทั้งดูเหมือนตื้น ๑ ห้วงน้ำลึกทั้งดูเหมือนลึก ๑ ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำ ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยห้วงน้ำ ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลตื้นแต่ดูเหมือนลึก ๑ บุคคลลึกแต่ดูเหมือนตื้น ๑ บุคคลตื้นทั้งดูเหมือนตื้น ๑ บุคคลลึกทั้งดูเหมือนลึก ๑

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරොභාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, උදකරහදො උත්තානො ගම්භීරොභාසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลตื้นแต่ดูเหมือนลึกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร น่าเลื่อมใส แต่เขาย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าตื้นแต่ดูเหมือนลึก ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำที่ตื้นแต่ดูเหมือนลึกเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානොභාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, උදකරහදො ගම්භීරො උත්තානොභාසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลลึกแต่ดูเหมือนตื้นเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ไม่น่าเลื่อมใส แต่เขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าลึกแต่ดูเหมือนตื้น ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำที่ลึกแต่ดูเหมือนตื้นเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, උදකරහදො උත්තානො උත්තානොභාසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลตื้นทั้งดูเหมือนตื้นเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ไม่น่าเลื่อมใส ทั้งเขาย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าตื้นทั้งดูเหมือนตื้น ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำที่ตื้นทั้งดูเหมือนตื้นเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, උදකරහදො ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො[Pg.421], භික්ඛවෙ, චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลลึกทั้งดูเหมือนลึกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร น่าเลื่อมใส และเขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าลึกทั้งดูเหมือนลึก ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำที่ลึกทั้งดูเหมือนลึกเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยห้วงน้ำ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๔

5. අම්බසුත්තං

๕. อัมพสูตร

105. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අම්බානි. කතමානි චත්තාරි? ආමං පක්කවණ්ණි, පක්කං ආමවණ්ණි, ආමං ආමවණ්ණි, පක්කං පක්කවණ්ණි – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අම්බානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ආමො පක්කවණ්ණී, පක්කො ආමවණ්ණී, ආමො ආමවණ්ණී, පක්කො පක්කවණ්ණී.

๑๐๕. ภิกษุทั้งหลาย มะม่วง ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ดิบแต่ผิวสุก สุกแต่ผิวดิบ ดิบทั้งเนื้อในและผิว สุกทั้งเนื้อในและผิว ภิกษุทั้งหลาย มะม่วง ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยมะม่วง ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลกฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกคืออะไรบ้าง คือ บุคคลดิบแต่ผิวสุก บุคคลสุกแต่ผิวดิบ บุคคลดิบทั้งภายในและภายนอก บุคคลสุกทั้งภายในและภายนอก

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, අම්බං ආමං පක්කවණ්ණි; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลดิบแต่ผิวสุกเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรน่าเลื่อมใส แต่เขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดิบแต่ผิวสุกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มะม่วงผลนั้นดิบแต่ผิวสุก ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, අම්බං පක්කං ආමවණ්ණි; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลสุกแต่ผิวดิบเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรไม่น่าเลื่อมใส แต่เขารู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลสุกแต่ผิวดิบเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มะม่วงผลนั้นสุกแต่ผิวดิบ ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී[Pg.422]. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, අම්බං ආමං ආමවණ්ණි; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลดิบทั้งภายในและภายนอกเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรไม่น่าเลื่อมใส และเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดิบทั้งภายในและภายนอกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มะม่วงผลนั้นดิบทั้งเนื้อในและผิว ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, අම්බං පක්කං පක්කවණ්ණි; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลสุกทั้งภายในและภายนอกเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรน่าเลื่อมใส และเขารู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลสุกทั้งภายในและภายนอกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มะม่วงผลนั้นสุกทั้งเนื้อในและผิว ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยมะม่วง ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบ ปฐมอัมพสูตรที่ ๕

6. දුතියඅම්බසුත්තං

๖. ทุติยอัมพสูตร

(ඡට්ඨං උත්තානත්ථමෙවාති අට්ඨකථායං දස්සිතං, පාළිපොත්ථකෙසු පන කත්ථචිපි න දිස්සති.)

(อรรถกถาแสดงไว้ว่า สูตรที่ ๖ มีเนื้อความตื้น แต่ไม่ปรากฏในบาลีฉบับไหนๆ)

7. මූසිකසුත්තං

๗. มูสิกสูตร

107. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, මූසිකා. කතමා චතස්සො? ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා, ගාධං කත්තා ච වසිතා ච – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො මූසිකා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා, ගාධං කත්තා ච වසිතා ච.

๑๐๗. ภิกษุทั้งหลาย หนู ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกคืออะไรบ้าง คือ หนูที่ขุดรู แต่ไม่อยู่ หนูที่อยู่ แต่ไม่ขุดรู หนูที่ไม่ขุดรูและไม่อยู่ หนูที่ขุดรูและอยู่ด้วย ภิกษุทั้งหลาย หนู ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยหนู ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลกฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกคืออะไรบ้าง คือ บุคคลผู้ขุดรู แต่ไม่อยู่ บุคคลผู้อยู่ แต่ไม่ขุดรู บุคคลผู้ไม่ขุดรูและไม่อยู่ บุคคลผู้ขุดรูและอยู่ด้วย

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති, නො වසිතා. සෙය්‍යථාපි සා, භික්ඛවෙ, මූසිකා ගාධං කත්තා, නො වසිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ขุดรู แต่ไม่อยู่เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เล่าเรียนธรรมคือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ขุดรู แต่ไม่อยู่เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย หนูตัวนั้นขุดรู แต่ไม่อยู่ ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වසිතා හොති, නො ගාධං කත්තා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං[Pg.423], උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වසිතා හොති, නො ගාධං කත්තා. සෙය්‍යථාපි සා, භික්ඛවෙ, මූසිකා වසිතා හොති, නො ගාධං කත්තා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං, පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้อยู่ แต่ไม่ขุดรูเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้เล่าเรียนธรรมคือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขารู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อยู่ แต่ไม่ขุดรูเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย หนูตัวนั้นอยู่ แต่ไม่ขุดรู ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති, නො වසිතා. සෙය්‍යථාපි සා, භික්ඛවෙ, මූසිකා නෙව ගාධං කත්තා හොති, නො වසිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่สร้างที่อยู่และไม่อยู่อาศัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาจึงไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่สร้างที่อยู่และไม่อยู่อาศัย เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนหนูตัวนั้นไม่สร้างที่อยู่และไม่อยู่อาศัย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච. සෙය්‍යථාපි සා, භික්ඛවෙ, මූසිකා ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สร้างที่อยู่และอยู่อาศัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สร้างที่อยู่และอยู่อาศัย เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนหนูตัวนั้นสร้างที่อยู่และอยู่อาศัย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยหนู ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก

8. බලීබද්දසුත්තං

๘. พลีพัททสูตร

108. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, බලීබද්දා. කතමෙ චත්තාරො? සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, පරගවචණ්ඩො නො සගවචණ්ඩො, සගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, නෙව සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො බලීබද්දා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, පරගවචණ්ඩො නො සගවචණ්ඩො, සගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, නෙව සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො.

๑๐๘. ภิกษุทั้งหลาย โคถึก ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ โคถึกดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น ๑ โคถึกดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน ๑ โคถึกดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ๑ โคถึกไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ๑ ภิกษุทั้งหลาย โคถึก ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยโคถึก ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น ๑ บุคคลดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน ๑ บุคคลดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ๑ บุคคลไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ๑

‘‘කථඤ්ච[Pg.424], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සගවචණ්ඩො හොති, නො පරගවචණ්ඩො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සකපරිසං උබ්බෙජෙතා හොති, නො පරපරිසං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සගවචණ්ඩො හොති, නො පරගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, බලීබද්දො සගවචණ්ඩො, නො පරගවචණ්ඩො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมทำให้บริษัทของตนหวาดสะดุ้ง แต่ไม่ทำให้บริษัทอื่นหวาดสะดุ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนโคถึกตัวนั้นดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරගවචණ්ඩො හොති, නො සගවචණ්ඩො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො පරපරිසං උබ්බෙජෙතා හොති, නො සකපරිසං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරගවචණ්ඩො හොති, නො සගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, බලීබද්දො පරගවචණ්ඩො, නො සගවචණ්ඩො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมทำให้บริษัทอื่นหวาดสะดุ้ง แต่ไม่ทำให้บริษัทของตนหวาดสะดุ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนโคถึกตัวนั้นดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සගවචණ්ඩො ච හොති පරගවචණ්ඩො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සකපරිසං උබ්බෙජෙතා හොති පරපරිසඤ්ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සගවචණ්ඩො ච හොති පරගවචණ්ඩො ච. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, බලීබද්දො සගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมทำให้บริษัทของตนและบริษัทอื่นหวาดสะดุ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนโคถึกตัวนั้นดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව සගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නෙව සකපරිසං උබ්බෙජෙතා හොති, නො පරපරිසඤ්ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව සගවචණ්ඩො හොති, නො පරගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, බලීබද්දො නෙව සගවචණ්ඩො, නො පරගවචණ්ඩො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่ทำให้บริษัทของตนและบริษัทอื่นหวาดสะดุ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนโคถึกตัวนั้นไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยโคถึก ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก

9. රුක්ඛසුත්තං

๙. รุกขสูตร

109. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, රුක්ඛා. කතමෙ චත්තාරො? ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, සාරො සාරපරිවාරො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො රුක්ඛා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, සාරො සාරපරිවාරො.

๑๐๙. ภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ ต้นไม้ที่เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร ๑ ต้นไม้ที่เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร ๑ ต้นไม้ที่เป็นแก่น มีกระพี้เป็นบริวาร ๑ ต้นไม้ที่เป็นแก่น มีแก่นเป็นบริวาร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยต้นไม้ ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร ๑ บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร ๑ บุคคลผู้เป็นแก่น มีกระพี้เป็นบริวาร ๑ บุคคลผู้เป็นแก่น มีแก่นเป็นบริวาร ๑

‘‘කථඤ්ච[Pg.425], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො; පරිසාපිස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนทุศีล มีธรรมอันเลวทราม แม้บริษัทของเขาก็เป็นคนทุศีล มีธรรมอันเลวทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนต้นไม้ที่เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති සාරපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො; පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති සාරපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนทุศีล มีธรรมอันเลวทราม แต่บริษัทของเขาเป็นผู้มีศีล มีธรรมอันดีงาม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนต้นไม้ที่เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාරො හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො; පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාරො හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีแก่น มีกะพี้เป็นบริวาร เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม แต่บริษัทของเขาเป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีแก่น มีกะพี้เป็นบริวาร. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้มีแก่น มีกะพี้เป็นบริวาร ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාරො හොති සාරපරිවාරො? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො; පරිසාපිස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාරො හොති සාරපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාරො සාරපරිවාරො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. නවමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีแก่น มีแก่นเป็นบริวาร เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม แม้บริษัทของเขาก็เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีแก่น มีแก่นเป็นบริวาร. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้มีแก่น มีแก่นเป็นบริวาร ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้เปรียบด้วยต้นไม้ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก.” จบสูตรที่ ๙

10. ආසීවිසසුත්තං

๑๐. อาสีวิสสูตร

110. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආසීවිසා. කතමෙ චත්තාරො? ආගතවිසො න ඝොරවිසො, ඝොරවිසො න ආගතවිසො, ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආසීවිසා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ආගතවිසො න ඝොරවිසො, ඝොරවිසො න ආගතවිසො[Pg.426], ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසො.

๑๑๐. “ภิกษุทั้งหลาย อสรพิษ ๔ จำพวกนี้. ๔ จำพวกเป็นไฉน? คือ อสรพิษมีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย ๑, อสรพิษมีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว ๑, อสรพิษมีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย ๑, อสรพิษไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย ๑. ภิกษุทั้งหลาย อสรพิษ ๔ จำพวกนี้แล. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกเปรียบด้วยอสรพิษ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน. ๔ จำพวกเป็นไฉน? คือ บุคคลมีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย ๑, บุคคลมีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว ๑, บุคคลมีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย ๑, บุคคลไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย ๑.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආගතවිසො හොති, න ඝොරවිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආගතවිසො හොති, න ඝොරවිසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, ආසීවිසො ආගතවිසො, න ඝොරවිසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โกรธเนืองๆ แต่ความโกรธของเขานั้นไม่นอนเนื่องอยู่นาน. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนอสรพิษนั้นมีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඝොරවිසො හොති, න ආගතවිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඝොරවිසො හොති, න ආගතවිසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, ආසීවිසො ඝොරවිසො, න ආගතවිසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่โกรธเนืองๆ เลย แต่ความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่นาน. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนอสรพิษนั้นมีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආගතවිසො ච හොති ඝොරවිසො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආගතවිසො ච හොති ඝොරවිසො ච. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, ආසීවිසො ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โกรธเนืองๆ และความโกรธของเขานั้นก็นอนเนื่องอยู่นาน. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนอสรพิษนั้นมีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවාගතවිසො හොති න ඝොරවිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවාගතවිසො හොති, න ඝොරවිසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, ආසීවිසො නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දසමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่โกรธเนืองๆ เลย และความโกรธของเขานั้นก็ไม่นอนเนื่องอยู่นาน. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้ไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนอสรพิษนั้นไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้เปรียบด้วยอสรพิษ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก.” จบสูตรที่ ๑๐

වලාහකවග්ගො පඨමො.

วลาหกวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

ද්වෙ වලාහා කුම්භ-උදක, රහදා ද්වෙ හොන්ති අම්බානි;

මූසිකා බලීබද්දා රුක්ඛා, ආසීවිසෙන තෙ දසාති.

ว่าด้วยบุคคลเปรียบด้วยเมฆ ๒ สูตร, หม้อ ๑ สูตร, ห้วงน้ำ ๑ สูตร, มะม่วง ๒ สูตร, หนู ๑ สูตร, โคอุสภะ ๑ สูตร, ต้นไม้ ๑ สูตร, อสรพิษ ๑ สูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

(12) 2. කෙසිවග්ගො

(๑๒) ๒. เกสิวรรค

1. කෙසිසුත්තං

๑. เกสิสูตร

111. අථ [Pg.427] ඛො කෙසි අස්සදම්මසාරථි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො කෙසිං අස්සදම්මසාරථිං භගවා එතදවොච – ‘‘ත්වං ඛොසි, කෙසි, පඤ්ඤාතො අස්සදම්මසාරථීති. කථං පන ත්වං, කෙසි, අස්සදම්මං විනෙසී’’ති? ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, අස්සදම්මං සණ්හෙනපි විනෙමි, ඵරුසෙනපි විනෙමි, සණ්හඵරුසෙනපි විනෙමී’’ති. ‘‘සචෙ තෙ, කෙසි, අස්සදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති, කින්ති නං කරොසී’’ති? ‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, අස්සදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති; හනාමි නං, භන්තෙ. තං කිස්ස හෙතු? මා මෙ ආචරියකුලස්ස අවණ්ණො අහොසී’’ති.

๑๑๑. ครั้งนั้นแล นายเกสี สารถีผู้ฝึกม้า ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับนายเกสี สารถีผู้ฝึกม้า ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า “ดูกรเกสี ได้ยินว่า ท่านเป็นสารถีผู้ฝึกม้าที่ปรากฏชื่อเสียง. ดูกรเกสี ก็ท่านย่อมฝึกม้าที่ควรฝึกอย่างไร?” นายเกสีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมฝึกม้าที่ควรฝึก ด้วยวิธีละม่อมบ้าง ด้วยวิธีหยาบบ้าง ด้วยวิธีทั้งละม่อมทั้งหยาบบ้าง พระเจ้าข้า.” “ดูกรเกสี ถ้าม้าที่ควรฝึกของท่าน ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีหยาบ ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีทั้งละม่อมทั้งหยาบ ท่านจะทำมันอย่างไร?” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าม้าที่ควรฝึกของข้าพระองค์ ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีหยาบ ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีทั้งละม่อมทั้งหยาบ ข้าพระองค์ก็จะฆ่ามันเสีย พระเจ้าข้า. ข้อนั้นเพราะเหตุไร? เพื่อมิให้เสื่อมเสียชื่อเสียงแก่วงศ์อาจารย์ของข้าพระองค์ พระเจ้าข้า.”

‘‘භගවා පන, භන්තෙ, අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි. කථං පන, භන්තෙ, භගවා පුරිසදම්මං විනෙතී’’ති? ‘‘අහං ඛො, කෙසි, පුරිසදම්මං සණ්හෙනපි විනෙමි, ඵරුසෙනපි විනෙමි, සණ්හඵරුසෙනපි විනෙමි. තත්‍රිදං, කෙසි, සණ්හස්මිං – ඉති කායසුචරිතං ඉති කායසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති වචීසුචරිතං ඉති වචීසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති මනොසුචරිතං ඉති මනොසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති දෙවා, ඉති මනුස්සාති. තත්‍රිදං, කෙසි, ඵරුසස්මිං – ඉති කායදුච්චරිතං ඉති කායදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති වචීදුච්චරිතං ඉති වචීදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති මනොදුච්චරිතං ඉති මනොදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති නිරයො, ඉති තිරච්ඡානයොනි, ඉති පෙත්තිවිසයො’’ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคทรงเป็นสารถีผู้ฝึกบุรุษที่ควรฝึกชั้นเยี่ยม ไม่มีใครยิ่งกว่า. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคย่อมทรงฝึกบุรุษที่ควรฝึกอย่างไร?” “ดูกรเกสี เราย่อมฝึกบุรุษที่ควรฝึก ด้วยวิธีละม่อมบ้าง ด้วยวิธีหยาบบ้าง ด้วยวิธีทั้งละม่อมทั้งหยาบบ้าง. ดูกรเกสี ในการฝึกนั้น วิธีละม่อม คือ (เราแสดงว่า) อย่างนี้ กายสุจริต, อย่างนี้ วิบากของกายสุจริต, อย่างนี้ วจีสุจริต, อย่างนี้ วิบากของวจีสุจริต, อย่างนี้ มโนสุจริต, อย่างนี้ วิบากของมโนสุจริต, อย่างนี้ เทวดา, อย่างนี้ มนุษย์. ดูกรเกสี ในการฝึกนั้น วิธีหยาบ คือ (เราแสดงว่า) อย่างนี้ กายทุจริต, อย่างนี้ วิบากของกายทุจริต, อย่างนี้ วจีทุจริต, อย่างนี้ วิบากของวจีทุจริต, อย่างนี้ มโนทุจริต, อย่างนี้ วิบากของมโนทุจริต, อย่างนี้ นรก, อย่างนี้ กำเนิดสัตว์เดรัจฉาน, อย่างนี้ เปรตวิสัย.”

‘‘තත්‍රිදං, කෙසි, සණ්හඵරුසස්මිං – ඉති කායසුචරිතං ඉති කායසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති කායදුච්චරිතං ඉති කායදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති වචීසුචරිතං ඉති වචීසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති වචීදුච්චරිතං ඉති වචීදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති මනොසුචරිතං ඉති මනොසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති මනොදුච්චරිතං ඉති මනොදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති දෙවා, ඉති මනුස්සා, ඉති නිරයො, ඉති තිරච්ඡානයොනි, ඉති පෙත්තිවිසයො’’ති.

เกสิ ในการฝึกทั้งวิธีละมุนละม่อมและวิธีรุนแรงนั้น มีดังนี้ คือ กายสุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งกายสุจริตเป็นอย่างนี้ กายทุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งกายทุจริตเป็นอย่างนี้ วจีสุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งวจีสุจริตเป็นอย่างนี้ วจีทุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งวจีทุจริตเป็นอย่างนี้ มโนสุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งมโนสุจริตเป็นอย่างนี้ มโนทุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งมโนทุจริตเป็นอย่างนี้ เทวดาเป็นอย่างนี้ มนุษย์เป็นอย่างนี้ นรกเป็นอย่างนี้ กำเนิดดิรัจฉานเป็นอย่างนี้ เปรตวิสัยเป็นอย่างนี้

‘‘සචෙ [Pg.428] තෙ, භන්තෙ, පුරිසදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති, කින්ති නං භගවා කරොතී’’ති? ‘‘සචෙ මෙ, කෙසි, පුරිසදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති, හනාමි නං, කෙසී’’ති. ‘‘න ඛො, භන්තෙ, භගවතො පාණාතිපාතො කප්පති. අථ ච පන භගවා එවමාහ – ‘හනාමි, නං කෙසී’’’ති! ‘‘සච්චං, කෙසි! න තථාගතස්ස පාණාතිපාතො කප්පති. අපි ච යො පුරිසදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති, න තං තථාගතො වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤති, නාපි විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරී වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤන්ති. වධො හෙසො, කෙසි, අරියස්ස විනයෙ – යං න තථාගතො වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤති, නාපි විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරී වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤන්තී’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าบุรุษที่ควรฝึกของพระองค์ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีรุนแรง ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อมและวิธีรุนแรง พระผู้มีพระภาคจะทรงทำอย่างไรกับบุรุษนั้น” “เกสิ ถ้าบุรุษที่ควรฝึกของเราไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีรุนแรง ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อมและวิธีรุนแรง เราจะฆ่าบุรุษนั้นเสีย” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การฆ่าสัตว์ไม่สมควรแก่พระผู้มีพระภาคเลย แต่พระผู้มีพระภาคกลับตรัสอย่างนี้ว่า ‘เกสิ เราจะฆ่าบุรุษนั้นเสีย’” “จริงอยู่ เกสิ การฆ่าสัตว์ไม่สมควรแก่ตถาคต แต่บุรุษที่ควรฝึกคนใดไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีรุนแรง ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อมและวิธีรุนแรง ตถาคตย่อมไม่สำคัญบุรุษนั้นว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน แม้เพื่อนพรหมจารีผู้เป็นวิญญูชนก็ไม่สำคัญบุรุษนั้นว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน เกสิ นี้แลคือการฆ่าในวินัยของพระอริยะ คือ การที่ตถาคตไม่สำคัญว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน และแม้เพื่อนพรหมจารีผู้เป็นวิญญูชนก็ไม่สำคัญว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน”

‘‘සො හි නූන, භන්තෙ, සුහතො හොති – යං න තථාගතො වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤති, නාපි විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරී වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤන්තීති. අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඨමං.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษที่ตถาคตไม่สำคัญว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน และแม้เพื่อนพรหมจารีผู้เป็นวิญญูชนก็ไม่สำคัญว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน เป็นอันถูกฆ่าดีแล้วแน่แท้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ... ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

2. ජවසුත්තං

๒. ชวสูตร

112. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? අජ්ජවෙන, ජවෙන, ඛන්තියා, සොරච්චෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති, රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

๑๑๒. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอยได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นราชองค์ได้ องค์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความซื่อตรง ๒. ความเร็ว ๓. ความอดทน ๔. ความสงบเสงี่ยม ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอยได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นราชองค์ได้

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? අජ්ජවෙන, ජවෙන, ඛන්තියා, සොරච්චෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความซื่อตรง ๒. ความเร็ว ๓. ความอดทน ๔. ความสงบเสงี่ยม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

3. පතොදසුත්තං

๓. ปโตทสูตร

113. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.429], භික්ඛවෙ, භද්‍රා අස්සාජානීයා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති! එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො භද්‍රො අස්සාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

๑๑๓. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ พอเห็นเงาปฏักก็สลด สังเวชว่า ‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไรดี’ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นม้าอาชาไนยพันธุ์ดีจำพวกที่ ๑ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො න හෙව ඛො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති, අපි ච ඛො ලොමවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති! එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො භද්‍රො අස්සාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ พอเห็นเงาปฏักก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แต่เมื่อถูกปฏักแทงถูกขุมขนจึงสลด สังเวชว่า ‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไรดี’ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นม้าอาชาไนยพันธุ์ดีจำพวกที่ ๒ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො න හෙව ඛො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති නාපි ලොමවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති, අපි ච ඛො චම්මවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති! එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො භද්‍රො අස්සාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ พอเห็นเงาปฏักก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แม้ถูกปฏักแทงถูกขุมขนก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แต่เมื่อถูกปฏักแทงถูกหนังจึงสลด สังเวชว่า ‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไรดี’ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นม้าอาชาไนยพันธุ์ดีจำพวกที่ ๓ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො න හෙව ඛො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති නාපි ලොමවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති නාපි චම්මවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති, අපි ච ඛො අට්ඨිවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති! එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො භද්‍රො අස්සාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො [Pg.430] ලොකස්මිං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො භද්‍රා අස්සාජානීයා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ พอเห็นเงาปฏักก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แม้ถูกปฏักแทงถูกขุมขนก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แม้ถูกปฏักแทงถูกหนังก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แต่เมื่อถูกปฏักแทงถึงกระดูกจึงสลด สังเวชว่า ‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไรดี’ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นม้าอาชาไนยพันธุ์ดีจำพวกที่ ๔ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරොමෙ භද්‍රා පුරිසාජානීයා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සුණාති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා දුක්ඛිතො වා කාලඞ්කතො වා’ති. සො තෙන සංවිජ්ජති, සංවෙගං ආපජ්ජති. සංවිග්ගො යොනිසො පදහති. පහිතත්තො කායෙන චෙව පරමසච්චං සච්ඡිකරොති, පඤ්ඤාය ච අතිවිජ්ඣ පස්සති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො අස්සාජානීයො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං භද්‍රං පුරිසාජානීයං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ได้ฟังข่าวว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชายป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว’ เขาย่อมสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเรื่องนั้น เมื่อมีใจสลดแล้ว ย่อมเริ่มตั้งความเพียรโดยแยบคาย เมื่อมีตนส่งไปแล้ว ย่อมทำให้แจ้งปรมัตถสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยตัวเจริญเห็นเงาปฏักแล้ว ย่อมสลดใจ ถึงความสังเวช ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญจำพวกที่ ๑ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො න හෙව ඛො සුණාති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා දුක්ඛිතො වා කාලඞ්කතො වා’ති, අපි ච ඛො සාමං පස්සති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා දුක්ඛිතං වා කාලඞ්කතං වා. සො තෙන සංවිජ්ජති, සංවෙගං ආපජ්ජති. සංවිග්ගො යොනිසො පදහති. පහිතත්තො කායෙන චෙව පරමසච්චං සච්ඡිකරොති, පඤ්ඤාය ච අතිවිජ්ඣ පස්සති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො අස්සාජානීයො ලොමවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං භද්‍රං පුරිසාජානීයං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ฟังข่าวว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชายป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว’ แต่เขาเห็นหญิงหรือชายที่ป่วยหนัก หรือทำกาละแล้วด้วยตนเอง เขาย่อมสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเรื่องนั้น เมื่อมีใจสลดแล้ว ย่อมเริ่มตั้งความเพียรโดยแยบคาย เมื่อมีตนส่งไปแล้ว ย่อมทำให้แจ้งปรมัตถสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยตัวเจริญถูกแทงที่ขุมขนแล้ว ย่อมสลดใจ ถึงความสังเวช ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญจำพวกที่ ๒ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො න හෙව ඛො සුණාති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා දුක්ඛිතො වා කාලඞ්කතො වා’ති, නාපි සාමං පස්සති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා දුක්ඛිතං වා කාලඞ්කතං වා, අපි ච ඛ්වස්ස ඤාති වා සාලොහිතො වා දුක්ඛිතො වා හොති කාලඞ්කතො වා. සො තෙන සංවිජ්ජති, සංවෙගං ආපජ්ජති. සංවිග්ගො යොනිසො පදහති. පහිතත්තො කායෙන චෙව පරමසච්චං [Pg.431] සච්ඡිකරොති, පඤ්ඤාය ච අතිවිජ්ඣ පස්සති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො අස්සාජානීයො චම්මවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං භද්‍රං පුරිසාජානීයං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ฟังข่าวว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชายป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว’ และไม่ได้เห็นหญิงหรือชายที่ป่วยหนัก หรือทำกาละแล้วด้วยตนเอง แต่ญาติหรือผู้ร่วมสายโลหิตของเขาป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว เขาย่อมสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเรื่องนั้น เมื่อมีใจสลดแล้ว ย่อมเริ่มตั้งความเพียรโดยแยบคาย เมื่อมีตนส่งไปแล้ว ย่อมทำให้แจ้งปรมัตถสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยตัวเจริญถูกแทงถึงหนังแล้ว ย่อมสลดใจ ถึงความสังเวช ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญจำพวกที่ ๓ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො න හෙව ඛො සුණාති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා දුක්ඛිතො වා කාලඞ්කතො වා’ති, නාපි සාමං පස්සති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා දුක්ඛිතං වා කාලඞ්කතං වා, නාපිස්ස ඤාති වා සාලොහිතො වා දුක්ඛිතො වා හොති කාලඞ්කතො වා, අපි ච ඛො සාමඤ්ඤෙව ඵුට්ඨො හොති සාරීරිකාහි වෙදනාහි දුක්ඛාහි තිබ්බාහි ඛරාහි කටුකාහි අසාතාහි අමනාපාහි පාණහරාහි. සො තෙන සංවිජ්ජති, සංවෙගං ආපජ්ජති. සංවිග්ගො යොනිසො පදහති. පහිතත්තො කායෙන චෙව පරමසච්චං සච්ඡිකරොති, පඤ්ඤාය ච අතිවිජ්ඣ පස්සති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො අස්සාජානීයො අට්ඨිවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං භද්‍රං පුරිසාජානීයං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො භද්‍රා පුරිසාජානීයා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ฟังข่าวว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชายป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว’ ไม่ได้เห็นหญิงหรือชายที่ป่วยหนัก หรือทำกาละแล้วด้วยตนเอง และญาติหรือผู้ร่วมสายโลหิตของเขาก็ไม่ได้ป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว แต่เขาเองถูกเวทนาทางกายที่ก่อทุกข์ กล้าแข็ง หยาบ เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ พรากชีวิตได้ สัมผัสแล้ว เขาย่อมสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเรื่องนั้น เมื่อมีใจสลดแล้ว ย่อมเริ่มตั้งความเพียรโดยแยบคาย เมื่อมีตนส่งไปแล้ว ย่อมทำให้แจ้งปรมัตถสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยตัวเจริญถูกแทงถึงกระดูกแล้ว ย่อมสลดใจ ถึงความสังเวช ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญจำพวกที่ ๔ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

4. නාගසුත්තං

๔. นาคสูตร

114. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො නාගො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සොතා ච හොති, හන්තා ච, ඛන්තා ච, ගන්තා ච.

๑๑๔. ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นช้างทรงสมควรแก่พระราชา เป็นราชพาหนะ นับว่าเป็นราชองค์ได้ องค์ ๔ ประการไหนบ้าง คือ ช้างของพระราชาในกรณีนี้ ๑. เป็นผู้ฟัง ๒. เป็นผู้ฆ่า ๓. เป็นผู้อดทน ๔. เป็นผู้ไป

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සොතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො යමෙනං හත්ථිදම්මසාරථි කාරණං කාරෙති – යදි වා කතපුබ්බං යදි වා අකතපුබ්බං – තං අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බචෙතසා සමන්නාහරිත්වා [Pg.432] ඔහිතසොතො සුණාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සොතා හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้ฟังเป็นอย่างไร คือ ช้างของพระราชาในกรณีนี้ เมื่อนายควาญช้างผู้ฝึกช้างให้ทำการงานใด ไม่ว่าจะเป็นงานที่เคยทำหรือไม่เคยทำก็ตาม ย่อมตั้งใจ ใส่ใจ น้อมใจไปทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับฟังการงานนั้น ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้ฟังเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො හන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සඞ්ගාමගතො හත්ථිම්පි හනති, හත්ථාරුහම්පි හනති, අස්සම්පි හනති, අස්සාරුහම්පි හනති, රථම්පි හනති, රථිකම්පි හනති, පත්තිකම්පි හනති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො හන්තා හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้ฆ่าเป็นอย่างไร คือ ช้างของพระราชาในกรณีนี้ เมื่อเข้าสู่สงคราม ย่อมฆ่าช้างบ้าง ฆ่าคนขี่ช้างบ้าง ฆ่าม้าบ้าง ฆ่าคนขี่ม้าบ้าง ทำลายรถรบบ้าง ฆ่าพลรถบ้าง ฆ่าพลเดินเท้าบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้ฆ่าเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො ඛන්තා හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සඞ්ගාමගතො ඛමො හොති සත්තිප්පහාරානං අසිප්පහාරානං උසුප්පහාරානං ඵරසුප්පහාරානං භෙරිපණවසඞ්ඛතිණවනින්නාදසද්දානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො ඛන්තා හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้อดทนเป็นอย่างไร คือ ช้างของพระราชาในกรณีนี้ เมื่อเข้าสู่สงคราม ย่อมทนทานต่อการประหารด้วยหอก ด้วยดาบ ด้วยลูกศร ด้วยขวาน และทนทานต่อเสียงกลอง บัณเฑาะว์ สังข์ และเสียงกึกก้องต่างๆ ได้ ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้อดทนเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො ගන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො යමෙනං හත්ථිදම්මසාරථි දිසං පෙසෙති – යදි වා ගතපුබ්බං යදි වා අගතපුබ්බං – තං ඛිප්පමෙව ගන්තා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො ගන්තා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො නාගො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“ภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงชื่อว่าเป็นผู้ไปเร็วเป็นอย่างไร คือ ช้างหลวงในโลกนี้ ไม่ว่าจะเคยไปหรือไม่เคยไปก็ตาม เมื่อควาญช้างส่งไปทางทิศใด ก็จะไปถึงทิศนั้นได้อย่างรวดเร็ว ช้างหลวงชื่อว่าเป็นผู้ไปเร็วเป็นอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นช้างที่คู่ควรแก่พระราชา เป็นของใช้สอยของพระราชา และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති …පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතා ච හොති, හන්තා ච, ඛන්තා ච, ගන්තා ච.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ก็เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฟัง ๒. เป็นผู้กำจัด ๓. เป็นผู้อดทน ๔. เป็นผู้ไปเร็ว”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ දෙසියමානෙ අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බචෙතසා සමන්නාහරිත්වා ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතා හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ฟังเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อมีผู้แสดงธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อมตั้งใจ ใส่ใจ จดจ่อด้วยจิตทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ฟังเป็นอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති (හනති) බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති හනති [Pg.433] බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හන්තා හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้กำจัดเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่ยอมรับกามวิตกที่เกิดขึ้น ย่อมละ บรรเทา ทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ถึงความไม่มีอีกต่อไป ไม่ยอมรับพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้น ...ฯลฯ... ไม่ยอมรับวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้น ...ฯลฯ... ไม่ยอมรับบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วๆ เล่าๆ ย่อมละ บรรเทา ทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ถึงความไม่มีอีกต่อไป ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้กำจัดเป็นอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛන්තා හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้อดทนเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย สัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน เป็นผู้มีปกติอดกลั้นต่อถ้อยคำที่เขากล่าวร้ายและว่าร้าย ต่อเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นซึ่งเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ แทบจะคร่าชีวิตได้ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้อดทนเป็นอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යායං දිසා අගතපුබ්බා ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං, තං ඛිප්පඤ්ඤෙව ගන්තා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගන්තා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ไปเร็วเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ไปถึงทิศที่ยังไม่เคยไปตลอดหนทางอันยาวไกลนี้ คือ นิพพานอันเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง เป็นที่สละคืนอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่คลายกำหนัด เป็นที่ดับทุกข์ ได้อย่างรวดเร็ว ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ไปเร็วเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก” จบสูตรที่ ๔

5. ඨානසුත්තං

๕. ฐานสูตร

115. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, ඨානානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, ඨානං අමනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති. අත්ථි, භික්ඛවෙ, ඨානං අමනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති. අත්ථි, භික්ඛවෙ, ඨානං මනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති. අත්ථි, භික්ඛවෙ, ඨානං මනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති.

๑๑๕. “ภิกษุทั้งหลาย ฐานะ ๔ ประการนี้มีอยู่ ฐานะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ๑. ฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจ และเมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ๒. ฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจ แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ ๓. ฐานะที่ทำแล้วน่าพอใจ แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ๔. ฐานะที่ทำแล้วน่าพอใจ และเมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං ඨානං අමනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති – ඉදං, භික්ඛවෙ, ඨානං උභයෙනෙව න කත්තබ්බං මඤ්ඤති. යම්පිදං ඨානං අමනාපං කාතුං; ඉමිනාපි නං න කත්තබ්බං මඤ්ඤති. යම්පිදං ඨානං කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති; ඉමිනාපි නං න කත්තබ්බං මඤ්ඤති. ඉදං, භික්ඛවෙ, ඨානං උභයෙනෙව න කත්තබ්බං මඤ්ඤති.

“ภิกษุทั้งหลาย บรรดาฐานะ ๔ ประการนั้น ฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจ และเมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าฐานะนี้ไม่ควรทำโดยเหตุทั้งสองประการ คือ พึงทราบว่าฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจนี้ ไม่ควรทำแม้เพราะเหตุนี้ และพึงทราบว่าฐานะที่เมื่อทำ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์นี้ ไม่ควรทำแม้เพราะเหตุนี้ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าฐานะนี้ไม่ควรทำโดยเหตุทั้งสองประการ”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං ඨානං අමනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති – ඉමස්මිං, භික්ඛවෙ, ඨානෙ බාලො ච පණ්ඩිතො ච වෙදිතබ්බො පුරිසථාමෙ [Pg.434] පුරිසවීරියෙ පුරිසපරක්කමෙ. න, භික්ඛවෙ, බාලො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කිඤ්චාපි ඛො ඉදං ඨානං අමනාපං කාතුං; අථ චරහිදං ඨානං කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තතී’ති. සො තං ඨානං න කරොති. තස්ස තං ඨානං අකයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති. පණ්ඩිතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කිඤ්චාපි ඛො ඉදං ඨානං අමනාපං කාතුං; අථ චරහිදං ඨානං කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තතී’ති. සො තං ඨානං කරොති. තස්ස තං ඨානං කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති.

“ภิกษุทั้งหลาย บรรดาฐานะ ๔ ประการนั้น ฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจ แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ ในฐานะนี้ พึงทราบคนพาลและบัณฑิตได้ด้วยกำลังของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ ภิกษุทั้งหลาย คนพาลย่อมไม่พิจารณาเห็นว่า ‘แม้ฐานะนี้จะทำแล้วไม่น่าพอใจก็จริง แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์’ เขาจึงไม่ทำฐานะนั้น เมื่อไม่ทำฐานะนั้น ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เขา ส่วนบัณฑิตย่อมพิจารณาเห็นว่า ‘แม้ฐานะนี้จะทำแล้วไม่น่าพอใจก็จริง แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์’ เขาจึงทำฐานะนั้น เมื่อทำฐานะนั้น ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่เขา”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං ඨානං මනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති – ඉමස්මිම්පි, භික්ඛවෙ, ඨානෙ බාලො ච පණ්ඩිතො ච වෙදිතබ්බො පුරිසථාමෙ පුරිසවීරියෙ පුරිසපරක්කමෙ. න, භික්ඛවෙ, බාලො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කිඤ්චාපි ඛො ඉදං ඨානං මනාපං කාතුං; අථ චරහිදං ඨානං කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තතී’ති. සො තං ඨානං කරොති. තස්ස තං ඨානං කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති. පණ්ඩිතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කිඤ්චාපි ඛො ඉදං ඨානං මනාපං කාතුං; අථ චරහිදං ඨානං කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තතී’ති. සො තං ඨානං න කරොති. තස්ස තං ඨානං අකයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති.

“ภิกษุทั้งหลาย บรรดาฐานะ ๔ ประการนั้น ฐานะที่ทำแล้วน่าพอใจ แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ แม้ในฐานะนี้ ก็พึงทราบคนพาลและบัณฑิตได้ด้วยกำลังของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ ภิกษุทั้งหลาย คนพาลย่อมไม่พิจารณาเห็นว่า ‘แม้ฐานะนี้จะทำแล้วน่าพอใจก็จริง แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ เขาจึงทำฐานะนั้น เมื่อทำฐานะนั้น ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เขา ส่วนบัณฑิตย่อมพิจารณาเห็นว่า ‘แม้ฐานะนี้จะทำแล้วน่าพอใจก็จริง แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ เขาจึงไม่ทำฐานะนั้น เมื่อไม่ทำฐานะนั้น ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่เขา”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං ඨානං මනාපං කාතුං, තඤ්ච කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති – ඉදං, භික්ඛවෙ, ඨානං උභයෙනෙව කත්තබ්බං මඤ්ඤති. යම්පිදං ඨානං මනාපං කාතුං, ඉමිනාපි නං කත්තබ්බං මඤ්ඤති; යම්පිදං ඨානං කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති, ඉමිනාපි නං කත්තබ්බං මඤ්ඤති. ඉදං, භික්ඛවෙ, ඨානං උභයෙනෙව කත්තබ්බං මඤ්ඤති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ඨානානී’’ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาเหตุ ๔ ประการนั้น เหตุใดน่าพอใจที่จะทำ และเมื่อทำอยู่ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมสำคัญเหตุนั้นว่าควรทำโดยส่วนทั้งสองทีเดียว อนึ่ง เหตุใดน่าพอใจที่จะทำ บุคคลย่อมสำคัญเหตุนั้นว่าควรทำแม้เพราะเหตุนี้ อนึ่ง เหตุใดเมื่อทำอยู่ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ บุคคลย่อมสำคัญเหตุนั้นว่าควรทำแม้เพราะเหตุนี้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมสำคัญเหตุนั้นว่าควรทำโดยส่วนทั้งสองทีเดียว ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๔ ประการเหล่านี้แล

6. අප්පමාදසුත්තං

๖. อัปปมาทสูตร

116. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි අප්පමාදො කරණීයො. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතං, භික්ඛවෙ, පජහථ, කායසුචරිතං භාවෙථ; තත්ථ ච මා පමාදත්ථ. වචීදුච්චරිතං, භික්ඛවෙ, පජහථ, වචීසුචරිතං භාවෙථ; තත්ථ ච මා පමාදත්ථ. මනොදුච්චරිතං, භික්ඛවෙ, පජහථ, මනොසුචරිතං භාවෙථ; තත්ථ ච මා පමාදත්ථ. මිච්ඡාදිට්ඨිං, භික්ඛවෙ, පජහථ, සම්මාදිට්ඨිං භාවෙථ; තත්ථ ච මා පමාදත්ථ.

๑๑๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทำความไม่ประมาทในเหตุ ๔ ประการ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงละกายทุจริต จงเจริญกายสุจริต และจงอย่าประมาทในกายสุจริตนั้น จงละวจีทุจริต จงเจริญวจีสุจริต และจงอย่าประมาทในวจีสุจริตนั้น จงละมโนทุจริต จงเจริญมโนสุจริต และจงอย่าประมาทในมโนสุจริตนั้น จงละมิจฉาทิฏฐิ จงเจริญสัมมาทิฏฐิ และจงอย่าประมาทในสัมมาทิฏฐินั้น

‘‘යතො [Pg.435] ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කායදුච්චරිතං පහීනං හොති කායසුචරිතං භාවිතං, වචීදුච්චරිතං පහීනං හොති වචීසුචරිතං භාවිතං, මනොදුච්චරිතං පහීනං හොති මනොසුචරිතං භාවිතං, මිච්ඡාදිට්ඨි පහීනා හොති සම්මාදිට්ඨි භාවිතා, සො න භායති සම්පරායිකස්ස මරණස්සා’’ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุละกายทุจริตได้แล้ว เจริญกายสุจริตแล้ว ละวจีทุจริตได้แล้ว เจริญวจีสุจริตแล้ว ละมโนทุจริตได้แล้ว เจริญมโนสุจริตแล้ว ละมิจฉาทิฏฐิได้แล้ว เจริญสัมมาทิฏฐิแล้ว เธอนั้นย่อมไม่กลัวต่อความตายในสัมปรายภพ

7. ආරක්ඛසුත්තං

๗. อารักขสูตร

117. ‘‘චතූසු, භික්ඛවෙ, ඨානෙසු අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො. කතමෙසු චතූසු? ‘මා මෙ රජනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං රජ්ජී’ති අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො; ‘මා මෙ දොසනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං දුස්සී’ති අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො; ‘මා මෙ මොහනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං මුය්හී’ති අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො; ‘මා මෙ මදනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං මජ්ජී’ති අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො.

๑๑๗. ภิกษุทั้งหลาย ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ในฐานะ ๔ ประการ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ด้วยมนสิการว่า ‘จิตของเราอย่าได้กำหนัดในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด’ ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ด้วยมนสิการว่า ‘จิตของเราอย่าได้ประทุษร้ายในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความประทุษร้าย’ ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ด้วยมนสิการว่า ‘จิตของเราอย่าได้หลงในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความหลง’ ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ด้วยมนสิการว่า ‘จิตของเราอย่าได้มัวเมาในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความมัวเมา’

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො රජනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං න රජ්ජති වීතරාගත්තා, දොසනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං න දුස්සති වීතදොසත්තා, මොහනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං න මුය්හති වීතමොහත්තා, මදනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං න මජ්ජති වීතමදත්තා, සො න ඡම්භති න කම්පති න වෙධති න සන්තාසං ආපජ්ජති, න ච පන සමණවචනහෙතුපි ගච්ඡතී’’ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล จิตของภิกษุไม่กำหนัดในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด เพราะปราศจากราคะได้แล้ว ไม่ประทุษร้ายในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความประทุษร้าย เพราะปราศจากโทสะได้แล้ว ไม่หลงในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความหลง เพราะปราศจากโมหะได้แล้ว ไม่มัวเมาในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความมัวเมา เพราะปราศจากความมัวเมาได้แล้ว เธอนั้นย่อมไม่ครั่นคร้าม ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นสะท้าน ไม่ถึงความสะดุ้ง และไม่คล้อยตามแม้เพราะเหตุแห่งคำของสมณะ

8. සංවෙජනීයසුත්තං

๘. สังเวชนียสูตร

118. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයානි සංවෙජනීයානි ඨානානි. කතමානි චත්තාරි? ‘ඉධ තථාගතො ජාතො’ති, භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයං සංවෙජනීයං ඨානං. ‘ඉධ තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති, භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයං සංවෙජනීයං ඨානං. ‘ඉධ තථාගතො අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙසී’ති, භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයං සංවෙජනීයං ඨානං. ‘ඉධ තථාගතො අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතො’ති[Pg.436], භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයං සංවෙජනීයං ඨානං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයානි සංවෙජනීයානි ඨානානී’’ති. අට්ඨමං.

๑๑๘. ภิกษุทั้งหลาย สังเวชนียสถาน ๔ แห่งเหล่านี้ เป็นที่อันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น ๔ แห่ง อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ที่ระลึกว่า ‘พระตถาคตประสูติ ณ ที่นี้’ เป็นสังเวชนียสถานอันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น สถานที่ที่ระลึกว่า ‘พระตถาคตตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งพระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ณ ที่นี้’ เป็นสังเวชนียสถานอันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น สถานที่ที่ระลึกว่า ‘พระตถาคตทรงยังอนุตรธัมมจักกัปปวัตตนสูตรให้เป็นไป ณ ที่นี้’ เป็นสังเวชนียสถานอันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น สถานที่ที่ระลึกว่า ‘พระตถาคตเสด็จปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ ณ ที่นี้’ เป็นสังเวชนียสถานอันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น ภิกษุทั้งหลาย สังเวชนียสถาน ๔ แห่งเหล่านี้แล เป็นที่อันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น

9. පඨමභයසුත්තං

๙. ปฐมภยสูตร

119. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, භයානි. කතමානි චත්තාරි? ජාතිභයං, ජරාභයං, බ්‍යාධිභයං, මරණභයං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානී’’ති. නවමං.

๑๑๙. ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ชาติภัย (ภัยคือความเกิด) ชราภัย (ภัยคือความแก่) พยาธิภัย (ภัยคือความเจ็บ) มรณภัย (ภัยคือความตาย) ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการเหล่านี้แล

10. දුතියභයසුත්තං

๑๐. ทุติยภยสูตร

120. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, භයානි. කතමානි චත්තාරි? අග්ගිභයං, උදකභයං, රාජභයං, චොරභයං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානී’’ති. දසමං.

๑๒๐. ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ อัคคิภัย (ภัยคือไฟ) อุทกภัย (ภัยคือน้ำ) ราชภัย (ภัยคือพระราชา) โจรภัย (ภัยคือโจร) ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการเหล่านี้แล

කෙසිවග්ගො දුතියො.

เกสิวรรคที่ ๒ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

කෙසි ජවො පතොදො ච, නාගො ඨානෙන පඤ්චමං;

අප්පමාදො ච ආරක්ඛො, සංවෙජනීයඤ්ච ද්වෙ භයාති.

เกสิสูตร ชวสูตร ปโตทสูตร นาคสูตร ฐานสูตรเป็นที่ ๕ อัปปมาทสูตร อารักขสูตร สังเวชนียสูตร และภัยสูตร ๒ สูตร

(13) 3. භයවග්ගො

(๑๓) ๓. ภยวรรค

1. අත්තානුවාදසුත්තං

๑. อัตตานุวาทสูตร

121. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, භයානි. කතමානි චත්තාරි? අත්තානුවාදභයං, පරානුවාදභයං, දණ්ඩභයං, දුග්ගතිභයං.

๑๒๑. ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ อัตตานุวาทภัย (ภัยคือการติเตียนตน) ปรานุวาทภัย (ภัยคือการติเตียนจากผู้อื่น) ทัณฑภัย (ภัยคืออาชญา) ทุคคติภัย (ภัยคือทุคติ)

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අත්තානුවාදභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අහඤ්චෙව ඛො පන කායෙන දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, වාචාය දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, මනසා දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, කිඤ්ච තං යං මං අත්තා සීලතො න උපවදෙය්‍යා’ති! සො අත්තානුවාදභයස්ස භීතො කායදුච්චරිතං පහාය [Pg.437] කායසුචරිතං භාවෙති, වචීදුච්චරිතං පහාය වචීසුචරිතං භාවෙති, මනොදුච්චරිතං පහාය මනොසුචරිතං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අත්තානුවාදභයං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อัตตานุวาทภัยเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ถ้าเราพึงประพฤติกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ไฉนตนจะไม่พึงติเตียนตนโดยศีลเล่า’ เธอนั้นกลัวต่ออัตตานุวาทภัย จึงละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อัตตานุวาทภัย

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, පරානුවාදභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අහඤ්චෙව ඛො පන කායෙන දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, වාචාය දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, මනසා දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, කිඤ්ච තං යං මං පරෙ සීලතො න උපවදෙය්‍යු’න්ති! සො පරානුවාදභයස්ස භීතො කායදුච්චරිතං පහාය කායසුචරිතං භාවෙති, වචීදුච්චරිතං පහාය වචීසුචරිතං භාවෙති, මනොදුච්චරිතං පහාය මනොසුචරිතං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පරානුවාදභයං.

“ภิกษุทั้งหลาย ปรานุวาทภัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ถ้าเราพึงประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจไซร้ ชนเหล่าอื่นจะไม่พึงติเตียนเราโดยศีลได้เลยหรือ’ เขากลัวต่อปรานุวาทภัย จึงละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปรานุวาทภัย

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දණ්ඩභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පස්සති චොරං ආගුචාරිං, රාජානො ගහෙත්වා විවිධා කම්මකාරණා කාරෙන්තෙ, කසාහිපි තාළෙන්තෙ, වෙත්තෙහිපි තාළෙන්තෙ, අද්ධදණ්ඩකෙහිපි තාළෙන්තෙ, හත්ථම්පි ඡින්දන්තෙ, පාදම්පි ඡින්දන්තෙ, හත්ථපාදම්පි ඡින්දන්තෙ, කණ්ණම්පි ඡින්දන්තෙ, නාසම්පි ඡින්දන්තෙ, කණ්ණනාසම්පි ඡින්දන්තෙ, බිලඞ්ගථාලිකම්පි කරොන්තෙ, සඞ්ඛමුණ්ඩිකම්පි කරොන්තෙ, රාහුමුඛම්පි කරොන්තෙ, ජොතිමාලිකම්පි කරොන්තෙ, හත්ථපජ්ජොතිකම්පි කරොන්තෙ, එරකවත්තිකම්පි කරොන්තෙ, චීරකවාසිකම්පි කරොන්තෙ, එණෙය්‍යකම්පි කරොන්තෙ, බලිසමංසිකම්පි කරොන්තෙ, කහාපණකම්පි කරොන්තෙ, ඛාරාපතච්ඡිකම්පි කරොන්තෙ, පලිඝපරිවත්තිකම්පි කරොන්තෙ, පලාලපීඨකම්පි කරොන්තෙ, තත්තෙනපි තෙලෙන ඔසිඤ්චන්තෙ, සුනඛෙහිපි ඛාදාපෙන්තෙ, ජීවන්තම්පි සූලෙ උත්තාසෙන්තෙ, අසිනාපි සීසං ඡින්දන්තෙ.

“ภิกษุทั้งหลาย ทัณฑภัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เห็นโจรผู้ประพฤติผิด ถูกพระราชาทั้งหลายจับไปแล้ว รับสั่งให้ลงโทษด้วยวิธีต่างๆ คือ ให้เฆี่ยนด้วยแส้บ้าง ให้เฆี่ยนด้วยหวายบ้าง ให้ตีด้วยท่อนไม้สั้นบ้าง ให้ตัดมือบ้าง ให้ตัดเท้าบ้าง ให้ตัดทั้งมือและเท้าบ้าง ให้ตัดหูบ้าง ให้ตัดจมูกบ้าง ให้ตัดทั้งหูและจมูกบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อพิฬังคถาลิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อสังขมุณฑิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อราหุมุขะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อโชติมาลิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อหัตถปัชโชติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อเอรกวัตติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อจีรกวาสิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อเอเณยยกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อพลิสมังสิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อกหาปณกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อขาราปฏิจฉกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อปลิฆปริวัตติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อปลาลปีฐกะบ้าง ให้ราดด้วยน้ำมันที่ร้อนเดือดบ้าง ให้สุนัขกัดกินบ้าง ให้เสียบหลาวทั้งเป็นบ้าง ให้ตัดศีรษะด้วยดาบบ้าง

‘‘තස්ස එවං හොති – ‘යථාරූපානං ඛො පාපකානං කම්මානං හෙතු චොරං ආගුචාරිං රාජානො ගහෙත්වා විවිධා කම්මකාරණා කාරෙන්ති, කසාහිපි තාළෙන්ති…පෙ… අසිනාපි සීසං ඡින්දන්ති, අහඤ්චෙව ඛො පන එවරූපං පාපකම්මං කරෙය්‍යං, මම්පි රාජානො ගහෙත්වා එවරූපා විවිධා කම්මකාරණා කාරෙය්‍යුං, කසාහිපි තාළෙය්‍යුං, වෙත්තෙහිපි තාළෙය්‍යුං, අද්ධදණ්ඩකෙහිපි තාළෙය්‍යුං, හත්ථම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, පාදම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, හත්ථපාදම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, කණ්ණම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, නාසම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, කණ්ණනාසම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, බිලඞ්ගථාලිකම්පි කරෙය්‍යුං, සඞ්ඛමුණ්ඩිකම්පි කරෙය්‍යුං; රාහුමුඛම්පි කරෙය්‍යුං, ජොතිමාලිකම්පි කරෙය්‍යුං, හත්ථපජ්ජොතිකම්පි කරෙය්‍යුං, එරකවත්තිකම්පි කරෙය්‍යුං, චීරකවාසිකම්පි කරෙය්‍යුං, එණෙය්‍යකම්පි කරෙය්‍යුං, බලිසමංසිකම්පි කරෙය්‍යුං, කහාපණකම්පි [Pg.438] කරෙය්‍යුං, ඛාරාපතච්ඡිකම්පි කරෙය්‍යුං, පලිඝපරිවත්තිකම්පි කරෙය්‍යුං, පලාලපීඨකම්පි කරෙය්‍යුං, තත්තෙනපි තෙලෙන ඔසිඤ්චෙය්‍යුං, සුනඛෙහිපි ඛාදාපෙය්‍යුං, ජීවන්තම්පි සූලෙ උත්තාසෙය්‍යුං, අසිනාපි සීසං ඡින්දෙය්‍යු’න්ති. සො දණ්ඩභයස්ස භීතො න පරෙසං පාභතං විලුම්පන්තො චරති. කායදුච්චරිතං පහාය…පෙ… සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දණ්ඩභයං.

“เขามีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เพราะเหตุแห่งบาปกรรมเช่นใด พระราชาทั้งหลายจึงจับโจรผู้ประพฤติผิดไปแล้ว รับสั่งให้ลงโทษด้วยวิธีต่างๆ คือ ให้เฆี่ยนด้วยแส้บ้าง ฯลฯ ให้ตัดศีรษะด้วยดาบบ้าง ถ้าเราพึงทำบาปกรรมเช่นนั้นบ้าง แม้เราก็คงจะถูกพระราชาทั้งหลายจับไปแล้ว รับสั่งให้ลงโทษด้วยวิธีต่างๆ คือ ให้เฆี่ยนด้วยแส้บ้าง ให้เฆี่ยนด้วยหวายบ้าง ให้ตีด้วยท่อนไม้สั้นบ้าง ให้ตัดมือบ้าง ให้ตัดเท้าบ้าง ให้ตัดทั้งมือและเท้าบ้าง ให้ตัดหูบ้าง ให้ตัดจมูกบ้าง ให้ตัดทั้งหูและจมูกบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อพิฬังคถาลิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อสังขมุณฑิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อราหุมุขะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อโชติมาลิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อหัตถปัชโชติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อเอรกวัตติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อจีรกวาสิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อเอเณยยกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อพลิสมังสิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อกหาปณกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อขาราปฏิจฉกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อปลิฆปริวัตติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อปลาลปีฐกะบ้าง ให้ราดด้วยน้ำมันที่ร้อนเดือดบ้าง ให้สุนัขกัดกินบ้าง ให้เสียบหลาวทั้งเป็นบ้าง ให้ตัดศีรษะด้วยดาบบ้าง’ เขากลัวต่อทัณฑภัย จึงไม่เที่ยวปล้นของที่ผู้อื่นนำมา ละกายทุจริต ฯลฯ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทัณฑภัย

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුග්ගතිභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කායදුච්චරිතස්ස ඛො පාපකො විපාකො අභිසම්පරායං, වචීදුච්චරිතස්ස පාපකො විපාකො අභිසම්පරායං, මනොදුච්චරිතස්ස පාපකො විපාකො අභිසම්පරායං. අහඤ්චෙව ඛො පන කායෙන දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, වාචාය දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, මනසා දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, කිඤ්ච තං යාහං න කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති! සො දුග්ගතිභයස්ස භීතො කායදුච්චරිතං පහාය කායසුචරිතං භාවෙති, වචීදුච්චරිතං පහාය වචීසුචරිතං භාවෙති, මනොදුච්චරිතං පහාය මනොසුචරිතං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුග්ගතිභයං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානී’’ති. පඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ทุคคติภัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ผลของกายทุจริตในสัมปรายภพเป็นผลชั่ว ผลของวจีทุจริตในสัมปรายภพเป็นผลชั่ว ผลของมโนทุจริตในสัมปรายภพเป็นผลชั่ว ถ้าเราพึงประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจไซร้ หลังจากตายเพราะกายแตก จะไม่พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ได้เลยหรือ’ เขากลัวต่อทุคคติภัย จึงละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุคคติภัย ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้แล” จบ สูตรที่ ๑

2. ඌමිභයසුත්තං

๒. อุมิภยสูตร

122. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, භයානි උදකොරොහන්තස්ස පාටිකඞ්ඛිතබ්බානි. කතමානි චත්තාරි? ඌමිභයං, කුම්භීලභයං, ආවට්ටභයං, සුසුකාභයං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානි උදකොරොහන්තස්ස පාටිකඞ්ඛිතබ්බානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානි ඉධෙකච්චස්ස කුලපුත්තස්ස ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතස්ස පාටිකඞ්ඛිතබ්බානි. කතමානි චත්තාරි? ඌමිභයං, කුම්භීලභයං, ආවට්ටභයං, සුසුකාභයං.

๑๒๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ เป็นสิ่งที่บุคคลผู้ลงสู่แม่น้ำพึงหวังได้ ภัย ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ภัยคือคลื่น ๒. ภัยคือจระเข้ ๓. ภัยคือวังน้ำวน ๔. ภัยคือปลาร้าย ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้แล เป็นสิ่งที่บุคคลผู้ลงสู่แม่น้ำพึงหวังได้ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ ก็เป็นสิ่งที่กุลบุตรบางคนในธรรมวินัยนี้ผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตพึงหวังได้ ฉันนั้นเหมือนกัน ภัย ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ภัยคือคลื่น ๒. ภัยคือจระเข้ ๓. ภัยคือวังน้ำวน ๔. ภัยคือปลาร้าย

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඌමිභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කුලපුත්තො සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති – ‘ඔතිණ්ණොම්හි ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො [Pg.439] දුක්ඛපරෙතො; අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති! තමෙනං තථා පබ්බජිතං සමානං සබ්‍රහ්මචාරිනො ඔවදන්ති අනුසාසන්ති – ‘එවං තෙ අභික්කමිතබ්බං, එවං තෙ පටික්කමිතබ්බං, එවං තෙ ආලොකෙතබ්බං, එවං තෙ විලොකෙතබ්බං, එවං තෙ සමිඤ්ජිතබ්බං, එවං තෙ පසාරිතබ්බං, එවං තෙ සඞ්ඝාටිපත්තචීවරං ධාරෙතබ්බ’න්ති. තස්ස එවං හොති – ‘මයං ඛො පුබ්බෙ අගාරියභූතා සමානා අඤ්ඤෙ ඔවදාමපි අනුසාසාමපි. ඉමෙ පනම්හාකං පුත්තමත්තා මඤ්ඤෙ නත්තමත්තා මඤ්ඤෙ ඔවදිතබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤන්තී’ති. සො කුපිතො අනත්තමනො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඌමිභයස්ස භීතො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තො. ඌමිභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, කොධූපායාසස්සෙතං අධිවචනං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඌමිභයං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือคลื่นเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้ มีศรัทธา ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ทำไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้’ เมื่อเธอบวชอย่างนั้นแล้ว เพื่อนพรหมจารีทั้งหลายย่อมโอวาท ย่อมสั่งสอนว่า ‘เธอพึงก้าวไปอย่างนี้ พึงถอยกลับอย่างนี้ พึงแลดูอย่างนี้ พึงเหลียวดูอย่างนี้ พึงคู้เข้าอย่างนี้ พึงเหยียดออกอย่างนี้ พึงทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรอย่างนี้’ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อก่อน แม้เราเป็นคฤหัสถ์ ก็เคยโอวาทสั่งสอนผู้อื่นบ้าง แต่ภิกษุเหล่านี้ ซึ่งเปรียบเหมือนรุ่นลูกรุ่นหลานของเรา กลับสำคัญว่าควรจะโอวาทสั่งสอนเรา’ เธอนั้นโกรธ ไม่พอใจ บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้กลัวต่อภัยคือคลื่น บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือคลื่น’ นี้ เป็นชื่อแห่งความโกรธและความคับแค้นใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภัยคือคลื่น”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කුම්භීලභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කුලපුත්තො සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති – ‘ඔතිණ්ණොම්හි ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො; අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති! තමෙනං තථා පබ්බජිතං සමානං සබ්‍රහ්මචාරිනො ඔවදන්ති අනුසාසන්ති – ‘ඉදං තෙ ඛාදිතබ්බං, ඉදං තෙ න ඛාදිතබ්බං, ඉදං තෙ භුඤ්ජිතබ්බං, ඉදං තෙ න භුඤ්ජිතබ්බං, ඉදං තෙ සායිතබ්බං, ඉදං තෙ න සායිතබ්බං, ඉදං තෙ පාතබ්බං, ඉදං තෙ න පාතබ්බං, කප්පියං තෙ ඛාදිතබ්බං, අකප්පියං තෙ න ඛාදිතබ්බං, කප්පියං තෙ භුඤ්ජිතබ්බං, අකප්පියං තෙ න භුඤ්ජිතබ්බං, කප්පියං තෙ සායිතබ්බං, අකප්පියං තෙ න සායිතබ්බං, කප්පියං තෙ පාතබ්බං, අකප්පියං තෙ න පාතබ්බං, කාලෙ තෙ ඛාදිතබ්බං, විකාලෙ තෙ න ඛාදිතබ්බං, කාලෙ තෙ භුඤ්ජිතබ්බං, විකාලෙ තෙ න භුඤ්ජිතබ්බං, කාලෙ තෙ සායිතබ්බං, විකාලෙ තෙ න සායිතබ්බං, කාලෙ තෙ පාතබ්බං, විකාලෙ තෙ න පාතබ්බ’න්ති. තස්ස එවං හොති – ‘මයං ඛො පුබ්බෙ අගාරියභූතා සමානා යං ඉච්ඡාම තං ඛාදාම, යං න ඉච්ඡාම න තං ඛාදාම; යං ඉච්ඡාම තං භුඤ්ජාම, යං න ඉච්ඡාම න තං භුඤ්ජාම; යං ඉච්ඡාම තං සායාම, යං න ඉච්ඡාම න තං සායාම; යං ඉච්ඡාම තං පිවාම, යං න ඉච්ඡාම න තං පිවාම; කප්පියම්පි ඛාදාම අකප්පියම්පි ඛාදාම කප්පියම්පි භුඤ්ජාම අකප්පියම්පි භුඤ්ජාම කප්පියම්පි සායාම අකප්පියම්පි සායාම කප්පියම්පි පිවාම අකප්පියම්පි පිවාම, කාලෙපි ඛාදාම විකාලෙපි ඛාදාම කාලෙපි භුඤ්ජාම විකාලෙපි භුඤ්ජාම කාලෙපි [Pg.440] සායාම විකාලෙපි සායාම කාලෙපි පිවාම විකාලෙපි පිවාම; යම්පි නො සද්ධා ගහපතිකා දිවා විකාලෙ පණීතං ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා දෙන්ති, තත්‍රපිමෙ මුඛාවරණං මඤ්ඤෙ කරොන්තී’ති. සො කුපිතො අනත්තමනො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කුම්භීලභයස්ස භීතො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තො. කුම්භීලභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, ඔදරිකත්තස්සෙතං අධිවචනං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කුම්භීලභයං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือจระเข้เป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้ มีศรัทธา ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ทำไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้’ เมื่อเธอบวชอย่างนั้นแล้ว เพื่อนพรหมจารีทั้งหลายย่อมโอวาท ย่อมสั่งสอนว่า ‘เธอพึงเคี้ยวสิ่งนี้ ไม่พึงเคี้ยวสิ่งนี้ พึงฉันสิ่งนี้ ไม่พึงฉันสิ่งนี้ พึงลิ้มสิ่งนี้ ไม่พึงลิ้มสิ่งนี้ พึงดื่มสิ่งนี้ ไม่พึงดื่มสิ่งนี้ เธอพึงเคี้ยวของที่สมควร ไม่พึงเคี้ยวของที่ไม่สมควร เธอพึงฉันของที่สมควร ไม่พึงฉันของที่ไม่สมควร เธอพึงลิ้มของที่สมควร ไม่พึงลิ้มของที่ไม่สมควร เธอพึงดื่มของที่สมควร ไม่พึงดื่มของที่ไม่สมควร เธอพึงเคี้ยวในกาล ไม่พึงเคี้ยวในวิกาล เธอพึงฉันในกาล ไม่พึงฉันในวิกาล เธอพึงลิ้มในกาล ไม่พึงลิ้มในวิกาล เธอพึงดื่มในกาล ไม่พึงดื่มในวิกาล’ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาสิ่งใด ก็ได้เคี้ยวสิ่งนั้น ไม่ปรารถนาสิ่งใด ก็ไม่ได้เคี้ยวสิ่งนั้น ปรารถนาสิ่งใด ก็ได้ฉันสิ่งนั้น ไม่ปรารถนาสิ่งใด ก็ไม่ได้ฉันสิ่งนั้น ปรารถนาสิ่งใด ก็ได้ลิ้มสิ่งนั้น ไม่ปรารถนาสิ่งใด ก็ไม่ได้ลิ้มสิ่งนั้น ปรารถนาสิ่งใด ก็ได้ดื่มสิ่งนั้น ไม่ปรารถนาสิ่งใด ก็ไม่ได้ดื่มสิ่งนั้น ได้เคี้ยวทั้งของที่สมควรและไม่สมควร ได้ฉันทั้งของที่สมควรและไม่สมควร ได้ลิ้มทั้งของที่สมควรและไม่สมควร ได้ดื่มทั้งของที่สมควรและไม่สมควร ได้เคี้ยวทั้งในกาลและในวิกาล ได้ฉันทั้งในกาลและในวิกาล ได้ลิ้มทั้งในกาลและในวิกาล ได้ดื่มทั้งในกาลและในวิกาล แม้คฤหบดีผู้มีศรัทธาถวายของเคี้ยวของฉันอันประณีตในกลางวันในวิกาลใดแก่เราทั้งหลาย ในของนั้น ภิกษุเหล่านี้ยังมาทำเครื่องกั้นปากเราเสียอีก’ เธอนั้นโกรธ ไม่พอใจ บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้กลัวต่อภัยคือจระเข้ บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือจระเข้’ นี้ เป็นชื่อแห่งความเป็นผู้เห็นแก่ปากแก่ท้อง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภัยคือจระเข้”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ආවට්ටභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කුලපුත්තො සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති – ‘ඔතිණ්ණොම්හි ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි, දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො; අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති! සො එවං පබ්බජිතො සමානො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති අරක්ඛිතෙනෙව කායෙන අරක්ඛිතාය වාචාය අරක්ඛිතෙන චිත්තෙන අනුපට්ඨිතාය සතියා අසංවුතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි. සො තත්ථ පස්සති ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතං සමඞ්ගීභූතං පරිචාරයමානං. තස්ස එවං හොති – ‘මයං ඛො පුබ්බෙ අගාරියභූතා සමානා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරිම්හා; සංවිජ්ජන්ති ඛො පන මෙ කුලෙ භොගා. සක්කා භොගෙ ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. යංනූනාහං සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජෙය්‍යං පුඤ්ඤානි ච කරෙය්‍ය’න්ති! සො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආවට්ටභයස්ස භීතො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තො. ආවට්ටභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආවට්ටභයං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือน้ำวนเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้ มีศรัทธา ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ทำไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้’ เธอบวชอย่างนั้นแล้ว เวลาเช้า นุ่งห่มแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังบ้านหรือนิคมเพื่อบิณฑบาต โดยไม่คุ้มครองกาย วาจา ใจ ไม่ตั้งสติไว้เฉพาะหน้า มีอินทรีย์ไม่สำรวม ในบ้านหรือนิคมนั้น เธอเห็นคฤหบดีหรือบุตรคฤหบดี ผู้พรั่งพร้อมเพียบพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราเป็นคฤหัสถ์ ก็เคยพรั่งพร้อมเพียบพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่ อนึ่ง โภคะในตระกูลของเราก็ยังมีอยู่ เราสามารถจะบริโภคโภคะและทำบุญได้ ทางที่ดี เราควรบอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม บริโภคโภคะและทำบุญ’ เธอบอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้กลัวต่อภัยคือน้ำวน บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือน้ำวน’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภัยคือน้ำวน”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සුසුකාභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කුලපුත්තො සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති – ‘ඔතිණ්ණොම්හි ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො; අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති! සො එවං පබ්බජිතො සමානො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං [Pg.441] වා පිණ්ඩාය පවිසති අරක්ඛිතෙනෙව කායෙන අරක්ඛිතාය වාචාය අරක්ඛිතෙන චිත්තෙන අනුපට්ඨිතාය සතියා අසංවුතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි. සො තත්ථ පස්සති මාතුගාමං දුන්නිවත්ථං වා දුප්පාරුතං වා. තස්ස මාතුගාමං දිස්වා දුන්නිවත්ථං වා දුප්පාරුතං වා රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සුසුකාභයස්ස භීතො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තො. සුසුකාභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමස්සෙතං අධිවචනං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුසුකාභයං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානි ඉධෙකච්චස්ස කුලපුත්තස්ස ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතස්ස පාටිකඞ්ඛිතබ්බානී’’ති. දුතියං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือปลาฉลามเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้ มีศรัทธา ออกบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน ด้วยคิดว่า ‘เราเป็นผู้ถูกครอบงำแล้วโดยชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส เป็นผู้ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้’ เขาผู้ออกบวชอย่างนั้นแล้ว ในเวลาเช้า นุ่งสบงแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปสู่บ้านหรือนิคมเพื่อบิณฑบาต ด้วยกายที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยวาจาที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยจิตที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยสติที่ไม่ได้ตั้งมั่น ด้วยอินทรีย์ที่ไม่ได้สำรวม เธอย่อมเห็นมาตุคามผู้นุ่งไม่ดีหรือห่มไม่ดีในที่นั้น เมื่อเธอเห็นมาตุคามผู้นุ่งไม่ดีหรือห่มไม่ดี ราคะย่อมย่ำยีจิต เธอมีจิตถูกราคะย่ำยีแล้ว บอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้กลัวภัยคือปลาฉลาม บอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ภัยคือปลาฉลามนี้ เป็นชื่อของมาตุคาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภัยคือปลาฉลาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นสิ่งที่กุลบุตรบางคนในธรรมวินัยนี้ผู้ออกบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือนพึงหวังได้” จบสูตรที่ ๒

3. පඨමනානාකරණසුත්තං

๓. ปฐมนานากรณสูตร

123. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. බ්‍රහ්මකායිකානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං කප්පො ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති.

๑๒๓. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกเหล่านี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว เข้าถึงปฐมฌาน อันมีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ เธอย่อมยินดี ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความพอใจด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น มีปกติอยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าพรหมกายิกาพรหม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ประมาณอายุของเหล่าพรหมกายิกาพรหม ๑ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว ในเมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී [Pg.442] අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආභස්සරානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආභස්සරානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං ද්වෙ කප්පා ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති.

“อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป เข้าถึงทุติยฌาน อันเป็นความผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ เธอย่อมยินดี ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความพอใจด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น มีปกติอยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าอาภัสสรพรหม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ประมาณอายุของเหล่าอาภัสสรพรหม ๒ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว ในเมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො, කාලං කුරුමානො සුභකිණ්හානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සුභකිණ්හානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං චත්තාරො කප්පා ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති.

“อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะปีติจางคลายไป มีอุเบกขาอยู่ มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย เข้าถึงตติยฌานที่พระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ อยู่ เธอย่อมยินดี ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความพอใจด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น มีปกติอยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าสุภกิณหพรหม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ประมาณอายุของเหล่าสุภกิณหพรหม ๔ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว ในเมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො වෙහප්ඵලානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. වෙහප්ඵලානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං පඤ්ච කප්පසතානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති [Pg.443] පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว จึงเข้าถึงจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ เธอย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น อยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากฌานนั้น เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นเวหัปผลา ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทพชั้นเวหัปผลามีประมาณอายุ ๕๐๐ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัย ยังประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดให้สิ้นไปแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ยังประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดให้สิ้นไปแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ กล่าวคือ เมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบที่ ๓

4. දුතියනානාකරණසුත්තං

๔. ทุติยนากรถสูตรที่ ๔

124. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො යදෙව තත්ථ හොති රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං, තෙ ධම්මෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො සමනුපස්සති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුද්ධාවාසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං, භික්ඛවෙ, උපපත්ති අසාධාරණා පුථුජ්ජනෙහි.

๑๒๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าถึงปฐมฌานอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นธรรม คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในฌานนั้น โดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นอาพาธ เป็นของอื่น เป็นของผุพัง เป็นของว่าง เป็นอนัตตา หลังจากตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุทธาวาส ภิกษุทั้งหลาย อุบัตินี้ไม่ทั่วไปแก่ปุถุชนทั้งหลาย

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො යදෙව තත්ථ හොති රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං, තෙ ධම්මෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො සමනුපස්සති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුද්ධාවාසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං, භික්ඛවෙ, උපපත්ති අසාධාරණා පුථුජ්ජනෙහි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ...เข้าถึงทุติยฌาน...ฯลฯ...ตติยฌาน...ฯลฯ...จตุตถฌานอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นธรรม คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในฌานนั้น โดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นอาพาธ เป็นของอื่น เป็นของผุพัง เป็นของว่าง เป็นอนัตตา หลังจากตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุทธาวาส ภิกษุทั้งหลาย อุบัตินี้ไม่ทั่วไปแก่ปุถุชนทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบที่ ๔

5. පඨමමෙත්තාසුත්තං

๕. ปฐมเมตตาสูตรที่ ๕

125. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං [Pg.444] මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. බ්‍රහ්මකායිකානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං කප්පො ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති.

๑๒๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีใจประกอบด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกแห่ง ในฐานะเป็นตนของสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปทั่วโลกอันมีสัตว์ทั้งปวง ด้วยใจประกอบด้วยเมตตาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ เธอย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น อยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากฌานนั้น เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าพรหมกายิกาเทพ ภิกษุทั้งหลาย เหล่าพรหมกายิกาเทพมีประมาณอายุ ๑ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัย ยังประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดให้สิ้นไปแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ยังประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดให้สิ้นไปแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ กล่าวคือ เมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආභස්සරානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආභස්සරානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං ද්වෙ කප්පා ආයුප්පමාණං…පෙ… සුභකිණ්හානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සුභකිණ්හානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං චත්තාරො කප්පා ආයුප්පමාණං…පෙ… වෙහප්ඵලානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. වෙහප්ඵලානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං පඤ්ච කප්පසතානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො [Pg.445] අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจิตสหรคตด้วยกรุณา...ฯลฯ... มีจิตสหรคตด้วยมุทิตา...ฯลฯ... มีจิตสหรคตด้วยอุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น. อย่างนี้คือ เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกสถาน ในฐานะเป็นตนเองในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปสู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึงกัน ด้วยจิตสหรคตด้วยอุเบกขา อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่. เธอย่อมเพลิดเพลิน พอใจ และถึงความปลื้มใจด้วยอุเบกขานั้น. เธอตั้งมั่นอยู่ในอุเบกขานั้น น้อมใจเชื่อในอุเบกขานั้น อยู่ด้วยอุเบกขานั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นอาภัสสระ. ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทพชั้นอาภัสสระมีประมาณอายุ ๒ กัป...ฯลฯ... ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุภกิณหะ. ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทพชั้นสุภกิณหะมีประมาณอายุ ๔ กัป...ฯลฯ... ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นเวหัปผละ. ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทพชั้นเวหัปผละมีประมาณอายุ ๕๐๐ กัป. ในภพนั้น ปุถุชนดำรงอยู่จนตลอดอายุขัย ใช้ประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดจนสิ้นไปแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง. ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ใช้ประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดจนสิ้นไปแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง. ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ในเมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๕

6. දුතියමෙත්තාසුත්තං

๖. ทุติยเมตตาสูตร

126. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො යදෙව තත්ථ හොති රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං තෙ ධම්මෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො සමනුපස්සති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුද්ධාවාසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං, භික්ඛවෙ, උපපත්ති අසාධාරණා පුථුජ්ජනෙහි.

๑๒๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวก อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจิตสหรคตด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น. อย่างนี้คือ เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกสถาน ในฐานะเป็นตนเองในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปสู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึงกัน ด้วยจิตสหรคตด้วยเมตตา อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่. เธอพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในเมตตาฌานนั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นอาพาธ เป็นของอื่น เป็นของผุพัง เป็นของว่าง เป็นของไม่ใช่ตน. เธอหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุทธาวาส. ภิกษุทั้งหลาย อุบัตินี้ไม่ทั่วไปแก่ปุถุชน.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කරුණා…පෙ… මුදිතා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො යදෙව තත්ථ හොති රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං තෙ ධම්මෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො සමනුපස්සති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුද්ධාවාසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං, භික්ඛවෙ, උපපත්ති අසාධාරණා පුථුජ්ජනෙහි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจิตสหรคตด้วยกรุณา...ฯลฯ... มุทิตา...ฯลฯ... อุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น. อย่างนี้คือ เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกสถาน ในฐานะเป็นตนเองในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปสู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึงกัน ด้วยจิตสหรคตด้วยอุเบกขา อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่. เธอพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในอุเบกขาฌานนั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นอาพาธ เป็นของอื่น เป็นของผุพัง เป็นของว่าง เป็นของไม่ใช่ตน. เธอหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุทธาวาส. ภิกษุทั้งหลาย อุบัตินี้ไม่ทั่วไปแก่ปุถุชน. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๖

7. පඨමතථාගතඅච්ඡරියසුත්තං

๗. ปฐมตถาคตอัจฉริยสูตร

127. ‘‘තථාගතස්ස[Pg.446], භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්ති. කතමෙ චත්තාරො? යදා, භික්ඛවෙ, බොධිසත්තො තුසිතා කායා චවිත්වා සතො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති, අථ සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යාපි තා ලොකන්තරිකා අඝා අසංවුතා අන්ධකාරා අන්ධකාරතිමිසා යත්ථපිමෙසං චන්දිමසූරියානං එවංමහිද්ධිකානං එවංමහානුභාවානං ආභා නානුභොන්ති, තත්ථපි අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යෙපි තත්ථ සත්තා උපපන්නා තෙපි තෙනොභාසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ජානන්ති – ‘අඤ්ඤෙපි කිර, භො, සන්ති සත්තා ඉධූපපන්නා’ති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති.

๑๒๗. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันน่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ ย่อมปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า. ๔ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด พระโพธิสัตว์จุติจากหมู่เทพชั้นดุสิต มีสติสัมปชัญญะ เสด็จลงสู่พระครรภ์ของพระมารดา เมื่อนั้น แสงสว่างอันยิ่งใหญ่ไม่มีประมาณ ย่อมปรากฏขึ้นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ล่วงเทวานุภาพของทวยเทพ. แม้ในโลกันตริกนรกอันเป็นที่ว่างเปล่า ไม่มีอะไรปกปิด มืดมิด เป็นความมืดทึบ ซึ่งแสงสว่างของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากถึงเพียงนี้ ส่องไปไม่ถึง ในที่นั้น แสงสว่างอันยิ่งใหญ่ไม่มีประมาณก็ปรากฏขึ้น ล่วงเทวานุภาพของทวยเทพ. แม้สัตว์ที่เกิดในที่นั้นๆ ก็จำกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า สัตว์เหล่าอื่นที่เกิดในที่นี้ก็มีอยู่’. ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมอันน่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๑ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යදා බොධිසත්තො සතො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති, අථ සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යාපි තා ලොකන්තරිකා අඝා අසංවුතා අන්ධකාරා අන්ධකාරතිමිසා යත්ථපිමෙසං චන්දිමසූරියානං එවංමහිද්ධිකානං එවංමහානුභාවානං ආභා නානුභොන්ති, තත්ථපි අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යෙපි තත්ථ සත්තා උපපන්නා තෙපි තෙනොභාසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ජානන්ති – ‘අඤ්ඤෙපි කිර, භො, සන්ති සත්තා ඉධූපපන්නා’ති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เมื่อใด พระโพธิสัตว์มีสติสัมปชัญญะ ประสูติจากพระครรภ์พระมารดา เมื่อนั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ย่อมปรากฏในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ แม้ในโลกันตริกนรกที่ว่างเปล่า ไม่ถูกปิดกั้น มืดมนอนธการ ซึ่งแสงสว่างของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ ส่องไปไม่ถึง ในที่นั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ก็ปรากฏขึ้น แม้สัตว์ที่เกิดในที่นั้น ก็รู้จักกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า แม้สัตว์เหล่าอื่นที่เกิดในที่นี้ก็มีอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๒ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යදා තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, අථ සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො [Pg.447] පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යාපි තා ලොකන්තරිකා අඝා අසංවුතා අන්ධකාරා අන්ධකාරතිමිසා යත්ථපිමෙසං චන්දිමසූරියානං එවංමහිද්ධිකානං එවංමහානුභාවානං ආභා නානුභොන්ති, තත්ථපි අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යෙපි තත්ථ සත්තා උපපන්නා තෙපි තෙනොභාසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ජානන්ති – ‘අඤ්ඤෙපි කිර, භො, සන්ති සත්තා ඉධූපපන්නා’ති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เมื่อใด พระตถาคตตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ เมื่อนั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ย่อมปรากฏในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ แม้ในโลกันตริกนรกที่ว่างเปล่า ไม่ถูกปิดกั้น มืดมนอนธการ ซึ่งแสงสว่างของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ ส่องไปไม่ถึง ในที่นั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ก็ปรากฏขึ้น แม้สัตว์ที่เกิดในที่นั้น ก็รู้จักกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า แม้สัตว์เหล่าอื่นที่เกิดในที่นี้ก็มีอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๓ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යදා තථාගතො අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙති, අථ සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යාපි තා ලොකන්තරිකා අඝා අසංවුතා අන්ධකාරා අන්ධකාරතිමිසා යත්ථපිමෙසං චන්දිමසූරියානං එවංමහිද්ධිකානං එවංමහානුභාවානං ආභා නානුභොන්ති, තත්ථපි අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යෙපි තත්ථ සත්තා උපපන්නා තෙපි තෙනොභාසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ජානන්ති – ‘අඤ්ඤෙපි කිර, භො, සන්ති සත්තා ඉධූපපන්නා’ති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා ඉමෙ චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්තී’’ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เมื่อใด พระตถาคตทรงยังอนุตรธัมมจักรให้เป็นไป เมื่อนั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ย่อมปรากฏในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ แม้ในโลกันตริกนรกที่ว่างเปล่า ไม่ถูกปิดกั้น มืดมนอนธการ ซึ่งแสงสว่างของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ ส่องไปไม่ถึง ในที่นั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ก็ปรากฏขึ้น แม้สัตว์ที่เกิดในที่นั้น ก็รู้จักกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า แม้สัตว์เหล่าอื่นที่เกิดในที่นี้ก็มีอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๔ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า สุตตันตะที่ ๗ จบ

8. දුතියතථාගතඅච්ඡරියසුත්තං

๘. ทุติยตถาคตอัจฉริยสูตร

128. ‘‘තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්ති. කතමෙ චත්තාරො? ආලයාරාමා, භික්ඛවෙ, පජා ආලයරතා ආලයසම්මුදිතා; සා තථාගතෙන අනාලයෙ ධම්මෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති සොතං ඔදහති අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති.

๑๒๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการ ย่อมปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ ประการ อะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย หมู่สัตว์ยินดีในอาลัย พอใจในอาลัย บันเทิงในอาลัย เมื่อพระตถาคตทรงแสดงธรรมที่ไม่มีอาลัย หมู่สัตว์นั้นย่อมปรารถนาจะฟัง เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตไว้เพื่อรู้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๑ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

‘‘මානාරාමා[Pg.448], භික්ඛවෙ, පජා මානරතා මානසම්මුදිතා. සා තථාගතෙන මානවිනයෙ ධම්මෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති සොතං ඔදහති අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති.

ภิกษุทั้งหลาย หมู่สัตว์ยินดีในมานะ พอใจในมานะ บันเทิงในมานะ เมื่อพระตถาคตทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องกำจัดมานะ หมู่สัตว์นั้นย่อมปรารถนาจะฟัง เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตไว้เพื่อรู้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๒ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

‘‘අනුපසමාරාමා, භික්ඛවෙ, පජා අනුපසමරතා අනුපසමසම්මුදිතා. සා තථාගතෙන ඔපසමිකෙ ධම්මෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති සොතං ඔදහති අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති.

ภิกษุทั้งหลาย หมู่สัตว์ยินดีในความไม่สงบ พอใจในความไม่สงบ บันเทิงในความไม่สงบ เมื่อพระตถาคตทรงแสดงธรรมอันเป็นไปเพื่อความสงบ หมู่สัตว์นั้นย่อมปรารถนาจะฟัง เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตไว้เพื่อรู้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๓ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

‘‘අවිජ්ජාගතා, භික්ඛවෙ, පජා අණ්ඩභූතා පරියොනද්ධා. සා තථාගතෙන අවිජ්ජාවිනයෙ ධම්මෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති සොතං ඔදහති අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා ඉමෙ චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්තී’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย หมู่สัตว์ตกอยู่ในอวิชชา เป็นดุจฟองไข่ ถูกหุ้มห่อไว้ เมื่อพระตถาคตทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องกำจัดอวิชชา หมู่สัตว์นั้นย่อมปรารถนาจะฟัง เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตไว้เพื่อรู้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๔ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า สุตตันตะที่ ๘ จบ

9. ආනන්දඅච්ඡරියසුත්තං

๙. อานันทอัจฉริยสูตร

129. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ. කතමෙ චත්තාරො? සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, භික්ඛුපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති.

๑๒๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการเหล่านี้มีอยู่ในพระอานนท์ ๔ ประการ อะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบริษัทภิกษุเข้าไปหาพระอานนท์เพื่อพบเห็น บริษัทนั้นย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยการได้เห็น และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น บริษัทนั้นย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยธรรมที่แสดง ภิกษุทั้งหลาย บริษัทภิกษุยังไม่ทันอิ่มใจเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනිපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්ථ චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනිපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุณีบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น ภิกษุณีบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม ภิกษุณีบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, උපාසකපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි [Pg.449] සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, උපාසකපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบาสกบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น อุบาสกบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม อุบาสกบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย อุบาสกบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, උපාසිකාපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, උපාසිකාපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบาสิกาบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น อุบาสิกาบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม อุบาสิกาบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระอานนท์ จบสูตรที่ ๙

10. චක්කවත්තිඅච්ඡරියසුත්තං

๑๐. จักกวัตติอัจฉริยสูตร

130. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා රඤ්ඤෙ චක්කවත්තිම්හි. කතමෙ චත්තාරො? සචෙ, භික්ඛවෙ, ඛත්තියපරිසා රාජානං චක්කවත්තිං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ රාජා චක්කවත්තී භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, ඛත්තියපරිසා හොති, අථ රාජා චක්කවත්තී තුණ්හී භවති.

๑๓๐. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าขัตติยบริษัทเข้าเฝ้าพระเจ้าจักรพรรดิเพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น ขัตติยบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระเจ้าจักรพรรดิรับสั่งในบริษัทนั้น แม้เพราะพระดำรัสนั้น ขัตติยบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย ขัตติยบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระเจ้าจักรพรรดิก็ทรงนิ่งเสีย

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණපරිසා රාජානං චක්කවත්තිං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ රාජා චක්කවත්තී භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණපරිසා හොති, අථ රාජා චක්කවත්තී තුණ්හී භවති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพราหมณบริษัทเข้าเฝ้าพระเจ้าจักรพรรดิเพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น พราหมณบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระเจ้าจักรพรรดิรับสั่งในบริษัทนั้น แม้เพราะพระดำรัสนั้น พราหมณบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย พราหมณบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระเจ้าจักรพรรดิก็ทรงนิ่งเสีย

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, ගහපතිපරිසා රාජානං චක්කවත්තිං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ රාජා චක්කවත්තී භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, ගහපතිපරිසා හොති, අථ රාජා චක්කවත්තී තුණ්හී භවති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าคหบดีบริษัทเข้าเฝ้าพระเจ้าจักรพรรดิเพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น คหบดีบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระเจ้าจักรพรรดิรับสั่งในบริษัทนั้น แม้เพราะพระดำรัสนั้น คหบดีบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย คหบดีบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระเจ้าจักรพรรดิก็ทรงนิ่งเสีย

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, සමණපරිසා රාජානං චක්කවත්තිං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ රාජා චක්කවත්තී භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, සමණපරිසා හොති, අථ රාජා චක්කවත්තී තුණ්හී භවති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා රඤ්ඤෙ චක්කවත්තිම්හි.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าสมณบริษัทเข้าเฝ้าพระเจ้าจักรพรรดิเพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น สมณบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระเจ้าจักรพรรดิรับสั่งในบริษัทนั้น แม้เพราะพระดำรัสนั้น สมณบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย สมณบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระเจ้าจักรพรรดิก็ทรงนิ่งเสีย ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระเจ้าจักรพรรดิ

‘‘එවමෙවං [Pg.450] ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ. කතමෙ චත්තාරො? සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, භික්ඛුපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระอานนท์ ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น ภิกษุบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม ภิกษุบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනිපරිසා…පෙ… සචෙ, භික්ඛවෙ, උපාසකපරිසා…පෙ… සචෙ, භික්ඛවෙ, උපාසිකාපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, උපාසිකාපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุณีบริษัท...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบาสกบริษัท...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบาสิกาบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น อุบาสิกาบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม อุบาสิกาบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระอานนท์ จบสูตรที่ ๑๐

භයවග්ගො තතියො.

จบภยวรรคที่ ๓

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้

අත්තානුවාදඌමි ච, ද්වෙ ච නානා ද්වෙ ච හොන්ති;

මෙත්තා ද්වෙ ච අච්ඡරියා, අපරා ච තථා දුවෙති.

ว่าด้วยภัยคือการติเตียนตน ๑, ภัยคือคลื่น ๑, นานากรณสูตร ๒ สูตร, เมตตาสูตร ๒ สูตร, อัจฉริยสูตร ๒ สูตร, อัพภูตสูตรอีก ๒ สูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

(14) 4. පුග්ගලවග්ගො

(๑๔) ๔. ปุคคลวรรค

1. සංයොජනසුත්තං

๑. สังโยชนสูตร

131. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති.

๑๓๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ที่ยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ที่ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้

‘‘ඉධ [Pg.451] පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ที่ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว ละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ที่ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว ละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว และละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว

‘‘කතමස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි? සකදාගාමිස්ස. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ คือบุคคลประเภทไหน คือ พระสกทาคามี ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้แลที่ยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้

‘‘කතමස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි? උද්ධංසොතස්ස අකනිට්ඨගාමිනො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์และภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้? คือบุคคลผู้อุทธังโสโต อกนิฏฐคามี. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้นี้แลละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์และภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้

‘‘කතමස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි? අන්තරාපරිනිබ්බායිස්ස. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรละโอรัมภาคิยสังโยชน์และอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้? คือบุคคลผู้อันตราปรินิพพายี. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้นี้แลละโอรัมภาคิยสังโยชน์และอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้

‘‘කතමස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි? අරහතො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรละโอรัมภาคิยสังโยชน์ อุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ และภวปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว? คือพระอรหันต์. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้นี้แลละโอรัมภาคิยสังโยชน์ อุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ และภวปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๑

2. පටිභානසුත්තං

๒. ปฏิภาณสูตร

132. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.452], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? යුත්තප්පටිභානො, නො මුත්තප්පටිභානො; මුත්තප්පටිභානො, නො යුත්තප්පටිභානො; යුත්තප්පටිභානො ච මුත්තප්පටිභානො ච; නෙව යුත්තප්පටිභානො න මුත්තප්පටිභානො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං.

๑๓๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? คือ ๑. บุคคลผู้มีปฏิภาณในสิ่งที่สมควร แต่ไม่มีปฏิภาณฉับพลัน ๒. บุคคลผู้มีปฏิภาณฉับพลัน แต่ไม่มีปฏิภาณในสิ่งที่สมควร ๓. บุคคลผู้มีปฏิภาณในสิ่งที่สมควรและมีปฏิภาณฉับพลันด้วย ๔. บุคคลผู้ไม่มีปฏิภาณในสิ่งที่สมควรและไม่มีปฏิภาณฉับพลันด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๒

3. උග්ඝටිතඤ්ඤූසුත්තං

๓. อุคฆฏิตัญญูสูตร

133. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? උග්ඝටිතඤ්ඤූ, විපඤ්චිතඤ්ඤූ, නෙය්‍යො, පදපරමො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං.

๑๓๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? คือ ๑. อุคฆฏิตัญญู (ผู้รู้ได้เพียงยกหัวข้อขึ้นแสดง) ๒. วิปจิตัญญู (ผู้รู้ได้เมื่ออธิบายความ) ๓. เนยยะ (ผู้พอจะแนะนำได้) ๔. ปทปรมะ (ผู้มีบทเป็นอย่างยิ่ง). ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๓

4. උට්ඨානඵලසුත්තං

๔. อุฏฐานผลสูตร

134. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? උට්ඨානඵලූපජීවී න කම්මඵලූපජීවී, කම්මඵලූපජීවී න උට්ඨානඵලූපජීවී, උට්ඨානඵලූපජීවී චෙව කම්මඵලූපජීවී ච, නෙව උට්ඨානඵලූපජීවී න කම්මඵලූපජීවී – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං.

๑๓๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? คือ ๑. บุคคลผู้อาศัยผลแห่งความเพียรเลี้ยงชีพ แต่ไม่อาศัยผลแห่งกรรมเลี้ยงชีพ ๒. บุคคลผู้อาศัยผลแห่งกรรมเลี้ยงชีพ แต่ไม่อาศัยผลแห่งความเพียรเลี้ยงชีพ ๓. บุคคลผู้อาศัยผลแห่งความเพียรเลี้ยงชีพและอาศัยผลแห่งกรรมเลี้ยงชีพด้วย ๔. บุคคลผู้ไม่อาศัยผลแห่งความเพียรเลี้ยงชีพและไม่อาศัยผลแห่งกรรมเลี้ยงชีพด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๔

5. සාවජ්ජසුත්තං

๕. สาวัชชสูตร

135. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සාවජ්ජො, වජ්ජබහුලො, අප්පවජ්ජො, අනවජ්ජො.

๑๓๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? คือ ๑. บุคคลผู้มีโทษ ๒. บุคคลผู้มีโทษมาก ๓. บุคคลผู้มีโทษน้อย ๔. บุคคลผู้ไม่มีโทษ

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාවජ්ජො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාවජ්ජො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีโทษเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่มีโทษ ประกอบด้วยวจีกรรมที่มีโทษ ประกอบด้วยมโนกรรมที่มีโทษ. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีโทษเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වජ්ජබහුලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං අනවජ්ජෙන; සාවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං අනවජ්ජෙන; සාවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං අනවජ්ජෙන. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වජ්ජබහුලො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีโทษมากเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษน้อยเป็นส่วนน้อย, ประกอบด้วยวจีกรรมที่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษน้อยเป็นส่วนน้อย, ประกอบด้วยมโนกรรมที่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษน้อยเป็นส่วนน้อย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีโทษมากเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.453], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පවජ්ජො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං සාවජ්ජෙන; අනවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං සාවජ්ජෙන; අනවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං සාවජ්ජෙන. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පවජ්ජො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีโทษน้อยเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษเป็นส่วนน้อย, ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษเป็นส่วนน้อย, ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษเป็นส่วนน้อย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีโทษน้อยเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනවජ්ජො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනවජ්ජො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ไม่มีโทษเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษ ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่มีโทษ ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่มีโทษ. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่มีโทษเป็นอย่างนี้แล. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๕

6. පඨමසීලසුත්තං

๖. ปฐมสีลสูตร

136. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු න පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං න පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය න පරිපූරකාරී.

๑๓๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ไม่เป็นผู้ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ไม่เป็นผู้ทำปัญญาให้บริบูรณ์

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං න පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය න පරිපූරකාරී.

ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ แต่ไม่เป็นผู้ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ไม่เป็นผู้ทำปัญญาให้บริบูรณ์

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය න පරිපූරකාරී.

ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ เป็นผู้ทำสมาธิให้บริบูรณ์ แต่ไม่เป็นผู้ทำปัญญาให้บริบูรณ์

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ เป็นผู้ทำสมาธิให้บริบูรณ์ เป็นผู้ทำปัญญาให้บริบูรณ์. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๖

7. දුතියසීලසුත්තං

๗. ทุติยสีลสูตร

137. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න සීලගරු හොති න සීලාධිපතෙය්‍යො, න සමාධිගරු හොති න සමාධාධිපතෙය්‍යො, න පඤ්ඤාගරු හොති න පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො.

๑๓๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เคารพในศีล ไม่ยกศีลเป็นใหญ่ ไม่เคารพในสมาธิ ไม่ยกสมาธิเป็นใหญ่ ไม่เคารพในปัญญา ไม่ยกปัญญาเป็นใหญ่

‘‘ඉධ [Pg.454] පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලගරු හොති සීලාධිපතෙය්‍යො, න සමාධිගරු හොති න සමාධාධිපතෙය්‍යො, න පඤ්ඤාගරු හොති න පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เคารพในศีล ยกศีลเป็นใหญ่ แต่ไม่เคารพในสมาธิ ไม่ยกสมาธิเป็นใหญ่ ไม่เคารพในปัญญา ไม่ยกปัญญาเป็นใหญ่

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලගරු හොති සීලාධිපතෙය්‍යො, සමාධිගරු හොති සමාධාධිපතෙය්‍යො, න පඤ්ඤාගරු හොති න පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เคารพในศีล ยกศีลเป็นใหญ่ เคารพในสมาธิ ยกสมาธิเป็นใหญ่ แต่ไม่เคารพในปัญญา ไม่ยกปัญญาเป็นใหญ่

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලගරු හොති සීලාධිපතෙය්‍යො, සමාධිගරු හොති සමාධාධිපතෙය්‍යො, පඤ්ඤාගරු හොති පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เคารพในศีล ยกศีลเป็นใหญ่ เคารพในสมาธิ ยกสมาธิเป็นใหญ่ เคารพในปัญญา ยกปัญญาเป็นใหญ่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๗

8. නිකට්ඨසුත්තං

๘. นิกัฏฐสูตร

138. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? නිකට්ඨකායො අනිකට්ඨචිත්තො, අනිකට්ඨකායො නිකට්ඨචිත්තො, අනිකට්ඨකායො ච අනිකට්ඨචිත්තො ච, නිකට්ඨකායො ච නිකට්ඨචිත්තො ච.

๑๓๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้มีกายสงัด แต่มีจิตไม่สงัด ๒. บุคคลผู้มีกายไม่สงัด แต่มีจิตสงัด ๓. บุคคลผู้มีกายไม่สงัดและมีจิตไม่สงัด ๔. บุคคลผู้มีกายสงัดและมีจิตสงัด

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිකට්ඨකායො හොති අනිකට්ඨචිත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවති. සො තත්ථ කාමවිතක්කම්පි විතක්කෙති බ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති විහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිකට්ඨකායො හොති අනිකට්ඨචිත්තො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงัด แต่มีจิตไม่สงัด เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ อยู่ในเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว แต่เขากลับตรึกกามวิตกบ้าง พยาบาทวิตกบ้าง วิหิงสาวิตกบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงัด แต่มีจิตไม่สงัด เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනිකට්ඨකායො හොති නිකට්ඨචිත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවති. සො තත්ථ නෙක්ඛම්මවිතක්කම්පි විතක්කෙති අබ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති අවිහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනිකට්ඨකායො හොති නිකට්ඨචිත්තො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายไม่สงัด แต่มีจิตสงัด เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่อยู่ในเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว แต่เขาตรึกเนกขัมมวิตกบ้าง อพยาบาทวิตกบ้าง อวิหิงสาวิตกบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายไม่สงัด แต่มีจิตสงัด เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනිකට්ඨකායො ච හොති අනිකට්ඨචිත්තො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි [Pg.455] පටිසෙවති. සො තත්ථ කාමවිතක්කම්පි විතක්කෙති බ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති විහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනිකට්ඨකායො ච හොති අනිකට්ඨචිත්තො ච.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายไม่สงัดและมีจิตไม่สงัด เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่อยู่ในเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว แต่เขากลับตรึกกามวิตกบ้าง พยาบาทวิตกบ้าง วิหิงสาวิตกบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายไม่สงัดและมีจิตไม่สงัด เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිකට්ඨකායො ච හොති නිකට්ඨචිත්තො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවති. සො තත්ථ නෙක්ඛම්මවිතක්කම්පි විතක්කෙති අබ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති අවිහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිකට්ඨකායො ච හොති නිකට්ඨචිත්තො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงัดและมีจิตสงัด เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ อยู่ในเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว และเขาตรึกเนกขัมมวิตกบ้าง อพยาบาทวิตกบ้าง อวิหิงสาวิตกบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงัดและมีจิตสงัด เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๘

9. ධම්මකථිකසුත්තං

๙. ธัมมกถิกสูตร

139. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච; පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

๑๓๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึก ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกบางคนในศาสนานี้ พูดน้อย และพูดเรื่องที่ไม่เป็นประโยชน์ บริษัทของเธอนั้นก็ไม่ฉลาดในเรื่องที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกเช่นนี้ ย่อมถึงการนับว่าเป็นธรรมกถึกสำหรับบริษัทเช่นนั้น

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච; පරිසා චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ธรรมกถึกบางคนในศาสนานี้ พูดน้อย แต่พูดเรื่องที่เป็นประโยชน์ บริษัทของเธอนั้นก็ฉลาดในเรื่องที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกเช่นนี้ ย่อมถึงการนับว่าเป็นธรรมกถึกสำหรับบริษัทเช่นนั้น

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච; පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ธรรมกถึกบางคนในศาสนานี้ พูดมาก แต่พูดเรื่องที่ไม่เป็นประโยชน์ บริษัทของเธอนั้นก็ไม่ฉลาดในเรื่องที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกเช่นนี้ ย่อมถึงการนับว่าเป็นธรรมกถึกสำหรับบริษัทเช่นนั้น

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච; පරිසා චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මකථිකා’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ธรรมกถึกบางคนในศาสนานี้ พูดมาก และพูดเรื่องที่เป็นประโยชน์ บริษัทของเธอนั้นก็ฉลาดในเรื่องที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกเช่นนี้ ย่อมถึงการนับว่าเป็นธรรมกถึกสำหรับบริษัทเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึก ๔ จำพวกนี้แล จบสูตรที่ ๙

10. වාදීසුත්තං

๑๐. วาทีสูตร

140. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, වාදී. කතමෙ චත්තාරො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, වාදී අත්ථතො පරියාදානං ගච්ඡති, නො බ්‍යඤ්ජනතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, වාදී බ්‍යඤ්ජනතො [Pg.456] පරියාදානං ගච්ඡති, නො අත්ථතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, වාදී අත්ථතො ච බ්‍යඤ්ජනතො ච පරියාදානං ගච්ඡති; අත්ථි, භික්ඛවෙ, වාදී නෙවත්ථතො නො බ්‍යඤ්ජනතො පරියාදානං ගච්ඡති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වාදී. අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං චතූහි පටිසම්භිදාහි සමන්නාගතො අත්ථතො වා බ්‍යඤ්ජනතො වා පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති. දසමං.

๑๔๐. ภิกษุทั้งหลาย วาทีบุคคล ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ๑. วาทีบุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมถึงความเชี่ยวชาญในอรรถ แต่ไม่ถึงความเชี่ยวชาญในพยัญชนะ ๒. วาทีบุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมถึงความเชี่ยวชาญในพยัญชนะ แต่ไม่ถึงความเชี่ยวชาญในอรรถ ๓. วาทีบุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมถึงความเชี่ยวชาญทั้งในอรรถและพยัญชนะ ๔. วาทีบุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่ถึงความเชี่ยวชาญทั้งในอรรถและพยัญชนะ ภิกษุทั้งหลาย วาทีบุคคล ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปฏิสัมภิทา ๔ จะพึงถึงความไม่เชี่ยวชาญในอรรถหรือในพยัญชนะนั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ จบสูตรที่ ๑๐

පුග්ගලවග්ගො චතුත්ථො.

ปุคคลวรรคที่ ๔ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

සංයොජනං පටිභානො, උග්ඝටිතඤ්ඤු උට්ඨානං;

සාවජ්ජො ද්වෙ ච සීලානි, නිකට්ඨ ධම්ම වාදී චාති.

สังโยชนสูตร ปฏิภาณสูตร อุคฆฏิตัญญูสูตร อุฏฐานสูตร สาวัชชสูตร สีลสูตร ๒ สูตร นิกัฏฐสูตร ธัมมกถิกสูตร และวาทีสูตร

(15) 5. ආභාවග්ගො

๑๕. อาภาวรรค

1. ආභාසුත්තං

๑. อาภาสูตร

141. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, ආභා. කතමා චතස්සො? චන්දාභා, සූරියාභා, අග්ගාභා, පඤ්ඤාභා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො ආභා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමාසං චතුන්නං ආභානං යදිදං පඤ්ඤාභා’’ති. පඨමං.

๑๔๑. “ภิกษุทั้งหลาย รัศมี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ รัศมีแห่งดวงจันทร์ รัศมีแห่งดวงอาทิตย์ รัศมีแห่งไฟ รัศมีแห่งปัญญา ภิกษุทั้งหลาย รัศมี ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดารัศมี ๔ อย่างนี้ รัศมีแห่งปัญญาเลิศที่สุด”

2. පභාසුත්තං

๒. ปภาสูตร

142. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පභා. කතමා චතස්සො? චන්දප්පභා, සූරියප්පභා, අග්ගිප්පභා, පඤ්ඤාපභා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පභා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමාසං චතුන්නං පභානං යදිදං පඤ්ඤාපභා’’ති. දුතියං.

๑๔๒. “ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ แสงสว่างแห่งดวงจันทร์ แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์ แสงสว่างแห่งไฟ แสงสว่างแห่งปัญญา ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาแสงสว่าง ๔ อย่างนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาเลิศที่สุด”

3. ආලොකසුත්තං

๓. อาโลกสูตร

143. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආලොකා. කතමෙ චත්තාරො? චන්දාලොකො, සූරියාලොකො, අග්ගාලොකො, පඤ්ඤාලොකො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආලොකා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං චතුන්නං ආලොකානං යදිදං පඤ්ඤාලොකො’’ති. තතියං.

๑๔๓. “ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ แสงสว่างแห่งดวงจันทร์ แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์ แสงสว่างแห่งไฟ แสงสว่างแห่งปัญญา ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาแสงสว่าง ๔ อย่างนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาเลิศที่สุด”

4. ඔභාසසුත්තං

๔. โอภาสสูตร

144. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.457], භික්ඛවෙ, ඔභාසා. කතමෙ චත්තාරො? චන්දොභාසො, සූරියොභාසො, අග්ගොභාසො, පඤ්ඤොභාසො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ඔභාසා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං චතුන්නං ඔභාසානං යදිදං පඤ්ඤොභාසො’’ති. චතුත්ථං.

๑๔๔. “ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ แสงสว่างแห่งดวงจันทร์ แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์ แสงสว่างแห่งไฟ แสงสว่างแห่งปัญญา ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาแสงสว่าง ๔ อย่างนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาเลิศที่สุด”

5. පජ්ජොතසුත්තං

๕. ปัชโชตสูตร

145. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පජ්ජොතා. කතමෙ චත්තාරො? චන්දපජ්ජොතො, සූරියපජ්ජොතො, අග්ගිපජ්ජොතො, පඤ්ඤාපජ්ජොතො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පජ්ජොතා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං චතුන්නං පජ්ජොතානං යදිදං පඤ්ඤාපජ්ජොතො’’ති. පඤ්චමං.

๑๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย ประทีป ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ ประทีปคือดวงจันทร์ ประทีปคือดวงอาทิตย์ ประทีปคือไฟ ประทีปคือปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ประทีป ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาประทีป ๔ อย่างนี้ ประทีปคือปัญญาเลิศที่สุด”

6. පඨමකාලසුත්තං

๖. ปฐมกาลสูตร

146. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, කාලා. කතමෙ චත්තාරො? කාලෙන ධම්මස්සවනං, කාලෙන ධම්මසාකච්ඡා, කාලෙන සම්මසනා, කාලෙන විපස්සනා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කාලා’’ති. ඡට්ඨං.

๑๔๖. “ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ การฟังธรรมตามกาล การสนทนาธรรมตามกาล การพิจารณาตามกาล การเจริญวิปัสสนาตามกาล ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้แล”

7. දුතියකාලසුත්තං

๗. ทุติยกาลสูตร

147. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, කාලා සම්මා භාවියමානා සම්මා අනුපරිවත්තියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපෙන්ති. කතමෙ චත්තාරො? කාලෙන ධම්මස්සවනං, කාලෙන ධම්මසාකච්ඡා, කාලෙන සම්මසනා, කාලෙන විපස්සනා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කාලා සම්මා භාවියමානා සම්මා අනුපරිවත්තියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපෙන්ති.

๑๔๗. “ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้ ที่บุคคลเจริญดีแล้ว ทำให้เป็นไปโดยชอบแล้ว ย่อมนำไปสู่ความสิ้นอาสวะโดยลำดับ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ การฟังธรรมตามกาล การสนทนาธรรมตามกาล การพิจารณาตามกาล การเจริญวิปัสสนาตามกาล ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้แล ที่บุคคลเจริญดีแล้ว ทำให้เป็นไปโดยชอบแล้ว ย่อมนำไปสู่ความสิ้นอาสวะโดยลำดับ

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උපරිපබ්බතෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ තං උදකං යථානින්නං පවත්තමානං පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරෙති; පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරා කුසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති; කුසොබ්භා පරිපූරා මහාසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති; මහාසොබ්භා පරිපූරා කුන්නදියො පරිපූරෙන්ති; කුන්නදියො [Pg.458] පරිපූරා මහානදියො පරිපූරෙන්ති; මහානදියො පරිපූරා සමුද්දං පරිපූරෙන්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ චත්තාරො කාලා සම්මා භාවියමානා සම්මා අනුපරිවත්තියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපෙන්තී’’ති. සත්තමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงบนยอดเขา น้ำนั้นไหลไปตามที่ลุ่ม ย่อมทำซอกเขา ลำธาร และห้วยให้เต็ม ซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็มแล้ว ย่อมทำหนองให้เต็ม หนองเต็มแล้ว ย่อมทำบึงให้เต็ม บึงเต็มแล้ว ย่อมทำแม่น้ำน้อยให้เต็ม แม่น้ำน้อยเต็มแล้ว ย่อมทำแม่น้ำใหญ่ให้เต็ม แม่น้ำใหญ่เต็มแล้ว ย่อมทำมหาสมุทรให้เต็ม ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้ ที่บุคคลเจริญดีแล้ว ทำให้เป็นไปโดยชอบแล้ว ย่อมนำไปสู่ความสิ้นอาสวะโดยลำดับ ฉันนั้นเหมือนกัน”

8. දුච්චරිතසුත්තං

๘. ทุจริตสูตร

148. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, වචීදුච්චරිතානි. කතමානි චත්තාරි? මුසාවාදො, පිසුණා වාචා, ඵරුසා වාචා, සම්ඵප්පලාපො – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි වචීදුච්චරිතානී’’ති. අට්ඨමං.

๑๔๘. “ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ มุสาวาท วาจาส่อเสียด วาจาหยาบ สัมผัปปลาปะ ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ อย่างนี้แล”

9. සුචරිතසුත්තං

๙. สุจริตสูตร

149. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, වචීසුචරිතානි. කතමානි චත්තාරි? සච්චවාචා, අපිසුණා වාචා, සණ්හා වාචා, මන්තභාසා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි වචීසුචරිතානී’’ති. නවමං.

๑๔๙. “ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ สัจจวาจา วาจาไม่ส่อเสียด วาจาอ่อนหวาน วาจามีเหตุผล ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ อย่างนี้แล”

10. සාරසුත්තං

๑๐. สารสูตร

150. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සාරා. කතමෙ චත්තාරො? සීලසාරො, සමාධිසාරො, පඤ්ඤාසාරො, විමුත්තිසාරො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සාරා’’ති. දසමං.

๑๕๐. “ภิกษุทั้งหลาย สาระ ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ ศีลเป็นสาระ สมาธิเป็นสาระ ปัญญาเป็นสาระ วิมุตติเป็นสาระ ภิกษุทั้งหลาย สาระ ๔ อย่างนี้แล”

ආභාවග්ගො පඤ්චමො.

อาภาวรรคที่ ๕

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

ආභා පභා ච ආලොකා, ඔභාසා චෙව පජ්ජොතා;

ද්වෙ කාලා චරිතා ද්වෙ ච, හොන්ති සාරෙන තෙ දසාති.

อาภาสูตร ปภาสูตร อาโลกสูตร โอภาสสูตร ปัชโชตสูตร กาลสูตร ๒ สูตร จริตสูตร ๒ สูตร และสารสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

තතියපණ්ණාසකං සමත්තං.

ตติยปัณณาสก์ จบ

4. චතුත්ථපණ්ණාසකං

๔. จตุตถปัณณาสกะ

(16) 1. ඉන්ද්‍රියවග්ගො

๑. อินทริยวรรค หมวดว่าด้วยอินทรีย์

1. ඉන්ද්‍රියසුත්තං

๑. อินทริยสูตร

151. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.459], භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියානි. කතමානි චත්තාරි? සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ඉන්ද්‍රියානී’’ති. පඨමං.

๑๕๑. “ภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๔ อย่างนี้แล”

2. සද්ධාබලසුත්තං

๒. สัทธาพลสูตร

152. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? සද්ධාබලං, වීරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. දුතියං.

๑๕๒. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ อย่างนี้แล”

3. පඤ්ඤාබලසුත්තං

๓. ปัญญาพลสูตร

153. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? පඤ්ඤාබලං, වීරියබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගහබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. තතියං.

๑๕๓. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้ พละ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ปัญญาพละ วิริยพละ อนวัชชพละ สังคหพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้แล” สูตรที่ ๓

4. සතිබලසුත්තං

๔. สติพลสูตร

154. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? සතිබලං, සමාධිබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගහබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. චතුත්ථං.

๑๕๔. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้ พละ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ สติพละ สมาธิพละ อนวัชชพละ สังคหพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้แล” สูตรที่ ๔

5. පටිසඞ්ඛානබලසුත්තං

๕. ปฏิสังขานพลสูตร

155. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? පටිසඞ්ඛානබලං, භාවනාබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගහබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. පඤ්චමං.

๑๕๕. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้ พละ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ปฏิสังขานพละ ภาวนาพละ อนวัชชพละ สังคหพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้แล” สูตรที่ ๕

6. කප්පසුත්තං

๖. กัปปสูตร

156. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.460], භික්ඛවෙ, කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කතමානි චත්තාරි? යදා, භික්ඛවෙ, කප්පො සංවට්ටති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං – එත්තකානි වස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතානීති වා, එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා.

๑๕๖. “ภิกษุทั้งหลาย อสงไขยแห่งกัป ๔ ประการนี้ อสงไขย ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด กัปพินาศเกิดขึ้น เมื่อนั้น ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้ปี’ หรือ ‘เท่านี้ร้อยปี’ หรือ ‘เท่านี้พันปี’ หรือ ‘เท่านี้แสนปี’

‘‘යදා, භික්ඛවෙ, කප්පො සංවට්ටො තිට්ඨති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං – එත්තකානි වස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතානීති වා, එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด กัปที่พินาศแล้วตั้งอยู่ เมื่อนั้น ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้ปี’ หรือ ‘เท่านี้ร้อยปี’ หรือ ‘เท่านี้พันปี’ หรือ ‘เท่านี้แสนปี’

‘‘යදා, භික්ඛවෙ, කප්පො විවට්ටති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං – එත්තකානි වස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතානීති වා, එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด กัปวิวัฒน์เกิดขึ้น เมื่อนั้น ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้ปี’ หรือ ‘เท่านี้ร้อยปี’ หรือ ‘เท่านี้พันปี’ หรือ ‘เท่านี้แสนปี’

‘‘යදා, භික්ඛවෙ, කප්පො විවට්ටො තිට්ඨති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං – එත්තකානි වස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතානීති වා, එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානී’’ති. ඡට්ඨං.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด กัปที่วิวัฒน์แล้วตั้งอยู่ เมื่อนั้น ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้ปี’ หรือ ‘เท่านี้ร้อยปี’ หรือ ‘เท่านี้พันปี’ หรือ ‘เท่านี้แสนปี’ ภิกษุทั้งหลาย อสงไขยแห่งกัป ๔ ประการนี้แล” สูตรที่ ๖

7. රොගසුත්තං

๗. โรคสูตร

157. ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, රොගා. කතමෙ ද්වෙ? කායිකො ච රොගො චෙතසිකො ච රොගො. දිස්සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා කායිකෙන රොගෙන එකම්පි වස්සං ආරොග්‍යං පටිජානමානා, ද්වෙපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, තීණිපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, චත්තාරිපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, පඤ්චපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, දසපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, වීසතිපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, තිංසම්පි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, චත්තාරීසම්පි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, පඤ්ඤාසම්පි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, වස්සසතම්පි, භිය්‍යොපි ආරොග්‍යං පටිජානමානා. තෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා සුදුල්ලභා ලොකස්මිං යෙ චෙතසිකෙන රොගෙන මුහුත්තම්පි ආරොග්‍යං පටිජානන්ති, අඤ්ඤත්‍ර ඛීණාසවෙහි.

๑๕๗. “โรค ๒ อย่างนี้ โรค ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ โรคทางกาย และโรคทางใจ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายที่ปฏิญญาว่าไม่มีโรคทางกายตลอด ๑ ปีบ้าง ๒ ปีบ้าง ๓ ปีบ้าง ๔ ปีบ้าง ๕ ปีบ้าง ๑๐ ปีบ้าง ๒๐ ปีบ้าง ๓๐ ปีบ้าง ๔๐ ปีบ้าง ๕๐ ปีบ้าง ๑๐๐ ปีบ้าง หรือมากกว่านั้นบ้าง ยังพอหาได้ ภิกษุทั้งหลาย แต่สัตว์ที่ปฏิญญาว่าไม่มีโรคทางใจแม้ชั่วครู่หนึ่ง เว้นจากพระขีณาสพทั้งหลาย หาได้ยากยิ่งในโลก

‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.461], භික්ඛවෙ, පබ්බජිතස්ස රොගා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහිච්ඡො හොති විඝාතවා අසන්තුට්ඨො ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. සො මහිච්ඡො සමානො විඝාතවා අසන්තුට්ඨො ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති අනවඤ්ඤප්පටිලාභාය ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිලාභාය. සො උට්ඨහති ඝටති වායමති අනවඤ්ඤප්පටිලාභාය ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිලාභාය. සො සඞ්ඛාය කුලානි උපසඞ්කමති, සඞ්ඛාය නිසීදති, සඞ්ඛාය ධම්මං භාසති, සඞ්ඛාය උච්චාරපස්සාවං සන්ධාරෙති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පබ්බජිතස්ස රොගා.

“ภิกษุทั้งหลาย โรคของบรรพชิต ๔ อย่างนี้ โรค ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มักมาก มีความคับแค้นใจ ไม่สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ เธอเป็นผู้มักมาก มีความคับแค้นใจ ไม่สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ จึงตั้งความปรารถนาอันเลวทรามเพื่อจะได้การไม่ดูหมิ่น เพื่อจะได้ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เธอย่อมขวนขวาย พยายาม พากเพียร เพื่อจะได้การไม่ดูหมิ่น เพื่อจะได้ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เธอใคร่ครวญแล้วจึงเข้าไปหาสกุล ใคร่ครวญแล้วจึงนั่ง ใคร่ครวญแล้วจึงแสดงธรรม ใคร่ครวญแล้วจึงกลั้นอุจจาระปัสสาวะ ภิกษุทั้งหลาย โรคของบรรพชิต ๔ อย่างนี้แล

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න මහිච්ඡා භවිස්සාම විඝාතවන්තො අසන්තුට්ඨා ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, න පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහිස්සාම අනවඤ්ඤප්පටිලාභාය ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිලාභාය, න උට්ඨහිස්සාම න ඝටෙස්සාම න වායමිස්සාම අනවඤ්ඤප්පටිලාභාය ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිලාභාය, ඛමා භවිස්සාම සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකා භවිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. සත්තමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ในธรรมวินัยนี้ว่า ‘เราจักไม่เป็นผู้มักมาก ไม่มีความคับแค้นใจ ไม่เป็นผู้ไม่สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ เราจักไม่ตั้งความปรารถนาอันเลวทรามเพื่อจะได้การไม่ดูหมิ่น เพื่อจะได้ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เราจักไม่ขวนขวาย ไม่พยายาม ไม่พากเพียร เพื่อจะได้การไม่ดูหมิ่น เพื่อจะได้ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เราจักเป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย ต่อสัมผัสของเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้ายและว่าร้าย เราจักเป็นผู้มีปรกติอดกลั้นต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ แทบจะคร่าชีวิตได้’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” สูตรที่ ๗

8. පරිහානිසුත්තං

๘. ปริหานิสูตร

158. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

๑๕๘. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นได้ตอบรับท่านพระสารีบุตรว่า “ขอรับ ผู้มีอายุ” ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวคำนี้ว่า

‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි’. පරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා. කතමෙ චත්තාරො? රාගවෙපුල්ලත්තං, දොසවෙපුල්ලත්තං, මොහවෙපුල්ලත්තං, ගම්භීරෙසු ඛො පනස්ස ඨානාඨානෙසු පඤ්ඤාචක්ඛු [Pg.462] න කමති. යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා ඉමෙ චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි’. පරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා.

“ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดก็ตาม พิจารณาเห็นธรรม ๔ ประการในตน พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นได้เลยว่า ‘เราเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า นี้เป็นความเสื่อม ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ความที่ราคะมีมาก ความที่โทสะมีมาก ความที่โมหะมีมาก และปัญญาจักษุของเธอนั้นไม่ก้าวไปในฐานะและอฐานะอันลึกซึ้ง ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดก็ตาม พิจารณาเห็นธรรม ๔ ประการนี้ในตน พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นได้เลยว่า ‘เราเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า นี้เป็นความเสื่อม”

‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘න පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි’. අපරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා. කතමෙ චත්තාරො? රාගතනුත්තං, දොසතනුත්තං, මොහතනුත්තං, ගම්භීරෙසු ඛො පනස්ස ඨානාඨානෙසු පඤ්ඤාචක්ඛු කමති. යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා ඉමෙ චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘න පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි’. අපරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා’’ති. අට්ඨමං.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งก็ตาม พิจารณาเห็นธรรม ๔ ประการในตน พึงถึงความตกลงใจในเรื่องนี้ได้ว่า ‘เราไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย’ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ว่า เป็นธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ความที่ราคะเบาบาง ๑ ความที่โทสะเบาบาง ๑ ความที่โมหะเบาบาง ๑ ปัญญาจักษุของเธอย่อมก้าวไปในฐานะและอฐานะอันลึกซึ้ง ๑ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งก็ตาม พิจารณาเห็นธรรม ๔ ประการนี้ในตน พึงถึงความตกลงใจในเรื่องนี้ได้ว่า ‘เราไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย’ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ว่า เป็นธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม” จบสูตรที่ ๘

9. භික්ඛුනීසුත්තං

๙. ภิกขุนีสูตร

159. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරා භික්ඛුනී අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, යෙනය්‍යො ආනන්දො තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන අය්‍යස්ස ආනන්දස්ස පාදෙ සිරසා වන්ද – ‘ඉත්ථන්නාමා, භන්තෙ, භික්ඛුනී ආබාධිකිනී දුක්ඛිතා බාළ්හගිලානා. සා අය්‍යස්ස ආනන්දස්ස පාදෙ සිරසා වන්දතී’ති. එවඤ්ච වදෙහි – ‘සාධු කිර, භන්තෙ, අය්‍යො ආනන්දො යෙන භික්ඛුනුපස්සයො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’’ති. ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති ඛො සො පුරිසො තස්සා භික්ඛුනියා පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො පුරිසො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච –

๑๕๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ภิกษุณีรูปหนึ่งเรียกบุรุษคนหนึ่งมาสั่งว่า ‘มาเถิด พ่อมหาจำเริญ ท่านจงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ แล้วจงกราบไหว้เท้าของท่านพระอานนท์ด้วยศีรษะตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุณีชื่อนี้อาพาธ ได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก เธอกราบไหว้เท้าของท่านพระอานนท์ด้วยศีรษะ’ และจงเรียนอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอท่านพระอานนท์โปรดอาศัยความอนุเคราะห์ เข้าไปหาภิกษุณีรูปนั้นยังที่อยู่ของภิกษุณีเถิด’ บุรุษนั้นรับคำของภิกษุณีนั้นว่า ‘ขอรับ แม่เจ้า’ แล้วเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ไหว้ท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บุรุษนั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้เรียนท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า

‘‘ඉත්ථන්නාමා, භන්තෙ, භික්ඛුනී ආබාධිකිනී දුක්ඛිතා බාළ්හගිලානා. සා ආයස්මතො ආනන්දස්ස පාදෙ සිරසා වන්දති, එවඤ්ච වදෙති – ‘සාධු කිර, භන්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො යෙන භික්ඛුනුපස්සයො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’’ති. අධිවාසෙසි ඛො ආයස්මා ආනන්දො තුණ්හීභාවෙන.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุณีชื่อนี้อาพาธ ได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก เธอกราบไหว้เท้าของท่านพระอานนท์ด้วยศีรษะ และเรียนว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอท่านพระอานนท์โปรดอาศัยความอนุเคราะห์ เข้าไปหาภิกษุณีรูปนั้นยังที่อยู่ของภิกษุณีเถิด’” ท่านพระอานนท์ก็รับนิมนต์ด้วยดุษณีภาพ

අථ [Pg.463] ඛො ආයස්මා ආනන්දො නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන භික්ඛුනුපස්සයො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො සා භික්ඛුනී ආයස්මන්තං ආනන්දං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වා සසීසං පාරුපිත්වා මඤ්චකෙ නිපජ්ජි. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො ආයස්මා ආනන්දො තං භික්ඛුනිං එතදවොච –

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรแล้ว เข้าไปหาภิกษุณีรูปนั้นยังที่อยู่ของภิกษุณี ภิกษุณีรูปนั้นได้เห็นท่านพระอานนท์กำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้วจึงคลุมโปงนอนอยู่บนเตียง ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปหาภิกษุณีรูปนั้นถึงที่อยู่แล้วนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ท่านพระอานนท์นั่งแล้วได้กล่าวกับภิกษุณีรูปนั้นดังนี้ว่า

‘‘ආහාරසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො ආහාරං නිස්සාය. ආහාරො පහාතබ්බො. තණ්හාසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො තණ්හං නිස්සාය. තණ්හා පහාතබ්බා. මානසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො මානං නිස්සාය. මානො පහාතබ්බො. මෙථුනසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො. මෙථුනෙ ච සෙතුඝාතො වුත්තො භගවතා.

“ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากอาหาร อาศัยอาหารแล้วพึงละอาหารเสีย ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากตัณหา อาศัยตัณหาแล้วพึงละตัณหาเสีย ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากมานะ อาศัยมานะแล้วพึงละมานะเสีย ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากเมถุน และพระผู้มีพระภาคตรัสการทำลายสะพานในเมถุนธรรม

‘‘‘ආහාරසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො ආහාරං නිස්සාය. ආහාරො පහාතබ්බො’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භගිනි, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය. ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි. යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. සො අපරෙන සමයෙන ආහාරං නිස්සාය ආහාරං පජහති. ‘ආහාරසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො ආහාරං නිස්සාය. ආහාරො පහාතබ්බො’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากอาหาร อาศัยอาหารแล้วพึงละอาหารเสีย’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนน้องหญิง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้วฉันอาหาร ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง แต่เพื่อให้กายนี้ดำรงอยู่ เพื่อให้กายนี้ดำเนินไปได้ เพื่อบำบัดความลำบาก เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘เราจะกำจัดเวทนาเก่า และจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความดำเนินไป ความไม่มีโทษ และการอยู่ผาสุก จักมีแก่เรา’ สมัยต่อมา เธออาศัยอาหารแล้วย่อมละอาหารได้ ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากอาหาร อาศัยอาหารแล้วพึงละอาหารเสีย’ นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าว

‘‘‘තණ්හාසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො තණ්හං නිස්සාය. තණ්හා පහාතබ්බා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භගිනි, භික්ඛු සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! සො අපරෙන සමයෙන තණ්හං නිස්සාය තණ්හං පජහති. ‘තණ්හාසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො තණ්හං නිස්සාය. තණ්හා පහාතබ්බා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากตัณหา อาศัยตัณหาแล้วพึงละตัณหาเสีย’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนน้องหญิง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุชื่อนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ แม้เราก็จักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ สมัยต่อมา เธออาศัยตัณหาแล้วย่อมละตัณหาได้ ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากตัณหา อาศัยตัณหาแล้วพึงละตัณหาเสีย’ นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าว

‘‘‘මානසම්භූතො [Pg.464] අයං, භගිනි, කායො මානං නිස්සාය. මානො පහාතබ්බො’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භගිනි, භික්ඛු සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස එවං හොති – ‘සො හි නාම ආයස්මා ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සති; කිමඞ්ගං පනාහ’න්ති! සො අපරෙන සමයෙන මානං නිස්සාය මානං පජහති. ‘මානසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො මානං නිස්සාය. මානො පහාතබ්බො’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากมานะ อาศัยมานะแล้วพึงละมานะเสีย’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนน้องหญิง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุชื่อนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุนั้นจักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ไฉนเราจะทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ ไม่ได้เล่า’ สมัยต่อมา เธออาศัยมานะแล้วย่อมละมานะได้ ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากมานะ อาศัยมานะแล้วพึงละมานะเสีย’ นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าว

‘‘මෙථුනසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො. මෙථුනෙ ච සෙතුඝාතො වුත්තො භගවතා’’ති.

น้องหญิง กายนี้เกิดจากเมถุน และพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเมถุนเป็นเครื่องทำลายเหตุ

අථ ඛො සා භික්ඛුනී මඤ්චකා වුට්ඨහිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා ආයස්මතො ආනන්දස්ස පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘අච්චයො මං, භන්තෙ, අච්චගමා, යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යාහං එවමකාසිං. තස්සා මෙ, භන්තෙ, අය්‍යො ආනන්දො අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු, ආයතිං සංවරායා’’ති. ‘‘තග්ඝ තං, භගිනි, අච්චයො අච්චගමා, යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යා ත්වං එවමකාසි. යතො ච ඛො ත්වං, භගිනි, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි, තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාම. වුද්ධි හෙසා, භගිනි, අරියස්ස විනයෙ යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති ආයතිං සංවරං ආපජ්ජතී’’ති. නවමං.

ครั้งนั้น ภิกษุณีนั้นลุกจากเตียง ห่มอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ซบศีรษะลงที่เท้าของท่านพระอานนท์ แล้วได้กราบเรียนท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญ โทษได้ครอบงำข้าพเจ้าผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาด ซึ่งได้กระทำเช่นนี้ไปแล้ว ขอท่านพระอานนท์จงรับโทษของข้าพเจ้านั้นโดยความเป็นโทษ เพื่อความสำรวมต่อไปเถิด’ ท่านพระอานนท์กล่าวว่า ‘น้องหญิง จริงทีเดียว โทษได้ครอบงำเธอผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาด ซึ่งได้กระทำเช่นนี้ไปแล้ว แต่เพราะเธอเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วกระทำคืนตามธรรม เราจึงรับโทษนั้นของเธอ น้องหญิง นี้แลเป็นความเจริญในวินัยของพระอริยะ คือผู้ใดเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วกระทำคืนตามธรรม ย่อมถึงความสำรวมต่อไป’

10. සුගතවිනයසුත්තං

๑๐. สุคตวินยสูตร

160. ‘‘සුගතො වා, භික්ඛවෙ, ලොකෙ තිට්ඨමානො සුගතවිනයො වා තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

๑๖๐. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อพระสุคตก็ดี หรือพระวินัยของพระสุคตก็ดี ดำรงอยู่ในโลก การดำรงอยู่นั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සුගතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො [Pg.465] පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. අයං, භික්ඛවෙ, සුගතො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็พระสุคตเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตเสด็จอุบัติขึ้นในโลกนี้ เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีใครยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค ภิกษุทั้งหลาย นี้คือพระสุคต

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සුගතවිනයො? සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. අයං, භික්ඛවෙ, සුගතවිනයො. එවං සුගතො වා, භික්ඛවෙ, ලොකෙ තිට්ඨමානො සුගතවිනයො වා තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็พระวินัยของพระสุคตเป็นอย่างไร คือ พระองค์ทรงแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ภิกษุทั้งหลาย นี้คือพระวินัยของพระสุคต ภิกษุทั้งหลาย เมื่อพระสุคตก็ดี หรือพระวินัยของพระสุคตก็ดี ดำรงอยู่ในโลก การดำรงอยู่นั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ දුග්ගහිතං සුත්තන්තං පරියාපුණන්ති දුන්නික්ඛිත්තෙහි පදබ්‍යඤ්ජනෙහි. දුන්නික්ඛිත්තස්ස, භික්ඛවෙ, පදබ්‍යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි දුන්නයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තති.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม ธรรม ๔ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ภิกษุทั้งหลายเล่าเรียนสุตตันตะที่ทรงจำไว้ไม่ดี ด้วยบทและพยัญชนะที่วางไว้ไม่ดี ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบทและพยัญชนะวางไว้ไม่ดี แม้อรรถะก็ย่อมมีนัยที่เข้าใจได้ยาก ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่เป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ දුබ්බචා හොන්ති දොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා අක්ඛමා අප්පදක්ඛිණග්ගාහිනො අනුසාසනිං. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තති.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก เป็นผู้ไม่อดทน ไม่รับคำพร่ำสอนโดยเคารพ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่เป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා, තෙ න සක්කච්චං සුත්තන්තං පරං වාචෙන්ති. තෙසං අච්චයෙන ඡින්නමූලකො සුත්තන්තො හොති අප්පටිසරණො. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තති.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเป็นพหูสูต ชำนาญในอาคม ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ภิกษุเหล่านั้นไม่บอกสอนสุตตันตะแก่ผู้อื่นโดยเคารพ เมื่อท่านเหล่านั้นล่วงลับไป สุตตันตะจึงขาดราก ไม่มีที่พึ่ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่เป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ථෙරා භික්ඛූ බාහුලිකා හොන්ති සාථලිකා, ඔක්කමනෙ පුබ්බඞ්ගමා, පවිවෙකෙ නික්ඛිත්තධුරා, න වීරියං ආරභන්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. තෙසං පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති. සාපි හොති බාහුලිකා සාථලිකා, ඔක්කමනෙ පුබ්බඞ්ගමා, පවිවෙකෙ නික්ඛිත්තධුරා, න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්තී’’ති.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เถระเป็นผู้มักมาก เป็นผู้ย่อหย่อน เป็นผู้นำในความถอยหลัง ทอดธุระในวิเวก ไม่ปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ชนรุ่นหลังย่อมดำเนินตามทิฏฐิของท่านเหล่านั้น แม้ชนรุ่นนั้นก็เป็นผู้มักมาก เป็นผู้ย่อหย่อน เป็นผู้นำในความถอยหลัง ทอดธุระในวิเวก ไม่ปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๔ ที่เป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม

‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.466], භික්ඛවෙ, ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සුග්ගහිතං සුත්තන්තං පරියාපුණන්ති සුනික්ඛිත්තෙහි පදබ්‍යඤ්ජනෙහි. සුනික්ඛිත්තස්ස, භික්ඛවෙ, පදබ්‍යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි සුනයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො ධම්මො සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තති.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่อันตรธานแห่งสัทธรรม ธรรม ๔ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ภิกษุทั้งหลายเล่าเรียนสุตตันตะที่ทรงจำไว้ดี ด้วยบทและพยัญชนะที่วางไว้ดี ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบทและพยัญชนะวางไว้ดี แม้อรรถะก็ย่อมมีนัยที่เข้าใจได้ง่าย ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่เป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่อันตรธานแห่งสัทธรรม

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සුවචා හොන්ති සොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා ඛමා පදක්ඛිණග්ගාහිනො අනුසාසනිං. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො ධම්මො සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තති.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ว่าง่าย ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน รับคำพร่ำสอนโดยเคารพ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่เป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่อันตรธานแห่งสัทธรรม

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා, තෙ සක්කච්චං සුත්තන්තං පරං වාචෙන්ති. තෙසං අච්චයෙන නච්ඡින්නමූලකො සුත්තන්තො හොති සප්පටිසරණො. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො ධම්මො සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තති.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเป็นพหูสูต ชำนาญในอาคม ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ภิกษุเหล่านั้นย่อมบอกสอนสุตตันตะแก่ผู้อื่นโดยเคารพ เมื่อท่านเหล่านั้นล่วงลับไป สุตตันตะจึงไม่ขาดราก มีที่พึ่ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่เป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่อันตรธานแห่งสัทธรรม

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ථෙරා භික්ඛූ න බාහුලිකා හොන්ති න සාථලිකා, ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා, පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභන්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. තෙසං පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති. සාපි හොති න බාහුලිකා න සාථලිකා, ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා, පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො ධම්මො සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්තී’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเถระทั้งหลายไม่เป็นผู้มักมาก ไม่เป็นผู้ย่อหย่อน เป็นผู้ทอดธุระในธรรมเป็นที่ก้าวลง เป็นผู้นำในวิเวก ย่อมปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ชนรุ่นหลังย่อมดำเนินตามทิฏฐานุคติของภิกษุเถระเหล่านั้น แม้ชนรุ่นหลังนั้นก็ไม่เป็นผู้มักมาก ไม่เป็นผู้ย่อหย่อน เป็นผู้ทอดธุระในธรรมเป็นที่ก้าวลง เป็นผู้นำในวิเวก ย่อมปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย ธรรมข้อที่ ๔ นี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความไม่เสื่อมสูญแห่งสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความไม่เสื่อมสูญแห่งสัทธรรม

ඉන්ද්‍රියවග්ගො පඨමො.

อินทริยวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

ඉන්ද්‍රියානි සද්ධා පඤ්ඤා, සති සඞ්ඛානපඤ්චමං;

කප්පො රොගො පරිහානි, භික්ඛුනී සුගතෙන චාති.

อินทริยสูตร สัทธาสูตร ปัญญาสูตร สติสูตร และสังขารสูตรเป็นที่ ๕ กัปปสูตร โรคสูตร ปริหานิสูตร ภิกขุนีสูตร และสุคตวินยสูตร

(17) 2. පටිපදාවග්ගො

(๑๗) ๒. ปฏิปทาวรรค

1. සංඛිත්තසුත්තං

๑. สังขิตตสูตร

161. ‘‘චතස්සො [Pg.467] ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. පඨමං.

๑๖๑. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า) ๒. ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติลำบากแต่รู้ได้เร็ว) ๓. สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกแต่รู้ได้ช้า) ๔. สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกและรู้ได้เร็ว) ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล

2. විත්ථාරසුත්තං

๒. วิตถารสูตร

162. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා.

๑๖๒. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๒. ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๓. สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๔. สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පකතියාපි තිබ්බරාගජාතිකො හොති, අභික්ඛණං රාගජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි තිබ්බදොසජාතිකො හොති, අභික්ඛණං දොසජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි තිබ්බමොහජාතිකො හොති, අභික්ඛණං මොහජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා දන්ධං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โดยปกติเป็นผู้มีราคะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่ราคะเนืองๆ โดยปกติเป็นผู้มีโทสะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โทสะเนืองๆ โดยปกติเป็นผู้มีโมหะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โมหะเนืองๆ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเขาย่อมปรากฏว่าอ่อน บุคคลนั้นเพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้อ่อน จึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นอาสวะได้ช้า ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පකතියාපි තිබ්බරාගජාතිකො හොති, අභික්ඛණං රාගජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි තිබ්බදොසජාතිකො හොති, අභික්ඛණං දොසජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි තිබ්බමොහජාතිකො හොති, අභික්ඛණං මොහජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා ඛිප්පං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โดยปกติเป็นผู้มีราคะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่ราคะเนืองๆ โดยปกติเป็นผู้มีโทสะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โทสะเนืองๆ โดยปกติเป็นผู้มีโมหะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โมหะเนืองๆ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเขาย่อมปรากฏว่าแก่กล้า บุคคลนั้นเพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้แก่กล้า จึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นอาสวะได้เร็ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පකතියාපි න තිබ්බරාගජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං රාගජං දුක්ඛං දොමනස්සං [Pg.468] පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි න තිබ්බදොසජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං දොසජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි න තිබ්බමොහජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං මොහජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා දන්ධං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีราคะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่ราคะเนืองๆ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีโทสะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โทสะเนืองๆ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีโมหะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โมหะเนืองๆ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ ...ฯลฯ... ปัญญินทรีย์ ของเขาย่อมปรากฏว่าอ่อน บุคคลนั้นเพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้อ่อน จึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นอาสวะได้ช้า ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පකතියාපි න තිබ්බරාගජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං රාගජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි න තිබ්බදොසජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං දොසජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි න තිබ්බමොහජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං මොහජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා ඛිප්පං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีราคะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่ราคะเนืองๆ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีโทสะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โทสะเนืองๆ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีโมหะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โมหะเนืองๆ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเขาย่อมปรากฏว่าแก่กล้า บุคคลนั้นเพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้แก่กล้า จึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นอาสวะได้เร็ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล

3. අසුභසුත්තං

๓. อสุภสูตร

163. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා.

๑๖๓. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๒. ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๓. สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๔. สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අසුභානුපස්සී කායෙ විහරති, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤී, සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤී, සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී; මරණසඤ්ඤා ඛො පනස්ස අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතා හොති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා දන්ධං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้พิจารณาเห็นความไม่งามในกายอยู่ มีความหมายรู้ในความเป็นปฏิกูลในอาหาร มีความหมายรู้ในความไม่น่าเพลิดเพลินในโลกทั้งปวง เป็นผู้พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มรณสัญญาของเธอนั้นเป็นธรรมอันเข้าไปตั้งอยู่ดีแล้วในภายใน เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการเหล่านี้อยู่ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเธอ ย่อมปรากฏเป็นของอ่อน เธอจึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายได้ช้า เพราะอินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้อ่อน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา

‘‘කතමා [Pg.469] ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අසුභානුපස්සී කායෙ විහරති, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤී, සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤී, සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී; මරණසඤ්ඤා ඛො පනස්ස අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතා හොති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං…පෙ… පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා ඛිප්පං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้พิจารณาเห็นความไม่งามในกายอยู่ มีความหมายรู้ในความเป็นปฏิกูลในอาหาร มีความหมายรู้ในความไม่น่าเพลิดเพลินในโลกทั้งปวง เป็นผู้พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มรณสัญญาของเธอนั้นเป็นธรรมอันเข้าไปตั้งอยู่ดีแล้วในภายใน เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการเหล่านี้อยู่ คือ สัทธาพละ...ฯลฯ...ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์...ฯลฯ...ปัญญินทรีย์ ของเธอ ย่อมปรากฏเป็นของแก่กล้า เธอจึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายได้เร็วพลัน เพราะอินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้แก่กล้า ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා? ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං…පෙ… පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා දන්ධං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป เธอบรรลุทุติยฌาน มีความผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ อนึ่ง เพราะปีติจางคลายไป เธอเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ และเสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยเจ้าทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ เพราะละสุขและทุกข์ได้ และดับโสมนัสโทมนัสก่อนๆ ได้ เธอบรรลุจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีอุเบกขาเป็นเหตุให้สติบริสุทธิ์อยู่ เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการเหล่านี้อยู่ คือ สัทธาพละ...ฯลฯ...ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์...ฯลฯ...ปัญญินทรีย์ ของเธอ ย่อมปรากฏเป็นของอ่อน เธอจึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายได้ช้า เพราะอินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้อ่อน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා ඛිප්පං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่...ฯลฯ...บรรลุทุติยฌาน...ฯลฯ...บรรลุตติยฌาน...ฯลฯ...บรรลุจตุตถฌานอยู่ เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการเหล่านี้อยู่ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเธอ ย่อมปรากฏเป็นของแก่กล้า เธอจึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายได้เร็วพลัน เพราะอินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้แก่กล้า ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้แล

4. පඨමඛමසුත්තං

๔. ปฐมขมสูตร

164. ‘‘චතස්සො [Pg.470] ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? අක්ඛමා පටිපදා, ඛමා පටිපදා, දමා පටිපදා, සමා පටිපදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, අක්ඛමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අක්කොසන්තං පච්චක්කොසති, රොසන්තං පටිරොසති, භණ්ඩන්තං පටිභණ්ඩති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අක්ඛමා පටිපදා.

๑๖๔. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๔ ประการเป็นไฉน? คือ อักขมาปฏิปทา ขมาปฏิปทา ทมาปฏิปทา สมาปฏิปทา ภิกษุทั้งหลาย ก็อักขมาปฏิปทาเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เมื่อถูกด่า ย่อมด่าตอบ เมื่อถูกโกรธ ย่อมโกรธตอบ เมื่อถูกบริภาษ ย่อมบริภาษตอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อักขมาปฏิปทา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ඛමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අක්කොසන්තං න පච්චක්කොසති, රොසන්තං න පටිරොසති, භණ්ඩන්තං න පටිභණ්ඩති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඛමා පටිපදා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ขมาปฏิปทาเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เมื่อถูกด่า ย่อมไม่ด่าตอบ เมื่อถูกโกรธ ย่อมไม่โกรธตอบ เมื่อถูกบริภาษ ย่อมไม่บริภาษตอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ขมาปฏิปทา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං; චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති මනින්ද්‍රියං; මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දමා පටිපදා.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทมะปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ไม่ถือเอานิมิต ไม่ถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันลามก คืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษาจักขุนทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์. ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ไม่ถือเอานิมิต ไม่ถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันลามก คืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษามนินทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในมนินทรีย์. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทมะปฏิปทา.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති සමෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති; උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති සමෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. චතුත්ථං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมะปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่ยอมรับกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมละ บรรเทา ทำให้สงบ ทำให้สิ้นสุดไป ทำให้ถึงความไม่มีอีก, ไม่ยอมรับพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว...ฯลฯ... ไม่ยอมรับวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ไม่ยอมรับอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้วๆ ย่อมละ บรรเทา ทำให้สงบ ทำให้สิ้นสุดไป ทำให้ถึงความไม่มีอีก. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สมะปฏิปทา. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้แล. จบสูตรที่ ๔.

5. දුතියඛමසුත්තං

๕. ทุติยขมสูตร

165. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? අක්ඛමා පටිපදා, ඛමා පටිපදා, දමා පටිපදා, සමා පටිපදා.

๑๖๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้. ๔ ประการเป็นไฉน? คือ อักขมาปฏิปทา ขมาปฏิปทา ทมะปฏิปทา สมะปฏิปทา.

‘‘කතමා [Pg.471] ච, භික්ඛවෙ, අක්ඛමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අක්ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අනධිවාසකජාතිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අක්ඛමා පටිපදා.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อักขมาปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย ต่อสัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้าย ใส่ร้าย เป็นผู้ไม่มีปกติอดกลั้นต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ พรากชีวิตได้. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อักขมาปฏิปทา.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ඛමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඛමා පටිපදා.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ขมาปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย ต่อสัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้าย ใส่ร้าย เป็นผู้มีปกติอดกลั้นต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ พรากชีวิตได้. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ขมาปฏิปทา.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති…පෙ… සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති මනින්ද්‍රියං; මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දමා පටිපදා.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทมะปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ไม่ถือเอานิมิต...ฯลฯ... ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ไม่ถือเอานิมิต ไม่ถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันลามก คืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษามนินทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในมนินทรีย์. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทมะปฏิปทา.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති සමෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති සමෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. පඤ්චමං.

6. උභයසුත්තං

๖. อุภยสูตร

166. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා.

๑๖๖. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้. ๔ ประการเป็นไฉน? คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า), ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติลำบากแต่รู้ได้เร็ว), สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกแต่รู้ได้ช้า), สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกและรู้ได้เร็ว).

‘‘තත්‍ර[Pg.472], භික්ඛවෙ, යායං පටිපදා දුක්ඛා දන්ධාභිඤ්ඤා, අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා උභයෙනෙව හීනා අක්ඛායති. යම්පායං පටිපදා දුක්ඛා, ඉමිනාපායං හීනා අක්ඛායති; යම්පායං පටිපදා දන්ධා, ඉමිනාපායං හීනා අක්ඛායති. අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා උභයෙනෙව හීනා අක්ඛායති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาปฏิปทาเหล่านั้น ปฏิปทาที่เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา นี้ เรากล่าวว่าเลวโดยส่วนทั้งสอง. เพราะปฏิปทานี้เป็นทุกขาปฏิปทา ฉะนั้นเราจึงกล่าวว่าเลว, เพราะปฏิปทานี้เป็นทันธาภิญญา ฉะนั้นเราจึงกล่าวว่าเลว. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทานี้ เรากล่าวว่าเลวโดยส่วนทั้งสอง.

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යායං පටිපදා දුක්ඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා දුක්ඛත්තා හීනා අක්ඛායති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาปฏิปทาเหล่านั้น ปฏิปทาที่เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา นี้ เรากล่าวว่าเลวเพราะความเป็นทุกขาปฏิปทา.

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යායං පටිපදා සුඛා දන්ධාභිඤ්ඤා, අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා දන්ධත්තා හීනා අක්ඛායති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาปฏิปทาเหล่านั้น ปฏิปทาที่เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา นี้ เรากล่าวว่าเลวเพราะความเป็นทันธาภิญญา.

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යායං පටිපදා සුඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා උභයෙනෙව පණීතා අක්ඛායති. යම්පායං පටිපදා සුඛා, ඉමිනාපායං පණීතා අක්ඛායති; යම්පායං පටිපදා ඛිප්පා, ඉමිනාපායං පණීතා අක්ඛායති. අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා උභයෙනෙව පණීතා අක්ඛායති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. ඡට්ඨං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาปฏิปทาเหล่านั้น ปฏิปทาที่เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา นี้ เรากล่าวว่าประณีตโดยส่วนทั้งสอง. เพราะปฏิปทานี้เป็นสุขาปฏิปทา ฉะนั้นเราจึงกล่าวว่าประณีต, เพราะปฏิปทานี้เป็นขิปปาภิญญา ฉะนั้นเราจึงกล่าวว่าประณีต. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทานี้ เรากล่าวว่าประณีตโดยส่วนทั้งสอง. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้แล. จบสูตรที่ ๖.

7. මහාමොග්ගල්ලානසුත්තං

๗. มหาโมคคัลลานสูตร

167. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච –

๑๖๗. ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรเข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรนั่ง ณ ที่สมควรแล้วแล ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า

‘‘චතස්සො ඉමා, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, ආවුසො, චතස්සො පටිපදා[Pg.473]. ඉමාසං, ආවුසො, චතුන්නං පටිපදානං කතමං තෙ පටිපදං ආගම්ම අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති?

“ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า) ๑ ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติลำบากแต่รู้ได้เร็ว) ๑ สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกแต่รู้ได้ช้า) ๑ สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกและรู้ได้เร็ว) ๑ ท่านผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล ท่านผู้มีอายุ ในบรรดาปฏิปทา ๔ ประการนี้ จิตของท่านอาศัยปฏิปทาข้อไหน จึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น”

‘‘චතස්සො ඉමා, ආවුසො සාරිපුත්ත, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, ආවුසො, චතස්සො පටිපදා[Pg.473]. ඉමාසං, ආවුසො, චතුන්නං පටිපදානං යායං පටිපදා දුක්ඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, ඉමං මෙ පටිපදං ආගම්ම අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති. සත්තමං.

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ ท่านผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล ท่านผู้มีอายุ ในบรรดาปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทาที่เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา จิตของผมอาศัยปฏิปทานี้ จึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น” (โมคคัลลานสูตรที่ ๗ จบ)

8. සාරිපුත්තසුත්තං

๘. สารีปุตตสูตรที่ ๘

168. අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච –

๑๖๘. ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่ง ณ ที่สมควรแล้วแล ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสารีบุตรว่า

‘‘චතස්සො ඉමා, ආවුසො සාරිපුත්ත, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, ආවුසො, චතස්සො පටිපදා. ඉමාසං, ආවුසො, චතුන්නං පටිපදානං කතමං තෙ පටිපදං ආගම්ම අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති?

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ ท่านผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล ท่านผู้มีอายุ ในบรรดาปฏิปทา ๔ ประการนี้ จิตของท่านอาศัยปฏิปทาข้อไหน จึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น”

‘‘චතස්සො ඉමා, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, ආවුසො, චතස්සො පටිපදා. ඉමාසං, ආවුසො, චතුන්නං පටිපදානං යායං පටිපදා සුඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, ඉමං මෙ පටිපදං ආගම්ම අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති. අට්ඨමං.

“ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ ท่านผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล ท่านผู้มีอายุ ในบรรดาปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทาที่เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา จิตของผมอาศัยปฏิปทานี้ จึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น” (สารีปุตตสูตรที่ ๘ จบ)

9. සසඞ්ඛාරසුත්තං

๙. สสังขารสูตรที่ ๙

169. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කායස්ස භෙදා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කායස්ස භෙදා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති.

๑๖๙. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นสสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน ๑ ภิกษุทั้งหลาย แต่บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นสสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป ๑ ภิกษุทั้งหลาย แต่บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นอสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน ๑ ภิกษุทั้งหลาย แต่บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นอสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป ๑

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අසුභානුපස්සී කායෙ විහරති, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤී, සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤී, සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී. මරණසඤ්ඤා [Pg.474] ඛො පනස්ස අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතා හොති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นสสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาเห็นความไม่งามในกายอยู่ มีความหมายรู้ในความเป็นปฏิกูลในอาหาร มีความหมายรู้ในความไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ อนึ่ง มรณสัญญาของภิกษุนั้น ก็เป็นสิ่งที่ตั้งมั่นดีแล้วในภายใน ภิกษุนั้นอาศัยเสขพละ ๕ ประการนี้อยู่ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของภิกษุนั้น ปรากฏว่ามีกำลังยิ่ง ภิกษุนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้มีกำลังยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කායස්ස භෙදා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අසුභානුපස්සී කායෙ විහරති, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤී, සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤී, සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී. මරණසඤ්ඤා ඛො පනස්ස අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතා හොති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා කායස්ස භෙදා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කායස්ස භෙදා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นสสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาเห็นความไม่งามในกายอยู่ มีความหมายรู้ในความเป็นปฏิกูลในอาหาร มีความหมายรู้ในความไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ อนึ่ง มรณสัญญาของภิกษุนั้น ก็เป็นสิ่งที่ตั้งมั่นดีแล้วในภายใน ภิกษุนั้นอาศัยเสขพละ ๕ ประการนี้อยู่ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของภิกษุนั้น ปรากฏว่าอ่อน ภิกษุนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้อ่อน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං…පෙ… පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียรในปัจจุบัน เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม... เข้าปฐมฌาน... ทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌานอยู่ เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการนี้ คือ สัทธาพละ... ปัญญาพละอยู่ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์... ปัญญินทรีย์ ของเธอนั้นปรากฏอย่างแรงกล้า เธอเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียรในปัจจุบัน เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้มีกำลังแรงกล้า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียรในปัจจุบัน เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කායස්ස භෙදා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා කායස්ස භෙදා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කායස්ස භෙදා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียร หลังจากตายเพราะกายแตก เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม... เข้าปฐมฌาน... ทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌานอยู่ เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการนี้ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละอยู่ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ... ปัญญินทรีย์ ของเธอนั้น... เธอเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียร หลังจากตายเพราะกายแตก เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้อ่อนกำลัง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียร หลังจากตายเพราะกายแตก เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๙

10. යුගනද්ධසුත්තං

๑๐. ยุคนัทธสูตร

170. එවං [Pg.475] මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. තත්‍ර ඛො ආයස්මා ආනන්දො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා ආනන්දො එතදවොච –

๑๗๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ที่โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า 'อาวุโสภิกขเว' ภิกษุเหล่านั้นตอบรับท่านพระอานนท์ว่า 'อาวุโส' ท่านพระอานนท์จึงได้กล่าวคำนี้ว่า

‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා මම සන්තිකෙ අරහත්තප්පත්තිං බ්‍යාකරොති, සබ්බො සො චතූහි මග්ගෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන.

อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งก็ตาม พยากรณ์การบรรลุอรหัตผลในสำนักของเรา ทั้งหมดนั้นย่อมพยากรณ์ด้วยมรรค ๔ ประการ หรือด้วยมรรคอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดามรรค ๔ ประการนั้น

‘‘කතමෙහි චතූහි? ඉධ, ආවුසො, භික්ඛු සමථපුබ්බඞ්ගමං විපස්සනං භාවෙති. තස්ස සමථපුබ්බඞ්ගමං විපස්සනං භාවයතො මග්ගො සඤ්ජායති. සො තං මග්ගං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති. තස්ස තං මග්ගං ආසෙවතො භාවයතො බහුලීකරොතො සංයොජනානි පහීයන්ති, අනුසයා බ්‍යන්තීහොන්ති.

ด้วยมรรค ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เจริญวิปัสสนาอันมีสมถะนำหน้า เมื่อเธอเจริญวิปัสสนาอันมีสมถะนำหน้าอยู่ มรรคย่อมเกิดขึ้น เธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้น เมื่อเธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้นอยู่ สังโยชน์ทั้งหลายย่อมถูกละ อนุสัยทั้งหลายย่อมหมดสิ้นไป

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමං සමථං භාවෙති. තස්ස විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමං සමථං භාවයතො මග්ගො සඤ්ජායති. සො තං මග්ගං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති. තස්ස තං මග්ගං ආසෙවතො භාවයතො බහුලීකරොතො සංයොජනානි පහීයන්ති, අනුසයා බ්‍යන්තීහොන්ති.

อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเจริญสมถะอันมีวิปัสสนานำหน้า เมื่อเธอเจริญสมถะอันมีวิปัสสนานำหน้าอยู่ มรรคย่อมเกิดขึ้น เธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้น เมื่อเธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้นอยู่ สังโยชน์ทั้งหลายย่อมถูกละ อนุสัยทั้งหลายย่อมหมดสิ้นไป

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භාවෙති. තස්ස සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භාවයතො මග්ගො සඤ්ජායති. සො තං මග්ගං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති. තස්ස තං මග්ගං ආසෙවතො භාවයතො බහුලීකරොතො සංයොජනානි පහීයන්ති, අනුසයා බ්‍යන්තීහොන්ති.

อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเจริญสมถะและวิปัสสนาควบคู่กันไป เมื่อเธอเจริญสมถะและวิปัสสนาควบคู่กันไปอยู่ มรรคย่อมเกิดขึ้น เธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้น เมื่อเธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้นอยู่ สังโยชน์ทั้งหลายย่อมถูกละ อนุสัยทั้งหลายย่อมหมดสิ้นไป

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො ධම්මුද්ධච්චවිග්ගහිතං මානසං හොති. හොති සො, ආවුසො, සමයො යං තං චිත්තං අජ්ඣත්තමෙව සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එකොදි හොති සමාධියති. තස්ස මග්ගො සඤ්ජායති. සො තං මග්ගං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති. තස්ස තං මග්ගං ආසෙවතො භාවයතො [Pg.476] බහුලීකරොතො සංයොජනානි පහීයන්ති, අනුසයා බ්‍යන්තීහොන්ති.

อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุมีใจถูกความฟุ้งซ่านในธรรมยึดไว้ ก็มีสมัยที่จิตนั้นย่อมตั้งมั่นสงบอยู่ภายใน เป็นเอกัคคตา ตั้งมั่นเป็นสมาธิได้ เมื่อนั้น มรรคย่อมเกิดขึ้นแก่เธอ เธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้น เมื่อเธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้นอยู่ สังโยชน์ทั้งหลายย่อมถูกละ อนุสัยทั้งหลายย่อมหมดสิ้นไป

‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා මම සන්තිකෙ අරහත්තප්පත්තිං බ්‍යාකරොති, සබ්බො සො ඉමෙහි චතූහි මග්ගෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙනා’’ති. දසමං.

อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งก็ตาม พยากรณ์การบรรลุอรหัตผลในสำนักของเรา ทั้งหมดนั้นย่อมพยากรณ์ด้วยมรรค ๔ ประการนี้ หรือด้วยมรรคอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดามรรค ๔ ประการนั้น จบสูตรที่ ๑๐

පටිපදාවග්ගො දුතියො.

ปฏิปทาวรรคที่ ๒

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

සංඛිත්තං විත්ථාරාසුභං, ද්වෙ ඛමා උභයෙන ච;

මොග්ගල්ලානො සාරිපුත්තො, සසඞ්ඛාරං යුගනද්ධෙන චාති.

สังขิตตสูตร วิตถารสูตร อสุภสูตร ขมาสูตร ๒ สูตร อุภยสูตร โมคคัลลานสูตร สาริปุตตสูตร สสังขารสูตร และยุคนัทธสูตร

(18) 3. සඤ්චෙතනියවග්ගො

(๑๘) ๓. สัญเจตนิยวรรค

1. චෙතනාසුත්තං

๑. เจตนาสูตร

171. ‘‘කායෙ වා, භික්ඛවෙ, සති කායසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. වාචාය වා, භික්ඛවෙ, සති වචීසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. මනෙ වා, භික්ඛවෙ, සති මනොසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං අවිජ්ජාපච්චයාව.

๑๗๑. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อกายมีอยู่ สุขและทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้นเพราะกายสัญเจตนาเป็นเหตุ เมื่อวาจามีอยู่ สุขและทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้นเพราะวจีสัญเจตนาเป็นเหตุ เมื่อใจมีอยู่ สุขและทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้นเพราะมโนสัญเจตนาเป็นเหตุ ซึ่งล้วนมีอวิชชาเป็นปัจจัย

‘‘සාමං වා තං, භික්ඛවෙ, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. පරෙ වාස්ස තං, භික්ඛවෙ, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොන්ති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. සම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. අසම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นด้วยตนเองบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา คนอื่นย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นให้แก่เขาบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา บุคคลย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นโดยรู้ตัวบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา บุคคลย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นโดยไม่รู้ตัวบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา

‘‘සාමං වා තං, භික්ඛවෙ, වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; පරෙ වාස්ස තං, භික්ඛවෙ, වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොන්ති; යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; සම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, වචීසඞ්ඛාරං [Pg.477] අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; අසම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นย่อมปรุงแต่งวจีสังขารนั้นด้วยตนเองบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย คนเหล่าอื่นย่อมปรุงแต่งวจีสังขารนั้นให้แก่เขาบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นมีสัมปชัญญะปรุงแต่งวจีสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นไม่มีสัมปชัญญะปรุงแต่งวจีสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา

‘‘සාමං වා තං, භික්ඛවෙ, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; පරෙ වාස්ස තං, භික්ඛවෙ, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොන්ති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; සම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; අසම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นย่อมปรุงแต่งมโนสังขารนั้นด้วยตนเองบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย คนเหล่าอื่นย่อมปรุงแต่งมโนสังขารนั้นให้แก่เขาบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นมีสัมปชัญญะปรุงแต่งมโนสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นไม่มีสัมปชัญญะปรุงแต่งมโนสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา

‘‘ඉමෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අවිජ්ජා අනුපතිතා, අවිජ්ජායත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සො කායො න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං, සා වාචා න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං, සො මනො න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං, ඛෙත්තං තං න හොති…පෙ… වත්ථුං තං න හොති…පෙ… ආයතනං තං න හොති…පෙ… අධිකරණං තං න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛ’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย อวิชชาย่อมตกอยู่ในธรรมเหล่านี้ ก็เพราะความดับไปโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั่นแล กายนั้นซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขาย่อมไม่มี วาจานั้นซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขาย่อมไม่มี มโนนั้นซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขาย่อมไม่มี เขตตะ (ผืนนา) นั้น...เป... วัตถุ (ที่ตั้ง) นั้น...เป... อายตนะ (บ่อเกิด) นั้น...เป... อธิกรณะ (เหตุ) นั้นซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขาย่อมไม่มี

‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභා. කතමෙ චත්තාරො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනා කමති, නො පරසඤ්චෙතනා. අත්ථි, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ පරසඤ්චෙතනා කමති, නො අත්තසඤ්චෙතනා. අත්ථි, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනා ච කමති පරසඤ්චෙතනා ච. අත්ථි, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ නෙවත්තසඤ්චෙතනා කමති, නො පරසඤ්චෙතනා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අත්තභාවපටිලාභා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพที่เจตนาของตนมีผล แต่เจตนาของผู้อื่นไม่มีผล มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพที่เจตนาของผู้อื่นมีผล แต่เจตนาของตนไม่มีผล มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพที่เจตนาของตนก็มีผล เจตนาของผู้อื่นก็มีผล มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพที่เจตนาของตนก็ไม่มีผล เจตนาของผู้อื่นก็ไม่มีผล มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพ ๔ ประการนี้แล

එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි – ‘තත්‍ර, භන්තෙ, යායං අත්තභාවපටිලාභො යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනා කමති නො පරසඤ්චෙතනා, අත්තසඤ්චෙතනාහෙතු තෙසං සත්තානං තම්හා කායා චුති හොති. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං අත්තභාවපටිලාභො [Pg.478] යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ පරසඤ්චෙතනා කමති නො අත්තසඤ්චෙතනා, පරසඤ්චෙතනාහෙතු තෙසං සත්තානං තම්හා කායා චුති හොති. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං අත්තභාවපටිලාභො යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනා ච කමති පරසඤ්චෙතනා ච, අත්තසඤ්චෙතනා ච පරසඤ්චෙතනා ච හෙතු තෙසං සත්තානං තම්හා කායා චුති හොති. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං අත්තභාවපටිලාභො යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ නෙව අත්තසඤ්චෙතනා කමති නො පරසඤ්චෙතනා, කතමෙ තෙන දෙවා දට්ඨබ්බා’’’ති? ‘‘නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගා, සාරිපුත්ත, දෙවා තෙන දට්ඨබ්බා’’ති.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้อย่างพิสดารดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาความได้อัตภาพเหล่านั้น ความได้อัตภาพใดที่เจตนาของตนมีผล แต่เจตนาของผู้อื่นไม่มีผล การจุติจากกายนั้นของสัตว์เหล่านั้นย่อมมีได้เพราะเจตนาของตนเป็นเหตุ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาความได้อัตภาพเหล่านั้น ความได้อัตภาพใดที่เจตนาของผู้อื่นมีผล แต่เจตนาของตนไม่มีผล การจุติจากกายนั้นของสัตว์เหล่านั้นย่อมมีได้เพราะเจตนาของผู้อื่นเป็นเหตุ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาความได้อัตภาพเหล่านั้น ความได้อัตภาพใดที่เจตนาของตนก็มีผล เจตนาของผู้อื่นก็มีผล การจุติจากกายนั้นของสัตว์เหล่านั้นย่อมมีได้เพราะเจตนาของตนและเจตนาของผู้อื่นเป็นเหตุ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาความได้อัตภาพเหล่านั้น ความได้อัตภาพใดที่เจตนาของตนก็ไม่มีผล เจตนาของผู้อื่นก็ไม่มีผล พึงเห็นเทวดาเหล่าไหนด้วยความได้อัตภาพนั้น พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ‘สารีบุตร พึงเห็นเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพด้วยความได้อัตภาพนั้น’

‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා තම්හා කායා චුතා ආගාමිනො හොන්ති ආගන්තාරො ඉත්ථත්තං? කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා තම්හා කායා චුතා අනාගාමිනො හොන්ති අනාගන්තාරො ඉත්ථත්ත’’න්ති? ‘‘ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති, සො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති; තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සො තතො චුතො ආගාමී හොති ආගන්තා ඉත්ථත්තං.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็นผู้กลับมา คือมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็นผู้ไม่กลับมา คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ยังละไม่ได้ เขาเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ในทิฏฐธรรม เขาย่อมยินดี ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความปลื้มใจด้วยฌานนั้น เขาตั้งมั่นในฌานนั้น น้อมใจไปในฌานนั้น อยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพ เขาจุติจากภพนั้นแล้วย่อมเป็นผู้กลับมา คือมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก

‘‘ඉධ පන, සාරිපුත්ත, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, සො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති; තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සො තතො චුතො අනාගාමී හොති අනාගන්තා ඉත්ථත්තං.

สารีบุตร ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ละได้แล้ว เขาเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ในทิฏฐธรรม เขาย่อมยินดี ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความปลื้มใจด้วยฌานนั้น เขาตั้งมั่นในฌานนั้น น้อมใจไปในฌานนั้น อยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพ เขาจุติจากภพนั้นแล้วย่อมเป็นผู้ไม่กลับมา คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก

‘‘අයං ඛො, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා තම්හා කායා චුතා ආගාමිනො හොන්ති ආගන්තාරො ඉත්ථත්තං. අයං පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා තම්හා කායා චුතා අනාගාමිනො හොන්ති අනාගන්තාරො ඉත්ථත්ත’’න්ති. පඨමං.

สารีบุตร นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็นผู้กลับมา คือมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก สารีบุตร นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็นผู้ไม่กลับมา คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก’ จบ สูตรที่ ๑

2. විභත්තිසුත්තං

๒. วิภัตติสูตร

172. තත්‍ර [Pg.479] ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

๑๗๒. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรว่า “ขอรับ ท่านผู้มีอายุ” ท่านพระสารีบุตรจึงได้กล่าวคำนี้ว่า

‘‘අද්ධමාසූපසම්පන්නෙන මෙ, ආවුසො, අත්ථපටිසම්භිදා සච්ඡිකතා ඔධිසො බ්‍යඤ්ජනසො. තමහං අනෙකපරියායෙන ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤාපෙමි පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා, සො මං පඤ්හෙන. අහං වෙය්‍යාකරණෙන සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා යො නො ධම්මානං සුකුසලො.

“ผู้มีอายุทั้งหลาย เราอุปสมบทได้กึ่งเดือน ได้ทำอัตถปฏิสัมภิทาให้แจ้งแล้วโดยส่วนและโดยพยัญชนะ เราย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งอัตถปฏิสัมภิทานั้นโดยปริยายเป็นอันมาก ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงหรือสงสัยในอัตถปฏิสัมภิทานั้น ผู้นั้นจงเข้ามาถามเราเถิด พระศาสดาผู้ฉลาดในธรรมทั้งหลายของเราทั้งหลาย ได้ประทับอยู่เฉพาะหน้าแล้ว เราจักให้ท่านผู้นั้นยินดีด้วยการพยากรณ์”

‘‘අද්ධමාසූපසම්පන්නෙන මෙ, ආවුසො, ධම්මපටිසම්භිදා සච්ඡිකතා ඔධිසො බ්‍යඤ්ජනසො. තමහං අනෙකපරියායෙන ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤාපෙමි පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා, සො මං පඤ්හෙන. අහං වෙය්‍යාකරණෙන සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා යො නො ධම්මානං සුකුසලො.

“ผู้มีอายุทั้งหลาย เราอุปสมบทได้กึ่งเดือน ได้ทำธัมมปฏิสัมภิทาให้แจ้งแล้วโดยส่วนและโดยพยัญชนะ เราย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งธัมมปฏิสัมภิทานั้นโดยปริยายเป็นอันมาก ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงหรือสงสัยในธัมมปฏิสัมภิทานั้น ผู้นั้นจงเข้ามาถามเราเถิด พระศาสดาผู้ฉลาดในธรรมทั้งหลายของเราทั้งหลาย ได้ประทับอยู่เฉพาะหน้าแล้ว เราจักให้ท่านผู้นั้นยินดีด้วยการพยากรณ์”

‘‘අද්ධමාසූපසම්පන්නෙන මෙ, ආවුසො, නිරුත්තිපටිසම්භිදා සච්ඡිකතා ඔධිසො බ්‍යඤ්ජනසො. තමහං අනෙකපරියායෙන ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤාපෙමි පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා, සො මං පඤ්හෙන. අහං වෙය්‍යාකරණෙන සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා යො නො ධම්මානං සුකුසලො.

“ผู้มีอายุทั้งหลาย เราอุปสมบทได้กึ่งเดือน ได้ทำนิรุตติปฏิสัมภิทาให้แจ้งแล้วโดยส่วนและโดยพยัญชนะ เราย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งนิรุตติปฏิสัมภิทานั้นโดยปริยายเป็นอันมาก ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงหรือสงสัยในนิรุตติปฏิสัมภิทานั้น ผู้นั้นจงเข้ามาถามเราเถิด พระศาสดาผู้ฉลาดในธรรมทั้งหลายของเราทั้งหลาย ได้ประทับอยู่เฉพาะหน้าแล้ว เราจักให้ท่านผู้นั้นยินดีด้วยการพยากรณ์”

‘‘අද්ධමාසූපසම්පන්නෙන මෙ, ආවුසො, පටිභානපටිසම්භිදා සච්ඡිකතා ඔධිසො බ්‍යඤ්ජනසො. තමහං අනෙකපරියායෙන ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤාපෙමි පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා, සො මං පඤ්හෙන. අහං වෙය්‍යාකරණෙන සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා යො නො ධම්මානං සුකුසලො’’ති. දුතියං.

“ผู้มีอายุทั้งหลาย เราอุปสมบทได้กึ่งเดือน ได้ทำปฏิภาณปฏิสัมภิทาให้แจ้งแล้วโดยส่วนและโดยพยัญชนะ เราย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งปฏิภาณปฏิสัมภิทานั้นโดยปริยายเป็นอันมาก ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงหรือสงสัยในปฏิภาณปฏิสัมภิทานั้น ผู้นั้นจงเข้ามาถามเราเถิด พระศาสดาผู้ฉลาดในธรรมทั้งหลายของเราทั้งหลาย ได้ประทับอยู่เฉพาะหน้าแล้ว เราจักให้ท่านผู้นั้นยินดีด้วยการพยากรณ์” จบ สูตรที่ ๒

3. මහාකොට්ඨිකසුත්තං

๓. มหาโกฏฐิกสูตร

173. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං [Pg.480] නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච –

๑๗๓. ครั้งนั้น ท่านพระมหาโกฏฐิกะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระมหาโกฏฐิกะนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสารีบุตรว่า

‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?

“ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่หรือ”

‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’.

“ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น”

‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?

“ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ ไม่มีอยู่หรือ”

‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’.

“ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น”

‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?

“ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วยหรือ”

‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’.

“ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น”

‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?

“ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่หรือ”

‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’.

“ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น”

‘‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. යථා කථං පන, ආවුසො, ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති?

“ท่านผู้มีอายุ เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ ไม่มีอยู่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วยหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ ท่านผู้มีอายุ ก็จะพึงเห็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้ได้อย่างไร”

‘‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. යාවතා, ආවුසො, ඡන්නං ඵස්සායතනානං ගති තාවතා පපඤ්චස්ස ගති; යාවතා පපඤ්චස්ස ගති තාවතා ඡන්නං ඵස්සායතනානං ගති. ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා පපඤ්චනිරොධො පපඤ්චවූපසමො’’ති. තතියං.

“ท่านผู้มีอายุ ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่’ ชื่อว่าทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ ไม่มีอยู่’ ชื่อว่าทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วย’ ชื่อว่าทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่’ ชื่อว่าทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่เนิ่นช้า ท่านผู้มีอายุ คติของผัสสายตนะ ๖ ประการมีประมาณเท่าใด คติของปปัญจะก็มีประมาณเท่านั้น คติของปปัญจะมีประมาณเท่าใด คติของผัสสายตนะ ๖ ประการก็มีประมาณเท่านั้น ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด ปปัญจนิโรธ คือความดับแห่งปปัญจะจึงมี ปปัญจวูปสมะ คือความสงบแห่งปปัญจะจึงมี” จบ สูตรที่ ๓

4. ආනන්දසුත්තං

๔. อานันทสูตร

174. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙනායස්මා මහාකොට්ඨිකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාකොට්ඨිකෙන සද්ධිං [Pg.481] සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච –

๑๗๔. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระมหาโกฏฐิกะถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโกฏฐิกะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระมหาโกฏฐิกะว่า

‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?

‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’.

“ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น”

‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?

‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’.

“ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น”

‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’.

“ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น”

‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’.

“ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น”

‘‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. යථා කථං පනාවුසො, ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති?

“ท่านผู้มีอายุ เมื่อผมถูกถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงไม่มีอยู่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วยหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ’ ก็จะพึงเห็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้ได้อย่างไรเล่า ท่านผู้มีอายุ”

‘‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. යාවතා, ආවුසො, ඡන්නං ඵස්සායතනානං ගති තාවතා පපඤ්චස්ස ගති. යාවතා පපඤ්චස්ස ගති තාවතා ඡන්නං ඵස්සායතනානං ගති. ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා පපඤ්චනිරොධො පපඤ්චවූපසමො’’ති. චතුත්ථං.

“ท่านผู้มีอายุ ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่’ เขากำลังทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่ควรทำให้เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงไม่มีอยู่’ เขากำลังทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่ควรทำให้เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วย’ เขากำลังทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่ควรทำให้เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่’ เขากำลังทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่ควรทำให้เนิ่นช้า ท่านผู้มีอายุ คติของผัสสายตนะ ๖ มีประมาณเท่าใด คติของปปัญจะก็มีประมาณเท่านั้น คติของปปัญจะมีประมาณเท่าใด คติของผัสสายตนะ ๖ ก็มีประมาณเท่านั้น ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ ปปัญจจึงดับ ปปัญจจึงสงบระงับ”

5. උපවාණසුත්තං

๕. อุปวาณสูตร

175. අථ [Pg.482] ඛො ආයස්මා උපවාණො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උපවාණො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච –

๑๗๕. ครั้งนั้น ท่านพระอุปวาณะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอุปวาณะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสารีบุตรว่า

‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, විජ්ජායන්තකරො හොතී’’ති?

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาหรือ”

‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

“ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ”

‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, චරණෙනන්තකරො හොතී’’ති?

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยจรณะหรือ”

‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

“ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ”

‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, විජ්ජාචරණෙනන්තකරො හොතී’’ති?

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาและจรณะหรือ”

‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

“ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ”

‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, අඤ්ඤත්‍ර විජ්ජාචරණෙනන්තකරො හොතී’’ති?

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้เว้นจากวิชชาและจรณะหรือ”

‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

“ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ”

‘‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, විජ්ජායන්තකරො හොතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, චරණෙනන්තකරො හොතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, විජ්ජාචරණෙනන්තකරො හොතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, අඤ්ඤත්‍ර විජ්ජාචරණෙනන්තකරො හොතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි. යථා කථං පනාවුසො, අන්තකරො හොතී’’ති?

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ เมื่อผมถูกถามว่า ‘บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยจรณะหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาและจรณะหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้เว้นจากวิชชาและจรณะหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ’ ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้อย่างไรเล่า ท่านผู้มีอายุ”

‘‘විජ්ජාය චෙ, ආවුසො, අන්තකරො අභවිස්ස, සඋපාදානොව සමානො අන්තකරො අභවිස්ස. චරණෙන චෙ, ආවුසො, අන්තකරො අභවිස්ස, සඋපාදානොව සමානො අන්තකරො අභවිස්ස. විජ්ජාචරණෙන චෙ, ආවුසො, අන්තකරො අභවිස්ස, සඋපාදානොව සමානො අන්තකරො අභවිස්ස. අඤ්ඤත්‍ර විජ්ජාචරණෙන චෙ, ආවුසො, අන්තකරො අභවිස්ස, පුථුජ්ජනො අන්තකරො අභවිස්ස. පුථුජ්ජනො හි, ආවුසො, අඤ්ඤත්‍ර විජ්ජාචරණෙන. චරණවිපන්නො ඛො, ආවුසො, යථාභූතං න ජානාති න පස්සති. චරණසම්පන්නො යථාභූතං ජානාති පස්සති. යථාභූතං ජානං පස්සං අන්තකරො හොතී’’ති. පඤ්චමං.

“ท่านผู้มีอายุ ถ้าบุคคลจะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาไซร้ บุคคลนั้นก็ยังเป็นผู้มีอุปาทานเทียว กระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ ถ้าบุคคลจะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยจรณะไซร้ บุคคลนั้นก็ยังเป็นผู้มีอุปาทานเทียว กระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ ถ้าบุคคลจะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาและจรณะไซร้ บุคคลนั้นก็ยังเป็นผู้มีอุปาทานเทียว กระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ ถ้าบุคคลจะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้เว้นจากวิชชาและจรณะไซร้ ปุถุชนก็จะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ เพราะว่าปุถุชนเว้นจากวิชชาและจรณะ ท่านผู้มีอายุ ผู้บกพร่องด้วยจรณะ ย่อมไม่รู้ไม่เห็นตามความเป็นจริง ส่วนผู้สมบูรณ์ด้วยจรณะ ย่อมรู้ย่อมเห็นตามความเป็นจริง เมื่อรู้เห็นตามความเป็นจริง ย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้”

6. ආයාචනසුත්තං

๖. อายาจนสูตร

176. ‘‘සද්ධො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං සම්මා ආයාචමානො ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසො හොමි යාදිසා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා’ති. එසා, භික්ඛවෙ[Pg.483], තුලා එතං පමාණං මම සාවකානං භික්ඛූනං, යදිදං සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා.

๑๗๖. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีศรัทธา เมื่อปรารถนาโดยชอบ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอเราพึงเป็นเช่นท่านพระสารีบุตรและท่านพระโมคคัลลานะเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรและท่านพระโมคคัลลานะนี้ เป็นตราชู เป็นเครื่องวัด สำหรับภิกษุสาวกของเรา

‘‘සද්ධා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනී එවං සම්මා ආයාචමානා ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසා හොමි යාදිසා ඛෙමා ච භික්ඛුනී උප්පලවණ්ණා චා’ති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං, යදිදං ඛෙමා ච භික්ඛුනී උප්පලවණ්ණා ච.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีผู้มีศรัทธา เมื่อปรารถนาโดยชอบ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอเราพึงเป็นเช่นพระเขมาภิกษุณีและพระอุบลวรรณาภิกษุณีเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย พระเขมาภิกษุณีและพระอุบลวรรณาภิกษุณีนี้ เป็นตราชู เป็นเครื่องวัด สำหรับภิกษุณีสาวิกาของเรา

‘‘සද්ධො, භික්ඛවෙ, උපාසකො එවං සම්මා ආයාචමානො ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසො හොමි යාදිසො චිත්තො ච ගහපති හත්ථකො ච ආළවකො’ති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවකානං උපාසකානං, යදිදං චිත්තො ච ගහපති හත්ථකො ච ආළවකො.

“ภิกษุทั้งหลาย อุบาสกผู้มีศรัทธา เมื่อปรารถนาโดยชอบ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอเราพึงเป็นเช่นจิตตคหบดีและหัตถกะอาฬวกะเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย จิตตคหบดีและหัตถกะอาฬวกะนี้ เป็นตราชู เป็นเครื่องวัด สำหรับอุบาสกสาวกของเรา

‘‘සද්ධා, භික්ඛවෙ, උපාසිකා එවං සම්මා ආයාචමානා ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසා හොමි යාදිසා ඛුජ්ජුත්තරා ච උපාසිකා වෙළුකණ්ඩකියා ච නන්දමාතා’ති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවිකානං උපාසිකානං, යදිදං ඛුජ්ජුත්තරා ච උපාසිකා වෙළුකණ්ඩකියා ච නන්දමාතා’’ති. ඡට්ඨං.

“ภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาผู้มีศรัทธา เมื่อปรารถนาโดยชอบ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอเราพึงเป็นเช่นขุชชุตตราอุบาสิกาและเวฬุกัณฏกีนันทมาตาเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย ขุชชุตตราอุบาสิกาและเวฬุกัณฏกีนันทมาตานี้ เป็นตราชู เป็นเครื่องวัด สำหรับอุบาสิกาสาวิกาของเรา”

7. රාහුලසුත්තං

๗. ราหุลสูตร

177. අථ ඛො ආයස්මා රාහුලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාහුලං භගවා එතදවොච –

๑๗๗. ครั้งนั้น ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับท่านพระราหุลผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้วว่า

‘‘යා ච, රාහුල, අජ්ඣත්තිකා පථවීධාතු යා ච බාහිරා පථවීධාතු, පථවීධාතුරෙවෙසා. ‘තං නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා පථවීධාතුයා නිබ්බින්දති, පථවීධාතුයා චිත්තං විරාජෙති.

ดูก่อนราหุล ปฐวีธาตุที่เป็นภายในก็ดี ปฐวีธาตุที่เป็นภายนอกก็ดี นี้เป็นเพียงปฐวีธาตุเท่านั้น เธอพึงเห็นปฐวีธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เมื่อเห็นปฐวีธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ ย่อมคลายความกำหนัดในปฐวีธาตุได้

‘‘යා ච, රාහුල, අජ්ඣත්තිකා ආපොධාතු යා ච බාහිරා ආපොධාතු, ආපොධාතුරෙවෙසා. ‘තං නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා ආපොධාතුයා නිබ්බින්දති, ආපොධාතුයා චිත්තං විරාජෙති.

ดูก่อนราหุล อาโปธาตุที่เป็นภายในก็ดี อาโปธาตุที่เป็นภายนอกก็ดี นี้เป็นเพียงอาโปธาตุเท่านั้น เธอพึงเห็นอาโปธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เมื่อเห็นอาโปธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในอาโปธาตุ ย่อมคลายความกำหนัดในอาโปธาตุได้

‘‘යා [Pg.484] ච, රාහුල, අජ්ඣත්තිකා තෙජොධාතු යා ච බාහිරා තෙජොධාතු, තෙජොධාතුරෙවෙසා. ‘තං නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා තෙජොධාතුයා නිබ්බින්දති, තෙජොධාතුයා චිත්තං විරාජෙති.

ดูก่อนราหุล เตโชธาตุที่เป็นภายในก็ดี เตโชธาตุที่เป็นภายนอกก็ดี นี้เป็นเพียงเตโชธาตุเท่านั้น เธอพึงเห็นเตโชธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เมื่อเห็นเตโชธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในเตโชธาตุ ย่อมคลายความกำหนัดในเตโชธาตุได้

‘‘යා ච, රාහුල, අජ්ඣත්තිකා වායොධාතු යා ච බාහිරා වායොධාතු, වායොධාතුරෙවෙසා. ‘තං නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා වායොධාතුයා නිබ්බින්දති, වායොධාතුයා චිත්තං විරාජෙති.

ดูก่อนราหุล วาโยธาตุที่เป็นภายในก็ดี วาโยธาตุที่เป็นภายนอกก็ดี นี้เป็นเพียงวาโยธาตุเท่านั้น เธอพึงเห็นวาโยธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เมื่อเห็นวาโยธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในวาโยธาตุ ย่อมคลายความกำหนัดในวาโยธาตุได้

‘‘යතො ඛො, රාහුල, භික්ඛු ඉමාසු චතූසු ධාතූසු නෙවත්තානං න අත්තනියං සමනුපස්සති, අයං වුච්චති, රාහුල, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. සත්තමං.

ดูก่อนราหุล เมื่อใดแล ภิกษุไม่ตามเห็นอัตตา ไม่ตามเห็นสิ่งเนื่องด้วยอัตตาในธาตุ ๔ เหล่านี้ เมื่อนั้น ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว ล่วงสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ

8. ජම්බාලීසුත්තං

๘. ชัมพาลีสูตร

178. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සක්කායනිරොධං මනසි කරොති. තස්ස සක්කායනිරොධං මනසි කරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො න සක්කායනිරොධො පාටිකඞ්ඛො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ලෙපගතෙන හත්ථෙන සාඛං ගණ්හෙය්‍ය, තස්ස සො හත්ථො සජ්ජෙය්‍යපි ගණ්හෙය්‍යපි බජ්ඣෙය්‍යපි ; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සක්කායනිරොධං මනසි කරොති. තස්ස සක්කායනිරොධං මනසි කරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො න සක්කායනිරොධො පාටිකඞ්ඛො.

๑๗๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะ เมื่อเธอทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะอยู่ จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในความดับแห่งสักกายะ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นไม่พึงหวังความดับแห่งสักกายะได้เลย เปรียบเหมือนบุรุษเอามือที่เปื้อนยางไม้จับกิ่งไม้ มือของเขานั้นพึงติด พึงกำ พึงเกาะกิ่งไม้นั้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะ เมื่อเธอทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะอยู่ จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในความดับแห่งสักกายะ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นไม่พึงหวังความดับแห่งสักกายะได้เลย

‘‘ඉධ [Pg.485] පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සක්කායනිරොධං මනසි කරොති. තස්ස සක්කායනිරොධං මනසි කරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති අධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සක්කායනිරොධො පාටිකඞ්ඛො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො සුද්ධෙන හත්ථෙන සාඛං ගණ්හෙය්‍ය, තස්ස සො හත්ථො නෙව සජ්ජෙය්‍ය න ගණ්හෙය්‍ය න බජ්ඣෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සක්කායනිරොධං මනසි කරොති. තස්ස සක්කායනිරොධං මනසි කරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති අධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සක්කායනිරොධො පාටිකඞ්ඛො.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะ เมื่อเธอทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะอยู่ จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น น้อมไปในความดับแห่งสักกายะ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นพึงหวังความดับแห่งสักกายะได้ เปรียบเหมือนบุรุษเอามือที่สะอาดจับกิ่งไม้ มือของเขานั้นไม่พึงติด ไม่พึงกำ ไม่พึงเกาะกิ่งไม้นั้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะ เมื่อเธอทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะอยู่ จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น น้อมไปในความดับแห่งสักกายะ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นพึงหวังความดับแห่งสักกายะได้

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොති. තස්ස අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතො අවිජ්ජාප්පභෙදෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො න අවිජ්ජාප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ජම්බාලී අනෙකවස්සගණිකා. තස්සා පුරිසො යානි චෙව ආයමුඛානි තානි පිදහෙය්‍ය, යානි ච අපායමුඛානි තානි විවරෙය්‍ය, දෙවො ච න සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවඤ්හි තස්සා, භික්ඛවෙ, ජම්බාලියා න ආළිප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොති. තස්ස අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතො අවිජ්ජාප්පභෙදෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො න අවිජ්ජාප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงการทำลายอวิชชา เมื่อเธอทำในใจถึงการทำลายอวิชชาอยู่ จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในการทำลายอวิชชา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นไม่พึงหวังการทำลายอวิชชาได้เลย เปรียบเหมือนสระน้ำใหญ่มีอายุหลายปี บุรุษปิดทางน้ำเข้า เปิดทางน้ำออก ทั้งฝนก็ไม่ตกตามฤดูกาล เมื่อเป็นเช่นนี้ ใครๆ ก็ไม่พึงหวังว่าสระน้ำใหญ่นั้นจะพังทำนบได้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงการทำลายอวิชชา เมื่อเธอทำในใจถึงการทำลายอวิชชาอยู่ จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในการทำลายอวิชชา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นไม่พึงหวังการทำลายอวิชชาได้เลย

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොති. තස්ස අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතො අවිජ්ජාප්පභෙදෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති අධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අවිජ්ජාප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ජම්බාලී අනෙකවස්සගණිකා. තස්සා පුරිසො යානි චෙව ආයමුඛානි තානි විවරෙය්‍ය, යානි ච අපායමුඛානි තානි පිදහෙය්‍ය, දෙවො ච සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවඤ්හි තස්සා, භික්ඛවෙ, ජම්බාලියා ආළිප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං [Pg.486] සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොති. තස්ස අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතො අවිජ්ජාප්පභෙදෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති අධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අවිජ්ජාප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจซึ่งการทำลายอวิชชา เมื่อเธอทำในใจซึ่งการทำลายอวิชชาอยู่ จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น น้อมไปในการทำลายอวิชชา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ พึงหวังการทำลายอวิชชาของภิกษุนั้นได้ เปรียบเหมือนสระน้ำใหญ่มีอายุหลายปี บุรุษพึงเปิดทางน้ำเข้า ปิดทางน้ำออก และฝนพึงตกตามฤดูกาลอย่างสม่ำเสมอ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ พึงหวังการทำลายขอบสระของสระน้ำใหญ่นั้นได้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจซึ่งการทำลายอวิชชา เมื่อเธอทำในใจซึ่งการทำลายอวิชชาอยู่ จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น น้อมไปในการทำลายอวิชชา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ พึงหวังการทำลายอวิชชาของภิกษุนั้นได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๘

9. නිබ්බානසුත්තං

๙. นิพพานสูตร

179. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ න පරිනිබ්බායන්තී’’ති?

๑๗๙. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรว่า ‘ท่านสารีบุตร อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ยังไม่ปรินิพพานในปัจจุบัน’

‘‘ඉධාවුසො ආනන්ද, සත්තා ඉමා හානභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං නප්පජානන්ති, ඉමා ඨිතිභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං නප්පජානන්ති, ඉමා විසෙසභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං නප්පජානන්ති, ඉමා නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං නප්පජානන්ති. අයං ඛො, ආවුසො ආනන්ද, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ න පරිනිබ්බායන්තී’’ති.

ท่านอานนท์ สัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม’ ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่’ ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความวิเศษ’ ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส’ ท่านอานนท์ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ยังไม่ปรินิพพานในปัจจุบัน

‘‘කො පනාවුසො සාරිපුත්ත, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායන්තී’’ති? ‘‘ඉධාවුසො ආනන්ද, සත්තා ඉමා හානභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං පජානන්ති, ඉමා ඨිතිභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං පජානන්ති, ඉමා විසෙසභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං පජානන්ති, ඉමා නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං පජානන්ති. අයං ඛො, ආවුසො ආනන්ද, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායන්තී’’ති. නවමං.

‘ท่านสารีบุตร ก็อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานในปัจจุบัน’ ‘ท่านอานนท์ สัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความวิเศษ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส’ ท่านอานนท์ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานในปัจจุบัน’ จบสูตรที่ ๙

10. මහාපදෙසසුත්තං

๑๐. มหาปเทสสูตร

180. එකං සමයං භගවා භොගනගරෙ විහරති ආනන්දචෙතියෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ [Pg.487] භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, මහාපදෙසෙ දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๘๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อานันทเจดีย์ โภคนคร ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงมหาปเทส ๔ ประการนี้ เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสว่า ‘อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสดังนี้ว่า

‘‘කතමෙ, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාපදෙසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි න චෙව සුත්තෙ ඔතරන්ති න විනයෙ සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං න චෙව තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; ඉමස්ස ච භික්ඛුනො දුග්ගහිත’න්ති. ඉති හෙතං, භික්ඛවෙ, ඡඩ්ඩෙය්‍යාථ.

ภิกษุทั้งหลาย มหาปเทส ๔ ประการ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายยังไม่พึงชื่นชม ยังไม่พึงคัดค้านคำกล่าวของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้นเมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว ไม่เข้ากันกับพระสูตร ไม่เทียบเคียงกันได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้ไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น และเป็นคำที่ภิกษุนี้รับมาผิด’ ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงทิ้งคำกล่าวนั้นเสีย

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි සුත්තෙ චෙව ඔතරන්ති විනයෙ ච සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; ඉමස්ස ච භික්ඛුනො සුග්ගහිත’න්ති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං මහාපදෙසං ධාරෙය්‍යාථ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายยังไม่พึงชื่นชม ยังไม่พึงคัดค้านคำกล่าวของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้นเมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น และเป็นคำที่ภิกษุนี้รับมาดีแล้ว’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทรงจำมหาปเทสประการที่ ๑ นี้ไว้

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ සඞ්ඝො විහරති සථෙරො සපාමොක්ඛො. තස්ස මෙ සඞ්ඝස්ස සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා [Pg.488] අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි න චෙව සුත්තෙ ඔතරන්ති න විනයෙ සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං න චෙව තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තස්ස ච සඞ්ඝස්ස දුග්ගහිත’න්ති. ඉති හෙතං, භික්ඛවෙ, ඡඩ්ඩෙය්‍යාථ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีสงฆ์พร้อมด้วยพระเถระ พร้อมด้วยพระปาโมกข์อยู่ ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าสงฆ์นั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันไม่ได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันไม่ได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้ไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่สงฆ์นั้นจำมาผิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนี้ เธอทั้งหลายพึงทิ้งคำนั้นเสีย

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ සඞ්ඝො විහරති සථෙරො සපාමොක්ඛො. තස්ස මෙ සඞ්ඝස්ස සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි, විනයෙ සන්දස්සියමානානි සුත්තෙ චෙව ඔතරන්ති විනයෙ ච සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තස්ස ච සඞ්ඝස්ස සුග්ගහිත’න්ති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං මහාපදෙසං ධාරෙය්‍යාථ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีสงฆ์พร้อมด้วยพระเถระ พร้อมด้วยพระปาโมกข์อยู่ ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าสงฆ์นั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่สงฆ์นั้นจำมาถูกต้อง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทรงจำมหาปเทสข้อที่สองนี้ไว้

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා. තෙසං මෙ ථෙරානං සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි න චෙව සුත්තෙ ඔතරන්ති න විනයෙ සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං න චෙව තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තෙසඤ්ච ථෙරානං දුග්ගහිත’න්ති. ඉති හෙතං, භික්ඛවෙ, ඡඩ්ඩෙය්‍යාථ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีภิกษุเถระอยู่หลายรูป เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าพระเถระเหล่านั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันไม่ได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันไม่ได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้ไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่พระเถระเหล่านั้นจำมาผิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนี้ เธอทั้งหลายพึงทิ้งคำนั้นเสีย

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා. තෙසං මෙ ථෙරානං සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ[Pg.489], භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි සුත්තෙ චෙව ඔතරන්ති විනයෙ ච සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තෙසඤ්ච ථෙරානං සුග්ගහිත’න්ති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං මහාපදෙසං ධාරෙය්‍යාථ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีภิกษุเถระอยู่หลายรูป เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าพระเถระเหล่านั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่พระเถระเหล่านั้นจำมาถูกต้อง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทรงจำมหาปเทสข้อที่สามนี้ไว้

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ එකො ථෙරො භික්ඛු විහරති බහුස්සුතො ආගතාගමො ධම්මධරො විනයධරො මාතිකාධරො. තස්ස මෙ ථෙරස්ස සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි න චෙව සුත්තෙ ඔතරන්ති න විනයෙ සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං න චෙව තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තස්ස ච ථෙරස්ස දුග්ගහිත’න්ති. ඉති හෙතං, භික්ඛවෙ, ඡඩ්ඩෙය්‍යාථ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีภิกษุเถระรูปหนึ่งอยู่ เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าพระเถระนั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันไม่ได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันไม่ได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้ไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่พระเถระนั้นจำมาผิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนี้ เธอทั้งหลายพึงทิ้งคำนั้นเสีย

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ එකො ථෙරො භික්ඛු විහරති බහුස්සුතො ආගතාගමො ධම්මධරො විනයධරො මාතිකාධරො. තස්ස මෙ ථෙරස්ස සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි සුත්තෙ චෙව ඔතරන්ති විනයෙ ච සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තස්ස ච ථෙරස්ස සුග්ගහිත’න්ති. ඉදං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථං මහාපදෙසං ධාරෙය්‍යාථ. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාපදෙසා’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีภิกษุเถระรูปหนึ่งอยู่ เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าพระเถระรูปนั้นว่า “นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสั่งสอนของพระศาสดา”’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำกล่าวของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว ลงกันได้ในพระสูตรและเข้ากันได้ในพระวินัย เธอทั้งหลายพึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น และพระเถระรูปนั้นจำมาดีแล้ว’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทรงจำมหาปเทสข้อที่ ๔ นี้ไว้ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือมหาปเทส ๔ ประการ สูตรที่ ๑๐ จบ

සඤ්චෙතනියවග්ගො තතියො.

สัญเจตนิยวรรคที่ ๓ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อเรื่องของวรรคนั้น คือ

චෙතනා [Pg.490] විභත්ති කොට්ඨිකො, ආනන්දො උපවාණපඤ්චමං;

ආයාචන-රාහුල-ජම්බාලී, නිබ්බානං මහාපදෙසෙනාති.

๑. เจตนาสูตร ๒. วิภัตติสูตร ๓. โกฏฐิกสูตร ๔. อานันทสูตร ๕. อุปวาณสูตรเป็นที่ ๕ ๖. อายาจนสูตร ๗. ราหุลสูตร ๘. ชัมพาลีสูตร ๙. นิพพานสูตร ๑๐. มหาปเทสสูตร

(19) 4. බ්‍රාහ්මණවග්ගො

(๑๙) ๔. พราหมณวรรค

1. යොධාජීවසුත්තං

๑. โยธาชีวสูตรที่ ๑

181. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, යොධාජීවො ඨානකුසලො ච හොති, දූරෙපාතී ච, අක්ඛණවෙධී ච, මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඨානකුසලො ච හොති, දූරෙපාතී ච, අක්ඛණවෙධී ච, මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා.

๑๘๑. ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพผู้ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นผู้สมควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาพึงบริโภค และนับได้ว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว องค์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพในโลกนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในฐานะ ๒. เป็นผู้ยิงไกล ๓. เป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า ๔. เป็นผู้ทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้ ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพผู้ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้สมควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาพึงบริโภค และนับได้ว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ทักษิณา ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในฐานะ ๒. เป็นผู้ยิงไกล ๓. เป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า ๔. เป็นผู้ทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඨානකුසලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඨානකුසලො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ฉลาดในฐานะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ...ฯลฯ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ฉลาดในฐานะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙපාතී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා…පෙ… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙපාතී හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไกล เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ รูปทั้งหมดนั้นว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...ฯลฯ... สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ... สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ วิญญาณทั้งหมดนั้นว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไกล เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.491], භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහන්තං අවිජ්ජාක්ඛන්ධං පදාලෙතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ทำลายกองอวิชชาขนาดใหญ่ได้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้ เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก สูตรที่ ๑ จบ

2. පාටිභොගසුත්තං

๒. ปาฏิโภคสูตรที่ ๒

182. ‘‘චතුන්නං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං.

๑๘๒. ภิกษุทั้งหลาย ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันธรรม ๔ ประการได้

‘‘කතමෙසං චතුන්නං? ‘ජරාධම්මං මා ජීරී’ති නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං; ‘බ්‍යාධිධම්මං මා බ්‍යාධියී’ති නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං; ‘මරණධම්මං මා මීයී’ති නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං; ‘යානි ඛො පන තානි පුබ්බෙ අත්තනා කතානි පාපකානි කම්මානි සංකිලෙසිකානි පොනොභවිකානි සදරානි දුක්ඛවිපාකානි ආයතිං ජාතිජරාමරණිකානි, තෙසං විපාකො මා නිබ්බත්තී’ති නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං.

ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันได้ว่า ‘สิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดา อย่าแก่เลย’ ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันได้ว่า ‘สิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา อย่าเจ็บไข้เลย’ ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันได้ว่า ‘สิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดา อย่าตายเลย’ ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันได้ว่า ‘วิบากของบาปกรรมที่ตนทำไว้ในกาลก่อน อันเป็นเหตุให้เศร้าหมอง ให้เกิดในภพใหม่ มีความเดือดร้อน มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นเหตุให้มีชาติ ชรา และมรณะต่อไปในอนาคต อย่าบังเกิดเลย’

‘‘ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, චතුන්නං ධම්මානං නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันธรรม ๔ ประการนี้ได้ สูตรที่ ๒ จบ

3. සුතසුත්තං

๓. สุตสูตรที่ ๓

183. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො යෙන භගවා [Pg.492] තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච –

๑๘๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านถ้อยคำที่น่าบันเทิงใจเป็นที่ระลึกถึงกันไปพอสมควรแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘අහඤ්හි, භො ගොතම, එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘යො කොචි දිට්ඨං භාසති – එවං මෙ දිට්ඨන්ති, නත්ථි තතො දොසො; යො කොචි සුතං භාසති – එවං මෙ සුතන්ති, නත්ථි තතො දොසො; යො කොචි මුතං භාසති – එවං මෙ මුතන්ති, නත්ථි තතො දොසො; යො කොචි විඤ්ඤාතං භාසති – එවං මෙ විඤ්ඤාතන්ති, නත්ථි තතො දොසො’’’ති.

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้ามีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ผู้ใดก็ตามกล่าวสิ่งที่ตนเห็นว่า ‘สิ่งนี้ข้าพเจ้าเห็นแล้วอย่างนี้’ โทษในคำกล่าวนั้นย่อมไม่มี ผู้ใดก็ตามกล่าวสิ่งที่ตนได้ฟังว่า ‘สิ่งนี้ข้าพเจ้าได้ฟังแล้วอย่างนี้’ โทษในคำกล่าวนั้นย่อมไม่มี ผู้ใดก็ตามกล่าวสิ่งที่ตนได้ทราบว่า ‘สิ่งนี้ข้าพเจ้าได้ทราบแล้วอย่างนี้’ โทษในคำกล่าวนั้นย่อมไม่มี ผู้ใดก็ตามกล่าวสิ่งที่ตนได้รู้แจ้งว่า ‘สิ่งนี้ข้าพเจ้าได้รู้แจ้งแล้วอย่างนี้’ โทษในคำกล่าวนั้นย่อมไม่มี’

‘‘නාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං දිට්ඨං භාසිතබ්බන්ති වදාමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං දිට්ඨං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි; නාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං සුතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං සුතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි; නාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං මුතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං මුතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි; නාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං විඤ්ඤාතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං විඤ්ඤාතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි.

ดูกรพราหมณ์ เราไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่เห็นทั้งหมดควรกล่าว และเราก็ไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่เห็นทั้งหมดไม่ควรกล่าว ดูกรพราหมณ์ เราไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้ฟังทั้งหมดควรกล่าว และเราก็ไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้ฟังทั้งหมดไม่ควรกล่าว ดูกรพราหมณ์ เราไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้ทราบทั้งหมดควรกล่าว และเราก็ไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้ทราบทั้งหมดไม่ควรกล่าว ดูกรพราหมณ์ เราไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้รู้แจ้งทั้งหมดควรกล่าว และเราก็ไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้รู้แจ้งทั้งหมดไม่ควรกล่าว

‘‘යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, දිට්ඨං භාසතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං දිට්ඨං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි. යඤ්ච ඛ්වස්ස, බ්‍රාහ්මණ, දිට්ඨං අභාසතො කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං දිට්ඨං භාසිතබ්බන්ති වදාමි.

ดูกรพราหมณ์ ก็เมื่อบุคคลกล่าวสิ่งที่เห็นใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป เรากล่าวว่าสิ่งที่เห็นเช่นนั้นไม่ควรกล่าว แต่เมื่อบุคคลไม่กล่าวสิ่งที่เห็นใด กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น เรากล่าวว่าสิ่งที่เห็นเช่นนั้นควรกล่าว

‘‘යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, සුතං භාසතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං සුතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි. යඤ්ච ඛ්වස්ස, බ්‍රාහ්මණ, සුතං අභාසතො කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං සුතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි.

ดูกรพราหมณ์ ก็เมื่อบุคคลกล่าวสิ่งที่ได้ฟังใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้ฟังเช่นนั้นไม่ควรกล่าว แต่เมื่อบุคคลไม่กล่าวสิ่งที่ได้ฟังใด กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้ฟังเช่นนั้นควรกล่าว

‘‘යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, මුතං භාසතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං මුතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි. යඤ්ච ඛ්වස්ස, බ්‍රාහ්මණ, මුතං අභාසතො කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං මුතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි.

ดูกรพราหมณ์ ก็เมื่อบุคคลกล่าวสิ่งที่ได้ทราบใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้ทราบเช่นนั้นไม่ควรกล่าว แต่เมื่อบุคคลไม่กล่าวสิ่งที่ได้ทราบใด กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้ทราบเช่นนั้นควรกล่าว

‘‘යඤ්හි[Pg.493], බ්‍රාහ්මණ, විඤ්ඤාතං භාසතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං විඤ්ඤාතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි. යඤ්ච ඛ්වස්ස, බ්‍රාහ්මණ, විඤ්ඤාතං අභාසතො කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං විඤ්ඤාතං භාසිතබ්බන්ති වදාමී’’ති.

ดูกรพราหมณ์ ก็เมื่อบุคคลกล่าวสิ่งที่ได้รู้แจ้งใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้รู้แจ้งเช่นนั้นไม่ควรกล่าว แต่เมื่อบุคคลไม่กล่าวสิ่งที่ได้รู้แจ้งใด กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้รู้แจ้งเช่นนั้นควรกล่าว

අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමීති. තතියං.

ครั้งนั้นแล วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะหลีกไป วัสสการสูตรที่ ๓ จบ

4. අභයසුත්තං

๔. อภยสูตรที่ ๔

184. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

๑๘๔. ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านถ้อยคำที่น่าบันเทิงใจเป็นที่ระลึกถึงกันไปพอสมควรแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ชาณุสโสณีพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘අහඤ්හි, භො ගොතම, එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි යො මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්සා’’’ති. ‘‘අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස; අත්ථි පන, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස.

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้ามีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ไม่มีผู้ใดเลย ซึ่งมีความตายเป็นธรรมดาแล้ว จะไม่กลัว ไม่ถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูกรพราหมณ์ มีอยู่ ผู้ที่มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมกลัว ย่อมถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย และก็มีอยู่ ผู้ที่มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมไม่กลัว ย่อมไม่ถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย

‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො කාමෙසු අවීතරාගො හොති අවිගතච්ඡන්දො අවිගතපෙමො අවිගතපිපාසො අවිගතපරිළාහො අවිගතතණ්හො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘පියා වත මං කාමා ජහිස්සන්ති, පියෙ චාහං කාමෙ ජහිස්සාමී’ති. සො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස.

ดูกรพราหมณ์ ก็บุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมกลัว ย่อมถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย เป็นอย่างไรเล่า ดูกรพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ยังไม่ปราศจากราคะในกามทั้งหลาย ยังไม่ปราศจากฉันทะ ยังไม่ปราศจากความรัก ยังไม่ปราศจากความกระหาย ยังไม่ปราศจากความเร่าร้อน ยังไม่ปราศจากตัณหาในกามทั้งหลาย ความเจ็บป่วยที่ร้ายแรงอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องบุคคลนั้น เมื่อเขาถูกความเจ็บป่วยที่ร้ายแรงนั้นถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ กามทั้งหลายอันเป็นที่รักจักละเราไป และเราก็จักละกามทั้งหลายอันเป็นที่รักไป’ เขาย่อมเศร้าโศก ลำบาก ร่ำไรรำพัน ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล ดูกรพราหมณ์ นี้แลคือบุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมกลัว ย่อมถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො කායෙ අවීතරාගො හොති අවිගතච්ඡන්දො අවිගතපෙමො අවිගතපිපාසො අවිගතපරිළාහො අවිගතතණ්හො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘පියො වත [Pg.494] මං කායො ජහිස්සති, පියඤ්චාහං කායං ජහිස්සාමී’ති. සො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස.

ดูกรพราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ยังไม่ปราศจากราคะในกาย ยังไม่ปราศจากฉันทะ ยังไม่ปราศจากความรัก ยังไม่ปราศจากความกระหาย ยังไม่ปราศจากความเร่าร้อน ยังไม่ปราศจากตัณหาในกาย ความเจ็บป่วยที่ร้ายแรงอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องบุคคลนั้น เมื่อเขาถูกความเจ็บป่วยที่ร้ายแรงนั้นถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ กายอันเป็นที่รักจักละเราไป และเราก็จักละกายอันเป็นที่รักไป’ เขาย่อมเศร้าโศก ลำบาก ร่ำไรรำพัน ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล ดูกรพราหมณ์ แม้ผู้นี้ก็คือบุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมกลัว ย่อมถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො අකතකල්‍යාණො හොති අකතකුසලො අකතභීරුත්තාණො කතපාපො කතලුද්දො කතකිබ්බිසො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘අකතං වත මෙ කල්‍යාණං, අකතං කුසලං, අකතං භීරුත්තාණං; කතං පාපං, කතං ලුද්දං, කතං කිබ්බිසං. යාවතා, භො, අකතකල්‍යාණානං අකතකුසලානං අකතභීරුත්තාණානං කතපාපානං කතලුද්දානං කතකිබ්බිසානං ගති තං ගතිං පෙච්ච ගච්ඡාමී’ති. සො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่ได้ทำความดี ไม่ได้ทำกุศล ไม่ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ แต่ได้ทำบาป ทำกรรมหยาบช้า ทำกรรมเลวทรามไว้ อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราไม่ได้ทำความดี ไม่ได้ทำกุศล ไม่ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ แต่ได้ทำบาป ทำกรรมหยาบช้า ทำกรรมเลวทรามไว้ ท่านผู้เจริญ คติของบุคคลผู้ไม่ได้ทำความดี ไม่ได้ทำกุศล ไม่ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ แต่ได้ทำบาป ทำกรรมหยาบช้า ทำกรรมเลวทรามไว้มีอยู่เพียงใด เราละไปแล้วย่อมไปสู่คตินั้น’ เขาย่อมเศร้าโศก ลำบากใจ ร่ำไรรำพัน ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ก็ยังกลัว ย่อมถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො කඞ්ඛී හොති විචිකිච්ඡී අනිට්ඨඞ්ගතො සද්ධම්මෙ. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘කඞ්ඛී වතම්හි විචිකිච්ඡී අනිට්ඨඞ්ගතො සද්ධම්මෙ’ති. සො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. ඉමෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, චත්තාරො මරණධම්මා සමානා භායන්ති, සන්තාසං ආපජ්ජන්ති මරණස්ස.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความสงสัย มีความลังเลใจ ไม่ถึงความตกลงใจในสัทธรรม อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราเป็นผู้มีความสงสัย มีความลังเลใจ ไม่ถึงความตกลงใจในสัทธรรม’ เขาย่อมเศร้าโศก ลำบากใจ ร่ำไรรำพัน ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ก็ยังกลัว ย่อมถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย พราหมณ์ เหล่านี้แล คือบุคคล ๔ จำพวก ผู้มีความตายเป็นธรรมดา แต่ก็ยังกลัว ย่อมถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย

‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො කාමෙසු වීතරාගො හොති විගතච්ඡන්දො විගතපෙමො විගතපිපාසො විගතපරිළාහො විගතතණ්හො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස න එවං හොති – ‘පියා වත මං කාමා ජහිස්සන්ති, පියෙ චාහං කාමෙ ජහිස්සාමී’ති. සො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස.

พราหมณ์ ก็บุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย เป็นอย่างไรเล่า พราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ปราศจากราคะในกามทั้งหลาย ปราศจากฉันทะ ปราศจากความรัก ปราศจากความกระหาย ปราศจากความเร่าร้อน ปราศจากตัณหา อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ กามทั้งหลายอันเป็นที่รักจักละเราไป และเราก็จักละกามทั้งหลายอันเป็นที่รักไป’ เขาย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบากใจ ไม่ร่ำไรรำพัน ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล พราหมณ์ นี้แล คือบุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย

‘‘පුන [Pg.495] චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො කායෙ වීතරාගො හොති විගතච්ඡන්දො විගතපෙමො විගතපිපාසො විගතපරිළාහො විගතතණ්හො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස න එවං හොති – ‘පියො වත මං කායො ජහිස්සති, පියඤ්චාහං කායං ජහිස්සාමී’ති. සො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ปราศจากราคะในกาย ปราศจากฉันทะ ปราศจากความรัก ปราศจากความกระหาย ปราศจากความเร่าร้อน ปราศจากตัณหา อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ กายอันเป็นที่รักจักละเราไป และเราก็จักละกายอันเป็นที่รักไป’ เขาย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบากใจ ไม่ร่ำไรรำพัน ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො අකතපාපො හොති අකතලුද්දො අකතකිබ්බිසො කතකල්‍යාණො කතකුසලො කතභීරුත්තාණො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘අකතං වත මෙ පාපං, අකතං ලුද්දං, අකතං කිබ්බිසං; කතං කල්‍යාණං, කතං කුසලං, කතං භීරුත්තාණං. යාවතා, භො, අකතපාපානං අකතලුද්දානං අකතකිබ්බිසානං කතකල්‍යාණානං කතකුසලානං කතභීරුත්තාණානං ගති තං ගතිං පෙච්ච ගච්ඡාමී’ති. සො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่ได้ทำบาป ไม่ได้ทำกรรมหยาบช้า ไม่ได้ทำกรรมเลวทราม แต่ได้ทำความดี ได้ทำกุศล ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราไม่ได้ทำบาป ไม่ได้ทำกรรมหยาบช้า ไม่ได้ทำกรรมเลวทราม แต่ได้ทำความดี ได้ทำกุศล ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ ท่านผู้เจริญ คติของบุคคลผู้ไม่ได้ทำบาป ไม่ได้ทำกรรมหยาบช้า ไม่ได้ทำกรรมเลวทราม แต่ได้ทำความดี ได้ทำกุศล ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้มีอยู่เพียงใด เราละไปแล้วย่อมไปสู่คตินั้น’ เขาย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบากใจ ไม่ร่ำไรรำพัน ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො අකඞ්ඛී හොති අවිචිකිච්ඡී නිට්ඨඞ්ගතො සද්ධම්මෙ. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘අකඞ්ඛී වතම්හි අවිචිකිච්ඡී නිට්ඨඞ්ගතො සද්ධම්මෙ’ති. සො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. ඉමෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, චත්තාරො මරණධම්මා සමානා න භායන්ති, න සන්තාසං ආපජ්ජන්ති මරණස්සා’’ති.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่มีความสงสัย ไม่มีความลังเลใจ ถึงความตกลงใจในสัทธรรม อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราเป็นผู้ไม่มีความสงสัย ไม่มีความลังเลใจ ถึงความตกลงใจในสัทธรรม’ เขาย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบากใจ ไม่ร่ำไรรำพัน ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย พราหมณ์ เหล่านี้แล คือบุคคล ๔ จำพวก ผู้มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. චතුත්ථං.

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก... ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด จบสูตรที่ ๔

5. බ්‍රාහ්මණසච්චසුත්තං

๕. พราหมณสัจจสูตร

185. එකං [Pg.496] සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා පරිබ්බාජකා සිප්පිනිකාතීරෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ පටිවසන්ති, සෙය්‍යථිදං අන්නභාරො වරධරො සකුලුදායී ච පරිබ්බාජකො අඤ්ඤෙ ච අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා පරිබ්බාජකා. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන සිප්පිනිකාතීරෙ පරිබ්බාජකාරාමො තෙනුපසඞ්කමි.

๑๘๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ปริพาชกผู้มีชื่อเสียงจำนวนมาก คือ อันนภารปริพาชก วรธรปริพาชก สกุลุทายิปริพาชก และปริพาชกผู้มีชื่อเสียงอื่นๆ อาศัยอยู่ที่อารามของปริพาชกริมฝั่งแม่น้ำสิัปปินิกา ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอารามของปริพาชกริมฝั่งแม่น้ำสิัปปินิกา

තෙන ඛො පන සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරා කථා උදපාදි – ‘‘ඉතිපි බ්‍රාහ්මණසච්චානි, ඉතිපි බ්‍රාහ්මණසච්චානී’’ති. අථ ඛො භගවා යෙන තෙ පරිබ්බාජකා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා තෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොච –

ก็โดยสมัยนั้นแล ปริพาชกอัญเดียรถีย์เหล่านั้นกำลังนั่งประชุมสนทนากันอยู่ ได้เกิดการสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า ‘พราหมณสัจจะ (คำสัตย์ของพราหมณ์) มีอยู่ แม้ด้วยเหตุนี้ พราหมณสัจจะมีอยู่ แม้ด้วยเหตุนี้’ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปหาปริพาชกเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว จึงประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถ้อยคำนี้กับปริพาชกเหล่านั้นว่า

‘‘කාය නුත්ථ, පරිබ්බාජකා, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා, කා ච පන වො අන්තරාකථා විප්පකතා’’ති? ‘‘ඉධ, භො ගොතම, අම්හාකං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘ඉතිපි බ්‍රාහ්මණසච්චානි, ඉතිපි බ්‍රාහ්මණසච්චානී’’’ති.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บัดนี้ พวกท่านนั่งสนทนากันด้วยเรื่องอะไรหนอ และเรื่องอะไรที่พวกท่านพูดค้างไว้ในระหว่าง (ปริพาชกเหล่านั้นทูลว่า) ข้าแต่ท่านพระโคดม เมื่อพวกข้าพเจ้านั่งประชุมสนทนากันอยู่ ณ ที่นี้ ได้เกิดการสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า ‘พราหมณสัจจะมีอยู่ แม้ด้วยเหตุนี้ พราหมณสัจจะมีอยู่ แม้ด้วยเหตุนี้’

‘‘චත්තාරිමානි, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණසච්චානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? ඉධ, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණො එවමාහ – ‘සබ්බෙ පාණා අවජ්ඣා’ති. ඉති වදං බ්‍රාහ්මණො සච්චං ආහ, නො මුසා. සො තෙන න සමණොති මඤ්ඤති, න බ්‍රාහ්මණොති මඤ්ඤති, න සෙය්‍යොහමස්මීති මඤ්ඤති, න සදිසොහමස්මීති මඤ්ඤති, න හීනොහමස්මීති මඤ්ඤති. අපි ච යදෙව තත්ථ සච්චං තදභිඤ්ඤාය පාණානංයෙව අනුද්දයාය අනුකම්පාය පටිපන්නො හොති.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย พราหมณสัจจะ ๔ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย พราหมณ์ในศาสนานี้ ย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘สัตว์ทั้งปวงไม่ควรถูกฆ่า’ พราหมณ์เมื่อกล่าวอย่างนี้ ชื่อว่ากล่าวคำจริง ไม่กล่าวคำเท็จ เขาไม่ย่อมสำคัญตนว่าเป็นสมณะ ไม่สำคัญตนว่าเป็นพราหมณ์ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราประเสริฐกว่า’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเสมอเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเลวกว่า’ เพราะเหตุนั้น อนึ่ง ในเรื่องนั้น สัจจะใดมีอยู่ เขารู้ยิ่งซึ่งสัจจะนั้นแล้ว ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อเอ็นดู เพื่ออนุเคราะห์แก่สัตว์ทั้งหลายเท่านั้น

‘‘පුන චපරං, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණො එවමාහ – ‘සබ්බෙ කාමා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා’ති. ඉති වදං බ්‍රාහ්මණො සච්චමාහ, නො මුසා. සො තෙන න සමණොති මඤ්ඤති, න බ්‍රාහ්මණොති මඤ්ඤති, න සෙය්‍යොහමස්මීති මඤ්ඤති, න සදිසොහමස්මීති මඤ්ඤති, න හීනොහමස්මීති මඤ්ඤති. අපි ච යදෙව තත්ථ සච්චං තදභිඤ්ඤාය කාමානංයෙව නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พราหมณ์ย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘กามทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา’ พราหมณ์เมื่อกล่าวอย่างนี้ ชื่อว่ากล่าวคำจริง ไม่กล่าวคำเท็จ เขาไม่ย่อมสำคัญตนว่าเป็นสมณะ ไม่สำคัญตนว่าเป็นพราหมณ์ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราประเสริฐกว่า’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเสมอเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเลวกว่า’ เพราะเหตุนั้น อนึ่ง ในเรื่องนั้น สัจจะใดมีอยู่ เขารู้ยิ่งซึ่งสัจจะนั้นแล้ว ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งกามทั้งหลายเท่านั้น

‘‘පුන [Pg.497] චපරං, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණො එවමාහ – ‘සබ්බෙ භවා අනිච්චා…පෙ… භවානංයෙව නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พราหมณ์ย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภพทั้งปวงไม่เที่ยง...ฯลฯ... ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งภพทั้งหลายเท่านั้น

‘‘පුන චපරං, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණො එවමාහ – ‘නාහං ක්වචනි කස්සචි කිඤ්චනතස්මිං න ච මම ක්වචනි කත්ථචි කිඤ්චනතත්ථී’ති. ඉති වදං බ්‍රාහ්මණො සච්චං ආහ, නො මුසා. සො තෙන න සමණොති මඤ්ඤති, න බ්‍රාහ්මණොති මඤ්ඤති, න සෙය්‍යොහමස්මීති මඤ්ඤති, න සදිසොහමස්මීති මඤ්ඤති, න හීනොහමස්මීති මඤ්ඤති. අපි ච යදෙව තත්ථ සච්චං තදභිඤ්ඤාය ආකිඤ්චඤ්ඤංයෙව පටිපදං පටිපන්නො හොති. ඉමානි ඛො, පරිබ්බාජකා, චත්තාරි බ්‍රාහ්මණසච්චානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. පඤ්චමං.

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พราหมณ์ย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราไม่มีความกังวลในสิ่งใดของใครๆ ในที่ไหนๆ และความกังวลของเราในสิ่งใดๆ ในที่ไหนๆ ก็ไม่มี’ พราหมณ์เมื่อกล่าวอย่างนี้ ชื่อว่ากล่าวคำจริง ไม่กล่าวคำเท็จ เขาไม่ย่อมสำคัญตนว่าเป็นสมณะ ไม่สำคัญตนว่าเป็นพราหมณ์ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราประเสริฐกว่า’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเสมอเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเลวกว่า’ เพราะเหตุนั้น อนึ่ง ในเรื่องนั้น สัจจะใดมีอยู่ เขารู้ยิ่งซึ่งสัจจะนั้นแล้ว ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติข้อปฏิบัติอันเป็นไปเพื่อความไม่มีความกังวลเท่านั้น ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย พราหมณสัจจะ ๔ ประการนี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้ สูตรที่ ๕ จบ

6. උම්මග්ගසුත්තං

๖. อุัมมัคคสูตร

186. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කෙන නු ඛො, භන්තෙ, ලොකො නීයති, කෙන ලොකො පරිකස්සති, කස්ස ච උප්පන්නස්ස වසං ගච්ඡතී’’ති?

๑๘๖. ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ภิกษุนั้นครั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โลกถูกอะไรหนอ นำไป ถูกอะไรหนอ ชักนำไป และโลกย่อมตกอยู่ในอำนาจของอะไรที่เกิดขึ้นแล้ว

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! භද්දකො ඛො තෙ, භික්ඛු, උම්මග්ගො, භද්දකං පටිභානං, කල්‍යාණී පරිපුච්ඡා. එවඤ්හි ත්වං, භික්ඛු, පුච්ඡසි – ‘කෙන නු ඛො, භන්තෙ, ලොකො නීයති, කෙන ලොකො පරිකස්සති, කස්ස ච උප්පන්නස්ස වසං ගච්ඡතී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘චිත්තෙන ඛො, භික්ඛු, ලොකො නීයති, චිත්තෙන පරිකස්සති, චිත්තස්ස උප්පන්නස්ස වසං ගච්ඡතී’’ති.

ดีละ ดีละ ภิกษุ ดูก่อนภิกษุ อุโมงค์ (คือปัญญา) ของเธอดีนัก ปฏิภาณดีนัก การสอบถามดีนัก เพราะเธอถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โลกถูกอะไรหนอ นำไป ถูกอะไรหนอ ชักนำไป และโลกย่อมตกอยู่ในอำนาจของอะไรที่เกิดขึ้นแล้ว’ (ภิกษุนั้นทูลว่า) อย่างนั้น พระเจ้าข้า (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนภิกษุ โลกถูกจิตนำไป ถูกจิตชักนำไป และโลกย่อมตกอยู่ในอำนาจของจิตที่เกิดขึ้นแล้ว

‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරි පඤ්හං අපුච්ඡි – ‘‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, බහුස්සුතො ධම්මධරො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, බහුස්සුතො ධම්මධරො හොතී’’ති?

ภิกษุนั้นชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ดีละ พระเจ้าข้า’ แล้วได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า ‘ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นพหูสูต ทรงธรรม

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! භද්දකො ඛො තෙ, භික්ඛු උම්මග්ගො, භද්දකං පටිභානං, කල්‍යාණී පරිපුච්ඡා. එවඤ්හි ත්වං, භික්ඛු, පුච්ඡසි – ‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, බහුස්සුතො ධම්මධරොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, බහුස්සුතො [Pg.498] ධම්මධරො හොතී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘බහූ ඛො, භික්ඛු, මයා ධම්මා දෙසිතා – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථා, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. චතුප්පදාය චෙපි, භික්ඛු, ගාථාය අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති බහුස්සුතො ධම්මධරොති අලං වචනායා’’ති.

ดีละ ดีละ ภิกษุ ดูก่อนภิกษุ อุโมงค์ (คือปัญญา) ของเธอดีนัก ปฏิภาณดีนัก การสอบถามดีนัก เพราะเธอถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า ‘ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นพหูสูต ทรงธรรม’ (ภิกษุนั้นทูลว่า) อย่างนั้น พระเจ้าข้า (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนภิกษุ ธรรมเป็นอันมาก เราได้แสดงแล้ว คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ดูก่อนภิกษุ แม้หากบุคคลรู้ทั่วถึงอรรถ รู้ทั่วถึงธรรมแห่งคาถา ๔ บาท แล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ก็สมควรเพื่อจะเรียกว่า เป็นพหูสูต ทรงธรรม

‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරි පඤ්හං අපුච්ඡි – ‘‘‘සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො හොතී’’ති?

ภิกษุนั้นชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ดีละ พระเจ้าข้า’ แล้วได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า ‘ผู้ได้สดับแล้ว มีปัญญาชำแรกกิเลส ผู้ได้สดับแล้ว มีปัญญาชำแรกกิเลส’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นผู้ได้สดับแล้ว มีปัญญาชำแรกกิเลส

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! භද්දකො ඛො තෙ, භික්ඛු, උම්මග්ගො, භද්දකං පටිභානං, කල්‍යාණී පරිපුච්ඡා. එවඤ්හි ත්වං, භික්ඛු, පුච්ඡසි – ‘සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො හොතී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉධ, භික්ඛු, භික්ඛුනො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති සුතං හොති, පඤ්ඤාය චස්ස අත්ථං අතිවිජ්ඣ පස්සති; ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති සුතං හොති, පඤ්ඤාය චස්ස අත්ථං අතිවිජ්ඣ පස්සති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති සුතං හොති, පඤ්ඤාය චස්ස අත්ථං අතිවිජ්ඣ පස්සති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති සුතං හොති, පඤ්ඤාය චස්ස අත්ථං අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛු, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො හොතී’’ති.

“ดีละ ดีละ ภิกษุ ปัญญาที่เธอคิดขึ้นได้นั้นดี ปฏิภาณของเธอนั้นดี คำถามของเธอนั้นไพเราะ ดูก่อนภิกษุ เธอถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ผู้มีสุตะ มีปัญญาเครื่องทำลายกิเลส ผู้มีสุตะ มีปัญญาเครื่องทำลายกิเลส ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลจึงชื่อว่าผู้มีสุตะ มีปัญญาเครื่องทำลายกิเลส’ อย่างนั้นหรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้สดับว่า ‘นี้ทุกข์’ เธอย่อมเห็นแจ้งแทงตลอดเนื้อความแห่งทุกข์นั้นด้วยปัญญา ได้สดับว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ เธอย่อมเห็นแจ้งแทงตลอดเนื้อความแห่งทุกขสมุทัยนั้นด้วยปัญญา ได้สดับว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ เธอย่อมเห็นแจ้งแทงตลอดเนื้อความแห่งทุกขนิโรธนั้นด้วยปัญญา ได้สดับว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เธอย่อมเห็นแจ้งแทงตลอดเนื้อความแห่งทุกขนิโรธคามินีปฏิปทานั้นด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุ ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าผู้มีสุตะ มีปัญญาเครื่องทำลายกิเลส”

‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරි පඤ්හං අපුච්ඡි – ‘‘‘පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො හොතී’’ති?

ภิกษุนั้นชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคว่า “ดีละ พระเจ้าข้า” แล้วได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปแด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า บัณฑิต มีปัญญามาก บัณฑิต มีปัญญามาก ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นบัณฑิต มีปัญญามาก”

‘‘සාධු සාධු භික්ඛු! භද්දකො ඛො තෙ, භික්ඛු, උම්මග්ගො, භද්දකං පටිභානං, කල්‍යාණී පරිපුච්ඡා. එවඤ්හි ත්වං භික්ඛු පුච්ඡසි – ‘පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො හොතී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉධ, භික්ඛු, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො නෙවත්තබ්‍යාබාධාය චෙතෙති න පරබ්‍යාබාධාය චෙතෙති න [Pg.499] උභයබ්‍යාබාධාය චෙතෙති අත්තහිතපරහිතඋභයහිතසබ්බලොකහිතමෙව චින්තයමානො චින්තෙති. එවං ඛො, භික්ඛු, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො හොතී’’ති. ඡට්ඨං.

“ดีละ ดีละ ภิกษุ ปัญญาที่เธอคิดขึ้นได้นั้นดี ปฏิภาณของเธอนั้นดี คำถามของเธอนั้นไพเราะ ดูก่อนภิกษุ เธอถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า บัณฑิต มีปัญญามาก บัณฑิต มีปัญญามาก ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นบัณฑิต มีปัญญามาก’ อย่างนั้นหรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุ บัณฑิตผู้มีปัญญามากในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย เมื่อคิด ย่อมคิดแต่ที่เป็นประโยชน์แก่ตน เป็นประโยชน์แก่ผู้อื่น เป็นประโยชน์แก่ทั้งสองฝ่าย และเป็นประโยชน์แก่โลกทั้งปวง ดูก่อนภิกษุ ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าเป็นบัณฑิต มีปัญญามาก” ฉัฏฐัง

7. වස්සකාරසුත්තං

๗. วัสสการสูตร

187. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච –

๑๘๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ජානෙය්‍ය නු ඛො, භො ගොතම, අසප්පුරිසො අසප්පුරිසං – ‘අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති? ‘‘අට්ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, අනවකාසො යං අසප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – ‘අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති. ‘‘ජානෙය්‍ය පන, භො ගොතම, අසප්පුරිසො සප්පුරිසං – ‘සප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති? ‘‘එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අට්ඨානං අනවකාසො යං අසප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – ‘සප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති. ‘‘ජානෙය්‍ය නු ඛො, භො ගොතම, සප්පුරිසො සප්පුරිසං – ‘සප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති? ‘‘ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, විජ්ජති යං සප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – ‘සප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති. ‘‘ජානෙය්‍ය පන, භො ගොතම, සප්පුරිසො අසප්පුරිසං – ‘අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති? ‘‘එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඨානං විජ්ජති යං සප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – ‘අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อสัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ ได้บ้างหรือไม่” “ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ นั้น ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ไม่เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็อสัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ ได้บ้างหรือไม่” “ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ นั้น ก็ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ไม่เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ ได้บ้างหรือไม่” “ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็สัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ ได้บ้างหรือไม่” “ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ นั้น ก็เป็นฐานะที่จะมีได้ เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාව සුභාසිතං චිදං, භොතා ගොතමෙන – ‘අට්ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, අනවකාසො යං අසප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – අසප්පුරිසො අයං භවන්ති. එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අට්ඨානං අනවකාසො යං අසප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – සප්පුරිසො අයං භවන්ති. ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, විජ්ජති යං සප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – සප්පුරිසො අයං භවන්ති. එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඨානං විජ්ජති යං සප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยมีมา พระดำรัสนี้พระโคดมผู้เจริญตรัสไว้ดีจริงหนอว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษนั้น ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ไม่เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้ แม้ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษนั้น ก็ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ไม่เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้ ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้ ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษนั้น ก็เป็นฐานะที่จะมีได้ เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้’”

‘‘එකමිදං, භො ගොතම, සමයං තොදෙය්‍යස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පරිසති පරූපාරම්භං වත්තෙන්ති – ‘බාලො අයං රාජා එළෙය්‍යො සමණෙ රාමපුත්තෙ අභිප්පසන්නො, සමණෙ ච පන රාමපුත්තෙ එවරූපං පරමනිපච්චකාරං කරොති, යදිදං [Pg.500] අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්ම’න්ති. ඉමෙපි රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකා බාලා – යමකො මොග්ගල්ලො උග්ගො නාවින්දකී ගන්ධබ්බො අග්ගිවෙස්සො, යෙ සමණෙ රාමපුත්තෙ අභිප්පසන්නා, සමණෙ ච පන රාමපුත්තෙ එවරූපං පරමනිපච්චකාරං කරොන්ති, යදිදං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මන්ති. ත්‍යාස්සුදං තොදෙය්‍යො බ්‍රාහ්මණො ඉමිනා නයෙන නෙති. තං කිං මඤ්ඤන්ති, භොන්තො, පණ්ඩිතො රාජා එළෙය්‍යො කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරො’ති? ‘එවං, භො, පණ්ඩිතො රාජා එළෙය්‍යො කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරො’’’ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สมัยหนึ่ง ในบริษัทของโตเทยยพราหมณ์ พวกเขาพากันติเตียนผู้อื่นว่า ‘พระเจ้าเอเฬยยะพระองค์นี้เป็นคนเขลา ทรงเลื่อมใสอย่างยิ่งในรามปุตตสมณะ และทรงกระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งในรามปุตตสมณะ คือ อภิวาท ปัจจุฏฐาน อัญชลีกรรม สามีจิกรรม’ แม้พวกอำมาตย์ของพระเจ้าเอเฬยยะเหล่านี้ คือ ยมกะ โมคคลละ อุคคะ นาวินทกี คันธัพพะ อัคคิเวสสะ ก็เป็นคนเขลา ที่เลื่อมใสอย่างยิ่งในรามปุตตสมณะ และกระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งในรามปุตตสมณะ คือ อภิวาท ปัจจุฏฐาน อัญชลีกรรม สามีจิกรรม โตเทยยพราหมณ์ได้ชี้แจงแก่บริษัทนั้นด้วยนัยนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน พระเจ้าเอเฬยยะทรงเป็นบัณฑิตในกรณียะและอธิกรณียะ ในวจนียะและอธิวจนียะ ทรงสามารถเห็นประโยชน์ได้ยิ่งกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ทั้งหลายมิใช่หรือ’ (บริษัทตอบว่า) ‘ขอรับ ท่าน พระเจ้าเอเฬยยะทรงเป็นบัณฑิตในกรณียะและอธิกรณียะ ในวจนียะและอธิวจนียะ ทรงสามารถเห็นประโยชน์ได้ยิ่งกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ทั้งหลาย’”

‘‘යස්මා ච ඛො, භො, සමණො රාමපුත්තො රඤ්ඤා එළෙය්‍යෙන පණ්ඩිතෙන පණ්ඩිතතරො කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙන අලමත්ථදසතරො, තස්මා රාජා එළෙය්‍යො සමණෙ රාමපුත්තෙ අභිප්පසන්නො, සමණෙ ච පන රාමපුත්තෙ එවරූපං පරමනිපච්චකාරං කරොති, යදිදං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං’’.

ดูก่อนท่านผู้เจริญ ก็เพราะเหตุที่สมณรามบุตรเป็นผู้ฉลาดยิ่งกว่าพระเจ้าเอเฬยยะผู้เป็นบัณฑิต ในกิจที่ควรทำและกิจที่ควรทำยิ่ง ในคำที่ควรพูดและคำที่ควรพูดเป็นพิเศษ สามารถเห็นประโยชน์ได้ดีกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ดี เพราะเหตุนั้น พระเจ้าเอเฬยยะจึงทรงเลื่อมใสยิ่งในสมณรามบุตร อนึ่ง ทรงกระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งเห็นปานนี้ในสมณรามบุตร คือ การกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม

‘‘තං කිං මඤ්ඤන්ති, භොන්තො, පණ්ඩිතා රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකා – යමකො මොග්ගල්ලො උග්ගො නාවින්දකී ගන්ධබ්බො අග්ගිවෙස්සො, කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරාති? ‘එවං, භො, පණ්ඩිතා රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකා – යමකො මොග්ගල්ලො උග්ගො නාවින්දකී ගන්ධබ්බො අග්ගිවෙස්සො, කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරා’’’ති.

ท่านผู้เจริญทั้งหลาย เข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อำมาตย์ผู้รับใช้ของพระเจ้าเอเฬยยะผู้เป็นบัณฑิต คือ ยมกะ โมคคัลละ อุคคะ นาวินทกี คันธัพพะ อัคคิเวสสะ เป็นผู้สามารถเห็นประโยชน์ได้ดีกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ดี ในกิจที่ควรทำและกิจที่ควรทำยิ่ง ในคำที่ควรพูดและคำที่ควรพูดเป็นพิเศษหรือ? (พวกพราหมณ์ตอบว่า) ‘อย่างนั้น ท่านผู้เจริญ อำมาตย์ผู้รับใช้ของพระเจ้าเอเฬยยะผู้เป็นบัณฑิต คือ ยมกะ โมคคัลละ อุคคะ นาวินทกี คันธัพพะ อัคคิเวสสะ เป็นผู้สามารถเห็นประโยชน์ได้ดีกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ดี ในกิจที่ควรทำและกิจที่ควรทำยิ่ง ในคำที่ควรพูดและคำที่ควรพูดเป็นพิเศษ’

‘‘යස්මා ච ඛො, භො, සමණො රාමපුත්තො රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකෙහි පණ්ඩිතෙහි පණ්ඩිතතරො කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරො, තස්මා රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකා සමණෙ රාමපුත්තෙ අභිප්පසන්නා; සමණෙ ච පන රාමපුත්තෙ එවරූපං පරමනිපච්චකාරං කරොන්ති, යදිදං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්ම’’න්ති.

ดูก่อนท่านผู้เจริญ ก็เพราะเหตุที่สมณรามบุตรเป็นผู้ฉลาดยิ่งกว่าพวกอำมาตย์ผู้รับใช้ของพระเจ้าเอเฬยยะผู้เป็นบัณฑิต ในกิจที่ควรทำและกิจที่ควรทำยิ่ง ในคำที่ควรพูดและคำที่ควรพูดเป็นพิเศษ สามารถเห็นประโยชน์ได้ดีกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ดี เพราะเหตุนั้น พวกอำมาตย์ผู้รับใช้ของพระเจ้าเอเฬยยะจึงเลื่อมใสยิ่งในสมณรามบุตร อนึ่ง ย่อมกระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งเห็นปานนี้ในสมณรามบุตร คือ การกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม

‘‘අච්ඡරියං, භො, ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාව සුභාසිතං චිදං භොතා ගොතමෙන – ‘අට්ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, අනවකාසො යං අසප්පුරිසො [Pg.501] අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – අසප්පුරිසො අයං භවන්ති. එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අට්ඨානං අනවකාසො යං අසප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – සප්පුරිසො අයං භවන්ති. ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, විජ්ජති යං සප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – සප්පුරිසො අයං භවන්ති. එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඨානං විජ්ජති යං සප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – අසප්පුරිසො අයං භව’න්ති. හන්ද ච දානි මයං, භො ගොතම, ගච්ඡාම. බහුකිච්චා මයං බහුකරණීයා’’ති. ‘‘යස්සදානි ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, කාලං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමීති. සත්තමං.

ข้าแต่ท่านพระโคดม น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระดำรัสนี้ท่านพระโคดมตรัสไว้ดีจริงหนอว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ นั้น ก็ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ นั้น ก็เป็นฐานะที่จะมีได้’ ข้าแต่ท่านพระโคดม บัดนี้พวกข้าพระองค์จะขอทูลลาไป เพราะมีกิจมาก มีหน้าที่ต้องทำมาก” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด” ลำดับนั้น วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค แล้วลุกจากอาสนะหลีกไป จบสูตรที่ ๗

8. උපකසුත්තං

๘. อุปกสูตร

188. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො උපකො මණ්ඩිකාපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උපකො මණ්ඩිකාපුත්තො භගවන්තං එතදවොච –

๑๘๘. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น อุปกะผู้เป็นบุตรของนางมัณฑิกาเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร อุปกะผู้เป็นบุตรของนางมัณฑิกาผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘අහඤ්හි, භන්තෙ, එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘යො කොචි පරූපාරම්භං වත්තෙති, පරූපාරම්භං වත්තෙන්තො සබ්බො සො න උපපාදෙති. අනුපපාදෙන්තො ගාරය්හො හොති උපවජ්ජො’’’ති. ‘‘පරූපාරම්භං චෙ, උපක, වත්තෙති පරූපාරම්භං වත්තෙන්තො න උපපාදෙති, අනුපපාදෙන්තො ගාරය්හො හොති උපවජ්ජො. ත්වං ඛො, උපක, පරූපාරම්භං වත්තෙසි, පරූපාරම්භං වත්තෙන්තො න උපපාදෙසි, අනුපපාදෙන්තො ගාරය්හො හොසි උපවජ්ජො’’ති. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, උම්මුජ්ජමානකංයෙව මහතා පාසෙන බන්ධෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, උම්මුජ්ජමානකොයෙව භගවතා මහතා වාදපාසෙන බද්ධො’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ผู้ใดก็ตาม ย่อมกล่าวโทษผู้อื่น ผู้นั้นทั้งหมดเมื่อกล่าวโทษผู้อื่นอยู่ ย่อมไม่สามารถทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นได้ เมื่อทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นไม่ได้ ก็เป็นผู้ที่ถูกตำหนิ ถูกว่ากล่าวได้’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนอุปกะ ถ้าผู้ใดกล่าวโทษผู้อื่น เมื่อกล่าวโทษผู้อื่นอยู่ ย่อมไม่สามารถทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นได้ เมื่อทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นไม่ได้ ก็เป็นผู้ที่ถูกตำหนิ ถูกว่ากล่าวได้ ดูก่อนอุปกะ ท่านเองก็กล่าวโทษผู้อื่น เมื่อท่านกล่าวโทษผู้อื่นอยู่ ก็ไม่สามารถทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นได้ เมื่อทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นไม่ได้ ท่านก็เป็นผู้ที่ถูกตำหนิ ถูกว่ากล่าวได้” อุปกะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุรุษพึงเอาบ่วงขนาดใหญ่ผูกมัดปลาที่เพิ่งจะผุดขึ้น ฉันใดก็ฉันนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้เพิ่งจะผุดขึ้น ก็ถูกพระผู้มีพระภาคผูกมัดไว้ด้วยบ่วงคือวาทะอันใหญ่หลวง”

‘‘ඉදං අකුසලන්ති ඛො, උපක, මයා පඤ්ඤත්තං. තත්ථ අපරිමාණා පදා අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා අපරිමාණා තථාගතස්ස ධම්මදෙසනා – ඉතිපිදං අකුසලන්ති. තං ඛො පනිදං අකුසලං පහාතබ්බන්ති ඛො, උපක, මයා පඤ්ඤත්තං. තත්ථ අපරිමාණා පදා අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා අපරිමාණා තථාගතස්ස ධම්මදෙසනා – ඉතිපිදං අකුසලං පහාතබ්බන්ති.

ดูก่อนอุปกะ เราได้บัญญัติไว้ว่า ‘นี้เป็นอกุศล’ ในข้อนั้น บทก็มีประมาณไม่ได้ พยัญชนะก็มีประมาณไม่ได้ ธรรมเทศนาของตถาคตก็มีประมาณไม่ได้ ว่า ‘แม้ข้อนี้ก็เป็นอกุศล’ ดูก่อนอุปกะ เราได้บัญญัติไว้ว่า ‘ก็อกุศลนี้นั้นแล อันบุคคลพึงละ’ ในข้อนั้น บทก็มีประมาณไม่ได้ พยัญชนะก็มีประมาณไม่ได้ ธรรมเทศนาของตถาคตก็มีประมาณไม่ได้ ว่า ‘แม้ข้อนี้ก็เป็นอกุศลที่พึงละ’

‘‘ඉදං [Pg.502] කුසලන්ති ඛො, උපක, මයා පඤ්ඤත්තං. තත්ථ අපරිමාණා පදා අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා අපරිමාණා තථාගතස්ස ධම්මදෙසනා – ඉතිපිදං කුසලන්ති. තං ඛො පනිදං කුසලං භාවෙතබ්බන්ති ඛො, උපක, මයා පඤ්ඤත්තං. තත්ථ අපරිමාණා පදා අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා අපරිමාණා තථාගතස්ස ධම්මදෙසනා – ඉතිපිදං කුසලං භාවෙතබ්බ’’න්ති.

ดูก่อนอุปกะ เราได้บัญญัติไว้ว่า ‘นี้เป็นกุศล’ ในข้อนั้น บทก็มีประมาณไม่ได้ พยัญชนะก็มีประมาณไม่ได้ ธรรมเทศนาของตถาคตก็มีประมาณไม่ได้ ว่า ‘แม้ข้อนี้ก็เป็นกุศล’ ดูก่อนอุปกะ เราได้บัญญัติไว้ว่า ‘ก็กุศลนี้นั้นแล อันบุคคลพึงให้เจริญ’ ในข้อนั้น บทก็มีประมาณไม่ได้ พยัญชนะก็มีประมาณไม่ได้ ธรรมเทศนาของตถาคตก็มีประมาณไม่ได้ ว่า ‘แม้ข้อนี้ก็เป็นกุศลที่พึงให้เจริญ’

අථ ඛො උපකො මණ්ඩිකාපුත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙන රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා යාවතකො අහොසි භගවතා සද්ධිං කථාසල්ලාපො තං සබ්බං රඤ්ඤො මාගධස්ස අජාතසත්තුස්ස වෙදෙහිපුත්තස්ස ආරොචෙසි.

ลำดับนั้น อุปกะผู้เป็นบุตรของนางมัณฑิกา ชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค แล้วลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณ แล้วเข้าไปเฝ้าพระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร จอมกษัตริย์แห่งแคว้นมคธถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลเรื่องราวที่ตนได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคทั้งหมดแด่พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร จอมกษัตริย์แห่งแคว้นมคธ

එවං වුත්තෙ රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො කුපිතො අනත්තමනො උපකං මණ්ඩිකාපුත්තං එතදවොච – ‘‘යාව ධංසී වතායං ලොණකාරදාරකො යාව මුඛරො යාව පගබ්බො යත්‍ර හි නාම තං භගවන්තං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං ආසාදෙතබ්බං මඤ්ඤිස්සති; අපෙහි ත්වං, උපක, විනස්ස, මා තං අද්දස’’න්ති. අට්ඨමං.

เมื่ออุปกะกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร จอมกษัตริย์แห่งแคว้นมคธ ทรงพระพิโรธ ไม่พอพระทัย ได้ตรัสกับอุปกะผู้เป็นบุตรของนางมัณฑิกาดังนี้ว่า “ไอ้ลูกคนทำเกลือนี่มันช่างทำลายจริงหนอ ช่างปากกล้าจริงหนอ ช่างคะนองจริงหนอ ที่มันยังจะสำคัญว่าควรล่วงเกินพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ เจ้าจงหลีกไป อุปกะ เจ้าจงพินาศไป เราไม่อยากเห็นเจ้า” จบสูตรที่ ๘

9. සච්ඡිකරණීයසුත්තං

๙. สัจฉิกรณียสูตร

189. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සච්ඡිකරණීයා ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා කායෙන සච්ඡිකරණීයා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා සතියා සච්ඡිකරණීයා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා චක්ඛුනා සච්ඡිකරණීයා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා පඤ්ඤාය සච්ඡිකරණීයා. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා කායෙන සච්ඡිකරණීයා? අට්ඨ විමොක්ඛා, භික්ඛවෙ, කායෙන සච්ඡිකරණීයා.

๑๘๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้ง ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยกายมีอยู่ ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยสติมีอยู่ ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยจักษุมีอยู่ ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยปัญญามีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยกายเป็นไฉน คือ วิโมกข์ ๘ ประการ อันบุคคลพึงทำให้แจ้งด้วยกาย

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා සතියා සච්ඡිකරණීයා? පුබ්බෙනිවාසො, භික්ඛවෙ, සතියා සච්ඡිකරණීයො.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยสติเป็นไฉน คือ บุพเพนิวาส อันบุคคลพึงทำให้แจ้งด้วยสติ

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා චක්ඛුනා සච්ඡිකරණීයා? සත්තානං චුතූපපාතො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුනා සච්ඡිකරණීයො.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยจักษุเป็นไฉน คือ จุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย อันบุคคลพึงทำให้แจ้งด้วยจักษุ

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා පඤ්ඤාය සච්ඡිකරණීයා? ආසවානං ඛයො, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාය සච්ඡිකරණීයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සච්ඡිකරණීයා ධම්මා’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยปัญญาเป็นไฉน คือ ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย อันบุคคลพึงทำให้แจ้งด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้ง ๔ ประการนี้แล

10. උපොසථසුත්තං

๑๐. อุโปสถสูตร

190. එකං [Pg.503] සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා තදහුපොසථෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නිසින්නො හොති. අථ ඛො භගවා තුණ්හීභූතං තුණ්හීභූතං භික්ඛුසඞ්ඝං අනුවිලොකෙත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

๑๙๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งแล้ว อันภิกษุสงฆ์แวดล้อมแล้วในวันอุโบสถนั้น ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงตรวจดูภิกษุสงฆ์ผู้นิ่งแล้วๆ จึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า

‘‘අපලාපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා නිප්පලාපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා සුද්ධා සාරෙ පතිට්ඨිතා. තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා. යථාරූපා පරිසා දුල්ලභා දස්සනායපි ලොකස්මිං, තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා. යථාරූපා පරිසා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස, තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා. යථාරූපාය පරිසාය අප්පං දින්නං බහු හොති බහු දින්නං බහුතරං, තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා. යථාරූපං පරිසං අලං යොජනගණනානිපි දස්සනාය ගන්තුං අපි පුටොසෙනාපි, තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, (තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා).

ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้ปราศจากกาก ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้ไม่มีกาก บริสุทธิ์ ตั้งอยู่ในแก่นสาร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น บริษัทเช่นใดที่หาได้ยากแม้เพื่อการเห็นในโลก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น บริษัทเช่นใดเป็นอาหุไนย ปาหุไนย ทักขิไณย อัญชลีกรณียะ เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น บริษัทเช่นใดที่ของถวายแม้น้อยก็มีผลมาก ของที่ถวายมากก็มีผลมากยิ่งขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น บริษัทเช่นใดที่สมควรไปดูแม้สิ้นหนทางนับได้หลายโยชน์ แม้ด้วยเสบียงห่อ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น (ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น)

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ දෙවප්පත්තා විහරන්ති; සන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ බ්‍රහ්මප්පත්තා විහරන්ති; සන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තා විහරන්ති; සන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ අරියප්පත්තා විහරන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ที่เป็นผู้ถึงความเป็นเทวดาอยู่ ภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ที่เป็นผู้ถึงความเป็นพรหมอยู่ ภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ที่เป็นผู้ถึงความไม่หวั่นไหวอยู่ ภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ที่เป็นผู้ถึงความเป็นพระอริยะอยู่

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දෙවප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දෙවප්පත්තො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความเป็นเทวดาอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบไป...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...เข้าตติยฌาน...ฯลฯ...เข้าจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ถึงความเป็นเทวดาอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බ්‍රහ්මප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. කරුණා… මුදිතා… උපෙක්ඛාසහගතෙන [Pg.504] චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බ්‍රහ්මප්පත්තො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความเป็นพรหมอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีใจสหรคตด้วยเมตตาแผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง สู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึง ด้วยใจสหรคตด้วยเมตตาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่เบียดเบียนอยู่ กรุณา... มุทิตา... มีใจสหรคตด้วยอุเบกขาแผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง สู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึง ด้วยใจสหรคตด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่เบียดเบียนอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ถึงความเป็นพรหมอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආනෙඤ්ජප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආනෙඤ්ජප්පත්තො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความไม่หวั่นไหวอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่มนสิการนานัตตสัญญา จึงเข้าอากาสานัญจายตนะ โดยมนสิการว่า ‘อากาศไม่มีที่สุด’ อยู่ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าวิญญาณัญจายตนะ โดยมนสิการว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ อยู่ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าอากิญจัญญายตนะ โดยมนสิการว่า ‘ไม่มีอะไรเลย’ อยู่ เพราะก้าวล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าเนวสัญญานาสัญญายตนะอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ถึงความไม่หวั่นไหวอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරියප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරියප්පත්තො හොතී’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความเป็นพระอริยะอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้คือปฏิปทาที่ให้ถึงความดับทุกข์’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ถึงความเป็นพระอริยะอย่างนี้แล

බ්‍රාහ්මණවග්ගො චතුත්ථො.

พราหมณวรรคที่ ๔ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

යොධා පාටිභොගසුතං, අභයං බ්‍රාහ්මණසච්චෙන පඤ්චමං;

උම්මග්ගවස්සකාරො, උපකො සච්ඡිකිරියා ච උපොසථොති.

โยธาชีวสูตร ปาฏิโภคสูตร สุตสูตร อภยสูตร พราหมณสัจจสูตรเป็นที่ ๕ อุมมัคคสูตร วัสสการสูตร อุปกสูตร สัจฉิกิริยสูตร และอุโปสถสูตร

(20) 5. මහාවග්ගො

(๒๐) ๕. มหาวรรค

1. සොතානුගතසුත්තං

๑. โสตานุคตสูตร

191. ‘‘සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා. කතමෙ [Pg.505] චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං අයං පඨමො ආනිසංසො පාටිකඞ්ඛො.

๑๙๑. ภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงหวังได้ แห่งธรรมทั้งหลายที่ตนฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายย่อมปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๑ แห่งธรรมทั้งหลายที่ตนฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති; අපි ච ඛො භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති. තස්ස එවං හොති – ‘අයං වා සො ධම්මවිනයො, යත්ථාහං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරි’න්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පමෙව විසෙසගාමී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කුසලො භෙරිසද්දස්ස. සො අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො භෙරිසද්දං සුණෙය්‍ය. තස්ස න හෙව ඛො අස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – ‘භෙරිසද්දො නු ඛො, න නු ඛො භෙරිසද්දො’ති! අථ ඛො භෙරිසද්දොත්වෙව නිට්ඨං ගච්ඡෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති; අපි ච ඛො භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති. තස්ස එවං හොති – ‘අයං වා සො ධම්මවිනයො, යත්ථාහං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරි’න්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං[Pg.506], වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං අයං දුතියො ආනිසංසො පාටිකඞ්ඛො.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายหาปรากฏไม่ แต่ว่าภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ย่อมแสดงธรรมในเทวบริษัท เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นี่คือธรรมวินัยที่เราเคยประพฤติพรหมจรรย์มาก่อนในภพก่อน’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน เปรียบเหมือนบุรุษผู้ฉลาดในเสียงกลอง เขาเดินทางไกล พึงได้ยินเสียงกลอง เขาจะไม่มีความสงสัยเคลือบแคลงในเสียงกลองนั้นเลยว่า ‘นี่เสียงกลองหรือไม่ใช่เสียงกลองหนอ’ แต่เขาจะถึงความตกลงใจได้ว่า ‘เป็นเสียงกลองแน่นอน’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายหาปรากฏไม่ แต่ว่าภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ย่อมแสดงธรรมในเทวบริษัท เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นี่คือธรรมวินัยที่เราเคยประพฤติพรหมจรรย์มาก่อนในภพก่อน’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๒ แห่งธรรมทั้งหลายที่ตนฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති, නපි භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති; අපි ච ඛො දෙවපුත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති. තස්ස එවං හොති – ‘අයං වා සො ධම්මවිනයො, යත්ථාහං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරි’න්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කුසලො සඞ්ඛසද්දස්ස. සො අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො සඞ්ඛසද්දං සුණෙය්‍ය. තස්ස න හෙව ඛො අස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – ‘සඞ්ඛසද්දො නු ඛො, න නු ඛො සඞ්ඛසද්දො’ති! අථ ඛො සඞ්ඛසද්දොත්වෙව නිට්ඨං ගච්ඡෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති, නපි භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති; අපි ච ඛො දෙවපුත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති. තස්ස එවං හොති – ‘අයං වා සො ධම්මවිනයො, යත්ථාහං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරි’න්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං අයං තතියො ආනිසංසො පාටිකඞ්ඛො.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายหาปรากฏไม่ ทั้งภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท แต่ว่าเทวบุตรย่อมแสดงธรรมในเทวบริษัท เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นี่คือธรรมวินัยที่เราเคยประพฤติพรหมจรรย์มาก่อนในภพก่อน’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน เปรียบเหมือนบุรุษผู้ฉลาดในเสียงสังข์ เขาเดินทางไกล พึงได้ยินเสียงสังข์ เขาจะไม่มีความสงสัยเคลือบแคลงในเสียงสังข์นั้นเลยว่า ‘นี่เสียงสังข์หรือไม่ใช่เสียงสังข์หนอ’ แต่เขาจะถึงความตกลงใจได้ว่า ‘เป็นเสียงสังข์แน่นอน’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายหาปรากฏไม่ ทั้งภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท แต่ว่าเทวบุตรย่อมแสดงธรรมในเทวบริษัท เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นี่คือธรรมวินัยที่เราเคยประพฤติพรหมจรรย์มาก่อนในภพก่อน’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๓ แห่งธรรมทั้งหลายที่ตนฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති, නපි භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති, නපි දෙවපුත්තො දෙවපරිසායං [Pg.507] ධම්මං දෙසෙති; අපි ච ඛො ඔපපාතිකො ඔපපාතිකං සාරෙති – ‘සරසි ත්වං, මාරිස, සරසි ත්වං, මාරිස, යත්ථ මයං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරිම්හා’ති. සො එවමාහ – ‘සරාමි, මාරිස, සරාමි, මාරිසා’ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ සහායකා සහපංසුකීළිකා. තෙ කදාචි කරහචි අඤ්ඤමඤ්ඤං සමාගච්ඡෙය්‍යුං. අඤ්ඤො පන සහායකො සහායකං එවං වදෙය්‍ය – ‘ඉදම්පි, සම්ම, සරසි, ඉදම්පි, සම්ම, සරසී’ති. සො එවං වදෙය්‍ය – ‘සරාමි, සම්ම, සරාමි, සම්මා’ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති, නපි භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති, නපි දෙවපුත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති; අපි ච ඛො ඔපපාතිකො ඔපපාතිකං සාරෙති – ‘සරසි ත්වං, මාරිස, සරසි ත්වං, මාරිස, යත්ථ මයං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරිම්හා’ති. සො එවමාහ – ‘සරාමි, මාරිස, සරාමි, මාරිසා’ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ ඛො සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං අයං චතුත්ථො ආනිසංසො පාටිකඞ්ඛො. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං ඉමෙ චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා’’ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้น อันเธอฟังแล้วด้วยดี ทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอนั้นเมื่อจะตายเป็นผู้มีสติหลงลืม ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง บทธรรมทั้งหลายย่อมไม่ปรากฏแก่เธอผู้มีความสุขอยู่ในเทพนิกายนั้นเลย ถึงภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท ถึงเทวบุตรก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท แต่โดยที่แท้ โอปปาติกะตนหนึ่งย่อมเตือนโอปปาติกะอีกตนหนึ่งให้ระลึกว่า ‘แน่ะท่านผู้เจริญ ท่านระลึกได้ไหม แน่ะท่านผู้เจริญ ท่านระลึกได้ไหม ในธรรมวินัยใด ที่พวกเราเคยประพฤติพรหมจรรย์กันมาในกาลก่อน’ เทพบุตรนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าระลึกได้ ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าระลึกได้ ท่านผู้เจริญ’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติยังช้าอยู่ แต่สัตว์นั้นย่อมบรรลุคุณวิเศษได้โดยฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสหาย ๒ คน เป็นเพื่อนเล่นฝุ่นด้วยกัน เขาเหล่านั้นมาพบกันในบางครั้งบางคราว สหายคนหนึ่งพึงกล่าวกะสหายอีกคนหนึ่งอย่างนี้ว่า ‘เพื่อนเอ๋ย ท่านระลึกถึงเรื่องนี้ได้ไหม เพื่อนเอ๋ย ท่านระลึกถึงเรื่องนี้ได้ไหม’ สหายนั้นพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราระลึกได้ เพื่อนเอ๋ย เราระลึกได้ เพื่อนเอ๋ย’ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้น อันเธอฟังแล้วด้วยดี ทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอนั้นเมื่อจะตายเป็นผู้มีสติหลงลืม ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง บทธรรมทั้งหลายย่อมไม่ปรากฏแก่เธอผู้มีความสุขอยู่ในเทพนิกายนั้นเลย ถึงภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท ถึงเทวบุตรก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท แต่โดยที่แท้ โอปปาติกะตนหนึ่งย่อมเตือนโอปปาติกะอีกตนหนึ่งให้ระลึกว่า ‘แน่ะท่านผู้เจริญ ท่านระลึกได้ไหม แน่ะท่านผู้เจริญ ท่านระลึกได้ไหม ในธรรมวินัยใด ที่พวกเราเคยประพฤติพรหมจรรย์กันมาในกาลก่อน’ เทพบุตรนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าระลึกได้ ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าระลึกได้ ท่านผู้เจริญ’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติยังช้าอยู่ แต่สัตว์นั้นย่อมบรรลุคุณวิเศษได้โดยฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๔ แห่งธรรมทั้งหลายที่บุคคลฟังแล้วด้วยดี ทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้ ภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๔ ประการเหล่านี้ แห่งธรรมทั้งหลายที่บุคคลฟังแล้วด้วยดี ทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้

2. ඨානසුත්තං

๒. ฐานสูตร

192. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, ඨානානි චතූහි ඨානෙහි වෙදිතබ්බානි. කතමානි චත්තාරි? සංවාසෙන, භික්ඛවෙ, සීලං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙන. සංවොහාරෙන, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙන. ආපදාසු, භික්ඛවෙ, ථාමො වෙදිතබ්බො, සො ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා[Pg.508], න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙන. සාකච්ඡාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤා වෙදිතබ්බා, සා ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනාති.

๑๙๒. ภิกษุทั้งหลาย ฐานะ ๔ ประการนี้ อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยฐานะ ๔ ประการ ฐานะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ศีล พึงรู้ได้ด้วยการอยู่ร่วมกัน และศีลนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้ ความสะอาด พึงรู้ได้ด้วยการเจรจา และความสะอาดนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้ กำลังใจ พึงรู้ได้ในคราวมีอันตราย และกำลังใจนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้ ปัญญา พึงรู้ได้ด้วยการสนทนา และปัญญานั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้

‘‘‘සංවාසෙන, භික්ඛවෙ, සීලං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවසමානො එවං ජානාති – ‘දීඝරත්තං ඛො අයමායස්මා ඛණ්ඩකාරී ඡිද්දකාරී සබලකාරී කම්මාසකාරී, න සන්තතකාරී න සන්තතවුත්ති ; සීලෙසු දුස්සීලො අයමායස්මා, නායමායස්මා සීලවා’’’ති.

คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ศีลพึงรู้ได้ด้วยการอยู่ร่วมกัน และศีลนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่ออยู่ร่วมกับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้ทำศีลให้ขาด ให้ทะลุ ให้ด่าง ให้พร้อย ตลอดกาลนาน ไม่ใช่ผู้ทำติดต่อกัน ไม่ใช่ผู้มีปกติประพฤติติดต่อกันในศีลทั้งหลาย ท่านผู้นี้เป็นคนทุศีล ไม่ใช่คนมีศีล’

‘‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවසමානො එවං ජානාති – ‘දීඝරත්තං ඛො අයමායස්මා අඛණ්ඩකාරී අච්ඡිද්දකාරී අසබලකාරී අකම්මාසකාරී සන්තතකාරී සන්තතවුත්ති; සීලෙසු සීලවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුස්සීලො’ති. ‘සංවාසෙන, භික්ඛවෙ, සීලං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลเมื่ออยู่ร่วมกับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้ทำศีลไม่ให้ขาด ไม่ให้ทะลุ ไม่ให้ด่าง ไม่ให้พร้อย เป็นผู้ทำติดต่อกัน เป็นผู้มีปกติประพฤติติดต่อกันในศีลทั้งหลายตลอดกาลนาน ท่านผู้นี้เป็นคนมีศีล ไม่ใช่คนทุศีล’ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ศีลพึงรู้ได้ด้วยการอยู่ร่วมกัน และศีลนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้’ นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าว

‘‘‘සංවොහාරෙන, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවොහරමානො එවං ජානාති – ‘අඤ්ඤථා ඛො අයමායස්මා එකෙන එකො වොහරති, අඤ්ඤථා ද්වීහි, අඤ්ඤථා තීහි, අඤ්ඤථා සම්බහුලෙහි; වොක්කමති අයමායස්මා පුරිමවොහාරා පච්ඡිමවොහාරං; අපරිසුද්ධවොහාරො අයමායස්මා, නායමායස්මා පරිසුද්ධවොහාරො’’’ති.

คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ความสะอาดพึงรู้ได้ด้วยการเจรจา และความสะอาดนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อเจรจากับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เจรจากับคนคนเดียวอย่างหนึ่ง เจรจากับคน ๒ คนอย่างหนึ่ง เจรจากับคน ๓ คนอย่างหนึ่ง เจรจากับคนจำนวนมากอย่างหนึ่ง ท่านผู้นี้มีคำพูดที่เปลี่ยนไปจากคำพูดก่อนๆ ท่านผู้นี้มีคำพูดไม่สะอาด ไม่ใช่ผู้มีคำพูดสะอาด’

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවොහරමානො එවං ජානාති – ‘යථෙව ඛො අයමායස්මා එකෙන එකො වොහරති, තථා ද්වීහි, තථා තීහි, තථා සම්බහුලෙහි. නායමායස්මා වොක්කමති පුරිමවොහාරා පච්ඡිමවොහාරං; පරිසුද්ධවොහාරො අයමායස්මා, නායමායස්මා අපරිසුද්ධවොහාරො’ති[Pg.509]. ‘සංවොහාරෙන, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อเจรจากับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เจรจาตามลำพังกับคนคนหนึ่งเป็นอย่างใด ก็เจรจากับคน ๒ คนเป็นอย่างนั้น เจรจากับคน ๓ คนเป็นอย่างนั้น เจรจากับคนจำนวนมากก็เป็นอย่างนั้น ท่านผู้นี้ไม่ละคำพูดก่อนมาพูดคำพูดหลัง ท่านผู้นี้มีโวหารบริสุทธิ์ ท่านผู้นี้ไม่มีโวหารไม่บริสุทธิ์’ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบความสะอาดได้ด้วยการเจรจา และพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะทราบไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามจะทราบไม่ได้’ คำนั้น เราอาศัยเนื้อความข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘ආපදාසු, භික්ඛවෙ, ථාමො වෙදිතබ්බො, සො ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො, භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො, රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො න ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘තථාභූතො ඛො අයං ලොකසන්නිවාසො තථාභූතො අයං අත්තභාවපටිලාභො යථාභූතෙ ලොකසන්නිවාසෙ යථාභූතෙ අත්තභාවපටිලාභෙ අට්ඨ ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තති – ලාභො ච, අලාභො ච, යසො ච, අයසො ච, නින්දා ච, පසංසා ච, සුඛඤ්ච, දුක්ඛඤ්චා’ති. සො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති.

คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบกำลังใจได้ในคราวมีอันตราย และพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะทราบไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามจะทราบไม่ได้’ คำนั้น เราอาศัยเนื้อความอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกความเสื่อมแห่งญาติกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมแห่งโภคะกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมเพราะโรคกระทบแล้วก็ตาม ย่อมไม่พิจารณาเห็นว่า ‘ความเป็นไปในโลกนี้เป็นเช่นนี้ การได้อัตภาพนี้ก็เป็นเช่นนี้ คือ ในความเป็นไปในโลกและการได้อัตภาพที่เป็นเช่นนี้ โลกธรรม ๘ ประการย่อมหมุนไปตามโลก และโลกย่อมหมุนไปตามโลกธรรม ๘ ประการ คือ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ นินทา สรรเสริญ สุข ทุกข์’ บุคคลนั้นถูกความเสื่อมแห่งญาติกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมแห่งโภคะกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมเพราะโรคกระทบแล้วก็ตาม ย่อมเศร้าโศก ลำบาก ร่ำไร ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘තථාභූතො ඛො අයං ලොකසන්නිවාසො තථාභූතො අයං අත්තභාවපටිලාභො යථාභූතෙ ලොකසන්නිවාසෙ යථාභූතෙ අත්තභාවපටිලාභෙ අට්ඨ ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තති – ලාභො ච, අලාභො ච, යසො ච, අයසො ච, නින්දා ච, පසංසා ච, සුඛඤ්ච, දුක්ඛඤ්චා’ති. සො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. ‘ආපදාසු, භික්ඛවෙ, ථාමො වෙදිතබ්බො, සො ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกความเสื่อมแห่งญาติกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมแห่งโภคะกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมเพราะโรคกระทบแล้วก็ตาม ย่อมพิจารณาเห็นว่า ‘ความเป็นไปในโลกนี้เป็นเช่นนี้ การได้อัตภาพนี้ก็เป็นเช่นนี้ คือ ในความเป็นไปในโลกและการได้อัตภาพที่เป็นเช่นนี้ โลกธรรม ๘ ประการย่อมหมุนไปตามโลก และโลกย่อมหมุนไปตามโลกธรรม ๘ ประการ คือ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ นินทา สรรเสริญ สุข ทุกข์’ บุคคลนั้นถูกความเสื่อมแห่งญาติกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมแห่งโภคะกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมเพราะโรคกระทบแล้วก็ตาม ย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบาก ไม่ร่ำไร ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบกำลังใจได้ในคราวมีอันตราย และพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะทราบไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามจะทราบไม่ได้’ คำนั้น เราอาศัยเนื้อความข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘සාකච්ඡාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤා වෙදිතබ්බා, සා ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති[Pg.510], ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සාකච්ඡායමානො එවං ජානාති – ‘යථා ඛො ඉමස්ස ආයස්මතො උම්මග්ගො යථා ච අභිනීහාරො යථා ච පඤ්හාසමුදාහාරො, දුප්පඤ්ඤො අයමායස්මා, නායමායස්මා පඤ්ඤවා. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි අයමායස්මා න චෙව ගම්භීරං අත්ථපදං උදාහරති සන්තං පණීතං අතක්කාවචරං නිපුණං පණ්ඩිතවෙදනීයං. යඤ්ච අයමායස්මා ධම්මං භාසති තස්ස ච නප්පටිබලො සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා අත්ථං ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං. දුප්පඤ්ඤො අයමායස්මා, නායමායස්මා පඤ්ඤවා’’’ති.

คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบปัญญาได้ด้วยการสนทนา และพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะทราบไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามจะทราบไม่ได้’ คำนั้น เราอาศัยเนื้อความอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อสนทนากับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ทางดำเนินแห่งปัญญา การนำเข้ามาสู่ใจ และการยึดถือปัญหาของท่านผู้นี้เป็นเช่นใด ท่านผู้นี้ก็เป็นผู้มีปัญญาทราม ไม่ใช่เป็นผู้มีปัญญา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะท่านผู้นี้ไม่ยกอรรถบทที่ลึกซึ้ง สงบ ประณีต คาดเดาไม่ได้ ละเอียด บัณฑิตพึงรู้ได้ขึ้นแสดงเลย และท่านผู้นี้กล่าวธรรมใด ก็ไม่สามารถที่จะบอก แสดง บัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่าย ซึ่งเนื้อความของธรรมนั้นโดยย่อหรือโดยพิสดารได้ ท่านผู้นี้เป็นผู้มีปัญญาทราม ไม่ใช่เป็นผู้มีปัญญา’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චක්ඛුමා පුරිසො උදකරහදස්ස තීරෙ ඨිතො පස්සෙය්‍ය පරිත්තං මච්ඡං උම්මුජ්ජමානං. තස්ස එවමස්ස – ‘යථා ඛො ඉමස්ස මච්ඡස්ස උම්මග්ගො යථා ච ඌමිඝාතො යථා ච වෙගායිතත්තං, පරිත්තො අයං මච්ඡො, නායං මච්ඡො මහන්තො’ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සාකච්ඡායමානො එවං ජානාති – ‘යථා ඛො ඉමස්ස ආයස්මතො උම්මග්ගො යථා ච අභිනීහාරො යථා ච පඤ්හාසමුදාහාරො, දුප්පඤ්ඤො අයමායස්මා, නායමායස්මා පඤ්ඤවා. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි අයමායස්මා න චෙව ගම්භීරං අත්ථපදං උදාහරති සන්තං පණීතං අතක්කාවචරං නිපුණං පණ්ඩිතවෙදනීයං. යඤ්ච අයමායස්මා ධම්මං භාසති, තස්ස ච න පටිබලො සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා අත්ථං ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං. දුප්පඤ්ඤො අයමායස්මා, නායමායස්මා පඤ්ඤවා’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีจักษุยืนอยู่ริมฝั่งห้วงน้ำ พึงเห็นปลาเล็กๆ ผุดขึ้นมา เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘อาการที่ปลาตัวนี้ผุดขึ้นมา อาการที่มันแหวกคลื่น และความเร็วของมันเป็นเช่นใด ปลาตัวนี้ก็เป็นปลาเล็ก ไม่ใช่ปลาใหญ่’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อสนทนากับบุคคล ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ทางดำเนินแห่งปัญญา การนำเข้ามาสู่ใจ และการยึดถือปัญหาของท่านผู้นี้เป็นเช่นใด ท่านผู้นี้ก็เป็นผู้มีปัญญาทราม ไม่ใช่เป็นผู้มีปัญญา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะท่านผู้นี้ไม่ยกอรรถบทที่ลึกซึ้ง สงบ ประณีต คาดเดาไม่ได้ ละเอียด บัณฑิตพึงรู้ได้ขึ้นแสดงเลย และท่านผู้นี้กล่าวธรรมใด ก็ไม่สามารถที่จะบอก แสดง บัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่าย ซึ่งเนื้อความของธรรมนั้นโดยย่อหรือโดยพิสดารได้ ท่านผู้นี้เป็นผู้มีปัญญาทราม ไม่ใช่เป็นผู้มีปัญญา’

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සාකච්ඡායමානො එවං ජානාති – ‘යථා ඛො ඉමස්ස ආයස්මතො උම්මග්ගො යථා ච අභිනීහාරො යථා ච පඤ්හාසමුදාහාරො, පඤ්ඤවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුප්පඤ්ඤො. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි අයමායස්මා ගම්භීරඤ්චෙව අත්ථපදං උදාහරති සන්තං පණීතං අතක්කාවචරං නිපුණං පණ්ඩිතවෙදනීයං. යඤ්ච අයමායස්මා ධම්මං භාසති, තස්ස ච පටිබලො සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා අත්ථං ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං. පඤ්ඤවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුප්පඤ්ඤො’’’ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลเมื่อสนทนากับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ตามที่ท่านผู้มีอายุนี้มีการผุดขึ้นแห่งปัญหา การน้อมใจไป และการยั้งปัญหาขึ้นมา ท่านผู้มีอายุนี้เป็นผู้มีปัญญา ไม่ใช่ผู้มีปัญญาทราม ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าท่านผู้มีอายุนี้ย่อมยกอรรถบทที่ลึกซึ้ง สงบ ประณีต ไม่ใช่วิสัยแห่งความตรึก ละเอียดอ่อน บัณฑิตพึงรู้ได้ และท่านผู้มีอายุนี้กล่าวธรรมใด ก็สามารถที่จะบอก แสดง บัญญัติ ตั้งไว้ เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งเนื้อความของธรรมนั้นโดยย่อหรือโดยพิสดารได้ ท่านผู้มีอายุนี้เป็นผู้มีปัญญา ไม่ใช่ผู้มีปัญญาทราม’

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.511], භික්ඛවෙ, චක්ඛුමා පුරිසො උදකරහදස්ස තීරෙ ඨිතො පස්සෙය්‍ය මහන්තං මච්ඡං උම්මුජ්ජමානං. තස්ස එවමස්ස – ‘යථා ඛො ඉමස්ස මච්ඡස්ස උම්මග්ගො යථා ච ඌමිඝාතො යථා ච වෙගායිතත්තං, මහන්තො අයං මච්ඡො, නායං මච්ඡො පරිත්තො’ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සාකච්ඡායමානො එවං ජානාති – ‘යථා ඛො ඉමස්ස ආයස්මතො උම්මග්ගො යථා ච අභිනීහාරො යථා ච පඤ්හාසමුදාහාරො, පඤ්ඤවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුප්පඤ්ඤො. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි අයමායස්මා ගම්භීරඤ්චෙව අත්ථපදං උදාහරති සන්තං පණීතං අතක්කාවචරං නිපුණං පණ්ඩිතවෙදනීයං. යඤ්ච අයමායස්මා ධම්මං භාසති, තස්ස ච පටිබලො සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා අත්ථං ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං. පඤ්ඤවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුප්පඤ්ඤො’ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีจักษุยืนอยู่ที่ฝั่งห้วงน้ำ พึงเห็นปลาตัวใหญ่กำลังผุดขึ้น เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ตามที่ปลานี้มีการผุดขึ้น การแหวกคลื่น และความเร็ว ปลานี้เป็นปลาใหญ่ ไม่ใช่ปลาเล็ก’ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล บุคคลเมื่อสนทนากับบุคคล ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ตามที่ท่านผู้มีอายุนี้มีการผุดขึ้นแห่งปัญหา การน้อมใจไป และการยั้งปัญหาขึ้นมา ท่านผู้มีอายุนี้เป็นผู้มีปัญญา ไม่ใช่ผู้มีปัญญาทราม ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าท่านผู้มีอายุนี้ย่อมยกอรรถบทที่ลึกซึ้ง สงบ ประณีต ไม่ใช่วิสัยแห่งความตรึก ละเอียดอ่อน บัณฑิตพึงรู้ได้ และท่านผู้มีอายุนี้กล่าวธรรมใด ก็สามารถที่จะบอก แสดง บัญญัติ ตั้งไว้ เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งเนื้อความของธรรมนั้นโดยย่อหรือโดยพิสดารได้ ท่านผู้มีอายุนี้เป็นผู้มีปัญญา ไม่ใช่ผู้มีปัญญาทราม’

‘‘‘සාකච්ඡාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤා වෙදිතබ්බා, සා ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ඨානානි ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි වෙදිතබ්බානී’’ති. දුතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘พึงรู้ปัญญาได้ด้วยการสนทนา และปัญญานั้นแลพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ชั่วครู่ ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามรู้ไม่ได้’ ดังนี้ เราอาศัยข้อนี้จึงกล่าว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฐานะ ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยฐานะ ๔ ประการเหล่านี้แล

3. භද්දියසුත්තං

๓. ภัททิยสูตร

193. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො භද්දියො ලිච්ඡවි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො භද්දියො ලිච්ඡවි භගවන්තං එතදවොච –

๑๙๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล ภัททิยลิจฉวีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภัททิยลิจฉวีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘මායාවී සමණො ගොතමො ආවට්ටනිං මායං ජානාති යාය අඤ්ඤතිත්ථියානං සාවකෙ ආවට්ටෙතී’ති. යෙ තෙ, භන්තෙ, එවමාහංසු – ‘මායාවී සමණො ගොතමො ආවට්ටනිං මායං ජානාති යාය අඤ්ඤතිත්ථියානං සාවකෙ ආවට්ටෙතී’ති, කච්චි තෙ, භන්තෙ, භගවතො වුත්තවාදිනො, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති, ධම්මස්ස ච අනුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡති, අනබ්භක්ඛාතුකාමා හි මයං, භන්තෙ, භගවන්ත’’න්ති?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า ‘พระสมณโคดมเป็นผู้มีมายา รู้มายาที่ทำให้น้อมมา ซึ่งพระองค์ใช้ทำสาวกของพวกอัญเดียรถีย์ให้น้อมมา’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมเป็นผู้มีมายา รู้มายาที่ทำให้น้อมมา ซึ่งพระองค์ใช้ทำสาวกของพวกอัญเดียรถีย์ให้น้อมมา’ ชนเหล่านั้นชื่อว่ากล่าวตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้หรือไม่ ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริงใช่หรือไม่ พยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมใช่หรือไม่ และวาทานุวาทะที่ถูกเหตุผลไรๆ ย่อมไม่ถึงฐานะที่ควรติเตียนใช่หรือไม่ เพราะข้าพระองค์ทั้งหลายไม่ปรารถนาจะกล่าวตู่พระผู้มีพระภาค พระเจ้าข้า

‘‘එථ [Pg.512] තුම්හෙ, භද්දිය, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා ‘සමණො නො ගරූ’ති. යදා තුම්හෙ, භද්දිය, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, භද්දිය, පජහෙය්‍යාථ.

ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจงมา ท่านทั้งหลายอย่าเชื่อโดยฟังตามกันมา อย่าเชื่อโดยถือสืบๆ กันมา อย่าเชื่อโดยข่าวเล่าลือ อย่าเชื่อโดยอ้างตำรา อย่าเชื่อเพราะตรรกะ อย่าเชื่อเพราะอนุมาน อย่าเชื่อโดยตรึกตามอาการ อย่าเชื่อเพราะเข้าได้กับทิฏฐิของตน อย่าเชื่อเพราะผู้พูดมีลักษณะน่าเชื่อถือ อย่าเชื่อเพราะสมณะนี้เป็นครูของเรา ดูก่อนภัททิยะ เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ธรรมเหล่านี้มีโทษ ธรรมเหล่านี้วิญญูชนติเตียน ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์’ เมื่อนั้น ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, ලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’. ‘‘ලුද්ධො පනායං, භද්දිය, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති යංස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

ดูก่อนภัททิยะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน โลภะเมื่อเกิดขึ้นในภายในของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” “เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภัททิยะ ก็บุรุษบุคคลนี้ผู้โลภ มีจิตอันโลภะครอบงำแล้ว ยึดถือไว้แล้ว ย่อมฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ และย่อมชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้น ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, දොසො පුරිසස්ස…පෙ… මොහො පුරිසස්ස…පෙ… සාරම්භො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’. ‘‘සාරද්ධො පනායං, භද්දිය, පුරිසපුග්ගලො සාරම්භෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති යංස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

ดูก่อนภัททิยะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน โทสะ...เป... โมหะ...เป... สารัมภะ (ความแข่งดี) เมื่อเกิดขึ้นในภายในของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” “เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภัททิยะ ก็บุรุษบุคคลนี้ผู้มีความแข่งดี มีจิตอันความแข่งดีครอบงำแล้ว ยึดถือไว้แล้ว ย่อมฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ และย่อมชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้น ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති? ‘‘අකුසලා, භන්තෙ’’. ‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති? ‘‘සාවජ්ජා, භන්තෙ’’. ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති? ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ’’. ‘‘සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති.

ดูก่อนภัททิยะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล หรือเป็นอกุศล” “เป็นอกุศล พระเจ้าข้า” “มีโทษ หรือไม่มีโทษ” “มีโทษ พระเจ้าข้า” “วิญญูชนติเตียน หรือวิญญูชนสรรเสริญ” “วิญญูชนติเตียน พระเจ้าข้า” “ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ หรือไม่ หรือในข้อนี้มีความเห็นเป็นอย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ ในข้อนี้ ข้าพระองค์มีความเห็นอย่างนี้”

‘‘ඉති ඛො, භද්දිය, යං තං තෙ අවොචුම්හා – එථ තුම්හෙ, භද්දිය, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා ‘සමණො නො ගරූ’ති. යදා තුම්හෙ, භද්දිය, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ [Pg.513] – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, භද්දිය, පජහෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ดูก่อนภัททิยะ เป็นอย่างนี้แล คำใดที่เราได้กล่าวกะท่านทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจงมา ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการสืบๆ กันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ, อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำรา, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งตรรกะ, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งการอนุมาน, อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ, อย่าได้ยึดถือโดยความชอบใจในทิฏฐิที่ไตร่ตรองแล้ว, อย่าได้ยึดถือโดยความที่น่าเชื่อถือ, อย่าได้ยึดถือโดยที่คิดว่า ‘สมณะเป็นครูของเรา’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล, ธรรมเหล่านี้มีโทษ, ธรรมเหล่านี้วิญญูชนติเตียน, ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อนั้นท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย’ คำที่เราได้กล่าวไว้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘එථ තුම්හෙ, භද්දිය, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා ‘සමණො නො ගරූ’ති. යදා තුම්හෙ, භද්දිය, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, භද්දිය, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’’ති.

ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจงมา ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการสืบๆ กันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ, อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำรา, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งตรรกะ, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งการอนุมาน, อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ, อย่าได้ยึดถือโดยความชอบใจในทิฏฐิที่ไตร่ตรองแล้ว, อย่าได้ยึดถือโดยความที่น่าเชื่อถือ, อย่าได้ยึดถือโดยที่คิดว่า ‘สมณะเป็นครูของเรา’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล, ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ, ธรรมเหล่านี้วิญญูชนสรรเสริญ, ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อนั้นท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมเหล่านั้นอยู่เถิด

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, අලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ‘‘හිතාය, භන්තෙ’’. ‘‘අලුද්ධො පනායං, භද්දිය, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය න සමාදපෙති යං’ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโลภะเมื่อเกิดขึ้นภายในของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์” “ดูก่อนภัททิยะ ก็บุรุษบุคคลนี้ผู้ไม่โลภ มีจิตอันโลภะไม่ครอบงำ ไม่ยึดถือ ย่อมไม่ฆ่าสัตว์, ไม่ลักทรัพย์, ไม่ประพฤติผิดในกาม, ไม่พูดเท็จ, และย่อมไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้น ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุขแก่เขาตลอดกาลนาน” “เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, අදොසො පුරිසස්ස…පෙ… අමොහො පුරිසස්ස…පෙ… අසාරම්භො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ‘‘හිතාය, භන්තෙ’’. ‘‘අසාරද්ධො පනායං, භද්දිය, පුරිසපුග්ගලො සාරම්භෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය න සමාදපෙති යං’ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโทสะของบุรุษ...ฯลฯ...อโมหะของบุรุษ...ฯลฯ...อสารัมภะเมื่อเกิดขึ้นภายในของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์” “ดูก่อนภัททิยะ ก็บุรุษบุคคลนี้ผู้ไม่มักโกรธ มีจิตอันความโกรธไม่ครอบงำ ไม่ยึดถือ ย่อมไม่ฆ่าสัตว์, ไม่ลักทรัพย์, ไม่ประพฤติผิดในกาม, ไม่พูดเท็จ, และย่อมไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้น ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุขแก่เขาตลอดกาลนาน” “เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති? ‘‘කුසලා, භන්තෙ’’. ‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති? ‘‘අනවජ්ජා, භන්තෙ’’. ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති? ‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථා, භන්තෙ’’. ‘‘සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති.

ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล หรือเป็นอกุศล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นกุศล” “มีโทษ หรือไม่มีโทษ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไม่มีโทษ” “วิญญูชนติเตียน หรือวิญญูชนสรรเสริญ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วิญญูชนสรรเสริญ” “เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข หรือไม่ หรือในข้อนี้มีความเห็นเป็นอย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข ในข้อนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้”

‘‘ඉති [Pg.514] ඛො, භද්දිය, යං තං තෙ අවොචුම්හා – එථ තුම්හෙ, භද්දිය, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා ‘සමණො නො ගරූ’ති. යදා තුම්හෙ, භද්දිය, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, භද්දිය, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ดูก่อนภัททิยะ เป็นอย่างนี้แล คำใดที่เราได้กล่าวกะท่านทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจงมา ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการสืบๆ กันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ, อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำรา, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งตรรกะ, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งการอนุมาน, อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ, อย่าได้ยึดถือโดยความชอบใจในทิฏฐิที่ไตร่ตรองแล้ว, อย่าได้ยึดถือโดยความที่น่าเชื่อถือ, อย่าได้ยึดถือโดยที่คิดว่า ‘สมณะเป็นครูของเรา’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล, ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ, ธรรมเหล่านี้วิญญูชนสรรเสริญ, ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อนั้นท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมเหล่านั้นอยู่เถิด’ คำที่เราได้กล่าวไว้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘යෙ ඛො තෙ, භද්දිය, ලොකෙ සන්තො සප්පුරිසා තෙ සාවකං එවං සමාදපෙන්ති – ‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, ලොභං විනෙය්‍ය විහරාහි. ලොභං විනෙය්‍ය විහරන්තො න ලොභජං කම්මං කරිස්සසි කායෙන වාචාය මනසා. දොසං විනෙය්‍ය විහරාහි. දොසං විනෙය්‍ය විහරන්තො න දොසජං කම්මං කරිස්සසි කායෙන වාචාය මනසා. මොහං විනෙය්‍ය විහරාහි. මොහං විනෙය්‍ය විහරන්තො න මොහජං කම්මං කරිස්සසි කායෙන වාචාය මනසා. සාරම්භං විනෙය්‍ය විහරාහි. සාරම්භං විනෙය්‍ය විහරන්තො න සාරම්භජං කම්මං කරිස්සසි කායෙන වාචාය මනසා’’’ති.

ดูก่อนภัททิยะ สัตบุรุษผู้สงบระงับเหล่าใดในโลกมีอยู่ สัตบุรุษเหล่านั้นย่อมชักชวนสาวกอย่างนี้ว่า ‘มาเถิด ท่านบุรุษผู้เจริญ ท่านจงละโลภะอยู่เถิด เมื่อท่านละโลภะอยู่ จักไม่ทำกรรมอันเกิดแต่โลภะด้วยกาย วาจา ใจ จงละโทสะอยู่เถิด เมื่อท่านละโทสะอยู่ จักไม่ทำกรรมอันเกิดแต่โทสะด้วยกาย วาจา ใจ จงละโมหะอยู่เถิด เมื่อท่านละโมหะอยู่ จักไม่ทำกรรมอันเกิดแต่โมหะด้วยกาย วาจา ใจ จงละสารัมภะอยู่เถิด เมื่อท่านละสารัมภะอยู่ จักไม่ทำกรรมอันเกิดแต่สารัมภะด้วยกาย วาจา ใจ’

එවං වුත්තෙ භද්දියො ලිච්ඡවි භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภัททิยะเจ้าลิจฉวีได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ...ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป”

‘‘අපි නු තාහං, භද්දිය, එවං අවචං – ‘එහි මෙ ත්වං, භද්දිය, සාවකො හොහි; අහං සත්ථා භවිස්සාමී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවංවාදිං ඛො මං, භද්දිය, එවමක්ඛායිං එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අසතා තුච්ඡා මුසා අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති – ‘මායාවී සමණො ගොතමො ආවට්ටනිං මායං ජානාති යාය අඤ්ඤතිත්ථියානං සාවකෙ ආවට්ටෙතී’’’ති. ‘‘භද්දිකා, භන්තෙ, ආවට්ටනී මායා. කල්‍යාණී, භන්තෙ, ආවට්ටනී මායා. පියා මෙ, භන්තෙ, ඤාතිසාලොහිතා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං, පියානම්පි මෙ අස්ස ඤාතිසාලොහිතානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සබ්බෙ චෙපි, භන්තෙ, ඛත්තියා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං, සබ්බෙසම්පිස්ස ඛත්තියානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සබ්බෙ චෙපි, භන්තෙ, බ්‍රාහ්මණා… වෙස්සා [Pg.515] … සුද්දා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං, සබ්බෙසම්පිස්ස සුද්දානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

“ภัททิยะ เราได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภัททิยะ ท่านจงมาเป็นสาวกของเราเถิด เราจักเป็นศาสดาของท่าน’ บ้างหรือไม่” ภัททิยปริพาชกทูลตอบว่า “ข้อนั้นไม่มีเลย พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภัททิยะ เมื่อเรามีวาทะอย่างนี้ กล่าวอย่างนี้ สมณพราหมณ์บางพวกย่อมกล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง คำเปล่า คำเท็จ คำไม่มีอยู่ว่า ‘พระสมณโคดมเป็นคนเจ้ามายา รู้มายาชื่ออาวัฏฏนี ย่อมจูงใจสาวกของอัญเดียรถีย์ทั้งหลายด้วยมายานั้น’ ดังนี้” ภัททิยปริพาชกทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาชื่ออาวัฏฏนีดีจริงหนอ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาชื่ออาวัฏฏนีงามจริงหนอ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากหมู่ญาติสาโลหิตผู้เป็นที่รักของข้าพระองค์พึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ แม้หมู่ญาติสาโลหิตผู้เป็นที่รักของข้าพระองค์ ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากกษัตริย์ทั้งหมดพึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ แม้กษัตริย์ทั้งหมด ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากพราหมณ์ทั้งหมด... แพศย์ทั้งหมด... ศูทรทั้งหมด พึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ แม้ศูทรทั้งหมด ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน”

‘‘එවමෙතං, භද්දිය, එවමෙතං, භද්දිය! සබ්බෙ චෙපි, භද්දිය, ඛත්තියා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං අකුසලධම්මප්පහානාය කුසලධම්මූපසම්පදාය, සබ්බෙසම්පිස්ස ඛත්තියානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සබ්බෙ චෙපි, භද්දිය, බ්‍රාහ්මණා… වෙස්සා… සුද්දා ආවට්ටෙය්‍යුං අකුසලධම්මප්පහානාය කුසලධම්මූපසම්පදාය, සබ්බෙසම්පිස්ස සුද්දානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සදෙවකො චෙපි, භද්දිය, ලොකො සමාරකො සබ්‍රහ්මකො සස්සමණබ්‍රාහ්මණී පජා සදෙවමනුස්සා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං අකුසලධම්මප්පහානාය කුසලධම්මූපසම්පදාය, සදෙවකස්සපිස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉමෙ චෙපි, භද්දිය, මහාසාලා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං අකුසලධම්මප්පහානාය කුසලධම්මූපසම්පදාය, ඉමෙසම්පිස්ස මහාසාලානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය ( ). කො පන වාදො මනුස්සභූතස්සා’’ති! තතියං.

“ภัททิยะ ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น ภัททิยะ ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น ภัททิยะ หากกษัตริย์ทั้งหมดพึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม แม้กษัตริย์ทั้งหมด ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ภัททิยะ หากพราหมณ์ทั้งหมด... แพศย์ทั้งหมด... ศูทรทั้งหมด พึงเวียนมาเพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม แม้ศูทรทั้งหมด ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ภัททิยะ หากโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ พึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม แม้โลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ภัททิยะ หากแม้ต้นสาละใหญ่เหล่านี้พึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม แม้ต้นสาละใหญ่เหล่านี้ ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ไม่ต้องกล่าวถึงมนุษย์เลย” สูตรที่ ๓ จบ

4. සාමුගියසුත්තං

๔. สามุคิยสูตร

194. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොලියෙසු විහරති සාමුගං නාම කොලියානං නිගමො. අථ ඛො සම්බහුලා සාමුගියා කොලියපුත්තා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ සාමුගියෙ කොලියපුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො එතදවොච –

๑๙๔. สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ ณ นิคมของเจ้าโกลิยะชื่อสามุคะ ในแคว้นโกลิยะ ครั้งนั้นแล เจ้าโกลิยบุตรชาวสามุคะจำนวนมากพากันเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กราบท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์ได้กล่าวคำนี้กับเจ้าโกลิยบุตรชาวสามุคะเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า

‘‘චත්තාරිමානි, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානි තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතානි සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය. කතමානි චත්තාරි? සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, චිත්තපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, දිට්ඨිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, විමුත්තිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං.

“พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์ ๔ ประการนี้ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เองพระองค์นั้น ตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อความบริสุทธิ์ของเหล่าสัตว์ เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไรรำพัน เพื่อดับความทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งศีล ๒. องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิต ๓. องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิ ๔. องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งวิมุตติ”

‘‘කතමඤ්ච[Pg.516], බ්‍යග්ඝපජ්ජා, සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, සීලපාරිසුද්ධි. ඉති එවරූපිං සීලපාරිසුද්ධිං අපරිපූරං වා පරිපූරෙස්සාමි පරිපූරං වා තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති, යො තත්ථ ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, ඉදං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං.

“พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งศีลเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ฯลฯ สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความบริสุทธิ์แห่งศีล ภิกษุนั้นมีความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติ และสัมปชัญญะในข้อนั้นว่า ‘เราจักทำความบริสุทธิ์แห่งศีลเช่นนี้ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์ความบริสุทธิ์แห่งศีลที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งศีล”

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, චිත්තපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, චිත්තපාරිසුද්ධි. ඉති එවරූපිං චිත්තපාරිසුද්ධිං අපරිපූරං වා පරිපූරෙස්සාමි පරිපූරං වා තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති, යො තත්ථ ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, ඉදං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, චිත්තපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං.

“พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิตเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุจตุตถฌานอยู่ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความบริสุทธิ์แห่งจิต ภิกษุนั้นมีความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติ และสัมปชัญญะในข้อนั้นว่า ‘เราจักทำความบริสุทธิ์แห่งจิตเช่นนี้ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์ความบริสุทธิ์แห่งจิตที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิต”

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, දිට්ඨිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, දිට්ඨිපාරිසුද්ධි. ඉති එවරූපිං දිට්ඨිපාරිසුද්ධිං අපරිපූරං වා…පෙ… තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති, යො තත්ථ ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, ඉදං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, දිට්ඨිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං.

“พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ฯลฯ ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิ ภิกษุนั้นมีความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติ และสัมปชัญญะในข้อนั้นว่า ‘เราจักทำความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิเช่นนี้ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ ฯลฯ หรือจักอนุเคราะห์ความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิ”

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, විමුත්තිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං? ස ඛො සො, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, අරියසාවකො ඉමිනා ච සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගෙන සමන්නාගතො ඉමිනා ච චිත්තපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගෙන සමන්නාගතො ඉමිනා ච දිට්ඨිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගෙන සමන්නාගතො රජනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විරාජෙති, විමොචනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විමොචෙති. සො රජනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විරාජෙත්වා, විමොචනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විමොචෙත්වා සම්මාවිමුත්තිං ඵුසති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, විමුත්තිපාරිසුද්ධි. ඉති එවරූපිං විමුත්තිපාරිසුද්ධිං අපරිපූරං වා පරිපූරෙස්සාමි පරිපූරං වා තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති, යො තත්ථ ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, ඉදං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, විමුත්තිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං.

พยัคฆปัชชะทั้งหลาย ก็องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งวิมุตติเป็นไฉน? พยัคฆปัชชะทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล ประกอบด้วยองค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งศีลนี้ด้วย ประกอบด้วยองค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิตนี้ด้วย ประกอบด้วยองค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐินี้ด้วย ย่อมยังจิตให้คลายกำหนัดในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ย่อมยังจิตให้หลุดพ้นในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความหลุดพ้น เธอนั้นยังจิตให้คลายกำหนัดในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัดแล้ว ยังจิตให้หลุดพ้นในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความหลุดพ้นแล้ว ย่อมถูกต้องวิมุตติโดยชอบ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า วิมุตติปริสุทธิ (ความบริสุทธิ์แห่งวิมุตติ) ความพอใจก็ดี ความพยายามก็ดี ความอุตสาหะก็ดี ความบากบั่นก็ดี ความไม่ถอยกลับก็ดี สติก็ดี สัมปชัญญะก็ดี อันใดมีอยู่ ในการที่อริยสาวกนั้นมนสิการว่า ‘เราจักทำวิมุตติปริสุทธิเห็นปานนี้ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักประคองวิมุตติปริสุทธิที่บริบูรณ์แล้วด้วยปัญญาในที่นั้นๆ’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งวิมุตติ

‘‘ඉමානි [Pg.517] ඛො, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, චත්තාරි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානි තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතානි සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති. චතුත්ථං.

พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์ ๔ ประการเหล่านี้แล อันพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้โดยชอบด้วยพระองค์เองพระองค์นั้น ตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อความดับไปแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อการบรรลุญายธรรม เพื่อการทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน จบสูตรที่ ๔

5. වප්පසුත්තං

๕. วัปปสูตร

195. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. අථ ඛො වප්පො සක්කො නිගණ්ඨසාවකො යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො වප්පං සක්කං නිගණ්ඨසාවකං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච –

๑๙๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ในกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล วัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ไหว้ท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวคำนี้กับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วว่า

‘‘ඉධස්ස, වප්ප, කායෙන සංවුතො වාචාය සංවුතො මනසා සංවුතො අවිජ්ජාවිරාගා විජ්ජුප්පාදා. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘පස්සාමහං, භන්තෙ, තං ඨානං. ඉධස්ස, භන්තෙ, පුබ්බෙ පාපකම්මං කතං අවිපක්කවිපාකං. තතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති. අයඤ්චෙව ඛො පන ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස වප්පෙන සක්කෙන නිගණ්ඨසාවකෙන සද්ධිං අන්තරාකථා විප්පකතා හොති.

วัปปะ ในโลกนี้ บุคคลพึงเป็นผู้สำรวมด้วยกาย สำรวมด้วยวาจา สำรวมด้วยใจ เพราะความคลายไปแห่งอวิชชา เพราะการเกิดขึ้นแห่งวิชชา วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพหรือไม่ วัปปะศากยะตอบว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเห็นเหตุนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในโลกนี้ บาปกรรมที่บุคคลทำไว้ในกาลก่อน ยังไม่ให้ผล พึงมีอยู่ อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพ เพราะเหตุนั้น ก็แล เรื่องที่สนทนากันในระหว่างของท่านพระมหาโมคคัลลานะกับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์นี้ ยังค้างอยู่เพียงเท่านี้

අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන උපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච –

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังโรงอุปัฏฐาก ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า

‘‘කාය නුත්ථ, මොග්ගල්ලාන, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා; කා ච පන වො අන්තරාකථා විප්පකතා’’ති? ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, වප්පං සක්කං නිගණ්ඨසාවකං එතදවොචං – ‘ඉධස්ස, වප්ප, කායෙන සංවුතො වාචාය සංවුතො මනසා සංවුතො අවිජ්ජාවිරාගා විජ්ජුප්පාදා. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’න්ති? එවං වුත්තෙ, භන්තෙ, වප්පො සක්කො නිගණ්ඨසාවකො මං එතදවොච – ‘පස්සාමහං, භන්තෙ, තං ඨානං. ඉධස්ස, භන්තෙ, පුබ්බෙ පාපකම්මං කතං අවිපක්කවිපාකං. තතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’න්ති[Pg.518]. අයං ඛො නො, භන්තෙ, වප්පෙන සක්කෙන නිගණ්ඨසාවකෙන සද්ධිං අන්තරාකථා විප්පකතා; අථ භගවා අනුප්පත්තො’’ති.

โมคคัลลานะ บัดนี้ พวกเธอนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไรหนอ และเรื่องที่พวกเธอสนทนากันค้างอยู่คืออะไร ท่านพระมหาโมคคัลลานะกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในที่นี้ ข้าพระองค์ได้กล่าวคำนี้กับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ว่า ‘วัปปะ ในโลกนี้ บุคคลพึงเป็นผู้สำรวมด้วยกาย สำรวมด้วยวาจา สำรวมด้วยใจ เพราะความคลายไปแห่งอวิชชา เพราะการเกิดขึ้นแห่งวิชชา วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพหรือไม่’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์กล่าวอย่างนี้แล้ว วัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ ได้กล่าวคำนี้กับข้าพระองค์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเห็นเหตุนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในโลกนี้ บาปกรรมที่บุคคลทำไว้ในกาลก่อน ยังไม่ให้ผล พึงมีอยู่ อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพ เพราะเหตุนั้น’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้แลคือเรื่องที่ข้าพระองค์กับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ สนทนากันค้างอยู่ ทันใดนั้น พระผู้มีพระภาคก็เสด็จมาถึง

අථ ඛො භගවා වප්පං සක්කං නිගණ්ඨසාවකං එතදවොච – ‘‘සචෙ මෙ ත්වං, වප්ප, අනුඤ්ඤෙය්‍යඤ්චෙව අනුජානෙය්‍යාසි, පටික්කොසිතබ්බඤ්ච පටික්කොසෙය්‍යාසි, යස්ස ච මෙ භාසිතස්ස අත්ථං න ජානෙය්‍යාසි මමෙවෙත්ථ උත්තරි පටිපුච්ඡෙය්‍යාසි – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’ති, සියා නො එත්ථ කථාසල්ලාපො’’ති. ‘‘අනුඤ්ඤෙය්‍යඤ්චෙවාහං, භන්තෙ, භගවතො අනුජානිස්සාමි, පටික්කොසිතබ්බඤ්ච පටික්කොසිස්සාමි, යස්ස චාහං භගවතො භාසිතස්ස අත්ථං න ජානිස්සාමි භගවන්තංයෙවෙත්ථ උත්තරි පටිපුච්ඡිස්සාමි – ‘ඉදං භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’ති? හොතු නො එත්ථ කථාසල්ලාපො’’ති.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ว่า ‘วัปปะ ถ้าท่านพึงอนุญาตสิ่งที่ควรอนุญาตแก่เรา และพึงคัดค้านสิ่งที่ควรคัดค้าน และเมื่อท่านไม่เข้าใจความหมายของคำที่เรากล่าวแล้วใด ก็พึงสอบถามเราให้ยิ่งขึ้นไปในเรื่องนั้นว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนี้เป็นอย่างไร ความหมายของคำนี้คืออะไร’ การสนทนาธรรมของเราทั้งสองพึงมีในเรื่องนี้’ วัปปะศากยะกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์จักอนุญาตสิ่งที่ควรอนุญาตของพระผู้มีพระภาค และจักคัดค้านสิ่งที่ควรคัดค้าน และเมื่อข้าพระองค์ไม่เข้าใจความหมายของคำที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วใด ก็จักสอบถามพระผู้มีพระภาคให้ยิ่งขึ้นไปในเรื่องนั้นว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนี้เป็นอย่างไร ความหมายของคำนี้คืออะไร’ ขอการสนทนาธรรมของเราทั้งสองจงมีในเรื่องนี้เถิด’

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, වප්ප, යෙ කායසමාරම්භපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතපරිළාහා, කායසමාරම්භා පටිවිරතස්ස එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති, සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහි. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

วัปปะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อาสวะทั้งหลายที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่าใด ย่อมเกิดขึ้นเพราะการประกอบกรรมทางกายเป็นปัจจัย เมื่อบุคคลงดเว้นจากการประกอบกรรมทางกายแล้ว อาสวะทั้งหลายที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่านั้น ย่อมไม่มีอย่างนี้ เธอย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมทำกรรมเก่าให้สิ้นไปโดยการถูกต้องๆ ความสิ้นไปแห่งกิเลสเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพหรือไม่ วัปปะศากยะกราบทูลว่า ข้อนั้นหามิได้ พระองค์ผู้เจริญ

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, වප්ප, යෙ වචීසමාරම්භපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතපරිළාහා, වචීසමාරම්භා පටිවිරතස්ස එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහි. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“วัปปะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่าใด ย่อมเกิดขึ้นเพราะวจีสังขารเป็นปัจจัย อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่านั้น ย่อมไม่มีแก่ผู้ที่งดเว้นจากวจีสังขารนั้น บุคคลนั้นย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมทำกรรมเก่าให้สิ้นไปโดยลำดับ การสลัดกิเลสออกไปเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะที่ให้ผลเป็นทุกข์ครอบงำบุรุษในภพหน้าหรือไม่” วัปปะทูลตอบว่า “ข้อนั้นหามิได้ พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, වප්ප, යෙ මනොසමාරම්භපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතපරිළාහා, මනොසමාරම්භා පටිවිරතස්ස එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා [Pg.519] පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහි. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“วัปปะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่าใด ย่อมเกิดขึ้นเพราะมโนสังขารเป็นปัจจัย อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่านั้น ย่อมไม่มีแก่ผู้ที่งดเว้นจากมโนสังขารนั้น บุคคลนั้นย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมทำกรรมเก่าให้สิ้นไปโดยลำดับ การสลัดกิเลสออกไปเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะที่ให้ผลเป็นทุกข์ครอบงำบุรุษในภพหน้าหรือไม่” วัปปะทูลตอบว่า “ข้อนั้นหามิได้ พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, වප්ප, යෙ අවිජ්ජාපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතපරිළාහා, අවිජ්ජාවිරාගා විජ්ජුප්පාදා එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහි. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“วัปปะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่าใด ย่อมเกิดขึ้นเพราะอวิชชาเป็นปัจจัย อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่านั้น ย่อมไม่มีแก่บุคคลนั้น เพราะความคลายอวิชชาและเพราะวิชชาเกิดขึ้น บุคคลนั้นย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมทำกรรมเก่าให้สิ้นไปโดยลำดับ การสลัดกิเลสออกไปเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะที่ให้ผลเป็นทุกข์ครอบงำบุรุษในภพหน้าหรือไม่” วัปปะทูลตอบว่า “ข้อนั้นหามิได้ พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘එවං සම්මා විමුත්තචිත්තස්ස ඛො, වප්ප, භික්ඛුනො ඡ සතතවිහාරා අධිගතා හොන්ති. සො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො; උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ... ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො; උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සො කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියමානො ‘කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියාමී’ති පජානාති; ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියමානො ‘ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියාමී’ති පජානාති; ‘කායස්ස භෙදා උද්ධං ජීවිතපරියාදානා ඉධෙව සබ්බවෙදයිතානි අනභිනන්දිතානි සීතී භවිස්සන්තී’ති පජානාති’’.

“วัปปะ ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้แล ชื่อว่าได้บรรลุสัตตวิหาร ๖ ประการแล้ว ภิกษุนั้นเห็นรูปทางตาแล้ว ย่อมไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ฟังเสียงทางหู...ฯลฯ... ดมกลิ่นทางจมูก...ฯลฯ... ลิ้มรสทางลิ้น...ฯลฯ... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย...ฯลฯ... รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ย่อมไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ภิกษุนั้นเมื่อเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด’ และรู้ชัดว่า ‘หลังจากกายแตก สิ้นชีวิตไปแล้ว เวทนาทั้งปวงในโลกนี้ที่เราไม่เพลิดเพลิน จักเป็นของเย็น’”

‘‘සෙය්‍යථාපි, වප්ප, ථූණං පටිච්ච ඡායා පඤ්ඤායති. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාලපිටකං ආදාය. සො තං ථූණං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය; මූලෙ ඡින්දිත්වා පලිඛණෙය්‍ය; පලිඛණිත්වා මූලානි උද්ධරෙය්‍ය, අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපි. සො තං ථූණං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දෙය්‍ය. ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡෙත්වා ඵාලෙය්‍ය. ඵාලෙත්වා සකලිකං සකලිකං කරෙය්‍ය. සකලිකං සකලිකං කත්වා වාතාතපෙ විසොසෙය්‍ය. වාතාතපෙ විසොසෙත්වා අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය. අග්ගිනා ඩහෙත්වා මසිං කරෙය්‍ය. මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවං [Pg.520] හිස්ස, වප්ප, යා ථූණං පටිච්ච ඡායා සා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා.

“วัปปะ เปรียบเหมือนเงาย่อมปรากฏได้เพราะอาศัยต้นไม้ ลำดับนั้น บุรุษถือจอบและตะกร้ามา เขาพึงตัดต้นไม้นั้นที่โคน ตัดที่โคนแล้วขุดลงไป ขุดลงไปแล้วถอนรากขึ้นมา แม้ที่สุดเพียงเท่าแฝก เขาพึงตัดต้นไม้นั้นเป็นท่อนเล็กท่อนน้อย ตัดเป็นท่อนเล็กท่อนน้อยแล้วผ่า ผ่าแล้วทำเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย ทำเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยแล้วผึ่งลมและแดดให้แห้ง ผึ่งลมและแดดให้แห้งแล้วใช้ไฟเผา ใช้ไฟเผาแล้วทำให้เป็นเถ้า ทำให้เป็นเถ้าแล้วโปรยไปในลมแรง หรือลอยไปในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว วัปปะ ด้วยอาการอย่างนี้แล เงาที่อาศัยต้นไม้นั้น ย่อมเป็นเงาที่ถูกตัดรากถอนโคน ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ถึงความไม่มีอีกต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกเป็นธรรมดา

‘‘එවමෙවං ඛො, වප්ප, එවං සම්මා විමුත්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො ඡ සතතවිහාරා අධිගතා හොන්ති. සො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො; උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො; උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සො කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියමානො ‘කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියාමී’ති පජානාති; ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියමානො ‘ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියාමී’ති පජානාති; ‘කායස්ස භෙදා උද්ධං ජීවිතපරියාදානා ඉධෙව සබ්බවෙදයිතානි අනභිනන්දිතානි සීතී භවිස්සන්තී’ති පජානාති’’.

“วัปปะ ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้ ชื่อว่าได้บรรลุสัตตวิหาร ๖ ประการแล้ว ภิกษุนั้นเห็นรูปทางตาแล้ว ย่อมไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ฟังเสียงทางหู...ฯลฯ... ดมกลิ่นทางจมูก...ฯลฯ... ลิ้มรสทางลิ้น...ฯลฯ... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย...ฯลฯ... รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ย่อมไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ภิกษุนั้นเมื่อเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด’ และรู้ชัดว่า ‘หลังจากกายแตก สิ้นชีวิตไปแล้ว เวทนาทั้งปวงในโลกนี้ที่เราไม่เพลิดเพลิน จักเป็นของเย็น’”

එවං වුත්තෙ වප්පො සක්කො නිගණ්ඨසාවකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, පුරිසො උදයත්ථිකො අස්සපණියං පොසෙය්‍ය. සො උදයඤ්චෙව නාධිගච්ඡෙය්‍ය, උත්තරිඤ්ච කිලමථස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, උදයත්ථිකො බාලෙ නිගණ්ඨෙ පයිරුපාසිං. ස්වාහං උදයඤ්චෙව නාධිගච්ඡිං, උත්තරිඤ්ච කිලමථස්ස විඝාතස්ස භාගී අහොසිං. එසාහං, භන්තෙ, අජ්ජතග්ගෙ යො මෙ බාලෙසු නිගණ්ඨෙසු පසාදො තං මහාවාතෙ වා ඔඵුණාමි නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙමි. අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඤ්චමං.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว วัปปะศากยะสาวกของนิครนถ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องการผลกำไร เลี้ยงลูกม้าที่จะขาย เขาย่อมไม่ได้ผลกำไรเลย ทั้งยังจะต้องประสบกับความเหนื่อยยากลำบากยิ่งขึ้นไปอีก ฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้ต้องการผลกำไร ก็ได้เข้าไปคบหานิครนถ์ผู้โง่เขลา ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์ไม่ได้ผลกำไรเลย ทั้งยังจะต้องประสบกับความเหนื่อยยากลำบากยิ่งขึ้นไปอีก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ความเลื่อมใสใดของข้าพระองค์ที่มีในพวกนิครนถ์ผู้โง่เขลา ข้าพระองค์จะโปรยความเลื่อมใสนั้นไปในลมแรง หรือลอยไปในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด” จบสูตรที่ ๕

6. සාළ්හසුත්තං

๖. สาฬหสูตร

196. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො සාළ්හො ච ලිච්ඡවි අභයො ච ලිච්ඡවි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සාළ්හො ලිච්ඡවි භගවන්තං එතදවොච –

๑๙๖. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล เจ้าลิจฉวีพระนามว่าสาฬหะและเจ้าลิจฉวีพระนามว่าอภัย เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง เจ้าลิจฉวีพระนามว่าสาฬหะผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

‘‘සන්ති, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා ද්වයෙන ඔඝස්ස නිත්ථරණං පඤ්ඤපෙන්ති – සීලවිසුද්ධිහෙතු ච තපොජිගුච්ඡාහෙතු ච. ඉධ, භන්තෙ, භගවා කිමාහා’’ති?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสมณพราหมณ์บางพวกบัญญัติความข้ามพ้นโอฆะได้ด้วยเหตุ ๒ ประการ คือ เพราะความหมดจดแห่งศีล ๑ เพราะความเกลียดชังบาปด้วยตบะ ๑ ในเรื่องนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสว่าอย่างไร พระเจ้าข้า

‘‘සීලවිසුද්ධිං [Pg.521] ඛො අහං, සාළ්හ, අඤ්ඤතරං සාමඤ්ඤඞ්ගන්ති වදාමි. යෙ තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා තපොජිගුච්ඡාවාදා තපොජිගුච්ඡාසාරා තපොජිගුච්ඡාඅල්ලීනා විහරන්ති, අභබ්බා තෙ ඔඝස්ස නිත්ථරණාය. යෙපි තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා අපරිසුද්ධකායසමාචාරා අපරිසුද්ධවචීසමාචාරා අපරිසුද්ධමනොසමාචාරා අපරිසුද්ධාජීවා, අභබ්බා තෙ ඤාණදස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධාය.

ดูก่อนสาฬหะ เรากล่าวว่าความหมดจดแห่งศีลเป็นองค์แห่งสมณคุณอย่างหนึ่ง ดูก่อนสาฬหะ สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะว่าเกลียดชังบาปด้วยตบะ ถือความเกลียดชังบาปด้วยตบะเป็นสาระ ยึดมั่นในความเกลียดชังบาปด้วยตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่ควรเพื่อจะข้ามพ้นโอฆะ ดูก่อนสาฬหะ แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดมีกายสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีวจีสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีมโนสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีอาชีวะไม่บริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็ไม่ควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชอบอันยอดเยี่ยม

‘‘සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, පුරිසො නදිං තරිතුකාමො තිණ්හං කුඨාරිං ආදාය වනං පවිසෙය්‍ය. සො තත්ථ පස්සෙය්‍ය මහතිං සාලලට්ඨිං උජුං නවං අකුක්කුච්චකජාතං. තමෙනං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය; මූලෙ ඡෙත්වා අග්ගෙ ඡින්දෙය්‍ය; අග්ගෙ ඡෙත්වා සාඛාපලාසං සුවිසොධිතං විසොධෙය්‍ය; සාඛාපලාසං සුවිසොධිතං විසොධෙත්වා කුඨාරීහි තච්ඡෙය්‍ය; කුඨාරීහි තච්ඡෙත්වා වාසීහි තච්ඡෙය්‍ය; වාසීහි තච්ඡෙත්වා ලෙඛණියා ලිඛෙය්‍ය; ලෙඛණියා ලිඛිත්වා පාසාණගුළෙන ධොවෙය්‍ය ; පාසාණගුළෙන ධොවෙත්වා නදිං පතාරෙය්‍ය.

ดูก่อนสาฬหะ เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องการจะข้ามแม่น้ำ ถือขวานอันคมเข้าไปสู่ป่า เขาพึงเห็นต้นสาละใหญ่ที่ตรง ยังใหม่ เกิดขึ้นโดยไม่มีข้อบกพร่องในป่านั้น เขาพึงตัดต้นสาละนั้นที่โคน ตัดที่โคนแล้วพึงตัดที่ปลาย ตัดที่ปลายแล้วพึงลิดกิ่งและใบให้หมดจดดี ลิดกิ่งและใบให้หมดจดดีแล้วพึงถากด้วยขวานทั้งหลาย ถากด้วยขวานทั้งหลายแล้วพึงถากด้วยพร้า ถากด้วยพร้าแล้วพึงขูดด้วยเหล็กขูด ขูดด้วยเหล็กขูดแล้วพึงขัดด้วยก้อนหิน ขัดด้วยก้อนหินแล้วพึงลอยข้ามแม่น้ำไป

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සාළ්හ, භබ්බො නු ඛො සො පුරිසො නදිං තරිතු’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අසු හි, භන්තෙ, සාලලට්ඨි බහිද්ධා සුපරිකම්මකතා අන්තො අවිසුද්ධා. තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – සාලලට්ඨි සංසීදිස්සති, පුරිසො අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජිස්සතී’’ති.

ดูก่อนสาฬหะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นควรจะข้ามแม่น้ำได้หรือไม่หนอ” “ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า” “ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะว่าท่อนสาละโน้น ตกแต่งดีแล้วภายนอก แต่ภายในยังไม่บริสุทธิ์ ข้อนี้เป็นสิ่งที่เขาพึงหวังได้ คือ ท่อนสาละจักจมลง และบุรุษนั้นจักถึงความพินาศอันไม่เป็นประโยชน์”

‘‘එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා තපොජිගුච්ඡාවාදා තපොජිගුච්ඡාසාරා තපොජිගුච්ඡාඅල්ලීනා විහරන්ති, අභබ්බා තෙ ඔඝස්ස නිත්ථරණාය. යෙපි තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා අපරිසුද්ධකායසමාචාරා අපරිසුද්ධවචීසමාචාරා අපරිසුද්ධමනොසමාචාරා අපරිසුද්ධාජීවා, අභබ්බා තෙ ඤාණදස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධාය.

ดูก่อนสาฬหะ ฉันนั้นเหมือนกันแล สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะว่าเกลียดชังบาปด้วยตบะ ถือความเกลียดชังบาปด้วยตบะเป็นสาระ ยึดมั่นในความเกลียดชังบาปด้วยตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่ควรเพื่อจะข้ามพ้นโอฆะ ดูก่อนสาฬหะ แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดมีกายสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีวจีสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีมโนสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีอาชีวะไม่บริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็ไม่ควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชอบอันยอดเยี่ยม

‘‘යෙ ච ඛො තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා න තපොජිගුච්ඡාවාදා න තපොජිගුච්ඡාසාරා න තපොජිගුච්ඡාඅල්ලීනා විහරන්ති, භබ්බා තෙ ඔඝස්ස නිත්ථරණාය. යෙපි තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා පරිසුද්ධකායසමාචාරා පරිසුද්ධවචීසමාචාරා පරිසුද්ධමනොසමාචාරා පරිසුද්ධාජීවා, භබ්බා තෙ ඤාණදස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධාය.

ดูก่อนสาฬหะ ส่วนสมณพราหมณ์เหล่าใด ไม่มีวาทะว่าเกลียดชังบาปด้วยตบะ ไม่ถือความเกลียดชังบาปด้วยตบะเป็นสาระ ไม่ยึดมั่นในความเกลียดชังบาปด้วยตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นควรเพื่อจะข้ามพ้นโอฆะ ดูก่อนสาฬหะ แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดมีกายสมาจารบริสุทธิ์ มีวจีสมาจารบริสุทธิ์ มีมโนสมาจารบริสุทธิ์ มีอาชีวะบริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็ควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชอบอันยอดเยี่ยม

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.522], සාළ්හ, පුරිසො නදිං තරිතුකාමො තිණ්හං කුඨාරිං ආදාය වනං පවිසෙය්‍ය. සො තත්ථ පස්සෙය්‍ය මහතිං සාලලට්ඨිං උජුං නවං අකුක්කුච්චකජාතං. තමෙනං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය; මූලෙ ඡින්දිත්වා අග්ගෙ ඡින්දෙය්‍ය; අග්ගෙ ඡින්දිත්වා සාඛාපලාසං සුවිසොධිතං විසොධෙය්‍ය; සාඛාපලාසං සුවිසොධිතං විසොධෙත්වා කුඨාරීහි තච්ඡෙය්‍ය; කුඨාරීහි තච්ඡෙත්වා වාසීහි තච්ඡෙය්‍ය; වාසීහි තච්ඡෙත්වා නිඛාදනං ආදාය අන්තො සුවිසොධිතං විසොධෙය්‍ය; අන්තො සුවිසොධිතං විසොධෙත්වා ලෙඛණියා ලිඛෙය්‍ය; ලෙඛණියා ලිඛිත්වා පාසාණගුළෙන ධොවෙය්‍ය; පාසාණගුළෙන ධොවෙත්වා නාවං කරෙය්‍ය; නාවං කත්වා ඵියාරිත්තං බන්ධෙය්‍ය; ඵියාරිත්තං බන්ධිත්වා නදිං පතාරෙය්‍ය.

ดูก่อนสาฬหะ เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องการจะข้ามแม่น้ำ ถือขวานอันคมเข้าไปสู่ป่า เขาพึงเห็นต้นสาละใหญ่ที่ตรง ยังใหม่ เกิดขึ้นโดยไม่มีข้อบกพร่องในป่านั้น เขาพึงตัดต้นสาละนั้นที่โคน ตัดที่โคนแล้วพึงตัดที่ปลาย ตัดที่ปลายแล้วพึงลิดกิ่งและใบให้หมดจดดี ลิดกิ่งและใบให้หมดจดดีแล้วพึงถากด้วยขวานทั้งหลาย ถากด้วยขวานทั้งหลายแล้วพึงถากด้วยพร้า ถากด้วยพร้าแล้วถือสิ่วคว้านภายในให้หมดจดดี คว้านภายในให้หมดจดดีแล้วพึงขูดด้วยเหล็กขูด ขูดด้วยเหล็กขูดแล้วพึงขัดด้วยก้อนหิน ขัดด้วยก้อนหินแล้วพึงทำเป็นเรือ ทำเป็นเรือแล้วพึงผูกพายและกระเชียง ผูกพายและกระเชียงแล้วพึงข้ามแม่น้ำไป

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සාළ්හ, භබ්බො නු ඛො සො පුරිසො නදිං තරිතු’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අසු හි, භන්තෙ, සාලලට්ඨි බහිද්ධා සුපරිකම්මකතා, අන්තො සුවිසුද්ධා නාවාකතා ඵියාරිත්තබද්ධා. තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – ‘නාවා න සංසීදිස්සති, පුරිසො සොත්ථිනා පාරං ගමිස්සතී’’’ති.

ดูก่อนสาฬหะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นควรจะข้ามแม่น้ำได้หรือไม่หนอ” “ควร พระเจ้าข้า” “ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะว่าท่อนสาละโน้น ตกแต่งดีแล้วภายนอก ภายในก็คว้านให้หมดจดดี ทำเป็นเรือ ผูกพายและกระเชียงแล้ว ข้อนี้เป็นสิ่งที่เขาพึงหวังได้ คือ เรือจักไม่จม และบุรุษนั้นจักข้ามถึงฝั่งได้โดยสวัสดี”

‘‘එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපොජිගුච්ඡාවාදා න තපොජිගුච්ඡාසාරා න තපොජිගුච්ඡාඅල්ලීනා විහරන්ති, භබ්බා තෙ ඔඝස්ස නිත්ථරණාය. යෙපි තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා පරිසුද්ධකායසමාචාරා පරිසුද්ධවචීසමාචාරා පරිසුද්ධමනොසමාචාරා පරිසුද්ධාජීවා, භබ්බා තෙ ඤාණදස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධාය. සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, යොධාජීවො බහූනි චෙපි කණ්ඩචිත්‍රකානි ජානාති; අථ ඛො සො තීහි ඨානෙහි රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? දූරෙපාතී ච, අක්ඛණවෙධී ච, මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා.

ดูก่อนสาฬหะ ฉันนั้นเหมือนกันแล สมณพราหมณ์เหล่าใด ไม่มีวาทะว่าเกลียดชังบาปด้วยตบะ ไม่ถือความเกลียดชังบาปด้วยตบะเป็นสาระ ไม่ยึดมั่นในความเกลียดชังบาปด้วยตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นควรเพื่อจะข้ามพ้นโอฆะ ดูก่อนสาฬหะ แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดมีกายสมาจารบริสุทธิ์ มีวจีสมาจารบริสุทธิ์ มีมโนสมาจารบริสุทธิ์ มีอาชีวะบริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็ควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชอบอันยอดเยี่ยม ดูก่อนสาฬหะ เปรียบเหมือนนายขมังธนู แม้จะรู้ศิลปะการยิงธนูอันวิจิตรเป็นอันมาก แต่เขาย่อมเป็นผู้ควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาพึงทรงใช้สอย และถึงการนับว่าเป็นองค์ของพระราชา ด้วยเหตุ ๓ ประการ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ เป็นผู้ยิงไกล ๑ เป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า ๑ และเป็นผู้ทำลายหมู่พลขนาดใหญ่ได้ ๑

‘‘සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, යොධාජීවො දූරෙපාතී; එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, අරියසාවකො සම්මාසමාධි හොති. සම්මාසමාධි, සාළ්හ, අරියසාවකො යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා…පෙ… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ [Pg.523] කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති.

สาฬหะ เปรียบเหมือนนายขมังธนูย่อมยิงลูกศรไปได้ไกล ฉันใด อริยสาวกก็เป็นผู้มีสัมมาสมาธิ ฉันนั้นเหมือนกัน สาฬหะ อริยสาวกผู้มีสัมมาสมาธิ ย่อมเห็นรูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง... สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง... สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ อริยสาวกย่อมเห็นวิญญาณทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’

‘‘සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, යොධාජීවො අක්ඛණවෙධී; එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, අරියසාවකො සම්මාදිට්ඨි හොති. සම්මාදිට්ඨි, සාළ්හ, අරියසාවකො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති.

สาฬหะ เปรียบเหมือนนายขมังธนูย่อมยิงไม่พลาดเป้า ฉันใด อริยสาวกก็เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ ฉันนั้นเหมือนกัน สาฬหะ อริยสาวกผู้มีสัมมาทิฏฐิ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’

‘‘සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, යොධාජීවො මහතො කායස්ස පදාලෙතා; එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, අරියසාවකො සම්මාවිමුත්ති හොති. සම්මාවිමුත්ති, සාළ්හ, අරියසාවකො මහන්තං අවිජ්ජාක්ඛන්ධං පදාලෙතී’’ති. ඡට්ඨං.

สาฬหะ เปรียบเหมือนนายขมังธนูย่อมทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้ ฉันใด อริยสาวกก็เป็นผู้มีสัมมาวิมุตติ ฉันนั้นเหมือนกัน สาฬหะ อริยสาวกผู้มีสัมมาวิมุตติ ย่อมทำลายกองอวิชชาขนาดใหญ่ได้ ฉะนี้แล

7. මල්ලිකාදෙවීසුත්තං

๗. มัลลิกาเทวีสูตร

197. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො මල්ලිකා දෙවී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නා ඛො මල්ලිකා දෙවී භගවන්තං එතදවොච –

๑๙๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น พระนางมัลลิกาเทวีเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ครั้นพระนางมัลลิกาเทวีประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มาตุคามบางคนในโลกนี้ มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู เป็นคนยากจน ขัดสน มีโภคะน้อย และมีศักดิ์น้อย

‘‘කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා ච?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มาตุคามบางคนในโลกนี้ มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู แต่เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมีศักดิ์ใหญ่

‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มาตุคามบางคนในโลกนี้ มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยความเป็นผู้มีผิวพรรณงามยิ่งนัก แต่เป็นคนยากจน ขัดสน มีโภคะน้อย และมีศักดิ์น้อย

‘‘කො [Pg.524] පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා, අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා චා’’ති?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มาตุคามบางคนในโลกนี้ มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยความเป็นผู้มีผิวพรรณงามยิ่งนัก ทั้งเป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมีศักดิ์ใหญ่

‘‘ඉධ, මල්ලිකෙ, එකච්චො මාතුගාමො කොධනා හොති උපායාසබහුලා. අප්පම්පි වුත්තා සමානා අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සා න දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. ඉස්සාමනිකා ඛො පන හොති; පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු ඉස්සති උපදුස්සති ඉස්සං බන්ධති. සා චෙ තතො චුතා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සා යත්ථ යත්ථ පච්චාජායති දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච.

มัลลิกา มาตุคามบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ข้องใจ โกรธเคือง พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ เธอไม่เป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ ทั้งเป็นผู้มีใจริษยา ย่อมริษยา มุ่งร้าย ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ถ้าเธอจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ ในที่ที่เธอเกิดนั้นๆ ย่อมเป็นผู้มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู ทั้งเป็นคนยากจน ขัดสน มีโภคะน้อย และมีศักดิ์น้อย

‘‘ඉධ පන, මල්ලිකෙ, එකච්චො මාතුගාමො කොධනා හොති උපායාසබහුලා. අප්පම්පි වුත්තා සමානා අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සා දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. අනිස්සාමනිකා ඛො පන හොති; පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු න ඉස්සති න උපදුස්සති න ඉස්සං බන්ධති. සා චෙ තතො චුතා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සා යත්ථ යත්ථ පච්චාජායති දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා ච.

อีกประการหนึ่ง มัลลิกา มาตุคามบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ข้องใจ โกรธเคือง พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ แต่เธอเป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ ทั้งไม่เป็นผู้มีใจริษยา ย่อมไม่ริษยา ไม่มุ่งร้าย ไม่ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ถ้าเธอจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ ในที่ที่เธอเกิดนั้นๆ ย่อมเป็นผู้มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู แต่เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมีศักดิ์ใหญ่

‘‘ඉධ පන, මල්ලිකෙ, එකච්චො මාතුගාමො අක්කොධනා හොති අනුපායාසබහුලා. බහුම්පි වුත්තා සමානා නාභිසජ්ජති න කුප්පති න බ්‍යාපජ්ජති න පතිත්ථීයති, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සා න දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. ඉස්සාමනිකා ඛො පන හොති; පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු ඉස්සති උපදුස්සති ඉස්සං බන්ධති. සා චෙ තතො චුතා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සා යත්ථ [Pg.525] යත්ථ පච්චාජායති අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච.

อีกประการหนึ่ง มัลลิกา มาตุคามบางคนในโลกนี้ ไม่เป็นผู้มักโกรธ ไม่มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่าแม้มากก็ไม่ข้องใจ ไม่โกรธเคือง ไม่พยาบาท ไม่กระด้างกระเดื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ แต่เธอไม่เป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ ทั้งเป็นผู้มีใจริษยา ย่อมริษยา มุ่งร้าย ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ถ้าเธอจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ ในที่ที่เธอเกิดนั้นๆ ย่อมเป็นผู้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยความเป็นผู้มีผิวพรรณงามยิ่งนัก แต่เป็นคนยากจน ขัดสน มีโภคะน้อย และมีศักดิ์น้อย

‘‘ඉධ පන, මල්ලිකෙ, එකච්චො මාතුගාමො අක්කොධනා හොති අනුපායාසබහුලා. බහුම්පි වුත්තා සමානා නාභිසජ්ජති න කුප්පති න බ්‍යාපජ්ජති න පතිත්ථීයති, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සා දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. අනිස්සාමනිකා ඛො පන හොති; පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු න ඉස්සති න උපදුස්සති න ඉස්සං බන්ධති. සා චෙ තතො චුතා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සා යත්ථ යත්ථ පච්චාජායති අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා ච.

ดูก่อนพระนางมัลลิกา อีกอย่างหนึ่ง มาตุคามบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่มีความคับแค้นใจมาก แม้ถูกว่ากล่าวมาก ก็ไม่ขัดเคือง ไม่โกรธ ไม่คิดร้าย ไม่กระด้างกระเดื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความคิดร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏ เธอเป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ระเบียบดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ อนึ่ง เธอเป็นผู้ไม่มีใจริษยา คือ ไม่ริษยา ไม่เกียดกัน ไม่ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ถ้าเธอจุติจากอัตภาพนั้นมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เกิดในที่ใดๆ ก็จะเป็นผู้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณงามยิ่งนัก ทั้งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมียศมาก

‘‘අයං ඛො, මල්ලිකෙ, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච. අයං පන, මල්ලිකෙ, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා ච. අයං ඛො, මල්ලිකෙ, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච. අයං පන, මල්ලිකෙ, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා චා’’ති.

ดูก่อนพระนางมัลลิกา นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามบางคนในโลกนี้มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู ทั้งเป็นคนยากจน มีทรัพย์น้อย มีโภคะน้อย และมียศน้อย. ดูก่อนพระนางมัลลิกา นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามบางคนในโลกนี้มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู แต่เป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมียศมาก. ดูก่อนพระนางมัลลิกา นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามบางคนในโลกนี้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณงามยิ่งนัก แต่เป็นคนยากจน มีทรัพย์น้อย มีโภคะน้อย และมียศน้อย. ดูก่อนพระนางมัลลิกา นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามบางคนในโลกนี้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณงามยิ่งนัก ทั้งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมียศมาก ดังนี้

එවං වුත්තෙ මල්ලිකා දෙවී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යා නූනාහං භන්තෙ, අඤ්ඤං ජාතිං කොධනා අහොසිං උපායාසබහුලා, අප්පම්පි වුත්තා සමානා [Pg.526] අභිසජ්ජිං කුප්පිං බ්‍යාපජ්ජිං පතිත්ථීයිං කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාත්වාකාසිං, සාහං, භන්තෙ, එතරහි දුබ්බණ්ණා දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสดังนี้แล้ว พระนางมัลลิกาเทวีได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันในชาติอื่นคงจะเป็นผู้มักโกรธ มีความคับแค้นใจมาก แม้ถูกว่ากล่าวเล็กน้อยก็คงจะขัดเคือง โกรธ คิดร้าย กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความคิดร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏเป็นแน่ เพราะเหตุนั้น ในบัดนี้ หม่อมฉันจึงมีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู

‘‘යා නූනාහං, භන්තෙ, අඤ්ඤං ජාතිං දාතා අහොසිං සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං, සාහං, භන්තෙ, එතරහි අඩ්ඪා මහද්ධනා මහාභොගා.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันในชาติอื่นคงจะเป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ระเบียบดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์เป็นแน่ เพราะเหตุนั้น ในบัดนี้ หม่อมฉันจึงเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก

‘‘යා නූනාහං, භන්තෙ, අඤ්ඤං ජාතිං අනිස්සාමනිකා අහොසිං, පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු න ඉස්සිං න උපදුස්සිං න ඉස්සං බන්ධිං, සාහං, භන්තෙ, එතරහි මහෙසක්ඛා. සන්ති ඛො පන, භන්තෙ, ඉමස්මිං රාජකුලෙ ඛත්තියකඤ්ඤාපි බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤාපි ගහපතිකඤ්ඤාපි, තාසාහං ඉස්සරාධිපච්චං කාරෙමි. එසාහං, භන්තෙ, අජ්ජතග්ගෙ අක්කොධනා භවිස්සාමි අනුපායාසබහුලා, බහුම්පි වුත්තා සමානා නාභිසජ්ජිස්සාමි න කුප්පිස්සාමි න බ්‍යාපජ්ජිස්සාමි න පතිත්ථීයිස්සාමි, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච න පාතුකරිස්සාමි; දස්සාමි සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. අනිස්සාමනිකා භවිස්සාමි, පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු න ඉස්සිස්සාමි න උපදුස්සිස්සාමි න ඉස්සං බන්ධිස්සාමි. අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසිකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. සත්තමං.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันในชาติอื่นคงจะเป็นผู้ไม่มีใจริษยา คือ ไม่ริษยา ไม่เกียดกัน ไม่ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่นเป็นแน่ เพราะเหตุนั้น ในบัดนี้ หม่อมฉันจึงเป็นผู้มียศมาก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ในราชสกุลนี้มีขัตติยกัญญา พราหมณกัญญา และคหปติกัญญาอยู่ หม่อมฉันได้เป็นใหญ่เป็นโตกว่าหญิงเหล่านั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ จำเดิมแต่วันนี้ไป หม่อมฉันจักเป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่มีความคับแค้นใจมาก แม้ถูกว่ากล่าวมาก ก็จักไม่ขัดเคือง ไม่โกรธ ไม่คิดร้าย ไม่กระด้างกระเดื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความคิดร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏ จักให้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ระเบียบดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ จักเป็นผู้ไม่มีใจริษยา คือ ไม่ริษยา ไม่เกียดกัน ไม่ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ฯลฯ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำหม่อมฉันว่าเป็นอุบาสิกาผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตจำเดิมแต่วันนี้ไปเถิด’ ดังนี้แล

8. අත්තන්තපසුත්තං

๘. อัตตันตปสูตร

198. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නෙවත්තන්තපො හොති නාත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො [Pg.527] න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. සො නෙව අත්තන්තපො න පරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති.

๑๙๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ หาได้ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้เบียดเบียนตน ประกอบความขยันในการเบียดเบียนตนอยู่ ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้เบียดเบียนผู้อื่น ประกอบความขยันในการเบียดเบียนผู้อื่นอยู่ ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้เบียดเบียนตน ประกอบความขยันในการเบียดเบียนตนอยู่ด้วย เป็นผู้เบียดเบียนผู้อื่น ประกอบความขยันในการเบียดเบียนผู้อื่นอยู่ด้วย ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เป็นผู้เบียดเบียนตน ไม่ประกอบความขยันในการเบียดเบียนตนอยู่ ไม่เป็นผู้เบียดเบียนผู้อื่น ไม่ประกอบความขยันในการเบียดเบียนผู้อื่นอยู่ เขาผู้ไม่เบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น เป็นผู้หมดความหิว ดับเย็นแล้ว มีตนเยือกเย็น เสวยสุข มีตนประเสริฐอยู่ในปัจจุบัน

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අචෙලකො හොති මුත්තාචාරො හත්ථාපලෙඛනො නඑහිභද්දන්තිකො නතිට්ඨභද්දන්තිකො නාභිහටං න උද්දිස්සකතං න නිමන්තනං සාදියති. සො න කුම්භිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න කළොපිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න එළකමන්තරං න දණ්ඩමන්තරං න මුසලමන්තරං න ද්වින්නං භුඤ්ජමානානං න ගබ්භිනියා න පායමානාය න පුරිසන්තරගතාය න සඞ්කිත්තීසු න යත්ථ සා උපට්ඨිතො හොති න යත්ථ මක්ඛිකා සණ්ඩසණ්ඩචාරිනී න මච්ඡං න මංසං න සුරං න මෙරයං න ථුසොදකං පිවති. සො එකාගාරිකො වා හොති එකාලොපිකො ද්වාගාරිකො වා හොති ද්වාලොපිකො…පෙ… සත්තාගාරිකො වා හොති සත්තාලොපිකො; එකිස්සාපි දත්තියා යාපෙති ද්වීහිපි දත්තීහි යාපෙති…පෙ… සත්තහිපි දත්තීහි යාපෙති; එකාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති ද්වාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති…පෙ… සත්තාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති. ඉති එවරූපං අඩ්ඪමාසිකම්පි පරියායභත්තභොජනානුයොගමනුයුත්තො විහරති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าผู้ทำตนให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำตนให้เดือดร้อนอยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นอเจลกะ (ชีเปลือย) มีอาจาระอันปล่อยแล้ว เลียมือ ไม่รับภิกษาที่เขานำมาให้ ไม่รับภิกษาที่เขาทำอุทิศให้ ไม่รับภิกษาที่เขานิมนต์ ไม่รับภิกษาจากปากหม้อ ไม่รับภิกษาจากปากกระเชอ ไม่รับภิกษาที่ให้ข้ามธรณีประตู ไม่รับภิกษาที่ให้ข้ามท่อนไม้ ไม่รับภิกษาที่ให้ข้ามสาก ไม่รับภิกษาจากคน ๒ คนที่กำลังบริโภคอยู่ ไม่รับภิกษาจากหญิงมีครรภ์ ไม่รับภิกษาจากหญิงที่กำลังให้ลูกดื่มนม ไม่รับภิกษาจากหญิงที่ไปในระหว่างชาย ไม่รับภิกษาที่นัดแนะกันทำไว้ ไม่รับภิกษาในที่ที่สุนัขยืนอยู่ ไม่รับภิกษาในที่ที่แมลงวันไต่ตอมเป็นกลุ่ม ไม่บริโภคปลา ไม่บริโภคเนื้อ ไม่ดื่มสุรา ไม่ดื่มเมรัย ไม่ดื่มน้ำหมักดอง เขาเป็นผู้รับในเรือนหลังเดียวบ้าง ฉันคำเดียวบ้าง รับในเรือน ๒ หลังบ้าง ฉัน ๒ คำบ้าง ... รับในเรือน ๗ หลังบ้าง ฉัน ๗ คำบ้าง ยังชีพด้วยภิกษาที่เขาให้ทัพพีเดียวบ้าง ยังชีพด้วยภิกษาที่เขาให้ ๒ ทัพพีบ้าง ... ยังชีพด้วยภิกษาที่เขาให้ ๗ ทัพพีบ้าง บริโภคอาหารเว้น ๑ วันบ้าง บริโภคอาหารเว้น ๒ วันบ้าง ... บริโภคอาหารเว้น ๗ วันบ้าง เป็นผู้ประกอบความเพียรในการบริโภคภัตตาหารตามวาระเช่นนี้ แม้ตลอดกึ่งเดือนอยู่

‘‘සො සාකභක්ඛොපි හොති සාමාකභක්ඛොපි හොති නීවාරභක්ඛොපි හොති දද්දුලභක්ඛොපි හොති හටභක්ඛොපි හොති කණභක්ඛොපි හොති ආචාමභක්ඛොපි හොති පිඤ්ඤාකභක්ඛොපි හොති තිණභක්ඛොපි හොති ගොමයභක්ඛොපි හොති; වනමූලඵලාහාරොපි යාපෙති පවත්තඵලභොජී.

เขาเป็นผู้บริโภคผักสดบ้าง บริโภคข้าวฟ่างบ้าง บริโภคข้าวป่าบ้าง บริโภคหนังเคี่ยวบ้าง บริโภคสาหร่ายบ้าง บริโภครำบ้าง บริโภคน้ำข้าวบ้าง บริโภคกากงาบ้าง บริโภคหญ้าบ้าง บริโภคมูลโคบ้าง ยังชีพด้วยเหง้าและผลไม้ในป่า บริโภคผลไม้ที่หล่นเอง

‘‘සො සාණානිපි ධාරෙති මසාණානිපි ධාරෙති ඡවදුස්සානිපි ධාරෙති පංසුකූලානිපි ධාරෙති තිරීටානිපි ධාරෙති අජිනම්පි ධාරෙති අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙති කුසචීරම්පි ධාරෙති වාකචීරම්පි ධාරෙති ඵලකචීරම්පි ධාරෙති කෙසකම්බලම්පි ධාරෙති වාළකම්බලම්පි ධාරෙති උලූකපක්ඛම්පි ධාරෙති; කෙසමස්සුලොචකොපි හොති කෙසමස්සුලොචනානුයොගමනුයුත්තො; උබ්භට්ඨකොපි හොති ආසනප්පටික්ඛිත්තො; උක්කුටිකොපි හොති උක්කුටිකප්පධානමනුයුත්තො; කණ්ටකාපස්සයිකොපි හොති කණ්ටකාපස්සයෙ සෙය්‍යං කප්පෙති; සායතතියකම්පි උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. ඉති එවරූපං අනෙකවිහිතං කායස්ස ආතාපනපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො [Pg.528] විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො.

เขาเป็นผู้นุ่งห่มผ้าป่านบ้าง ผ้าแกมป่านบ้าง ผ้าห่อศพบ้าง ผ้าบังสุกุลบ้าง ผ้าเปลือกไม้บ้าง หนังแอนทิโลปดำบ้าง หนังแอนทิโลปดำที่ตัดเป็นริ้วๆ บ้าง ผ้าหญ้าคาบ้าง ผ้าเปลือกปอบ้าง ผ้าแผ่นไม้บ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยผมคนบ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยขนหางม้าบ้าง ผ้าทำด้วยปีกนกเค้าบ้าง เป็นผู้ถอนผมและหนวด คือประกอบความเพียรในการถอนผมและหนวด เป็นผู้ยืน คือปฏิเสธอาสนะ เป็นผู้กระโหย่ง คือประกอบความเพียรด้วยการนั่งกระโหย่ง เป็นผู้นอนบนหนาม คือสำเร็จการนอนบนเตียงหนาม เป็นผู้ประกอบความเพียรในการลงน้ำวันละ ๓ ครั้งอยู่ เป็นผู้ประกอบความเพียรในการทำความเดือดร้อน การทำตนให้เดือดร้อนอย่างยิ่งแก่กายมีประการต่างๆ เช่นนี้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าผู้ทำตนให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำตนให้เดือดร้อนอยู่

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ඔරබ්භිකො හොති සූකරිකො සාකුණිකො මාගවිකො ලුද්දො මච්ඡඝාතකො චොරො චොරඝාතකො ගොඝාතකො බන්ධනාගාරිකො, යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි කුරූරකම්මන්තා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าผู้ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนอยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนฆ่าแกะ เป็นคนฆ่าสุกร เป็นพรานนก เป็นพรานเนื้อ เป็นคนหยาบช้า เป็นคนฆ่าปลา เป็นโจร เป็นเพชฌฆาตฆ่าโจร เป็นคนฆ่าโค เป็นพัศดี หรือเป็นผู้ทำการงานที่ทารุณอย่างใดอย่างหนึ่ง แม้อย่างอื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าผู้ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนอยู่

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො රාජා වා හොති ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො, බ්‍රාහ්මණො වා හොති මහාසාලො. සො පුරත්ථිමෙන නගරස්ස නවං සන්ථාගාරං කාරාපෙත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා ඛරාජිනං නිවාසෙත්වා සප්පිතෙලෙන කායං අබ්භඤ්ජිත්වා මගවිසාණෙන පිට්ඨිං කණ්ඩුවමානො නවං සන්ථාගාරං පවිසති, සද්ධිං මහෙසියා බ්‍රාහ්මණෙන ච පුරොහිතෙන. සො තත්ථ අනන්තරහිතාය භූමියා හරිතුපලිත්තාය සෙය්‍යං කප්පෙති. එකිස්සාය ගාවියා සරූපවච්ඡාය යං එකස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන රාජා යාපෙති; යං දුතියස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන මහෙසී යාපෙති; යං තතියස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන බ්‍රාහ්මණො පුරොහිතො යාපෙති; යං චතුත්ථස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන අග්ගිං ජුහති ; අවසෙසෙන වච්ඡකො යාපෙති. සො එවමාහ – ‘එත්තකා උසභා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරියො හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා අජා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා උරබ්භා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, (එත්තකා අස්සා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය,) එත්තකා රුක්ඛා ඡිජ්ජන්තු යූපත්ථාය, එත්තකා දබ්භා ලූයන්තු බරිහිසත්ථායා’ති. යෙපිස්ස තෙ හොන්ති දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා තෙපි දණ්ඩතජ්ජිතා භයතජ්ජිතා අස්සුමුඛා රුදමානා පරිකම්මානි කරොන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าผู้ทำตนให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำตนให้เดือดร้อนอยู่ และทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนอยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นพระราชาผู้กษัตริย์ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว หรือเป็นพราหมณ์มหาศาล เขาให้สร้างสัณฐาคารหลังใหม่ทางทิศตะวันออกแห่งพระนคร โกนผมและหนวด นุ่งหนังที่หยาบ ชโลมกายด้วยเนยใสและน้ำมัน เกาหลังด้วยเขากวาง เข้าไปยังสัณฐาคารหลังใหม่พร้อมด้วยพระมเหสีและพราหมณ์ปุโรหิต เขาย่อมสำเร็จการนอนบนพื้นดินที่ไม่ได้ปูลาด ซึ่งฉาบทาด้วยโคมัยสด ในที่นั้น พระราชาทรงยังชีพด้วยน้ำนมแห่งแม่โคตัวหนึ่งซึ่งมีลูกโคสีเหมือนแม่ ที่ออกจากเต้าที่หนึ่ง พระมเหสียังชีพด้วยน้ำนมที่ออกจากเต้าที่สอง พราหมณ์ปุโรหิตยังชีพด้วยน้ำนมที่ออกจากเต้าที่สาม เขาบูชาไฟด้วยน้ำนมที่ออกจากเต้าที่สี่ ลูกโคยังชีพด้วยน้ำนมที่เหลือ เขากล่าวอย่างนี้ว่า ‘จงฆ่าโคผู้ประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าลูกโคผู้ประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าลูกโคเมียประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าแพะประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าแกะประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าม้าประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงตัดต้นไม้ประมาณเท่านี้เพื่อทำเป็นเสายัญ จงตัดหญ้าคาเพื่อปูลาด’ บรรดาชนเหล่านั้น ชนเหล่าใดเป็นทาส เป็นคนใช้ หรือเป็นกรรมกร ชนเหล่านั้นถูกอาชญาคุกคาม ถูกภัยคุกคาม มีหน้านองด้วยน้ำตา ร้องไห้ ทำบริกรรมอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าผู้ทำตนให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำตนให้เดือดร้อนอยู่ และทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนอยู่

‘‘කථඤ්ච[Pg.529], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තන්තපො හොති නාත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? සො අනත්තන්තපො අපරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති. ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙති. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තං ධම්මං සුණාති ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා අඤ්ඤතරස්මිං වා කුලෙ පච්චාජාතො. සො තං ධම්මං සුත්වා තථාගතෙ සද්ධං පටිලභති. සො තෙන සද්ධාපටිලාභෙන සමන්නාගතො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො, අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා; නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං; යංනූනාහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍ය’න්ති. සො අපරෙන සමයෙන අප්පං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය, මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය, අප්පං වා ඤාතිපරිවට්ටං පහාය, මහන්තං වා ඤාතිපරිවට්ටං පහාය, කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ไม่ทำตนให้เดือดร้อน ไม่ประกอบความเดือดร้อนแก่ตน ไม่ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ไม่ประกอบความเดือดร้อนแก่ผู้อื่น เป็นอย่างไรเล่า บุคคลนั้นเป็นผู้ไม่ทำตนให้เดือดร้อน ไม่ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน เป็นผู้หมดความอยาก ดับกิเลส เย็นสนิท เสวยสุข มีตนประเสริฐ อยู่ในปัจจุบันธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีใครยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม เสด็จอุบัติขึ้นในโลกนี้ พระองค์ทรงทำโลกนี้พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ให้แจ้งชัดด้วยพระปัญญาอันยิ่งเองแล้ว ทรงประกาศหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ พระองค์ทรงแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง คฤหบดี บุตรคฤหบดี หรือผู้เกิดในตระกูลใดตระกูลหนึ่ง ย่อมได้ฟังธรรมนั้น ครั้นได้ฟังธรรมนั้นแล้ว ย่อมได้ศรัทธาในพระตถาคต เขาผู้ประกอบด้วยการได้ศรัทธานั้น ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘การอยู่ครองเรือนเป็นเรื่องคับแคบ เป็นทางมาแห่งธุลี บรรพชาเป็นโอกาสว่าง การที่ผู้อยู่ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์ให้บริบูรณ์ครบถ้วน ให้บริสุทธิ์หมดจดดุจสังข์ที่ขัดดีแล้วนี้ ทำได้ไม่ง่ายเลย ทางที่ดี เราควรจะโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเถิด’ สมัยต่อมา เขาละกองโภคสมบัติน้อยหรือมาก ละวงศาคณาญาติเล็กหรือใหญ่ โกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต”

‘‘සො එවං පබ්බජිතො සමානො භික්ඛූනං සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරති. අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරති. අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී හොති ආරාචාරී විරතො අසද්ධම්මා ගාමධම්මා. මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො හොති සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස. පිසුණං වාචං පහාය පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, න ඉතො සුත්වා අමුත්‍ර අක්ඛාතා ඉමෙසං භෙදාය, න අමුත්‍ර වා සුත්වා ඉමෙසං අක්ඛාතා අමූසං [Pg.530] භෙදාය; ඉති භින්නානං වා සන්ධාතා, සහිතානං වා අනුප්පදාතා, සමග්ගාරාමො සමග්ගරතො සමග්ගනන්දී සමග්ගකරණිං වාචං භාසිතා හොති. ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති; යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති. සම්ඵප්පලාපං පහාය සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති කාලවාදී භූතවාදී අත්තවාදී ධම්මවාදී විනයවාදී; නිධානවතිං වාචං භාසිතා හොති කාලෙන සාපදෙසං පරියන්තවතිං අත්ථසංහිතං.

“เมื่อบวชแล้วอย่างนี้ เธอย่อมถึงพร้อมด้วยสิกขาและสาชีพของภิกษุทั้งหลาย คือ ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางทัณฑะ วางศัสตรา มีความละอาย มีความเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์และภูตทั้งหลายอยู่ ละอทินนาทาน เว้นขาดจากอทินนาทาน ถือเอาแต่ของที่เขาให้ หวังแต่ของที่เขาให้ มีตนสะอาดหมดจด ไม่เป็นขโมยอยู่ ละอพรหมจรรย์ เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล เว้นขาดจากเมถุนธรรมอันเป็นกิจของชาวบ้าน ละมุสาวาท เว้นขาดจากมุสาวาท พูดแต่คำจริง ดำรงคำสัตย์ มีถ้อยคำเป็นหลักฐาน ควรเชื่อได้ ไม่พูดให้คลาดเคลื่อนต่อชาวโลก ละวาจาส่อเสียด เว้นขาดจากวาจาส่อเสียด ไม่ฟังความข้างนี้แล้วไปบอกข้างโน้นเพื่อทำลายคนหมู่นี้ หรือไม่ฟังความข้างโน้นแล้วมาบอกข้างนี้เพื่อทำลายคนหมู่โน้น สมานคนที่แตกกันแล้วบ้าง ส่งเสริมคนที่พร้อมเพรียงกันแล้วบ้าง ชอบความพร้อมเพรียง ยินดีในความพร้อมเพรียง เพลิดเพลินในความพร้อมเพรียง กล่าวแต่วาจาที่สร้างความพร้อมเพรียง ละวาจาหยาบ เว้นขาดจากวาจาหยาบ กล่าวแต่วาจาที่ไม่มีโทษ ไพเราะ น่ารัก จับใจ เป็นวาจาของชาวเมือง เป็นที่รักใคร่พอใจของคนส่วนมาก ละคำพูดเพ้อเจ้อ เว้นขาดจากคำพูดเพ้อเจ้อ พูดถูกกาล พูดแต่เรื่องจริง พูดอิงอรรถ พูดอิงธรรม พูดอิงวินัย พูดวาจามีหลักฐาน มีที่อ้างอิง มีขอบเขต ประกอบด้วยประโยชน์ ตามกาลอันควร”

‘‘සො බීජගාමභූතගාමසමාරම්භා පටිවිරතො හොති. එකභත්තිකො හොති රත්තූපරතො විරතො විකාලභොජනා. නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනා පටිවිරතො හොති. මාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතො හොති. උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො හොති. ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. ආමකධඤ්ඤපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. ආමකමංසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. ඉත්ථිකුමාරිකපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. දාසිදාසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. අජෙළකපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. කුක්කුටසූකරපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. හත්ථිගවාස්සවළවපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. ඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. දූතෙය්‍යපහිණගමනානුයොගා පටිවිරතො හොති. කයවික්කයා පටිවිරතො හොති. තුලාකූටකංසකූටමානකූටා පටිවිරතො හොති. උක්කොටනවඤ්චනනිකතිසාචියොගා පටිවිරතො හොති. ඡෙදනවධබන්ධනවිපරාමොසආලොපසහසාකාරා පටිවිරතො හොති.

“เธอเว้นขาดจากการพรากพืชคามและภูตคาม ฉันอาหารวันละมื้อเดียว งดเว้นในเวลากลางคืน เว้นขาดจากการฉันในเวลาวิกาล เว้นขาดจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี และดูการละเล่นอันเป็นข้าศึก เว้นขาดจากการทัดทรงประดับตกแต่งร่างกายด้วยพวงมาลา ของหอม และเครื่องประทินผิว เว้นขาดจากที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ เว้นขาดจากการรับทองและเงิน เว้นขาดจากการรับธัญพืชดิบ เว้นขาดจากการรับเนื้อดิบ เว้นขาดจากการรับสตรีและกุมารี เว้นขาดจากการรับทาสีและทาส เว้นขาดจากการรับแพะและแกะ เว้นขาดจากการรับไก่และสุกร เว้นขาดจากการรับช้าง โค ม้า และลา เว้นขาดจากการรับนาและที่ดิน เว้นขาดจากการประกอบทูตกรรมและการรับใช้ เว้นขาดจากการซื้อขาย เว้นขาดจากการโกงด้วยตาชั่ง การโกงด้วยของปลอม และการโกงด้วยเครื่องตวงวัด เว้นขาดจากการรับสินบน การล่อลวง และการตลบตะแลง เว้นขาดจากการตัด การฆ่า การจองจำ การตีชิง การปล้น และการขู่กรรโชก”

‘‘සො සන්තුට්ඨො හොති කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන. සො යෙන යෙනෙව පක්කමති සමාදායෙව පක්කමති. සෙය්‍යථාපි නාම පක්ඛී සකුණො යෙන යෙනෙව ඩෙති, සපත්තභාරොව ඩෙති; එවමෙවං භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන. සො යෙන යෙනෙව පක්කමති, සමාදායෙව පක්කමති. සො ඉමිනා අරියෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො අජ්ඣත්තං අනවජ්ජසුඛං පටිසංවෙදෙති.

“เธอเป็นผู้สันโดษด้วยจีวรพอคุ้มกาย ด้วยบิณฑบาตพออิ่มท้อง เธอจะไปที่ใดๆ ก็มีเพียงบริขารติดตัวไป เปรียบเหมือนนกมีปีก จะบินไปที่ใดๆ ก็มีแต่ปีกของตนเป็นภาระบินไป ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้น เป็นผู้สันโดษด้วยจีวรพอคุ้มกาย ด้วยบิณฑบาตพออิ่มท้อง เธอจะไปที่ใดๆ ก็มีเพียงบริขารติดตัวไป เธอผู้ประกอบด้วยกองศีลอันประเสริฐนี้ ย่อมเสวยสุขอันปราศจากโทษในภายใน”

‘‘සො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා [Pg.531] ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං; චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති මනින්ද්‍රියං; මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සො ඉමිනා අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන සමන්නාගතො අජ්ඣත්තං අබ්‍යාසෙකසුඛං පටිසංවෙදෙති.

ภิกษุนั้นเห็นรูปทางตาแล้ว ไม่รวบถือเอานิมิต ไม่แยกถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์. ฟังเสียงทางหู... ดมกลิ่นทางจมูก... ลิ้มรสทางลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย... รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่รวบถือเอานิมิต ไม่แยกถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์. ภิกษุนั้นประกอบด้วยอินทรียสังวร อันเป็นอริยะนี้แล้ว ย่อมเสวยสุขอันปราศจากโทษในภายใน.

‘‘සො අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොති, ආලොකිතෙ විලොකිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සමිඤ්ජිතෙ පසාරිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙ සම්පජානකාරී හොති, අසිතෙ පීතෙ ඛායිතෙ සායිතෙ සම්පජානකාරී හොති, උච්චාරපස්සාවකම්මෙ සම්පජානකාරී හොති, ගතෙ ඨිතෙ නිසින්නෙ සුත්තෙ ජාගරිතෙ භාසිතෙ තුණ්හීභාවෙ සම්පජානකාරී හොති.

ภิกษุนั้นย่อมทำความรู้สึกตัวในการก้าวไป การถอยกลับ, ในการแลดู การเหลียวดู, ในการคู้เข้า การเหยียดออก, ในการทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร, ในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม, ในการถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ, ในการเดิน การยืน การนั่ง การหลับ การตื่น การพูด การนิ่ง.

‘‘සො ඉමිනා ච අරියෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො, (ඉමාය ච අරියාය සන්තුට්ඨියා සමන්නාගතො,) ඉමිනා ච අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන සමන්නාගතො, ඉමිනා ච අරියෙන සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො විවිත්තං සෙනාසනං භජති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනප්පත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො අභිජ්ඣං ලොකෙ පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා විහරති, අභිජ්ඣාය චිත්තං පරිසොධෙති. බ්‍යාපාදපදොසං පහාය අබ්‍යාපන්නචිත්තො විහරති සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී, බ්‍යාපාදපදොසා චිත්තං පරිසොධෙති. ථිනමිද්ධං පහාය විගතථිනමිද්ධො විහරති ආලොකසඤ්ඤී සතො සම්පජානො, ථිනමිද්ධා චිත්තං පරිසොධෙති. උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහාය අනුද්ධතො විහරති අජ්ඣත්තං වූපසන්තචිත්තො, උද්ධච්චකුක්කුච්චා චිත්තං පරිසොධෙති. විචිකිච්ඡං පහාය තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විහරති අකථංකථී කුසලෙසු ධම්මෙසු, විචිකිච්ඡාය චිත්තං පරිසොධෙති. සො ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

ภิกษุนั้นประกอบด้วยอริยศีลขันธ์นี้, (ประกอบด้วยอริยสันโดษนี้,) ประกอบด้วยอริยอินทรียสังวรนี้ และประกอบด้วยอริยสติสัมปชัญญะนี้แล้ว ย่อมเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถ้ำ ป่าช้า ป่าชัฏ ที่แจ้ง ลอมฟาง. เธอฉันบิณฑบาตเสร็จแล้ว กลับจากบิณฑบาตแล้ว นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า. เธอละอภิชฌาในโลก มีใจปราศจากอภิชฌาอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอภิชฌา. ละพยาบาทปองร้าย มีจิตไม่พยาบาท อนุเคราะห์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์อยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากพยาบาทปองร้าย. ละถีนมิทธะ ปราศจากถีนมิทธะ มีความกำหนดหมายในแสงสว่าง มีสติสัมปชัญญะอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากถีนมิทธะ. ละอุทธัจจกุกกุจจะ เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน มีจิตสงบในภายในอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอุทธัจจกุกกุจจะ. ละวิจิกิจฉา ข้ามพ้นวิจิกิจฉา ไม่มีความเคลือบแคลงสงสัยในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากวิจิกิจฉา. ภิกษุนั้นละนิวรณ์ ๕ ประการนี้ อันเป็นอุปกิเลสแห่งจิต ทำปัญญาให้ทุรพลได้แล้ว สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุจตุตถฌานอยู่.

‘‘සො [Pg.532] එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය…පෙ… සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය…පෙ… (සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ) ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ‘ඉමෙ ආසවා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති.

ภิกษุนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว อย่างนี้แล้ว ย่อมน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ. เธอย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’. รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘เหล่านี้อาสวะ’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวสมุทัย’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวนิโรธ’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’.

‘‘තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තන්තපො හොති නාත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. සො න අත්තන්තපො න පරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං.

เมื่อภิกษุนั้นรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ ย่อมหลุดพ้นแม้จากภวาสวะ ย่อมหลุดพ้นแม้จากอวิชชาสวะ. เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’. เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ไม่เบียดเบียนตน ไม่ประกอบความขวนขวายในการเบียดเบียนตน และไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่ประกอบความขวนขวายในการเบียดเบียนผู้อื่น ด้วยประการอย่างนี้แล. เขาผู้ไม่เบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น เป็นผู้ไม่มีความหิว ดับสนิท เย็นใจ เสวยสุข มีตนประเสริฐดังพรหมอยู่ในปัจจุบันเทียว. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก.

9. තණ්හාසුත්තං

๙. ตัณหาสูตร

199. භගවා එතදවොච – ‘‘තණ්හං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි ජාලිනිං සරිතං විසටං විසත්තිකං, යාය අයං ලොකො උද්ධස්තො පරියොනද්ධො තන්තාකුලකජාතො ගුලාගුණ්ඨිකජාතො මුඤ්ජපබ්බජභූතො අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං සංසාරං නාතිවත්තති. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๙๙. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงตัณหาที่เป็นดังข่าย เป็นดังกระแสซ่านไป แผ่ไป ยินดีในอารมณ์นั้นๆ ซึ่งตัณหานี้ทำให้โลกนี้ยุ่งเหยิง พัวพัน เป็นดังกลุ่มด้ายที่ยุ่ง เป็นปม เป็นดังหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ย่อมไม่ล่วงพ้นอบาย ทุคติ วินิบาต สงสารไปได้. พวกเธอจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘කතමා ච සා, භික්ඛවෙ, තණ්හා ජාලිනී සරිතා විසටා විසත්තිකා, යාය අයං ලොකො උද්ධස්තො පරියොනද්ධො තන්තාකුලකජාතො ගුලාගුණ්ඨිකජාතො මුඤ්ජපබ්බජභූතො අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං සංසාරං නාතිවත්තති[Pg.533]? අට්ඨාරස ඛො පනිමානි, භික්ඛවෙ, තණ්හාවිචරිතානි අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය, අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි බාහිරස්ස උපාදාය.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัณหาที่เป็นดุจตาข่าย แล่นไป แผ่ซ่านไป เกาะเกี่ยวอยู่ ที่สัตว์โลกนี้ถูกครอบงำ รัดรึงไว้แล้ว ทำให้ยุ่งเหมือนกลุ่มด้าย ทำให้เป็นปมเหมือนปมเชือก เป็นเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ย่อมก้าวล่วงอบาย ทุคติ วินิบาต สังสารวัฏไปไม่ได้นั้น เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการเหล่านี้แล อาศัยอารมณ์ภายใน, ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายนอก

‘‘කතමානි අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය? අස්මීති, භික්ඛවෙ, සති ඉත්ථස්මීති හොති, එවංස්මීති හොති, අඤ්ඤථාස්මීති හොති, අසස්මීති හොති, සතස්මීති හොති, සන්ති හොති, ඉත්ථං සන්ති හොති, එවං සන්ති හොති, අඤ්ඤථා සන්ති හොති, අපිහං සන්ති හොති, අපිහං ඉත්ථං සන්ති හොති, අපිහං එවං සන්ති හොති, අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති හොති, භවිස්සන්ති හොති, ඉත්ථං භවිස්සන්ති හොති, එවං භවිස්සන්ති හොති, අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති හොති. ඉමානි අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය.

ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายใน เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมี (อัตตา) ว่า ‘เราเป็น’ ดังนี้ ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ว่า ‘เราเป็นอย่างอื่น’ ก็มี, ว่า ‘เราไม่ยั่งยืน’ ก็มี, ว่า ‘เรายั่งยืน’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมี’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างนั้น’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างอื่น’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมี’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างนั้น’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างอื่น’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมี’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างนั้น’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างอื่น’ ก็มี. เหล่านี้คือตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายใน.

‘‘කතමානි අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි බාහිරස්ස උපාදාය? ඉමිනාස්මීති, භික්ඛවෙ, සති ඉමිනා ඉත්ථස්මීති හොති, ඉමිනා එවංස්මීති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථාස්මීති හොති, ඉමිනා අසස්මීති හොති, ඉමිනා සතස්මීති හොති, ඉමිනා සන්ති හොති, ඉමිනා ඉත්ථං සන්ති හොති, ඉමිනා එවං සන්ති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං ඉත්ථං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං එවං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති හොති, ඉමිනා භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා ඉත්ථං භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා එවං භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති හොති. ඉමානි අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි බාහිරස්ස උපාදාය.

ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายนอก เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมี (อัตตา) ว่า ‘เราเป็นด้วยสิ่งนี้’ ดังนี้ ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราเป็นอย่างนั้นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราเป็นอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราไม่ยั่งยืนด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เรายั่งยืนด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างนั้นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างนั้นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างนั้นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี. เหล่านี้คือตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายนอก.

‘‘ඉති අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය, අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි බාහිරස්ස උපාදාය. ඉමානි වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි. ඉති එවරූපානි අතීතානි ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි, අනාගතානි ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි, පච්චුප්පන්නානි ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි. එවං අට්ඨසතං තණ්හාවිචරිතං හොන්ති.

ด้วยประการฉะนี้ ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายใน, ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายนอก. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า ตัณหาวิจริต ๓๖ ประการ. ด้วยประการฉะนี้ ตัณหาวิจริต ๓๖ ประการที่เป็นไปในอดีต, ตัณหาวิจริต ๓๖ ประการที่เป็นไปในอนาคต, ตัณหาวิจริต ๓๖ ประการที่เป็นไปในปัจจุบัน. ตัณหาวิจริตจึงเป็น ๑๐๘ ประการ ด้วยอาการอย่างนี้.

‘‘අයං [Pg.534] ඛො සා, භික්ඛවෙ, තණ්හා ජාලිනී සරිතා විසටා විසත්තිකා, යාය අයං ලොකො උද්ධස්තො පරියොනද්ධො තන්තාකුලකජාතො ගුලාගුණ්ඨිකජාතො මුඤ්ජපබ්බජභූතො අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං සංසාරං නාතිවත්තතී’’ති. නවමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัณหาที่เป็นดุจตาข่าย แล่นไป แผ่ซ่านไป เกาะเกี่ยวอยู่ ที่สัตว์โลกนี้ถูกครอบงำ รัดรึงไว้แล้ว ทำให้ยุ่งเหมือนกลุ่มด้าย ทำให้เป็นปมเหมือนปมเชือก เป็นเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ย่อมก้าวล่วงอบาย ทุคติ วินิบาต สังสารวัฏไปไม่ได้นั้น คือตัณหานี้แล. นวมสูตรที่ ๙

10. පෙමසුත්තං

๑๐. เปมสูตร

200. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, (පෙමානි) ජායන්ති. කතමානි චත්තාරි? පෙමා පෙමං ජායති, පෙමා දොසො ජායති, දොසා පෙමං ජායති, දොසා දොසො ජායති.

๒๐๐. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรัก ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมเกิดขึ้น. ๔ ประการเป็นไฉน? คือ ความรักย่อมเกิดเพราะความรัก, ความชังย่อมเกิดเพราะความรัก, ความรักย่อมเกิดเพราะความชัง, ความชังย่อมเกิดเพราะความชัง.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පෙමා පෙමං ජායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලස්ස ඉට්ඨො හොති කන්තො මනාපො. තං පරෙ ඉට්ඨෙන කන්තෙන මනාපෙන සමුදාචරන්ති. තස්ස එවං හොති – ‘යො ඛො ම්‍යායං පුග්ගලො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො, තං පරෙ ඉට්ඨෙන කන්තෙන මනාපෙන සමුදාචරන්තී’ති. සො තෙසු පෙමං ජනෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පෙමා පෙමං ජායති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรักย่อมเกิดเพราะความรัก เป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลในโลกนี้ เป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจของบุคคลหนึ่ง. ชนเหล่าอื่น ย่อมปฏิบัติต่อบุคคลนั้นโดยความเป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจ. บุคคลนั้นย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้เป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจของเรานั้น ชนเหล่าอื่นก็ปฏิบัติต่อเขาโดยความเป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจ’. เขาย่อมเกิดความรักในชนเหล่านั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรักย่อมเกิดเพราะความรัก เป็นอย่างนี้แล.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පෙමා දොසො ජායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලස්ස ඉට්ඨො හොති කන්තො මනාපො. තං පරෙ අනිට්ඨෙන අකන්තෙන අමනාපෙන සමුදාචරන්ති. තස්ස එවං හොති – ‘යො ඛො ම්‍යායං පුග්ගලො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො, තං පරෙ අනිට්ඨෙන අකන්තෙන අමනාපෙන සමුදාචරන්තී’ති. සො තෙසු දොසං ජනෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පෙමා දොසො ජායති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความชังย่อมเกิดเพราะความรัก เป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลในโลกนี้ เป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจของบุคคลหนึ่ง. ชนเหล่าอื่น ย่อมปฏิบัติต่อบุคคลนั้นโดยความไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจ. บุคคลนั้นย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้เป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจของเรานั้น ชนเหล่าอื่นกลับปฏิบัติต่อเขาโดยความไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจ’. เขาย่อมเกิดความชังในชนเหล่านั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความชังย่อมเกิดเพราะความรัก เป็นอย่างนี้แล.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දොසා පෙමං ජායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලස්ස අනිට්ඨො හොති අකන්තො අමනාපො. තං පරෙ අනිට්ඨෙන අකන්තෙන අමනාපෙන සමුදාචරන්ති. තස්ස එවං හොති – ‘යො ඛො ම්‍යායං පුග්ගලො අනිට්ඨො අකන්තො අමනාපො, තං පරෙ අනිට්ඨෙන අකන්තෙන අමනාපෙන සමුදාචරන්තී’ති. සො තෙසු පෙමං ජනෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දොසා පෙමං ජායති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรักย่อมเกิดเพราะความชัง เป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลในโลกนี้ ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจของบุคคลหนึ่ง. ชนเหล่าอื่น ย่อมปฏิบัติต่อบุคคลนั้นโดยความไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจ. บุคคลนั้นย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจของเรานั้น ชนเหล่าอื่นก็ปฏิบัติต่อเขาโดยความไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจ’. เขาย่อมเกิดความรักในชนเหล่านั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรักย่อมเกิดเพราะความชัง เป็นอย่างนี้แล.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දොසා දොසො ජායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලස්ස අනිට්ඨො හොති අකන්තො අමනාපො. තං පරෙ ඉට්ඨෙන කන්තෙන මනාපෙන සමුදාචරන්ති. තස්ස එවං හොති – ‘යො ඛො ම්‍යායං පුග්ගලො අනිට්ඨො [Pg.535] අකන්තො අමනාපො, තං පරෙ ඉට්ඨෙන කන්තෙන මනාපෙන සමුදාචරන්තී’ති. සො තෙසු දොසං ජනෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දොසා දොසො ජායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි පෙමානි ජායන්ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความชังย่อมเกิดเพราะความชัง เป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลในโลกนี้ ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจของบุคคลหนึ่ง. ชนเหล่าอื่น ย่อมปฏิบัติต่อบุคคลนั้นโดยความเป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจ. บุคคลนั้นย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจของเรานั้น ชนเหล่าอื่นกลับปฏิบัติต่อเขาโดยความเป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจ’. เขาย่อมเกิดความชังในชนเหล่านั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความชังย่อมเกิดเพราะความชัง เป็นอย่างนี้แล. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรัก ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเกิดขึ้น.

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, යම්පිස්ස පෙමා පෙමං ජායති තම්පිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යොපිස්ස පෙමා දොසො ජායති සොපිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යම්පිස්ස දොසා පෙමං ජායති තම්පිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යොපිස්ස දොසා දොසො ජායති සොපිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยใด ภิกษุสงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่, ในสมัยนั้น ความรักที่เกิดเพราะความรักของเธอนั้น ย่อมไม่มี, ความชังที่เกิดเพราะความรักของเธอนั้น ย่อมไม่มี, ความรักที่เกิดเพราะความชังของเธอนั้น ย่อมไม่มี, ความชังที่เกิดเพราะความชังของเธอนั้น ย่อมไม่มี.

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛු විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, යම්පිස්ස පෙමා පෙමං ජායති තම්පිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යොපිස්ස පෙමා දොසො ජායති සොපිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යම්පිස්ස දොසා පෙමං ජායති තම්පිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යොපිස්ස දොසා දොසො ජායති සොපිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุเข้าถึงทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌาน... เพราะวิตกวิจารสงบระงับอยู่ สมัยนั้น ความรักใดเกิดแก่เธอเพราะความรัก ความรักนั้นย่อมไม่มีแก่เธอ, ความชังใดเกิดแก่เธอเพราะความรัก ความชังนั้นย่อมไม่มีแก่เธอ, ความรักใดเกิดแก่เธอเพราะความชัง ความรักนั้นย่อมไม่มีแก่เธอ, ความชังใดเกิดแก่เธอเพราะความชัง ความชังนั้นย่อมไม่มีแก่เธอ

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, යම්පිස්ස පෙමා පෙමං ජායති තම්පිස්ස පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං, යොපිස්ස පෙමා දොසො ජායති සොපිස්ස පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යම්පිස්ස දොසා පෙමං ජායති තම්පිස්ස පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං, යොපිස්ස දොසා දොසො ජායති සොපිස්ස පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නෙව උස්සෙනෙති න පටිසෙනෙති න ධූපායති න පජ්ජලති න සම්පජ්ඣායති.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่, ความรักใดเกิดแก่เธอเพราะความรัก ความรักนั้นเธอก็ละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีอีก มีอันไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา, ความชังใดเกิดแก่เธอเพราะความรัก ความชังนั้นเธอก็ละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีอีก มีอันไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา, ความรักใดเกิดแก่เธอเพราะความชัง ความรักนั้นเธอก็ละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีอีก มีอันไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา, ความชังใดเกิดแก่เธอเพราะความชัง ความชังนั้นเธอก็ละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีอีก มีอันไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ลุกโพลง ไม่มัวเมา

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උස්සෙනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං; වෙදනං අත්තතො [Pg.536] සමනුපස්සති, වෙදනාවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා වෙදනං, වෙදනාය වා අත්තානං; සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සති, සඤ්ඤාවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා සඤ්ඤං, සඤ්ඤාය වා අත්තානං; සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, සඞ්ඛාරවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා සඞ්ඛාරෙ, සඞ්ඛාරෙසු වා අත්තානං; විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උස්සෙනෙති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่ายกตนเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีรูป, หรือเห็นรูปในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในรูป; ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีเวทนา, หรือเห็นเวทนาในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในเวทนา; ย่อมพิจารณาเห็นสัญญาโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีสัญญา, หรือเห็นสัญญาในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในสัญญา; ย่อมพิจารณาเห็นสังขารโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีสังขาร, หรือเห็นสังขารในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในสังขาร; ย่อมพิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ, หรือเห็นวิญญาณในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในวิญญาณ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่ายกตน

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න උස්සෙනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං; න වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, න වෙදනාවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා වෙදනං, න වෙදනාය වා අත්තානං; න සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සති, න සඤ්ඤාවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා සඤ්ඤං, න සඤ්ඤාය වා අත්තානං; න සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, න සඞ්ඛාරවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා සඞ්ඛාරෙ, න සඞ්ඛාරෙසු වා අත්තානං; න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න උස්සෙනෙති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าไม่ยกตนเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่พิจารณาเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีรูป, ไม่เห็นรูปในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในรูป; ย่อมไม่พิจารณาเห็นเวทนาโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีเวทนา, ไม่เห็นเวทนาในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในเวทนา; ย่อมไม่พิจารณาเห็นสัญญาโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีสัญญา, ไม่เห็นสัญญาในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในสัญญา; ย่อมไม่พิจารณาเห็นสังขารโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีสังขาร, ไม่เห็นสังขารในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในสังขาร; ย่อมไม่พิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ, ไม่เห็นวิญญาณในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในวิญญาณ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่ยกตน

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසෙනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්කොසන්තං පච්චක්කොසති, රොසන්තං පටිරොසති, භණ්ඩන්තං පටිභණ්ඩති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසෙනෙති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าข่มผู้อื่นเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อถูกด่า ย่อมด่าตอบ, เมื่อถูกโกรธ ย่อมโกรธตอบ, เมื่อถูกทะเลาะด้วย ย่อมทะเลาะตอบ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าข่มผู้อื่น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පටිසෙනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්කොසන්තං න පච්චක්කොසති, රොසන්තං න පටිරොසති, භණ්ඩන්තං න පටිභණ්ඩති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පටිසෙනෙති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าไม่ข่มผู้อื่นเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อถูกด่า ย่อมไม่ด่าตอบ, เมื่อถูกโกรธ ย่อมไม่โกรธตอบ, เมื่อถูกทะเลาะด้วย ย่อมไม่ทะเลาะตอบ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่ข่มผู้อื่น

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධූපායති? අස්මීති, භික්ඛවෙ, සති ඉත්ථස්මීති හොති, එවංස්මීති හොති, අඤ්ඤථාස්මීති හොති, අසස්මීති හොති, සතස්මීති හොති, සන්ති හොති, ඉත්ථං සන්ති හොති, එවං සන්ති හොති, අඤ්ඤථා සන්ති හොති, අපිහං සන්ති හොති, අපිහං ඉත්ථං සන්ති හොති, අපිහං එවං සන්ති හොති, අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති හොති, භවිස්සන්ති හොති, ඉත්ථං භවිස්සන්ති හොති, එවං භවිස්සන්ති හොති, අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධූපායති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าฟุ้งซ่านเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีความยึดถือว่า ‘เรามีอยู่’ ดังนี้ ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างอื่น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราไม่เที่ยง’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราเที่ยง’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงมี’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างอื่น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงมี’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างอื่น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักมี’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างอื่น’ ก็มี. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าฟุ้งซ่าน

‘‘කථඤ්ච[Pg.537], භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ධූපායති? අස්මීති, භික්ඛවෙ, අසති ඉත්ථස්මීති න හොති, එවංස්මීති න හොති, අඤ්ඤථාස්මීති න හොති, අසස්මීති න හොති, සතස්මීති න හොති, සන්ති න හොති, ඉත්ථං සන්ති න හොති, එවං සන්ති න හොති, අඤ්ඤථා සන්ති න හොති, අපිහං සන්ති න හොති, අපිහං ඉත්ථං සන්ති න හොති, අපිහං එවං සන්ති න හොති, අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති න හොති, භවිස්සන්ති න හොති, ඉත්ථං භවිස්සන්ති න හොති, එවං භවිස්සන්ති න හොති, අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති න හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ධූපායති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าไม่ฟุ้งซ่านเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อไม่มีความยึดถือว่า ‘เรามีอยู่’ ดังนี้ ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนั้น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างอื่น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราไม่เที่ยง’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราเที่ยง’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงมี’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนี้’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนั้น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างอื่น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงมี’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างนี้’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างนั้น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างอื่น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักมี’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างนี้’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างนั้น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างอื่น’ ก็ไม่มี. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่ฟุ้งซ่าน

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පජ්ජලති? ඉමිනා අස්මීති, භික්ඛවෙ, සති ඉමිනා ඉත්ථස්මීති හොති, ඉමිනා එවංස්මීති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථාස්මීති හොති, ඉමිනා අසස්මීති හොති, ඉමිනා සතස්මීති හොති, ඉමිනා සන්ති හොති, ඉමිනා ඉත්ථං සන්ති හොති, ඉමිනා එවං සන්ති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං ඉත්ථං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං එවං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති හොති, ඉමිනා භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා ඉත්ථං භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා එවං භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පජ්ජලති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมลุกโพลงอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย (เมื่อสิ่งนี้มีอยู่) ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเป็นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเป็นเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราไม่เที่ยงด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเที่ยงด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราพึงมีด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราพึงมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราจักมีด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราจักมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราจักมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราจักมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมลุกโพลงอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පජ්ජලති? ඉමිනා අස්මීති, භික්ඛවෙ, අසති ඉමිනා ඉත්ථස්මීති න හොති, ඉමිනා එවංස්මීති න හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථාස්මීති න හොති, ඉමිනා අසස්මීති න හොති, ඉමිනා සතස්මීති න හොති, ඉමිනා සන්ති න හොති, ඉමිනා ඉත්ථං සන්ති න හොති, ඉමිනා එවං සන්ති න හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා සන්ති න හොති, ඉමිනා අපිහං සන්ති න හොති, ඉමිනා අපිහං ඉත්ථං සන්ති න හොති, ඉමිනා අපිහං එවං සන්ති න හොති, ඉමිනා අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති න හොති, ඉමිනා භවිස්සන්ති න හොති, ඉමිනා ඉත්ථං භවිස්සන්ති න හොති, ඉමිනා එවං භවිස්සන්ති න හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති න හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පජ්ජලති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมไม่ลุกโพลงอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย (เมื่อสิ่งนี้ไม่มีอยู่) ความยึดถือว่า ‘เราเป็นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราเป็นเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราไม่เที่ยงด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราเที่ยงด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราพึงมีด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราพึงมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราจักมีด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราจักมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราจักมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราจักมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมไม่ลุกโพลงอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච[Pg.538], භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්පජ්ඣායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අස්මිමානො පහීනො න හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්පජ්ඣායති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมครุ่นคิดอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อัสมิมานะของเธอยังละไม่ได้ ยังไม่เด็ดขาด ยังไม่ได้ทำให้เป็นดุจต้นตาลที่ถูกตัดยอด ยังไม่ได้ทำให้ถึงความไม่มีอีก ยังไม่มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมครุ่นคิดอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සම්පජ්ඣායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අස්මිමානො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සම්පජ්ඣායතී’’ති. දසමං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมไม่ครุ่นคิดอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อัสมิมานะของเธอละได้แล้ว เด็ดขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจต้นตาลที่ถูกตัดยอดแล้ว ทำให้ถึงความไม่มีอีก มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมไม่ครุ่นคิดอย่างนี้แล” สูตรที่ ๑๐ จบ

මහාවග්ගො පඤ්චමො.

มหาวรรคที่ ๕ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

සොතානුගතං ඨානං, භද්දිය සාමුගිය වප්ප සාළ්හා ච;

මල්ලික අත්තන්තාපො, තණ්හා පෙමෙන ච දසා තෙති.

โสตานุคตสูตร ฐานสูตร ภัททิยสูตร สามุคิยสูตร วัปปสูตร สาฬหสูตร มัลลิกาสูตร อัตตันตปสูตร ตัณหาสูตร และเปมสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

චතුත්ථමහාපණ්ණාසකං සමත්තං.

จตุตถมหาปัณณาสก์ จบ

5. පඤ්චමපණ්ණාසකං

๕. ปัญจมปัณณาสก์

(21) 1. සප්පුරිසවග්ගො

(๒๑) ๑. สัปปุริสวรรค

1. සික්ඛාපදසුත්තං

๑. สิกขาปทสูตร

201. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච [Pg.539] වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๒๐๑. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ และอสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ จักแสดงสัตบุรุษ และสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า” ดังนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษ”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති, පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානෙ සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย ตนเองเป็นผู้ลักทรัพย์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการลักทรัพย์ด้วย ตนเองเป็นผู้ประพฤติผิดในกามด้วย ชักชวนผู้อื่นในการประพฤติผิดในกามด้วย ตนเองเป็นผู้พูดเท็จด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดเท็จด้วย ตนเองเป็นผู้ดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม งดเว้นจากการพูดเท็จ งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัตบุรุษ”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා [Pg.540] ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. පඨමං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ด้วย ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการลักทรัพย์ด้วย ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกามด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกามด้วย ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการพูดเท็จด้วย ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษ” สูตรที่ ๑ จบ

2. අස්සද්ධසුත්තං

๒. อัสสัทธสูตร

202. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ….

๒๐๒. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ และอสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ จักแสดงสัตบุรุษ และสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ...”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, අප්පස්සුතො හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ เป็นผู้มีสุตะน้อย เป็นผู้เกียจคร้าน เป็นผู้มีสติหลงลืม เป็นผู้มีปัญญาทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษ”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච අස්සද්ධො හොති, පරඤ්ච අස්සද්ධියෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච අහිරිකො හොති, පරඤ්ච අහිරිකතාය සමාදපෙති; අත්තනා ච අනොත්තප්පී හොති, පරඤ්ච අනොත්තප්පෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච අප්පස්සුතො හොති, පරඤ්ච අප්පස්සුතෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච කුසීතො හොති, පරඤ්ච කොසජ්ජෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මුට්ඨස්සති හොති, පරඤ්ච මුට්ඨස්සච්චෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච දුප්පඤ්ඤො හොති, පරඤ්ච දුප්පඤ්ඤතාය සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่เลวกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ไม่มีศรัทธาด้วย ชักชวนผู้อื่นในการไม่มีศรัทธาด้วย, ตนเองเป็นผู้ไม่มีหิริด้วย ชักชวนผู้อื่นในการไม่มีหิริด้วย, ตนเองเป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะด้วย ชักชวนผู้อื่นในการไม่มีโอตตัปปะด้วย, ตนเองเป็นพหูสูตน้อยด้วย ชักชวนผู้อื่นในการเป็นพหูสูตน้อยด้วย, ตนเองเป็นคนเกียจคร้านด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นคนเกียจคร้านด้วย, ตนเองเป็นผู้มีสติหลงลืมด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นผู้มีสติหลงลืมด้วย, ตนเองเป็นผู้มีปัญญาทรามด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นผู้มีปัญญาทรามด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนที่เลวกว่าอสัตบุรุษ

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සද්ධො හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีหิริ เป็นผู้มีโอตตัปปะ เป็นพหูสูต เป็นผู้ปรารภความเพียร เป็นผู้มีสติ เป็นผู้มีปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัตบุรุษ

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සද්ධාසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සද්ධාසම්පදාය සමාදපෙති[Pg.541]; අත්තනා ච හිරිමා හොති, පරඤ්ච හිරිමතාය සමාදපෙති; අත්තනා ච ඔත්තප්පී හොති, පරඤ්ච ඔත්තප්පෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච බහුස්සුතො හොති, පරඤ්ච බාහුසච්චෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච ආරද්ධවීරියො හොති, පරඤ්ච වීරියාරම්භෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච උපට්ඨිතස්සති හොති, පරඤ්ච සතිඋපට්ඨානෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. දුතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่ดีกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาด้วย ชักชวนผู้อื่นในความถึงพร้อมด้วยศรัทธาด้วย, ตนเองเป็นผู้มีหิริด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นผู้มีหิริด้วย, ตนเองเป็นผู้มีโอตตัปปะด้วย ชักชวนผู้อื่นในโอตตัปปะด้วย, ตนเองเป็นพหูสูตด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นพหูสูตด้วย, ตนเองเป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ชักชวนผู้อื่นในการปรารภความเพียรด้วย, ตนเองเป็นผู้มีสติตั้งมั่นด้วย ชักชวนผู้อื่นในการตั้งมั่นแห่งสติด้วย, ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญาด้วย ชักชวนผู้อื่นในความถึงพร้อมด้วยปัญญาด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนที่ดีกว่าสัตบุรุษ. จบสูตรที่ ๒

3. සත්තකම්මසුත්තං

๓. สัตตกัมมสูตรที่ ๓

203. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ….

๒๐๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ และคนที่เลวกว่าอสัตบุรุษ จักแสดงสัตบุรุษ และคนที่ดีกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ...

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ เป็นผู้ลักทรัพย์ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม เป็นผู้พูดเท็จ เป็นผู้พูดส่อเสียด เป็นผู้พูดคำหยาบ เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษ

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච පිසුණවාචො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය සමාදපෙති; අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่เลวกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย, ตนเองเป็นผู้ลักทรัพย์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการลักทรัพย์ด้วย, ตนเองเป็นผู้ประพฤติผิดในกามด้วย ชักชวนผู้อื่นในการประพฤติผิดในกามด้วย, ตนเองเป็นผู้พูดเท็จด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดเท็จด้วย, ตนเองเป็นผู้พูดส่อเสียดด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดส่อเสียดด้วย, ตนเองเป็นผู้พูดคำหยาบด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดคำหยาบด้วย, ตนเองเป็นผู้พูดเพ้อเจ้อด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดเพ้อเจ้อด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนที่เลวกว่าอสัตบุรุษ

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො, හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ เป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดส่อเสียด เป็นผู้งดเว้นจากการพูดคำหยาบ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัตบุรุษ

‘‘කතමො [Pg.542] ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. තතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่ดีกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการฆ่าสัตว์ด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการลักทรัพย์ด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกามด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการประพฤติผิดในกามด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการพูดเท็จด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดส่อเสียดด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการพูดส่อเสียดด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดคำหยาบด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการพูดคำหยาบด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนที่ดีกว่าสัตบุรุษ. จบสูตรที่ ๓

4. දසකම්මසුත්තං

๔. ทสกัมมสูตรที่ ๔

204. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ….

๒๐๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ และคนที่เลวกว่าอสัตบุรุษ จักแสดงสัตบุรุษ และคนที่ดีกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ...

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති, අභිජ්ඣාලු හොති, බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ เป็นผู้ลักทรัพย์ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม เป็นผู้พูดเท็จ เป็นผู้พูดส่อเสียด เป็นผู้พูดคำหยาบ เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ มีอภิชฌามาก มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษ

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච අභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති; අත්තනා ච බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච බ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีความเพ่งเล็งด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเพ่งเล็งด้วย ตนเองเป็นผู้มีจิตพยาบาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในความพยาบาทด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเห็นผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นผิดด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… අනභිජ්ඣාලු හොති, අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, සම්මාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต...ฯลฯ... เป็นผู้ไม่เพ่งเล็ง เป็นผู้มีจิตไม่พยาบาท เป็นผู้มีความเห็นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษ”

‘‘කතමො [Pg.543] ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති; අත්තනා ච අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච අබ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. චතුත්ථං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้ไม่เพ่งเล็งด้วย ชักชวนผู้อื่นในความไม่เพ่งเล็งด้วย ตนเองเป็นผู้มีจิตไม่พยาบาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในความไม่พยาบาทด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเห็นชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นชอบด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษ” จบสูตรที่ ๔

5. අට්ඨඞ්ගිකසුත්තං

๕. อัฏฐังคิกสูตร

205. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ….

๒๐๕. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ สัตบุรุษ และสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น...ฯลฯ...”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවාචො හොති, මිච්ඡාකම්මන්තො හොති, මිච්ඡාආජීවො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසති හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจมั่นผิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า อสัตบุรุษ”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාසඞ්කප්පෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවාචො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවාචාය සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාකම්මන්තො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාකම්මන්තෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාආජීවො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාආජීවෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවායාමො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවායාමෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාසති හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාසතියා සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාසමාධි හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාසමාධිම්හි සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเห็นผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีความดำริผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความดำริผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีวาจาผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในวาจาผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีการงานผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในการงานผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีการเลี้ยงชีพผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในการเลี้ยงชีพผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีความพยายามผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความพยายามผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีความระลึกผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความระลึกผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีความตั้งใจมั่นผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความตั้งใจมั่นผิดด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො හොති, සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความดำริชอบ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายามชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจมั่นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษ”

‘‘කතමො [Pg.544] ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාසඞ්කප්පො හොති, පරඤ්ච සම්මාසඞ්කප්පෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවාචො හොති, පරඤ්ච සම්මාවාචාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාකම්මන්තො හොති, පරඤ්ච සම්මාකම්මන්තෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාආජීවො හොති, පරඤ්ච සම්මාආජීවෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවායාමො හොති, පරඤ්ච සම්මාවායාමෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාසති හොති, පරඤ්ච සම්මාසතියා සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාසමාධි හොති, පරඤ්ච සම්මාසමාධිම්හි සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. පඤ්චමං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเห็นชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีความดำริชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความดำริชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีวาจาชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในวาจาชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีการงานชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในการงานชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีการเลี้ยงชีพชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในการเลี้ยงชีพชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีความพยายามชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความพยายามชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีความระลึกชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความระลึกชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีความตั้งใจมั่นชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความตั้งใจมั่นชอบด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษ” จบสูตรที่ ๕

6. දසමග්ගසුත්තං

๖. ทสมัคคสูตร

206. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ….

๒๐๖. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ สัตบุรุษ และสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น...ฯลฯ...”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති …පෙ… මිච්ඡාඤාණී හොති, මිච්ඡාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด...ฯลฯ... เป็นผู้มีความรู้ผิด เป็นผู้มีความหลุดพ้นผิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า อสัตบุรุษ”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාඤාණී හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… සම්මාඤාණී හොති, සම්මාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความรู้ชอบ เป็นผู้มีความหลุดพ้นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษ”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාඤාණී හොති, පරඤ්ච සම්මාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච සම්මාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. ඡට්ඨං.

7. පඨමපාපධම්මසුත්තං

๗. ปฐมปาปธรรมสูตร

207. ‘‘පාපඤ්ච [Pg.545] වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, පාපෙන පාපතරඤ්ච; කල්‍යාණඤ්ච, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ….

๒๐๗. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงคนชั่ว คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่ว คนดี และคนดียิ่งกว่าคนดีแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ...

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คนชั่วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นมิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนชั่ว

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපෙන පාපතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපෙන පාපතරො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่ว

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คนดีเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ...ฯลฯ... เป็นสัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนดี

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො’’ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คนดียิ่งกว่าคนดีเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นสัมมาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนดียิ่งกว่าคนดี ดังนี้แล สัตตมสูตรที่ ๗ จบ

8. දුතියපාපධම්මසුත්තං

๘. ทุติยปาปธรรมสูตร

208. ‘‘පාපඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, පාපෙන පාපතරඤ්ච; කල්‍යාණඤ්ච, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරඤ්ච. තං සුණාථ, සාධුකං මනසිකරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. එවං…පෙ… එතදවොච –

๒๐๘. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงคนชั่ว คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่ว คนดี และคนดียิ่งกว่าคนดีแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ...ฯลฯ... พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… මිච්ඡාඤාණී හොති, මිච්ඡාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คนชั่วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นมิจฉาทิฏฐิ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีญาณผิด เป็นผู้มีวิมุตติผิด ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนชั่ว

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපෙන පාපතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාඤාණී හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපෙන පාපතරො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีญาณผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในญาณผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีวิมุตติผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในวิมุตติผิดด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่ว

‘‘කතමො [Pg.546] ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති …පෙ… සම්මාඤාණී හොති, සම්මාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คนดีเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นสัมมาทิฏฐิ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีญาณชอบ เป็นผู้มีวิมุตติชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนดี

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාඤාණී හොති, පරඤ්ච සම්මාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච සම්මාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คนดียิ่งกว่าคนดีเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นสัมมาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีญาณชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในญาณชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีวิมุตติชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในวิมุตติชอบด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนดียิ่งกว่าคนดี ดังนี้แล อัฏฐมสูตรที่ ๘ จบ

9. තතියපාපධම්මසුත්තං

๙. ตติยปาปธรรมสูตร

209. ‘‘පාපධම්මඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරඤ්ච; කල්‍යාණධම්මඤ්ච, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ….

๒๐๙. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงบุคคลผู้มีธรรมเลวทราม บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงาม และบุคคลผู้มีธรรมดีงามยิ่งกว่าแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ...

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපධම්මො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපධම්මො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นมิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมเลวทราม

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่าเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่า

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมดีงามเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ...ฯลฯ... เป็นสัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงาม

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมดีงามยิ่งกว่าเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นสัมมาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงามยิ่งกว่า ดังนี้แล นวมสูตรที่ ๙ จบ

10. චතුත්ථපාපධම්මසුත්තං

๑๐. จตุตถปาปธรรมสูตร

210. ‘‘පාපධම්මඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරඤ්ච; කල්‍යාණධම්මඤ්ච, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ….

๒๑๐. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงบุคคลผู้มีธรรมเลวทราม บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงาม และบุคคลผู้มีธรรมดีงามยิ่งกว่าแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ...

‘‘කතමො [Pg.547] ච, භික්ඛවෙ, පාපධම්මො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… මිච්ඡාඤාණී හොති, මිච්ඡාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපධම්මො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นมิจฉาทิฏฐิ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีญาณผิด เป็นผู้มีวิมุตติผิด ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมเลวทราม

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාඤාණී හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่าเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีญาณผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในญาณผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีวิมุตติผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในวิมุตติผิดด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่า

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… සම්මාඤාණී හොති, සම්මාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมดีงามเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นสัมมาทิฏฐิ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีญาณชอบ เป็นผู้มีวิมุตติชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงาม

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාඤාණී හොති, පරඤ්ච සම්මාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච සම්මාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีกัลยาณธรรมยิ่งกว่าบุคคลผู้มีกัลยาณธรรม เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสัมมาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีสัมมาญาณะด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสัมมาญาณะด้วย ตนเองเป็นผู้มีสัมมาวิมุตติด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสัมมาวิมุตติด้วย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่า ผู้มีกัลยาณธรรมยิ่งกว่าบุคคลผู้มีกัลยาณธรรม

සප්පුරිසවග්ගො පඨමො.

สัปปุริสวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

සික්ඛාපදඤ්ච අස්සද්ධං, සත්තකම්මං අථො ච දසකම්මං;

අට්ඨඞ්ගිකඤ්ච දසමග්ගං, ද්වෙ පාපධම්මා අපරෙ ද්වෙති.

ว่าด้วยสิกขาบท ๑ สูตร, ว่าด้วยคนไม่มีศรัทธา ๑ สูตร, ว่าด้วยกรรม ๗ อย่าง ๑ สูตร, ว่าด้วยกรรม ๑๐ อย่าง ๑ สูตร, ว่าด้วยมิจฉัตตะมีองค์ ๘ ๑ สูตร, ว่าด้วยมิจฉัตตะมีองค์ ๑๐ ๑ สูตร, ว่าด้วยคนมีบาปธรรม ๒ สูตร, และว่าด้วยคนมีบาปธรรมอีก ๒ สูตร

(22) 2. පරිසාවග්ගො

(๒๒) ๒. ปริสวรรค

1. පරිසාසුත්තං

๑. ปริสาสูตร

211. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පරිසදූසනා. කතමෙ චත්තාරො? භික්ඛු, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො පරිසදූසනො; භික්ඛුනී, භික්ඛවෙ, දුස්සීලා [Pg.548] පාපධම්මා පරිසදූසනා; උපාසකො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො පරිසදූසනො; උපාසිකා, භික්ඛවෙ, දුස්සීලා පාපධම්මා පරිසදූසනා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පරිසදූසනා.

๒๑๑. ภิกษุทั้งหลาย คนผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เป็นผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย ภิกษุณีผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เป็นผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย อุบาสกผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เป็นผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย อุบาสิกาผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เป็นผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย ภิกษุทั้งหลาย คนผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย ๔ จำพวกนี้แล

‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පරිසසොභනා. කතමෙ චත්තාරො? භික්ඛු, භික්ඛවෙ, සීලවා කල්‍යාණධම්මො පරිසසොභනො; භික්ඛුනී, භික්ඛවෙ, සීලවතී කල්‍යාණධම්මා පරිසසොභනා; උපාසකො, භික්ඛවෙ, සීලවා කල්‍යාණධම්මො පරිසසොභනො; උපාසිකා, භික්ඛවෙ, සීලවතී කල්‍යාණධම්මා පරිසසොභනා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පරිසසොභනා’’ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย คนผู้ทำบริษัทให้งดงาม ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นผู้ทำบริษัทให้งดงาม ภิกษุณีผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นผู้ทำบริษัทให้งดงาม อุบาสกผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นผู้ทำบริษัทให้งดงาม อุบาสิกาผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นผู้ทำบริษัทให้งดงาม ภิกษุทั้งหลาย คนผู้ทำบริษัทให้งดงาม ๔ จำพวกนี้แล

2. දිට්ඨිසුත්තං

๒. ทิฏฐิสูตร

212. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන, මිච්ඡාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๒๑๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต มิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන, සම්මාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต สัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้

3. අකතඤ්ඤුතාසුත්තං

๓. อกตัญญุสูตร

213. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන, අකතඤ්ඤුතා අකතවෙදිතා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๒๑๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ความเป็นคนอกตัญญู ไม่รู้อุปการะที่ท่านทำแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන, කතඤ්ඤුතාකතවෙදිතා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ความเป็นคนกตัญญู รู้อุปการะที่ท่านทำแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้

4. පාණාතිපාතීසුත්තං

๔. ปาณาติปาตีสูตร

214. …පෙ… පාණාතිපාතී [Pg.549] හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති…පෙ… පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති. චතුත්ථං.

๒๑๔. ...ฯลฯ... เป็นผู้ฆ่าสัตว์ เป็นผู้ลักทรัพย์ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม เป็นผู้พูดเท็จ ...ฯลฯ... เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ เป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ

5. පඨමමග්ගසුත්තං

๕. ปฐมมัคคสูตร

215. …පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවාචො හොති, මිච්ඡාකම්මන්තො හොති…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො හොති. පඤ්චමං.

๒๑๕. ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความดำริชอบ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ

6. දුතියමග්ගසුත්තං

๖. ทุติยมัคคสูตร

216. …පෙ… මිච්ඡාආජීවො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසති හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති…පෙ… සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති. ඡට්ඨං.

๒๑๖. ...ฯลฯ... เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจมั่นผิด ...ฯลฯ... เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายามชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจมั่นชอบ

7. පඨමවොහාරපථසුත්තං

๗. ปฐมโวหารปถสูตร

217. …පෙ… අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදී හොති, අසුතෙ සුතවාදී හොති, අමුතෙ මුතවාදී හොති, අවිඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ… අදිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදී හොති, අසුතෙ අසුතවාදී හොති, අමුතෙ අමුතවාදී හොති, අවිඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදී හොති. සත්තමං.

๒๑๗. ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ไม่ได้เห็น กล่าวว่าได้เห็น ในสิ่งที่ไม่ได้ยิน กล่าวว่าได้ยิน ในสิ่งที่ไม่ได้ทราบ กล่าวว่าได้ทราบ ในสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ไม่ได้เห็น กล่าวว่าไม่ได้เห็น ในสิ่งที่ไม่ได้ยิน กล่าวว่าไม่ได้ยิน ในสิ่งที่ไม่ได้ทราบ กล่าวว่าไม่ได้ทราบ ในสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าไม่ได้รู้แจ้ง

8. දුතියවොහාරපථසුත්තං

๘. ทุติยโวหารปถสูตร

218. …පෙ… දිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදී හොති, සුතෙ අසුතවාදී හොති, මුතෙ අමුතවාදී හොති, විඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ… දිට්ඨෙ දිට්ඨවාදී හොති, සුතෙ සුතවාදී හොති, මුතෙ මුතවාදී හොති, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදී හොති. අට්ඨමං.

๒๑๘. ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ได้เห็น กล่าวว่าไม่ได้เห็น ในสิ่งที่ได้ยิน กล่าวว่าไม่ได้ยิน ในสิ่งที่ได้ทราบ กล่าวว่าไม่ได้ทราบ ในสิ่งที่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าไม่ได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ได้เห็น กล่าวว่าได้เห็น ในสิ่งที่ได้ยิน กล่าวว่าได้ยิน ในสิ่งที่ได้ทราบ กล่าวว่าได้ทราบ ในสิ่งที่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าได้รู้แจ้ง

9. අහිරිකසුත්තං

๙. อหิริกสูตร

219. …පෙ… අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති…පෙ… සද්ධො හොති, සීලවා හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති. නවමං.

๒๑๙. ...ฯลฯ... เป็นคนไม่มีศรัทธา เป็นคนทุศีล เป็นคนไม่มีหิริ เป็นคนไม่มีโอตตัปปะ ...ฯลฯ... เป็นคนมีศรัทธา เป็นคนมีศีล เป็นคนมีหิริ เป็นคนมีโอตตัปปะ

10. දුස්සීලසුත්තං

๑๐. ทุสสีลสูตร

220. ‘‘චතූහි[Pg.550], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, කුසීතො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๒๒๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ เป็นคนไม่มีศรัทธา เป็นคนทุศีล เป็นคนเกียจคร้าน เป็นคนมีปัญญาทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? සද්ධො හොති, සීලවා හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, පඤ්ඤවා හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ เป็นคนมีศรัทธา เป็นคนมีศีล เป็นคนปรารภความเพียร เป็นคนมีปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้

පරිසාවග්ගො දුතියො.

ปริสวรรคที่ ๒ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานประจำวรรคนั้น มีดังนี้

පරිසා දිට්ඨි අකතඤ්ඤුතා, පාණාතිපාතාපි ද්වෙ මග්ගා;

ද්වෙ වොහාරපථා වුත්තා, අහිරිකං දුප්පඤ්ඤෙන චාති.

ว่าด้วยบริษัท ๑, ทิฏฐิ ๑, ความอกตัญญู ๑, ปาณาติบาต ๑, มรรค ๒ สูตร, โวหารปถะที่ตรัสไว้ ๒ สูตร, ความไม่มีหิริ ๑, และคนไม่มีปัญญา ๑

(23) 3. දුච්චරිතවග්ගො

(๒๓) ๓. ทุจริตวรรค

1. දුච්චරිතසුත්තං

๑. ทุจริตสูตรที่ ๑

221. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, වචීදුච්චරිතානි. කතමානි චත්තාරි? මුසාවාදො, පිසුණා වාචා, ඵරුසා වාචා, සම්ඵප්පලාපො – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි වචීදුච්චරිතානි. චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, වචීසුචරිතානි. කතමානි චත්තාරි? සච්චවාචා, අපිසුණා වාචා, සණ්හා වාචා, මන්තවාචා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි වචීසුචරිතානී’’ති. පඨමං.

๒๒๑. ๒๒๑. ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้ วจีทุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ มุสาวาท (พูดเท็จ) ปิสุณาวาจา (พูดส่อเสียด) ผรุสวาจา (พูดคำหยาบ) สัมผัปปลาปะ (พูดเพ้อเจ้อ) ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้ วจีสุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ สัจจวาจา (พูดจริง) อปิสุณาวาจา (ไม่พูดส่อเสียด) สัณหวาจา (พูดอ่อนหวาน) มันตาวาจา (พูดมีหลักการ) ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้แล จบสูตรที่ ๑

2. දිට්ඨිසුත්තං

๒. ทิฏฐิสูตรที่ ๒

222. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො [Pg.551] ච විඤ්ඤූනං; බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන, මිච්ඡාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති.

๒๒๒. ๒๒๒. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัดและถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต มิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัดและถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන, සම්මාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං; බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัดและไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต สัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัดและไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก จบสูตรที่ ๒

3. අකතඤ්ඤුතාසුත්තං

๓. อกตัญญุสูตรที่ ๓

223. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන, අකතඤ්ඤුතා අකතවෙදිතා – ඉමෙහි…පෙ… පණ්ඩිතො… කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන කතඤ්ඤුතාකතවෙදිතා…පෙ…. තතියං.

๒๒๓. ๒๒๓. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัดและถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ความเป็นผู้ไม่รู้อุปการะที่เขาทำแล้ว และไม่ตอบแทนอุปการะที่เขาทำแล้ว ...ฯลฯ... ส่วนบัณฑิต ...ฯลฯ... ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ความเป็นผู้รู้อุปการะที่เขาทำแล้ว และตอบแทนอุปการะที่เขาทำแล้ว ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๓

4. පාණාතිපාතීසුත්තං

๔. ปาณาติปาติสูตรที่ ๔

224. … පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති…පෙ… පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති…පෙ…. චතුත්ථං.

๒๒๔. ๒๒๔. ...เป็นผู้ฆ่าสัตว์ เป็นผู้ลักทรัพย์ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม เป็นผู้พูดเท็จ ...ฯลฯ... เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ เป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๔

5. පඨමමග්ගසුත්තං

๕. ปฐมมัคคสูตรที่ ๕

225. … මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවාචො හොති, මිච්ඡාකම්මන්තො හොති…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො හොති…පෙ…. පඤ්චමං.

๒๒๕. ๒๒๕. ...เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความดำริชอบ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๕

6. දුතියමග්ගසුත්තං

๖. ทุติยมัคคสูตรที่ ๖

226. … මිච්ඡාආජීවො [Pg.552] හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසති හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති…පෙ… සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති…පෙ…. ඡට්ඨං.

๒๒๖. ๒๒๖. ...เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจมั่นผิด ...ฯลฯ... เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายามชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจมั่นชอบ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๖

7. පඨමවොහාරපථසුත්තං

๗. ปฐมโวหารปถสูตรที่ ๗

227. … අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදී හොති, අසුතෙ සුතවාදී හොති, අමුතෙ මුතවාදී හොති, අවිඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ… අදිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදී හොති, අසුතෙ අසුතවාදී හොති, අමුතෙ අමුතවාදී හොති, අවිඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ…. සත්තමං.

๒๒๗. ๒๒๗. ...ในสิ่งที่ไม่ได้เห็น กล่าวว่าได้เห็น ในสิ่งที่ไม่ได้ยิน กล่าวว่าได้ยิน ในสิ่งที่ไม่ได้ทราบ กล่าวว่าได้ทราบ ในสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ไม่ได้เห็น กล่าวว่าไม่ได้เห็น ในสิ่งที่ไม่ได้ยิน กล่าวว่าไม่ได้ยิน ในสิ่งที่ไม่ได้ทราบ กล่าวว่าไม่ได้ทราบ ในสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าไม่ได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๗

8. දුතියවොහාරපථසුත්තං

๘. ทุติยโวหารปถสูตรที่ ๘

228. … දිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදී හොති, සුතෙ අසුතවාදී හොති, මුතෙ අමුතවාදී හොති, විඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ… දිට්ඨෙ දිට්ඨවාදී හොති, සුතෙ සුතවාදී හොති, මුතෙ මුතවාදී හොති, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ…. අට්ඨමං.

๒๒๘. ๒๒๘. ...ในสิ่งที่ได้เห็น กล่าวว่าไม่ได้เห็น ในสิ่งที่ได้ยิน กล่าวว่าไม่ได้ยิน ในสิ่งที่ได้ทราบ กล่าวว่าไม่ได้ทราบ ในสิ่งที่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าไม่ได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ได้เห็น กล่าวว่าได้เห็น ในสิ่งที่ได้ยิน กล่าวว่าได้ยิน ในสิ่งที่ได้ทราบ กล่าวว่าได้ทราบ ในสิ่งที่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๘

9. අහිරිකසුත්තං

๙. อหิริกสูตรที่ ๙

229. … අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති…පෙ… සද්ධො හොති, සීලවා හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති…පෙ…. නවමං.

๒๒๙. ๒๒๙. ...เป็นผู้ไม่มีศรัทธา เป็นผู้ทุศีล เป็นผู้ไม่มีหิริ เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีศีล เป็นผู้มีหิริ เป็นผู้มีโอตตัปปะ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๙

10. දුප්පඤ්ඤසුත්තං

๑๐. ทุปปัญญสูตรที่ ๑๐

230. … අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, කුසීතො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති…පෙ… සද්ධො හොති, සීලවා හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, පඤ්ඤවා හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. දසමං.

๒๓๐. ๒๓๐. ...เป็นผู้ไม่มีศรัทธา เป็นผู้ทุศีล เป็นผู้เกียจคร้าน เป็นผู้มีปัญญาทราม ...ฯลฯ... เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีศีล เป็นผู้ปรารภความเพียร เป็นผู้มีปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัดและไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก จบสูตรที่ ๑๐

11. කවිසුත්තං

๑๑. กวิสูตรที่ ๑๑

231. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.553], භික්ඛවෙ, කවී. කතමෙ චත්තාරො? චින්තාකවි, සුතකවි, අත්ථකවි, පටිභානකවි – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කවී’’ති. එකාදසමං.

๒๓๑. ๒๓๑. ภิกษุทั้งหลาย กวี ๔ จำพวกนี้ กวี ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ จินตากวี (กวีผู้คิด) สุตกวี (กวีผู้ฟัง) อัตถกวี (กวีผู้แต่งอรรถ) ปฏิภาณกวี (กวีผู้มีปฏิภาณ) ภิกษุทั้งหลาย กวี ๔ จำพวกนี้แล จบสูตรที่ ๑๑

දුච්චරිතවග්ගො තතියො.

ทุจริตวรรคที่ ๓ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานประจำวรรคนั้น มีดังนี้

දුච්චරිතං දිට්ඨි අකතඤ්ඤූ ච, පාණාතිපාතාපි ද්වෙ මග්ගා;

ද්වෙ වොහාරපථා වුත්තා, අහිරිකං දුප්පඤ්ඤකවිනා චාති.

ว่าด้วยทุจริต ๑, ทิฏฐิ ๑, อกตัญญู ๑, ปาณาติบาต ๑, มรรค ๒ สูตร, โวหารปถะที่ตรัสไว้ ๒ สูตร, อหิริกะ ๑, ทุปปัญญา ๑, และกวี ๑

(24) 4. කම්මවග්ගො

(๒๔) ๔. กัมมวรรค

1. සංඛිත්තසුත්තං

๑. สังขิตตสูตร

232. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. පඨමං.

๒๓๒. “ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ กรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมขาวมีวิบากขาวมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ” จบสูตรที่ ๑

2. විත්ථාරසුත්තං

๒. วิตถารสูตร

233. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති.

๒๓๓. “ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ กรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมขาวมีวิบากขาวมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมมีอยู่

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං [Pg.554] මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදියති එකන්තදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි සත්තා නෙරයිකා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำมีวิบากดำเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่มีความเบียดเบียน เขาปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียน ผัสสะที่มีความเบียดเบียนย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนนั้น เขาถูกผัสสะที่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่มีความเบียดเบียน เป็นทุกข์โดยส่วนเดียว เหมือนพวกสัตว์นรก ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං අබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො අබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො අබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදියති එකන්තසුඛං, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาวมีวิบากขาวเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่ไม่มีความเบียดเบียน เขาปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่ไม่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียน ผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียนย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียนนั้น เขาถูกผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่ไม่มีความเบียดเบียน เป็นสุขโดยส่วนเดียว เหมือนพวกเทพชั้นสุภกิณหะ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣාපි අබ්‍යාබජ්ඣාපි ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි අබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වෙදනං වෙදියති වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้าง เขาปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้างแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้าง ผัสสะที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้าง ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้างนั้น เขาถูกผัสสะที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้างถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่มีทั้งสุขทั้งทุกข์ระคนกันไป เหมือนพวกมนุษย์ เทวดาบางพวก และวินิปาติกะบางพวก ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาว

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා, යමිදං කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා, යමිදං කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං තස්ස පහානාය [Pg.555] යා චෙතනා – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. දුතියං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมเป็นอย่างไร คือ เจตนาใดเพื่อละกรรมดำมีวิบากดำนั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมขาวมีวิบากขาวนั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวนั้น ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ” จบสูตรที่ ๒

3. සොණකායනසුත්තං

๓. โสณกายสูตร

234. අථ ඛො සිඛාමොග්ගල්ලානො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සිඛාමොග්ගල්ලානො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

๒๓๔. ครั้งนั้นแล สิขโมคคัลลานพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง สิขโมคคัลลานพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘පුරිමානි, භො ගොතම, දිවසානි පුරිමතරානි සොණකායනො මාණවො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං එතදවොච – ‘සමණො ගොතමො සබ්බකම්මානං අකිරියං පඤ්ඤපෙති, සබ්බකම්මානං ඛො පන අකිරියං පඤ්ඤපෙන්තො උච්ඡෙදං ආහ ලොකස්ස – කම්මසච්චායං, භො, ලොකො කම්මසමාරම්භට්ඨායී’’’ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อวันก่อนๆ โสณกายมาณพเข้ามาหาข้าพเจ้าถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับข้าพเจ้าดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมย่อมบัญญัติความไม่ทำกรรมทุกอย่าง เมื่อบัญญัติความไม่ทำกรรมทุกอย่าง ก็ย่อมชื่อว่ากล่าวความขาดสูญของโลก เพราะโลกนี้มีกรรมเป็นสัจจะ มีการริเริ่มกรรมเป็นที่ตั้ง’”

‘‘දස්සනම්පි ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සොණකායනස්ස මාණවස්ස නාභිජානාමි; කුතො පනෙවරූපො කථාසල්ලාපො! චත්තාරිමානි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති.

ดูก่อนพราหมณ์ แม้แต่การเห็นโสณกายณมาณพ เราก็ไม่รู้จัก จะมีการสนทนาเช่นนี้แต่ที่ไหนได้ ดูก่อนพราหมณ์ กรรม ๔ ประการเหล่านี้ เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว กรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ กรรมดำมีวิบากดำมีอยู่ ดูก่อนพราหมณ์ กรรมขาวมีวิบากขาวมีอยู่ ดูก่อนพราหมณ์ กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวมีอยู่ ดูก่อนพราหมณ์ กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมมีอยู่

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදියති එකන්තදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි සත්තා නෙරයිකා. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං.

ดูก่อนพราหมณ์ กรรมดำมีวิบากดำเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร อันมีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร อันมีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียน ผัสสะอันมีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันมีความเบียดเบียนนั้น เขาอันผัสสะที่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาอันมีความเบียดเบียน เป็นทุกข์โดยส่วนเดียว เหมือนเหล่าสัตว์นรก ฉะนั้น ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ

‘‘කතමඤ්ච[Pg.556], බ්‍රාහ්මණ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං අබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො අබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො අබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදියති එකන්තසුඛං, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං.

ดูก่อนพราหมณ์ กรรมขาวมีวิบากขาวเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร อันไม่มีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร อันไม่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียน ผัสสะอันไม่มีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันไม่มีความเบียดเบียนนั้น เขาอันผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาอันไม่มีความเบียดเบียน เป็นสุขโดยส่วนเดียว เหมือนเหล่าเทพชั้นสุภกิณหะ ฉะนั้น ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣාපි අබ්‍යාබජ්ඣාපි ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි අබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වෙදනං වෙදියති වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං.

ดูก่อนพราหมณ์ กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียน ผัสสะทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียนนั้น เขาอันผัสสะทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียน คือสุขและทุกข์ระคนกันไป เหมือนมนุษย์ เทวดาบางพวก และวินิปาติกะบางพวก ฉะนั้น ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาว

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? තත්‍ර, බ්‍රාහ්මණ, යමිදං කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා, යමිදං කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා, යමිදං කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා – ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. තතියං.

ดูก่อนพราหมณ์ กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ บรรดากรรมเหล่านั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมดำมีวิบากดำนั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมขาวมีวิบากขาวนั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวนั้น ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม ดูก่อนพราหมณ์ กรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว

4. පඨමසික්ඛාපදසුත්තං

๔. ปฐมสิกขาปทสูตร

235. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං[Pg.557]; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං.

๒๓๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้ เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว กรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำมีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมขาวมีวิบากขาวมีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวมีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมมีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมขาวมีวิบากขาวเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม งดเว้นจากการพูดเท็จ งดเว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่เบียดเบียนบ้าง ไม่เบียดเบียนบ้าง...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ในกรรม ๔ อย่างนั้น กรรมใดที่เป็นกรรมดำมีวิบากดำ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ. จบสูตรที่ ๔

5. දුතියසික්ඛාපදසුත්තං

๕. ทุติยสิกขาปทสูตร

236. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති.

๒๓๖. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ. ๔ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำ มีอยู่, กรรมขาวมีวิบากขาว มีอยู่, กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาว มีอยู่, กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม มีอยู่.

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චෙන මාතා ජීවිතා වොරොපිතා හොති, පිතා ජීවිතා වොරොපිතො හොති, අරහං ජීවිතා වොරොපිතො හොති, තථාගතස්ස දුට්ඨෙන චිත්තෙන ලොහිතං [Pg.558] උප්පාදිතං හොති, සඞ්ඝො භින්නො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำมีวิบากดำ เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ฆ่ามารดา ฆ่าบิดา ฆ่าพระอรหันต์ มีจิตประทุษร้ายทำพระโลหิตของพระตถาคตให้ห้อขึ้น ทำสงฆ์ให้แตกกัน. ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ.

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, අනභිජ්ඣාලු හොති, අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาวมีวิบากขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากปิสุณาวาจา งดเว้นจากผรุสวาจา งดเว้นจากสัมผัปปลาปะ ไม่มากไปด้วยอภิชฌา มีจิตไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ. ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว.

6. අරියමග්ගසුත්තං

๖. อริยมัคคสูตร

237. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති.

๒๓๗. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ. ๔ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำ มีอยู่, กรรมขาวมีวิบากขาว มีอยู่, กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาว มีอยู่, กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม มีอยู่.

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำมีวิบากดำ เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่เบียดเบียน...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ.

‘‘කතමඤ්ච[Pg.559], භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาวมีวิบากขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่ไม่เบียดเบียน...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว.

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม เป็นไฉน? สัมมาทิฏฐิ...ฯลฯ... สัมมาสมาธิ. ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ. จบสูตรที่ ๖

7. බොජ්ඣඞ්ගසුත්තං

๗. โพชฌังคสูตร

238. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි…පෙ… කණ්හං කණ්හවිපාකං…පෙ… ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං.

๒๓๘. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้...ฯลฯ... กรรมดำมีวิบากดำ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่เบียดเบียน...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ.

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං.

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො, වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม เป็นไฉน? คือ สติสัมโพชฌงค์ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ วิริยสัมโพชฌงค์ ปีติสัมโพชฌงค์ ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ สมาธิสัมโพชฌงค์ อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แล เราได้ประกาศแล้ว เพราะได้รู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว. สุตตันตะที่ ๗

8. සාවජ්ජසුත්තං

๘. สาวัชชสูตร

239. ‘‘චතූහි[Pg.560], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන, සාවජ්ජාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๒๓๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ กายกรรมมีโทษ วจีกรรมมีโทษ มโนกรรมมีโทษ ทิฏฐิมีโทษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන, අනවජ්ජාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ กายกรรมไม่มีโทษ วจีกรรมไม่มีโทษ มโนกรรมไม่มีโทษ ทิฏฐิไม่มีโทษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้. สุตตันตะที่ ๘

9. අබ්‍යාබජ්ඣසුත්තං

๙. อัพยาพัชฌสูตร

240. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? සබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๒๔๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ กายกรรมที่เบียดเบียน วจีกรรมที่เบียดเบียน มโนกรรมที่เบียดเบียน ทิฏฐิที่เบียดเบียน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? අබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, අබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන, අබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන, අබ්‍යාබජ්ඣාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ กายกรรมที่ไม่เบียดเบียน วจีกรรมที่ไม่เบียดเบียน มโนกรรมที่ไม่เบียดเบียน ทิฏฐิที่ไม่เบียดเบียน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้. สุตตันตะที่ ๙

10. සමණසුත්තං

๑๐. สมณสูตร

241. ‘‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, (පඨමො) සමණො, ඉධ දුතියො සමණො, ඉධ තතියො සමණො, ඉධ චතුත්ථො සමණො; සුඤ්ඤා පරප්පවාදා සමණෙහි අඤ්ඤෙහී’ති – එවමෙතං, භික්ඛවෙ, සම්මා සීහනාදං නදථ.

๒๔๑. ภิกษุทั้งหลาย สมณะที่ ๑ มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๒ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๓ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๔ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น ลัทธิอื่นว่างจากสมณะทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงบันลือสีหนาทโดยชอบอย่างนี้เถิด

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๑ เป็นไฉน? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป จึงเป็นพระโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอน มีการตรัสรู้เป็นเบื้องหน้า ภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๑

‘‘කතමො [Pg.561] ච, භික්ඛවෙ, දුතියො සමණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො සමණො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๒ เป็นไฉน? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง จึงเป็นพระสกทาคามี มาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้งเดียวแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๒

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, තතියො සමණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො සමණො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๓ เป็นไฉน? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๓

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො සමණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො සමණො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๔ เป็นไฉน? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๔

‘‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණො, ඉධ දුතියො සමණො, ඉධ තතියො සමණො, ඉධ චතුත්ථො සමණො; සුඤ්ඤා පරප්පවාදා සමණෙභි අඤ්ඤෙහී’ති – එවමෙතං, භික්ඛවෙ, සම්මා සීහනාදං නදථා’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย สมณะที่ ๑ มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๒ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๓ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๔ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น ลัทธิอื่นว่างจากสมณะทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงบันลือสีหนาทโดยชอบอย่างนี้เถิด. สุตตันตะที่ ๑๐

11. සප්පුරිසානිසංසසුත්තං

๑๑. สัปปุริสานิสังสสูตร

242. ‘‘සප්පුරිසං, භික්ඛවෙ, නිස්සාය චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා. කතමෙ චත්තාරො? අරියෙන සීලෙන වඩ්ඪති, අරියෙන සමාධිනා වඩ්ඪති, අරියාය පඤ්ඤාය වඩ්ඪති, අරියාය විමුත්තියා වඩ්ඪති – සප්පුරිසං, භික්ඛවෙ, නිස්සාය ඉමෙ චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා’’ති. එකාදසමං.

๒๔๒. ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออาศัยสัตบุรุษ พึงหวังอานิสงส์ ๔ ประการได้ อานิสงส์ ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ ย่อมเจริญด้วยอริยศีล ย่อมเจริญด้วยอริยสมาธิ ย่อมเจริญด้วยอริยปัญญา ย่อมเจริญด้วยอริยวิมุตติ ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออาศัยสัตบุรุษ พึงหวังอานิสงส์ ๔ ประการนี้ได้. สุตตันตะที่ ๑๑

කම්මවග්ගො චතුත්ථො.

กัมมวรรคที่ ๔

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

සංඛිත්ත විත්ථාර සොණකායන,සික්ඛාපදං අරියමග්ගො බොජ්ඣඞ්ගං;

සාවජ්ජඤ්චෙව අබ්‍යාබජ්ඣං,සමණො ච සප්පුරිසානිසංසොති.

สังขิตตสูตร วิตถารสูตร โสณกายสูตร สิกขาปทสูตร อริยมัคคสูตร โพชฌังคสูตร สาวัชชสูตร อัพยาพัชฌสูตร สมณสูตร และสัปปุริสานิสังสสูตร

(25) 5. ආපත්තිභයවග්ගො

(๒๕) ๕. อาปัตติภยวรรค

1. සඞ්ඝභෙදකසුත්තං

๑. สังฆเภทกสูตร

243. එකං [Pg.562] සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච – ‘‘අපි නු තං, ආනන්ද, අධිකරණං වූපසන්ත’’න්ති? ‘‘කුතො තං, භන්තෙ, අධිකරණං වූපසමිස්සති ! ආයස්මතො, භන්තෙ, අනුරුද්ධස්ස බාහියො නාම සද්ධිවිහාරිකො කෙවලකප්පං සඞ්ඝභෙදාය ඨිතො. තත්‍රායස්මා අනුරුද්ධො න එකවාචිකම්පි භණිතබ්බං මඤ්ඤතී’’ති.

๒๔๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า 'อานนท์ อธิกรณ์นั้นสงบระงับแล้วหรือ' ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อธิกรณ์นั้นจะสงบระงับได้อย่างไร พระพาหิยะ สัทธิวิหาริกของท่านพระอนุรุทธะ ตั้งหน้าตั้งตาเพื่อทำลายสงฆ์อย่างเดียว ในเรื่องนั้น ท่านพระอนุรุทธะก็มิได้สำคัญว่าจะควรกล่าวแม้สักคำหนึ่ง'

‘‘කදා පනානන්ද, අනුරුද්ධො සඞ්ඝමජ්ඣෙ අධිකරණෙසු වොයුඤ්ජති! නනු, ආනන්ද, යානි කානිචි අධිකරණානි උප්පජ්ජන්ති, සබ්බානි තානි තුම්හෙ චෙව වූපසමෙථ සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා ච.

อานนท์ อนุรุทธะเคยขวนขวายในอธิกรณ์ทั้งหลายในท่ามกลางสงฆ์แต่เมื่อไรกัน อานนท์ อธิกรณ์ใดๆ ที่เกิดขึ้น อธิกรณ์ทั้งหมดนั้น เธอนั่นแหละ และพระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะ ควรจะช่วยกันระงับมิใช่หรือ

‘‘චත්තාරොමෙ, ආනන්ද, අත්ථවසෙ සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති. කතමෙ චත්තාරො? ඉධානන්ද, පාපභික්ඛු දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ ඛො මං භික්ඛූ ජානිස්සන්ති – දුස්සීලො පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතොති, සමග්ගා මං සන්තා නාසෙස්සන්ති; වග්ගා පන මං න නාසෙස්සන්තී’ති. ඉදං, ආනන්ද, පඨමං අත්ථවසං සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති.

“ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน อำนาจประโยชน์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติน่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารี เน่าใน ชุ่มด้วยราคะ เป็นดังหยากเยื่อ เกิดขึ้นแล้ว เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าภิกษุทั้งหลายจักรู้เราว่า ‘เป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติน่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารี เน่าใน ชุ่มด้วยราคะ เป็นดังหยากเยื่อเกิดขึ้นแล้ว’ ถ้าพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ก็จักกำจัดเราเสีย แต่ถ้าพวกเธอแตกแยกกัน ก็จักกำจัดเราไม่ได้’ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ประการที่ ๑ นี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, පාපභික්ඛු මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ ඛො මං භික්ඛූ ජානිස්සන්ති – මිච්ඡාදිට්ඨිකො අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතොති, සමග්ගා මං සන්තා නාසෙස්සන්ති; වග්ගා පන මං න නාසෙස්සන්තී’ති. ඉදං, ආනන්ද, දුතියං අත්ථවසං සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති.

“ดูก่อนอานนท์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุชั่วเป็นมิจฉาทิฏฐิ ประกอบด้วยทิฏฐิอันถือเอาที่สุด เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าภิกษุทั้งหลายจักรู้เราว่า ‘เป็นมิจฉาทิฏฐิ ประกอบด้วยทิฏฐิอันถือเอาที่สุด’ ถ้าพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ก็จักกำจัดเราเสีย แต่ถ้าพวกเธอแตกแยกกัน ก็จักกำจัดเราไม่ได้’ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ประการที่ ๒ นี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน

‘‘පුන [Pg.563] චපරං, ආනන්ද, පාපභික්ඛු මිච්ඡාආජීවො හොති, මිච්ඡාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ ඛො මං භික්ඛූ ජානිස්සන්ති – මිච්ඡාආජීවො මිච්ඡාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙතීති, සමග්ගා මං සන්තා නාසෙස්සන්ති; වග්ගා පන මං න නාසෙස්සන්තී’ති. ඉදං, ආනන්ද, තතියං අත්ථවසං සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති.

“ดูก่อนอานนท์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุชั่วเป็นผู้มีอาชีวะผิด เลี้ยงชีวิตด้วยมิจฉาอาชีวะ เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าภิกษุทั้งหลายจักรู้เราว่า ‘เป็นผู้มีอาชีวะผิด เลี้ยงชีวิตด้วยมิจฉาอาชีวะ’ ถ้าพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ก็จักกำจัดเราเสีย แต่ถ้าพวกเธอแตกแยกกัน ก็จักกำจัดเราไม่ได้’ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ประการที่ ๓ นี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, පාපභික්ඛු ලාභකාමො හොති සක්කාරකාමො අනවඤ්ඤත්තිකාමො. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ ඛො මං භික්ඛූ ජානිස්සන්ති – ලාභකාමො සක්කාරකාමො අනවඤ්ඤත්තිකාමොති, සමග්ගා මං සන්තා න සක්කරිස්සන්ති න ගරුං කරිස්සන්ති න මානෙස්සන්ති න පූජෙස්සන්ති; වග්ගා පන මං සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්තී’ති. ඉදං, ආනන්ද, චතුත්ථං අත්ථවසං සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති. ඉමෙ ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො අත්ථවසෙ සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දතී’’ති. පඨමං.

“ดูก่อนอานนท์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุชั่วเป็นผู้ใคร่ลาภ ใคร่สักการะ ใคร่ความไม่ถูกดูหมิ่น เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าภิกษุทั้งหลายจักรู้เราว่า ‘เป็นผู้ใคร่ลาภ ใคร่สักการะ ใคร่ความไม่ถูกดูหมิ่น’ ถ้าพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ก็จักไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชาเรา แต่ถ้าพวกเธอแตกแยกกัน ก็จักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา’ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ประการที่ ๔ นี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน” จบสูตรที่ ๑

2. ආපත්තිභයසුත්තං

๒. อาปัตติภยสูตร

244. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, ආපත්තිභයානි. කතමානි චත්තාරි? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චොරං ආගුචාරිං ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙය්‍යුං – ‘අයං තෙ, දෙව, චොරො ආගුචාරී. ඉමස්ස දෙවො දණ්ඩං පණෙතූ’ති. තමෙනං රාජා එවං වදෙය්‍ය – ‘ගච්ඡථ, භො, ඉමං පුරිසං දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සීසං ඡින්දථා’ති. තමෙනං රඤ්ඤො පුරිසා දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සීසං ඡින්දෙය්‍යුං. තත්‍රඤ්ඤතරස්ස ථලට්ඨස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘පාපකං වත, භො, අයං පුරිසො කම්මං අකාසි ගාරය්හං සීසච්ඡෙජ්ජං. යත්‍ර හි නාම රඤ්ඤො පුරිසා දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සීසං ඡින්දිස්සන්ති[Pg.564]! සො වතස්සාහං එවරූපං පාපකම්මං න කරෙය්‍යං ගාරය්හං සීසච්ඡෙජ්ජ’න්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා එවං තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති පාරාජිකෙසු ධම්මෙසු. තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – අනාපන්නො වා පාරාජිකං ධම්මං න ආපජ්ජිස්සති, ආපන්නො වා පාරාජිකං ධම්මං යථාධම්මං පටිකරිස්සති.

๒๔๔. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัยที่เกิดจากอาบัติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนราชบุรุษจับโจรผู้ประพฤติชั่วได้แล้ว นำไปแสดงแก่พระราชาว่า ‘ขอเดชะ โจรผู้นี้เป็นผู้ประพฤติชั่วต่อพระองค์ ขอพระองค์ทรงลงพระอาญาแก่โจรผู้นี้เถิด’ พระราชาก็จะพึงรับสั่งอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย จงไปเถิด จงมัดบุรุษนี้ให้มีแขนไพล่หลังด้วยเชือกอย่างมั่นคง โกนศีรษะแล้ว ตระเวนประจานด้วยบัณเฑาะว์มีเสียงดังกระหึ่มไปตามถนนและทางสามแพร่ง แล้วนำออกทางประตูด้านทิศใต้ ไปตัดศีรษะที่ด้านทิศใต้ของเมือง’ ราชบุรุษก็จะพึงมัดบุรุษนั้นให้มีแขนไพล่หลังด้วยเชือกอย่างมั่นคง โกนศีรษะแล้ว ตระเวนประจานด้วยบัณเฑาะว์มีเสียงดังกระหึ่มไปตามถนนและทางสามแพร่ง แล้วนำออกทางประตูด้านทิศใต้ ไปตัดศีรษะที่ด้านทิศใต้ของเมือง บุรุษคนหนึ่งผู้ยืนอยู่ ณ ที่นั้น พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ บุรุษผู้นี้ได้ทำกรรมชั่วช้า น่าตำหนิ สมควรถูกตัดศีรษะ เพราะเหตุที่ราชบุรุษทั้งหลายมัดเขาให้มีแขนไพล่หลังด้วยเชือกอย่างมั่นคง โกนศีรษะแล้ว ตระเวนประจานด้วยบัณเฑาะว์มีเสียงดังกระหึ่มไปตามถนนและทางสามแพร่ง แล้วนำออกทางประตูด้านทิศใต้ ไปตัดศีรษะที่ด้านทิศใต้ของเมือง! ไฉนหนอ เราไม่พึงทำกรรมชั่วช้า น่าตำหนิ สมควรถูกตัดศีรษะเช่นนั้นเลย’ ฉันใดก็ฉันนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่ง มีความสำคัญในภัยอย่างแรงกล้าในปาราชิกธรรมทั้งหลายปรากฏขึ้นอย่างนี้ ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอพึงหวังได้ คือ ถ้ายังไม่ตัองอาบัติปาราชิก ก็จักไม่ตัองอาบัติปาราชิก หรือถ้าต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ก็จักกระทำคืนตามธรรม

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා මුසලං ඛන්ධෙ ආරොපෙත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං මොසල්ලං, යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමී’ති. තත්‍රඤ්ඤතරස්ස ථලට්ඨස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘පාපකං වත, භො, අයං පුරිසො කම්මං අකාසි ගාරය්හං මොසල්ලං. යත්‍ර හි නාම කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා මුසලං ඛන්ධෙ ආරොපෙත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වක්ඛති – ‘අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං මොසල්ලං, යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමීති. සො වතස්සාහං එවරූපං පාපකම්මං න කරෙය්‍යං ගාරය්හං මොසල්ල’න්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා එවං තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති සඞ්ඝාදිසෙසෙසු ධම්මෙසු, තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – අනාපන්නො වා සඞ්ඝාදිසෙසං ධම්මං න ආපජ්ජිස්සති, ආපන්නො වා සඞ්ඝාදිසෙසං ධම්මං යථාධම්මං පටිකරිස්සති.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษนุ่งผ้าดำ สยายผม เอาสากวางไว้บนบ่า เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยสากแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น’ บุรุษคนหนึ่งผู้ยืนอยู่ในที่นั้น พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ผู้เจริญทั้งหลาย บุรุษผู้นี้ทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยสากหนอ เพราะเหตุที่เขานุ่งผ้าดำ สยายผม เอาสากวางไว้บนบ่า เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยสากแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น” เรานั้นแล ไม่พึงทำบาปกรรมเช่นนี้ที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยสากเลย’ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งมีความกลัวอย่างรุนแรงปรากฏขึ้นในสังฆาทิเสสธรรมทั้งหลาย ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอพึงหวังได้ คือ เมื่อยังไม่ตัองอาบัติสังฆาทิเสส ก็จักไม่ตัอง หรือเมื่อต้องอาบัติสังฆาทิเสสแล้ว ก็จักแก้ไขตามธรรม ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා භස්මපුටං ඛන්ධෙ ආරොපෙත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං භස්මපුටං. යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමී’ති. තත්‍රඤ්ඤතරස්ස ථලට්ඨස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘පාපකං වත, භො, අයං පුරිසො කම්මං අකාසි ගාරය්හං භස්මපුටං. යත්‍ර හි නාම කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා භස්මපුටං ඛන්ධෙ ආරොපෙත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වක්ඛති – අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං භස්මපුටං; යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමීති. සො වතස්සාහං එවරූපං පාපකම්මං න කරෙය්‍යං ගාරය්හං [Pg.565] භස්මපුට’න්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා එවං තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති පාචිත්තියෙසු ධම්මෙසු, තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – අනාපන්නො වා පාචිත්තියං ධම්මං න ආපජ්ජිස්සති, ආපන්නො වා පාචිත්තියං ධම්මං යථාධම්මං පටිකරිස්සති.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษนุ่งผ้าดำ สยายผม เอาห่อเถ้าใส่บ่า เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยห่อเถ้าแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น’ บุรุษคนหนึ่งผู้ยืนอยู่ในที่นั้น พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ผู้เจริญทั้งหลาย บุรุษผู้นี้ทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยห่อเถ้าหนอ เพราะเหตุที่เขานุ่งผ้าดำ สยายผม เอาห่อเถ้าใส่บ่า เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยห่อเถ้าแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น” เรานั้นแล ไม่พึงทำบาปกรรมเช่นนี้ที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยห่อเถ้าเลย’ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งมีความกลัวอย่างรุนแรงปรากฏขึ้นในปาจิตตีย์ธรรมทั้งหลาย ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอพึงหวังได้ คือ เมื่อยังไม่ตัองอาบัติปาจิตตีย์ ก็จักไม่ตัอง หรือเมื่อต้องอาบัติปาจิตตีย์แล้ว ก็จักแก้ไขตามธรรม ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං උපවජ්ජං. යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමී’ති. තත්‍රඤ්ඤතරස්ස ථලට්ඨස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘පාපකං වත, භො, අයං පුරිසො කම්මං අකාසි ගාරය්හං උපවජ්ජං. යත්‍ර හි නාම කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වක්ඛති – අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං උපවජ්ජං; යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමීති. සො වතස්සාහං එවරූපං පාපකම්මං න කරෙය්‍යං ගාරය්හං උපවජ්ජ’න්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා එවං තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති පාටිදෙසනීයෙසු ධම්මෙසු, තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – අනාපන්නො වා පාටිදෙසනීයං ධම්මං න ආපජ්ජිස්සති, ආපන්නො වා පාටිදෙසනීයං ධම්මං යථාධම්මං පටිකරිස්සති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ආපත්තිභයානී’’ති. දුතියං.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษนุ่งผ้าดำ สยายผม เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ ควรแก่การว่ากล่าวแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น’ บุรุษคนหนึ่งผู้ยืนอยู่ในที่นั้น พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ผู้เจริญทั้งหลาย บุรุษผู้นี้ทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ ควรแก่การว่ากล่าวหนอ เพราะเหตุที่เขานุ่งผ้าดำ สยายผม เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ ควรแก่การว่ากล่าวแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น” เรานั้นแล ไม่พึงทำบาปกรรมเช่นนี้ที่น่าตำหนิ ควรแก่การว่ากล่าวเลย’ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งมีความกลัวอย่างรุนแรงปรากฏขึ้นในปาฏิเทสนียธรรมทั้งหลาย ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอพึงหวังได้ คือ เมื่อยังไม่ตัองอาบัติปาฏิเทสนียะ ก็จักไม่ตัอง หรือเมื่อต้องอาบัติปาฏิเทสนียะแล้ว ก็จักแก้ไขตามธรรม ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ภัยคืออาบัติ ๔ ประการนี้แล” จบ สูตรที่ ๒

3. සික්ඛානිසංසසුත්තං

๓. สิกขานิสังสสูตร

245. ‘‘සික්ඛානිසංසමිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති පඤ්ඤුත්තරං විමුත්තිසාරං සතාධිපතෙය්‍යං. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, සික්ඛානිසංසං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ආභිසමාචාරිකා සික්ඛා පඤ්ඤත්තා අප්පසන්නානං පසාදාය පසන්නානං භිය්‍යොභාවාය. යථා යථා, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ආභිසමාචාරිකා සික්ඛා පඤ්ඤත්තා අප්පසන්නානං පසාදාය පසන්නානං භිය්‍යොභාවාය තථා තථා සො තස්සා සික්ඛාය අඛණ්ඩකාරී හොති අච්ඡිද්දකාරී අසබලකාරී අකම්මාසකාරී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු.

๒๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์นี้มีสิกขาเป็นอานิสงส์ มีปัญญาเป็นธรรมยิ่งกว่า มีวิมุตติเป็นแก่นสาร มีสติเป็นใหญ่ เราอยู่พรหมจรรย์นี้ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีสิกขาเป็นอานิสงส์เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย เราได้บัญญัติอภิสมาจาริกาสิกขาแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความเลื่อมใสของคนที่ยังไม่เลื่อมใส และเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของคนที่เลื่อมใสแล้ว เราบัญญัติอภิสมาจาริกาสิกขาแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความเลื่อมใสของคนที่ยังไม่เลื่อมใส และเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของคนที่เลื่อมใสแล้ว โดยประการใดๆ ภิกษุนั้นเป็นผู้ไม่ทำให้ขาด ไม่ทำให้ทะลุ ไม่ทำให้ด่าง ไม่ทำให้พร้อยในสิกขานั้น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย โดยประการนั้นๆ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ආදිබ්‍රහ්මචරියිකා සික්ඛා පඤ්ඤත්තා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යථා යථා, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ආදිබ්‍රහ්මචරියිකා සික්ඛා පඤ්ඤත්තා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථා තථා සො තස්සා සික්ඛාය අඛණ්ඩකාරී හොති [Pg.566] අච්ඡිද්දකාරී අසබලකාරී අකම්මාසකාරී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, සික්ඛානිසංසං හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เราได้บัญญัติอาทิพรหมจริยิกาสิกขาแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง เราบัญญัติอาทิพรหมจริยิกาสิกขาแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง โดยประการใดๆ ภิกษุนั้นเป็นผู้ไม่ทำให้ขาด ไม่ทำให้ทะลุ ไม่ทำให้ด่าง ไม่ทำให้พร้อยในสิกขานั้น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย โดยประการนั้นๆ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีสิกขาเป็นอานิสงส์เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤුත්තරං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ධම්මා දෙසිතා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යථා යථා, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ධම්මා දෙසිතා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථා තථාස්ස තෙ ධම්මා පඤ්ඤාය සමවෙක්ඛිතා හොන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤුත්තරං හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีปัญญาเป็นธรรมยิ่งกว่าเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง เราแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง โดยประการใดๆ ธรรมเหล่านั้นของภิกษุนั้นเป็นธรรมที่พิจารณาดีแล้วด้วยปัญญา โดยประการนั้นๆ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีปัญญาเป็นธรรมยิ่งกว่าเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, විමුත්තිසාරං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ධම්මා දෙසිතා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යථා යථා, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ධම්මා දෙසිතා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථා තථාස්ස තෙ ධම්මා විමුත්තියා ඵුසිතා හොන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, විමුත්තිසාරං හොති.

ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีวิมุตติเป็นแก่นสารเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายอันเราแสดงแล้วแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ โดยประการทั้งปวงในศาสนานี้ ภิกษุทั้งหลาย เราแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ โดยประการทั้งปวง โดยประการใดๆ ธรรมเหล่านั้นของสาวกนั้นเป็นธรรมที่ถูกวิมุตติถูกต้องแล้วโดยประการนั้นๆ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีวิมุตติเป็นแก่นสารเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, සතාධිපතෙය්‍යං හොති? ‘ඉති අපරිපූරං වා ආභිසමාචාරිකං සික්ඛං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා ආභිසමාචාරිකං සික්ඛං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’ති – අජ්ඣත්තංයෙව සති සූපට්ඨිතා හොති. ‘ඉති අපරිපූරං වා ආදිබ්‍රහ්මචරියිකං සික්ඛං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා ආදිබ්‍රහ්මචරියිකං සික්ඛං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’ති – අජ්ඣත්තංයෙව සති සූපට්ඨිතා හොති. ‘ඉති අසමවෙක්ඛිතං වා ධම්මං පඤ්ඤාය සමවෙක්ඛිස්සාමි, සමවෙක්ඛිතං වා ධම්මං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’ති – අජ්ඣත්තංයෙව සති සූපට්ඨිතා හොති. ‘ඉති අඵුසිතං වා ධම්මං විමුත්තියා ඵුසිස්සාමි, ඵුසිතං වා ධම්මං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’ති – අජ්ඣත්තංයෙව සති සූපට්ඨිතා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, සතාධිපතෙය්‍යං හොති. ‘සික්ඛානිසංසමිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති පඤ්ඤුත්තරං විමුත්තිසාරං සතාධිපතෙය්‍ය’න්ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีสติเป็นใหญ่เป็นอย่างไร คือ ภิกษุมีสติปรากฏตั้งมั่นดีแล้วในภายในทีเดียวว่า ‘เราจักทำอภิสมาจาริกสิกขาที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์อภิสมาจาริกสิกขาที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ ภิกษุมีสติปรากฏตั้งมั่นดีแล้วในภายในทีเดียวว่า ‘เราจักทำอาทิพรหมจริยกาสิกขาที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์อาทิพรหมจริยกาสิกขาที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ ภิกษุมีสติปรากฏตั้งมั่นดีแล้วในภายในทีเดียวว่า ‘เราจักพิจารณาธรรมที่ยังไม่ได้พิจารณาด้วยปัญญา หรือจักอนุเคราะห์ธรรมที่พิจารณาแล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ ภิกษุมีสติปรากฏตั้งมั่นดีแล้วในภายในทีเดียวว่า ‘เราจักถูกต้องธรรมที่ยังไม่ได้ถูกต้องด้วยวิมุตติ หรือจักอนุเคราะห์ธรรมที่ถูกต้องแล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีสติเป็นใหญ่อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘พรหมจรรย์นี้มีสิกขาเป็นอานิสงส์ มีปัญญาเป็นเยี่ยม มีวิมุตติเป็นแก่นสาร มีสติเป็นใหญ่’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว

4. සෙය්‍යාසුත්තං

๔. เสยยาสูตรที่ ๔

246. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සෙය්‍යා. කතමා චතස්සො? පෙතසෙය්‍යා, කාමභොගිසෙය්‍යා, සීහසෙය්‍යා, තථාගතසෙය්‍යා. කතමා [Pg.567] ච, භික්ඛවෙ, පෙතසෙය්‍යා? යෙභුය්‍යෙන, භික්ඛවෙ, පෙතා උත්තානා සෙන්ති; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පෙතසෙය්‍යා.

๒๔๖. ภิกษุทั้งหลาย การนอน ๔ อย่างนี้ การนอน ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ การนอนของเปรต ๑ การนอนของผู้บริโภคกาม ๑ การนอนของราชสีห์ ๑ การนอนของตถาคต ๑ ภิกษุทั้งหลาย การนอนของเปรตเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย โดยส่วนมาก เปรตย่อมนอนหงาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การนอนของเปรต

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, කාමභොගිසෙය්‍යා? යෙභුය්‍යෙන, භික්ඛවෙ, කාමභොගී වාමෙන පස්සෙන සෙන්ති; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමභොගිසෙය්‍යා.

ภิกษุทั้งหลาย การนอนของผู้บริโภคกามเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย โดยส่วนมาก ผู้บริโภคกามย่อมนอนโดยข้างซ้าย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การนอนของผู้บริโภคกาม

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීහසෙය්‍යා? සීහො, භික්ඛවෙ, මිගරාජා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සෙය්‍යං කප්පෙති, පාදෙ පාදං අච්චාධාය, අන්තරසත්ථිම්හි නඞ්ගුට්ඨං අනුපක්ඛිපිත්වා. සො පටිබුජ්ඣිත්වා පුරිමං කායං අබ්භුන්නාමෙත්වා පච්ඡිමං කායං අනුවිලොකෙති. සචෙ, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා කිඤ්චි පස්සති කායස්ස වික්ඛිත්තං වා විසටං වා, තෙන, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා අනත්තමනො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා න කිඤ්චි පස්සති කායස්ස වික්ඛිත්තං වා විසටං වා, තෙන, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා අත්තමනො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීහසෙය්‍යා.

ภิกษุทั้งหลาย การนอนของราชสีห์เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าย่อมสำเร็จการนอนโดยข้างขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า สอดหางไว้ในระหว่างขา มันตื่นขึ้นแล้วยกกายเบื้องหน้าขึ้น เหลียวดูกายเบื้องหลัง ภิกษุทั้งหลาย ถ้าราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าเห็นกายของตนแม้เล็กน้อยที่กระจัดกระจายหรือเคลื่อนไป ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าย่อมไม่พอใจ แต่ถ้า ภิกษุทั้งหลาย ราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าไม่เห็นกายของตนแม้เล็กน้อยที่กระจัดกระจายหรือเคลื่อนไป ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าย่อมพอใจ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การนอนของราชสีห์

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, තථාගතසෙය්‍යා? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, තථාගතසෙය්‍යා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො සෙය්‍යා’’ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย การนอนของตถาคตเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตในศาสนานี้สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การนอนของตถาคต ภิกษุทั้งหลาย การนอน ๔ อย่างนี้แล

5. ථූපාරහසුත්තං

๕. ถูปารหสูตรที่ ๕

247. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ථූපාරහා. කතමෙ චත්තාරො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ථූපාරහො, පච්චෙකබුද්ධො ථූපාරහො, තථාගතසාවකො ථූපාරහො, රාජා චක්කවත්තී ථූපාරහො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ථූපාරහා’’ති. පඤ්චමං.

๒๔๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ควรแก่สถูป ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าควรแก่สถูป ๑ พระปัจเจกพุทธเจ้าควรแก่สถูป ๑ สาวกของพระตถาคตควรแก่สถูป ๑ พระเจ้าจักรพรรดิควรแก่สถูป ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ควรแก่สถูป ๔ จำพวกนี้แล

6. පඤ්ඤාවුද්ධිසුත්තං

๖. ปัญญาวุฑฒิสูตรที่ ๖

248. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මසවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම්මානුධම්මප්පටිපත්ති – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්තී’’ති. ඡට්ඨං.

๒๔๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญแห่งปัญญา ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การคบสัตบุรุษ ๑ การฟังพระสัทธรรม ๑ การทำไว้ในใจโดยแยบคาย ๑ การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญแห่งปัญญา

7. බහුකාරසුත්තං

๗. พหุการสูตรที่ ๗

249. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.568], භික්ඛවෙ, ධම්මා මනුස්සභූතස්ස බහුකාරා හොන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මසවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම්මානුධම්මප්පටිපත්ති – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා මනුස්සභූතස්ස බහුකාරා හොන්තී’’ති. සත්තමං.

๒๔๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ มีอุปการะมากแก่ผู้ที่เป็นมนุษย์ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การคบสัตบุรุษ ๑ การฟังพระสัทธรรม ๑ การทำไว้ในใจโดยแยบคาย ๑ การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล มีอุปการะมากแก่ผู้ที่เป็นมนุษย์

8. පඨමවොහාරසුත්තං

๘. ปฐมโวหารสูตรที่ ๘

250. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අනරියවොහාරා. කතමෙ චත්තාරො? අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදිතා, අසුතෙ සුතවාදිතා, අමුතෙ මුතවාදිතා, අවිඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදිතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අනරියවොහාරා’’ති. අට්ඨමං.

๒๕๐. ภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหาร ๔ ประการนี้ อนริยโวหาร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าเห็น ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าฟัง ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าทราบ ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้งว่ารู้แจ้ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหาร ๔ ประการนี้แล

9. දුතියවොහාරසුත්තං

๙. ทุติยโวหารสูตรที่ ๙

251. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අරියවොහාරා. කතමෙ චත්තාරො? අදිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදිතා, අසුතෙ අසුතවාදිතා, අමුතෙ අමුතවාදිතා, අවිඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදිතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අරියවොහාරා’’ති. නවමං.

๒๕๑. ภิกษุทั้งหลาย อริยโวหาร ๔ ประการนี้ อริยโวหาร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าไม่ได้ฟัง ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้งว่าไม่ได้รู้แจ้ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย อริยโวหาร ๔ ประการนี้แล

10. තතියවොහාරසුත්තං

๑๐. ตติยโวหารสูตรที่ ๑๐

252. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අනරියවොහාරා. කතමෙ චත්තාරො? දිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදිතා, සුතෙ අසුතවාදිතා, මුතෙ අමුතවාදිතා, විඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදිතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අනරියවොහාරා’’ති. දසමං.

๒๕๒. ภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหาร ๔ ประการนี้ อนริยโวหาร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การกล่าวสิ่งที่เห็นว่าไม่ได้เห็น ๑ การกล่าวสิ่งที่ฟังว่าไม่ได้ฟัง ๑ การกล่าวสิ่งที่ทราบว่าไม่ได้ทราบ ๑ การกล่าวสิ่งที่รู้แจ้งว่าไม่ได้รู้แจ้ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหาร ๔ ประการนี้แล

11. චතුත්ථවොහාරසුත්තං

๑๑. จตุตถโวหารสูตรที่ ๑๑

253. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අරියවොහාරා. කතමෙ චත්තාරො? දිට්ඨෙ දිට්ඨවාදිතා, සුතෙ සුතවාදිතා, මුතෙ මුතවාදිතා, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදිතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අරියවොහාරා’’ති. එකාදසමං.

๒๕๓. ภิกษุทั้งหลาย อริยโวหาร ๔ ประการนี้ อริยโวหาร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การกล่าวสิ่งที่เห็นว่าเห็น ๑ การกล่าวสิ่งที่ฟังว่าฟัง ๑ การกล่าวสิ่งที่ทราบว่าทราบ ๑ การกล่าวสิ่งที่รู้แจ้งว่ารู้แจ้ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย อริยโวหาร ๔ ประการนี้แล

ආපත්තිභයවග්ගො පඤ්චමො.

อาปัตติภยวรรคที่ ๕ จบ

තස්සුද්දානං –

อุททาน

භෙදආපත්ති [Pg.569] සික්ඛා ච, සෙය්‍යා ථූපාරහෙන ච;

පඤ්ඤාවුද්ධි බහුකාරා, වොහාරා චතුරො ඨිතාති.

ว่าด้วยความแตกกัน ๑ ภัยคืออาบัติ ๑ สิกขา ๑ การนอน ๑ บุคคลผู้ควรแก่สถูป ๑ ความเจริญแห่งปัญญา ๑ ธรรมมีอุปการะมาก ๑ โวหาร ๔ ประการ ๑

පඤ්චමපණ්ණාසකං සමත්තං.

ปัญจมปัณณาสก์ จบ

(26) 6. අභිඤ්ඤාවග්ගො

(๒๖) ๖. อภิญญาวรรค

1. අභිඤ්ඤාසුත්තං

๑. อภิญญาสูตร

254. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.570], භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤෙය්‍යා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පහාතබ්බා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා භාවෙතබ්බා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා සච්ඡිකාතබ්බා.

๒๕๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งมีอยู่ ธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่งมีอยู่ ธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่งมีอยู่ ธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งมีอยู่

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งเป็นไฉน ได้แก่ อุปาทานขันธ์ ๕ นี้เราเรียกว่า ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පහාතබ්බා? අවිජ්ජා ච භවතණ්හා ච – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පහාතබ්බා.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่งเป็นไฉน ได้แก่ อวิชชาและภวตัณหา นี้เราเรียกว่า ธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่ง

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා භාවෙතබ්බා? සමථො ච විපස්සනා ච – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා භාවෙතබ්බා.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่งเป็นไฉน ได้แก่ สมถะและวิปัสสนา นี้เราเรียกว่า ธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่ง

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා සච්ඡිකාතබ්බා? විජ්ජා ච විමුත්ති ච – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා සච්ඡිකාතබ්බා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා’’ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเป็นไฉน ได้แก่ วิชชาและวิมุตติ นี้เราเรียกว่า ธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล

2. පරියෙසනාසුත්තං

๒. ปริเยสนาสูตร

255. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, අනරියපරියෙසනා. කතමා චතස්සො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ජරාධම්මො සමානො ජරාධම්මංයෙව පරියෙසති; අත්තනා බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිධම්මංයෙව පරියෙසති; අත්තනා මරණධම්මො සමානො මරණධම්මංයෙව පරියෙසති; අත්තනා සංකිලෙසධම්මො සමානො සංකිලෙසධම්මංයෙව පරියෙසති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො අනරියපරියෙසනා.

๒๕๕. ภิกษุทั้งหลาย อนริยปริเยสนา (การแสวงหาที่ไม่ประเสริฐ) ๔ ประการนี้ อนริยปริเยสนา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองมีความแก่เป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดานั่นแหละ ตนเองมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดานั่นแหละ ตนเองมีความตายเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดานั่นแหละ ตนเองมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดานั่นแหละ ภิกษุทั้งหลาย อนริยปริเยสนา ๔ ประการนี้แล

‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, අරියපරියෙසනා. කතමා චතස්සො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ජරාධම්මො සමානො ජරාධම්මෙ ආදීනවං විදිත්වා අජරං අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං නිබ්බානං පරියෙසති; අත්තනා බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිධම්මෙ ආදීනවං විදිත්වා අබ්‍යාධිං අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං [Pg.571] නිබ්බානං පරියෙසති; අත්තනා මරණධම්මො සමානො මරණධම්මෙ ආදීනවං විදිත්වා අමතං අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං නිබ්බානං පරියෙසති; අත්තනා සංකිලෙසධම්මො සමානො සංකිලෙසධම්මෙ ආදීනවං විදිත්වා අසංකිලිට්ඨං අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං නිබ්බානං පරියෙසති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො අරියපරියෙසනා’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย อริยปริเยสนา (การแสวงหาที่ประเสริฐ) ๔ ประการนี้ อริยปริเยสนา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองมีความแก่เป็นธรรมดา ทราบชัดโทษในสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดาแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความแก่ อันยอดเยี่ยม เป็นแดนเกษมจากโยคะ ตนเองมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ทราบชัดโทษในสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดาแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเจ็บไข้ อันยอดเยี่ยม เป็นแดนเกษมจากโยคะ ตนเองมีความตายเป็นธรรมดา ทราบชัดโทษในสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความตาย อันยอดเยี่ยม เป็นแดนเกษมจากโยคะ ตนเองมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ทราบชัดโทษในสิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดาแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเศร้าหมอง อันยอดเยี่ยม เป็นแดนเกษมจากโยคะ ภิกษุทั้งหลาย อริยปริเยสนา ๔ ประการนี้แล

3. සඞ්ගහවත්ථුසුත්තං

๓. สังคหวัตถุสูตร

256. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ගහවත්ථූනි. කතමානි චත්තාරි? දානං, පෙය්‍යවජ්ජං, අත්ථචරියා, සමානත්තතා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනී’’ති.

๒๕๖. ภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้ สังคหวัตถุ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ทาน (การให้) ๒. เปยยวัชชะ (การพูดจาไพเราะ) ๓. อัตถจริยา (การประพฤติประโยชน์) ๔. สมานัตตตา (การวางตนสม่ำเสมอ) ภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้แล

4. මාලුක්‍යපුත්තසුත්තං

๔. มาลุงกยปุตตสูตร

257. අථ ඛො ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තො භගවන්තං එතදවොච –

๒๕๗. ครั้งนั้น ท่านพระมาลุงกยบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมาลุงกยบุตรนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘එත්ථ ඉදානි, මාලුක්‍යපුත්ත, කිං දහරෙ භික්ඛූ වක්ඛාම; යත්‍ර හි නාම ත්වං ජිණ්ණො වුද්ධො මහල්ලකො තථාගතස්ස සංඛිත්තෙන ඔවාදං යාචසී’’ති! ‘‘දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං; දෙසෙතු සුගතො සංඛිත්තෙන ධම්මං. අප්පෙව නාමාහං භගවතො භාසිතස්ස අත්ථං ආජානෙය්‍යං; අප්පෙව නාමාහං භගවතො භාසිතස්ස දායාදො අස්ස’’න්ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ ที่ข้าพระองค์ได้สดับธรรมของพระผู้มีพระภาคแล้ว จะพึงเป็นผู้หลีกออกอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่เถิด” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มาลุงกยบุตร ในเมื่อท่านผู้เฒ่า ผู้แก่ ผู้ใหญ่แล้ว ยังมาขอให้ตถาคตสอนโดยย่อ บัดนี้ เราจะว่าอะไรกะพวกภิกษุหนุ่ม ๆ เล่า” ท่านพระมาลุงกยบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อเถิด ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรมโดยย่อเถิด บางทีข้าพระองค์จะพึงรู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วได้ บางทีข้าพระองค์จะพึงเป็นทายาทแห่งธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วได้”

‘‘චත්තාරොමෙ, මාලුක්‍යපුත්ත, තණ්හුප්පාදා යත්ථ භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. කතමෙ චත්තාරො? චීවරහෙතු වා, මාලුක්‍යපුත්ත, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. පිණ්ඩපාතහෙතු වා, මාලුක්‍යපුත්ත, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. සෙනාසනහෙතු වා, මාලුක්‍යපුත්ත, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. ඉතිභවාභවහෙතු වා, මාලුක්‍යපුත්ත, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. ඉමෙ ඛො, මාලුක්‍යපුත්ත, චත්තාරො තණ්හුප්පාදා යත්ථ භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. යතො ඛො, මාලුක්‍යපුත්ත[Pg.572], භික්ඛුනො තණ්හා පහීනා හොති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, අයං වුච්චති, මාලුක්‍යපුත්ත, ‘භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’’ති.

มาลุงกยบุตร ที่เกิดแห่งตัณหา ๔ ประการนี้ ที่ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุ ที่เกิดแห่งตัณหา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุเพราะเหตุแห่งจีวรบ้าง เพราะเหตุแห่งบิณฑบาตบ้าง เพราะเหตุแห่งเสนาสนะบ้าง เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่บ้าง มาลุงกยบุตร ที่เกิดแห่งตัณหา ๔ ประการนี้แล ที่ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุ มาลุงกยบุตร เมื่อใด ภิกษุละตัณหาได้เด็ดขาด ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้เป็นธรรมดา มาลุงกยบุตร ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว เป็นผู้รื้อสังโยชน์ได้แล้ว เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ’

අථ ඛො ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තො භගවතා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිතො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා මාලුක්‍යපුත්තො අරහතං අහොසීති. චතුත්ථං.

ครั้งนั้น ท่านพระมาลุงกยบุตรได้รับการโอวาทนี้ของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป ครั้งนั้น ท่านพระมาลุงกยบุตรหลีกออกอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ทราบชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’ และท่านพระมาลุงกยบุตรก็ได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่ง

5. කුලසුත්තං

๕. กุลสูตร

258. ‘‘යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, කුලානි භොගෙසු මහත්තං පත්තානි න චිරට්ඨිතිකානි භවන්ති, සබ්බානි තානි චතූහි ඨානෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන. කතමෙහි චතූහි? නට්ඨං න ගවෙසන්ති, ජිණ්ණං න පටිසඞ්ඛරොන්ති, අපරිමිතපානභොජනා හොන්ති, දුස්සීලං ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආධිපච්චෙ ඨපෙන්ති. යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, කුලානි භොගෙසු මහත්තං පත්තානි න චිරට්ඨිතිකානි භවන්ති, සබ්බානි තානි ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන.

๒๕๘. ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงความมั่งคั่งในโภคทรัพย์แล้วดำรงอยู่ไม่ได้นาน ตระกูลเหล่านั้นทั้งหมดดำรงอยู่ไม่ได้นานเพราะฐานะ ๔ ประการ หรือฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ ประการนั้น ฐานะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไม่แสวงหาของที่หายไป ๒. ไม่ซ่อมแซมของที่เก่าคร่ำคร่า ๓. เป็นผู้บริโภคดื่มกินโดยไม่ประมาณ ๔. ตั้งสตรีหรือบุรุษผู้ทุศีลไว้ในตำแหน่งผู้เป็นใหญ่ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงความมั่งคั่งในโภคทรัพย์แล้วดำรงอยู่ไม่ได้นาน ตระกูลเหล่านั้นทั้งหมดดำรงอยู่ไม่ได้นานเพราะฐานะ ๔ ประการนี้ หรือฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ ประการนั้น

‘‘යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, කුලානි භොගෙසු මහත්තං පත්තානි චිරට්ඨිතිකානි භවන්ති, සබ්බානි තානි චතූහි ඨානෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන. කතමෙහි චතූහි? නට්ඨං ගවෙසන්ති, ජිණ්ණං පටිසඞ්ඛරොන්ති, පරිමිතපානභොජනා හොන්ති, සීලවන්තං ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආධිපච්චෙ ඨපෙන්ති. යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, කුලානි භොගෙසු මහත්තං පත්තානි චිරට්ඨිතිකානි භවන්ති, සබ්බානි තානි ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙනා’’ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงความมั่งคั่งในโภคทรัพย์แล้วดำรงอยู่ได้นาน ตระกูลเหล่านั้นทั้งหมดดำรงอยู่ได้นานเพราะฐานะ ๔ ประการ หรือฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ ประการนั้น ฐานะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. แสวงหาของที่หายไป ๒. ซ่อมแซมของที่เก่าคร่ำคร่า ๓. เป็นผู้บริโภคดื่มกินโดยประมาณ ๔. ตั้งสตรีหรือบุรุษผู้มีศีลไว้ในตำแหน่งผู้เป็นใหญ่ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงความมั่งคั่งในโภคทรัพย์แล้วดำรงอยู่ได้นาน ตระกูลเหล่านั้นทั้งหมดดำรงอยู่ได้นานเพราะฐานะ ๔ ประการนี้ หรือฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ ประการนั้น

6. පඨමආජානීයසුත්තං

๖. ปฐมอาชานียสูตร

259. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං [Pg.573] ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

๒๕๙. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชาในโลกนี้ ๑. สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ๒. สมบูรณ์ด้วยกำลัง ๓. สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ๔. สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ๒. สมบูรณ์ด้วยกำลัง ๓. สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ๔. สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ...ฯลฯ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ อย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง อย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว อย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරොහපරිණාහසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරොහපරිණාහසම්පන්නො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน อย่างนี้แล

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

7. දුතියආජානීයසුත්තං

๗. ทุติยอาชานียสูตร

260. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං [Pg.574] ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති, බලසම්පන්නො ච, ජවසම්පන්නො ච, ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

๒๖๐. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชาในโลกนี้ ๑. สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ๒. สมบูรณ์ด้วยกำลัง ๓. สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ๔. สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති, බලසම්පන්නො ච, ජවසම්පන්නො ච, ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ...ฯลฯ... ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว อย่างนี้แล

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. සත්තමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก สูตรที่ ๗ จบ

8. බලසුත්තං

๘. พลสูตร

261. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? වීරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. අට්ඨමං.

๒๖๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้ พละ ๔ ประการเป็นไฉน คือ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญยาพละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้แล สูตรที่ ๘ จบ

9. අරඤ්ඤසුත්තං

๙. อรัญญสูตร

262. ‘‘චතූහි[Pg.575], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නාලං අරඤ්ඤවනප්පත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවිතුං. කතමෙහි චතූහි? කාමවිතක්කෙන, බ්‍යාපාදවිතක්කෙන, විහිංසාවිතක්කෙන, දුප්පඤ්ඤො හොති ජළො එලමූගො – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නාලං අරඤ්ඤවනප්පත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවිතුං.

๒๖๒. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ไม่สมควรจะเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ เป็นผู้มากด้วยกามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก เป็นผู้มีปัญญาทราม เป็นคนโง่เขลา เป็นคนใบ้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ไม่สมควรจะเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අරඤ්ඤවනප්පත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවිතුං. කතමෙහි චතූහි? නෙක්ඛම්මවිතක්කෙන, අබ්‍යාපාදවිතක්කෙන, අවිහිංසාවිතක්කෙන, පඤ්ඤවා හොති අජළො අනෙලමූගො – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අරඤ්ඤවනප්පත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවිතු’’න්ති. නවමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ สมควรจะเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ เป็นผู้มากด้วยเนกขัมมวิตก อพยาบาทวิตก อวิหิงสาวิตก เป็นผู้มีปัญญา ไม่โง่เขลา ไม่เป็นใบ้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล สมควรจะเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว สูตรที่ ๙ จบ

10. කම්මසුත්තං

๑๐. กัมมสูตร

263. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන, සාවජ්ජාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති.

๒๖๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด อสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ วิญญูชนติเตียนได้ และประสบบาปเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ กายกรรมมีโทษ วจีกรรมมีโทษ มโนกรรมมีโทษ ทิฏฐิมีโทษ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด อสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ วิญญูชนติเตียนได้ และประสบบาปเป็นอันมาก

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන, අනවජ්ජාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. දසමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด สัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ กายกรรมไม่มีโทษ วจีกรรมไม่มีโทษ มโนกรรมไม่มีโทษ ทิฏฐิไม่มีโทษ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด สัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก สูตรที่ ๑๐ จบ

අභිඤ්ඤාවග්ගො ඡට්ඨො.

อภิญญาวรรคที่ ๖ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

අභිඤ්ඤා [Pg.576] පරියෙසනා, සඞ්ගහං මාලුක්‍යපුත්තො;

කුලං ද්වෙ ච ආජානීයා, බලං අරඤ්ඤකම්මුනාති.

อภิญญาสูตร ปริเยสนสูตร สังคหสูตร มาลุงกยปุตตสูตร กุลสูตร อาชานียสูตร ๒ สูตร พลสูตร อรัญญสูตร และกัมมสูตร

(27) 7. කම්මපථවග්ගො

(๒๗) ๗. กัมมปถวรรค

1. පාණාතිපාතීසුත්තං

๑. ปาณาติปาตีสูตร

264. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති, පාණාතිපාතෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, පාණාතිපාතස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๒๖๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ พอใจในการฆ่าสัตว์ และกล่าวสรรเสริญการฆ่าสัตว์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, පාණාතිපාතා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, පාණාතිපාතා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. පඨමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ พอใจในการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ และกล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ สูตรที่ ๑ จบ

2. අදින්නාදායීසුත්තං

๒. อทินนาทายีสูตร

265. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අදින්නාදානෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, අදින්නාදානස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ….

๒๖๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้ลักทรัพย์ ชักชวนผู้อื่นในการลักทรัพย์ พอใจในการลักทรัพย์ และกล่าวสรรเสริญการลักทรัพย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ...

‘‘අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අදින්නාදානා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, අදින්නාදානා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ…. දුතියං.

ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการลักทรัพย์ พอใจในการงดเว้นจากการลักทรัพย์ และกล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากการลักทรัพย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๒ จบ

3. මිච්ඡාචාරීසුත්තං

๓. มิจฉาจารีสูตร

266. … අත්තනා [Pg.577] ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ….

๒๖๖. ...ตนเองเป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ชักชวนผู้อื่นในการประพฤติผิดในกาม พอใจในการประพฤติผิดในกาม และกล่าวสรรเสริญการประพฤติผิดในกาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ...

අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. තතියං.

ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม พอใจในการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม และกล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๓ จบ

4. මුසාවාදීසුත්තං

๔. มุสาวาทีสูตร

267. … අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, මුසාවාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, මුසාවාදස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ….

๒๖๗. ...ตนเองเป็นผู้พูดเท็จ ชักชวนผู้อื่นในการพูดเท็จ พอใจในการพูดเท็จ และกล่าวสรรเสริญการพูดเท็จ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ...

අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති, මුසාවාදා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, මුසාවාදා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ…. චතුත්ථං.

ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการพูดเท็จ พอใจในการงดเว้นจากการพูดเท็จ และกล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากการพูดเท็จ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๔ จบ

5. පිසුණවාචාසුත්තං

๕. ปิสุณวาจาสูตร

268. … අත්තනා ච පිසුණවාචො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති, පිසුණාය වාචාය ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ….

๒๖๘. ...ตนเองเป็นผู้กล่าววาจาส่อเสียดด้วย ชักชวนผู้อื่นในวาจาส่อเสียดด้วย พอใจในวาจาส่อเสียดด้วย กล่าวสรรเสริญวาจาส่อเสียดด้วย ...ฯลฯ...

අත්තනා ච පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ…. පඤ්චමං.

ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากวาจาส่อเสียดด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากวาจาส่อเสียดด้วย พอใจในการงดเว้นจากวาจาส่อเสียดด้วย กล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากวาจาส่อเสียดด้วย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๕

6. ඵරුසවාචාසුත්තං

๖. ผรุสวาจาสูตร

269. … අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති, ඵරුසාය වාචාය ච වණ්ණං භාසති…පෙ….

๒๖๙. ...ตนเองเป็นผู้กล่าววาจาหยาบด้วย ชักชวนผู้อื่นในวาจาหยาบด้วย พอใจในวาจาหยาบด้วย กล่าวสรรเสริญวาจาหยาบด้วย ...ฯลฯ...

අත්තනා [Pg.578] ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. ඡට්ඨං.

ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากวาจาหยาบด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากวาจาหยาบด้วย พอใจในการงดเว้นจากวาจาหยาบด้วย กล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากวาจาหยาบด้วย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๖

7. සම්ඵප්පලාපසුත්තං

๗. สัมผัปปลาปสูตร

270. … අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, සම්ඵප්පලාපස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ….

๒๗๐. ...ตนเองเป็นผู้กล่าวคำเพ้อเจ้อด้วย ชักชวนผู้อื่นในคำเพ้อเจ้อด้วย พอใจในคำเพ้อเจ้อด้วย กล่าวสรรเสริญคำเพ้อเจ้อด้วย ...ฯลฯ...

අත්තනා [Pg.579] ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ…. සත්තමං.

ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากคำเพ้อเจ้อด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากคำเพ้อเจ้อด้วย พอใจในการงดเว้นจากคำเพ้อเจ้อด้วย กล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากคำเพ้อเจ้อด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๗

8. අභිජ්ඣාලුසුත්තං

๘. อภิชฌาลุสูตร

271. … අත්තනා ච අභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති, අභිජ්ඣාය ච වණ්ණං භාසති…පෙ….

๒๗๑. ...ตนเองเป็นผู้มีความเพ่งเล็งด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเพ่งเล็งด้วย พอใจในความเพ่งเล็งด้วย กล่าวสรรเสริญความเพ่งเล็งด้วย ...ฯลฯ...

‘‘අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අනභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති, අනභිජ්ඣාය ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. අට්ඨමං.

ตนเองเป็นผู้ไม่มีความเพ่งเล็งด้วย ชักชวนผู้อื่นในความไม่เพ่งเล็งด้วย พอใจในความไม่เพ่งเล็งด้วย กล่าวสรรเสริญความไม่เพ่งเล็งด้วย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๘

9. බ්‍යාපන්නචිත්තසුත්තං

๙. พยาปันนจิตตสูตร

272. … අත්තනා ච බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච බ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, බ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, බ්‍යාපාදස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ….

๒๗๒. ...ตนเองเป็นผู้มีจิตพยาบาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในพยาบาทด้วย พอใจในพยาบาทด้วย กล่าวสรรเสริญพยาบาทด้วย ...ฯลฯ...

අත්තනා ච අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච අබ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අබ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, අබ්‍යාපාදස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. නවමං.

ตนเองเป็นผู้มีจิตไม่พยาบาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในความไม่พยาบาทด้วย พอใจในความไม่พยาบาทด้วย กล่าวสรรเสริญความไม่พยาบาทด้วย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๙

10. මිච්ඡාදිට්ඨිසුත්තං

๑๐. มิจฉาทิฏฐิสูตร

273. … අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති, මිච්ඡාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, මිච්ඡාදිට්ඨියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ….

๒๗๓. ...ตนเองเป็นผู้มีมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย พอใจในมิจฉาทิฏฐิด้วย กล่าวสรรเสริญมิจฉาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ...

අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති, සම්මාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, සම්මාදිට්ඨියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙති. දසමං.

ตนเองเป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิด้วย พอใจในสัมมาทิฏฐิด้วย กล่าวสรรเสริญสัมมาทิฏฐิด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นผู้ที่ถูกนำมาตั้งไว้ในสวรรค์เหมือนอย่างที่เขานำมาตั้งไว้ ฉะนั้น สูตรที่ ๑๐

කම්මපථවග්ගො සත්තමො.

กัมมปถวรรคที่ ๗

(28) 8. රාගපෙය්‍යාලං

(๒๘) ๘. ราคเปยยาล

1. සතිපට්ඨානසුත්තං

๑. สติปัฏฐานสูตร

274. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං; වෙදනාසු…පෙ… චිත්තෙ…පෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. පඨමං.

๒๗๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสีย อยู่ ...ฯลฯ... ในเวทนาทั้งหลาย ...ฯลฯ... ในจิต ...ฯลฯ... เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสีย อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ สูตรที่ ๑

2. සම්මප්පධානසුත්තං

๒. สัมมัปปธานสูตร

275. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය…පෙ… අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය…පෙ… උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. දුතියං.

๒๗๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมปลูกฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ เพื่อมิให้อกุศลธรรมอันลามกที่ยังไม่เกิดบังเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพื่อละอกุศลธรรมอันลามกที่บังเกิดขึ้นแล้ว ...ฯลฯ... เพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดบังเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพื่อความตั้งอยู่ เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความเจริญยิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมที่บังเกิดขึ้นแล้ว ย่อมปลูกฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ สูตรที่ ๒

3. ඉද්ධිපාදසුත්තං

๓. อิทธิปาทสูตร

276. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති; වීරියසමාධි…පෙ… චිත්තසමාධි…පෙ… වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං [Pg.580] භාවෙති. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. තතියං.

๒๗๖. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ...ฯลฯ... วิริยสมาธิ ...ฯลฯ... จิตตสมาธิ ...ฯลฯ... ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ สูตรที่ ๓

4-30. පරිඤ්ඤාදිසුත්තානි

๔-๓๐. ปริญญาธิสูตร

277-303. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය … වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා…පෙ…. තිංසතිමං.

๒๗๗-๓๐๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อกำหนดรู้ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ...ฯลฯ... เพื่อละ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไป ...ฯลฯ... เพื่อความเสื่อมไป ...ฯลฯ... เพื่อความคลาย ...ฯลฯ... เพื่อความดับ ...ฯลฯ... เพื่อสละ ...ฯลฯ... เพื่อสละคืนซึ่งราคะ ...ฯลฯ... สูตรที่ ๓๐

31-510. දොසඅභිඤ්ඤාදිසුත්තානි

๓๑-๕๑๐. โทสาภิญญาธิสูตร

304-783. ‘‘දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පළාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. දසුත්තරපඤ්චසතිමං.

๓๐๔-๗๘๓. ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่ง ...ฯลฯ... เพื่อกำหนดรู้ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ...ฯลฯ... เพื่อละ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไป ...ฯลฯ... เพื่อความเสื่อมไป ...ฯลฯ... เพื่อความคลาย ...ฯลฯ... เพื่อความดับ ...ฯลฯ... เพื่อสละ ...ฯลฯ... เพื่อสละคืนซึ่งโทสะ ...ฯลฯ... โมหะ ...ฯลฯ... โกธะ ...ฯลฯ... อุปนาหะ ...ฯลฯ... มักขะ ...ฯลฯ... ปลาสะ ...ฯลฯ... อิสสา ...ฯลฯ... มัจฉริยะ ...ฯลฯ... มายา ...ฯลฯ... สาเถยยะ ...ฯลฯ... ถัมภะ ...ฯลฯ... สารัมภะ ...ฯลฯ... มานะ ...ฯลฯ... อติมานะ ...ฯลฯ... มทะ ...ฯลฯ... ปมาทะ สูตรที่ ๕๑๐

රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

ราคเปยยาล จบ

චතුක්කනිපාතපාළි නිට්ඨිතා.

จตุกกนิบาตปาฬิ จบ

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ
. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ซึ่งเป็นผู้ไกลจากกิเลส ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง අඞ්ගුත්තරනිකායො อังคุตตรนิกาย චතුක්කනිපාතපාළි จตุกกนิบาต 1. පඨමපණ්ණාසකං ๑. ปฐมปัณณาสก์ 1. භණ්ඩගාමවග්ගො ๑. ภัณฑคามวรรค 1. අනුබුද්ධසුත්තං ๑. อนุพุทธสูตร 1. එවං [Pg.307] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වජ්ජීසු විහරති භණ්ඩගාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภัณฑคาม ในแคว้นวัชชี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘චතුන්නං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. කතමෙසං චතුන්නං? අරියස්ස, භික්ඛවෙ, සීලස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. අරියස්ස, භික්ඛවෙ, සමාධිස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. අරියාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාය අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. අරියාය, භික්ඛවෙ, විමුත්තියා අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. තයිදං, භික්ඛවෙ, අරියං සීලං අනුබුද්ධං පටිවිද්ධං, අරියො සමාධි අනුබුද්ධො පටිවිද්ධො, අරියා පඤ්ඤා අනුබුද්ධා පටිවිද්ධා, අරියා විමුත්ති අනුබුද්ධා පටිවිද්ධා, උච්ඡින්නා භවතණ්හා, ඛීණා භවනෙත්ති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดธรรม ๔ ประการ เราและเธอทั้งหลายจึงต้องท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏสิ้นกาลนานอย่างนี้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยศีล เราและเธอทั้งหลายจึงต้องท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏสิ้นกาลนานอย่างนี้ เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยสมาธิ ... อริยปัญญา ... อริยวิมุตติ เราและเธอทั้งหลายจึงต้องท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏสิ้นกาลนานอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย อริยศีล อริยสมาธิ อริยปัญญา และอริยวิมุตตินั้น เราได้รู้แจ้งแทงตลอดแล้ว ภวตัณหา เราถอนได้แล้ว ภวเนตติสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก” ඉදමවොච [Pg.308] භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා – พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า ‘‘සීලං සමාධි පඤ්ඤා ච, විමුත්ති ච අනුත්තරා; අනුබුද්ධා ඉමෙ ධම්මා, ගොතමෙන යසස්සිනා. ศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติอันยอดเยี่ยม ธรรมเหล่านี้ พระโคดมผู้มียศได้ตรัสรู้แล้ว ‘‘ඉති බුද්ධො අභිඤ්ඤාය, ධම්මමක්ඛාසි භික්ඛුනං; දුක්ඛස්සන්තකරො සත්ථා, චක්ඛුමා පරිනිබ්බුතො’’ති. පඨමං; พระพุทธเจ้าผู้ทรงรู้ยิ่งแล้วโดยประการนี้ ได้ตรัสบอกธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย พระศาสดาผู้ทรงทำที่สุดแห่งทุกข์ ผู้มีพระจักษุ ปรินิพพานแล้ว” จบปฐมสูตร 2. පපතිතසුත්තං ๒. ปปติตสูตร 2. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. කතමෙහි චතූහි? අරියෙන, භික්ඛවෙ, සීලෙන අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. අරියෙන, භික්ඛවෙ, සමාධිනා අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. අරියාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාය අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. අරියාය, භික්ඛවෙ, විමුත්තියා අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි අසමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා පපතිතො’ති වුච්චති. ๒. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เรียกว่า ‘ผู้ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ประกอบด้วยอริยศีล เรียกว่า ‘ผู้ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ผู้ไม่ประกอบด้วยอริยสมาธิ ... อริยปัญญา ... อริยวิมุตติ เรียกว่า ‘ผู้ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เรียกว่า ‘ผู้ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. කතමෙහි චතූහි? අරියෙන, භික්ඛවෙ, සීලෙන සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. අරියෙන, භික්ඛවෙ, සමාධිනා සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. අරියාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාය සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. අරියාය, භික්ඛවෙ, විමුත්තියා සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ‘ඉමස්මා ධම්මවිනයා අපපතිතො’ති වුච්චතී’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เรียกว่า ‘ผู้ไม่ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยอริยศีล เรียกว่า ‘ผู้ไม่ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ผู้ประกอบด้วยอริยสมาธิ ... อริยปัญญา ... อริยวิมุตติ เรียกว่า ‘ผู้ไม่ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เรียกว่า ‘ผู้ไม่ตกไปแล้วจากธรรมวินัยนี้’” ‘‘චුතා පතන්ති පතිතා, ගිද්ධා ච පුනරාගතා; කතං කිච්චං රතං රම්මං, සුඛෙනාන්වාගතං සුඛ’’න්ති. දුතියං; “สัตว์ทั้งหลายผู้เคลื่อนแล้วย่อมตกไป ผู้ตกไปแล้วและผู้กำหนัดยินดี ย่อมกลับมาอีก ส่วนผู้มีกิจทำเสร็จแล้ว ยินดีในธรรมที่น่ารื่นรมย์ ย่อมเข้าถึงสุขอันสืบเนื่องมาจากสุข” จบทุติยสูตร 3. පඨමඛතසුත්තං ๓. ปฐมขตสูตร 3. ‘‘චතූහි[Pg.309], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසෙති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසෙති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. ๓. “ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกขุด (รากเหง้า) ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว กล่าวสรรเสริญคนที่ไม่ควรแก่การสรรเสริญ ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว กล่าวติเตียนคนที่ควรแก่การสรรเสริญ ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรองแล้ว แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกขุด ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසෙති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසෙති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกขุด (รากเหง้า) ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ พิจารณาไตร่ตรองแล้ว กล่าวติเตียนคนที่ไม่ควรแก่การสรรเสริญ พิจารณาไตร่ตรองแล้ว กล่าวสรรเสริญคนที่ควรแก่การสรรเสริญ พิจารณาไตร่ตรองแล้ว แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส พิจารณาไตร่ตรองแล้ว แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกขุด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบุญเป็นอันมาก” ‘‘යො නින්දියං පසංසති,තං වා නින්දති යො පසංසියො; විචිනාති මුඛෙන සො කලිං,කලිනා තෙන සුඛං න වින්දති. “ผู้ใดสรรเสริญคนที่ควรติเตียน หรือติเตียนคนที่ควรสรรเสริญ ผู้นั้นชื่อว่าย่อมก่อโทษด้วยปาก เพราะโทษนั้น เขาย่อมไม่ได้ประสบสุข ‘‘අප්පමත්තො අයං කලි,යො අක්ඛෙසු ධනපරාජයො; සබ්බස්සාපි සහාපි අත්තනා,අයමෙව මහන්තතරො කලි; යො සුගතෙසු මනං පදොසයෙ. การพ่ายแพ้ทรัพย์สินในการพนันพร้อมทั้งตนทั้งหมดนั้น เป็นความฉิบหายเพียงเล็กน้อย ส่วนผู้ใดประทุษร้ายใจในพระสุคตทั้งหลาย นี้แหละเป็นความฉิบหายที่ใหญ่หลวงกว่า ‘‘සතං [Pg.310] සහස්සානං නිරබ්බුදානං,ඡත්තිංසතී පඤ්ච ච අබ්බුදානි; යමරියගරහී නිරයං උපෙති,වාචං මනඤ්ච පණිධාය පාපක’’න්ති. තතියං; ผู้ติเตียนพระอริยบุคคล ตั้งวาจาและใจอันชั่วร้ายไว้ ย่อมเข้าถึงนรก (เป็นเวลา) หนึ่งแสนนิรัพพุทะ สามสิบหกนิรัพพุทะ และห้าอัพพุทะ จบสูตรที่ ๓ 4. දුතියඛතසුත්තං ๔. ทุติยขตสูตร 4. ‘‘චතූසු, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙසු චතූසු? මාතරි, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. පිතරි, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො…පෙ… තථාගතෙ, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො…පෙ… තථාගතසාවකෙ, භික්ඛවෙ, මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. ඉමෙසු ඛො, භික්ඛවෙ, චතූසු මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. ๔. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด เป็นอสัตบุรุษ ประพฤติผิดในบุคคล ๔ จำพวก ชื่อว่าขุดตน ทำลายตน มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก บุคคล ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด เป็นอสัตบุรุษ ประพฤติผิดในมารดา ชื่อว่าขุดตน ทำลายตน มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย ประพฤติผิดในบิดา...เป... ในพระตถาคต...เป... ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด เป็นอสัตบุรุษ ประพฤติผิดในสาวกของพระตถาคต ชื่อว่าขุดตน ทำลายตน มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด เป็นอสัตบุรุษ ประพฤติผิดในบุคคล ๔ จำพวกนี้แล ชื่อว่าขุดตน ทำลายตน มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก ‘‘චතූසු, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙසු චතූසු? මාතරි, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. පිතරි, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො…පෙ… තථාගතෙ, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො…පෙ… තථාගතසාවකෙ, භික්ඛවෙ, සම්මා පටිපජ්ජමානො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. ඉමෙසු ඛො, භික්ඛවෙ, චතූසු සම්මා පටිපජ්ජමානො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประพฤติชอบในบุคคล ๔ จำพวก ชื่อว่าไม่ขุดตน ไม่ทำลายตน ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก บุคคล ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประพฤติชอบในมารดา ชื่อว่าไม่ขุดตน ไม่ทำลายตน ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย ประพฤติชอบในบิดา...เป... ในพระตถาคต...เป... ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประพฤติชอบในสาวกของพระตถาคต ชื่อว่าไม่ขุดตน ไม่ทำลายตน ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประพฤติชอบในบุคคล ๔ จำพวกนี้แล ชื่อว่าไม่ขุดตน ไม่ทำลายตน ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ‘‘මාතරි [Pg.311] පිතරි චාපි, යො මිච්ඡා පටිපජ්ජති; තථාගතෙ වා සම්බුද්ධෙ, අථ වා තස්ස සාවකෙ; බහුඤ්ච සො පසවති, අපුඤ්ඤං තාදිසො නරො. ผู้ใดประพฤติผิดในมารดาและบิดา ในพระตถาคตสัมมาสัมพุทธเจ้า หรือในสาวกของพระองค์ นรชนเช่นนั้นย่อมประสบบาปเป็นอันมาก ‘‘තාය නං අධම්මචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා; ඉධෙව නං ගරහන්ති, පෙච්චාපායඤ්ච ගච්ඡති. เพราะการประพฤติไม่เป็นธรรมในมารดาบิดานั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมติเตียนผู้นั้นในโลกนี้เอง เขาละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมเข้าถึงอบาย ‘‘මාතරි පිතරි චාපි, යො සම්මා පටිපජ්ජති; තථාගතෙ වා සම්බුද්ධෙ, අථ වා තස්ස සාවකෙ; බහුඤ්ච සො පසවති, පුඤ්ඤං එතාදිසො නරො. ส่วนผู้ใดประพฤติชอบในมารดาและบิดา ในพระตถาคตสัมมาสัมพุทธเจ้า หรือในสาวกของพระองค์ นรชนเช่นนั้นย่อมประสบบุญเป็นอันมาก ‘‘තාය නං ධම්මචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා; ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. චතුත්ථං; เพราะการประพฤติเป็นธรรมในมารดาบิดานั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญผู้นั้นในโลกนี้เอง เขาละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมบันเทิงในสวรรค์ จบสูตรที่ ๔ 5. අනුසොතසුත්තං ๕. อนุโสตสูตร 5. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අනුසොතගාමී පුග්ගලො, පටිසොතගාමී පුග්ගලො, ඨිතත්තො පුග්ගලො, තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, අනුසොතගාමී පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කාමෙ ච පටිසෙවති, පාපඤ්ච කම්මං කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුසොතගාමී පුග්ගලො. ๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ หาได้ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลผู้ไปตามกระแส ๑ บุคคลผู้ไปทวนกระแส ๑ บุคคลผู้มีตนตั้งมั่นแล้ว ๑ พราหมณ์ผู้ข้ามถึงฝั่งแล้วยืนอยู่บนบก ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไปตามกระแสเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เสพกามและทำกรรมชั่ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้ไปตามกระแส ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පටිසොතගාමී පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කාමෙ ච නප්පටිසෙවති, පාපඤ්ච කම්මං න කරොති, සහාපි දුක්ඛෙන සහාපි දොමනස්සෙන අස්සුමුඛොපි රුදමානො පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පටිසොතගාමී පුග්ගලො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไปทวนกระแสเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เสพกามและไม่ทำกรรมชั่ว แม้จะมีความทุกข์ มีความโทมนัส มีหน้านองด้วยน้ำตา ร้องไห้อยู่ ก็ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้ไปทวนกระแส ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ඨිතත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී, අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඨිතත්තො පුග්ගලො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีตนตั้งมั่นแล้วเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีตนตั้งมั่นแล้ว ‘‘කතමො [Pg.312] ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์ผู้ข้ามถึงฝั่งแล้วยืนอยู่บนบกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า พราหมณ์ผู้ข้ามถึงฝั่งแล้วยืนอยู่บนบก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้ในโลก ‘‘යෙ කෙචි කාමෙසු අසඤ්ඤතා ජනා,අවීතරාගා ඉධ කාමභොගිනො; පුනප්පුනං ජාතිජරූපගාමි තෙ,තණ්හාධිපන්නා අනුසොතගාමිනො. ชนเหล่าใดไม่สำรวมในกามทั้งหลาย ยังไม่ปราศจากราคะ เป็นผู้บริโภคกามในโลกนี้ ชนเหล่านั้นถูกตัณหาครอบงำ ย่อมเข้าถึงชาติและชราอยู่ร่ำไป ชื่อว่าเป็นผู้ไปตามกระแส ‘‘තස්මා හි ධීරො ඉධුපට්ඨිතස්සතී,කාමෙ ච පාපෙ ච අසෙවමානො; සහාපි දුක්ඛෙන ජහෙය්‍ය කාමෙ,පටිසොතගාමීති තමාහු පුග්ගලං. เพราะเหตุนั้นแล บัณฑิตผู้มีสติตั้งมั่นในโลกนี้ ไม่เสพกามและบาป แม้จะมีความทุกข์ ก็พึงละกามได้ ท่านเรียกบุคคลนั้นว่า ผู้ไปทวนกระแส ‘‘යො වෙ කිලෙසානි පහාය පඤ්ච,පරිපුණ්ණසෙඛො අපරිහානධම්මො; චෙතොවසිප්පත්තො සමාහිතින්ද්‍රියො,ස වෙ ඨිතත්තොති නරො පවුච්චති. ผู้ใดละกิเลส ๕ อย่างได้แล้ว เป็นพระเสขะผู้บริบูรณ์ ไม่มีความเสื่อมเป็นธรรมดา ถึงความชำนาญในเจโตสมาธิ มีอินทรีย์ตั้งมั่น นรชนนั้นแล ท่านเรียกว่า ผู้มีตนตั้งมั่นแล้ว ‘‘පරොපරා යස්ස සමෙච්ච ධම්මා,විධූපිතා අත්ථගතා න සන්ති; ස වෙ මුනි වුසිතබ්‍රහ්මචරියො,ලොකන්තගූ පාරගතොති වුච්චතී’’ති. පඤ්චමං; มุนีใดรู้เท่าทันธรรมทั้งหลาย ทั้งชั้นสูงและชั้นต่ำ แล้วกำจัดเสียสิ้น จนธรรมเหล่านั้นดับไป ไม่มีเหลือ มุนีนั้นแลชื่อว่าอยู่จบพรหมจรรย์ รู้แจ้งโลก เรียกว่าผู้ถึงฝั่ง 6. අප්පස්සුතසුත්තං ๖. อัปปัสสุตสูตร 6. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අප්පස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, අප්පස්සුතො සුතෙන උපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන උපපන්නො. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො[Pg.313]? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පකං සුතං හොති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස අප්පකස්ස සුතස්ස න අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො. ๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้มีสุตะน้อย ไม่ประกอบด้วยสุตะ ๒. บุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่ประกอบด้วยสุตะ ๓. บุคคลผู้มีสุตะมาก แต่ไม่ประกอบด้วยสุตะ ๔. บุคคลผู้มีสุตะมาก และประกอบด้วยสุตะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะน้อย ไม่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ได้สดับมาน้อย ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาไม่รู้แจ้งอรรถ ไม่รู้แจ้งธรรมแห่งสุตะแม้น้อยนั้น จึงไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะน้อย ไม่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පකං සුතං හොති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස අප්පකස්ස සුතස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ได้สดับมาน้อย ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขารู้แจ้งอรรถ รู้แจ้งธรรมแห่งสุตะแม้น้อยนั้น จึงเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස බහුකං සුතං හොති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස බහුකස්ස සුතස්ස න අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะมาก แต่ไม่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ได้สดับมามาก ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาไม่รู้แจ้งอรรถ ไม่รู้แจ้งธรรมแห่งสุตะที่มากนั้น จึงไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะมาก แต่ไม่ประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස බහුකං සුතං හොති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස බහුකස්ස සුතස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะมาก และประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ได้สดับมามาก ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขารู้แจ้งอรรถ รู้แจ้งธรรมแห่งสุตะที่มากนั้น จึงเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีสุตะมาก และประกอบด้วยสุตะ เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘අප්පස්සුතොපි චෙ හොති, සීලෙසු අසමාහිතො; උභයෙන නං ගරහන්ති, සීලතො ච සුතෙන ච. ถ้าเป็นผู้มีสุตะน้อย ทั้งไม่ตั้งมั่นในศีล บัณฑิตย่อมตินินทาผู้นั้นโดยส่วนสอง คือ โดยศีลและโดยสุตะ ‘‘අප්පස්සුතොපි චෙ හොති, සීලෙසු සුසමාහිතො; සීලතො නං පසංසන්ති, තස්ස සම්පජ්ජතෙ සුතං. ถ้าเป็นผู้มีสุตะน้อย แต่ตั้งมั่นดีในศีล บัณฑิตย่อมสรรเสริญผู้นั้นโดยศีล แต่สุตะของเขายังไม่สมบูรณ์ ‘‘බහුස්සුතොපි [Pg.314] චෙ හොති, සීලෙසු අසමාහිතො; සීලතො නං ගරහන්ති, නාස්ස සම්පජ්ජතෙ සුතං. ถ้าเป็นผู้มีสุตะมาก แต่ไม่ตั้งมั่นในศีล บัณฑิตย่อมตินินทาผู้นั้นโดยศีล แต่สุตะของเขาสมบูรณ์ ‘‘බහුස්සුතොපි චෙ හොති, සීලෙසු සුසමාහිතො; උභයෙන නං පසංසන්ති, සීලතො ච සුතෙන ච. ถ้าเป็นผู้มีสุตะมาก ทั้งตั้งมั่นดีในศีล บัณฑิตย่อมสรรเสริญผู้นั้นโดยส่วนสอง คือ โดยศีลและโดยสุตะ ‘‘බහුස්සුතං ධම්මධරං, සප්පඤ්ඤං බුද්ධසාවකං; නෙක්ඛං ජම්බොනදස්සෙව, කො තං නින්දිතුමරහති; දෙවාපි නං පසංසන්ති, බ්‍රහ්මුනාපි පසංසිතො’’ති. ඡට්ඨං; สาวกของพระพุทธเจ้า ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม มีปัญญาดี เปรียบเหมือนแท่งทองชมพูนุท ใครจะติเตียนท่านได้เล่า แม้เทวดาก็สรรเสริญท่าน แม้พรหมก็สรรเสริญ 7. සොභනසුත්තං ๗. โสภณสูตร 7. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සඞ්ඝං සොභෙන්ති. කතමෙ චත්තාරො? භික්ඛු, භික්ඛවෙ, වියත්තො විනීතො විසාරදො බහුස්සුතො ධම්මධරො ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො සඞ්ඝං සොභෙති. භික්ඛුනී, භික්ඛවෙ, වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සඞ්ඝං සොභෙති. උපාසකො, භික්ඛවෙ, වියත්තො විනීතො විසාරදො බහුස්සුතො ධම්මධරො ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො සඞ්ඝං සොභෙති. උපාසිකා, භික්ඛවෙ, වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සඞ්ඝං සොභෙති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වියත්තා විනීතා විසාරදා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සඞ්ඝං සොභෙන්තී’’ති. ๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ เป็นผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม ภิกษุณีผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม อุบาสกผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม อุบาสิกาผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล เป็นผู้ฉลาด ได้รับการแนะนำแล้ว แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม ‘‘යො හොති වියත්තො ච විසාරදො ච,බහුස්සුතො ධම්මධරො ච හොති; ධම්මස්ස හොති අනුධම්මචාරී,ස තාදිසො වුච්චති සඞ්ඝසොභනො. ผู้ใดเป็นคนฉลาด แกล้วกล้า เป็นพหูสูต ทรงธรรม และเป็นผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ผู้นั้นเรียกว่า ผู้ยังสงฆ์ให้งดงาม ‘‘භික්ඛු ච සීලසම්පන්නො, භික්ඛුනී ච බහුස්සුතා; උපාසකො ච යො සද්ධො, යා ච සද්ධා උපාසිකා; එතෙ ඛො සඞ්ඝං සොභෙන්ති, එතෙ හි සඞ්ඝසොභනා’’ති. සත්තමං; ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ภิกษุณีผู้เป็นพหูสูต อุบาสกผู้มีศรัทธา และอุบาสิกาผู้มีศรัทธา ชนเหล่านี้แลย่อมยังสงฆ์ให้งดงาม ชนเหล่านี้เป็นผู้ยังสงฆ์ให้งดงามโดยแท้ 8. වෙසාරජ්ජසුත්තං ๘. เวสารัชชสูตร 8. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.315], භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස වෙසාරජ්ජානි, යෙහි වෙසාරජ්ජෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති. කතමානි චත්තාරි? ‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධා’ති තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සතීති නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. ๘. ภิกษุทั้งหลาย เวสารัชชญาณของตถาคต ๔ ประการนี้ มีอยู่ เวสารัชชญาณ ๔ ประการที่ตถาคตสมบูรณ์แล้ว ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัท ประกาศพรหมจักร ๔ ประการไหนบ้าง คือ เราไม่เห็นเหตุนี้เลยว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จักทักท้วงเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ ท่านผู้ปฏิญาณว่าเป็นสัมมาสัมพุทธะ ยังมิได้ตรัสรู้’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เห็นเหตุนั้น จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ‘‘‘ඛීණාසවස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ආසවා අපරික්ඛීණා’ති තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සතීති නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. ภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลยว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จักทักท้วงเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘อาสวะเหล่านี้ของท่านผู้ปฏิญญาว่าเป็นพระขีณาสพ ยังไม่สิ้นไป’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้น จึงถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ‘‘‘යෙ ඛො පන තෙ අන්තරායිකා ධම්මා වුත්තා තෙ පටිසෙවතො නාලං අන්තරායායා’ති තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සතීති නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. ภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลยว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จักทักท้วงเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ธรรมทั้งหลายที่ท่านกล่าวว่าเป็นธรรมทำอันตราย ไม่สามารถทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้น จึงถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ‘‘‘යස්ස ඛො පන තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතො සො න නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’ති තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සතීති නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි තථාගතස්ස වෙසාරජ්ජානි, යෙහි වෙසාරජ්ජෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙතී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลยว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จักทักท้วงเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ธรรมที่ท่านแสดงเพื่อประโยชน์แก่ผู้ใด ธรรมนั้นไม่นำผู้ปฏิบัติเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบได้จริง’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้น จึงถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เวสารัชชญาณของตถาคต ๔ ประการนี้แล ที่ตถาคตสมบูรณ์แล้ว จึงปฏิญญาฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ประกาศพรหมจักรให้เป็นไป ‘‘යෙ [Pg.316] කෙචිමෙ වාදපථා පුථුස්සිතා,යං නිස්සිතා සමණබ්‍රාහ්මණා ච; තථාගතං පත්වා න තෙ භවන්ති,විසාරදං වාදපථාතිවත්තං. ลัทธิวาทะใดๆ ที่สมณพราหมณ์จำนวนมากอาศัยแล้วตั้งขึ้น ลัทธิวาทะและสมณพราหมณ์เหล่านั้น มาถึงตถาคตผู้แกล้วกล้า ผู้ก้าวล่วงลัทธิวาทะเสียได้ ย่อมไม่รุ่งเรือง ‘‘යො ධම්මචක්කං අභිභුය්‍ය කෙවලී,පවත්තයී සබ්බභූතානුකම්පී; තං තාදිසං දෙවමනුස්සසෙට්ඨං,සත්තා නමස්සන්ති භවස්ස පාරගු’’න්ති. අට්ඨමං; พระผู้มีพระภาคพระองค์ใด ทรงสมบูรณ์ด้วยพระคุณทั้งปวง ทรงอนุเคราะห์แก่สรรพสัตว์ ทรงครอบงำแล้วประกาศธรรมจักรให้เป็นไป สัตว์ทั้งหลายย่อมนอบน้อมพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้เช่นนั้น ผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ ผู้ถึงฝั่งแห่งภพ 9. තණ්හුප්පාදසුත්තං ๙. ตัณหุปปาทสูตร 9. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, තණ්හුප්පාදා යත්ථ භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. කතමෙ චත්තාරො? චීවරහෙතු වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති; පිණ්ඩපාතහෙතු වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති; සෙනාසනහෙතු වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති; ඉතිභවාභවහෙතු වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො තණ්හුප්පාදා යත්ථ භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජතී’’ති. ๙. ภิกษุทั้งหลาย เหตุเกิดแห่งตัณหา ๔ ประการนี้ ที่ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุเพราะเหตุแห่งจีวรบ้าง เพราะเหตุแห่งบิณฑบาตบ้าง เพราะเหตุแห่งเสนาสนะบ้าง เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่บ้าง ภิกษุทั้งหลาย เหตุเกิดแห่งตัณหา ๔ ประการนี้แล ที่ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุ ‘‘තණ්හා දුතියො පුරිසො, දීඝමද්ධාන සංසරං; ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං, සංසාරං නාතිවත්තති. บุรุษผู้มีตัณหาเป็นเพื่อน ท่องเที่ยวไปสิ้นกาลนาน ย่อมไม่ล่วงพ้นสังสารวัฏ คือความมีความเป็นอย่างนี้และความมีความเป็นอย่างอื่นไปได้ ‘‘එවමාදීනවං ඤත්වා, තණ්හං දුක්ඛස්ස සම්භවං; වීතතණ්හො අනාදානො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති. නවමං; ภิกษุรู้ชัดโทษอย่างนี้ว่า ตัณหาเป็นแดนเกิดแห่งทุกข์แล้ว พึงเป็นผู้ปราศจากตัณหา ไม่มีความยึดมั่น มีสติเที่ยวไป 10. යොගසුත්තං ๑๐. โยคสูตร 10. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, යොගා. කතමෙ චත්තාරො? කාමයොගො, භවයොගො, දිට්ඨියොගො, අවිජ්ජායොගො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, කාමයොගො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කාමානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. තස්ස [Pg.317] කාමානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං අප්පජානතො යො කාමෙසු කාමරාගො කාමනන්දී කාමස්නෙහො කාමමුච්ඡා කාමපිපාසා කාමපරිළාහො කාමජ්ඣොසානං කාමතණ්හා සානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමයොගො. ඉති කාමයොගො. ๑๐. ภิกษุทั้งหลาย โยคะ ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ กามโยคะ ภวโยคะ ทิฏฐิโยคะ อวิชชาโยคะ ภิกษุทั้งหลาย กามโยคะเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากกามทั้งหลาย เมื่อเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากกามทั้งหลายอยู่ ความกำหนัดในกาม ความเพลิดเพลินในกาม ความเยื่อใยในกาม ความสยบในกาม ความกระหายในกาม ความเร่าร้อนในกาม ความหมกมุ่นในกาม ตัณหาในกาม ย่อมตามนอนเนื่องอยู่ในสันดาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กามโยคะ กามโยคะเป็นอย่างนี้ ‘‘භවයොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භවානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. තස්ස භවානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං අප්පජානතො යො භවෙසු භවරාගො භවනන්දී භවස්නෙහො භවමුච්ඡා භවපිපාසා භවපරිළාහො භවජ්ඣොසානං භවතණ්හා සානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භවයොගො. ඉති කාමයොගො භවයොගො. ภวโยคะเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากภพทั้งหลาย เมื่อเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากภพทั้งหลายอยู่ ความกำหนัดในภพ ความเพลิดเพลินในภพ ความเยื่อใยในภพ ความสยบในภพ ความกระหายในภพ ความเร่าร้อนในภพ ความหมกมุ่นในภพ ตัณหาในภพ ย่อมตามนอนเนื่องอยู่ในสันดาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภวโยคะ กามโยคะ ภวโยคะ เป็นอย่างนี้ ‘‘දිට්ඨියොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දිට්ඨීනං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. තස්ස දිට්ඨීනං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං අප්පජානතො යො දිට්ඨීසු දිට්ඨිරාගො දිට්ඨිනන්දී දිට්ඨිස්නෙහො දිට්ඨිමුච්ඡා දිට්ඨිපිපාසා දිට්ඨිපරිළාහො දිට්ඨිජ්ඣොසානං දිට්ඨිතණ්හා සානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියොගො. ඉති කාමයොගො භවයොගො දිට්ඨියොගො. ทิฏฐิโยคะเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากทิฏฐิทั้งหลาย เมื่อเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากทิฏฐิทั้งหลายอยู่ ความกำหนัดในทิฏฐิ ความเพลิดเพลินในทิฏฐิ ความเยื่อใยในทิฏฐิ ความสยบในทิฏฐิ ความกระหายในทิฏฐิ ความเร่าร้อนในทิฏฐิ ความหมกมุ่นในทิฏฐิ ตัณหาในทิฏฐิ ย่อมตามนอนเนื่องอยู่ในสันดาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิโยคะ กามโยคะ ภวโยคะ ทิฏฐิโยคะ เป็นอย่างนี้ ‘‘අවිජ්ජායොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. තස්ස ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං අප්පජානතො යා ඡසු ඵස්සායතනෙසු අවිජ්ජා අඤ්ඤාණං සානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජායොගො. ඉති කාමයොගො භවයොගො දිට්ඨියොගො අවිජ්ජායොගො, සංයුත්තො පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි සංකිලෙසිකෙහි පොනොභවිකෙහි සදරෙහි දුක්ඛවිපාකෙහි ආයතිං ජාතිජරාමරණිකෙහි. තස්මා අයොගක්ඛෙමීති වුච්චති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො යොගා. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อวิชชาโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากผัสสายตนะ ๖ ประการ เมื่อเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากผัสสายตนะ ๖ ประการ อวิชชาคือความไม่รู้ใดในผัสสายตนะ ๖ ประการนั้น ย่อมนอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อวิชชาโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยคะ ภวโยคะ ทิฏฐิโยคะ อวิชชาโยคะ (ย่อมมี) (บุคคลนั้น) ประกอบแล้วด้วยธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล เป็นเครื่องเศร้าหมอง ก่อภพใหม่ ทำให้เดือดร้อน มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นไปเพื่อชาติ ชรา และมรณะในอนาคต เพราะเหตุนั้น เขาจึงถูกเรียกว่า ‘ผู้ยังไม่เกษมจากโยคะ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือโยคะ ๔ ประการ” ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.318], භික්ඛවෙ, විසංයොගා. කතමෙ චත්තාරො? කාමයොගවිසංයොගො, භවයොගවිසංයොගො, දිට්ඨියොගවිසංයොගො, අවිජ්ජායොගවිසංයොගො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, කාමයොගවිසංයොගො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කාමානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. තස්ස කාමානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානතො යො කාමෙසු කාමරාගො කාමනන්දී කාමස්නෙහො කාමමුච්ඡා කාමපිපාසා කාමපරිළාහො කාමජ්ඣොසානං කාමතණ්හා සා නානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමයොගවිසංයොගො. ඉති කාමයොගවිසංයොගො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิสังโยคะ ๔ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๔ ประการคืออะไรบ้าง? คือ กามโยควิสังโยคะ ภวโยควิสังโยคะ ทิฏฐิโยควิสังโยคะ อวิชชาโยควิสังโยคะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กามโยควิสังโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากกามทั้งหลาย เมื่อเขารู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากกามทั้งหลาย กามราคะ กามนันทิ กามสิเนหา ความหมกมุ่นในกาม ความกระหายในกาม ความเร่าร้อนเพราะกาม การสยบอยู่ในกาม กามตัณหาใดในกามทั้งหลาย กิเลสเหล่านั้นย่อมไม่นอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กามโยควิสังโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยควิสังโยคะ (ย่อมมี)” ‘‘භවයොගවිසංයොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භවානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. තස්ස භවානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානතො යො භවෙසු භවරාගො භවනන්දී භවස්නෙහො භවමුච්ඡා භවපිපාසා භවපරිළාහො භවජ්ඣොසානං භවතණ්හා සා නානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භවයොගවිසංයොගො. ඉති කාමයොගවිසංයොගො භවයොගවිසංයොගො. “ก็ภวโยควิสังโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากภพทั้งหลาย เมื่อเขารู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากภพทั้งหลาย ภวราคะ ภวนันทิ ภวสิเนหา ความหมกมุ่นในภพ ความกระหายในภพ ความเร่าร้อนเพราะภพ การสยบอยู่ในภพ ภวตัณหาใดในภพทั้งหลาย กิเลสเหล่านั้นย่อมไม่นอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภวโยควิสังโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยควิสังโยคะ ภวโยควิสังโยคะ (ย่อมมี)” ‘‘දිට්ඨියොගවිසංයොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දිට්ඨීනං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. තස්ස දිට්ඨීනං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානතො යො දිට්ඨීසු දිට්ඨිරාගො දිට්ඨිනන්දී දිට්ඨිස්නෙහො දිට්ඨිමුච්ඡා දිට්ඨිපිපාසා දිට්ඨිපරිළාහො දිට්ඨිජ්ඣොසානං දිට්ඨිතණ්හා සා නානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියොගවිසංයොගො. ඉති කාමයොගවිසංයොගො භවයොගවිසංයොගො දිට්ඨියොගවිසංයොගො. “ก็ทิฏฐิโยควิสังโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากทิฏฐิทั้งหลาย เมื่อเขารู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากทิฏฐิทั้งหลาย ทิฏฐิราคะ ทิฏฐินันทิ ทิฏฐิสิเนหา ความหมกมุ่นในทิฏฐิ ความกระหายในทิฏฐิ ความเร่าร้อนเพราะทิฏฐิ การสยบอยู่ในทิฏฐิ ทิฏฐิตัณหาใดในทิฏฐิทั้งหลาย กิเลสเหล่านั้นย่อมไม่นอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิโยควิสังโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยควิสังโยคะ ภวโยควิสังโยคะ ทิฏฐิโยควิสังโยคะ (ย่อมมี)” ‘‘අවිජ්ජායොගවිසංයොගො ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. තස්ස ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානතො යා ඡසු ඵස්සායතනෙසු අවිජ්ජා අඤ්ඤාණං සා නානුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජායොගවිසංයොගො[Pg.319]. ඉති කාමයොගවිසංයොගො භවයොගවිසංයොගො දිට්ඨියොගවිසංයොගො අවිජ්ජායොගවිසංයොගො, විසංයුත්තො පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි සංකිලෙසිකෙහි පොනොභවිකෙහි සදරෙහි දුක්ඛවිපාකෙහි ආයතිං ජාතිජරාමරණිකෙහි. තස්මා යොගක්ඛෙමීති වුච්චති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො විසංයොගා’’ති. “ก็อวิชชาโยควิสังโยคะเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากผัสสายตนะ ๖ ประการ เมื่อเขารู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากผัสสายตนะ ๖ ประการ อวิชชาคือความไม่รู้ใดในผัสสายตนะ ๖ ประการนั้น ย่อมไม่นอนเนื่องอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อวิชชาโยควิสังโยคะ ด้วยประการฉะนี้ กามโยควิสังโยคะ ภวโยควิสังโยคะ ทิฏฐิโยควิสังโยคะ อวิชชาโยควิสังโยคะ (ย่อมมี) (บุคคลนั้น) ไม่ประกอบแล้วด้วยธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล เป็นเครื่องเศร้าหมอง ก่อภพใหม่ ทำให้เดือดร้อน มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นไปเพื่อชาติ ชรา และมรณะในอนาคต เพราะเหตุนั้น เขาจึงถูกเรียกว่า ‘ผู้ถึงความเกษมจากโยคะ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือวิสังโยคะ ๔ ประการ” ‘‘කාමයොගෙන සංයුත්තා, භවයොගෙන චූභයං; දිට්ඨියොගෙන සංයුත්තා, අවිජ්ජාය පුරක්ඛතා. “สัตว์ทั้งหลายผู้ประกอบด้วยกามโยคะและภวโยคะทั้งสองอย่าง ประกอบด้วยทิฏฐิโยคะ มีอวิชชาเป็นหัวหน้า ‘‘සත්තා ගච්ඡන්ති සංසාරං, ජාතිමරණගාමිනො; යෙ ච කාමෙ පරිඤ්ඤාය, භවයොගඤ්ච සබ්බසො. ย่อมท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏ มีการเกิดและการตายเป็นที่ไป ส่วนท่านผู้ใดกำหนดรู้กามทั้งหลายและภวโยคะได้โดยสิ้นเชิง ‘‘දිට්ඨියොගං සමූහච්ච, අවිජ්ජඤ්ච විරාජයං; සබ්බයොගවිසංයුත්තා, තෙ වෙ යොගාතිගා මුනී’’ති. දසමං; ถอนทิฏฐิโยคะขึ้นได้แล้ว คลายอวิชชาได้แล้ว ไม่ประกอบด้วยโยคะทั้งปวง ท่านเหล่านั้นแลเป็นมุนีผู้ก้าวล่วงโยคะได้” จบสูตรที่ ๑๐ භණ්ඩගාමවග්ගො පඨමො. ภัณฑคามวรรคที่ ๑ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อเรื่องในวรรคนี้ คือ අනුබුද්ධං පපතිතං ද්වෙ, ඛතා අනුසොතපඤ්චමං; අප්පස්සුතො ච සොභනං, වෙසාරජ්ජං තණ්හායොගෙන තෙ දසාති. อนพุทธสูตร ปปติตสูตร ขตสูตร ๒ สูตร อนุโสตสูตรเป็นที่ ๕ อัปปสุตสูตร โสภณสูตร เวสารัชชสูตร ตัณหาสูตร และโยคสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร 2. චරවග්ගො ๒. จรวรรค 1. චරසුත්තං ๑. จรสูตร 11. ‘‘චරතො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති, නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, චරම්පි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘අනාතාපී අනොත්තාපී සතතං සමිතං කුසීතො හීනවීරියො’ති වුච්චති. ๑๑. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้เมื่อภิกษุกำลังเดินอยู่ หากกามวิตกก็ดี พยาบาทวิตกก็ดี หรือวิหิงสาวิตกก็ดี เกิดขึ้น ถ้าภิกษุนั้นยังรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุดไป ไม่ทำให้ถึงความไม่มี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้กำลังเดินอยู่ ภิกษุผู้เป็นเช่นนั้น ก็ถูกเรียกว่า ‘เป็นผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความละอายต่อบาป เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทรามอยู่เป็นนิตย์เนืองๆ’” ‘‘ඨිතස්ස [Pg.320] චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති, නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, ඨිතොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘අනාතාපී අනොත්තාපී සතතං සමිතං කුසීතො හීනවීරියො’ති වුච්චති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้เมื่อภิกษุกำลังยืนอยู่ หากกามวิตกก็ดี พยาบาทวิตกก็ดี หรือวิหิงสาวิตกก็ดี เกิดขึ้น ถ้าภิกษุนั้นยังรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุดไป ไม่ทำให้ถึงความไม่มี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้กำลังยืนอยู่ ภิกษุผู้เป็นเช่นนั้น ก็ถูกเรียกว่า ‘เป็นผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความละอายต่อบาป เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทรามอยู่เป็นนิตย์เนืองๆ’” ‘‘නිසින්නස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති, නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, නිසින්නොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘අනාතාපී අනොත්තාපී සතතං සමිතං කුසීතො හීනවීරියො’ති වුච්චති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นั่งอยู่, ถ้าภิกษุนั้นย่อมยึดถือวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุดไป ไม่ทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้นั่งอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความสะดุ้งกลัว เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทราม ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ‘‘සයානස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ජාගරස්ස උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති, නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, සයානොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරො එවංභූතො ‘අනාතාපී අනොත්තාපී සතතං සමිතං කුසීතො හීනවීරියො’ති වුච්චති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ตื่นนอนอยู่, ถ้าภิกษุนั้นย่อมยึดถือวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุดไป ไม่ทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ตื่นนอนผู้เป็นเช่นนี้ แม้นอนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความสะดุ้งกลัว เกียจคร้าน มีความเพียรเลวทราม ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ‘‘චරතො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති, පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, චරම්පි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้เดินอยู่, ถ้าภิกษุนั้นไม่ยึดถือวิตกนั้นไว้ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นสุดไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้เดินอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ‘‘ඨිතස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති, පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, ඨිතොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่, ถ้าภิกษุนั้นไม่ยึดถือวิตกนั้นไว้ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นสุดไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้ยืนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ‘‘නිසින්නස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති, පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, නිසින්නොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นั่งอยู่, ถ้าภิกษุนั้นไม่ยึดถือวิตกนั้นไว้ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นสุดไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้นั่งอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ‘‘සයානස්ස [Pg.321] චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ජාගරස්ස උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්‍යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිතක්කො වා. තං චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති, පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, සයානොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරො එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චතී’’ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้ากามวิตก พยาบาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ตื่นนอนอยู่, ถ้าภิกษุนั้นไม่ยึดถือวิตกนั้นไว้ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นสุดไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ตื่นนอนผู้เป็นเช่นนี้ แม้นอนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ดังนี้ ‘‘චරං වා යදි වා තිට්ඨං, නිසින්නො උද වා සයං; යො විතක්කං විතක්කෙති, පාපකං ගෙහනිස්සිතං. ภิกษุใด จะเดินอยู่ก็ดี ยืนอยู่ก็ดี นั่งอยู่ก็ดี หรือนอนอยู่ก็ดี ย่อมตรึกวิตกอันลามก อาศัยเรือน ‘‘කුම්මග්ගප්පටිපන්නො සො, මොහනෙය්‍යෙසු මුච්ඡිතො; අභබ්බො තාදිසො භික්ඛු, ඵුට්ඨුං සම්බොධිමුත්තමං. ภิกษุนั้นชื่อว่าดำเนินไปสู่ทางผิด หลงใหลในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความหลง ภิกษุเช่นนั้นไม่ควรเพื่อจะถูกต้องสัมโพธิญาณอันสูงสุด ‘‘යො ච චරං වා තිට්ඨං වා, නිසින්නො උද වා සයං; විතක්කං සමයිත්වාන, විතක්කූපසමෙ රතො; භබ්බො සො තාදිසො භික්ඛු, ඵුට්ඨුං සම්බොධිමුත්තම’’න්ති. පඨමං; ส่วนภิกษุใด จะเดินอยู่ก็ดี ยืนอยู่ก็ดี นั่งอยู่ก็ดี หรือนอนอยู่ก็ดี ยังวิตกให้สงบแล้ว ยินดีในธรรมเป็นที่สงบวิตก ภิกษุเช่นนั้นควรเพื่อจะถูกต้องสัมโพธิญาณอันสูงสุด ดังนี้แล จบสูตรที่ ๑ 2. සීලසුත්තං ๒. สีลสูตร 12. ‘‘සම්පන්නසීලා, භික්ඛවෙ, විහරථ සම්පන්නපාතිමොක්ඛා, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතා විහරථ ආචාරගොචරසම්පන්නා අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවිනො. සමාදාය සික්ඛථ සික්ඛාපදෙසු. සම්පන්නසීලානං වො, භික්ඛවෙ, විහරතං සම්පන්නපාතිමොක්ඛානං පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතානං විහරතං ආචාරගොචරසම්පන්නානං අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවීනං සමාදාය සික්ඛතං සික්ඛාපදෙසු කිමස්ස උත්තරි කරණීයං? ๑๒. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ มีปาติโมกข์สมบูรณ์อยู่เถิด จงเป็นผู้สำรวมด้วยปาติโมกขสังวร มีอาจาระและโคจรสมบูรณ์ มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลายเถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเธอทั้งหลายเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ มีปาติโมกข์สมบูรณ์อยู่ เป็นผู้สำรวมด้วยปาติโมกขสังวร มีอาจาระและโคจรสมบูรณ์ มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย จะมีกิจอะไรที่ต้องทำให้ยิ่งขึ้นไปเล่า ‘‘චරතො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදො විගතො හොති, ථිනමිද්ධං… උද්ධච්චකුක්කුච්චං… විචිකිච්ඡා පහීනා හොති, ආරද්ධං හොති වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං, චරම්පි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าอภิชฌาและพยาบาทของภิกษุผู้เดินอยู่ปราศไปแล้ว, ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉา อันเธอละได้แล้ว, ความเพียรเธอปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน, สติตั้งมั่น ไม่หลงลืม, กายสงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย, จิตตั้งมั่น มีอารมณ์เป็นหนึ่ง, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้เดินอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ‘‘ඨිතස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදො විගතො හොති, ථිනමිද්ධං… උද්ධච්චකුක්කුච්චං… විචිකිච්ඡා පහීනා හොති, ආරද්ධං හොති වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං [Pg.322] චිත්තං එකග්ගං, ඨිතොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าอภิชฌาและพยาบาทของภิกษุผู้ยืนอยู่ปราศไปแล้ว, ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉา อันเธอละได้แล้ว, ความเพียรเธอปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน, สติตั้งมั่น ไม่หลงลืม, กายสงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย, จิตตั้งมั่น มีอารมณ์เป็นหนึ่ง, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้ยืนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ‘‘නිසින්නස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදො විගතො හොති, ථිනමිද්ධං… උද්ධච්චකුක්කුච්චං… විචිකිච්ඡා පහීනා හොති, ආරද්ධං හොති වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං, නිසින්නොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าอภิชฌาและพยาบาทของภิกษุผู้นั่งอยู่ปราศไปแล้ว, ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉา อันเธอละได้แล้ว, ความเพียรเธอปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน, สติตั้งมั่น ไม่หลงลืม, กายสงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย, จิตตั้งมั่น มีอารมณ์เป็นหนึ่ง, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้นั่งอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ‘‘සයානස්ස චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ජාගරස්ස අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදො විගතො හොති, ථිනමිද්ධං… උද්ධච්චකුක්කුච්චං… විචිකිච්ඡා පහීනා හොති, ආරද්ධං හොති වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං, සයානොපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරො එවංභූතො ‘ආතාපී ඔත්තාපී සතතං සමිතං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො’ති වුච්චතී’’ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าอภิชฌาและพยาบาทของภิกษุผู้ตื่นนอนอยู่ปราศไปแล้ว, ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉา อันเธอละได้แล้ว, ความเพียรเธอปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน, สติตั้งมั่น ไม่หลงลืม, กายสงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย, จิตตั้งมั่น มีอารมณ์เป็นหนึ่ง, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ตื่นนอนผู้เป็นเช่นนี้ แม้นอนอยู่ ก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความสะดุ้งกลัว ปรารภความเพียร มีตนส่งไปแล้ว ตลอดกาลเนืองนิตย์’ ดังนี้ ‘‘යතං චරෙ යතං තිට්ඨෙ, යතං අච්ඡෙ යතං සයෙ; යතං සමිඤ්ජයෙ භික්ඛු, යතමෙනං පසාරයෙ. ภิกษุพึงสำรวมเดิน พึงสำรวมยืน พึงสำรวมนั่ง พึงสำรวมนอน พึงสำรวมคู้ และพึงสำรวมเหยียดอวัยวะนี้ ‘‘උද්ධං තිරියං අපාචීනං, යාවතා ජගතො ගති; සමවෙක්ඛිතා ච ධම්මානං, ඛන්ධානං උදයබ්බයං. ภิกษุเป็นผู้พิจารณาเห็นความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปแห่งธรรมทั้งหลาย คือขันธ์ ๕ ในเบื้องบน เบื้องขวาง เบื้องต่ำ ตลอดที่ที่สัตว์โลกเป็นไป ‘‘චෙතොසමථසාමීචිං, සික්ඛමානං සදා සතං; සතතං පහිතත්තොති, ආහු භික්ඛුං තථාවිධ’’න්ති. දුතියං; บัณฑิตทั้งหลายกล่าวภิกษุเช่นนั้น ผู้มีสติ ศึกษาข้อปฏิบัติอันสมควรแก่เจโตสมถะอยู่เสมอว่า เป็นผู้มีตนส่งไปแล้วตลอดกาล จบสูตรที่ ๒ 3. පධානසුත්තං ๓. ปธานสูตร 13. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සම්මප්පධානානි. කතමානි චත්තාරි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං [Pg.323] ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සම්මප්පධානානී’’ති. ๑๓. ภิกษุทั้งหลาย สัมมัปปธาน ๔ ประการนี้ สัมมัปปธาน ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อป้องกันบาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิด ๒. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อละบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ๓. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อทำกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น ๔. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อความตั้งมั่น ไม่เลือนหาย เจริญยิ่ง ไพบูลย์ พัฒนา และเต็มเปี่ยมแห่งกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ภิกษุทั้งหลาย นี้แล สัมมัปปธาน ๔ ประการ ‘‘සම්මප්පධානා මාරධෙය්‍යාභිභූතා,තෙ අසිතා ජාතිමරණභයස්ස පාරගූ; තෙ තුසිතා ජෙත්වා මාරං සවාහිනිං තෙ අනෙජා,සබ්බං නමුචිබලං උපාතිවත්තා තෙ සුඛිතා’’ති. තතියං; ท่านผู้มีสัมมัปปธาน ครอบงำแดนมารได้แล้ว ท่านเหล่านั้นไม่อาศัย (ตัณหาและทิฏฐิ) ถึงฝั่งแห่งภัยคือชาติและมรณะ ท่านเหล่านั้นชนะมารพร้อมเสนาแล้ว ยินดีอยู่ ไม่หวั่นไหว ท่านเหล่านั้นก้าวล่วงกำลังของนमुจิมารได้ทั้งหมด เป็นผู้มีความสุข จบสูตรที่ ๓ 4. සංවරසුත්තං ๔. สังวรสูตร 14. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, පධානානි. කතමානි චත්තාරි? සංවරප්පධානං, පහානප්පධානං, භාවනාප්පධානං, අනුරක්ඛණාප්පධානං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සංවරප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී, යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සංවරප්පධානං. ๑๔. ภิกษุทั้งหลาย ปธาน ๔ ประการนี้ ปธาน ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สังวรปธาน ๒. ปหานปธาน ๓. ภาวนาปธาน ๔. อนุรักขนาปธาน ภิกษุทั้งหลาย สังวรปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปทางตาแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมจักขุนทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, รักษจักขุนทรีย์, ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ ฟังเสียงทางหู... ดมกลิ่นทางจมูก... ลิ้มรสทางลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย... รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, รักษามนินทรีย์, ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สังวรปธาน ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, පහානප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති; උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පහානප්පධානං. ภิกษุทั้งหลาย ปหานปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่ยอมรับกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ให้ถึงความไม่มีอีก, ไม่ยอมรับพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ไม่ยอมรับวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ไม่ยอมรับบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วๆ ย่อมละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ให้ถึงความไม่มีอีก ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปหานปธาน ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, භාවනාප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං [Pg.324] භාවෙති… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භාවනාප්පධානං. ภิกษุทั้งหลาย ภาวนาปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละ, ย่อมเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญวิริยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปีติสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภาวนาปธาน ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනුරක්ඛණාප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං භද්දකං සමාධිනිමිත්තං අනුරක්ඛති අට්ඨිකසඤ්ඤං පුළවකසඤ්ඤං විනීලකසඤ්ඤං විච්ඡිද්දකසඤ්ඤං උද්ධුමාතකසඤ්ඤං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුරක්ඛණාප්පධානං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි පධානානී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย อนุรักขนาปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมตามรักษาสมาธินิมิตอันดีที่เกิดขึ้นแล้ว คือ อัฏฐิกสัญญา ปุฬวกสัญญา วินีลกสัญญา วิจฉิททกสัญญา อุทธุมาตกสัญญา ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อนุรักขนาปธาน ภิกษุทั้งหลาย นี้แล ปธาน ๔ ประการ ‘‘සංවරො ච පහානඤ්ච, භාවනා අනුරක්ඛණා; එතෙ පධානා චත්තාරො, දෙසිතාදිච්චබන්ධුනා; යෙහි භික්ඛු ඉධාතාපී, ඛයං දුක්ඛස්ස පාපුණෙ’’ති. චතුත්ථං; สังวรปธาน ปหานปธาน ภาวนาปธาน และอนุรักขนาปธาน ปธาน ๔ ประการนี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ทรงแสดงไว้แล้ว ภิกษุผู้มีความเพียรในธรรมวินัยนี้ อาศัยปธานเหล่านี้ พึงถึงความสิ้นทุกข์ได้ จบสูตรที่ ๔ 5. පඤ්ඤත්තිසුත්තං ๕. ปัญญัตติสูตร 15. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, අග්ගපඤ්ඤත්තියො. කතමා චතස්සො? එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, අත්තභාවීනං යදිදං – රාහු අසුරින්දො. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, කාමභොගීනං යදිදං – රාජා මන්ධාතා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ආධිපතෙය්‍යානං යදිදං – මාරො පාපිමා. සදෙවකෙ, භික්ඛවෙ, ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අග්ගමක්ඛායති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො අග්ගපඤ්ඤත්තියො’’ති. ๑๕. ภิกษุทั้งหลาย อัคคบัญญัติ ๔ ประการนี้ อัคคบัญญัติ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ราหูจอมอสูร เป็นเลิศกว่าผู้มีอัตภาพทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย พระเจ้ามันธาตุ เป็นเลิศกว่าผู้บริโภคกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย มารผู้มีบาป เป็นเลิศกว่าผู้เป็นใหญ่ทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล อัคคบัญญัติ ๔ ประการ ‘‘රාහුග්ගං අත්තභාවීනං, මන්ධාතා කාමභොගිනං; මාරො ආධිපතෙය්‍යානං, ඉද්ධියා යසසා ජලං. ราหูเป็นเลิศกว่าผู้มีอัตภาพทั้งหลาย พระเจ้ามันธาตุเป็นเลิศกว่าผู้บริโภคกามทั้งหลาย มารผู้รุ่งเรืองด้วยฤทธิ์และยศ เป็นเลิศกว่าผู้เป็นใหญ่ทั้งหลาย ‘‘උද්ධං තිරියං අපාචීනං, යාවතා ජගතො ගති; සදෙවකස්ස ලොකස්ස, බුද්ධො අග්ගො පවුච්චතී’’ති. පඤ්චමං; ในเบื้องบน เบื้องขวาง เบื้องต่ำ ตลอดที่ที่สัตว์โลกเป็นไป ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก บัณฑิตกล่าวว่าพระพุทธเจ้าเป็นผู้เลิศ จบสูตรที่ ๕ 6. සොඛුම්මසුත්තං ๖. โสขุมมสูตร 16. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සොඛුම්මානි. කතමානි චත්තාරි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රූපසොඛුම්මෙන සමන්නාගතො හොති පරමෙන; තෙන ච රූපසොඛුම්මෙන [Pg.325] අඤ්ඤං රූපසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න සමනුපස්සති; තෙන ච රූපසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං රූපසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. වෙදනාසොඛුම්මෙන සමන්නාගතො හොති පරමෙන; තෙන ච වෙදනාසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං වෙදනාසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න සමනුපස්සති; තෙන ච වෙදනාසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං වෙදනාසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. සඤ්ඤාසොඛුම්මෙන සමන්නාගතො හොති පරමෙන; තෙන ච සඤ්ඤාසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං සඤ්ඤාසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න සමනුපස්සති; තෙන ච සඤ්ඤාසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං සඤ්ඤාසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. සඞ්ඛාරසොඛුම්මෙන සමන්නාගතො හොති පරමෙන; තෙන ච සඞ්ඛාරසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං සඞ්ඛාරසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න සමනුපස්සති; තෙන ච සඞ්ඛාරසොඛුම්මෙන අඤ්ඤං සඞ්ඛාරසොඛුම්මං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සොඛුම්මානී’’ති. ๑๖. ภิกษุทั้งหลาย ความละเอียดอ่อน ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ประกอบด้วยความละเอียดอ่อนในรูปอย่างยิ่ง เธอย่อมไม่เล็งเห็นความละเอียดอ่อนในรูปอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในรูปนั้น และย่อมไม่ปรารถนาความละเอียดอ่อนในรูปอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในรูปนั้น ๒. เป็นผู้ประกอบด้วยความละเอียดอ่อนในเวทนาอย่างยิ่ง เธอย่อมไม่เล็งเห็นความละเอียดอ่อนในเวทนาอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในเวทนานั้น และย่อมไม่ปรารถนาความละเอียดอ่อนในเวทนาอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในเวทนานั้น ๓. เป็นผู้ประกอบด้วยความละเอียดอ่อนในสัญญาอย่างยิ่ง เธอย่อมไม่เล็งเห็นความละเอียดอ่อนในสัญญาอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในสัญญานั้น และย่อมไม่ปรารถนาความละเอียดอ่อนในสัญญาอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในสัญญานั้น ๔. เป็นผู้ประกอบด้วยความละเอียดอ่อนในสังขารอย่างยิ่ง เธอย่อมไม่เล็งเห็นความละเอียดอ่อนในสังขารอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในสังขารนั้น และย่อมไม่ปรารถนาความละเอียดอ่อนในสังขารอื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าความละเอียดอ่อนในสังขารนั้น ภิกษุทั้งหลาย ความละเอียดอ่อน ๔ ประการนี้แล ‘‘රූපසොඛුම්මතං ඤත්වා, වෙදනානඤ්ච සම්භවං; සඤ්ඤා යතො සමුදෙති, අත්ථං ගච්ඡති යත්ථ ච; සඞ්ඛාරෙ පරතො ඤත්වා, දුක්ඛතො නො ච අත්තතො. รู้ความละเอียดอ่อนแห่งรูป เหตุเกิดแห่งเวทนาทั้งหลาย เหตุที่สัญญาเกิดขึ้น และที่ที่สัญญานั้นดับไป รู้สังขารทั้งหลายโดยความเป็นของอื่น โดยความเป็นทุกข์ และโดยความเป็นอนัตตา ‘‘ස වෙ සම්මද්දසො භික්ඛු, සන්තො සන්තිපදෙ රතො; ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනි’’න්ති. ඡට්ඨං; ภิกษุนั้นแลผู้เห็นโดยชอบ สงบแล้ว ยินดีในสันติบท ชนะมารพร้อมเสนาแล้ว ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันเป็นที่สุด 7. පඨමඅගතිසුත්තං ๗. ปฐมอคติสูตรที่ ๗ 17. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසාගතිං ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අගතිගමනානී’’ති. ๑๗. ภิกษุทั้งหลาย การถึงอคติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ถึงอคติเพราะฉันทะ ๒. ถึงอคติเพราะโทสะ ๓. ถึงอคติเพราะโมหะ ๔. ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย การถึงอคติ ๔ ประการนี้แล ‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං අතිවත්තති; නිහීයති තස්ස යසො, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති. සත්තමං; ผู้ใดล่วงละเมิดธรรมเพราะฉันทะ โทสะ ภยะ และโมหะ ยศของผู้นั้นย่อมเสื่อม ดุจพระจันทร์ในกาฬปักษ์ ฉะนั้น 8. දුතියඅගතිසුත්තං ๘. ทุติยอคติสูตรที่ ๘ 18. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.326], භික්ඛවෙ, නාගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? න ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, න දොසාගතිං ගච්ඡති, න මොහාගතිං ගච්ඡති, න භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි නාගතිගමනානී’’ති. ๑๘. ภิกษุทั้งหลาย การไม่ถึงอคติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ไม่ถึงอคติเพราะฉันทะ ๒. ไม่ถึงอคติเพราะโทสะ ๓. ไม่ถึงอคติเพราะโมหะ ๔. ไม่ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย การไม่ถึงอคติ ๔ ประการนี้แล ‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං නාතිවත්තති; ආපූරති තස්ස යසො, සුක්කපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති. අට්ඨමං; ผู้ใดไม่ล่วงละเมิดธรรมเพราะฉันทะ โทสะ ภยะ และโมหะ ยศของผู้นั้นย่อมเต็มเปี่ยม ดุจพระจันทร์ในสุกกปักษ์ ฉะนั้น 9. තතියඅගතිසුත්තං ๙. ตติยอคติสูตรที่ ๙ 19. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසාගතිං ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අගතිගමනානි. ๑๙. ภิกษุทั้งหลาย การถึงอคติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ถึงอคติเพราะฉันทะ ถึงอคติเพราะโทสะ ถึงอคติเพราะโมหะ ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย การถึงอคติ ๔ ประการนี้แล ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, නාගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? න ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, න දොසාගතිං ගච්ඡති, න මොහාගතිං ගච්ඡති, න භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි නාගතිගමනානී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย การไม่ถึงอคติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ไม่ถึงอคติเพราะฉันทะ ไม่ถึงอคติเพราะโทสะ ไม่ถึงอคติเพราะโมหะ ไม่ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย การไม่ถึงอคติ ๔ ประการนี้แล ‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං අතිවත්තති; නිහීයති තස්ස යසො, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා. ผู้ใดล่วงละเมิดธรรมเพราะฉันทะ โทสะ ภยะ และโมหะ ยศของผู้นั้นย่อมเสื่อม ดุจพระจันทร์ในกาฬปักษ์ ฉะนั้น ‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං නාතිවත්තති; ආපූරති තස්ස යසො, සුක්කපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති. නවමං; ผู้ใดไม่ล่วงละเมิดธรรมเพราะฉันทะ โทสะ ภยะ และโมหะ ยศของผู้นั้นย่อมเต็มเปี่ยม ดุจพระจันทร์ในสุกกปักษ์ ฉะนั้น 10. භත්තුද්දෙසකසුත්තං ๑๐. ภัตตุทเทสกสูตรที่ ๑๐ 20. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භත්තුද්දෙසකො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසාගතිං ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භත්තුද්දෙසකො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๒๐. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แจกภัต ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เป็นผู้ที่เขาอุ้มไปวางไว้ในนรก ฉันนั้นเหมือนกัน ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ถึงอคติเพราะฉันทะ ถึงอคติเพราะโทสะ ถึงอคติเพราะโมหะ ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แจกภัต ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เป็นผู้ที่เขาอุ้มไปวางไว้ในนรก ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භත්තුද්දෙසකො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? න ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, න දොසාගතිං [Pg.327] ගච්ඡති, න මොහාගතිං ගච්ඡති, න භයාගතිං ගච්ඡති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භත්තුද්දෙසකො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แจกภัต ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เป็นผู้ที่เขาอุ้มไปวางไว้ในสวรรค์ ฉันนั้นเหมือนกัน ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ไม่ถึงอคติเพราะฉันทะ ไม่ถึงอคติเพราะโทสะ ไม่ถึงอคติเพราะโมหะ ไม่ถึงอคติเพราะภยะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แจกภัต ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เป็นผู้ที่เขาอุ้มไปวางไว้ในสวรรค์ ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘යෙ කෙචි කාමෙසු අසඤ්ඤතා ජනා,අධම්මිකා හොන්ති අධම්මගාරවා; ඡන්දා දොසා මොහා ච භයා ගාමිනො,පරිසාකසටො ච පනෙස වුච්චති. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่สำรวมในกามทั้งหลาย เป็นผู้ไม่มีธรรม ไม่เคารพในธรรม เป็นผู้ถึงอคติเพราะฉันทะ โทสะ โมหะ และภยะ บริษัทนั้นเรียกว่าเป็นดังหยากเยื่อ ‘‘එවඤ්හි වුත්තං සමණෙන ජානතා,තස්මා හි තෙ සප්පුරිසා පසංසියා; ධම්මෙ ඨිතා යෙ න කරොන්ති පාපකං,න ඡන්දා න දොසා න මොහා න භයා ච ගාමිනො ; ‘‘පරිසාය මණ්ඩො ච පනෙස වුච්චති,එවඤ්හි වුත්තං සමණෙන ජානතා’’ති. දසමං; ก็พระสมณะผู้รู้ได้ตรัสไว้อย่างนี้ เพราะเหตุนั้น สัตบุรุษเหล่านั้นอันบัณฑิตพึงสรรเสริญ ผู้ตั้งมั่นในธรรม ไม่ทำบาป ไม่ถึงอคติเพราะฉันทะ โทสะ โมหะ และภยะ บริษัทนั้นเรียกว่าเป็นแก่นสารแห่งบริษัท ก็พระสมณะผู้รู้ได้ตรัสไว้อย่างนี้ චරවග්ගො දුතියො. จรวรรคที่ ๒ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค චරං සීලං පධානානි, සංවරං පඤ්ඤත්ති පඤ්චමං; සොඛුම්මං තයො අගතී, භත්තුද්දෙසෙන තෙ දසාති. เรื่องจรสูตร ศีลสูตร ปธานสูตร สังวรสูตร ปัญญัตติสูตรเป็นที่ ๕ โสขุมมสูตร อคติสูตร ๓ สูตร และภัตตุทเทสกสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร 3. උරුවෙලවග්ගො ๓. อุรุเวลวรรคที่ ๓ 1. පඨමඋරුවෙලසුත්තං ๑. ปฐมอุรุเวลสูตรที่ ๑ 21. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๒๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘එකමිදාහං[Pg.328], භික්ඛවෙ, සමයං උරුවෙලායං විහරාමි නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ අජපාලනිග්‍රොධෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘දුක්ඛං ඛො අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො. කිං නු ඛො අහං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍ය’’’න්ති? ภิกษุทั้งหลาย สมัยหนึ่ง เราอยู่ที่อุรุเวลาเสนานิคม ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ที่ควงไม้ไทรอชปาลนิโครธ ตรัสรู้ใหม่ๆ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความปริวิตกในใจอย่างนี้ว่า ‘การอยู่โดยไม่มีที่เคารพ ไม่มีที่ยำเกรง เป็นทุกข์หนอ เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์คนไหนอยู่ดีหนอ’ ‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – අපරිපූරස්ස ඛො අහං සීලක්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා අත්තනා සීලසම්පන්නතරං, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. ภิกษุทั้งหลาย เราได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อให้สีลขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์บริบูรณ์ขึ้น แต่เราก็ไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีศีลสมบูรณ์ยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่ได้ ‘‘අපරිපූරස්ස ඛො අහං සමාධික්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා අත්තනා සමාධිසම්පන්නතරං, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อให้สมาธิขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์บริบูรณ์ขึ้น แต่เราก็ไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีสมาธิสมบูรณ์ยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่ได้ ‘‘අපරිපූරස්ස ඛො අහං පඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා අත්තනා පඤ්ඤාසම්පන්නතරං, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อให้ปัญญาขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์บริบูรณ์ขึ้น แต่เราก็ไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีปัญญาสมบูรณ์ยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่ได้ ‘‘අපරිපූරස්ස ඛො අහං විමුත්තික්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා අත්තනා විමුත්තිසම්පන්නතරං, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍ය’’න්ති. เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่ เพื่อให้วิมุตติขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์บริบูรณ์ขึ้น แต่เราก็ไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่มีวิมุตติสมบูรณ์ยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยอยู่ได้’ ‘‘තස්ස [Pg.329] මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘යංනූනාහං ය්වායං ධම්මො මයා අභිසම්බුද්ධො තමෙව ධම්මං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍ය’’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย เราได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ทางที่ดี เราควรสักการะ เคารพ อาศัยธรรมะที่เราตรัสรู้เองโดยชอบนั้นอยู่เถิด’ ‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා සහම්පති මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – බ්‍රහ්මලොකෙ අන්තරහිතො මම පුරතො පාතුරහොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා සහම්පති එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා දක්ඛිණං ජාණුමණ්ඩලං පථවියං නිහන්ත්වා යෙනාහං තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා මං එතදවොච – ‘එවමෙතං භගවා, එවමෙතං සුගත! යෙපි තෙ, භන්තෙ, අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා තෙපි භගවන්තො ධම්මංයෙව සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරිංසු; යෙපි තෙ, භන්තෙ, භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා තෙපි භගවන්තො ධම්මංයෙව සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරිස්සන්ති; භගවාපි, භන්තෙ, එතරහි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මංයෙව සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරතූ’’’ති. ඉදමවොච බ්‍රහ්මා සහම්පති. ඉදං වත්වා අථාපරං එතදවොච – ภิกษุทั้งหลาย ทันใดนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทราบความปริวิตกในใจของเราแล้ว ได้หายจากพรหมโลกมาปรากฏตรงหน้าเรา เหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนที่คู้อยู่ หรือคู้แขนที่เหยียดอยู่อย่างนั้น ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง คุกเข่าขวาลงบนแผ่นดิน ประนมอัญชลีมาทางเราแล้วได้กล่าวคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระสุคต ข้อนี้เป็นอย่างนั้น พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าแม้เหล่าใดได้มีแล้วในอดีต พระผู้มีพระภาคแม้เหล่านั้น ก็ได้สักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมนั่นแหละอยู่ พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าแม้เหล่าใดจักมีในอนาคต พระผู้มีพระภาคแม้เหล่านั้น ก็จักสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมนั่นแหละอยู่ ขอพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าในบัดนี้ โปรดสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมนั่นแหละอยู่เถิด’ ท้าวสหัมบดีพรหมได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้กล่าวคำอื่นต่อไปอีกว่า ‘‘යෙ ච අතීතා සම්බුද්ධා, යෙ ච බුද්ධා අනාගතා; යො චෙතරහි සම්බුද්ධො, බහූනං සොකනාසනො. พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดที่ได้ล่วงไปแล้ว พระพุทธเจ้าเหล่าใดที่ยังไม่มาถึง และพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดในบัดนี้ ผู้ทรงบรรเทาความโศกของชนหมู่มาก ‘‘සබ්බෙ සද්ධම්මගරුනො, විහංසු විහරන්ති ච; අථොපි විහරිස්සන්ති, එසා බුද්ධාන ධම්මතා. พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ทรงเคารพพระสัทธรรม ได้ประทับอยู่แล้ว กำลังประทับอยู่ และจักประทับอยู่ต่อไป นี้เป็นธรรมดาของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ‘‘තස්මා හි අත්තකාමෙන, මහත්තමභිකඞ්ඛතා; සද්ධම්මො ගරුකාතබ්බො, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. เพราะเหตุนั้นแหละ กุลบุตรผู้ปรารถนาประโยชน์ตน มุ่งหวังความเป็นใหญ่ พึงเคารพพระสัทธรรม ระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ‘‘ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා සහම්පති. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි. අථ ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මුනො ච අජ්ඣෙසනං විදිත්වා අත්තනො ච පතිරූපං ය්වායං ධම්මො මයා අභිසම්බුද්ධො තමෙව ධම්මං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහාසිං. යතො [Pg.330] ච ඛො, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝොපි මහත්තෙන සමන්නාගතො, අථ මෙ සඞ්ඝෙපි ගාරවො’’ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสหัมบดีพรหมได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณแล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น เรารับทราบคำอาราธนาของท้าวสหัมบดีพรหม และเห็นว่าเป็นสิ่งที่สมควรแก่ตนแล้ว จึงได้สักการะ เคารพ อาศัยธรรมะที่เราตรัสรู้เองโดยชอบนั้นอยู่ ภิกษุทั้งหลาย และเมื่อใดที่สงฆ์ถึงพร้อมด้วยความเป็นใหญ่ เมื่อนั้นเราก็มีความเคารพในสงฆ์ด้วย สูตรที่ ๑ 2. දුතියඋරුවෙලසුත්තං ๒. ทุติยอุรุเวลสูตร 22. ‘‘එකමිදාහං, භික්ඛවෙ, සමයං උරුවෙලායං විහරාමි නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ අජපාලනිග්‍රොධෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සම්බහුලා බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා මයා සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො, භික්ඛවෙ, තෙ බ්‍රාහ්මණා මං එතදවොචුං – ‘සුතං නෙතං, භො ගොතම – න සමණො ගොතමො බ්‍රාහ්මණෙ ජිණ්ණෙ වුද්ධෙ මහල්ලකෙ අද්ධගතෙ වයොඅනුප්පත්තෙ අභිවාදෙති වා පච්චුට්ඨෙති වා ආසනෙන වා නිමන්තෙතීති. තයිදං, භො ගොතම, තථෙව. න හි භවං ගොතමො බ්‍රාහ්මණෙ ජිණ්ණෙ වුද්ධෙ මහල්ලකෙ අද්ධගතෙ වයොඅනුප්පත්තෙ අභිවාදෙති වා පච්චුට්ඨෙති වා ආසනෙන වා නිමන්තෙති. තයිදං, භො ගොතම, න සම්පන්නමෙවා’’’ති. ๒๒. ภิกษุทั้งหลาย สมัยหนึ่ง เราอยู่ที่อุรุเวลา ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา โคนต้นอชปาลนิโครธ ตรัสรู้ใหม่ๆ ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์จำนวนมากผู้แก่ ผู้เฒ่า ผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้ปราศรัยกับเรา ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์เหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับเราว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ยินมาว่า ‘พระสมณโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกรับ หรือไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะแก่พราหมณ์ผู้แก่ ผู้เฒ่า ผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว’ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เรื่องนั้นเป็นจริงอย่างนั้น ท่านพระโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกรับ หรือไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะแก่พราหมณ์ผู้แก่ ผู้เฒ่า ผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ การกระทำของท่านนั้นไม่สมควรเลย’ ‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘නයිමෙ ආයස්මන්තො ජානන්ති ථෙරං වා ථෙරකරණෙ වා ධම්මෙ’ති. වුද්ධො චෙපි, භික්ඛවෙ, හොති ආසීතිකො වා නාවුතිකො වා වස්සසතිකො වා ජාතියා. සො ච හොති අකාලවාදී අභූතවාදී අනත්ථවාදී අධම්මවාදී අවිනයවාදී, අනිධානවතිං වාචං භාසිතා අකාලෙන අනපදෙසං අපරියන්තවතිං අනත්ථසංහිතං. අථ ඛො සො ‘බාලො ථෙරො’ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุเหล่านี้ไม่รู้จักเถระ หรือธรรมที่ทำให้เป็นเถระเลย’ ภิกษุทั้งหลาย ถึงแม้บุคคลจะเป็นผู้ใหญ่ มีอายุ ๘๐ ปี ๙๐ ปี หรือ ๑๐๐ ปีโดยกำเนิด แต่เขาเป็นผู้กล่าวในเวลาที่ไม่ควร กล่าวคำไม่จริง กล่าวคำไม่มีประโยชน์ กล่าวคำไม่เป็นธรรม กล่าวคำไม่เป็นวินัย กล่าววาจาที่ไม่มีที่อ้างอิง ไม่มีหลักฐาน ไม่มีขอบเขต ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ในเวลาที่ไม่สมควร บุคคลนั้นย่อมถูกนับว่าเป็น ‘เถระผู้โง่เขลา’ ‘‘දහරො චෙපි, භික්ඛවෙ, හොති යුවා සුසුකාළකෙසො භද්‍රෙන යොබ්බනෙන සමන්නාගතො පඨමෙන වයසා. සො ච හොති කාලවාදී භූතවාදී අත්ථවාදී ධම්මවාදී විනයවාදී නිධානවතිං වාචං භාසිතා කාලෙන සාපදෙසං පරියන්තවතිං අත්ථසංහිතං. අථ ඛො සො ‘පණ්ඩිතො ථෙරො’ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ภิกษุทั้งหลาย ถึงแม้บุคคลจะยังเป็นเด็กหนุ่ม มีผมดำสนิท ประกอบด้วยความเป็นหนุ่มอันดีงาม อยู่ในปฐมวัย แต่เขาเป็นผู้กล่าวในเวลาที่ควร กล่าวคำจริง กล่าวคำมีประโยชน์ กล่าวคำเป็นธรรม กล่าวคำเป็นวินัย กล่าววาจาที่มีที่อ้างอิง มีหลักฐาน มีขอบเขต ประกอบด้วยประโยชน์ ในเวลาที่สมควร บุคคลนั้นย่อมถูกนับว่าเป็น ‘เถระผู้เป็นบัณฑิต’ ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.331], භික්ඛවෙ, ථෙරකරණා ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො, යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ථෙරකරණා ධම්මා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ทำให้เป็นเถระ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ๒. เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมทั้งหลายเช่นนั้น อันเธอได้สดับมามาก ทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ ๓. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ๔. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ธรรมที่ทำให้เป็นเถระ ๔ ประการ ‘‘යො උද්ධතෙන චිත්තෙන, සම්ඵඤ්ච බහු භාසති; අසමාහිතසඞ්කප්පො, අසද්ධම්මරතො මගො; ආරා සො ථාවරෙය්‍යම්හා, පාපදිට්ඨි අනාදරො. ผู้ใดมีจิตฟุ้งซ่าน พูดจาเพ้อเจ้อมาก มีความดำริไม่ตั้งมั่น ยินดีในอสัทธรรม เป็นดุจเนื้อทราย มีความเห็นผิด ไม่เคารพยำเกรง ผู้นั้นย่อมอยู่ห่างไกลจากภาวะที่มั่นคง ‘‘යො ච සීලෙන සම්පන්නො, සුතවා පටිභානවා; සඤ්ඤතො ධීරො ධම්මෙසු, පඤ්ඤායත්ථං විපස්සති. ส่วนผู้ใดถึงพร้อมด้วยศีล เป็นพหูสูต มีปฏิภาณ สำรวมแล้ว มีปรีชาเครื่องทรงจำมั่นคงในธรรมทั้งหลาย ย่อมเห็นแจ้งอรรถด้วยปัญญา ‘‘පාරගූ සබ්බධම්මානං, අඛිලො පටිභානවා; පහීනජාතිමරණො, බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලී. เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ไม่มีกิเลสดุจตะปู มีปฏิภาณ ละชาติและมรณะได้แล้ว เป็นผู้จบพรหมจรรย์โดยสิ้นเชิง ‘‘තමහං වදාමි ථෙරොති, යස්ස නො සන්ති ආසවා; ආසවානං ඛයා භික්ඛු, සො ථෙරොති පවුච්චතී’’ති. දුතියං; เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นเถระ ผู้ที่ไม่มีอาสวะทั้งหลาย ภิกษุนั้นเพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย จึงถูกเรียกว่าเถระ ดังนี้แล สูตรที่ ๒ 3. ලොකසුත්තං ๓. โลกสูตร 23. ‘‘ලොකො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො. ලොකස්මා තථාගතො විසංයුත්තො. ලොකසමුදයො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො. ලොකසමුදයො තථාගතස්ස පහීනො. ලොකනිරොධො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො. ලොකනිරොධො තථාගතස්ස [Pg.332] සච්ඡිකතො. ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා. ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා තථාගතස්ස භාවිතා. ๒๓. ภิกษุทั้งหลาย โลก ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว ตถาคตปราศจากโลกแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เหตุเกิดแห่งโลก ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว เหตุเกิดแห่งโลก ตถาคตละได้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย ความดับแห่งโลก ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว ความดับแห่งโลก ตถาคตทำให้แจ้งแล้ว ภิกษุทั้งหลาย ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งโลก ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งโลก ตถาคตได้เจริญแล้ว ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, සබ්බං තං තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධං. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่โลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ที่หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับรู้ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ท่องเที่ยวไปในใจ สิ่งทั้งหมดนั้นตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘ตถาคต’ ‘‘යඤ්ච, භික්ඛවෙ, රත්තිං තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති යඤ්ච රත්තිං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, යං එතස්මිං අන්තරෙ භාසති ලපති නිද්දිසති සබ්බං තං තථෙව හොති, නො අඤ්ඤථා. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති. ภิกษุทั้งหลาย ราตรีใดที่ตถาคตตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ และราตรีใดที่ตถาคตปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ ตลอดเวลาระหว่างนั้น ตถาคตได้กล่าว ได้พูด ได้แสดงธรรมใด ธรรมนั้นทั้งหมดย่อมเป็นเช่นนั้นเทียว ไม่เป็นอย่างอื่น เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘ตถาคต’ ‘‘යථාවාදී, භික්ඛවෙ, තථාගතො තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. ඉති යථාවාදී තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති. ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตกล่าวอย่างใด ทำอย่างนั้น ทำอย่างใด กล่าวอย่างนั้น เพราะเหตุที่กล่าวอย่างใด ทำอย่างนั้น ทำอย่างใด กล่าวอย่างนั้น เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘ตถาคต’ ‘‘සදෙවකෙ, භික්ඛවෙ, ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථු දසො වසවත්තී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති’’. ภิกษุทั้งหลาย ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ตถาคตเป็นผู้ครอบงำ ไม่ถูกใครครอบงำ เป็นผู้เห็นอย่างแท้จริง เป็นผู้ยังอำนาจให้เป็นไปได้ เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘ตถาคต’ ‘‘සබ්බං ලොකං අභිඤ්ඤාය, සබ්බං ලොකෙ යථාතථං; සබ්බං ලොකං විසංයුත්තො, සබ්බලොකෙ අනූපයො. พระองค์ทรงรู้แจ้งโลกทั้งปวง ทรงรู้แจ้งธรรมทั้งปวงในโลกตามความเป็นจริง ทรงปราศจากโลกทั้งปวง ไม่ทรงยึดมั่นในโลกทั้งปวง ‘‘ස වෙ සබ්බාභිභූ ධීරො, සබ්බගන්ථප්පමොචනො; ඵුට්ඨ’ස්ස පරමා සන්ති, නිබ්බානං අකුතොභයං. พระองค์ผู้ทรงปรีชา ทรงครอบงำธรรมทั้งปวง ทรงหลุดพ้นจากเครื่องร้อยรัดทั้งปวง ทรงบรรลุสันติอันยอดเยี่ยม คือพระนิพพานอันไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ ‘‘එස ඛීණාසවො බුද්ධො, අනීඝො ඡින්නසංසයො; සබ්බකම්මක්ඛයං පත්තො, විමුත්තො උපධිසඞ්ඛයෙ. พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นสิ้นอาสวะแล้ว ไม่มีทุกข์ ตัดความสงสัยได้แล้ว ถึงความสิ้นกรรมทั้งปวง หลุดพ้นแล้วในธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิ ‘‘එස සො භගවා බුද්ධො, එස සීහො අනුත්තරො; සදෙවකස්ස ලොකස්ස, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තයී. พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระพุทธเจ้า พระองค์นั้นเป็นราชสีห์ผู้ยอดเยี่ยม ทรงยังพรหมจักรให้เป็นไปแก่โลกพร้อมทั้งเทวโลก ‘‘ඉති දෙවා මනුස්සා ච, යෙ බුද්ධං සරණං ගතා; සඞ්ගම්ම තං නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං. เพราะเหตุนั้น เทวดาและมนุษย์เหล่าใดถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นที่พึ่ง เทวดาและมนุษย์เหล่านั้นเข้ามาประชุมกันแล้วนอบน้อมพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ปราศจากความครั่นคร้าม ‘‘දන්තො [Pg.333] දමයතං සෙට්ඨො, සන්තො සමයතං ඉසි; මුත්තො මොචයතං අග්ගො, තිණ්ණො තාරයතං වරො. พระองค์ผู้ทรงฝึกแล้ว เป็นผู้ประเสริฐกว่าผู้ฝึกทั้งหลาย พระองค์ผู้สงบแล้ว เป็นฤาษีในหมู่ผู้สงบ พระองค์ผู้หลุดพ้นแล้ว เป็นผู้เลิศกว่าผู้ช่วยให้พ้น พระองค์ผู้ข้ามแล้ว เป็นผู้ประเสริฐกว่าผู้ช่วยให้ข้าม ‘‘ඉති හෙතං නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං; සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං, නත්ථි තෙ පටිපුග්ගලො’’ති. තතියං; เพราะเหตุนั้น เทวดาและมนุษย์เหล่านั้นจึงนอบน้อมพระพุทธเจ้าผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ปราศจากความครั่นคร้ามพระองค์นั้น (และกล่าวว่า) ‘ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก บุคคลผู้เสมอเหมือนพระองค์ไม่มี’ ดังนี้แล จบสูตรที่ ๓ 4. කාළකාරාමසුත්තං ๔. กาฬการามสูตร 24. එකං සමයං භගවා සාකෙතෙ විහරති කාළකාරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๒๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กาฬการาม เขตกรุงสาเกต ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං ජානාමි. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่โลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ที่หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับทราบ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ท่องเที่ยวไปตามด้วยใจ เราย่อมรู้สิ่งนั้น ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං අබ්භඤ්ඤාසිං. තං තථාගතස්ස විදිතං, තං තථාගතො න උපට්ඨාසි. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่โลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ที่หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับทราบ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ท่องเที่ยวไปตามด้วยใจ เราได้รู้ยิ่งแล้วซึ่งสิ่งนั้น สิ่งนั้นตถาคตได้รู้แจ้งแล้ว แต่ตถาคตไม่ได้เข้าไปตั้งมั่นในสิ่งนั้น ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං න ජානාමීති වදෙය්‍යං, තං මමස්ස මුසා. ภิกษุทั้งหลาย หากเราพึงกล่าวว่า ‘เราไม่รู้สิ่งนั้น’ ซึ่งโลกพร้อมทั้งเทวโลก... ได้ท่องเที่ยวไปตามด้วยใจ คำกล่าวนั้นของเราพึงเป็นคำเท็จ ‘‘යං, භික්ඛවෙ…පෙ… තමහං ජානාමි ච න ච ජානාමීති වදෙය්‍යං, තංපස්ස තාදිසමෙව. ภิกษุทั้งหลาย... หากเราพึงกล่าวว่า ‘เรารู้และไม่รู้สิ่งนั้น’ คำกล่าวนั้นของเราก็พึงเป็นเช่นนั้นเหมือนกัน (คือเป็นคำเท็จ) ‘‘යං, භික්ඛවෙ…පෙ… තමහං නෙව ජානාමි න න ජානාමීති වදෙය්‍යං, තං මමස්ස කලි. ภิกษุทั้งหลาย... หากเราพึงกล่าวว่า ‘เราไม่รู้และไม่ใช่ไม่รู้สิ่งนั้น’ คำกล่าวนั้นของเราพึงเป็นความผิด ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතො දට්ඨා දට්ඨබ්බං, දිට්ඨං න මඤ්ඤති, අදිට්ඨං න මඤ්ඤති, දට්ඨබ්බං න මඤ්ඤති, දට්ඨාරං න මඤ්ඤති; සුත්වා සොතබ්බං, සුතං න [Pg.334] මඤ්ඤති, අසුතං න මඤ්ඤති, සොතබ්බං න මඤ්ඤති, සොතාරං න මඤ්ඤති; මුත්වා මොතබ්බං, මුතං න මඤ්ඤති, අමුතං න මඤ්ඤති, මොතබ්බං න මඤ්ඤති, මොතාරං න මඤ්ඤති; විඤ්ඤත්වා විඤ්ඤාතබ්බං, විඤ්ඤාතං න මඤ්ඤති, අවිඤ්ඤාතං න මඤ්ඤති, විඤ්ඤාතබ්බං න මඤ්ඤති, විඤ්ඤාතාරං න මඤ්ඤති. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතො දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු තාදීයෙව තාදී. තම්හා ච පන තාදිම්හා අඤ්ඤො තාදී උත්තරිතරො වා පණීතතරො වා නත්ථීති වදාමී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล ตถาคตเห็นสิ่งที่พึงเห็นแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่เห็นแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ยังไม่เห็น ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่พึงเห็น ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายผู้เห็น, ฟังสิ่งที่พึงฟังแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ได้ฟังแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ยังไม่ได้ฟัง ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่พึงฟัง ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายผู้ฟัง, ทราบสิ่งที่พึงทราบแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ได้รับทราบแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ยังไม่ได้รับทราบ ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่พึงรับทราบ ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายผู้รับทราบ, รู้แจ้งสิ่งที่พึงรู้แจ้งแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่รู้แจ้งแล้ว ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่ยังไม่รู้แจ้ง ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายสิ่งที่พึงรู้แจ้ง ย่อมไม่สำคัญมั่นหมายผู้รู้แจ้ง. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล ตถาคตเป็นผู้คงที่ในธรรมทั้งหลายที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับทราบ และได้รู้แจ้งแล้วอย่างนั้นนั่นเทียว และเรากล่าวว่า ‘ผู้คงที่อื่นที่ยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าผู้คงที่นั้นไม่มี’ ดังนี้ ‘‘යං කිඤ්චි දිට්ඨංව සුතං මුතං වා,අජ්ඣොසිතං සච්චමුතං පරෙසං; න තෙසු තාදී සයසංවුතෙසු,සච්චං මුසා වාපි පරං දහෙය්‍ය. สิ่งที่คนอื่นได้เห็น ได้ฟัง หรือได้รับทราบ ซึ่งพวกเขายึดถือว่าเป็นจริงอย่างนั้น ในหมู่ชนผู้สำรวมตนเหล่านั้น ไม่มีผู้คงที่เลย (บุคคล) ไม่พึงยึดถือคำจริงหรือคำเท็จของผู้อื่นว่าเป็นสิ่งประเสริฐ ‘‘එතඤ්ච සල්ලං පටිකච්ච දිස්වා,අජ්ඣොසිතා යත්ථ පජා විසත්තා; ජානාමි පස්සාමි තථෙව එතං,අජ්ඣොසිතං නත්ථි තථාගතාන’’න්ති. චතුත්ථං; เราเห็นลูกศรนี้มาก่อนแล้ว ที่หมู่สัตว์ข้องติด ยึดถืออยู่ เรารู้ เราเห็นเรื่องนั้นอย่างนั้นว่า ‘ตถาคตทั้งหลายไม่มีความยึดถือ’ ดังนี้แล จบสูตรที่ ๔ 5. බ්‍රහ්මචරියසුත්තං ๕. พรหมจริยสูตร 25. ‘‘නයිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති ජනකුහනත්ථං, න ජනලපනත්ථං, න ලාභසක්කාරසිලොකානිසංසත්ථං, න ඉතිවාදප්පමොක්ඛානිසංසත්ථං, න ‘ඉති මං ජනො ජානාතූ’ති. අථ ඛො ඉදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති සංවරත්ථං පහානත්ථං විරාගත්ථං නිරොධත්ථ’’න්ති. ๒๕. ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์นี้ เราอยู่ประพฤติมิใช่เพื่อหลอกลวงคน มิใช่เพื่อประจบคน มิใช่เพื่ออานิสงส์คือลาภ สักการะ และชื่อเสียง มิใช่เพื่ออานิสงส์คือการเปลื้องตนจากวาทะ มิใช่เพื่อให้คนรู้จักเราว่า ‘เป็นอย่างนี้’ แต่พรหมจรรย์นี้ เราอยู่ประพฤติเพื่อความสำรวม เพื่อการละ เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ ‘‘සංවරත්ථං පහානත්ථං, බ්‍රහ්මචරියං අනීතිහං; අදෙසයි සො භගවා, නිබ්බානොගධගාමිනං; එස මග්ගො මහන්තෙහි, අනුයාතො මහෙසිභි. พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นทรงแสดงพรหมจรรย์อันไม่เนื่องด้วยคำบอกเล่าสืบๆ กันมา ซึ่งเป็นไปเพื่อความสำรวม เพื่อการละ อันหยั่งลงสู่นิพพาน หนทางนี้เป็นหนทางที่ท่านผู้ยิ่งใหญ่ คือ พระมหรรษีทั้งหลายดำเนินไปแล้ว ‘‘යෙ ච තං පටිපජ්ජන්ති, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං; දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සන්ති, සත්ථුසාසනකාරිනො’’ති. පඤ්චමං; ชนเหล่าใดปฏิบัติตามพรหมจรรย์นั้น ตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ชนเหล่านั้นผู้ทำตามคำสั่งสอนของพระศาสดา จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ จบสูตรที่ ๕ 6. කුහසුත්තං ๖. กุหสูตร 26. ‘‘යෙ [Pg.335] තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ කුහා ථද්ධා ලපා සිඞ්ගී උන්නළා අසමාහිතා, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ මාමකා. අපගතා ච තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මා ධම්මවිනයා, න ච තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්ති. යෙ ච ඛො තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ නික්කුහා නිල්ලපා ධීරා අත්ථද්ධා සුසමාහිතා, තෙ ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ මාමකා. අනපගතා ච තෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මා ධම්මවිනයා. තෙ ච ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්තී’’ති. ๒๖. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเป็นผู้หลอกลวง กระด้าง พูดประจบ มีกิเลสเพียงดังเขา เย่อหยิ่ง ไม่มีสมาธิ ภิกษุเหล่านั้นไม่ใช่สาวกของเรา ภิกษุเหล่านั้นปราศไปแล้วจากธรรมวินัยนี้ และย่อมไม่ถึงความเจริญ งอกงาม ไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ส่วนภิกษุเหล่าใดเป็นผู้ไม่หลอกลวง ไม่พูดประจบ มีปัญญา ไม่กระด้าง มีสมาธิดี ภิกษุเหล่านั้นเป็นสาวกของเรา ภิกษุเหล่านั้นไม่ปราศไปแล้วจากธรรมวินัยนี้ และย่อมถึงความเจริญ งอกงาม ไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ‘‘කුහා ථද්ධා ලපා සිඞ්ගී, උන්නළා අසමාහිතා; න තෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතෙ. ภิกษุผู้หลอกลวง กระด้าง พูดประจบ มีกิเลสเพียงดังเขา เย่อหยิ่ง ไม่มีสมาธิ ย่อมไม่งอกงามในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ‘‘නික්කුහා නිල්ලපා ධීරා, අත්ථද්ධා සුසමාහිතා; තෙ වෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතෙ’’ති. ඡට්ඨං; ส่วนภิกษุผู้ไม่หลอกลวง ไม่พูดประจบ มีปัญญา ไม่กระด้าง มีสมาธิดี ย่อมงอกงามในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้โดยแท้ จบสูตรที่ ๖ 7. සන්තුට්ඨිසුත්තං ๗. สันตุฏฐิสูตร 27. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අප්පානි ච සුලභානි ච, තානි ච අනවජ්ජානි. කතමානි චත්තාරි? පංසුකූලං, භික්ඛවෙ, චීවරානං අප්පඤ්ච සුලභඤ්ච, තඤ්ච අනවජ්ජං. පිණ්ඩියාලොපො, භික්ඛවෙ, භොජනානං අප්පඤ්ච සුලභඤ්ච, තඤ්ච අනවජ්ජං. රුක්ඛමූලං, භික්ඛවෙ, සෙනාසනානං අප්පඤ්ච සුලභඤ්ච, තඤ්ච අනවජ්ජං. පූතිමුත්තං, භික්ඛවෙ, භෙසජ්ජානං අප්පඤ්ච සුලභඤ්ච, තඤ්ච අනවජ්ජං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අප්පානි ච සුලභානි ච, තානි ච අනවජ්ජානි. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අප්පෙන ච තුට්ඨො හොති සුලභෙන ච, ඉදමස්සාහං අඤ්ඤතරං සාමඤ්ඤඞ්ගන්ති වදාමී’’ති. ๒๗. ภิกษุทั้งหลาย ปัจจัย ๔ ประการนี้ มีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ๔ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย บรรดาจีวรทั้งหลาย ผ้าบังสุกุลมีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาโภชนะทั้งหลาย บิณฑบาตคือคำข้าวมีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาเสนาสนะทั้งหลาย โคนไม้มีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาเภสัชทั้งหลาย น้ำมูตรเน่ามีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย ปัจจัย ๔ ประการนี้แล มีค่าน้อยด้วย หาได้ง่ายด้วย และไม่มีโทษด้วย. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยปัจจัยที่มีค่าน้อยและหาได้ง่าย เราจึงกล่าวความสันโดษนี้ว่าเป็นองค์แห่งสมณคุณอย่างหนึ่ง ‘‘අනවජ්ජෙන තුට්ඨස්ස, අප්පෙන සුලභෙන ච; න සෙනාසනමාරබ්භ, චීවරං පානභොජනං; විඝාතො හොති චිත්තස්ස, දිසා නප්පටිහඤ්ඤති. สำหรับภิกษุผู้สันโดษด้วยปัจจัยที่ไม่มีโทษ มีค่าน้อย และหาได้ง่าย ความคับแค้นใจย่อมไม่มี เพราะปรารภเสนาสนะ จีวร และน้ำดื่มโภชนะ ทิศทั้งหลายย่อมไม่ขัดข้อง ‘‘යෙ චස්ස ධම්මා අක්ඛාතා, සාමඤ්ඤස්සානුලොමිකා; අධිග්ගහිතා තුට්ඨස්ස, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො’’ති. සත්තමං; ธรรมเหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นตรัสไว้แล้ว อันเป็นไปโดยอนุโลมแก่ความเป็นสมณะ ธรรมเหล่านั้นอันภิกษุผู้สันโดษ ไม่ประมาท ศึกษาอยู่ ย่อมถือเอาได้แล้ว 8. අරියවංසසුත්තං ๘. อริยวังสสูตร 28. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.336], භික්ඛවෙ, අරියවංසා අග්ගඤ්ඤා රත්තඤ්ඤා වංසඤ්ඤා පොරාණා අසංකිණ්ණා අසංකිණ්ණපුබ්බා, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨා සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන චීවරෙන, ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච චීවරහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති, අලද්ධා ච චීවරං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච චීවරං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති; තාය ච පන ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති, නො පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පතිස්සතො, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො. ๒๘. ภิกษุทั้งหลาย อริยวงศ์ ๔ ประการนี้ เป็นของเลิศ รู้กันมานาน เป็นเชื้อสายแห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่เคยปะปน ไม่เคยถูกปะปนในกาลก่อน อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่รังเกียจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต. ๔ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้สันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ ไม่ทำการแสวงหาอันไม่สมควรเพราะเหตุแห่งจีวร เมื่อไม่ได้จีวรก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้จีวรแล้วก็ใช้สอยโดยไม่ติด ไม่มัวเมา ไม่พัวพัน เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก. เธอย่อมไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้นั้น. ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติในข้อนั้น เรากล่าวภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเลิศ เป็นของเก่าแก่ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන, ඉතරීතරපිණ්ඩපාතසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච පිණ්ඩපාතහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති, අලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති; තාය ච පන ඉතරීතරපිණ්ඩපාතසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති, නො පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පතිස්සතො, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ ไม่ทำการแสวงหาอันไม่สมควรเพราะเหตุแห่งบิณฑบาต เมื่อไม่ได้บิณฑบาตก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้บิณฑบาตแล้วก็ฉันโดยไม่ติด ไม่มัวเมา ไม่พัวพัน เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก. เธอย่อมไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะความสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้นั้น. ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติในข้อนั้น เรากล่าวภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเลิศ เป็นของเก่าแก่ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන සෙනාසනෙන, ඉතරීතරසෙනාසනසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච සෙනාසනහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති, අලද්ධා ච සෙනාසනං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච සෙනාසනං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති; තාය ච පන ඉතරීතරසෙනාසනසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති, නො පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පතිස්සතො, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้ และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้ ไม่ทำการแสวงหาอันไม่สมควรเพราะเหตุแห่งเสนาสนะ เมื่อไม่ได้เสนาสนะก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้เสนาสนะแล้วก็ใช้สอยโดยไม่ติด ไม่มัวเมา ไม่พัวพัน เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก. เธอย่อมไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะความสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้นั้น. ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติในข้อนั้น เรากล่าวภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเลิศ เป็นของเก่าแก่ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භාවනාරාමො හොති භාවනාරතො, පහානාරාමො හොති පහානරතො; තාය ච පන භාවනාරාමතාය භාවනාරතියා [Pg.337] පහානාරාමතාය පහානරතියා නෙවත්තානුක්කංසෙති, නො පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පතිස්සතො, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අරියවංසා අග්ගඤ්ඤා රත්තඤ්ඤා වංසඤ්ඤා පොරාණා අසංකිණ්ණා අසංකිණ්ණපුබ්බා, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨා සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ยินดีในภาวนา พอใจในภาวนา เป็นผู้ยินดีในปหานะ พอใจในปหานะ. เธอย่อมไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะความยินดีในภาวนา ความพอใจในภาวนา ความยินดีในปหานะ ความพอใจในปหานะนั้น. ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติในข้อนั้น เรากล่าวภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเลิศ เป็นของเก่าแก่. ภิกษุทั้งหลาย อริยวงศ์ ๔ ประการนี้แล เป็นของเลิศ รู้กันมานาน เป็นเชื้อสายแห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่เคยปะปน ไม่เคยถูกปะปนในกาลก่อน อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่รังเกียจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต ‘‘ඉමෙහි ච පන, භික්ඛවෙ, චතූහි අරියවංසෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු පුරත්ථිමාය චෙපි දිසාය විහරති ස්වෙව අරතිං සහති, න තං අරති සහති; පච්ඡිමාය චෙපි දිසාය විහරති ස්වෙව අරතිං සහති, න තං අරති සහති; උත්තරාය චෙපි දිසාය විහරති ස්වෙව අරතිං සහති, න තං අරති සහති; දක්ඛිණාය චෙපි දිසාය විහරති ස්වෙව අරතිං සහති, න තං අරති සහති. තං කිස්ස හෙතු? අරතිරතිසහො හි, භික්ඛවෙ, ධීරො’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยอริยวงศ์ ๔ ประการนี้ แม้อยู่ในทิศตะวันออก เธอนั่นแหละย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้ แต่ความไม่ยินดีย่อมทนเธอไม่ได้. แม้อยู่ในทิศตะวันตก เธอนั่นแหละย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้ แต่ความไม่ยินดีย่อมทนเธอไม่ได้. แม้อยู่ในทิศเหนือ เธอนั่นแหละย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้ แต่ความไม่ยินดีย่อมทนเธอไม่ได้. แม้อยู่ในทิศใต้ เธอนั่นแหละย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้ แต่ความไม่ยินดีย่อมทนเธอไม่ได้. ข้อนั้นเพราะเหตุไร? เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ผู้มีปัญญารักษาตน ย่อมทนได้ทั้งความยินดีและความไม่ยินดี ‘‘නාරති සහති ධීරං, නාරති ධීරං සහති; ධීරොව අරතිං සහති, ධීරො හි අරතිස්සහො. ความไม่ยินดีย่อมครอบงำผู้มีปัญญารักษาตนไม่ได้, ผู้มีปัญญารักษาตนต่างหากที่ครอบงำความไม่ยินดีได้, เพราะผู้มีปัญญารักษาตนย่อมทนต่อความไม่ยินดีได้ ‘‘සබ්බකම්මවිහායීනං, පනුණ්ණං කො නිවාරයෙ; නෙක්ඛං ජම්බොනදස්සෙව, කො තං නින්දිතුමරහති; දෙවාපි නං පසංසන්ති, බ්‍රහ්මුනාපි පසංසිතො’’ති. අට්ඨමං; ใครเล่าจะห้ามท่านผู้ละกรรมได้ทั้งหมด ผู้ขจัดกิเลสได้แล้วนั้นได้. ใครควรจะนินทาท่านผู้เป็นดุจแท่งทองชมพูนุทนั้นได้เล่า. แม้เทวดาก็สรรเสริญท่าน, แม้พรหมก็สรรเสริญท่าน 9. ධම්මපදසුත්තං ๙. ธัมมปทสูตร 29. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, ධම්මපදානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමානි චත්තාරි? අනභිජ්ඣා, භික්ඛවෙ, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ๒๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมบท ๔ ประการนี้ เป็นของเลิศ รู้กันมานาน เป็นเชื้อสายแห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่เคยปะปน ไม่เคยถูกปะปนในกาลก่อน อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่รังเกียจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต. ๔ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย อนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็ง) เป็นธรรมบทอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นเชื้อสายแห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่เคยปะปน ไม่เคยถูกปะปนในกาลก่อน อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่รังเกียจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต ‘‘අබ්‍යාපාදො, භික්ඛවෙ, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อพยาบาทอันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ‘‘සම්මාසති[Pg.338], භික්ඛවෙ, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมมาสติอันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ‘‘සම්මාසමාධි, භික්ඛවෙ, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ධම්මපදානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහී’’ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมมาสมาธิอันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมบท ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ‘‘අනභිජ්ඣාලු විහරෙය්‍ය, අබ්‍යාපන්නෙන චෙතසා; සතො එකග්ගචිත්තස්ස, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො’’ති. නවමං; ภิกษุพึงเป็นผู้ไม่เพ่งเล็ง มีจิตไม่พยาบาท มีสติ มีจิตแน่วแน่ ตั้งมั่นดีแล้วในภายใน อยู่เถิด จบสูตรที่ ๙ 10. පරිබ්බාජකසුත්තං ๑๐. ปริพาชกสูตร 30. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා පරිබ්බාජකා සිප්පිනිකාතීරෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ පටිවසන්ති, සෙය්‍යථිදං අන්නභාරො වරධරො සකුලුදායී ච පරිබ්බාජකො අඤ්ඤෙ ච අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා පරිබ්බාජකා. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන සිප්පිනිකාතීරං පරිබ්බාජකාරාමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා තෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොච – ๓๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ปริพาชกผู้มีชื่อเสียงโด่งดังจำนวนมาก คือ อันนภารปริพาชก วรธรปริพาชก สกุลุทายิปริพาชก และปริพาชกผู้มีชื่อเสียงโด่งดังอื่นๆ อีก อาศัยอยู่ที่ปริพาชการาม ริมฝั่งแม่น้ำสิปปินิกา ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังปริพาชการาม ริมฝั่งแม่น้ำสิปปินิกา แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่ปริพาชกเหล่านั้นว่า ‘‘චත්තාරිමානි, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමානි චත්තාරි? අනභිජ්ඣා, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. අබ්‍යාපාදො, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදං…පෙ… සම්මාසති, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදං…පෙ… සම්මාසමාධි, පරිබ්බාජකා, ධම්මපදං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං [Pg.339] පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකීයති න සංකීයිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි ඛො, පරිබ්බාජකා, චත්තාරි ධම්මපදානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි, න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ธรรมบท ๔ ประการเหล่านี้ เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ธรรมบท ๔ ประการเป็นไฉน คือ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็ง) อันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อพยาบาทอันเป็นธรรมบท...ฯเปฯ... ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย สัมมาสติอันเป็นธรรมบท...ฯเปฯ... ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย สัมมาสมาธิอันเป็นธรรมบท เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ธรรมบท ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นธรรมอันเลิศ รู้กันมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกทอดทิ้ง ไม่เคยถูกทอดทิ้งในกาลก่อน อันใครๆ ไม่ทอดทิ้งอยู่ในปัจจุบัน และจักไม่ทอดทิ้งในอนาคต อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่ติเตียน ‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමෙතං අනභිජ්ඣං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය අභිජ්ඣාලුං කාමෙසු තිබ්බසාරාගං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, තමහං තත්ථ එවං වදෙය්‍යං – ‘එතු වදතු බ්‍යාහරතු පස්සාමිස්සානුභාව’න්ති. සො වත, පරිබ්බාජකා, අනභිජ්ඣං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය අභිජ්ඣාලුං කාමෙසු තිබ්බසාරාගං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราละธรรมบทคืออนภิชฌานี้แล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้เพ่งเล็ง มีราคะกล้าในกามทั้งหลาย’ เราพึงกล่าวกะผู้นั้นในเรื่องนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงมา จงกล่าว จงพูดเถิด เราจักเห็นอานุภาพของท่าน’ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้นั้นละธรรมบทคืออนภิชฌาแล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้เพ่งเล็ง มีราคะกล้าในกามทั้งหลายได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමෙතං අබ්‍යාපාදං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය බ්‍යාපන්නචිත්තං පදුට්ඨමනසඞ්කප්පං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, තමහං තත්ථ එවං වදෙය්‍යං – ‘එතු වදතු බ්‍යාහරතු පස්සාමිස්සානුභාව’න්ති. සො වත, පරිබ්බාජකා, අබ්‍යාපාදං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය බ්‍යාපන්නචිත්තං පදුට්ඨමනසඞ්කප්පං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราละธรรมบทคืออพยาบาทนี้แล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีจิตพยาบาท มีความดำริแห่งใจอันโทษประทุษร้ายแล้ว’ เราพึงกล่าวกะผู้นั้นในเรื่องนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงมา จงกล่าว จงพูดเถิด เราจักเห็นอานุภาพของท่าน’ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้นั้นละธรรมบทคืออพยาบาทแล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีจิตพยาบาท มีความดำริแห่งใจอันโทษประทุษร้ายแล้วได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමෙතං සම්මාසතිං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, තමහං තත්ථ එවං වදෙය්‍යං – ‘එතු වදතු බ්‍යාහරතු පස්සාමිස්සානුභාව’න්ති. සො වත, පරිබ්බාජකා, සම්මාසතිං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราละธรรมบทคือสัมมาสตินี้แล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ’ เราพึงกล่าวกะผู้นั้นในเรื่องนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงมา จงกล่าว จงพูดเถิด เราจักเห็นอานุภาพของท่าน’ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้นั้นละธรรมบทคือสัมมาสติแล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමෙතං සම්මාසමාධිං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, තමහං තත්ථ එවං වදෙය්‍යං – ‘එතු වදතු බ්‍යාහරතු පස්සාමිස්සානුභාව’න්ති. සො වත, පරිබ්බාජකා, සම්මාසමාධිං ධම්මපදං පච්චක්ඛාය අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා පඤ්ඤාපෙස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราละธรรมบทคือสัมมาสมาธินี้แล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตฟุ้งซ่าน’ เราพึงกล่าวกะผู้นั้นในเรื่องนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงมา จงกล่าว จงพูดเถิด เราจักเห็นอานุภาพของท่าน’ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้นั้นละธรรมบทคือสัมมาสมาธิแล้ว จักบัญญัติสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตฟุ้งซ่านได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, ඉමානි චත්තාරි ධම්මපදානි ගරහිතබ්බං පටික්කොසිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය, තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො සහධම්මිකා වාදානුපාතා ගාරය්හා [Pg.340] ඨානා ආගච්ඡන්ති. කතමෙ චත්තාරො? අනභිජ්ඣං චෙ භවං ධම්මපදං ගරහති පටික්කොසති, යෙ ච හි අභිජ්ඣාලූ කාමෙසු තිබ්බසාරාගා සමණබ්‍රාහ්මණා තෙ භොතො පුජ්ජා තෙ භොතො පාසංසා. අබ්‍යාපාදං චෙ භවං ධම්මපදං ගරහති පටික්කොසති, යෙ ච හි බ්‍යාපන්නචිත්තා පදුට්ඨමනසඞ්කප්පා සමණබ්‍රාහ්මණා තෙ භොතො පුජ්ජා තෙ භොතො පාසංසා. සම්මාසතිං චෙ භවං ධම්මපදං ගරහති පටික්කොසති, යෙ ච හි මුට්ඨස්සතී අසම්පජානා සමණබ්‍රාහ්මණා තෙ භොතො පුජ්ජා තෙ භොතො පාසංසා. සම්මාසමාධිං චෙ භවං ධම්මපදං ගරහති පටික්කොසති, යෙ ච හි අසමාහිතා විබ්භන්තචිත්තා සමණබ්‍රාහ්මණා තෙ භොතො පුජ්ජා තෙ භොතො පාසංසා. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงเข้าใจธรรมบท ๔ ประการนี้ว่า ควรติเตียน ควรคัดค้าน ในทิฏฐธรรม (ปัจจุบัน) นี้เอง ผลแห่งวาทะ ๔ ประการ ที่ถูกตำหนิได้ อันเป็นไปกับด้วยธรรม ก็จะมาถึงผู้นั้น วาทะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ถ้าท่านติเตียน คัดค้านธรรมบทคืออนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็ง) สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นผู้เพ่งเล็ง มีความกำหนัดอย่างแรงกล้าในกามทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็เป็นที่บูชา เป็นที่สรรเสริญของท่าน ถ้าท่านติเตียน คัดค้านธรรมบทคืออพยาบาท (ความไม่พยาบาท) สมณพราหมณ์เหล่าใดมีจิตพยาบาท มีความดำริในใจอันโทษประทุษร้ายแล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็เป็นที่บูชา เป็นที่สรรเสริญของท่าน ถ้าท่านติเตียน คัดค้านธรรมบทคือสัมมาสติ (ความระลึกชอบ) สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นผู้มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็เป็นที่บูชา เป็นที่สรรเสริญของท่าน ถ้าท่านติเตียน คัดค้านธรรมบทคือสัมมาสมาธิ (ความตั้งใจมั่นชอบ) สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตฟุ้งซ่าน สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็เป็นที่บูชา เป็นที่สรรเสริญของท่าน ‘‘යො ඛො, පරිබ්බාජකා, ඉමානි චත්තාරි ධම්මපදානි ගරහිතබ්බං පටික්කොසිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය, තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො සහධම්මිකා වාදානුපාතා ගාරය්හා ඨානා ආගච්ඡන්ති. යෙපි තෙ පරිබ්බාජකා අහෙසුං උක්කලා වස්සභඤ්ඤා අහෙතුකවාදා අකිරියවාදා නත්ථිකවාදා, තෙපි ඉමානි චත්තාරි ධම්මපදානි න ගරහිතබ්බං න පටික්කොසිතබ්බං අමඤ්ඤිංසු. තං කිස්ස හෙතු? නින්දාබ්‍යාරොසනඋපාරම්භභයා’’ති. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงเข้าใจธรรมบท ๔ ประการนี้ว่า ควรติเตียน ควรคัดค้าน ในทิฏฐธรรมนี้เอง ผลแห่งวาทะ ๔ ประการ ที่ถูกตำหนิได้ อันเป็นไปกับด้วยธรรม ก็จะมาถึงผู้นั้น ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย แม้ปริพาชกชาวอุกกลชนบท ชื่อวัสสะและภัญญะ ผู้มีวาทะว่าไม่มีเหตุ ไม่มีกิริยา ไม่มีผล ก็ยังไม่เข้าใจธรรมบท ๔ ประการนี้ว่า ควรติเตียน ควรคัดค้านเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะกลัวการนินทา การว่าร้าย และการกล่าวโทษ ‘‘අබ්‍යාපන්නො සදා සතො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො; අභිජ්ඣාවිනයෙ සික්ඛං, අප්පමත්තොති වුච්චතී’’ති. දසමං; ผู้ไม่พยาบาท มีสติทุกเมื่อ มีจิตตั้งมั่นดีแล้วในภายใน ศึกษาในธรรมเป็นเครื่องกำจัดอภิชฌาอยู่ ท่านเรียกว่า ผู้ไม่ประมาท උරුවෙලවග්ගො තතියො. อุรุเวลวรรคที่ ๓ จบ තස්සුද්දානං – อุททานของวรรคนั้น คือ ද්වෙ උරුවෙලා ලොකො කාළකො, බ්‍රහ්මචරියෙන පඤ්චමං; කුහං සන්තුට්ඨි වංසො ච, ධම්මපදං පරිබ්බාජකෙන චාති. อุรุเวลสูตร ๒ สูตร โลกสูตร กาฬกสูตร พรหมจริยสูตรเป็นที่ ๕ กุหสูตร สันตุฏฐิสูตร วังสสูตร ธรรมปทสูตร และปริพาชกสูตร 4. චක්කවග්ගො ๔. จักกวรรค 1. චක්කසුත්තං ๑. จักกสูตร 31. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.341], භික්ඛවෙ, චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං චතුචක්කං වත්තති, යෙහි සමන්නාගතා දෙවමනුස්සා නචිරස්සෙව මහන්තත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණන්ති භොගෙසු. කතමානි චත්තාරි? පතිරූපදෙසවාසො, සප්පුරිසාවස්සයො, අත්තසම්මාපණිධි, පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤතා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං චතුචක්කං වත්තති, යෙහි සමන්නාගතා දෙවමනුස්සා නචිරස්සෙව මහන්තත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණන්ති භොගෙසූ’’ති. ๓๑. ภิกษุทั้งหลาย จักร ๔ ประการนี้ ที่เทวดาและมนุษย์ผู้ประกอบแล้ว จักร ๔ ย่อมเป็นไป เทวดาและมนุษย์ผู้ประกอบด้วยจักร ๔ ประการนี้ ไม่นานนักก็ถึงความเป็นใหญ่ ความไพบูลย์ในโภคทรัพย์ทั้งหลาย จักร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การอยู่ในประเทศอันสมควร ๑ การอาศัยสัตบุรุษ ๑ การตั้งตนไว้ชอบ ๑ ความเป็นผู้มีบุญอันทำไว้แล้วในปางก่อน ๑ ภิกษุทั้งหลาย จักร ๔ ประการนี้แล ที่เทวดาและมนุษย์ผู้ประกอบแล้ว จักร ๔ ย่อมเป็นไป เทวดาและมนุษย์ผู้ประกอบด้วยจักร ๔ ประการนี้ ไม่นานนักก็ถึงความเป็นใหญ่ ความไพบูลย์ในโภคทรัพย์ทั้งหลาย ‘‘පතිරූපෙ වසෙ දෙසෙ, අරියමිත්තකරො සියා; සම්මාපණිධිසම්පන්නො, පුබ්බෙ පුඤ්ඤකතො නරො; ධඤ්ඤං ධනං යසො කිත්ති, සුඛඤ්චෙතංධිවත්තතී’’ති. පඨමං; นรชนพึงอยู่ในประเทศอันสมควร พึงทำอริยมิตรให้เป็นสหาย เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยการตั้งตนไว้ชอบ ได้ทำบุญไว้ในปางก่อน ข้าวเปลือก ทรัพย์ ยศ เกียรติ และความสุข ย่อมครอบงำนรชนนั้น 2. සඞ්ගහසුත්තං ๒. สังคหสูตร 32. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ගහවත්ථූනි. කතමානි චත්තාරි? දානං, පෙය්‍යවජ්ජං, අත්ථචරියා, සමානත්තතා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනී’’ති. ๓๒. ภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้ สังคหวัตถุ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทาน ๑ เปยยวัชชะ (การกล่าววาจาอันเป็นที่รัก) ๑ อัตถจริยา (การประพฤติประโยชน์) ๑ สมานัตตตา (ความเป็นผู้มีตนเสมอ) ๑ ภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้แล ‘‘දානඤ්ච පෙය්‍යවජ්ජඤ්ච, අත්ථචරියා ච යා ඉධ; සමානත්තතා ච ධම්මෙසු, තත්ථ තත්ථ යථාරහං; එතෙ ඛො සඞ්ගහා ලොකෙ, රථස්සාණීව යායතො. ทาน เปยยวัชชะ และอัตถจริยาใดในโลกนี้ และสมานัตตตาในธรรมนั้นๆ ตามสมควร สังคหวัตถุเหล่านั้นแล ย่อมเกื้อกูลในโลก เหมือนสลักเพลาเกื้อกูลรถที่กำลังแล่นไปอยู่ ‘‘එතෙ ච සඞ්ගහා නාස්සු, න මාතා පුත්තකාරණා; ලභෙථ මානං පූජං වා, පිතා වා පුත්තකාරණා. ถ้าสังคหวัตถุเหล่านี้ไม่มี มารดาไม่พึงได้ความนับถือหรือการบูชาเพราะเหตุแห่งบุตร หรือบิดาก็ไม่พึงได้เพราะเหตุแห่งบุตร ‘‘යස්මා ච සඞ්ගහා එතෙ, සමවෙක්ඛන්ති පණ්ඩිතා; තස්මා මහත්තං පප්පොන්ති, පාසංසා ච භවන්ති තෙ’’ති. දුතියං; ก็เพราะบัณฑิตทั้งหลายย่อมเล็งเห็นสังคหวัตถุเหล่านี้โดยชอบ ฉะนั้น บัณฑิตเหล่านั้นจึงถึงความเป็นใหญ่ และเป็นผู้อันเขาสรรเสริญ 3. සීහසුත්තං ๓. สีหสูตร 33. ‘‘සීහො[Pg.342], භික්ඛවෙ, මිගරාජා සායන්හසමයං ආසයා නික්ඛමති. ආසයා නික්ඛමිත්වා විජම්භති. විජම්භිත්වා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙති. සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදති. තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා ගොචරාය පක්කමති. යෙ ඛො පන තෙ, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතා පාණා සීහස්ස මිගරඤ්ඤො නදතො සද්දං සුණන්ති, තෙ යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්ති. බිලං බිලාසයා පවිසන්ති, දකං දකාසයා පවිසන්ති, වනං වනාසයා පවිසන්ති, ආකාසං පක්ඛිනො භජන්ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගා ගාමනිගමරාජධානීසු දළ්හෙහි වරත්තෙහි බන්ධනෙහි බද්ධා, තෙපි තානි බන්ධනානි සඤ්ඡින්දිත්වා සම්පදාලෙත්වා භීතා මුත්තකරීසං චජමානා යෙන වා තෙන වා පලායන්ති. එවං මහිද්ධිකො ඛො, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා තිරච්ඡානගතානං පාණානං, එවං මහෙසක්ඛො එවං මහානුභාවො. ๓๓. ภิกษุทั้งหลาย ราชสีห์ผู้เป็นราชาแห่งมฤค ในเวลาเย็นออกจากที่อาศัย ครั้นออกจากที่อาศัยแล้วก็บิดกาย ครั้นบิดกายแล้วก็ตรวจดูทั่วทั้ง ๔ ทิศ ครั้นตรวจดูทั่วทั้ง ๔ ทิศแล้วก็บันลือสีหนาท ๓ ครั้ง ครั้นบันลือสีหนาท ๓ ครั้งแล้วก็ออกไปเพื่อหาเหยื่อ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์เดรัจฉานเหล่าใดได้ยินเสียงของราชสีห์ผู้เป็นราชาแห่งมฤคกำลังบันลือสีหนาทอยู่ โดยมากย่อมถึงความกลัว ความสังเวช ความสะดุ้ง สัตว์ที่อาศัยอยู่ในรู ก็เข้ารู สัตว์ที่อาศัยอยู่ในน้ำ ก็ลงน้ำ สัตว์ที่อาศัยอยู่ในป่า ก็เข้าป่า พวกนกก็บินขึ้นสู่อากาศ ภิกษุทั้งหลาย แม้ช้างหลวงในบ้าน นิคม และราชธานี ที่เขาผูกไว้ด้วยเชือกหนังอันมั่นคง ช้างเหล่านั้นก็ยังตัดทำลายเครื่องผูกเหล่านั้นให้ขาดแล้ว หวาดกลัว ถ่ายมูตรและกรีส วิ่งหนีไปทางนั้นทางนี้ ภิกษุทั้งหลาย ราชสีห์ผู้เป็นราชาแห่งมฤค มีฤทธิ์มาก มีศักดิ์ใหญ่ มีอานุภาพมาก เหนือสัตว์เดรัจฉานทั้งหลายอย่างนี้แล ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යදා තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා, සො ධම්මං දෙසෙති – ‘ඉති සක්කායො, ඉති සක්කායසමුදයො, ඉති සක්කායනිරොධො, ඉති සක්කායනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා උච්චෙසු විමානෙසු චිරට්ඨිතිකා, තෙපි තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්ති – ‘අනිච්චා වත කිර, භො, මයං සමානා නිච්චම්හාති අමඤ්ඤිම්හ; අද්ධුවා වත කිර, භො, මයං සමානා ධුවම්හාති අමඤ්ඤිම්හ; අසස්සතා වත කිර, භො, මයං සමානා සස්සතම්හාති අමඤ්ඤිම්හ. මයං කිර, භො, අනිච්චා අද්ධුවා අසස්සතා සක්කායපරියාපන්නා’ති. එවං මහිද්ධිකො ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතො සදෙවකස්ස ලොකස්ස, එවං මහෙසක්ඛො එවං මහානුභාවො’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อใดตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ผู้เสด็จไปดีแล้ว ผู้รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค เสด็จอุบัติขึ้นในโลก พระองค์ย่อมทรงแสดงธรรมว่า ‘นี้สักกายะ นี้สักกายสมุทัย นี้สักกายนิโรธ นี้สักกายนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย แม้เทวดาเหล่าใดที่มีอายุยืน มีวรรณะงาม มีความสุขมาก สถิตอยู่ในวิมานอันสูงส่งเป็นเวลายาวนาน เทวดาเหล่านั้น ครั้นได้ฟังธรรมเทศนาของตถาคตแล้ว โดยมากย่อมถึงความกลัว ความสังเวช ความสะดุ้งกลัวว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่า พวกเราไม่เที่ยงเลยหนอ แต่กลับสำคัญตนว่าเที่ยง ได้ยินว่า พวกเราไม่ยั่งยืนเลยหนอ แต่กลับสำคัญตนว่ายั่งยืน ได้ยินว่า พวกเราไม่จีรังเลยหนอ แต่กลับสำคัญตนว่าจีรัง ได้ยินว่า พวกเราเป็นผู้ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน ไม่จีรัง ถูกสักกายะครอบงำ’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเป็นผู้มีฤทธิ์มาก มีศักดิ์ใหญ่ มีอานุภาพมากในโลกพร้อมทั้งเทวโลกอย่างนี้แล ‘‘යදා බුද්ධො අභිඤ්ඤාය, ධම්මචක්කං පවත්තයී; සදෙවකස්ස ලොකස්ස, සත්ථා අප්පටිපුග්ගලො. เมื่อใด พระพุทธเจ้าผู้เป็นศาสดา ไม่มีบุคคลเปรียบได้ของโลกพร้อมทั้งเทวโลก ทรงรู้ยิ่งแล้ว ได้ทรงประกาศธรรมจักร ‘‘සක්කායඤ්ච [Pg.343] නිරොධඤ්ච, සක්කායස්ස ච සම්භවං; අරියඤ්චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං. (ทรงประกาศ) สักกายะ ความดับสักกายะ เหตุเกิดแห่งสักกายะ และอริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางให้ถึงความระงับทุกข์ ‘‘යෙපි දීඝායුකා දෙවා, වණ්ණවන්තො යසස්සිනො; භීතා සන්තාසමාපාදුං, සීහස්සෙවි’තරෙමිගා. แม้เทวดาเหล่าใดผู้มีอายุยืน มีวรรณะงาม มียศ ต่างก็พากันหวาดกลัวสะดุ้ง เหมือนเนื้อทั้งหลายที่กลัวราชสีห์ ‘‘අවීතිවත්තා සක්කායං, අනිච්චා කිර භො මයං; සුත්වා අරහතො වාක්‍යං, විප්පමුත්තස්ස තාදිනො’’ති. තතියං; ครั้นได้ฟังพระดำรัสของพระอรหันต์ ผู้หลุดพ้นแล้ว ผู้คงที่ (ก็สะดุ้งกลัว) ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่า พวกเรายังไม่ล่วงพ้นสักกายะไปได้ เป็นผู้ไม่เที่ยงหนอ’ ดังนี้แล 4. අග්ගප්පසාදසුත්තං ๔. อัคคัปปสาทสูตร 34. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අග්ගප්පසාදා. කතමෙ චත්තාරො? යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා චතුප්පදා වා බහුප්පදා වා රූපිනො වා අරූපිනො වා සඤ්ඤිනො වා අසඤ්ඤිනො වා නෙවසඤ්ඤිනාසඤ්ඤිනො වා, තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. යෙ, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොති. ๓๔. ภิกษุทั้งหลาย ความเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายมีประมาณเท่าใด คือจำพวกไม่มีเท้าก็ดี ๒ เท้าก็ดี ๔ เท้าก็ดี มีเท้ามากก็ดี มีรูปก็ดี ไม่มีรูปก็ดี มีสัญญาก็ดี ไม่มีสัญญาก็ดี มีสัญญาก็มิใช่ไม่มีสัญญาก็มิใช่ก็ดี ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า บัณฑิตกล่าวว่าเป็นผู้เลิศกว่าสัตว์เหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเลื่อมใสในพระพุทธเจ้า ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ก็ผลอันเลิศย่อมมีแก่ผู้ที่เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො තෙසං අග්ගමක්ඛායති. යෙ, භික්ඛවෙ, අරියෙ අට්ඨඞ්ගිකෙ මග්ගෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายที่เป็นสังขตะมีประมาณเท่าใด อริยมรรคมีองค์ ๘ บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเลื่อมใสในอริยมรรคมีองค์ ๘ ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ก็ผลอันเลิศย่อมมีแก่ผู้ที่เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා වා අසඞ්ඛතා වා, විරාගො තෙසං අග්ගමක්ඛායති, යදිදං මදනිම්මදනො පිපාසවිනයො ආලයසමුග්ඝාතො වට්ටුපච්ඡෙදො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං. යෙ, භික්ඛවෙ, විරාගෙ ධම්මෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายที่เป็นสังขตะหรืออสังขตะมีประมาณเท่าใด วิราคะ คือ ธรรมอันเป็นที่สร่างเมา เป็นที่กำจัดความกระหาย เป็นที่ถอนอาลัย เป็นที่เข้าไปตัดวัฏฏะ เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่สิ้นราคะ เป็นที่ดับทุกข์ คือ นิพพาน บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเลื่อมใสในวิราคธรรม ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ก็ผลอันเลิศย่อมมีแก่ผู้ที่เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝා වා ගණා වා, තථාගතසාවකසඞ්ඝො තෙසං අග්ගමක්ඛායති, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. යෙ, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝෙ පසන්නා[Pg.344], අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අග්ගප්පසාදා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย หมู่หรือคณะมีประมาณเท่าใด พระสงฆ์สาวกของตถาคต คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ นับเรียงตัวบุรุษได้ ๘ บุรุษ บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าหมู่หรือคณะเหล่านั้น พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้านี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรทำอัญชลี เป็นนาบุญของโลก ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดเลื่อมใสในพระสงฆ์ ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ก็ผลอันเลิศย่อมมีแก่ผู้ที่เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ภิกษุทั้งหลาย ความเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ๔ ประการนี้แล ‘‘අග්ගතො වෙ පසන්නානං, අග්ගං ධම්මං විජානතං; අග්ගෙ බුද්ධෙ පසන්නානං, දක්ඛිණෙය්‍යෙ අනුත්තරෙ. ชนทั้งหลายผู้เลื่อมใสโดยความเป็นของเลิศ รู้ธรรมอันเลิศแล้ว เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าผู้เลิศ ผู้เป็นทักขิไณยบุคคลชั้นเยี่ยม ‘‘අග්ගෙ ධම්මෙ පසන්නානං, විරාගූපසමෙ සුඛෙ; අග්ගෙ සඞ්ඝෙ පසන්නානං, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ අනුත්තරෙ. เลื่อมใสในพระธรรมอันเลิศ ซึ่งเป็นที่สิ้นราคะและสงบระงับ เป็นสุข เลื่อมใสในพระสงฆ์ผู้เลิศ ผู้เป็นนาบุญชั้นเยี่ยม ‘‘අග්ගස්මිං දානං දදතං, අග්ගං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති; අග්ගං ආයු ච වණ්ණො ච, යසො කිත්ති සුඛං බලං. เมื่อให้ทานในสิ่งที่เลิศ บุญอันเลิศก็ย่อมเจริญ อายุ วรรณะ ยศ เกียรติ สุขะ และพละอันเลิศก็ย่อมเจริญ ‘‘අග්ගස්ස දාතා මෙධාවී, අග්ගධම්මසමාහිතො; දෙවභූතො මනුස්සො වා, අග්ගප්පත්තො පමොදතී’’ති. චතුත්ථං; ผู้มีปัญญาตั้งมั่นในธรรมอันเลิศแล้ว ให้ทานแก่ท่านผู้เลิศ จะไปเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม ย่อมถึงความเป็นผู้เลิศ บันเทิงอยู่ 5. වස්සකාරසුත්තං ๕. วัสสการสูตร 35. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච – ๓๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ พอนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘චතූහි ඛො මයං, භො ගොතම, ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙම. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භො ගොතම, බහුස්සුතො හොති තස්ස තස්සෙව සුතජාතස්ස තස්ස තස්සෙව ඛො පන භාසිතස්ස අත්ථං ජානාති – ‘අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’ති. සතිමා ඛො පන හොති චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා යානි ඛො පන තානි ගහට්ඨකානි කිංකරණීයානි, තත්ථ දක්ඛො හොති අනලසො, තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. ඉමෙහි ඛො මයං, භො ගොතම, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙම. සචෙ මෙ, භො ගොතම, අනුමොදිතබ්බං අනුමොදතු මෙ භවං ගොතමො; සචෙ [Pg.345] පන මෙ, භො ගොතම, පටික්කොසිතබ්බං පටික්කොසතු මෙ භවං ගොතමො’’ති. ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าย่อมบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ว่าเป็นมหาปราชญ์ เป็นมหาบุรุษ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นพหูสูต และย่อมรู้เนื้อความแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้’ อนึ่ง เป็นผู้มีสติ สามารถระลึกได้ สามารถหวนระลึกถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดไว้นานแล้วได้ อนึ่ง เป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้านในกิจการที่คฤหัสถ์พึงทำ ประกอบด้วยปัญญาเครื่องพิจารณาอันเป็นอุบายในกิจนั้น สามารถเพื่อจะทำ สามารถเพื่อจะจัดได้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าย่อมบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ว่าเป็นมหาปราชญ์ เป็นมหาบุรุษ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ถ้าหากคำของข้าพเจ้าควรอนุโมทนา ขอพระโคดมผู้เจริญจงทรงอนุโมทนาเถิด แต่ถ้าหากคำของข้าพเจ้าควรคัดค้าน ขอพระโคดมผู้เจริญจงทรงคัดค้านเถิด ‘‘නෙව ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, අනුමොදාමි න පටික්කොසාමි. චතූහි ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙමි. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, බහුජනහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනසුඛාය; බහුස්ස ජනතා අරියෙ ඤායෙ පතිට්ඨාපිතා, යදිදං කල්‍යාණධම්මතා කුසලධම්මතා. සො යං විතක්කං ආකඞ්ඛති විතක්කෙතුං තං විතක්කං විතක්කෙති, යං විතක්කං නාකඞ්ඛති විතක්කෙතුං න තං විතක්කං විතක්කෙති; යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති, යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති. ඉති චෙතොවසිප්පත්තො හොති විතක්කපථෙ. චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. නෙව ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, අනුමොදාමි න පන පටික්කොසාමි. ඉමෙහි ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙමී’’ති. “ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่อนุโมทนาและไม่คัดค้านคำของท่านเลย ดูก่อนพราหมณ์ เราบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ว่าเป็นผู้มีปัญญามาก เป็นมหาบุรุษ ธรรม ๔ ประการอะไรบ้าง คือ ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลในโลกนี้เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก ชนจำนวนมากอันเขาให้ตั้งอยู่แล้วในญายธรรมอันประเสริฐ คือในความเป็นผู้มีธรรมอันงาม ในความเป็นผู้มีธรรมอันเป็นกุศล เขาปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ตรึกวิตกนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ไม่ตรึกวิตกนั้น ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ดำริถึงสังกัปปะใดได้ ไม่ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ไม่ดำริถึงสังกัปปะนั้น เป็นผู้ถึงความชำนาญทางใจในทางแห่งวิตกอย่างนี้ เป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่อนุโมทนาและไม่คัดค้านคำของท่านเลย ดูก่อนพราหมณ์ เราบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ ว่าเป็นผู้มีปัญญามาก เป็นมหาบุรุษ” ‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාව සුභාසිතං චිදං භොතා ගොතමෙන. ඉමෙහි ච මයං, භො ගොතම, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං භවන්තං ගොතමං ධාරෙම; භවඤ්හි ගොතමො බහුජනහිතාය පටිපන්නො බහුජනසුඛාය; බහු තෙ ජනතා අරියෙ ඤායෙ පතිට්ඨාපිතා, යදිදං කල්‍යාණධම්මතා කුසලධම්මතා. භවඤ්හි ගොතමො යං විතක්කං ආකඞ්ඛති විතක්කෙතුං තං විතක්කං විතක්කෙති, යං විතක්කං නාකඞ්ඛති විතක්කෙතුං න තං විතක්කං විතක්කෙති, යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති, යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති. භවඤ්හි ගොතමො චෙතොවසිප්පත්තො විතක්කපථෙ. භවඤ්හි ගොතමො චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. භවඤ්හි ගොතමො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยมีมา พระดำรัสนี้พระโคดมผู้เจริญตรัสไว้ดีแล้วหนอ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายย่อมทรงจำท่านพระโคดมว่า เป็นผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ คือ ท่านพระโคดมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก ชนจำนวนมากอันท่านให้ตั้งอยู่แล้วในญายธรรมอันประเสริฐ คือในความเป็นผู้มีธรรมอันงาม ในความเป็นผู้มีธรรมอันเป็นกุศล ท่านพระโคดมปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ตรึกวิตกนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ไม่ตรึกวิตกนั้น ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ดำริถึงสังกัปปะนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ไม่ดำริถึงสังกัปปะนั้น ท่านพระโคดมเป็นผู้ถึงความชำนาญทางใจในทางแห่งวิตก ท่านพระโคดมเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ท่านพระโคดมเพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่” ‘‘අද්ධා [Pg.346] ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසජ්ජ උපනීය වාචා භාසිතා. අපි ච, ත්‍යාහං බ්‍යාකරිස්සාමි – ‘අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, බහුජනහිතාය පටිපන්නො බහුජනසුඛාය; බහු මෙ ජනතා අරියෙ ඤායෙ පතිට්ඨාපිතා, යදිදං කල්‍යාණධම්මතා කුසලධම්මතා. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, යං විතක්කං ආකඞ්ඛාමි විතක්කෙතුං තං විතක්කං විතක්කෙමි, යං විතක්කං නාකඞ්ඛාමි විතක්කෙතුං න තං විතක්කං විතක්කෙමි, යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛාමි සඞ්කප්පෙතුං තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙමි, යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛාමි සඞ්කප්පෙතුං න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙමි. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, චෙතොවසිප්පත්තො විතක්කපථෙ. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමී’’’ති. “ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง ท่านกล่าววาจาเทียบเคียงเราโดยใกล้ชิด แต่ว่าเราจักพยากรณ์แก่ท่านว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก ชนจำนวนมากอันเราให้ตั้งอยู่แล้วในญายธรรมอันประเสริฐ คือในความเป็นผู้มีธรรมอันงาม ในความเป็นผู้มีธรรมอันเป็นกุศล ดูก่อนพราหมณ์ เราปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ตรึกวิตกนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะตรึกวิตกใด ก็ไม่ตรึกวิตกนั้น ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ดำริถึงสังกัปปะนั้นได้ ไม่ปรารถนาจะดำริถึงสังกัปปะใด ก็ไม่ดำริถึงสังกัปปะนั้น ดูก่อนพราหมณ์ เราเป็นผู้ถึงความชำนาญทางใจในทางแห่งวิตก ดูก่อนพราหมณ์ เราเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ดูก่อนพราหมณ์ เราเพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’” ‘‘යො වෙදි සබ්බසත්තානං, මච්චුපාසප්පමොචනං; හිතං දෙවමනුස්සානං, ඤායං ධම්මං පකාසයි; යං වෙ දිස්වා ච සුත්වා ච, පසීදන්ති බහූ ජනා. “พระองค์ใดทรงทราบธรรมเป็นเครื่องเปลื้องจากบ่วงแห่งมฤตยูของสรรพสัตว์ทั้งปวง ทรงประกาศญายธรรมอันเกื้อกูลแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ชนเป็นอันมากได้เห็นและได้ฟังธรรมนั้นแล้วย่อมเลื่อมใส” ‘‘මග්ගාමග්ගස්ස කුසලො, කතකිච්චො අනාසවො; බුද්ධො අන්තිමසාරීරො, ‘‘(මහාපඤ්ඤො) මහාපුරිසොති වුච්චතී’’ති. පඤ්චමං; “พระพุทธเจ้าผู้ทรงฉลาดในทางและมิใช่ทาง มีกิจที่ทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ทรงไว้ซึ่งสรีระสุดท้าย ท่านเรียกว่าเป็นผู้มีปัญญามาก เป็นมหาบุรุษ ฉะนี้แล (สูตรที่ ๕ จบ)” 6. දොණසුත්තං ๖. โทณสูตร 36. එකං සමයං භගවා අන්තරා ච උක්කට්ඨං අන්තරා ච සෙතබ්‍යං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො හොති. දොණොපි සුදං බ්‍රාහ්මණො අන්තරා ච උක්කට්ඨං අන්තරා ච සෙතබ්‍යං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො හොති. අද්දසා ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පාදෙසු චක්කානි සහස්සාරානි සනෙමිකානි සනාභිකානි සබ්බාකාරපරිපූරානි; දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො! න වතිමානි මනුස්සභූතස්ස පදානි භවිස්සන්තී’’ති!! අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි [Pg.347] පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. අථ ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පදානි අනුගච්ඡන්තො අද්දස භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං පාසාදිකං පසාදනීයං සන්තින්ද්‍රියං සන්තමානසං උත්තමදමථසමථමනුප්පත්තං දන්තං ගුත්තං සංයතින්ද්‍රියං නාගං. දිස්වාන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ๓๖. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จดำเนินทางไกลในระหว่างเมืองอุกกัฏฐาและเมืองเสตัพยะ แม้โทณพราหมณ์ก็เดินทางไกลในระหว่างเมืองอุกกัฏฐาและเมืองเสตัพยะ โทณพราหมณ์ได้เห็นจักรทั้งหลายที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค มีซี่กำหนึ่งพัน พร้อมด้วยกง พร้อมด้วยดุม บริบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง ครั้นเห็นแล้ว ได้มีความคิดนี้ว่า “น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยมีมาหนอ รอยเท้าเหล่านี้จักไม่เป็นของมนุษย์แน่” ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะออกจากทาง ประทับนั่งขัดสมาธิ ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง ทรงตั้งพระวรกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะพระพักตร์ ครั้งนั้นแล โทณพราหมณ์ติดตามรอยพระบาทของพระผู้มีพระภาคไป ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่ง ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง น่าเลื่อมใส ก่อให้เกิดความเลื่อมใส มีอินทรีย์สงบ มีพระทัยสงบ ถึงความฝึกตนและความสงบอันสูงสุด ทรงฝึกแล้ว คุ้มครองแล้ว มีอินทรีย์สำรวมแล้ว ดุจพญาช้าง ครั้นเห็นแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘‘දෙවො නො භවං භවිස්සතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, දෙවො භවිස්සාමී’’ති. ‘‘ගන්ධබ්බො නො භවං භවිස්සතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ගන්ධබ්බො භවිස්සාමී’’ති. ‘‘යක්ඛො නො භවං භවිස්සතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, යක්ඛො භවිස්සාමී’’ති. ‘‘මනුස්සො නො භවං භවිස්සතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, මනුස්සො භවිස්සාමී’’ති. (พราหมณ์ทูลถามว่า) “ท่านผู้เจริญจักเป็นเทวดาหรือ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นเทวดา” (พราหมณ์ทูลถามว่า) “ท่านผู้เจริญจักเป็นคนธรรพ์หรือ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นคนธรรพ์” (พราหมณ์ทูลถามว่า) “ท่านผู้เจริญจักเป็นยักษ์หรือ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นยักษ์” (พราหมณ์ทูลถามว่า) “ท่านผู้เจริญจักเป็นมนุษย์หรือ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นมนุษย์” ‘‘‘දෙවො නො භවං භවිස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, දෙවො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. ‘ගන්ධබ්බො නො භවං භවිස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ගන්ධබ්බො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. ‘යක්ඛො නො භවං භවිස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, යක්ඛො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. ‘මනුස්සො නො භවං භවිස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, මනුස්සො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. අථ කො චරහි භවං භවිස්සතී’’ති? (พราหมณ์ทูลถามว่า) “เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ท่านผู้เจริญจักเป็นเทวดาหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นเทวดา’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ท่านผู้เจริญจักเป็นคนธรรพ์หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นคนธรรพ์’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ท่านผู้เจริญจักเป็นยักษ์หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นยักษ์’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ท่านผู้เจริญจักเป็นมนุษย์หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ เราจักไม่เป็นมนุษย์’ ถ้าเช่นนั้น ท่านผู้เจริญจักเป็นใคร” ‘‘යෙසං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසවානං අප්පහීනත්තා දෙවො භවෙය්‍යං, තෙ මෙ ආසවා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. යෙසං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසවානං අප්පහීනත්තා ගන්ධබ්බො භවෙය්‍යං… යක්ඛො භවෙය්‍යං… මනුස්සො භවෙය්‍යං, තෙ මෙ ආසවා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, උප්පලං වා පදුමං වා පුණ්ඩරීකං වා උදකෙ ජාතං උදකෙ සංවඩ්ඪං උදකා අච්චුග්ගම්ම තිට්ඨති අනුපලිත්තං උදකෙන; එවමෙවං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ලොකෙ ජාතො ලොකෙ සංවඩ්ඪො ලොකං අභිභුය්‍ය විහරාමි අනුපලිත්තො ලොකෙන. බුද්ධොති මං, බ්‍රාහ්මණ, ධාරෙහී’’ති. (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ เราพึงเป็นเทวดา เพราะความที่ยังละอาสวะเหล่าใดไม่ได้ อาสวะเหล่านั้นของเรา เราละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตอตาลแล้ว ทำให้ถึงความไม่มีแล้ว มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ดูก่อนพราหมณ์ เราพึงเป็นคนธรรพ์... พึงเป็นยักษ์... พึงเป็นมนุษย์ เพราะความที่ยังละอาสวะเหล่าใดไม่ได้ อาสวะเหล่านั้นของเรา เราละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตอตาลแล้ว ทำให้ถึงความไม่มีแล้ว มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนดอกอุบลก็ดี ดอกปทุมก็ดี หรือดอกบุณฑริกก็ดี เกิดในน้ำ เจริญในน้ำ ขึ้นพ้นน้ำ ตั้งอยู่โดยที่น้ำไม่ฉาบทา ฉันใด เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน เกิดในโลก เจริญในโลก ครอบงำโลกอยู่ โดยที่โลกไม่ฉาบทา ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงจำเราไว้ว่าเป็นพุทธะเถิด” ‘‘යෙන [Pg.348] දෙවූපපත්‍යස්ස, ගන්ධබ්බො වා විහඞ්ගමො; යක්ඛත්තං යෙන ගච්ඡෙය්‍යං, මනුස්සත්තඤ්ච අබ්බජෙ; තෙ මය්හං, ආසවා ඛීණා, විද්ධස්තා විනළීකතා. “เราพึงเข้าถึงความเป็นเทวดา เพราะอาสวะใด หรือพึงเป็นคนธรรพ์ผู้ไปในอากาศ เราพึงถึงความเป็นยักษ์ หรือพึงเข้าถึงความเป็นมนุษย์ เพราะอาสวะใด อาสวะเหล่านั้นของเราสิ้นแล้ว ถูกกำจัดแล้ว ทำให้ปราศจากเครื่องร้อยรัดแล้ว” ‘‘පුණ්ඩරීකං යථා වග්ගු, තොයෙන නුපලිප්පති ; නුපලිප්පාමි ලොකෙන, තස්මා බුද්ධොස්මි බ්‍රාහ්මණා’’ති. ඡට්ඨං; “ดอกบุณฑริกอันงาม ไม่แปดเปื้อนด้วยน้ำ ฉันใด เราก็ไม่แปดเปื้อนด้วยโลก ฉันนั้น ดูก่อนพราหมณ์ เพราะเหตุนั้น เราจึงเป็นพุทธะ” จบสูตรที่ ๖ 7. අපරිහානියසුත්තං ๗. อปริหานิยสูตร 37. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො පරිහානාය නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොති, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති, ජාගරියං අනුයුත්තො හොති. ๓๗. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เป็นผู้ไม่ควรเพื่อความเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว ธรรม ๔ ประการอะไรบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล เป็นผู้มีทวารอันคุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ เป็นผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความเพียรเครื่องตื่นอยู่” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลอย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล สำรวมแล้วด้วยความสำรวมในปาติโมกข์อยู่ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษทั้งหลายแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลอย่างนี้แล” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං; චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති මනින්ද්‍රියං; මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีทวารอันคุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลายอย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ไม่เป็นผู้ถือนิมิต ไม่เป็นผู้ถืออนุพยัญชนะ บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส พึงไหลไปตามภิกษุนั้นผู้ไม่สำรวมจักขุนทรีย์อยู่ เพราะอาศัยการไม่สำรวมจักขุนทรีย์ใดเป็นเหตุ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์นั้น ย่อมรักษาจักขุนทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ไม่เป็นผู้ถือนิมิต ไม่เป็นผู้ถืออนุพยัญชนะ บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส พึงไหลไปตามภิกษุนั้นผู้ไม่สำรวมมนินทรีย์อยู่ เพราะอาศัยการไม่สำรวมมนินทรีย์ใดเป็นเหตุ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์นั้น ย่อมรักษามนินทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในมนินทรีย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีทวารอันคุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลายอย่างนี้แล” ‘‘කථඤ්ච[Pg.349], භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය; යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය. ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති, අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะอย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้วฉันอาหาร ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง เพียงเพื่อความตั้งอยู่แห่งกายนี้ เพื่อความเป็นไปได้ เพื่อระงับความลำบาก เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘เราจักกำจัดเวทนาเก่า และจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความเป็นไปสะดวก ความไม่มีโทษ และการอยู่ผาสุก จักมีแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะอย่างนี้แล” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති; රත්තියා පඨමං යාමං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති; රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙති, පාදෙ පාදං අච්චාධාය, සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා; රත්තියා පච්ඡිමං යාමං පච්චුට්ඨාය චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความเพียรเครื่องตื่นอยู่อย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันเป็นเครื่องกั้น ด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ตลอดวัน ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันเป็นเครื่องกั้น ด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ตลอดปฐมยามแห่งราตรี ย่อมสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ ตลอดมัชฌิมยามแห่งราตรี ลุกขึ้นแล้วในปัจฉิมยาม ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันเป็นเครื่องกั้น ด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบเนืองๆ ซึ่งความเพียรเครื่องตื่นอยู่อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นผู้ไม่ควรเพื่อความเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว” ‘‘සීලෙ පතිට්ඨිතො භික්ඛු, ඉන්ද්‍රියෙසු ච සංවුතො; භොජනම්හි ච මත්තඤ්ඤූ, ජාගරියං අනුයුඤ්ජති. ภิกษุผู้ตั้งมั่นอยู่ในศีล สำรวมในอินทรีย์ทั้งหลาย รู้จักประมาณในโภชนะ ย่อมประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ ‘‘එවං විහාරී ආතාපී, අහොරත්තමතන්දිතො; භාවයං කුසලං ධම්මං, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා. ภิกษุผู้มีความเพียร มีปรกติอยู่อย่างนี้ ไม่เกียจคร้านตลอดวันตลอดคืน เจริญกุศลธรรม เพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ ‘‘අප්පමාදරතො භික්ඛු, පමාදෙ භයදස්සි වා ; අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. සත්තමං; ภิกษุผู้ยินดีในความไม่ประมาท หรือเห็นภัยในความประมาท เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม (และ) ชื่อว่าอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว 8. පතිලීනසුත්තං ๘. ปฏิลีนสูตร 38. ‘‘පනුණ්ණපච්චෙකසච්චො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘සමවයසට්ඨෙසනො පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො පතිලීනො’ති වුච්චති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පනුණ්ණපච්චෙකසච්චො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො යානි තානි පුථුසමණබ්‍රාහ්මණානං [Pg.350] පුථුපච්චෙකසච්චානි, සෙය්‍යථිදං – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා; සබ්බානි තානි නුණ්ණානි හොන්ති පනුණ්ණානි චත්තානි වන්තානි මුත්තානි පහීනානි පටිනිස්සට්ඨානි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පනුණ්ණපච්චෙකසච්චො හොති. ๓๘. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีสัจจะอันเป็นของเฉพาะตนอันบรรเทาแล้ว ผู้มีการแสวงหาอันเข้าไปสงบแล้ว ผู้มีกายสังขารอันระงับแล้ว เราเรียกว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีสัจจะอันเป็นของเฉพาะตนอันบรรเทาแล้วเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัจจะทั้งหลายอันเป็นของเฉพาะตนต่างๆ ของสมณพราหมณ์ต่างๆ เหล่าใดมีอยู่ คือ โลกเที่ยงบ้าง โลกไม่เที่ยงบ้าง โลกมีที่สุดบ้าง โลกไม่มีที่สุดบ้าง ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้นบ้าง ชีพเป็นอื่น สรีระก็เป็นอื่นบ้าง สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมเกิดอีกบ้าง สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมไม่เกิดอีกบ้าง สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มีบ้าง สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมเกิดอีกก็หามิได้ ไม่เกิดอีกก็หามิได้บ้าง สัจจะอันเป็นของเฉพาะตนทั้งหมดเหล่านั้น อันภิกษุนั้นบรรเทาแล้ว คลายแล้ว สละแล้ว คายแล้ว ปล่อยแล้ว ละแล้ว สลัดทิ้งแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีสัจจะอันเป็นของเฉพาะตนอันบรรเทาแล้วอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කාමෙසනා පහීනා හොති, භවෙසනා පහීනා හොති, බ්‍රහ්මචරියෙසනා පටිප්පස්සද්ධා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีการแสวงหาอันเข้าไปสงบแล้วเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหากามของภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นอันเธอละได้แล้ว การแสวงหาภพเป็นอันเธอละได้แล้ว การแสวงหาพรหมจรรย์สงบระงับแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีการแสวงหาอันเข้าไปสงบแล้วอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีกายสังขารอันระงับแล้วเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีแต่สติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีกายสังขารอันระงับแล้วอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පතිලීනො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අස්මිමානො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පතිලීනො හොති. පනුණ්ණපච්චෙකසච්චො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘සමවයසට්ඨෙසනො පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො පතිලීනො’ති වුච්චතී’’ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่เป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัสมิมานะของภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นอันเธอละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นเหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีสัจจะอันเป็นของเฉพาะตนอันบรรเทาแล้ว ผู้มีการแสวงหาอันเข้าไปสงบแล้ว ผู้มีกายสังขารอันระงับแล้ว เราเรียกว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่ ‘‘කාමෙසනා භවෙසනා, බ්‍රහ්මචරියෙසනා සහ; ඉති සච්චපරාමාසො, දිට්ඨිට්ඨානා සමුස්සයා. การแสวงหากาม การแสวงหาภพ พร้อมกับการแสวงหาพรหมจรรย์ การยึดถือว่าสิ่งนี้จริง และที่ตั้งแห่งทิฏฐิที่บุคคลยกขึ้นแล้ว ‘‘සබ්බරාගවිරත්තස්ස, තණ්හක්ඛයවිමුත්තිනො; එසනා පටිනිස්සට්ඨා, දිට්ඨිට්ඨානා සමූහතා. การแสวงหาทั้งหลาย อันภิกษุผู้ปราศจากราคะทั้งปวง ผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา สลัดทิ้งแล้ว และที่ตั้งแห่งทิฏฐิทั้งหลายก็ถอนขึ้นแล้ว ‘‘ස වෙ සන්තො සතො භික්ඛු, පස්සද්ධො අපරාජිතො; මානාභිසමයා බුද්ධො, පතිලීනොති වුච්චතී’’ති. අට්ඨමං; ภิกษุนั้นแล เป็นผู้สงบ มีสติ มีกายและจิตสงบระงับ ไม่พ่ายแพ้ ตรัสรู้แล้วเพราะรู้ยิ่งซึ่งมานะ เรียกว่าเป็นผู้หลีกเร้นอยู่ 9. උජ්ජයසුත්තං ๙. อุชชยสูตร 39. අථ [Pg.351] ඛො උජ්ජයො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උජ්ජයො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවම්පි නො ගොතමො යඤ්ඤං වණ්ණෙතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. යථාරූපෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ ගාවො හඤ්ඤන්ති, අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති; එවරූපං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. තං කිස්ස හෙතු? එවරූපඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා. ๓๙. ครั้งนั้นแล อุชชยพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า ท่านพระโคดมย่อมทรงสรรเสริญยัญบ้างหรือไม่ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่สรรเสริญยัญทุกอย่างไป แต่ก็ไม่ใช่ไม่สรรเสริญยัญทุกอย่างไป ดูก่อนพราหมณ์ ในยัญชนิดใด เขาฆ่าโค แพะ แกะ ไก่ สุกร และสัตว์ต่างๆ ย่อมถึงความตาย เราไม่สรรเสริญยัญที่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนั้นเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์ก็ดี ท่านที่บรรลุอรหัตมรรคก็ดี ย่อมไม่เข้าไปใกล้ยัญที่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนั้น ‘‘යථාරූපෙ ච ඛො, බ්‍රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ නෙව ගාවො හඤ්ඤන්ති, න අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, න කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, න විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති; එවරූපං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි, යදිදං නිච්චදානං අනුකුලයඤ්ඤං. තං කිස්ස හෙතු? එවරූපඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා’’ති. ดูก่อนพราหมณ์ ส่วนในยัญชนิดใด เขาไม่ฆ่าโค แพะ แกะ ไก่ สุกร และสัตว์ต่างๆ ไม่ถึงความตาย เราสรรเสริญยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนั้น คือ ทานที่บุคคลถวายเป็นประจำ และยัญที่ถวายตามสกุล ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์ก็ดี ท่านที่บรรลุอรหัตมรรคก็ดี ย่อมเข้าไปใกล้ยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนั้น ‘‘අස්සමෙධං පුරිසමෙධං, සම්මාපාසං වාජපෙය්‍යං නිරග්ගළං; මහායඤ්ඤා මහාරම්භා, න තෙ හොන්ති මහප්ඵලා. อัสสเมธะ ปุริสเมธะ สัมมาปาสะ วาชเปยยะ นิรัคคฬะ ยัญใหญ่เหล่านี้มีการฆ่าสัตว์มาก ย่อมไม่มีผลใหญ่ ‘‘අජෙළකා ච ගාවො ච, විවිධා යත්ථ හඤ්ඤරෙ; න තං සම්මග්ගතා යඤ්ඤං, උපයන්ති මහෙසිනො. พระมหาสีผู้ดำเนินไปดีแล้ว ย่อมไม่เข้าไปใกล้ยัญ ที่เขาฆ่าแพะ แกะ โค และสัตว์ต่างๆ ‘‘යෙ ච යඤ්ඤා නිරාරම්භා, යජන්ති අනුකුලං සදා; අජෙළකා ච ගාවො ච, විවිධා නෙත්ථ හඤ්ඤරෙ ; තඤ්ච සම්මග්ගතා යඤ්ඤං, උපයන්ති මහෙසිනො. ส่วนพระมหาสีผู้ดำเนินไปดีแล้ว ย่อมเข้าไปใกล้ยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์ ที่เขาย่อมบูชากันสืบๆ มาตามสกุลเป็นนิตย์ ในยัญนั้น เขาไม่ฆ่าแพะ แกะ โค และสัตว์ต่างๆ ‘‘එතං [Pg.352] යජෙථ මෙධාවී, එසො යඤ්ඤො මහප්ඵලො; එතං හි යජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො; යඤ්ඤො ච විපුලො හොති, පසීදන්ති ච දෙවතා’’ති. නවමං; ผู้มีปัญญาพึงบูชายัญนี้ ยัญนี้มีผลใหญ่ ผู้บูชายัญนี้ย่อมมีแต่คุณอันประเสริฐ ไม่มีความเลวทรามเลย ยัญย่อมไพบูลย์ และเทวดาย่อมเลื่อมใส 10. උදායීසුත්තං ๑๐. อุทายีสูตร 40. අථ ඛො උදායී බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා …පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො උදායී බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවම්පි නො ගොතමො යඤ්ඤං වණ්ණෙතී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. යථාරූපෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ ගාවො හඤ්ඤන්ති, අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති; එවරූපං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. තං කිස්ස හෙතු? එවරූපඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා. ๔๐. ครั้งนั้น อุทายีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ... ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ท่านพระโคดมย่อมทรงสรรเสริญยัญบ้างหรือไม่” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ เราไม่ได้สรรเสริญยัญทุกอย่าง และก็ไม่ได้ไม่สรรเสริญยัญทุกอย่าง พราหมณ์ ในยัญชนิดที่เขาฆ่าโค ฆ่าแพะและแกะ ฆ่าไก่และสุกร สัตว์ต่างๆ จำนวนมากต้องถึงความตาย เราไม่สรรเสริญยัญที่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์หรือท่านผู้บรรลุอรหัตตมรรค ไม่เข้าไปใกล้ยัญที่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนี้ ‘‘යථාරූපෙ ච ඛො, බ්‍රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ නෙව ගාවො හඤ්ඤන්ති, න අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, න කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, න විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති; එවරූපං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි, යදිදං නිච්චදානං අනුකුලයඤ්ඤං. තං කිස්ස හෙතු? එවරූපඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා’’ති. ส่วนในยัญชนิดที่เขาไม่ฆ่าโค ไม่ฆ่าแพะและแกะ ไม่ฆ่าไก่และสุกร สัตว์ต่างๆ จำนวนมากไม่ต้องถึงความตาย เราสรรเสริญยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนี้ คือ ทานที่ให้เป็นประจำ เป็นยัญที่ให้ตามลำดับวงศ์ตระกูล ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์หรือท่านผู้บรรลุอรหัตตมรรค ย่อมเข้าไปใกล้ยัญที่ไม่ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์เช่นนี้ ‘‘අභිසඞ්ඛතං නිරාරම්භං, යඤ්ඤං කාලෙන කප්පියං; තාදිසං උපසංයන්ති, සඤ්ඤතා බ්‍රහ්මචාරයො. พรหมจารีบุคคลผู้สำรวมแล้ว ย่อมเข้าไปใกล้ยัญเช่นนั้น ที่จัดทำไว้ดีแล้ว ไม่มีการฆ่าสัตว์ สมควรตามกาล ‘‘විවටච්ඡදා යෙ ලොකෙ, වීතිවත්තා කුලං ගතිං; යඤ්ඤමෙතං පසංසන්ති, බුද්ධා යඤ්ඤස්ස කොවිදා. พระพุทธเจ้าทั้งหลายในโลก ผู้มีเครื่องมุงบังอันเปิดแล้ว ก้าวล่วงคติและตระกูล ผู้ฉลาดในเรื่องยัญ ย่อมทรงสรรเสริญยัญนี้ ‘‘යඤ්ඤෙ වා යදි වා සද්ධෙ, හබ්‍යං කත්වා යථාරහං; පසන්නචිත්තො යජති, සුඛෙත්තෙ බ්‍රහ්මචාරිසු. บุคคลผู้มีจิตเลื่อมใส ตระเตรียมของควรบูชาตามสมควรแล้ว บูชาในยัญ หรือในสัทธา ในพรหมจารีบุคคลทั้งหลายผู้เป็นนาบุญอย่างดี ‘‘සුහුතං [Pg.353] සුයිට්ඨං සුප්පත්තං, දක්ඛිණෙය්‍යෙසු යං කතං; යඤ්ඤො ච විපුලො හොති, පසීදන්ති ච දෙවතා. ยัญที่ทำในทักขิไณยบุคคลทั้งหลาย เป็นยัญที่บูชาดีแล้ว บวงสรวงดีแล้ว ถึงดีแล้ว และยัญนั้นย่อมไพบูลย์ ทั้งเทวดาก็เลื่อมใส ‘‘එවං යජිත්වා මෙධාවී, සද්ධො මුත්තෙන චෙතසා; අබ්‍යාබජ්ඣං සුඛං ලොකං, පණ්ඩිතො උපපජ්ජතී’’ති. දසමං; บัณฑิตผู้มีปัญญา มีศรัทธา มีใจปล่อยวาง บูชาอย่างนี้แล้ว ย่อมเข้าถึงโลกอันเกษม เป็นสุข චක්කවග්ගො චතුත්ථො. จักกวรรคที่ ๔ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค චක්කො සඞ්ගහො සීහො, පසාදො වස්සකාරෙන පඤ්චමං; දොණො අපරිහානියො පතිලීනො, උජ්ජයො උදායිනා තෙ දසාති. ว่าด้วยจักร ๑ สังคหะ ๑ สีหะ ๑ ปสาทะ ๑ วัสสการะเป็นที่ ๕ ๑ โทณะ ๑ อปริหานิยะ ๑ ปฏิลีนะ ๑ อุชชยะ ๑ อุทายี ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร 5. රොහිතස්සවග්ගො ๕. โรหิตัสสวรรค 1. සමාධිභාවනාසුත්තං ๑. สมาธิภาวนาสูตร 41. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා. කතමා චතස්සො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති; අත්ථි, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති; අත්ථි, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති; අත්ථි, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති. ๔๑. “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนา ๔ ประการนี้ สมาธิภาวนา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบันมีอยู่ สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการได้ญาณทัสสนะมีอยู่ สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะมีอยู่ สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะมีอยู่ ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති. “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ นี้คือสมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ‘‘කතමා [Pg.354] ච, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොති, දිවාසඤ්ඤං අධිට්ඨාති – යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා. ඉති විවටෙන චෙතසා අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙති. අයං, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති. “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการได้ญาณทัสสนะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำอาโลกสัญญาไว้ในใจ ตั้งทิวาสัญญาไว้ คือ มีสัญญาในกลางวันฉันใด ก็มีสัญญาในกลางคืนฉันนั้น มีสัญญาในกลางคืนฉันใด ก็มีสัญญาในกลางวันฉันนั้น เธอมีจิตเปิดเผย ไม่มีอะไรห่อหุ้ม อบรมจิตให้มีความสว่างอยู่ นี้คือสมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อการได้ญาณทัสสนะ ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො විදිතා වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; විදිතා සඤ්ඤා…පෙ… විදිතා විතක්කා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. අයං, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති. “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ รู้แจ้งเวทนาที่เกิดขึ้น รู้แจ้งเวทนาที่ตั้งอยู่ รู้แจ้งเวทนาที่ดับไป รู้แจ้งสัญญา ... รู้แจ้งวิตกที่เกิดขึ้น รู้แจ้งวิตกที่ตั้งอยู่ รู้แจ้งวิตกที่ดับไป นี้คือสมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො ; ඉති වෙදනා, ඉති වෙදනාය සමුදයො, ඉති වෙදනාය අත්ථඞ්ගමො; ඉති සඤ්ඤා, ඉති සඤ්ඤාය සමුදයො, ඉති සඤ්ඤාය අත්ථඞ්ගමො; ඉති සඞ්ඛාරා, ඉති සඞ්ඛාරානං සමුදයො, ඉති සඞ්ඛාරානං අත්ථඞ්ගමො; ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති. අයං, භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො සමාධිභාවනා. ඉදඤ්ච පන මෙතං, භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ පුණ්ණකපඤ්හෙ – “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความเกิดและความดับในอุปาทานขันธ์ ๕ ว่า ‘รูปเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งรูปเป็นอย่างนี้ เวทนาเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งเวทนาเป็นอย่างนี้ สัญญาเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสัญญาเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งสัญญาเป็นอย่างนี้ สังขารเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสังขารเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งสังขารเป็นอย่างนี้ วิญญาณเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้’ นี้คือสมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะ ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนา ๔ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เราอาศัยข้อนี้กล่าวไว้ในปุณณกปัญหา ในปารายนวรรคว่า ‘‘සඞ්ඛාය ලොකස්මිං පරොපරානි,යස්සිඤ්ජිතං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ; සන්තො විධූමො අනීඝො නිරාසො,අතාරි සො ජාතිජරන්ති බ්‍රූමී’’ති. පඨමං; ‘บุคคลใดพิจารณาเห็นสิ่งสูงๆ ต่ำๆ ในโลกแล้ว ไม่มีความหวั่นไหวในอารมณ์ไหนๆ ในโลก เป็นผู้สงบ ไม่มีกิเลสดุจควัน ปราศจากทุกข์ ไม่มีตัณหา เรากล่าวว่า ผู้นั้นข้ามชาติและชราได้แล้ว’ 2. පඤ්හබ්‍යාකරණසුත්තං ๒. ปัญหพยากรณสูตร 42. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.355], භික්ඛවෙ, පඤ්හබ්‍යාකරණානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, පඤ්හො එකංසබ්‍යාකරණීයො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, පඤ්හො විභජ්ජබ්‍යාකරණීයො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, පඤ්හො පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, පඤ්හො ඨපනීයො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි පඤ්හබ්‍යාකරණානී’’ති. ๔๒. ภิกษุทั้งหลาย การตอบปัญหา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ปัญหาที่ควรตอบโดยส่วนเดียวก็มี ปัญหาที่ควรแยกตอบก็มี ปัญหาที่ควรย้อนถามแล้วตอบก็มี ปัญหาที่ควรนิ่งเสียก็มี ภิกษุทั้งหลาย การตอบปัญหา ๔ ประการนี้แล ‘‘එකංසවචනං එකං, විභජ්ජවචනාපරං; තතියං පටිපුච්ඡෙය්‍ය, චතුත්ථං පන ඨාපයෙ. ปัญหาที่ควรตอบโดยส่วนเดียวมี ๑ อย่าง ปัญหาที่ควรแยกตอบมีอีก ๑ อย่าง ปัญหาที่ ๓ ควรย้อนถามแล้วตอบ ปัญหาที่ ๔ ควรงดเสีย ‘‘යො ච තෙසං තත්ථ තත්ථ, ජානාති අනුධම්මතං; චතුපඤ්හස්ස කුසලො, ආහු භික්ඛුං තථාවිධං. ภิกษุใดรู้ความเหมาะสมในปัญหา ๔ ประการนั้นๆ ตามสมควร บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกภิกษุเช่นนั้นว่า ‘ผู้ฉลาดในปัญหา ๔ ประการ’ ‘‘දුරාසදො දුප්පසහො, ගම්භීරො දුප්පධංසියො; අථො අත්ථෙ අනත්ථෙ ච, උභයස්ස හොති කොවිදො. ภิกษุนั้นใครๆ เข้าไปว่ากล่าวได้ยาก ข่มขี่ได้ยาก มีปัญญาลึกซึ้ง ใครๆ ทำลายไม่ได้ และเป็นผู้ฉลาดในประโยชน์และมิใช่ประโยชน์ทั้ง ๒ ฝ่าย ‘‘අනත්ථං පරිවජ්ජෙති, අත්ථං ගණ්හාති පණ්ඩිතො; අත්ථාභිසමයා ධීරො, පණ්ඩිතොති පවුච්චතී’’ති. දුතියං; บัณฑิตย่อมเว้นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ย่อมยึดถือสิ่งที่เป็นประโยชน์ เพราะรู้ชัดในประโยชน์ ผู้มีปัญญาจึงถูกเรียกว่า ‘บัณฑิต’ 3. පඨමකොධගරුසුත්තං ๓. ปฐมโกธครุสูตร 43. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? කොධගරු න සද්ධම්මගරු, මක්ඛගරු න සද්ධම්මගරු, ලාභගරු න සද්ධම්මගරු, සක්කාරගරු න සද්ධම්මගරු. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ๔๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ บุคคลผู้เคารพความโกรธ ไม่เคารพสัทธรรม บุคคลผู้เคารพการลบหลู่ ไม่เคารพสัทธรรม บุคคลผู้เคารพลาภ ไม่เคารพสัทธรรม บุคคลผู้เคารพสักการะ ไม่เคารพสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แลมีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සද්ධම්මගරු න කොධගරු, සද්ධම්මගරු න මක්ඛගරු, සද්ධම්මගරු න ලාභගරු, සද්ධම්මගරු න සක්කාරගරු. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ บุคคลผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพความโกรธ บุคคลผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพการลบหลู่ บุคคลผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพลาภ บุคคลผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพสักการะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แลมีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ‘‘කොධමක්ඛගරූ භික්ඛූ, ලාභසක්කාරගාරවා; න තෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතෙ. ภิกษุทั้งหลายผู้เคารพความโกรธ การลบหลู่ และมีความเคารพในลาภและสักการะ ภิกษุเหล่านั้นย่อมไม่งอกงามในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ‘‘යෙ [Pg.356] ච සද්ධම්මගරුනො, විහංසු විහරන්ති ච; තෙ වෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතෙ’’ති. තතියං; ส่วนภิกษุเหล่าใดเคารพสัทธรรม ได้อยู่แล้วและกำลังอยู่ ภิกษุเหล่านั้นแลย่อมงอกงามในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ 4. දුතියකොධගරුසුත්තං ๔. ทุติยโกธครุสูตร 44. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අසද්ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? කොධගරුතා න සද්ධම්මගරුතා, මක්ඛගරුතා න සද්ධම්මගරුතා, ලාභගරුතා න සද්ධම්මගරුතා, සක්කාරගරුතා න සද්ධම්මගරුතා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අසද්ධම්මා. ๔๔. ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเป็นผู้เคารพความโกรธ ไม่เคารพสัทธรรม ความเป็นผู้เคารพการลบหลู่ ไม่เคารพสัทธรรม ความเป็นผู้เคารพลาภ ไม่เคารพสัทธรรม ความเป็นผู้เคารพสักการะ ไม่เคารพสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๔ ประการนี้แล ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සද්ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? සද්ධම්මගරුතා න කොධගරුතා, සද්ධම්මගරුතා න මක්ඛගරුතා, සද්ධම්මගරුතා න ලාභගරුතා, සද්ධම්මගරුතා න සක්කාරගරුතා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සද්ධම්මා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพความโกรธ ความเป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพการลบหลู่ ความเป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพลาภ ความเป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพสักการะ ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๔ ประการนี้แล ‘‘කොධමක්ඛගරු භික්ඛු, ලාභසක්කාරගාරවො; සුඛෙත්තෙ පූතිබීජංව, සද්ධම්මෙ න විරූහති. ภิกษุผู้เคารพความโกรธ การลบหลู่ และมีความเคารพในลาภและสักการะ ย่อมไม่งอกงามในสัทธรรม เหมือนพืชที่เน่าในนาดี ‘‘යෙ ච සද්ධම්මගරුනො, විහංසු විහරන්ති ච; තෙ වෙ ධම්මෙ විරූහන්ති, ස්නෙහාන්වයමිවොසධා’’ති. චතුත්ථං; ส่วนภิกษุเหล่าใดเคารพสัทธรรม ได้อยู่แล้วและกำลังอยู่ ภิกษุเหล่านั้นแลย่อมงอกงามในธรรม เหมือนต้นยาที่งอกงามตามยาง 5. රොහිතස්සසුත්තං ๕. โรหิตัสสสูตร 45. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො රොහිතස්සො දෙවපුත්තො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො රොහිතස්සො දෙවපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ๔๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น เมื่อราตรีผ่านไป โรหิตัสสเทพบุตรมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘යත්ථ නු ඛො, භන්තෙ, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, සක්කා නු ඛො සො, භන්තෙ, ගමනෙන ලොකස්ස අන්තො ඤාතුං වා දට්ඨුං වා පාපුණිතුං වා’’ති? ‘‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න [Pg.357] ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’’ති. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่ใดที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ที่สุดแห่งโลกนั้น ใครๆ อาจจะรู้ อาจจะเห็น หรืออาจจะถึงได้ด้วยการเดินทางไปหรือไม่ พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘อาวุโส ที่ใดที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าใครๆ อาจจะรู้ อาจจะเห็น หรืออาจจะถึงที่สุดแห่งโลกนั้นได้ด้วยการเดินทางไป’ ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතමිදං, භන්තෙ, භගවතා – ‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’’’ති. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้วว่า ‘อาวุโส ที่ใดที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าใครๆ อาจจะรู้ อาจจะเห็น หรืออาจจะถึงที่สุดแห่งโลกนั้นได้ด้วยการเดินทางไป’’ ‘‘භූතපුබ්බාහං, භන්තෙ, රොහිතස්සො නාම ඉසි අහොසිං භොජපුත්තො ඉද්ධිමා වෙහාසඞ්ගමො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපො ජවො අහොසි, සෙය්‍යථාපි නාම දළ්හධම්මා ධනුග්ගහො සික්ඛිතො කතහත්ථො කතූපාසනො ලහුකෙන අසනෙන අප්පකසිරෙන තිරියං තාලච්ඡායං අතිපාතෙය්‍ය. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපො පදවීතිහාරො අහොසි, සෙය්‍යථාපි නාම පුරත්ථිමා සමුද්දා පච්ඡිමො සමුද්දො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපෙන ජවෙන සමන්නාගතස්ස එවරූපෙන ච පදවීතිහාරෙන එවරූපං ඉච්ඡාගතං උප්පජ්ජි – ‘අහං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං පාපුණිස්සාමී’ති. සො ඛො අහං, භන්තෙ, අඤ්ඤත්‍රෙව අසිතපීතඛායිතසායිතා අඤ්ඤත්‍ර උච්චාරපස්සාවකම්මා අඤ්ඤත්‍ර නිද්දාකිලමථපටිවිනොදනා වස්සසතායුකො වස්සසතජීවී වස්සසතං ගන්ත්වා අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං අන්තරායෙව කාලඞ්කතො. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีมาแล้ว ข้าพระองค์เคยเป็นฤาษีชื่อโรหิตัสสะ เป็นบุตรของโภชะ มีฤทธิ์ เหาะไปในอากาศได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเร็วของข้าพระองค์นั้นเปรียบเหมือนนายขมังธนูผู้มีกำลัง แข็งแรง ฝึกหัดมาดี ชำนาญ ยิงธนูได้คล่องแคล่ว ยิงลูกศรเบาๆ ผ่านเงาตาลไปได้โดยไม่ลำบาก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การก้าวย่างของข้าพระองค์นั้นเปรียบเหมือนระยะทางจากสมุทรด้านทิศตะวันออกถึงสมุทรด้านทิศตะวันตก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้ประกอบด้วยความเร็วและการก้าวย่างเช่นนั้น ได้เกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเดินทางไปให้ถึงที่สุดแห่งโลก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้น เว้นจากการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม เว้นจากการถ่ายอุจจาระปัสสาวะ เว้นจากการนอนและการพักผ่อน มีอายุ ๑๐๐ ปี มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปี เดินทางไปตลอด ๑๐๐ ปี ก็ยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก ได้ถึงแก่กรรมในระหว่างทางเสียก่อน ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතමිදං, භන්තෙ, භගවතා – ‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’’’ති. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้วว่า ‘อาวุโส ที่ใดที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าใครๆ อาจจะรู้ อาจจะเห็น หรืออาจจะถึงที่สุดแห่งโลกนั้นได้ด้วยการเดินทางไป’’ ‘‘‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍ය’න්ති වදාමි. න චාහං, ආවුසො, අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං දුක්ඛස්ස අන්තකිරියං වදාමි. අපි චාහං, ආවුසො, ඉමස්මිංයෙව බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙ ලොකඤ්ච පඤ්ඤාපෙමි ලොකසමුදයඤ්ච ලොකනිරොධඤ්ච ලොකනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපද’’න්ති. “ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป และเราไม่กล่าวการทำที่สุดแห่งทุกข์ เพราะยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก แต่เราบัญญัติโลก เหตุเกิดแห่งโลก ความดับแห่งโลก และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งโลก ในร่างกายที่ยาวประมาณวาหนึ่งนี้ ซึ่งยังมีสัญญาและใจครอง” ‘‘ගමනෙන [Pg.358] න පත්තබ්බො, ලොකස්සන්තො කුදාචනං; න ච අප්පත්වා ලොකන්තං, දුක්ඛා අත්ථි පමොචනං. “ที่สุดแห่งโลก บุคคลไม่พึงถึงได้ด้วยการไปในกาลไหนๆ และเมื่อยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก การพ้นจากทุกข์ย่อมไม่มี” ‘‘තස්මා හවෙ ලොකවිදූ සුමෙධො,ලොකන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො; ලොකස්ස අන්තං සමිතාවි ඤත්වා,නාසීසතී ලොකමිමං පරඤ්චා’’ති. පඤ්චමං; “เพราะเหตุนั้นแล ผู้มีปัญญาดี รู้แจ้งโลก ถึงที่สุดแห่งโลก อยู่จบพรหมจรรย์ สงบระงับแล้ว ทราบที่สุดแห่งโลกแล้ว ย่อมไม่หวังโลกนี้และโลกอื่น” 6. දුතියරොහිතස්සසුත්තං ๖. ทุติยโรหิตัสสสูตร 46. අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං රොහිතස්සො දෙවපුත්තො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො, භික්ඛවෙ, රොහිතස්සො දෙවපුත්තො මං එතදවොච – ‘යත්ථ නු ඛො, භන්තෙ, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, සක්කා නු ඛො සො, භන්තෙ, ගමනෙන ලොකස්ස අන්තො ඤාතුං වා දට්ඨුං වා පාපුණිතුං වා’ති? එවං වුත්තෙ අහං, භික්ඛවෙ, රොහිතස්සං දෙවපුත්තං එතදවොචං – ‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, රොහිතස්සො දෙවපුත්තො මං එතදවොච – ‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතමිදං, භන්තෙ, භගවතා – යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමි’’’. ๔๖. ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เมื่อปฐมยามล่วงไปแล้ว โรหิตัสสเทวบุตรมีวรรณะงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปหาเราถึงที่อยู่ ไหว้เราแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ดูกรภิกษุทั้งหลาย โรหิตัสสเทวบุตรยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวกะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ใครๆ อาจจะรู้ อาจจะเห็น อาจจะถึงได้ด้วยการไปหรือไม่หนอแล’ เมื่อโรหิตัสสเทวบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว เราได้กล่าวกะเขาว่า ‘ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป’ เมื่อเรากล่าวอย่างนี้แล้ว โรหิตัสสเทวบุตรได้กล่าวกะเราว่า ‘น่าอัศจรรย์ พระเจ้าข้า ไม่เคยมีมา พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสคำนี้ดีนักว่า ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป’” ‘‘භූතපුබ්බාහං, භන්තෙ, රොහිතස්සො නාම ඉසි අහොසිං භොජපුත්තො ඉද්ධිමා වෙහාසඞ්ගමො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපො ජවො අහොසි, සෙය්‍යථාපි නාම දළ්හධම්මා ධනුග්ගහො සික්ඛිතො කතහත්ථො කතූපාසනො ලහුකෙන අසනෙන අප්පකසිරෙන තිරියං තාලච්ඡායං අතිපාතෙය්‍ය[Pg.359]. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපො පදවීතිහාරො අහොසි, සෙය්‍යථාපි නාම පුරත්ථිමා සමුද්දා පච්ඡිමො සමුද්දො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවරූපෙන ජවෙන සමන්නාගතස්ස එවරූපෙන ච පදවීතිහාරෙන එවරූපං ඉච්ඡාගතං උප්පජ්ජි – අහං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං පාපුණිස්සාමී’’ති. සො ඛො අහං, භන්තෙ, අඤ්ඤත්‍රෙව අසිතපීතඛායිතසායිතා අඤ්ඤත්‍ර උච්චාරපස්සාවකම්මා අඤ්ඤත්‍ර නිද්දාකිලමථපටිවිනොදනා වස්සසතායුකො වස්සසතජීවී වස්සසතං ගන්ත්වා අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං අන්තරායෙව කාලඞ්කතො. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีมาแล้ว ข้าพระองค์ได้เป็นฤาษีชื่อโรหิตัสสะ เป็นบุตรของโภชะ มีฤทธิ์ เหาะไปในอากาศได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเร็วของข้าพระองค์นั้นมีประมาณเท่ากับนายขมังธนูผู้มีธนูแข็งแรง ได้รับการศึกษา ชำนาญ และฝึกฝนมาดี ยิงลูกศรเบาๆ ให้ข้ามเงาตาลไปได้โดยไม่ยาก ฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การก้าวย่างของข้าพระองค์นั้นมีประมาณเท่ากับจากสมุทรด้านทิศตะวันออกถึงสมุทรด้านทิศตะวันตก ฉันนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้ประกอบด้วยความเร็วและการก้าวย่างเช่นนั้น ได้เกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘เราจักถึงที่สุดแห่งโลกด้วยการไป’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้น เว้นจากการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม เว้นจากการถ่ายอุจจาระปัสสาวะ เว้นจากการนอนและการพักผ่อน มีอายุหนึ่งร้อยปี มีชีวิตอยู่หนึ่งร้อยปี เดินทางไปตลอดหนึ่งร้อยปี ก็ยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก ได้ทำกาละในระหว่างทางเสียก่อน” ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතමිදං, භන්තෙ, භගවතා – ‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’’’ති. එවං වුත්තෙ අහං, භික්ඛවෙ, රොහිතස්සං දෙවපුත්තං එතදවොචං – “น่าอัศจรรย์ พระเจ้าข้า ไม่เคยมีมา พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสคำนี้ดีนักว่า ‘ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป’” เมื่อโรหิตัสสเทวบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว เราได้กล่าวกะเขาว่า ‘‘‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං, තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’ති. න චාහං, ආවුසො, අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං දුක්ඛස්සන්තකිරියං වදාමි. අපි චාහං, ආවුසො, ඉමස්මිංයෙව බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙ ලොකඤ්ච පඤ්ඤාපෙමි ලොකසමුදයඤ්ච ලොකනිරොධඤ්ච ලොකනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපද’’න්ති. “‘ดูกรอาวุโส ที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ เราไม่กล่าวว่าจะพึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้ด้วยการไป’ และเราไม่กล่าวการทำที่สุดแห่งทุกข์ เพราะยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก แต่เราบัญญัติโลก เหตุเกิดแห่งโลก ความดับแห่งโลก และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งโลก ในร่างกายที่ยาวประมาณวาหนึ่งนี้ ซึ่งยังมีสัญญาและใจครอง” ‘‘ගමනෙන න පත්තබ්බො, ලොකස්සන්තො කුදාචනං; න ච අප්පත්වා ලොකන්තං, දුක්ඛා අත්ථි පමොචනං. “ที่สุดแห่งโลก บุคคลไม่พึงถึงได้ด้วยการไปในกาลไหนๆ และเมื่อยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก การพ้นจากทุกข์ย่อมไม่มี” ‘‘තස්මා හවෙ ලොකවිදූ සුමෙධො,ලොකන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො; ලොකස්ස අන්තං සමිතාවි ඤත්වා,නාසීසතී ලොකමිමං පරඤ්චා’’ති. ඡට්ඨං; “เพราะเหตุนั้นแล ผู้มีปัญญาดี รู้แจ้งโลก ถึงที่สุดแห่งโลก อยู่จบพรหมจรรย์ สงบระงับแล้ว ทราบที่สุดแห่งโลกแล้ว ย่อมไม่หวังโลกนี้และโลกอื่น” 7. සුවිදූරසුත්තං ๗. สุวิทูรสูตร 47. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සුවිදූරවිදූරානි. කතමානි චත්තාරි? නභඤ්ච, භික්ඛවෙ, පථවී ච; ඉදං පඨමං සුවිදූරවිදූරෙ. ඔරිමඤ්ච, භික්ඛවෙ, තීරං සමුද්දස්ස පාරිමඤ්ච; ඉදං දුතියං සුවිදූරවිදූරෙ. යතො ච, භික්ඛවෙ, වෙරොචනො අබ්භුදෙති [Pg.360] යත්ථ ච අත්ථමෙති ; ඉදං තතියං සුවිදූරවිදූරෙ. සතඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධම්මො අසතඤ්ච ධම්මො; ඉදං චතුත්ථං සුවිදූරවිදූරෙ. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සුවිදූරවිදූරානී’’ති. ๔๗. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่ง ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ท้องฟ้ากับแผ่นดิน นี้เป็นสิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่งประการที่ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฝั่งนี้กับฝั่งโน้นแห่งสมุทร นี้เป็นสิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่งประการที่ ๒ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ดวงอาทิตย์อุทัยกับดวงอาทิตย์อัสดงคต นี้เป็นสิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่งประการที่ ๓ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมของสัตบุรุษกับธรรมของอสัตบุรุษ นี้เป็นสิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่งประการที่ ๔ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไกลกันอย่างยิ่ง ๔ ประการนี้แล” ‘‘නභඤ්ච දූරෙ පථවී ච දූරෙ,පාරං සමුද්දස්ස තදාහු දූරෙ; යතො ච වෙරොචනො අබ්භුදෙති,පභඞ්කරො යත්ථ ච අත්ථමෙති; තතො හවෙ දූරතරං වදන්ති,සතඤ්ච ධම්මං අසතඤ්ච ධම්මං. “ท้องฟ้ากับแผ่นดินไกลกัน ฝั่งสมุทรบัณฑิตกล่าวว่าไกลกัน ดวงอาทิตย์ผู้ทำแสงสว่างอุทัยขึ้น ณ ที่ใด และอัสดงคต ณ ที่ใด ที่นั้นก็ไกลกัน บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า ธรรมของสัตบุรุษกับธรรมของอสัตบุรุษไกลกันยิ่งกว่านั้น” ‘‘අබ්‍යායිකො හොති සතං සමාගමො,යාවාපි තිට්ඨෙය්‍ය තථෙව හොති; ඛිප්පඤ්හි වෙති අසතං සමාගමො,තස්මා සතං ධම්මො අසබ්භි ආරකා’’ති. සත්තමං; “สมาคมของสัตบุรุษย่อมยั่งยืน ตลอดกาลที่ตั้งอยู่ก็คงเป็นเช่นนั้น สมาคมของอสัตบุรุษย่อมเสื่อมไปโดยเร็ว เพราะฉะนั้น ธรรมของสัตบุรุษจึงห่างไกลจากอสัตบุรุษ” 8. විසාඛසුත්තං ๘. วิสาขสูตร 48. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා විසාඛො පඤ්චාලපුත්තො උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති, පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතාය. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන උපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ๔๘. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระวิสาขะ ปัญจาลบุตร กำลังแสดงธรรมีกถาให้ภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ในอุปัฏฐานศาลา ด้วยวาจาของชาวเมืองอันไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ทำให้เข้าใจเนื้อความได้ง่าย เป็นไปเพื่อความสิ้นสุดทุกข์ ไม่เจือด้วยอามิส ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว จึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า – ‘‘කො නු ඛො, භික්ඛවෙ, උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතායා’’ති[Pg.361]? ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, විසාඛො පඤ්චාලපුත්තො උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතායා’’ති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ใครหนอแล กำลังแสดงธรรมีกถาให้ภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ในอุปัฏฐานศาลา ด้วยวาจาของชาวเมืองอันไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ทำให้เข้าใจเนื้อความได้ง่าย เป็นไปเพื่อความสิ้นสุดทุกข์ ไม่เจือด้วยอามิส” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระวิสาขะ ปัญจาลบุตร กำลังแสดงธรรมีกถาให้ภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ในอุปัฏฐานศาลา ด้วยวาจาของชาวเมืองอันไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ทำให้เข้าใจเนื้อความได้ง่าย เป็นไปเพื่อความสิ้นสุดทุกข์ ไม่เจือด้วยอามิส พระเจ้าข้า” අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං විසාඛං පඤ්චාලපුත්තං එතදවොච – ‘‘සාධු සාධු, විසාඛ! සාධු ඛො ත්වං, විසාඛ, භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතායාති. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับท่านพระวิสาขะ ปัญจาลบุตรว่า “ดีละ ดีละ วิสาขะ เป็นการดีแล้วแล ที่เธอแสดงธรรมีกถาให้ภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยวาจาของชาวเมืองอันไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ทำให้เข้าใจเนื้อความได้ง่าย เป็นไปเพื่อความสิ้นสุดทุกข์ ไม่เจือด้วยอามิส” ‘‘නාභාසමානං ජානන්ති, මිස්සං බාලෙහි පණ්ඩිතං; භාසමානඤ්ච ජානන්ති, දෙසෙන්තං අමතං පදං. “เมื่อบัณฑิตปะปนอยู่กับคนพาลทั้งหลาย หากไม่พูด ก็ไม่มีใครรู้จัก แต่เมื่อพูดแสดงอมตบทอยู่ จึงจะรู้จักบัณฑิตได้ ‘‘භාසයෙ ජොතයෙ ධම්මං, පග්ගණ්හෙ ඉසිනං ධජං; සුභාසිතධජා ඉසයො, ධම්මො හි ඉසිනං ධජො’’ති. අට්ඨමං; “พึงกล่าว พึงประกาศธรรม พึงยกย่องธงชัยของเหล่าฤาษี เพราะเหล่าฤาษีมีสุภาษิตเป็นธงชัย จริงอยู่ ธรรมเป็นธงชัยของเหล่าฤาษี” (จบสูตรที่ ๘) 9. විපල්ලාසසුත්තං ๙. วิปัลลาสสูตร 49. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤාවිපල්ලාසා චිත්තවිපල්ලාසා දිට්ඨිවිපල්ලාසා. කතමෙ චත්තාරො? අනිච්චෙ, භික්ඛවෙ, නිච්චන්ති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො; දුක්ඛෙ, භික්ඛවෙ, සුඛන්ති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො; අනත්තනි, භික්ඛවෙ, අත්තාති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො; අසුභෙ, භික්ඛවෙ, සුභන්ති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සඤ්ඤාවිපල්ලාසා චිත්තවිපල්ලාසා දිට්ඨිවිපල්ලාසා. ๔๙. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ในสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง ๑ สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ในสิ่งที่เป็นทุกข์ว่าสุข ๑ สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ในสิ่งที่ไม่ใช่อัตตาว่าเป็นอัตตา ๑ สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ในสิ่งที่ไม่งามว่างาม ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาส ๔ ประการ ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, නසඤ්ඤාවිපල්ලාසා නචිත්තවිපල්ලාසා නදිට්ඨිවිපල්ලාසා. කතමෙ චත්තාරො? අනිච්චෙ, භික්ඛවෙ, අනිච්චන්ති නසඤ්ඤාවිපල්ලාසො නචිත්තවිපල්ලාසො නදිට්ඨිවිපල්ලාසො; දුක්ඛෙ, භික්ඛවෙ, දුක්ඛන්ති නසඤ්ඤාවිපල්ලාසො නචිත්තවිපල්ලාසො නදිට්ඨිවිපල්ලාසො; අනත්තනි, භික්ඛවෙ, අනත්තාති නසඤ්ඤාවිපල්ලාසො නචිත්තවිපල්ලාසො නදිට්ඨිවිපල්ලාසො; අසුභෙ, භික්ඛවෙ, අසුභන්ති නසඤ්ඤාවිපල්ලාසො නචිත්තවිපල්ලාසො නදිට්ඨිවිපල්ලාසො[Pg.362]. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො නසඤ්ඤාවිපල්ලාසා නචිත්තවිපල්ලාසා නදිට්ඨිවිපල්ලාසා’’ති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ในสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าไม่เที่ยง ๑ ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ในสิ่งที่เป็นทุกข์ว่าเป็นทุกข์ ๑ ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ในสิ่งที่ไม่ใช่อัตตาว่าไม่ใช่อัตตา ๑ ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ในสิ่งที่ไม่งามว่าไม่งาม ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ความไม่วิปลาสแห่งสัญญา ความไม่วิปลาสแห่งจิต ความไม่วิปลาสแห่งทิฏฐิ ๔ ประการ” ‘‘අනිච්චෙ නිච්චසඤ්ඤිනො, දුක්ඛෙ ච සුඛසඤ්ඤිනො; අනත්තනි ච අත්තාති, අසුභෙ සුභසඤ්ඤිනො; මිච්ඡාදිට්ඨිහතා සත්තා, ඛිත්තචිත්තා විසඤ්ඤිනො. “สัตว์ทั้งหลายผู้ถูกมิจฉาทิฏฐิครอบงำ มีจิตฟุ้งซ่าน มีสัญญาวิปลาส ย่อมมีสัญญาในสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง มีสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์ว่าสุข มีสัญญาในสิ่งที่ไม่ใช่อัตตาว่าเป็นอัตตา และมีสัญญาในสิ่งที่ไม่งามว่างาม ‘‘තෙ යොගයුත්තා මාරස්ස, අයොගක්ඛෙමිනො ජනා; සත්තා ගච්ඡන්ති සංසාරං, ජාතිමරණගාමිනො. “ชนเหล่านั้นประกอบด้วยโยคะของมาร ไม่เกษมจากโยคะ สัตว์เหล่านั้นเป็นผู้ต้องไปสู่ชาติและมรณะ ย่อมไปสู่สังสารวัฏ ‘‘යදා ච බුද්ධා ලොකස්මිං, උප්පජ්ජන්ති පභඞ්කරා; තෙ ඉමං ධම්මං පකාසෙන්ති, දුක්ඛූපසමගාමිනං. “แต่เมื่อใด พระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ทรงทำแสงสว่างอุบัติขึ้นในโลก พระองค์เหล่านั้นย่อมทรงประกาศธรรมนี้ ซึ่งเป็นทางไปสู่ความสงบระงับทุกข์ ‘‘තෙසං සුත්වාන සප්පඤ්ඤා, සචිත්තං පච්චලද්ධා තෙ; අනිච්චං අනිච්චතො දක්ඛුං, දුක්ඛමද්දක්ඛු දුක්ඛතො. “ผู้มีปัญญาทั้งหลายได้ฟังธรรมของพระพุทธเจ้าเหล่านั้นแล้ว ได้สติกลับคืนมา ได้เห็นสิ่งที่ไม่เที่ยงโดยความเป็นของไม่เที่ยง ได้เห็นสิ่งที่เป็นทุกข์โดยความเป็นทุกข์ ‘‘අනත්තනි අනත්තාති, අසුභං අසුභතද්දසුං; සම්මාදිට්ඨිසමාදානා, සබ්බං දුක්ඛං උපච්චගු’’න්ති. නවමං; “ได้เห็นสิ่งที่ไม่ใช่อัตตาโดยความเป็นของไม่ใช่อัตตา ได้เห็นสิ่งที่ไม่งามโดยความเป็นของไม่งาม เพราะการสมาทานสัมมาทิฏฐิ จึงล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงได้” (จบสูตรที่ ๙) 10. උපක්කිලෙසසුත්තං ๑๐. อุปกิเลสสูตร 50. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. කතමෙ චත්තාරො? අබ්භා, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. ๕๐. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ๔ ประการนี้ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง ๔ ประการเป็นไฉน คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆเป็นอุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง ‘‘මහිකා, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หมอกเป็นอุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง ‘‘ධූමො රජො, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ควันและธุลีเป็นอุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง ‘‘රාහු, භික්ඛවෙ, අසුරින්දො චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. ඉමෙ ඛො[Pg.363], භික්ඛවෙ, චත්තාරො චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ราหูอสุรินทร์เป็นอุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล อุปกิเลสของพระจันทร์และพระอาทิตย์ ๔ ประการ ที่ทำให้พระจันทร์และพระอาทิตย์เศร้าหมองแล้ว ย่อมไม่ร้อน ไม่สว่าง ไม่รุ่งเรือง” ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරොමෙ සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සුරං පිවන්ති මෙරයං, සුරාමෙරයපානා අප්පටිවිරතා. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. ภิกษุทั้งหลาย อุปกิเลสของสมณพราหมณ์ ๔ ประการนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสเหล่านั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์ อุปกิเลส ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกในโลกนี้ ดื่มสุราและเมรัย ไม่เว้นขาดจากการดื่มสุราและเมรัย ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๑ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสนั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์ ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්ති, මෙථුනස්මා ධම්මා අප්පටිවිරතා. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกเสพเมถุนธรรม ไม่เว้นขาดจากเมถุนธรรม นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๒ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสนั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์ ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා ජාතරූපරජතං සාදියන්ති, ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා අප්පටිවිරතා. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกยินดีทองและเงิน ไม่เว้นขาดจากการรับทองและเงิน นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๓ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสนั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์ ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මිච්ඡාජීවෙන ජීවන්ති, මිච්ඡාජීවා අප්පටිවිරතා. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති න භාසන්ති න විරොචන්තී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกเลี้ยงชีพด้วยมิจฉาอาชีวะ ไม่เว้นขาดจากมิจฉาอาชีวะ นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๔ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสนั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คืออุปกิเลสของสมณพราหมณ์ ๔ ประการ ที่สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสเหล่านั้นครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งโรจน์ ‘‘රාගදොසපරික්කිට්ඨා, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා; අවිජ්ජානිවුතා පොසා, පියරූපාභිනන්දිනො. สมณพราหมณ์บางพวก ถูกราคะและโทสะครอบงำ เป็นผู้ถูกอวิชชาหุ้มห่อไว้ ยินดีในปิยรูป ‘‘සුරං පිවන්ති මෙරයං, පටිසෙවන්ති මෙථුනං; රජතං ජාතරූපඤ්ච, සාදියන්ති අවිද්දසූ; මිච්ඡාජීවෙන ජීවන්ති, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා. ย่อมดื่มสุราและเมรัย เสพเมถุนธรรม สมณพราหมณ์บางพวกผู้ไร้ปัญญา ยินดีเงินและทอง เลี้ยงชีพด้วยมิจฉาอาชีวะ ‘‘එතෙ [Pg.364] උපක්කිලෙසා වුත්තා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා; යෙහි උපක්කිලෙසෙහි, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා; න තපන්ති න භාසන්ති, අසුද්ධා සරජා මගා. อุปกิเลสเหล่านี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ตรัสไว้แล้ว สมณพราหมณ์บางพวกถูกอุปกิเลสเหล่านี้ครอบงำแล้ว ย่อมไม่รุ่งเรือง ไม่สว่างไสว เป็นผู้ไม่สะอาด มีธุลี ดุจเนื้อทราย ‘‘අන්ධකාරෙන ඔනද්ධා, තණ්හාදාසා සනෙත්තිකා; වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආදියන්ති පුනබ්භව’’න්ති. දසමං; เป็นผู้ถูกความมืดมิดผูกมัดไว้ เป็นทาสของตัณหา มีตัณหาเป็นเครื่องนำไป ย่อมเพิ่มพูนป่าช้าอันน่าสะพรึงกลัว ย่อมถือเอาภพใหม่ต่อไป රොහිතස්සවග්ගො පඤ්චමො. โรหิตัสสวรรคที่ ๕ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค සමාධිපඤ්හා ද්වෙ කොධා, රොහිතස්සාපරෙ දුවෙ; සුවිදූරවිසාඛවිපල්ලාසා, උපක්කිලෙසෙන තෙ දසාති. สมาธิสูตร ปัญหาสูตร โกธสูตร ๒ สูตร โรหิตัสสสูตรอีก ๒ สูตร สุวิทูรสูตร วิสาขสูตร วิปัลลาสสูตร และอุปกิเลสสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร පඨමපණ්ණාසකං සමත්තං. ปฐมปัณณาสก์ จบ 2. දුතියපණ්ණාසකං ๒. ทุติยปัณณาสก์ (6) 1. පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ගො ๖. ปุญญาภิสันทวรรค 1. පඨමපුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තං ๑. ปฐมปุญญาภิสันทสูตรที่ ๑ 51. සාවත්ථිනිදානං[Pg.365]. චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? යස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චීවරං පරිභුඤ්ජමානො අප්පමාණං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, අප්පමාණො තස්ස පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ๕๑. เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี ภิกษุทั้งหลาย ห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการนี้ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใช้สอยจีวรของทายกคนใดแล้ว เข้าเจโตสมาธิอันไม่มีประมาณอยู่ ห้วงบุญห้วงกุศลของทายกนั้นไม่มีประมาณ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ‘‘යස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජමානො අප්පමාණං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, අප්පමාණො තස්ස පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุฉันบิณฑบาตของทายกคนใดแล้ว เข้าเจโตสมาธิอันไม่มีประมาณอยู่ ห้วงบุญห้วงกุศลของทายกนั้นไม่มีประมาณ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ‘‘යස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙනාසනං පරිභුඤ්ජමානො අප්පමාණං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, අප්පමාණො තස්ස පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใช้สอยเสนาสนะของทายกคนใดแล้ว เข้าเจโตสมาธิอันไม่มีประมาณอยู่ ห้วงบุญห้วงกุศลของทายกนั้นไม่มีประมาณ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ‘‘යස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පරිභුඤ්ජමානො අප්පමාණං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, අප්පමාණො තස්ස පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใช้สอยคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของทายกคนใดแล้ว เข้าเจโตสมาธิอันไม่มีประมาณอยู่ ห้วงบุญห้วงกุศลของทายกนั้นไม่มีประมาณ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการ นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ‘‘ඉමෙහි ච පන, භික්ඛවෙ, චතූහි පුඤ්ඤාභිසන්දෙහි කුසලාභිසන්දෙහි සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො [Pg.366] පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. ภิกษุทั้งหลาย ก็อริยสาวกผู้ประกอบด้วยห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการนี้ ใครๆ ไม่สามารถจะนับประมาณบุญได้ว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลที่นำสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสุคติ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข มีประมาณเท่านี้’ แต่จะนับได้ว่าเป็นกองบุญใหญ่ที่นับไม่ได้ ประมาณไม่ได้ทีเดียว ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ න සුකරං උදකස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකානි උදකාළ්හකානීති වා, එත්තකානි උදකාළ්හකසතානීති වා, එත්තකානි උදකාළ්හකසහස්සානීති වා, එත්තකානි උදකාළ්හකසතසහස්සානීති වා’, අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාඋදකක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙහි චතූහි පුඤ්ඤාභිසන්දෙහි කුසලාභිසන්දෙහි සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡතී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในมหาสมุทร การนับประมาณน้ำว่า ‘มีปริมาณน้ำเท่านี้อาฬหกะ เท่านี้ร้อยอาฬหกะ เท่านี้พันอาฬหกะ หรือเท่านี้แสนอาฬหกะ’ เป็นสิ่งที่ทำได้ไม่ง่าย แต่ถึงการนับว่า ‘เป็นกองน้ำใหญ่นับไม่ได้ ประมาณไม่ได้’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ประกอบด้วยห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการเหล่านี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน การนับประมาณบุญว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลมีประมาณเท่านี้ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข’ เป็นสิ่งที่ทำได้ไม่ง่าย แต่ถึงการนับว่า ‘เป็นกองบุญใหญ่นับไม่ได้ ประมาณไม่ได้’ ‘‘මහොදධිං අපරිමිතං මහාසරං,බහුභෙරවං රතනවරානමාලයං ; නජ්ජො යථා නරගණසඞ්ඝසෙවිතා,පුථූ සවන්තී උපයන්ති සාගරං. แม่น้ำมากสายอันเป็นที่อาศัยของหมู่ชน ย่อมไหลหลั่งไปสู่สาคร คือมหาสมุทรอันทรงไว้ซึ่งน้ำมากมาย ประมาณมิได้ มีเสียงกึกก้อง มีภัยมาก เป็นที่อาศัยแห่งรัตนะอันประเสริฐ ฉันใด ‘‘එවං නරං අන්නදපානවත්ථදං,සෙය්‍යානිසජ්ජත්ථරණස්ස දායකං; පුඤ්ඤස්ස ධාරා උපයන්ති පණ්ඩිතං,නජ්ජො යථා වාරිවහාව සාගර’’න්ති. පඨමං; กระแสแห่งบุญย่อมหลั่งไหลไปสู่บัณฑิตผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ที่นอน ที่นั่ง และเครื่องปูลาด ฉันนั้น เหมือนแม่น้ำทั้งหลายอันนำน้ำไปย่อมไหลไปสู่สาคร ฉะนั้น 2. දුතියපුඤ්ඤාභිසන්දසුත්තං ๒. ปุญญาภิสันทสูตรที่ ๒ 52. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො [Pg.367] බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ๕๒. ภิกษุทั้งหลาย ห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการเหล่านี้ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ห้วงบุญ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลประการที่ ๑ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมเป็นธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลประการที่ ๒ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා, එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว เป็นผู้ปฏิบัติตรง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อญายธรรม เป็นผู้ปฏิบัติสมควร คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ นับเรียงตัวบุรุษได้ ๘ บุรุษ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคนี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลประการที่ ๓ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො හොති අඛණ්ඩෙහි අච්ඡිද්දෙහි අසබලෙහි අකම්මාසෙහි භුජිස්සෙහි විඤ්ඤුප්පසත්ථෙහි අපරාමට්ඨෙහි සමාධිසංවත්තනිකෙහි. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อริยสาวกประกอบด้วยศีลทั้งหลายอันเป็นที่รักของพระอริยะ ไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญญูชนสรรเสริญ อันตัณหาและทิฏฐิไม่ลูบคลำ เป็นไปเพื่อสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลประการที่ ๔ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการ เป็นเครื่องนำความสุขมาให้ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการบังเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ‘‘යස්ස [Pg.368] සද්ධා තථාගතෙ, අචලා සුප්පතිට්ඨිතා; සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණං, අරියකන්තං පසංසිතං. ศรัทธาของผู้ใดไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นดีแล้วในพระตถาคต และศีลของผู้ใดเป็นศีลที่ดีงาม อันพระอริยเจ้าใคร่แล้ว สรรเสริญแล้ว ‘‘සඞ්ඝෙ පසාදො යස්සත්ථි, උජුභූතඤ්ච දස්සනං; අදලිද්දොති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං. ความเลื่อมใสในพระสงฆ์ของผู้ใดมีอยู่ และความเห็นก็เป็นความเห็นตรง บัณฑิตทั้งหลายกล่าวผู้นั้นว่า เป็นคนไม่ขัดสน ชีวิตของผู้นั้นไม่เปล่าประโยชน์ ‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං; අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. දුතියං; เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลายอยู่ พึงประกอบเนืองๆ ซึ่งศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม 3. පඨමසංවාසසුත්තං ๓. ปฐมสังวาสสูตร 53. එකං සමයං භගවා අන්තරා ච මධුරං අන්තරා ච වෙරඤ්ජං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො හොති. සම්බහුලාපි ඛො ගහපතී ච ගහපතානියො ච අන්තරා ච මධුරං අන්තරා ච වෙරඤ්ජං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නා හොන්ති. අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ ( ) නිසීදි. අද්දසංසු ඛො ගහපතී ච ගහපතානියො ච භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං. දිස්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ ගහපතී ච ගහපතානියො ච භගවා එතදවොච – ๕๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จดำเนินไปสู่หนทางไกล ในระหว่างกรุงมธุราและเมืองเวรัญชา แม้คหบดีและคหปตานีเป็นอันมากก็ได้เดินทางไกลในระหว่างกรุงมธุราและเมืองเวรัญชา ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะออกจากทาง ประทับนั่ง ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง คหบดีและคหปตานีเหล่านั้นได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่ง ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แก่คหบดีและคหปตานีเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า ‘‘චත්තාරොමෙ, ගහපතයො, සංවාසා. කතමෙ චත්තාරො? ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති. คหบดีทั้งหลาย การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการนี้มีอยู่ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ชายซากศพอยู่ร่วมกับหญิงซากศพ ชายซากศพอยู่ร่วมกับเทวี เทพบุตรอยู่ร่วมกับหญิงซากศพ เทพบุตรอยู่ร่วมกับเทวี ‘‘කථඤ්ච, ගහපතයො, ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති? ඉධ, ගහපතයො, සාමිකො හොති පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී දුස්සීලො පාපධම්මො මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියාපිස්ස හොති පාණාතිපාතිනී අදින්නාදායිනී කාමෙසුමිච්ඡාචාරිනී මුසාවාදිනී සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායිනී දුස්සීලා පාපධම්මා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, ගහපතයො, ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති. ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ คฤหบดีทั้งหลาย สามีเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ แม้ภรรยาของเขาก็เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච[Pg.369], ගහපතයො, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති? ඉධ, ගහපතයො, සාමිකො හොති පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී දුස්සීලො පාපධම්මො මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියා ඛ්වස්ස හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතා අදින්නාදානා පටිවිරතා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතා මුසාවාදා පටිවිරතා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා සීලවතී කල්‍යාණධම්මා විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, ගහපතයො, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති. ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ คฤหบดีทั้งหลาย สามีเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาของเขาเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากการดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, ගහපතයො, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති? ඉධ, ගහපතයො, සාමිකො හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතො අදින්නාදානා පටිවිරතො කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො මුසාවාදා පටිවිරතො සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො සීලවා කල්‍යාණධම්මො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියා ඛ්වස්ස හොති පාණාතිපාතිනී…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායිනී දුස්සීලා පාපධම්මා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, ගහපතයො, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති. ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย เทพบุตรอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ คฤหบดีทั้งหลาย สามีเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากการดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาของเขาเป็นผู้ฆ่าสัตว์...ฯลฯ...ดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย เทพบุตรอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, ගහපතයො, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති? ඉධ, ගහපතයො, සාමිකො හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතො…පෙ… සීලවා කල්‍යාණධම්මො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියාපිස්ස හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතා…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා සීලවතී කල්‍යාණධම්මා විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, ගහපතයො, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති. ඉමෙ ඛො, ගහපතයො, චත්තාරො සංවාසා’’ති. ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย เทพบุตรอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ คฤหบดีทั้งหลาย สามีเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต...ฯลฯ...เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ แม้ภรรยาของเขาก็เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต...ฯลฯ...งดเว้นจากการดื่มสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย เทพบุตรอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนคฤหบดีทั้งหลาย การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการเหล่านี้แล ‘‘උභො ච හොන්ති දුස්සීලා, කදරියා පරිභාසකා; තෙ හොන්ති ජානිපතයො, ඡවා සංවාසමාගතා. สามีภรรยาทั้งสองเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ด่าว่าสมณพราหมณ์ สามีภรรยาคู่นั้นเป็นซากศพ มาอยู่ร่วมกัน ‘‘සාමිකො [Pg.370] හොති දුස්සීලො, කදරියො පරිභාසකො; භරියා සීලවතී හොති, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා; සාපි දෙවී සංවසති, ඡවෙන පතිනා සහ. สามีเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ด่าว่าสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาเป็นผู้มีศีล รู้ถ้อยคำของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ นางผู้เป็นดุจเทวีนั้น อยู่ร่วมกับสามีผู้เป็นดุจซากศพ ‘‘සාමිකො සීලවා හොති, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරො; භරියා හොති දුස්සීලා, කදරියා පරිභාසිකා; සාපි ඡවා සංවසති, දෙවෙන පතිනා සහ. สามีเป็นผู้มีศีล รู้ถ้อยคำของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ ส่วนภรรยาเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ด่าว่าสมณพราหมณ์ นางผู้เป็นดุจซากศพนั้น อยู่ร่วมกับสามีผู้เป็นดุจเทพบุตร ‘‘උභො සද්ධා වදඤ්ඤූ ච, සඤ්ඤතා ධම්මජීවිනො; තෙ හොන්ති ජානිපතයො, අඤ්ඤමඤ්ඤං පියංවදා. สามีภรรยาทั้งสองเป็นผู้มีศรัทธา รู้ถ้อยคำของผู้ขอ สำรวม เลี้ยงชีพโดยธรรม สามีภรรยาคู่นั้น กล่าวถ้อยคำอันเป็นที่รักแก่กันและกัน ‘‘අත්ථාසං පචුරා හොන්ති, ඵාසුකං උපජායති; අමිත්තා දුම්මනා හොන්ති, උභින්නං සමසීලිනං. ประโยชน์มากมายย่อมเกิดแก่เขาทั้งสอง ความผาสุกย่อมเกิดขึ้น เหล่าศัตรูย่อมเสียใจ เพราะสามีภรรยาทั้งสองผู้มีศีลเสมอกัน ‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, සමසීලබ්බතා උභො; නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. තතියං; สามีภรรยาทั้งสองผู้มีศีลและวัตรเสมอกัน ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้เพลิดเพลิน ได้สิ่งที่น่าใคร่ บันเทิงอยู่ในเทวโลก 4. දුතියසංවාසසුත්තං ๔. ทุติยสังวาสสูตร 54. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සංවාසා. කතමෙ චත්තාරො? ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති. ๕๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพ ซากศพอยู่ร่วมกับเทวี เทพบุตรอยู่ร่วมกับซากศพ เทพบุตรอยู่ร่วมกับเทวี ‘‘කථඤ්ච[Pg.371], භික්ඛවෙ, ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති. ඉධ, භික්ඛවෙ, සාමිකො හොති පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී පිසුණවාචො ඵරුසවාචො සම්ඵප්පලාපී අභිජ්ඣාලු බ්‍යාපන්නචිත්තො මිච්ඡාදිට්ඨිකො දුස්සීලො පාපධම්මො මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියාපිස්ස හොති පාණාතිපාතිනී අදින්නාදායිනී කාමෙසුමිච්ඡාචාරිනී මුසාවාදිනී පිසුණවාචා ඵරුසවාචා සම්ඵප්පලාපිනී අභිජ්ඣාලුනී බ්‍යාපන්නචිත්තා මිච්ඡාදිට්ඨිකා දුස්සීලා පාපධම්මා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างไร คือ ในกรณีนี้ ภิกษุทั้งหลาย สามีเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ มีความโลภอยากได้ของผู้อื่น มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ แม้ภรรยาของเขาก็เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ มีความโลภอยากได้ของผู้อื่น มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าว่าสมณพราหมณ์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාමිකො හොති පාණාතිපාතී…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො දුස්සීලො පාපධම්මො මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියා ඛ්වස්ස හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතා අදින්නාදානා පටිවිරතා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතා මුසාවාදා පටිවිරතා පිසුණාය වාචාය පටිවිරතා ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතා සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතා අනභිජ්ඣාලුනී අබ්‍යාපන්නචිත්තා සම්මාදිට්ඨිකා සීලවතී කල්‍යාණධම්මා විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති. ภิกษุทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างไร คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นมิจฉาทิฐิ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าบริภาษสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาของเขาเป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม งดเว้นจากการพูดเท็จ งดเว้นจากการพูดส่อเสียด งดเว้นจากการพูดคำหยาบ งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความเพ่งเล็งอยากได้ของเขา มีจิตไม่พยาบาท มีความเห็นชอบ เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่ด่าไม่บริภาษสมณพราหมณ์ ภิกษุทั้งหลาย ซากศพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාමිකො හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතො අදින්නාදානා පටිවිරතො කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො මුසාවාදා පටිවිරතො පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො අනභිජ්ඣාලු අබ්‍යාපන්නචිත්තො සම්මාදිට්ඨිකො සීලවා කල්‍යාණධම්මො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියා ඛ්වස්ස හොති පාණාතිපාතිනී…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකා දුස්සීලා පාපධම්මා මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති. ภิกษุทั้งหลาย เทพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างไร คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม งดเว้นจากการพูดเท็จ งดเว้นจากการพูดส่อเสียด งดเว้นจากการพูดคำหยาบ งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความเพ่งเล็งอยากได้ของเขา มีจิตไม่พยาบาท มีความเห็นชอบ เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่ด่าไม่บริภาษสมณพราหมณ์ ส่วนภรรยาของเขาเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นมิจฉาทิฐิ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม มีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ ครองเรือน เป็นผู้ด่าบริภาษสมณพราหมณ์ ภิกษุทั้งหลาย เทพอยู่ร่วมกับซากศพเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාමිකො හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතො…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො සීලවා කල්‍යාණධම්මො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසකපරිභාසකො සමණබ්‍රාහ්මණානං; භරියාපිස්ස හොති පාණාතිපාතා පටිවිරතා…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකා සීලවතී කල්‍යාණධම්මා විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති අනක්කොසිකපරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සංවාසා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย เทพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างไร คือ สามีในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นสัมมาทิฐิ เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่ด่าไม่บริภาษสมณพราหมณ์ แม้ภรรยาของเขาก็เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นสัมมาทิฐิ เป็นผู้มีศีล มีธรรมงาม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน ไม่ด่าไม่บริภาษสมณพราหมณ์ ภิกษุทั้งหลาย เทพอยู่ร่วมกับเทวีเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ร่วมกัน ๔ ประการนี้แล ‘‘උභො ච හොන්ති දුස්සීලා, කදරියා පරිභාසකා; තෙ හොන්ති ජානිපතයො, ඡවා සංවාසමාගතා. สามีภรรยาทั้งสองเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ชอบบริภาษ สามีภรรยาทั้งสองนั้นเป็นคู่ซากศพ มาอยู่ร่วมกัน ‘‘සාමිකො [Pg.372] හොති දුස්සීලො, කදරියො පරිභාසකො; භරියා සීලවතී හොති, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා; සාපි දෙවී සංවසති, ඡවෙන පතිනා සහ. สามีเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ชอบบริภาษ ส่วนภรรยาเป็นผู้มีศีล รู้ถ้อยคำของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ เทวีนั้นอยู่ร่วมกับสามีผู้เป็นดั่งซากศพ ‘‘සාමිකො සීලවා හොති, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරො; භරියා හොති දුස්සීලා, කදරියා පරිභාසිකා; සාපි ඡවා සංවසති, දෙවෙන පතිනා සහ. สามีเป็นผู้มีศีล รู้ถ้อยคำของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ ส่วนภรรยาเป็นคนทุศีล ตระหนี่ ชอบบริภาษ นางผู้เป็นดั่งซากศพนั้นอยู่ร่วมกับสามีผู้เป็นดั่งเทพ ‘‘උභො සද්ධා වදඤ්ඤූ ච, සඤ්ඤතා ධම්මජීවිනො; තෙ හොන්ති ජානිපතයො, අඤ්ඤමඤ්ඤං පියංවදා. สามีภรรยาทั้งสองเป็นผู้มีศรัทธา รู้ถ้อยคำของผู้ขอ สำรวม เลี้ยงชีพโดยธรรม สามีภรรยาทั้งสองนั้นกล่าวคำเป็นที่รักต่อกัน ‘‘අත්ථාසං පචුරා හොන්ති, ඵාසුකං උපජායති; අමිත්තා දුම්මනා හොන්ති, උභින්නං සමසීලිනං. ประโยชน์มากมายย่อมเกิดแก่สามีภรรยาทั้งสองนั้น ความผาสุกย่อมเกิดขึ้น เหล่าศัตรูย่อมเสียใจ เพราะสามีภรรยาทั้งสองนั้นมีศีลเสมอกัน ‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, සමසීලබ්බතා උභො; නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. චතුත්ථං; สามีภรรยาทั้งสองผู้มีศีลและวัตรเสมอกัน ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้เพลิดเพลิน บันเทิงใจ ได้สิ่งที่น่าใคร่ในเทวโลก 5. පඨමසමජීවීසුත්තං ๕. ปฐมสมชีวีสูตร 55. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො නකුලපිතා ච ගහපති නකුලමාතා ච ගහපතානී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො නකුලපිතා ගහපති භගවන්තං එතදවොච – ๕๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ เภสกฬาวันซึ่งเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ เขตสังสุมารคิรนคร แคว้นภัคคะ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของนกุลปิตาคหบดี ครั้นเสด็จเข้าไปแล้วจึงประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ลำดับนั้น นกุลปิตาคหบดีและนกุลมาตาคหปตานีพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง นกุลปิตาคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘යතො මෙ, භන්තෙ, නකුලමාතා ගහපතානී දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලමාතරං ගහපතානිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන! ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති. නකුලමාතාපි ඛො ගහපතානී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යතොහං, භන්තෙ, නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලපිතරං ගහපතිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන! ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ[Pg.373], දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นับแต่เวลาที่ข้าพระองค์นำนกุลมาตาคหปตานีมาสู่ตระกูล ตั้งแต่เมื่อนางยังเป็นเด็กสาวและข้าพระองค์ก็ยังเป็นเด็กหนุ่ม ข้าพระองค์ไม่เคยรู้อยู่ซึ่งการนอกใจนกุลมาตาคหปตานีแม้ด้วยใจเลย ไฉนจะมีการนอกใจด้วยกายเล่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งสองปรารถนาจะพบเห็นกันและกันทั้งในปัจจุบันและในสัมปรายภพ แม้นกุลมาตาคหปตานีก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นับแต่เวลาที่ข้าพระองค์มาสู่ตระกูลของนกุลปิตาคหบดี ตั้งแต่เมื่อข้าพระองค์ยังเป็นเด็กสาวและท่านก็ยังเป็นเด็กหนุ่ม ข้าพระองค์ไม่เคยรู้อยู่ซึ่งการนอกใจนกุลปิตาคหบดีแม้ด้วยใจเลย ไฉนจะมีการนอกใจด้วยกายเล่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งสองปรารถนาจะพบเห็นกันและกันทั้งในปัจจุบันและในสัมปรายภพ ‘‘ආකඞ්ඛෙය්‍යුං චෙ, ගහපතයො, උභො ජානිපතයො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං උභොව අස්සු සමසද්ධා සමසීලා සමචාගා සමපඤ්ඤා, තෙ දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්ති අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්තී’’ති. คหบดีและคหปตานี ถ้าสามีภรรยาทั้งสองหวังจะพบเห็นกันและกันทั้งในปัจจุบันและในสัมปรายภพไซร้ ทั้งสองพึงเป็นผู้มีศรัทธาเสมอกัน มีศีลเสมอกัน มีจาคะเสมอกัน มีปัญญาเสมอกันเถิด สามีภรรยาทั้งสองนั้นย่อมจะพบเห็นกันและกันทั้งในปัจจุบันและในสัมปรายภพ ‘‘උභො සද්ධා වදඤ්ඤූ ච, සඤ්ඤතා ධම්මජීවිනො; තෙ හොන්ති ජානිපතයො, අඤ්ඤමඤ්ඤං පියංවදා. สามีภรรยาทั้งสองเป็นผู้มีศรัทธา รู้ถ้อยคำของผู้ขอ สำรวม เลี้ยงชีพโดยธรรม สามีภรรยาทั้งสองนั้นกล่าวคำเป็นที่รักต่อกัน ‘‘අත්ථාසං පචුරා හොන්ති, ඵාසුකං උපජායති; අමිත්තා දුම්මනා හොන්ති, උභින්නං සමසීලිනං. ประโยชน์มากมายย่อมเกิดแก่สามีภรรยาทั้งสองนั้น ความผาสุกย่อมเกิดขึ้น เหล่าศัตรูย่อมเสียใจ เพราะสามีภรรยาทั้งสองนั้นมีศีลเสมอกัน ‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, සමසීලබ්බතා උභො; නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. පඤ්චමං; สามีภรรยาทั้งสองผู้มีศีลและวัตรเสมอกัน ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้เพลิดเพลิน บันเทิงใจ ได้สิ่งที่น่าใคร่ในเทวโลก 6. දුතියසමජීවීසුත්තං ๖. ทุติยสมชีวีสูตร 56. ‘‘ආකඞ්ඛෙය්‍යුං චෙ, භික්ඛවෙ, උභො ජානිපතයො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං උභොව අස්සු සමසද්ධා සමසීලා සමචාගා සමපඤ්ඤා, තෙ දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්ති අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්තී’’ති. ๕๖. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าสามีภรรยาทั้งสองพึงหวังพบกันและกันทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพไซร้ ทั้งสองพึงเป็นผู้มีศรัทธาเสมอกัน มีศีลเสมอกัน มีจาคะเสมอกัน มีปัญญาเสมอกัน สามีภรรยาทั้งสองนั้นย่อมพบกันและกันทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ ‘‘උභො සද්ධා වදඤ්ඤූ ච, සඤ්ඤතා ධම්මජීවිනො; තෙ හොන්ති ජානිපතයො, අඤ්ඤමඤ්ඤං පියංවදා. สามีภรรยาผู้มีศรัทธา รู้ความประสงค์ของผู้ขอ สำรวม เลี้ยงชีพโดยธรรม ทั้งสองนั้นเป็นสามีภรรยากัน ย่อมกล่าววาจาอันเป็นที่รักต่อกันและกัน ‘‘අත්ථාසං පචුරා හොන්ති, ඵාසුකං උපජායති; අමිත්තා දුම්මනා හොන්ති, උභින්නං සමසීලිනං. ประโยชน์มากมายย่อมมีแก่สามีภรรยาทั้งสองนั้น ความผาสุกย่อมเกิดขึ้น เหล่าอมิตรย่อมเสียใจ เพราะสามีภรรยาทั้งสองมีศีลเสมอกัน ‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, සමසීලබ්බතා උභො; නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. ඡට්ඨං; สามีภรรยาทั้งสองมีศีลและวัตรเสมอกัน ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้ยินดี มีกามตามปรารถนา บันเทิงอยู่ในเทวโลก 7. සුප්පවාසාසුත්තං ๗. สุปปวาสาสูตร 57. එකං සමයං භගවා කොලියෙසු විහරති පජ්ජනිකං නාම කොලියානං නිගමො. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය [Pg.374] යෙන සුප්පවාසාය කොලියධීතුයා නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො සුප්පවාසා කොලියධීතා භගවන්තං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි. අථ ඛො සුප්පවාසා කොලියධීතා භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සුප්පවාසං කොලියධීතරං භගවා එතදවොච – ๕๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของเจ้าโกลิยะ ชื่อปัชชนิกะ ในแคว้นโกลิยะ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตรและจีวรในเวลาเช้า เสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของพระนางสุปปวาสาโกลิยธิดา แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้งนั้นแล พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาได้ทรงอังคาสพระผู้มีพระภาคด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยพระหัตถ์ของพระนางจนทรงเพียงพอแล้ว ครั้งนั้นแล เมื่อพระผู้มีพระภาคเสวยเสร็จ ทรงนำพระหัตถ์ออกจากบาตรแล้ว พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจึงประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งว่า ‘‘භොජනං, සුප්පවාසෙ, දෙන්තී අරියසාවිකා පටිග්ගාහකානං චත්තාරි ඨානානි දෙති. කතමානි චත්තාරි? ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. වණ්ණං දත්වා වණ්ණස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. සුඛං දත්වා සුඛස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. බලං දත්වා බලස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. භොජනං, සුප්පවාසෙ, දෙන්තී අරියසාවිකා පටිග්ගාහකානං ඉමානි චත්තාරි ඨානානි දෙතී’’ති. ดูก่อนสุปปวาสา อริยสาวิกาเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างแก่ปฏิคาหก ฐานะ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ให้อายุ ให้วรรณะ ให้สุขะ ให้พละ ก็แล ครั้นให้อายุแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งอายุอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้วรรณะแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งวรรณะอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้สุขะแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งสุขะอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้พละแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งพละอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ดูก่อนสุปปวาสา อริยสาวิกาเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างนี้แก่ปฏิคาหก ‘‘සුසඞ්ඛතං භොජනං යා දදාති,සුචිං පණීතං රසසා උපෙතං; සා දක්ඛිණා උජ්ජුගතෙසු දින්නා,චරණූපපන්නෙසු මහග්ගතෙසු; පුඤ්ඤෙන පුඤ්ඤං සංසන්දමානා,මහප්ඵලා ලොකවිදූන වණ්ණිතා. อริยสาวิกาใดให้โภชนะที่ปรุงดี สะอาด ประณีต ประกอบด้วยรส ทักษิณานั้นที่ถวายในท่านผู้ตรง ผู้ถึงความเป็นใหญ่ ผู้สมบูรณ์ด้วยจรณะ บุญต่อบุญย่อมหลั่งไหลมา ทักษิณานั้น พระพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้งโลกทั้งหลายทรงสรรเสริญว่ามีผลมาก ‘‘එතාදිසං යඤ්ඤමනුස්සරන්තා,යෙ වෙදජාතා විචරන්ති ලොකෙ; විනෙය්‍ය මච්ඡෙරමලං සමූලං,අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති. සත්තමං; ชนเหล่าใดในโลก ระลึกถึงยัญเช่นนี้อยู่เสมอ เกิดความยินดีเที่ยวไป กำจัดมลทินคือความตระหนี่พร้อมทั้งรากเหง้าได้แล้ว ย่อมไม่ถูกติเตียน เข้าถึงสถานสวรรค์ 8. සුදත්තසුත්තං ๘. สุทัตตสูตร 58. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ๕๘. ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งว่า ‘‘භොජනං[Pg.375], ගහපති, දදමානො අරියසාවකො පටිග්ගාහකානං චත්තාරි ඨානානි දෙති. කතමානි චත්තාරි? ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. වණ්ණං දත්වා… සුඛං දත්වා… බලං දත්වා බලස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. භොජනං, ගහපති, දදමානො අරියසාවකො පටිග්ගාහකානං ඉමානි චත්තාරි ඨානානි දෙතී’’ති. ดูก่อนคหบดี อริยสาวกเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างแก่ปฏิคาหก ฐานะ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ให้อายุ ให้วรรณะ ให้สุขะ ให้พละ ก็แล ครั้นให้อายุแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งอายุอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้วรรณะแล้ว... ครั้นให้สุขะแล้ว... ครั้นให้พละแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งพละอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ดูก่อนคหบดี อริยสาวกเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างนี้แก่ปฏิคาหก ‘‘යො සඤ්ඤතානං පරදත්තභොජිනං,කාලෙන සක්කච්ච දදාති භොජනං; චත්තාරි ඨානානි අනුප්පවෙච්ඡති,ආයුඤ්ච වණ්ණඤ්ච සුඛං බලඤ්ච. ผู้ใดให้โภชนะโดยเคารพตามกาลแก่ท่านผู้สำรวม ผู้บริโภคโภชนะที่ผู้อื่นให้ ผู้นั้นชื่อว่ามอบให้ซึ่งฐานะ ๔ อย่าง คือ อายุ วรรณะ สุขะ และพละ ‘‘සො ආයුදායී වණ්ණදායී, සුඛං බලං දදො නරො; දීඝායු යසවා හොති, යත්ථ යත්ථූපපජ්ජතී’’ති. අට්ඨමං; นรชนนั้นผู้ให้อายุ วรรณะ สุขะ และพละ ย่อมเป็นผู้มีอายุยืน มียศ ในที่ที่ตนเกิด 9. භොජනසුත්තං ๙. โภชนสูตร 59. ‘‘භොජනං, භික්ඛවෙ, දදමානො දායකො පටිග්ගාහකානං චත්තාරි ඨානානි දෙති. කතමානි චත්තාරි? ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. වණ්ණං දත්වා… සුඛං දත්වා… බලං දත්වා බලස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා. භොජනං, භික්ඛවෙ, දදමානො දායකො පටිග්ගාහකානං ඉමානි චත්තාරි ඨානානි දෙතී’’ති. ๕๙. ภิกษุทั้งหลาย ทายกเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างแก่ปฏิคาหก ฐานะ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ให้อายุ ให้วรรณะ ให้สุขะ ให้พละ ก็แล ครั้นให้อายุแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งอายุอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ครั้นให้วรรณะแล้ว... ครั้นให้สุขะแล้ว... ครั้นให้พละแล้ว ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งพละอันเป็นทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ ภิกษุทั้งหลาย ทายกเมื่อให้โภชนะ ชื่อว่าให้ฐานะ ๔ อย่างนี้แก่ปฏิคาหก ‘‘යො සඤ්ඤතානං පරදත්තභොජිනං,කාලෙන සක්කච්ච දදාති භොජනං; චත්තාරි ඨානානි අනුප්පවෙච්ඡති,ආයුඤ්ච වණ්ණඤ්ච සුඛං බලඤ්ච. ผู้ใดให้โภชนะโดยเคารพตามกาลแก่ท่านผู้สำรวม ผู้บริโภคโภชนะที่ผู้อื่นให้ ผู้นั้นชื่อว่ามอบให้ซึ่งฐานะ ๔ อย่าง คือ อายุ วรรณะ สุขะ และพละ ‘‘සො ආයුදායී වණ්ණදායී, සුඛං බලං දදො නරො; දීඝායු යසවා හොති, යත්ථ යත්ථූපපජ්ජතී’’ති. නවමං; นรชนนั้นผู้ให้อายุ วรรณะ สุขะ และพละ ย่อมเป็นผู้มีอายุยืน มียศ ในที่ที่ตนเกิด 10. ගිහිසාමීචිසුත්තං ๑๐. คิหิสามีจิสูตร 60. අථ [Pg.376] ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ๖๐. ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งว่า ‘‘චතූහි ඛො, ගහපති, ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො ගිහිසාමීචිපටිපදං පටිපන්නො හොති යසොපටිලාභිනිං සග්ගසංවත්තනිකං. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතො හොති චීවරෙන, භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතො හොති පිණ්ඩපාතෙන, භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතො හොති සෙනාසනෙන, භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතො හොති ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. ඉමෙහි ඛො, ගහපති, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො ගිහිසාමීචිපටිපදං පටිපන්නො හොති යසොපටිලාභිනිං සග්ගසංවත්තනික’’න්ති. ดูก่อนคหบดี อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการแล ชื่อว่าปฏิบัติคิหิสามีจิปฏิปทา อันเป็นไปเพื่อได้ยศ เป็นไปเพื่อสวรรค์ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ดูก่อนคหบดี อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยจีวร เป็นผู้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยบิณฑบาต เป็นผู้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยเสนาสนะ เป็นผู้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์ด้วยคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ดูก่อนคหบดี อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าปฏิบัติคิหิสามีจิปฏิปทา อันเป็นไปเพื่อได้ยศ เป็นไปเพื่อสวรรค์ ‘‘ගිහිසාමීචිපටිපදං, පටිපජ්ජන්ති පණ්ඩිතා; සම්මග්ගතෙ සීලවන්තෙ, චීවරෙන උපට්ඨිතා. บัณฑิตทั้งหลายบำรุงท่านผู้มีศีล ผู้ประพฤติชอบ ด้วยจีวร ย่อมปฏิบัติข้อปฏิบัติอันสมควรแก่คฤหัสถ์ පිණ්ඩපාතසයනෙන, ගිලානප්පච්චයෙන ච; තෙසං දිවා ච රත්තො ච, සදා පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති; සග්ගඤ්ච කමතිට්ඨානං, කම්මං කත්වාන භද්දක’’න්ති. දසමං; ด้วยบิณฑบาตและเสนาสนะ และด้วยคิลานปัจจัย บุญของบัณฑิตเหล่านั้นย่อมเจริญทุกเมื่อทั้งกลางวันและกลางคืน บัณฑิตเหล่านั้นทำกรรมดีงามแล้ว ย่อมไปสู่สวรรค์ จบสูตรที่ ๑๐ පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ගො පඨමො. ปุญญาภิสันทวรรคที่ ๑ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้ ද්වෙ පුඤ්ඤාභිසන්දා ද්වෙ ච, සංවාසා සමජීවිනො; සුප්පවාසා සුදත්තො ච, භොජනං ගිහිසාමිචීති. ว่าด้วยปุญญาภิสันทสูตร ๒ สูตร, สังวาสสูตร ๒ สูตร, สมชีวิสูตร ๒ สูตร, สุปปวาสาสูตร, สุทัตตสูตร, โภชนสูตร, และคิหิสามีจิสูตร (7) 2. පත්තකම්මවග්ගො ๒. ปัตตกัมมวรรค 1. පත්තකම්මසුත්තං ๑. ปัตตกัมมสูตร 61. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ๖๑. ครั้งนั้น อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสแก่ท่านอนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรดังนี้ว่า ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.377], ගහපති, ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා දුල්ලභා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? භොගා මෙ උප්පජ්ජන්තු සහධම්මෙනාති, අයං පඨමො ධම්මො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො දුල්ලභො ලොකස්මිං. “คหบดี ธรรม ๔ ประการนี้เป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ขอโภคะทั้งหลายจงเกิดขึ้นแก่เราโดยชอบธรรม นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ‘‘භොගෙ ලද්ධා සහධම්මෙන යසො මෙ ආගච්ඡතු සහ ඤාතීහි සහ උපජ්ඣායෙහීති, අයං දුතියො ධම්මො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො දුල්ලභො ලොකස්මිං. เราได้โภคะทั้งหลายโดยชอบธรรมแล้ว ขอยศจงมีแก่เราพร้อมด้วยหมู่ญาติและสหายเถิด นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ‘‘භොගෙ ලද්ධා සහධම්මෙන යසං ලද්ධා සහ ඤාතීහි සහ උපජ්ඣායෙහි චිරං ජීවාමි දීඝමායුං පාලෙමීති, අයං තතියො ධම්මො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො දුල්ලභො ලොකස්මිං. เราได้โภคะทั้งหลายโดยชอบธรรม ได้ยศพร้อมด้วยหมู่ญาติและสหายแล้ว ขอเราจงเป็นผู้มีชีวิตอยู่นาน จงรักษาอายุให้ยืนยาวเถิด นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ‘‘භොගෙ ලද්ධා සහධම්මෙන යසං ලද්ධා සහ ඤාතීහි සහ උපජ්ඣායෙහි චිරං ජීවිත්වා දීඝමායුං පාලෙත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජාමීති, අයං චතුත්ථො ධම්මො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො දුල්ලභො ලොකස්මිං. ඉමෙ ඛො, ගහපති, චත්තාරො ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා දුල්ලභා ලොකස්මිං. เราได้โภคะทั้งหลายโดยชอบธรรม ได้ยศพร้อมด้วยหมู่ญาติและสหาย มีชีวิตอยู่นาน รักษาอายุให้ยืนยาวแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ขอเราจงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เถิด นี้เป็นธรรมประการที่ ๔ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก คหบดี ธรรม ๔ ประการนี้แลเป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ‘‘ඉමෙසං ඛො, ගහපති, චතුන්නං ධම්මානං ඉට්ඨානං කන්තානං මනාපානං දුල්ලභානං ලොකස්මිං චත්තාරො ධම්මා පටිලාභාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සද්ධාසම්පදා, සීලසම්පදා, චාගසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා. คหบดี ธรรม ๔ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อการได้เฉพาะซึ่งธรรม ๔ ประการที่เป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ สัทธาสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยศรัทธา) สีลสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยศีล) จาคสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยการบริจาค) ปัญญาสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยปัญญา) ‘‘කතමා ච, ගහපති, සද්ධාසම්පදා? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි, සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. අයං වුච්චති, ගහපති, සද්ධාසම්පදා. คหบดี สัทธาสัมปทาเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อพระปัญญาเครื่องตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค’ คหบดี นี้เรียกว่า สัทธาสัมปทา ‘‘කතමා ච, ගහපති, සීලසම්පදා? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, ගහපති, සීලසම්පදා. คหบดี สีลสัมปทาเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นผู้งดเว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท คหบดี นี้เรียกว่า สีลสัมปทา ‘‘කතමා ච, ගහපති, චාගසම්පදා? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොසග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. අයං වුච්චති, ගහපති, චාගසම්පදා. คหบดี จาคสัมปทาเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน คหบดี นี้เรียกว่า จาคสัมปทา ‘‘කතමා [Pg.378] ච, ගහපති, පඤ්ඤාසම්පදා? අභිජ්ඣාවිසමලොභාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති, කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති. බ්‍යාපාදාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති, කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති. ථිනමිද්ධාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති. උද්ධච්චකුක්කුච්චාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති, කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති. විචිකිච්ඡාභිභූතෙන, ගහපති, චෙතසා විහරන්තො අකිච්චං කරොති, කිච්චං අපරාධෙති. අකිච්චං කරොන්තො කිච්චං අපරාධෙන්තො යසා ච සුඛා ච ධංසති. คหบดี ปัญญาสัมปทาเป็นอย่างไร คือ คหบดี บุคคลผู้มีใจถูกอภิชฌาวิสมโลภะครอบงำ ย่อมทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ละเลยสิ่งที่ควรทำ เมื่อทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ละเลยสิ่งที่ควรทำ ย่อมเสื่อมจากยศและสุข คหบดี บุคคลผู้มีใจถูกพยาบาทครอบงำ ... ถูกถีนมิทธะครอบงำ ... ถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำ ... ถูกวิจิกิจฉาครอบงำ ย่อมทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ละเลยสิ่งที่ควรทำ เมื่อทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ละเลยสิ่งที่ควรทำ ย่อมเสื่อมจากยศและสุข ‘‘ස ඛො සො, ගහපති, අරියසාවකො අභිජ්ඣාවිසමලොභො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා අභිජ්ඣාවිසමලොභං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති. බ්‍යාපාදො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා බ්‍යාපාදං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති. ථිනමිද්ධං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා ථිනමිද්ධං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති. උද්ධච්චකුක්කුච්චං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා උද්ධච්චකුක්කුච්චං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති. විචිකිච්ඡා චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා විචිකිච්ඡං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහති. คหบดี อริยสาวกนั้นรู้ชัดว่า ‘อภิชฌาวิสมโลภะเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละอภิชฌาวิสมโลภะที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ รู้ชัดว่า ‘พยาบาทเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละพยาบาทที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ รู้ชัดว่า ‘ถีนมิทธะเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละถีนมิทธะที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ รู้ชัดว่า ‘อุทธัจจกุกกุจจะเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละอุทธัจจกุกกุจจะที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ รู้ชัดว่า ‘วิจิกิจฉาเป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ ดังนี้แล้ว ย่อมละวิจิกิจฉาที่เป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ‘‘යතො ච ඛො, ගහපති, අරියසාවකස්ස අභිජ්ඣාවිසමලොභො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා අභිජ්ඣාවිසමලොභො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. බ්‍යාපාදො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා බ්‍යාපාදො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. ථිනමිද්ධං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා ථිනමිද්ධං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. උද්ධච්චකුක්කුච්චං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා උද්ධච්චකුක්කුච්චං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. විචිකිච්ඡා චිත්තස්ස උපක්කිලෙසොති, ඉති විදිත්වා විචිකිච්ඡා චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො පහීනො හොති. අයං වුච්චති, ගහපති, අරියසාවකො මහාපඤ්ඤො පුථුපඤ්ඤො ආපාතදසො පඤ්ඤාසම්පන්නො. අයං වුච්චති, ගහපති[Pg.379], පඤ්ඤාසම්පදා. ඉමෙසං ඛො, ගහපති, චතුන්නං ධම්මානං ඉට්ඨානං කන්තානං මනාපානං දුල්ලභානං ලොකස්මිං ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා පටිලාභාය සංවත්තන්ති. คฤหบดี แต่เมื่อใด อริยสาวกมารู้ชัดว่า อภิชฌาวิสมโลภะเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว อภิชฌาวิสมโลภะอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว, พยาบาทเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว พยาบาทอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว, ถีนมิทธะเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว ถีนมิทธะอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว, อุทธัจจกุกกุจจะเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว อุทธัจจกุกกุจจะอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว, วิจิกิจฉาเป็นอุปกิเลสของจิตดังนี้แล้ว วิจิกิจฉาอันเป็นอุปกิเลสของจิตนั้น อริยสาวกนั้นก็ละได้แล้ว คฤหบดี อริยสาวกนี้เราเรียกว่า ผู้มีปัญญามาก มีปัญญากว้างขวาง เห็นประจักษ์ ถึงพร้อมด้วยปัญญา คฤหบดี นี้เรียกว่า ปัญญาสัมปทา คฤหบดี ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อได้มาซึ่งธรรม ๔ ประการโน้น อันเป็นที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ‘‘ස ඛො සො, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි චත්තාරි පත්තකම්මානි කත්තා හොති. කතමානි චත්තාරි? ඉධ ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි අත්තානං සුඛෙති පීණෙති සම්මා සුඛං පරිහරති. මාතාපිතරො සුඛෙති පීණෙති සම්මා සුඛං පරිහරති. පුත්තදාරදාසකම්මකරපොරිසෙ සුඛෙති පීණෙති සම්මා සුඛං පරිහරති. මිත්තාමච්චෙ සුඛෙති පීණෙති සම්මා සුඛං පරිහරති. ඉදමස්ස පඨමං ඨානගතං හොති පත්තගතං ආයතනසො පරිභුත්තං. คฤหบดี อริยสาวกนั้นแล ย่อมเป็นผู้กระทำกรรมที่ควรทำ ๔ ประการ ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม ประการ ๔ เป็นไฉน? คฤหบดี อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมบำรุงตนให้เป็นสุข ให้อิ่มหนำ บริหารตนให้เป็นสุขโดยชอบ ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม ย่อมบำรุงมารดาบิดาให้เป็นสุข ให้อิ่มหนำ บริหารท่านให้เป็นสุขโดยชอบ ย่อมบำรุงบุตร ภรรยา ทาส กรรมกร และคนใช้ให้เป็นสุข ให้อิ่มหนำ บริหารพวกเขาให้เป็นสุขโดยชอบ ย่อมบำรุงมิตรสหายให้เป็นสุข ให้อิ่มหนำ บริหารพวกเขาให้เป็นสุขโดยชอบ นี้เป็นโภคะประการที่ ๑ ของอริยสาวกนั้น ที่ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และได้ใช้สอยไปโดยเหตุผล ‘‘පුන චපරං, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි යා තා හොන්ති ආපදා අග්ගිතො වා උදකතො වා රාජතො වා චොරතො වා අප්පියතො වා දායාදතො, තථාරූපාසු ආපදාසු පරියොධාය සංවත්තති. සොත්ථිං අත්තානං කරොති. ඉදමස්ස දුතියං ඨානගතං හොති පත්තගතං ආයතනසො පරිභුත්තං. คฤหบดี อีกประการหนึ่ง อริยสาวกย่อมป้องกันภยันตรายที่เกิดขึ้นในอันตรายทั้งหลายเช่นนั้น คือ ภัยเกิดจากไฟ จากน้ำ จากพระราชา จากโจร หรือจากทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม กระทำตนให้สวัสดี นี้เป็นโภคะประการที่ ๒ ของอริยสาวกนั้น ที่ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และได้ใช้สอยไปโดยเหตุผล ‘‘පුන චපරං, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි පඤ්චබලිං කත්තා හොති – ඤාතිබලිං, අතිථිබලිං, පුබ්බපෙතබලිං, රාජබලිං, දෙවතාබලිං. ඉදමස්ස තතියං ඨානගතං හොති පත්තගතං ආයතනසො පරිභුත්තං. คฤหบดี อีกประการหนึ่ง อริยสาวกย่อมเป็นผู้ทำพลี ๕ อย่าง ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม คือ ญาติพลี (สงเคราะห์ญาติ) อติถิพลี (ต้อนรับแขก) ปุพพเปตพลี (ทำบุญอุทิศให้ผู้ตาย) ราชพลี (ถวายเป็นของหลวง) และเทวตาพลี (ทำบุญอุทิศให้เทวดา) นี้เป็นโภคะประการที่ ๓ ของอริยสาวกนั้น ที่ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และได้ใช้สอยไปโดยเหตุผล ‘‘පුන චපරං, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මදප්පමාදා පටිවිරතා ඛන්තිසොරච්චෙ නිවිට්ඨා එකමත්තානං දමෙන්ති, එකමත්තානං සමෙන්ති, එකමත්තානං පරිනිබ්බාපෙන්ති, තථාරූපෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු උද්ධග්ගිකං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති සොවග්ගිකං සුඛවිපාකං සග්ගසංවත්තනිකං[Pg.380]. ඉදමස්ස චතුත්ථං ඨානගතං හොති පත්තගතං ආයතනසො පරිභුත්තං. คฤหบดี อีกประการหนึ่ง อริยสาวกย่อมตั้งทักษิณาอันมีผลเลิศ เป็นไปเพื่อสวรรค์ มีสุขเป็นวิบาก เป็นไปเพื่อการเกิดในสวรรค์ ไว้ในสมณพราหมณ์ทั้งหลาย ผู้เว้นขาดจากความมัวเมาประมาท ผู้ตั้งมั่นอยู่ในขันติและโสรัจจะ ผู้ฝึกตนคนเดียว ผู้สงบตนคนเดียว ผู้ดับตนคนเดียว ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม นี้เป็นโภคะประการที่ ๔ ของอริยสาวกนั้น ที่ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และได้ใช้สอยไปโดยเหตุผล ‘‘ස ඛො සො, ගහපති, අරියසාවකො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි ඉමානි චත්තාරි පත්තකම්මානි කත්තා හොති. යස්ස කස්සචි, ගහපති, අඤ්ඤත්‍ර ඉමෙහි චතූහි පත්තකම්මෙහි භොගා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, ඉමෙ වුච්චන්ති, ගහපති, භොගා අට්ඨානගතා අපත්තගතා අනායතනසො පරිභුත්තා. යස්ස කස්සචි, ගහපති, ඉමෙහි චතූහි පත්තකම්මෙහි භොගා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, ඉමෙ වුච්චන්ති, ගහපති, භොගා ඨානගතා පත්තගතා ආයතනසො පරිභුත්තා’’ති. คฤหบดี อริยสาวกนั้นแล ย่อมเป็นผู้กระทำกรรมที่ควรทำ ๔ ประการนี้ ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม คฤหบดี โภคะของใครก็ตามที่ถึงความสิ้นไป นอกจากกรรมที่ควรทำ ๔ ประการนี้ คฤหบดี โภคะเหล่านี้เรียกว่า ไม่ถึงฐานะ ไม่ถึงที่หมาย และใช้สอยไปโดยมิใช่เหตุผล คฤหบดี โภคะของใครก็ตามที่ถึงความสิ้นไป ด้วยกรรมที่ควรทำ ๔ ประการนี้ คฤหบดี โภคะเหล่านี้เรียกว่า ถึงฐานะ ถึงที่หมาย และใช้สอยไปโดยเหตุผล ‘‘භුත්තා භොගා භතා භච්චා, විතිණ්ණා ආපදාසු මෙ; උද්ධග්ගා දක්ඛිණා දින්නා, අථො පඤ්චබලී කතා; උපට්ඨිතා සීලවන්තො, සඤ්ඤතා බ්‍රහ්මචාරයො. โภคทรัพย์เราได้ใช้สอยแล้ว ชนที่ควรเลี้ยงเราได้เลี้ยงแล้ว อันตรายทั้งหลายเราได้ข้ามพ้นแล้ว ทักษิณาอันมีผลเลิศเราได้ให้แล้ว อนึ่ง พลี ๕ อย่างเราได้ทำแล้ว ท่านผู้มีศีล สำรวม ประพฤติพรหมจรรย์ เราได้บำรุงแล้ว ‘‘යදත්ථං භොගං ඉච්ඡෙය්‍ය, පණ්ඩිතො ඝරමාවසං; සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, කතං අනනුතාපියං. บัณฑิตผู้ครองเรือน พึงปรารถนาโภคทรัพย์เพื่อประโยชน์ใด ประโยชน์นั้นเราได้บรรลุแล้ว กรรมที่ไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนใจในภายหลัง เราได้ทำแล้ว ‘‘එතං අනුස්සරං මච්චො, අරියධම්මෙ ඨිතො නරො; ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. පඨමං; นรชนผู้เป็นมรรตัย เมื่อระลึกถึงการกระทำนี้อยู่ ย่อมเป็นผู้ตั้งมั่นอยู่ในอริยธรรม บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญนรชนนั้นในโลกนี้ทีเดียว เขาละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมบันเทิงในสวรรค์ 2. ආනණ්‍යසුත්තං ๒. อาณัณยสูตร 62. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ๖๒. ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ก็ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่อนาถบิณฑิกคฤหบดีผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า ‘‘චත්තාරිමානි, ගහපති, සුඛානි අධිගමනීයානි ගිහිනා කාමභොගිනා කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං උපාදාය. කතමානි චත්තාරි? අත්ථිසුඛං, භොගසුඛං, ආනණ්‍යසුඛං, අනවජ්ජසුඛං. คฤหบดี ความสุข ๔ ประการเหล่านี้ อันคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามพึงบรรลุตามกาลตามสมัย ๔ ประการเป็นไฉน? คือ อัตถิสุข (สุขเกิดจากการมีทรัพย์) โภคสุข (สุขเกิดจากการใช้จ่ายทรัพย์) อาณัณยสุข (สุขเกิดจากความไม่เป็นหนี้) และอนวัชชสุข (สุขเกิดจากความประพฤติที่ไม่มีโทษ) ‘‘කතමඤ්ච, ගහපති, අත්ථිසුඛං? ඉධ, ගහපති, කුලපුත්තස්ස භොගා හොන්ති උට්ඨානවීරියාධිගතා බාහාබලපරිචිතා සෙදාවක්ඛිත්තා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා[Pg.381]. සො ‘භොගා මෙ අත්ථි උට්ඨානවීරියාධිගතා බාහාබලපරිචිතා සෙදාවක්ඛිත්තා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා’ති අධිගච්ඡති සුඛං, අධිගච්ඡති සොමනස්සං. ඉදං වුච්චති, ගහපති, අත්ථිසුඛං. คฤหบดี ก็อัตถิสุขเป็นไฉน? คฤหบดี กุลบุตรในโลกนี้ มีโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม เขาย่อมได้รับความสุขโสมนัสว่า ‘โภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม ของเรามีอยู่’ คฤหบดี นี้เรียกว่า อัตถิสุข ‘‘කතමඤ්ච, ගහපති, භොගසුඛං? ඉධ, ගහපති, කුලපුත්තො උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි පරිභුඤ්ජති පුඤ්ඤානි ච කරොති. සො ‘උට්ඨානවීරියාධිගතෙහි භොගෙහි බාහාබලපරිචිතෙහි සෙදාවක්ඛිත්තෙහි ධම්මිකෙහි ධම්මලද්ධෙහි පරිභුඤ්ජාමි පුඤ්ඤානි ච කරොමී’ති අධිගච්ඡති සුඛං, අධිගච්ඡති සොමනස්සං. ඉදං වුච්චති, ගහපති, භොගසුඛං. คฤหบดี โภคสุขเป็นไฉน? คฤหบดี กุลบุตรในโลกนี้ ย่อมใช้สอยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ชอบธรรม ได้มาโดยธรรม และย่อมทำบุญทั้งหลาย. เขาย่อมได้เสวยสุข ได้เสวยโสมนัสว่า ‘เราใช้สอยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร ที่รวบรวมมาด้วยกำลังแขน ที่ได้มาด้วยเหงื่อโทรมกาย ที่ชอบธรรม ได้มาโดยธรรม และทำบุญทั้งหลาย’. คฤหบดี นี้เรียกว่า โภคสุข. ‘‘කතමඤ්ච, ගහපති, ආනණ්‍යසුඛං? ඉධ, ගහපති, කුලපුත්තො න කස්සචි කිඤ්චි ධාරෙති අප්පං වා බහුං වා. සො ‘න කස්සචි කිඤ්චි ධාරෙමි අප්පං වා බහුං වා’ති අධිගච්ඡති සුඛං, අධිගච්ඡති සොමනස්සං. ඉදං වුච්චති, ගහපති, ආනණ්‍යසුඛං. คฤหบดี อานณยสุขเป็นไฉน? คฤหบดี กุลบุตรในโลกนี้ ไม่เป็นหนี้อะไรๆ ของใครๆ ไม่ว่าน้อยหรือมาก. เขาย่อมได้เสวยสุข ได้เสวยโสมนัสว่า ‘เราไม่เป็นหนี้อะไรๆ ของใครๆ ไม่ว่าน้อยหรือมาก’. คฤหบดี นี้เรียกว่า อานณยสุข. ‘‘කතමඤ්ච, ගහපති, අනවජ්ජසුඛං? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. සො ‘අනවජ්ජෙනම්හි කායකම්මෙන සමන්නාගතො, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො’ති අධිගච්ඡති සුඛං, අධිගච්ඡති සොමනස්සං. ඉදං වුච්චති, ගහපති, අනවජ්ජසුඛං. ඉමානි ඛො, ගහපති, චත්තාරි සුඛානි අධිගමනීයානි ගිහිනා කාමභොගිනා කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං උපාදායා’’ති. คฤหบดี อนวัชชสุขเป็นไฉน? คฤหบดี อริยสาวกในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษ เป็นผู้ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่มีโทษ เป็นผู้ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่มีโทษ. เขาย่อมได้เสวยสุข ได้เสวยโสมนัสว่า ‘เราเป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษ วจีกรรมที่ไม่มีโทษ มโนกรรมที่ไม่มีโทษ’. คฤหบดี นี้เรียกว่า อนวัชชสุข. คฤหบดี สุข ๔ ประการเหล่านี้ อันคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามพึงได้ตามกาลตามสมัย. ‘‘ආනණ්‍යසුඛං ඤත්වාන, අථො අත්ථිසුඛං පරං; භුඤ්ජං භොගසුඛං මච්චො, තතො පඤ්ඤා විපස්සති. สัตว์ผู้ตายเป็นธรรมดา ครั้นรู้ซึ้งถึงอานณยสุข (สุขเกิดแต่ความไม่เป็นหนี้) แล้วรู้อัตถิสุข (สุขเกิดแต่ความมีทรัพย์) ยิ่งขึ้นไปอีก บริโภคโภคสุขอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นด้วยปัญญา. ‘‘විපස්සමානො ජානාති, උභො භොගෙ සුමෙධසො; අනවජ්ජසුඛස්සෙතං, කලං නාග්ඝති සොළසි’’න්ති. දුතියං; ผู้มีปัญญาดี เมื่อพิจารณาเห็นอยู่ ย่อมรู้โภคะทั้งสองอย่าง สุขสามอย่างนั้น ย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอนวัชชสุข. จบสูตรที่ ๒. 3. බ්‍රහ්මසුත්තං ๓. พรหมสูตร 63. ‘‘සබ්‍රහ්මකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සපුබ්බාචරියකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි[Pg.382], යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සපුබ්බදෙවතානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සාහුනෙය්‍යකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. ๖๓. ภิกษุทั้งหลาย สกุลเหล่าใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลเหล่านั้นชื่อว่ามีพรหม. ภิกษุทั้งหลาย สกุลเหล่าใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลเหล่านั้นชื่อว่ามีบุรพาจารย์. ภิกษุทั้งหลาย สกุลเหล่าใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลเหล่านั้นชื่อว่ามีบุรพเทวดา. ภิกษุทั้งหลาย สกุลเหล่าใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลเหล่านั้นชื่อว่ามีอาหุไนยบุคคล. ‘‘බ්‍රහ්මාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. පුබ්බාචරියාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. පුබ්බදෙවතාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. ආහුනෙය්‍යාති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. තං කිස්ස හෙතු? බහුකාරා, භික්ඛවෙ, මාතාපිතරො, පුත්තානං ආපාදකා පොසකා ඉමස්ස ලොකස්ස දස්සෙතාරො’’ති. ภิกษุทั้งหลาย คำว่า พรหม นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา. คำว่า บุรพาจารย์ นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา. คำว่า บุรพเทวดา นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา. คำว่า อาหุไนยบุคคล นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา. ข้อนั้นเพราะเหตุไร? เพราะมารดาบิดาเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นผู้เลี้ยงดูบุตร และเป็นผู้แสดงโลกนี้แก่บุตร. ‘‘බ්‍රහ්මාති මාතාපිතරො, පුබ්බාචරියාති වුච්චරෙ; ආහුනෙය්‍යා ච පුත්තානං, පජාය අනුකම්පකා. มารดาบิดา ท่านเรียกว่าเป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์ และเป็นอาหุไนยบุคคลของบุตรทั้งหลาย เพราะเป็นผู้อนุเคราะห์บุตร. ‘‘තස්මා හි නෙ නමස්සෙය්‍ය, සක්කරෙය්‍ය ච පණ්ඩිතො; අන්නෙන අථ පානෙන, වත්ථෙන සයනෙන ච; උච්ඡාදනෙන න්හාපනෙන, පාදානං ධොවනෙන ච. เพราะเหตุนั้น บัณฑิตพึงนอบน้อมและสักการะมารดาบิดาเหล่านั้น ด้วยข้าว น้ำ ผ้า ที่นอน เครื่องลูบไล้ การให้อาบน้ำ และการล้างเท้า. ‘‘තාය නං පාරිචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා; ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. තතියං; บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญเขาในโลกนี้เอง เพราะการปรนนิบัติมารดาบิดานั้น เขาย่อมบันเทิงในสวรรค์หลังจากละโลกนี้ไป. จบสูตรที่ ๓. 4. නිරයසුත්තං ๔. นิรยสูตร 64. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ’’ති. ๖๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรกเหมือนถูกนำมาโยนลง. ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน? คือ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๑ เป็นผู้ลักทรัพย์ ๑ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้พูดเท็จ ๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเกิดในนรกเหมือนถูกนำมาโยนลง. ‘‘පාණාතිපාතො අදින්නාදානං, මුසාවාදො ච වුච්චති; පරදාරගමනඤ්චාපි, නප්පසංසන්ති පණ්ඩිතා’’ති. චතුත්ථං; บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่สรรเสริญการฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การพูดเท็จ และการคบชู้ภรรยาของผู้อื่น. จบสูตรที่ ๔. 5. රූපසුත්තං ๕. รูปสูตร 65. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො, ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො[Pg.383], ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො, ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ๖๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกเป็นไฉน? คือ บุคคลผู้ถือรูปเป็นประมาณ เลื่อมใสในรูป ๑, บุคคลผู้ถือเสียงเป็นประมาณ เลื่อมใสในเสียง ๑, บุคคลผู้ถือความเศร้าหมองเป็นประมาณ เลื่อมใสในความเศร้าหมอง ๑, บุคคลผู้ถือธรรมเป็นประมาณ เลื่อมใสในธรรม ๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก. ‘‘යෙ ච රූපෙ පමාණිංසු, යෙ ච ඝොසෙන අන්වගූ; ඡන්දරාගවසූපෙතා, නාභිජානන්ති තෙ ජනා. ชนเหล่าใดถือรูปเป็นประมาณ และชนเหล่าใดติดตามไปเพราะเสียง ชนเหล่านั้นตกอยู่ในอำนาจแห่งฉันทราคะ ย่อมไม่รู้ทั่วถึงคุณธรรม. ‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච න පස්සති; සමන්තාවරණො බාලො, ස වෙ ඝොසෙන වුය්හති. คนพาลผู้มีเครื่องกำบังรอบด้าน ย่อมไม่รู้คุณภายใน และไม่เห็นคุณภายนอก เขานั้นย่อมถูกเสียงชักนำไปแท้. ‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච න ජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති; බහිද්ධා ඵලදස්සාවී, සොපි ඝොසෙන වුය්හති. ผู้ใดไม่รู้คุณภายใน แต่พิจารณาเห็นคุณภายนอก เป็นผู้เห็นผลภายนอก แม้ผู้นั้นก็ถูกเสียงชักนำไป. ‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච පජානාති, බහිද්ධා ච විපස්සති; විනීවරණදස්සාවී, න සො ඝොසෙන වුය්හතී’’ති. පඤ්චමං; ส่วนผู้ใดรู้ชัดคุณภายใน และพิจารณาเห็นคุณภายนอก เป็นผู้เห็นธรรมที่ปราศจากเครื่องกั้น ผู้นั้นย่อมไม่ถูกเสียงชักนำไป. จบสูตรที่ ๕. 6. සරාගසුත්තං ๖. สราคสูตร 66. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සරාගො, සදොසො, සමොහො, සමානො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ๖๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกเป็นไฉน? คือ บุคคลผู้มีราคะ ๑, บุคคลผู้มีโทสะ ๑, บุคคลผู้มีโมหะ ๑, บุคคลผู้มีมานะ ๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก. ‘‘සාරත්තා රජනීයෙසු, පියරූපාභිනන්දිනො; මොහෙන ආවුතා සත්තා, බද්ධා වඩ්ඪෙන්ති බන්ධනං. สัตว์ทั้งหลายผู้กำหนัดนักในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ยินดียิ่งในปิยรูป ถูกโมหะหุ้มห่อไว้แล้ว ถูกกิเลสผูกมัดไว้ ย่อมเพิ่มพูนเครื่องผูก. ‘‘රාගජං දොසජඤ්චාපි, මොහජං චාපවිද්දසූ; කරොන්තාකුසලං කම්මං, සවිඝාතං දුඛුද්‍රයං. ผู้ไม่มีปัญญา ย่อมทำอกุศลกรรมอันเกิดแต่ราคะ โทสะ และโมหะ ซึ่งมีความคับแค้น มีทุกข์เป็นผล. ‘‘අවිජ්ජානිවුතා පොසා, අන්ධභූතා අචක්ඛුකා; යථා ධම්මා තථා සන්තා, න තස්සෙවන්ති මඤ්ඤරෙ’’ති. ඡට්ඨං; นรชนทั้งหลายถูกอวิชชาหุ้มห่อไว้ เป็นเหมือนคนตาบอด ไม่มีจักษุ เมื่อธรรมทั้งหลายเป็นไปอยู่อย่างไร ตนก็เป็นอยู่อย่างนั้น แต่ไม่สำคัญหมายธรรมนั้นว่าเป็นเช่นนั้น. จบสูตรที่ ๖. 7. අහිරාජසුත්තං ๗. อหิราชสูตร 67. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියං අඤ්ඤතරො භික්ඛු අහිනා දට්ඨො කාලඞ්කතො හොති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉධ[Pg.384], භන්තෙ, සාවත්ථියං අඤ්ඤතරො භික්ඛු අහිනා දට්ඨො කාලඞ්කතො’’ති. ๖๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งในกรุงสาวัตถีถูกงูกัดทำกาละแล้ว ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในกรุงสาวัตถีนี้ ภิกษุรูปหนึ่งถูกงูกัดทำกาละแล้ว” ‘‘න හි නූන සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරි. සචෙ හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරෙය්‍ය, න හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අහිනා දට්ඨො කාලඞ්කරෙය්‍ය. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นไม่ได้แผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ เป็นแน่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุรูปนั้นจะพึงแผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ แล้วไซร้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นก็ไม่พึงถูกงูกัดทำกาละ” ‘‘කතමානි චත්තාරි? විරූපක්ඛං අහිරාජකුලං, එරාපථං අහිරාජකුලං, ඡබ්‍යාපුත්තං අහිරාජකුලං, කණ්හාගොතමකං අහිරාජකුලං. න හි නූන සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉමානි චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරි. සචෙ හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉමානි චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරෙය්‍ය, න හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අහිනා දට්ඨො කාලඞ්කරෙය්‍ය. “ตระกูลพญางู ๔ ตระกูลคืออะไรบ้าง คือ ตระกูลพญางูวิรูปักษ์ ตระกูลพญางูเอราปถะ ตระกูลพญางูฉัพยาปุตตะ ตระกูลพญางูกัณหาโคตมกะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นไม่ได้แผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ เหล่านี้เป็นแน่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุรูปนั้นจะพึงแผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ เหล่านี้แล้วไซร้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นก็ไม่พึงถูกงูกัดทำกาละ” ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඉමානි චත්තාරි අහිරාජකුලානි මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරිතුං අත්තගුත්තියා අත්තරක්ඛාය අත්තපරිත්තායා’’ති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้ง ๔ เหล่านี้ เพื่อคุ้มครองตน เพื่อรักษาตน เพื่อป้องกันตน” ‘‘විරූපක්ඛෙහි මෙ මෙත්තං, මෙත්තං එරාපථෙහි මෙ; ඡබ්‍යාපුත්තෙහි මෙ මෙත්තං, මෙත්තං කණ්හාගොතමකෙහි ච. “ขอเมตตาของเราจงมีกับเหล่าพญางูตระกูลวิรูปักษ์ ขอเมตตาของเราจงมีกับเหล่าพญางูตระกูลเอราปถะ ขอเมตตาของเราจงมีกับเหล่าพญางูตระกูลฉัพยาปุตตะ และขอเมตตาของเราจงมีกับเหล่าพญางูตระกูลกัณหาโคตมกะ ‘‘අපාදකෙහි මෙ මෙත්තං, මෙත්තං ද්විපාදකෙහි මෙ; චතුප්පදෙහි මෙ මෙත්තං, මෙත්තං බහුප්පදෙහි මෙ. “ขอเมตตาของเราจงมีกับสัตว์ไม่มีเท้า ขอเมตตาของเราจงมีกับสัตว์สองเท้า ขอเมตตาของเราจงมีกับสัตว์สี่เท้า ขอเมตตาของเราจงมีกับสัตว์หลายเท้า ‘‘මා මං අපාදකො හිංසි, මා මං හිංසි ද්විපාදකො ; මා මං චතුප්පදො හිංසි, මා මං හිංසි බහුප්පදො. “สัตว์ไม่มีเท้าอย่าเบียดเบียนเรา สัตว์สองเท้าอย่าเบียดเบียนเรา สัตว์สี่เท้าอย่าเบียดเบียนเรา สัตว์หลายเท้าอย่าเบียดเบียนเรา ‘‘සබ්බෙ සත්තා සබ්බෙ පාණා, සබ්බෙ භූතා ච කෙවලා; සබ්බෙ භද්‍රානි පස්සන්තු, මා කඤ්චි පාපමාගමා. “ขอสรรพสัตว์ สรรพปราณ และภูตสัตว์ทั้งสิ้นทั้งปวง จงเห็นแต่สิ่งดีงาม ขอความชั่วอย่าได้มาถึงใครๆ เลย ‘‘අප්පමාණො බුද්ධො, අප්පමාණො ධම්මො; අප්පමාණො සඞ්ඝො, පමාණවන්තානි සරීසපානි. “พระพุทธเจ้ามีคุณหาประมาณมิได้ พระธรรมมีคุณหาประมาณมิได้ พระสงฆ์มีคุณหาประมาณมิได้ แต่สัตว์เลื้อยคลานมีประมาณ ‘‘අහිවිච්ඡිකා සතපදී, උණ්ණනාභී සරබූ මූසිකා; කතා මෙ රක්ඛා කතා මෙ පරිත්තා, පටික්කමන්තු භූතානි; සොහං නමො භගවතො, නමො සත්තන්නං සම්මාසම්බුද්ධාන’’න්ති. සත්තමං; “งู แมงป่อง ตะขาบ แมงมุม จิ้งจก หนู การรักษาเราได้ทำแล้ว การป้องกันเราได้ทำแล้ว ขอภูตสัตว์ทั้งหลายจงหลีกไป เรานั้นขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค ขอนอบน้อมแด่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้ง ๗ พระองค์” จบสูตรที่ ๗ 8. දෙවදත්තසුත්තං ๘. เทวทัตตสูตร 68. එකං [Pg.385] සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ අචිරපක්කන්තෙ දෙවදත්තෙ. තත්‍ර ඛො භගවා දෙවදත්තං ආරබ්භ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අත්තවධාය, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි. පරාභවාය, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි. ๖๘. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ เมื่อพระเทวทัตหลีกไปไม่นาน ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงปรารภพระเทวทัตแล้วตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อความพินาศ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කදලී අත්තවධාය ඵලං දෙති, පරාභවාය ඵලං දෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นกล้วยย่อมออกผลเพื่อฆ่าตน ย่อมออกผลเพื่อความพินาศ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความพินาศ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, වෙළු අත්තවධාය ඵලං දෙති, පරාභවාය ඵලං දෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไผ่ย่อมออกผลเพื่อฆ่าตน ย่อมออกผลเพื่อความพินาศ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความพินาศ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නළො අත්තවධාය ඵලං දෙති, පරාභවාය ඵලං දෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไม้อ้อย่อมออกผลเพื่อฆ่าตน ย่อมออกผลเพื่อความพินาศ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความพินาศ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අස්සතරී අත්තවධාය ගබ්භං ගණ්හාති, පරාභවාය ගබ්භං ගණ්හාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදී’’ති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนนางอัสดรย่อมตั้งครรภ์เพื่อฆ่าตน ย่อมตั้งครรภ์เพื่อความพินาศ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความพินาศ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน” ‘‘ඵලං වෙ කදලිං හන්ති, ඵලං වෙළුං ඵලං නළං; සක්කාරො කාපුරිසං හන්ති, ගබ්භො අස්සතරිං යථා’’ති. අට්ඨමං; “ผลกล้วยย่อมฆ่าต้นกล้วย ผลไผ่ย่อมฆ่าต้นไผ่ ผลอ้อย่อมฆ่าไม้อ้อ สักการะย่อมฆ่าคนชั่ว เหมือนครรภ์ฆ่านางอัสดร ฉะนั้น” จบสูตรที่ ๘ 9. පධානසුත්තං ๙. ปธานสูตร 69. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, පධානානි. කතමානි චත්තාරි? සංවරප්පධානං, පහානප්පධානං, භාවනාප්පධානං, අනුරක්ඛණාප්පධානං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සංවරප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය [Pg.386] ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සංවරප්පධානං. ๖๙. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปธาน ๔ ประการเหล่านี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ สังวรปธาน ปหานปธาน ภาวนาปธาน อนุรักขนาปธาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังวรปธานเป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งมั่น เพื่อไม่ให้อกุศลธรรมอันลามกที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สังวรปธาน ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, පහානප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පහානප්පධානං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปหานปธานเป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งมั่น เพื่อละอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปหานปธาน ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, භාවනාප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භාවනාප්පධානං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภาวนาปธานเป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งมั่น เพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภาวนาปธาน ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනුරක්ඛණාප්පධානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුරක්ඛණාප්පධානං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි පධානානී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย อนุรักขนาปธานเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ เพื่อความตั้งอยู่ เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความเจริญยิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมทั้งหลายที่เกิดขึ้นแล้ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อนุรักขนาปธาน ภิกษุทั้งหลาย ปธาน ๔ ประการนี้แล ‘‘සංවරො ච පහානඤ්ච, භාවනා අනුරක්ඛණා; එතෙ පධානා චත්තාරො, දෙසිතාදිච්චබන්ධුනා; යො හි භික්ඛු ඉධාතාපී, ඛයං දුක්ඛස්ස පාපුණෙ’’ති. නවමං; สังวรปธาน ปหานปธาน ภาวนาปธาน และอนุรักขนาปธาน ปธาน ๔ ประการนี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ทรงแสดงไว้แล้ว ภิกษุใดในธรรมวินัยนี้มีความเพียร ย่อมถึงความสิ้นทุกข์ได้ 10. අධම්මිකසුත්තං ๑๐. อธัมมิกสูตรที่ ๑๐ 70. ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ රාජානො අධම්මිකා හොන්ති, රාජායුත්තාපි තස්මිං සමයෙ අධම්මිකා හොන්ති. රාජායුත්තෙසු අධම්මිකෙසු බ්‍රාහ්මණගහපතිකාපි තස්මිං සමයෙ අධම්මිකා හොන්ති. බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු අධම්මිකෙසු නෙගමජානපදාපි තස්මිං සමයෙ අධම්මිකා හොන්ති. නෙගමජානපදෙසු අධම්මිකෙසු විසමං චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්ති. විසමං චන්දිමසූරියෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං නක්ඛත්තානි තාරකරූපානි පරිවත්තන්ති. විසමං නක්ඛත්තෙසු තාරකරූපෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං රත්තින්දිවා පරිවත්තන්ති. විසමං රත්තින්දිවෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං මාසද්ධමාසා පරිවත්තන්ති. විසමං මාසද්ධමාසෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං උතුසංවච්ඡරා පරිවත්තන්ති. විසමං උතුසංවච්ඡරෙසු පරිවත්තන්තෙසු විසමං වාතා වායන්ති විසමා අපඤ්ජසා[Pg.387]. විසමං වාතෙසු වායන්තෙසු විසමෙසු අපඤ්ජසෙසු දෙවතා පරිකුපිතා භවන්ති. දෙවතාසු පරිකුපිතාසු දෙවො න සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡති. දෙවෙ න සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡන්තෙ විසමපාකානි සස්සානි භවන්ති. විසමපාකානි, භික්ඛවෙ, සස්සානි මනුස්සා පරිභුඤ්ජන්තා අප්පායුකා හොන්ති දුබ්බණ්ණා ච බව්හාබාධා ච. ๗๐. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด พระราชาไม่ทรงตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้พวกราชอำมาตย์ก็ไม่ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อพวกราชอำมาตย์ไม่ตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้พวกพราหมณ์และคหบดีก็ไม่ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อพวกพราหมณ์และคหบดีไม่ตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้ชาวนิคมและชาวชนบทก็ไม่ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อชาวนิคมและชาวชนบทไม่ตั้งอยู่ในธรรม ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ย่อมโคจรไม่สม่ำเสมอ เมื่อดวงจันทร์และดวงอาทิตย์โคจรไม่สม่ำเสมอ หมู่ดาวนักษัตรก็ย่อมโคจรไม่สม่ำเสมอ เมื่อหมู่ดาวนักษัตรโคจรไม่สม่ำเสมอ คืนและวันก็ย่อมหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ เมื่อคืนและวันหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ เดือนและกึ่งเดือนก็ย่อมหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ เมื่อเดือนและกึ่งเดือนหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ ฤดูและปีก็ย่อมหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ เมื่อฤดูและปีหมุนเวียนไปไม่สม่ำเสมอ ลมย่อมพัดไม่สม่ำเสมอ ไม่ถูกทาง เมื่อลมพัดไม่สม่ำเสมอ ไม่ถูกทาง เทวดาย่อมกำเริบ เมื่อเทวดากำเริบ ฝนย่อมไม่ตกต้องตามฤดูกาล เมื่อฝนไม่ตกต้องตามฤดูกาล พืชพันธุ์ธัญญาหารก็แก่ไม่สม่ำเสมอ ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ผู้บริโภคพืชพันธุ์ธัญญาหารที่แก่ไม่สม่ำเสมอ ย่อมมีอายุน้อย มีผิวพรรณทราม มีกำลังน้อย และมีอาพาธมาก ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ රාජානො ධම්මිකා හොන්ති, රාජායුත්තාපි තස්මිං සමයෙ ධම්මිකා හොන්ති. රාජායුත්තෙසු ධම්මිකෙසු බ්‍රාහ්මණගහපතිකාපි තස්මිං සමයෙ ධම්මිකා හොන්ති. බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු ධම්මිකෙසු නෙගමජානපදාපි තස්මිං සමයෙ ධම්මිකා හොන්ති. නෙගමජානපදෙසු ධම්මිකෙසු සමං චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්ති. සමං චන්දිමසූරියෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං නක්ඛත්තානි තාරකරූපානි පරිවත්තන්ති. සමං නක්ඛත්තෙසු තාරකරූපෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං රත්තින්දිවා පරිවත්තන්ති. සමං රත්තින්දිවෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං මාසද්ධමාසා පරිවත්තන්ති. සමං මාසද්ධමාසෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං උතුසංවච්ඡරා පරිවත්තන්ති. සමං උතුසංවච්ඡරෙසු පරිවත්තන්තෙසු සමං වාතා වායන්ති සමා පඤ්ජසා. සමං වාතෙසු වායන්තෙසු සමෙසු පඤ්ජසෙසු දෙවතා අපරිකුපිතා භවන්ති. දෙවතාසු අපරිකුපිතාසු දෙවො සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡති. දෙවෙ සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡන්තෙ සමපාකානි සස්සානි භවන්ති. සමපාකානි, භික්ඛවෙ, සස්සානි මනුස්සා පරිභුඤ්ජන්තා දීඝායුකා ච හොන්ති වණ්ණවන්තො ච බලවන්තො ච අප්පාබාධා චා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด พระราชาทรงตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้พวกราชอำมาตย์ก็ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อพวกราชอำมาตย์ตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้พวกพราหมณ์และคหบดีก็ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อพวกพราหมณ์และคหบดีตั้งอยู่ในธรรม สมัยนั้น แม้ชาวนิคมและชาวชนบทก็ตั้งอยู่ในธรรม เมื่อชาวนิคมและชาวชนบทตั้งอยู่ในธรรม ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ย่อมโคจรโดยสม่ำเสมอ เมื่อดวงจันทร์และดวงอาทิตย์โคจรโดยสม่ำเสมอ หมู่ดาวนักษัตรก็ย่อมโคจรโดยสม่ำเสมอ เมื่อหมู่ดาวนักษัตรโคจรโดยสม่ำเสมอ คืนและวันก็ย่อมหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ เมื่อคืนและวันหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ เดือนและกึ่งเดือนก็ย่อมหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ เมื่อเดือนและกึ่งเดือนหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ ฤดูและปีก็ย่อมหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ เมื่อฤดูและปีหมุนเวียนไปโดยสม่ำเสมอ ลมย่อมพัดสม่ำเสมอ ถูกทาง เมื่อลมพัดสม่ำเสมอ ถูกทาง เทวดาย่อมไม่กำเริบ เมื่อเทวดาไม่กำเริบ ฝนย่อมตกต้องตามฤดูกาล เมื่อฝนตกต้องตามฤดูกาล พืชพันธุ์ธัญญาหารก็แก่สม่ำเสมอ ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ผู้บริโภคพืชพันธุ์ธัญญาหารที่แก่สม่ำเสมอ ย่อมมีอายุยืน มีผิวพรรณดี มีกำลัง และมีอาพาธน้อย ‘‘ගුන්නං චෙ තරමානානං, ජිම්හං ගච්ඡති පුඞ්ගවො; සබ්බා තා ජිම්හං ගච්ඡන්ති, නෙත්තෙ ජිම්හං ගතෙ සති. เมื่อฝูงโคกำลังข้ามฟาก ถ้าโคจ่าฝูงเดินคดไป โคทั้งหมดนั้นก็เดินคดตามไป เพราะผู้นำเดินคด ‘‘එවමෙවං මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො; සො චෙ අධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා; සබ්බං රට්ඨං දුක්ඛං සෙති, රාජා චෙ හොති අධම්මිකො. ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้ใดที่เขาสมมติให้เป็นผู้ประเสริฐ ถ้าผู้นั้นประพฤติไม่เป็นธรรม ประชาชนนอกนี้จะป่วยกล่าวไปไย แว่นแคว้นทั้งหมดย่อมอยู่เป็นทุกข์ ถ้าพระราชาไม่ทรงตั้งอยู่ในธรรม ‘‘ගුන්නං චෙ තරමානානං, උජුං ගච්ඡති පුඞ්ගවො; සබ්බා තා උජුං ගච්ඡන්ති, නෙත්තෙ උජුං ගතෙ සති. เมื่อฝูงโคกำลังข้ามฟาก ถ้าโคจ่าฝูงเดินตรงไป โคทั้งหมดนั้นก็เดินตรงตามไป เพราะผู้นำเดินตรง ‘‘එවමෙවං [Pg.388] මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො; සො සචෙ ධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා; සබ්බං රට්ඨං සුඛං සෙති, රාජා චෙ හොති ධම්මිකො’’ති. දසමං; ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้ใดที่เขาสมมติให้เป็นผู้ประเสริฐ ถ้าผู้นั้นประพฤติเป็นธรรม ประชาชนนอกนี้จะป่วยกล่าวไปไย แว่นแคว้นทั้งหมดย่อมอยู่เป็นสุข ถ้าพระราชาทรงตั้งอยู่ในธรรม පත්තකම්මවග්ගො දුතියො. ปัตตกัมมวรรคที่ ๒ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค පත්තකම්මං ආනණ්‍යකො, සබ්‍රහ්මනිරයා රූපෙන පඤ්චමං; සරාගඅහිරාජා දෙවදත්තො, පධානං අධම්මිකෙන චාති. ว่าด้วยกรรมอันสมควร ๑ ว่าด้วยบุคคลผู้ไม่มีหนี้ ๑ ว่าด้วยบุคคลผู้มีพรหม ๑ ว่าด้วยนรก ๑ สูตรที่ ๕ ว่าด้วยรูป ๑ ว่าด้วยบุคคลผู้มีราคะ ๑ ว่าด้วยพญางู ๑ ว่าด้วยพระเทวทัต ๑ ว่าด้วยความเพียร ๑ ว่าด้วยพระราชาผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร (8) 3. අපණ්ණකවග්ගො อัปปัณณกวรรคที่ ๓ 1. පධානසුත්තං ๑. ปธานสูตรที่ ๑ 71. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. පඨමං. ๗๑. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้เริ่มตั้งตนไว้ในข้อปฏิบัติอันเป็นเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศีล ๒. เป็นพหูสูต ๓. เป็นผู้ปรารภความเพียร ๔. เป็นผู้มีปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้เริ่มตั้งตนไว้ในข้อปฏิบัติอันเป็นเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย 2. සම්මාදිට්ඨිසුත්තං ๒. สัมมาทิฏฐิสูตรที่ ๒ 72. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි චතූහි? නෙක්ඛම්මවිතක්කෙන, අබ්‍යාපාදවිතක්කෙන, අවිහිංසාවිතක්කෙන, සම්මාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. දුතියං. ๗๒. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้เริ่มตั้งตนไว้ในข้อปฏิบัติอันเป็นเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เนกขัมมวิตก ๒. อพยาบาทวิตก ๓. อวิหิงสาวิตก ๔. สัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้เริ่มตั้งตนไว้ในข้อปฏิบัติอันเป็นเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย 3. සප්පුරිසසුත්තං ๓. สัปปุริสสูตรที่ ๓ 73. ‘‘චතූහි[Pg.389], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො අසප්පුරිසො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො යො හොති පරස්ස අවණ්ණො තං අපුට්ඨොපි පාතු කරොති, කො පන වාදො පුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො අහාපෙත්වා අලම්බිත්වා පරිපූරං විත්ථාරෙන පරස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො අයං භවන්ති. ๗๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ พึงทราบว่าเป็นอสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษในโลกนี้ เมื่อเขาไม่ถาม ก็ยังนำโทษของผู้อื่นไปเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวโทษของผู้อื่นอย่างเต็มที่โดยพิสดาร ไม่ลดหย่อน ไม่รีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො යො හොති පරස්ස වණ්ණො තං පුට්ඨොපි න පාතු කරොති, කො පන වාදො අපුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො හාපෙත්වා ලම්බිත්වා අපරිපූරං අවිත්ථාරෙන පරස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො අයං භවන්ති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษ เมื่อถูกถาม ก็ยังไม่นำคุณของผู้อื่นมาเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อไม่ถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวคุณของผู้อื่นอย่างไม่เต็มที่ ไม่โดยพิสดาร โดยลดหย่อน โดยรีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො යො හොති අත්තනො අවණ්ණො තං පුට්ඨොපි න පාතු කරොති, කො පන වාදො අපුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො හාපෙත්වා ලම්බිත්වා අපරිපූරං අවිත්ථාරෙන අත්තනො අවණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො අයං භවන්ති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษ เมื่อถูกถาม ก็ยังไม่นำโทษของตนมาเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อไม่ถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวโทษของตนอย่างไม่เต็มที่ ไม่โดยพิสดาร โดยลดหย่อน โดยรีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො යො හොති අත්තනො වණ්ණො තං අපුට්ඨොපි පාතු කරොති, කො පන වාදො පුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො අහාපෙත්වා අලම්බිත්වා පරිපූරං විත්ථාරෙන අත්තනො වණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො අයං භවන්ති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අසප්පුරිසො වෙදිතබ්බො. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อสัตบุรุษ เมื่อเขาไม่ถาม ก็ยังนำคุณของตนไปเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวคุณของตนอย่างเต็มที่โดยพิสดาร ไม่ลดหย่อน ไม่รีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นอสัตบุรุษ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සප්පුරිසො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො යො හොති පරස්ස අවණ්ණො තං පුට්ඨොපි න පාතු කරොති, කො පන වාදො අපුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො හාපෙත්වා ලම්බිත්වා අපරිපූරං අවිත්ථාරෙන පරස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො අයං භවන්ති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ พึงทราบว่าเป็นสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษในโลกนี้ เมื่อถูกถาม ก็ยังไม่นำโทษของผู้อื่นมาเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อไม่ถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวโทษของผู้อื่นอย่างไม่เต็มที่ ไม่โดยพิสดาร โดยลดหย่อน โดยรีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ ‘‘පුන [Pg.390] චපරං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො යො හොති පරස්ස වණ්ණො තං අපුට්ඨොපි පාතු කරොති, කො පන වාදො පුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො අහාපෙත්වා අලම්බිත්වා පරිපූරං විත්ථාරෙන පරස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො අයං භවන්ති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษ เมื่อเขาไม่ถาม ก็ยังนำคุณของผู้อื่นไปเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวคุณของผู้อื่นอย่างเต็มที่โดยพิสดาร ไม่ลดหย่อน ไม่รีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො යො හොති අත්තනො අවණ්ණො තං අපුට්ඨොපි පාතු කරොති, කො පන වාදො පුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො අහාපෙත්වා අලම්බිත්වා පරිපූරං විත්ථාරෙන අත්තනො අවණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො අයං භවන්ති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษ เมื่อเขาไม่ถาม ก็ยังนำโทษของตนไปเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวโทษของตนอย่างเต็มที่โดยพิสดาร ไม่ลดหย่อน ไม่รีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො යො හොති අත්තනො වණ්ණො තං පුට්ඨොපි න පාතු කරොති, කො පන වාදො අපුට්ඨස්ස! පුට්ඨො ඛො පන පඤ්හාභිනීතො හාපෙත්වා ලම්බිත්වා අපරිපූරං අවිත්ථාරෙන අත්තනො වණ්ණං භාසිතා හොති. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො අයං භවන්ති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සප්පුරිසො වෙදිතබ්බො. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สัตบุรุษ เมื่อถูกถาม ก็ยังไม่นำคุณของตนมาเปิดเผย ไม่ต้องพูดถึงเมื่อไม่ถูกถามเลย อนึ่ง เมื่อถูกถามโดยนำปัญหามาซักไซ้ ก็กล่าวคุณของตนอย่างไม่เต็มที่ ไม่โดยพิสดาร โดยลดหย่อน โดยรีรอ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นสัตบุรุษ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, වධුකා යඤ්ඤදෙව රත්තිං වා දිවං වා ආනීතා හොති, තාවදෙවස්සා තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති සස්සුයාපි සසුරෙපි සාමිකෙපි අන්තමසො දාසකම්මකරපොරිසෙසු. සා අපරෙන සමයෙන සංවාසමන්වාය විස්සාසමන්වාය සස්සුම්පි සසුරම්පි සාමිකම්පි එවමාහ – ‘අපෙථ, කිං පන තුම්හෙ ජානාථා’ති! එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු යඤ්ඤදෙව රත්තිං වා දිවං වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති, තාවදෙවස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති භික්ඛූසු භික්ඛුනීසු උපාසකෙසු උපාසිකාසු අන්තමසො ආරාමිකසමණුද්දෙසෙසු. සො අපරෙන සමයෙන සංවාසමන්වාය විස්සාසමන්වාය ආචරියම්පි උපජ්ඣායම්පි එවමාහ – ‘අපෙථ, කිං පන තුම්හෙ ජානාථා’ති! තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අධුනාගතවධුකාසමෙන චෙතසා විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหญิงสะใภ้ที่เขาเพิ่งนำมาในเวลากลางคืนหรือกลางวันใหม่ๆ เพียงนั้น เธอย่อมมีความละอายและความเกรงกลัวอย่างแรงกล้าปรากฏขึ้นเฉพาะหน้าในแม่ผัว พ่อผัว และสามี โดยที่สุดแม้ในทาส กรรมกร และคนใช้ สมัยต่อมา เพราะอาศัยความคุ้นเคยและความสนิทสนม เธอก็พูดกับแม่ผัว พ่อผัว และสามีอย่างนี้ว่า ‘หลีกไปเถิด พวกท่านจะรู้อะไร’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เธอเพิ่งออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในเวลากลางคืนหรือกลางวันใหม่ๆ เพียงนั้น เธอย่อมมีความละอายและความเกรงกลัวอย่างแรงกล้าปรากฏขึ้นเฉพาะหน้าในภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา โดยที่สุดแม้ในอารามิกชนและสามเณร สมัยต่อมา เพราะอาศัยความคุ้นเคยและความสนิทสนม เธอก็พูดกับอาจารย์และอุปัชฌาย์อย่างนี้ว่า ‘หลีกไปเถิด พวกท่านจะรู้อะไร’ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงสำเหนียกในธรรมวินัยนี้อย่างนี้ว่า ‘เราจักมีใจเสมอด้วยหญิงสะใภ้ที่มาใหม่ๆ อยู่’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงสำเหนียกอย่างนี้แล 4. පඨමඅග්ගසුත්තං ๔. ปฐมอัคคสูตร 74. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අග්ගානි. කතමානි චත්තාරි? සීලග්ගං, සමාධිග්ගං, පඤ්ඤාග්ගං, විමුත්තග්ගං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අග්ගානී’’ති. චතුත්ථං. ๗๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเลิศ ๔ ประการนี้ ธรรมอันเลิศ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ศีลอันเลิศ สมาธิอันเลิศ ปัญญาอันเลิศ วิมุตติอันเลิศ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล ธรรมอันเลิศ ๔ ประการ 5. දුතියඅග්ගසුත්තං ๕. ทุติยอัคคสูตร 75. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.391], භික්ඛවෙ, අග්ගානි. කතමානි චත්තාරි? රූපග්ගං, වෙදනාග්ගං, සඤ්ඤාග්ගං, භවග්ගං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අග්ගානී’’ති. පඤ්චමං. ๗๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเลิศ ๔ ประการนี้ ธรรมอันเลิศ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ รูปอันเลิศ เวทนาอันเลิศ สัญญาอันเลิศ ภพอันเลิศ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล ธรรมอันเลิศ ๔ ประการ 6. කුසිනාරසුත්තං ๖. กุสินารสูตร 76. එකං සමයං භගවා කුසිනාරායං විහරති උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙ අන්තරෙන යමකසාලානං පරිනිබ්බානසමයෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๗๖. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ สาลวันของพวกมัลลกษัตริย์ เขตเมืองกุสินารา ใกล้ทางเข้าเมือง ระหว่างต้นสาละคู่ ในเวลาใกล้จะปรินิพพาน ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ’ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා, පුච්ඡථ, භික්ඛවෙ, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ – ‘සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා අහොසි, නාසක්ඛිම්හ භගවන්තං සම්මුඛා පටිපුච්ඡිතු’’’න්ති. එවං වුත්තෙ තෙ භික්ඛූ තුණ්හී අහෙසුං. දුතියම්පි ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා, පුච්ඡථ, භික්ඛවෙ, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ – ‘සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා අහොසි, නාසක්ඛිම්හ භගවන්තං සම්මුඛා පටිපුච්ඡිතු’’’න්ති. දුතියම්පි ඛො තෙ භික්ඛූ තුණ්හී අහෙසුං. තතියම්පි ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා, පුච්ඡථ, භික්ඛවෙ, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ – ‘සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා අහොසි, නාසක්ඛිම්හ භගවන්තං සම්මුඛා පටිපුච්ඡිතු’’’න්ති. තතියම්පි ඛො තෙ භික්ඛූ තුණ්හී අහෙසුං. ภิกษุทั้งหลาย ความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งพึงมีอยู่ พวกเธอจงถามเถิด อย่าได้มีความเดือดร้อนใจในภายหลังว่า ‘พระศาสดาประทับอยู่เฉพาะหน้าพวกเรา แต่พวกเราก็มิอาจทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าซึ่งๆ หน้าได้’ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นได้นิ่งเสีย แม้ครั้งที่ ๒ พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งพึงมีอยู่ พวกเธอจงถามเถิด อย่าได้มีความเดือดร้อนใจในภายหลังว่า ‘พระศาสดาประทับอยู่เฉพาะหน้าพวกเรา แต่พวกเราก็มิอาจทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าซึ่งๆ หน้าได้’ แม้ครั้งที่ ๒ ภิกษุเหล่านั้นก็ได้นิ่งเสีย แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งพึงมีอยู่ พวกเธอจงถามเถิด อย่าได้มีความเดือดร้อนใจในภายหลังว่า ‘พระศาสดาประทับอยู่เฉพาะหน้าพวกเรา แต่พวกเราก็มิอาจทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าซึ่งๆ หน้าได้’ แม้ครั้งที่ ๓ ภิกษุเหล่านั้นก็ได้นิ่งเสีย අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුගාරවෙනපි න පුච්ඡෙය්‍යාථ, සහායකොපි, භික්ඛවෙ, සහායකස්ස ආරොචෙතූ’’ති. එවං වුත්තෙ තෙ භික්ඛූ තුණ්හී අහෙසුං. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! එවං පසන්නො අහං, භන්තෙ! නත්ථි ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා’’ති. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย บางทีพวกเธออาจจะไม่ถามเพราะความเคารพในพระศาสดาก็ได้ ภิกษุทั้งหลาย แม้สหายพึงบอกแก่สหายเถิด’ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นได้นิ่งเสีย ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระเจ้าข้า ข้าพระองค์เลื่อมใสอย่างนี้ว่า ‘ในภิกษุสงฆ์นี้ ไม่มีความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งเลย’ ‘‘පසාදා [Pg.392] ඛො ත්වං, ආනන්ද, වදෙසි. ඤාණමෙව හෙත්ථ, ආනන්ද, තථාගතස්ස – ‘නත්ථි ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ එකභික්ඛුස්සපි කඞ්ඛා වා විමති වා බුද්ධෙ වා ධම්මෙ වා සඞ්ඝෙ වා මග්ගෙ වා පටිපදාය වා’. ඉමෙසඤ්හි, ආනන්ද, පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං යො පච්ඡිමකො භික්ඛු සො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො’’ති. ඡට්ඨං. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อานนท์ เธอกล่าวเพราะความเลื่อมใส แต่อานนท์ ในเรื่องนี้เป็นญาณของตถาคตทีเดียวว่า ‘ในภิกษุสงฆ์นี้ ไม่มีความสงสัยเคลือบแคลงในพระพุทธเจ้า ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในมรรค หรือในข้อปฏิบัติ ของภิกษุแม้รูปหนึ่งเลย’ อานนท์ บรรดาภิกษุ ๕๐๐ รูปนี้ ภิกษุที่อ่อนที่สุดเป็นพระโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ เป็นผู้เที่ยงแท้ มีการตรัสรู้เป็นเบื้องหน้า’ 7. අචින්තෙය්‍යසුත්තං ๗. อจินเตยยสูตร 77. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යානි, න චින්තෙතබ්බානි; යානි චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. කතමානි චත්තාරි? බුද්ධානං, භික්ඛවෙ, බුද්ධවිසයො අචින්තෙය්‍යො, න චින්තෙතබ්බො; යං චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. ඣායිස්ස, භික්ඛවෙ, ඣානවිසයො අචින්තෙය්‍යො, න චින්තෙතබ්බො; යං චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. කම්මවිපාකො, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යො, න චින්තෙතබ්බො; යං චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. ලොකචින්තා, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යා, න චින්තෙතබ්බා; යං චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අචින්තෙය්‍යානි, න චින්තෙතබ්බානි; යානි චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සා’’ති. සත්තමං. ๗๗. ภิกษุทั้งหลาย อจินไตย ๔ ประการนี้ ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน อจินไตย ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พุทธวิสัยของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย เป็นอจินไตย ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน ภิกษุทั้งหลาย ฌานวิสัยของผู้ได้ฌาน เป็นอจินไตย ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน ภิกษุทั้งหลาย วิบากแห่งกรรม เป็นอจินไตย ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน ภิกษุทั้งหลาย โลกจินดา เป็นอจินไตย ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล อจินไตย ๔ ประการ ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งความเป็นบ้าและความลำบากเดือดร้อน 8. දක්ඛිණසුත්තං ๘. ทักขิณาสูตร 78. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා විසුද්ධියො. කතමා චතස්සො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා පටිග්ගාහකතො විසුජ්ඣති, නො දායකතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා නෙව දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො චෙව විසුජ්ඣති පටිග්ගාහකතො ච. ๗๘. ภิกษุทั้งหลาย ทักขิณาวิสุทธิ (ความบริสุทธิ์แห่งทักษิณา) ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบางอย่างบริสุทธิ์ฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ก็มี ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบางอย่างบริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก ก็มี ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบางอย่างไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก ก็มี ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบางอย่างบริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො; පටිග්ගාහකා හොන්ති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො. ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างไร คือ ทายกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ส่วนปฏิคาหกเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච[Pg.393], භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා පටිග්ගාහකතො විසුජ්ඣති, නො දායකතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො හොති දුස්සීලො පාපධම්මො; පටිග්ගාහකා හොන්ති සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා පටිග්ගාහකතො විසුජ්ඣති, නො දායකතො. ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก เป็นอย่างไร คือ ทายกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม ส่วนปฏิคาหกเป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා නෙව දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො හොති දුස්සීලො පාපධම්මො; පටිග්ගාහකාපි හොන්ති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා නෙව දායකතො විසුජ්ඣති, නො පටිග්ගාහකතො. ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างไร คือ ทายกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม แม้ปฏิคาหกก็เป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො චෙව විසුජ්ඣති පටිග්ගාහකතො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො; පටිග්ගාහකාපි හොන්ති සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණා දායකතො චෙව විසුජ්ඣති පටිග්ගාහකතො ච. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො දක්ඛිණා විසුද්ධියො’’ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างไร คือ ทายกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม แม้ปฏิคาหกก็เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาบริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ทักขิณาวิสุทธิ ๔ ประการ 9. වණිජ්ජසුත්තං ๙. วณิชชสูตร 79. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා ඡෙදගාමිනී හොති? කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා න යථාධිප්පායා හොති? කො නු ඛො, භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා යථාධිප්පායා හොති? කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා පරාධිප්පායා හොතී’’ති? ๗๙. ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว ถึงความเสียหาย อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว ไม่เป็นไปตามที่มุ่งหมาย อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว เป็นไปตามที่มุ่งหมาย อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว เป็นไปยิ่งกว่าที่มุ่งหมาย” ‘‘ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්චො සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පවාරෙති – ‘වදතු, භන්තෙ, පච්චයෙනා’ති. සො යෙන පවාරෙති තං න දෙති. සො චෙ තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සො යඤ්ඤදෙව වණිජ්ජං පයොජෙති, සාස්ස හොති ඡෙදගාමිනී. “สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วปวารณาว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดบอกปัจจัยที่ต้องการเถิด’ เขาปวารณาด้วยปัจจัยใดแล้ว ก็ไม่ถวายปัจจัยนั้น ถ้าเขาจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เขาประกอบการค้าขายอย่างใดอย่างหนึ่ง การค้าขายนั้นของเขาก็จะถึงความเสียหาย ‘‘ඉධ [Pg.394] පන, සාරිපුත්ත, එකච්චො සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පවාරෙති – ‘වදතු, භන්තෙ, පච්චයෙනා’ති. සො යෙන පවාරෙති තං න යථාධිප්පායං දෙති. සො චෙ තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සො යඤ්ඤදෙව වණිජ්ජං පයොජෙති, සාස්ස න හොති යථාධිප්පායා. “อีกอย่างหนึ่ง สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วปวารณาว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดบอกปัจจัยที่ต้องการเถิด’ เขาปวารณาด้วยปัจจัยใดแล้ว ก็ไม่ถวายปัจจัยนั้นตามที่มุ่งหมาย ถ้าเขาจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เขาประกอบการค้าขายอย่างใดอย่างหนึ่ง การค้าขายนั้นของเขาก็จะไม่เป็นไปตามที่มุ่งหมาย ‘‘ඉධ පන, සාරිපුත්ත, එකච්චො සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පවාරෙති – ‘වදතු, භන්තෙ, පච්චයෙනා’ති. සො යෙන පවාරෙති තං යථාධිප්පායං දෙති. සො චෙ තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සො යඤ්ඤදෙව වණිජ්ජං පයොජෙති, සාස්ස හොති යථාධිප්පායා. “อีกอย่างหนึ่ง สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วปวารณาว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดบอกปัจจัยที่ต้องการเถิด’ เขาปวารณาด้วยปัจจัยใดแล้ว ก็ถวายปัจจัยนั้นตามที่มุ่งหมาย ถ้าเขาจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เขาประกอบการค้าขายอย่างใดอย่างหนึ่ง การค้าขายนั้นของเขาก็จะเป็นไปตามที่มุ่งหมาย ‘‘ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්චො සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පවාරෙති – ‘වදතු, භන්තෙ, පච්චයෙනා’ති. සො යෙන පවාරෙති තං පරාධිප්පායං දෙති. සො චෙ තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සො යඤ්ඤදෙව වණිජ්ජං පයොජෙති, සාස්ස හොති පරාධිප්පායා. “สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วปวารณาว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดบอกปัจจัยที่ต้องการเถิด’ เขาปวารณาด้วยปัจจัยใดแล้ว ก็ถวายปัจจัยนั้นยิ่งกว่าที่มุ่งหมาย ถ้าเขาจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เขาประกอบการค้าขายอย่างใดอย่างหนึ่ง การค้าขายนั้นของเขาก็จะเป็นไปยิ่งกว่าที่มุ่งหมาย ‘‘අයං ඛො, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා ඡෙදගාමිනී හොති. අයං පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා න යථාධිප්පායා හොති. අයං ඛො පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා යථාධිප්පායා හොති. අයං පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසාව වණිජ්ජා පයුත්තා පරාධිප්පායා හොතී’’ති. නවමං. “สารีบุตร นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว ถึงความเสียหาย นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว ไม่เป็นไปตามที่มุ่งหมาย นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว เป็นไปตามที่มุ่งหมาย นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้การค้าขายอย่างเดียวกันของคนบางคนในโลกนี้ที่ประกอบแล้ว เป็นไปยิ่งกว่าที่มุ่งหมาย” วาณิชชสูตรที่ ๙ จบ 10. කම්බොජසුත්තං ๑๐. กัมโพชสูตร 80. එකං සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ๘๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මාතුගාමො නෙව සභායං නිසීදති, න කම්මන්තං පයොජෙති, න කම්බොජං ගච්ඡතී’’ති? ‘‘කොධනො, ආනන්ද, මාතුගාමො; ඉස්සුකී, ආනන්ද, මාතුගාමො; මච්ඡරී, ආනන්ද, මාතුගාමො; දුප්පඤ්ඤො, ආනන්ද, මාතුගාමො – අයං ඛො, ආනන්ද, හෙතු [Pg.395] අයං පච්චයො, යෙන මාතුගාමො නෙව සභායං නිසීදති, න කම්මන්තං පයොජෙති, න කම්බොජං ගච්ඡතී’’ති. දසමං. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามไม่นั่งในสภา ไม่ประกอบการงาน ไม่ไปแคว้นกัมโพชะ” “อานนท์ มาตุคามเป็นผู้มักโกรธ มาตุคามเป็นผู้ริษยา มาตุคามเป็นผู้ตระหนี่ มาตุคามเป็นผู้มีปัญญาทราม อานนท์ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามไม่นั่งในสภา ไม่ประกอบการงาน ไม่ไปแคว้นกัมโพชะ” กัมโพชสูตรที่ ๑๐ จบ අපණ්ණකවග්ගො තතියො. อปัณณกวรรคที่ ๓ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนี้ คือ පධානං දිට්ඨිසප්පුරිස, වධුකා ද්වෙ ච හොන්ති අග්ගානි; කුසිනාරඅචින්තෙය්‍යා, දක්ඛිණා ච වණිජ්ජා කම්බොජන්ති. ว่าด้วยความเพียร ๑ ทิฏฐิ ๑ สัปปุริสธรรม ๑ สะใภ้ ๑ ธรรมอันเลิศ ๒ สูตร ๑ สูตรที่ตรัสที่เมืองกุสินารา ๑ อจินไตย ๑ ทักษิณา ๑ การค้าขาย ๑ และแคว้นกัมโพชะ ๑ (9) 4. මචලවග්ගො (๙) ๔. มจลวรรค 1. පාණාතිපාතසුත්තං ๑. ปาณาติปาตสูตร 81. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๘๑. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๑ เป็นผู้ลักทรัพย์ ๑ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้พูดเท็จ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. පඨමං. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาตั้งไว้” ปาณาติปาตสูตรที่ ๑ จบ 2. මුසාවාදසුත්තං ๒. มุสาวาทสูตร 82. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๘๒. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้พูดเท็จ ๑ เป็นผู้พูดส่อเสียด ๑ เป็นผู้พูดคำหยาบ ๑ เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා [Pg.396] පටිවිරතො හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. දුතියං. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดส่อเสียด ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดคำหยาบ ๑ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาตั้งไว้” มุสาวาทสูตรที่ ๒ จบ 3. අවණ්ණාරහසුත්තං ๓. อวัณณารหสูตร 83. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසෙති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසෙති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๘๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมถูกนำไปวางไว้ในนรก เหมือนถูกจับโยนลงไป ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไม่ไตร่ตรอง ไม่สอบสวน กล่าวสรรเสริญคนที่ไม่ควรสรรเสริญ ๒. ไม่ไตร่ตรอง ไม่สอบสวน กล่าวติเตียนคนที่ควรสรรเสริญ ๓. ไม่ไตร่ตรอง ไม่สอบสวน แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส ๔. ไม่ไตร่ตรอง ไม่สอบสวน แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมถูกนำไปวางไว้ในนรก เหมือนถูกจับโยนลงไป ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසති, අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසෙති අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසෙති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ เหมือนถูกจับโยนขึ้นไป ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไตร่ตรอง สอบสวนแล้ว กล่าวติเตียนคนที่ไม่ควรสรรเสริญ ๒. ไตร่ตรอง สอบสวนแล้ว กล่าวสรรเสริญคนที่ควรสรรเสริญ ๓. ไตร่ตรอง สอบสวนแล้ว แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส ๔. ไตร่ตรอง สอบสวนแล้ว แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ เหมือนถูกจับโยนขึ้นไป 4. කොධගරුසුත්තං ๔. โกธครุสูตร 84. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? කොධගරු හොති න සද්ධම්මගරු, මක්ඛගරු හොති න සද්ධම්මගරු, ලාභගරු හොති න සද්ධම්මගරු, සක්කාරගරු හොති න සද්ධම්මගරු – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๘๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมถูกนำไปวางไว้ในนรก เหมือนถูกจับโยนลงไป ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เป็นผู้เคารพความโกรธ ไม่เคารพสัทธรรม ๒. เป็นผู้เคารพการลบหลู่คุณท่าน ไม่เคารพสัทธรรม ๓. เป็นผู้เคารพลาภ ไม่เคารพสัทธรรม ๔. เป็นผู้เคารพสักการะ ไม่เคารพสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมถูกนำไปวางไว้ในนรก เหมือนถูกจับโยนลงไป ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? සද්ධම්මගරු හොති න කොධගරු, සද්ධම්මගරු හොති න මක්ඛගරු, සද්ධම්මගරු හොති න ලාභගරු, සද්ධම්මගරු හොති න සක්කාරගරු – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. චතුත්ථං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ เหมือนถูกจับโยนขึ้นไป ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. เป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพความโกรธ ๒. เป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพการลบหลู่คุณท่าน ๓. เป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพลาภ ๔. เป็นผู้เคารพสัทธรรม ไม่เคารพสักการะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมถูกนำไปวางไว้ในสวรรค์ เหมือนถูกจับโยนขึ้นไป 5. තමොතමසුත්තං ๕. ตโมตมสูตร 85. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.397], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? තමො තමපරායණො, තමො ජොතිපරායණො, ජොති තමපරායණො, ජොති ජොතිපරායණො. ๘๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้มืดมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า ๒. บุคคลผู้มืดมาแล้วมีสว่างไปในเบื้องหน้า ๓. บุคคลผู้สว่างมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า ๔. บุคคลผู้สว่างมาแล้วมีสว่างไปในเบื้องหน้า ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තමො හොති තමපරායණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බව්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තමො හොති තමපරායණො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มืดมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลต่ำ คือ ตระกูลจัณฑาล ตระกูลคนจักสาน ตระกูลพราน ตระกูลช่างรถ หรือตระกูลคนเทขยะ เป็นคนขัดสน มีข้าวและน้ำน้อย มีความเป็นอยู่ฝืดเคือง ซึ่งได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มโดยยาก ทั้งเป็นคนมีผิวพรรณทราม รูปร่างไม่น่าดู เตี้ยค่อม เป็นคนขี้โรค เป็นคนตาบอด เป็นคนง่อย เป็นคนขาเป๋ หรือเป็นคนอัมพาต ไม่ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ ครั้นประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มืดมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තමො හොති ජොතිපරායණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති; සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බව්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා, වාචාය සුචරිතං චරිත්වා, මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තමො හොති ජොතිපරායණො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มืดมาแล้วมีสว่างไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลต่ำ คือ ตระกูลจัณฑาล ตระกูลคนจักสาน ตระกูลพราน ตระกูลช่างรถ หรือตระกูลคนเทขยะ เป็นคนขัดสน มีข้าวและน้ำน้อย มีความเป็นอยู่ฝืดเคือง ซึ่งได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มโดยยาก ทั้งเป็นคนมีผิวพรรณทราม รูปร่างไม่น่าดู เตี้ยค่อม เป็นคนขี้โรค เป็นคนตาบอด เป็นคนง่อย เป็นคนขาเป๋ หรือเป็นคนอัมพาต ไม่ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจ ครั้นประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มืดมาแล้วมีสว่างไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච[Pg.398], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජොති හොති තමපරායණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ; සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජොති හොති තමපරායණො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สว่างมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลสูง คือ ตระกูลขัตติยมหาศาล ตระกูลพราหมณมหาศาล หรือตระกูลคหบดีมหาศาล เป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมากมาย มีเครื่องอุปโภคที่น่าพอใจมากมาย มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย ทั้งเป็นคนมีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณผุดผ่องอย่างยิ่ง ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ ครั้นประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สว่างมาแล้วมีมืดไปในเบื้องหน้า เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජොති හොති ජොතිපරායණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ; සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා, වාචාය සුචරිතං චරිත්වා, මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජොති හොති ජොතිපරායණො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นแสงสว่าง มีแสงสว่างเป็นเบื้องหน้า เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เกิดในตระกูลสูง ได้แก่ ตระกูลขัตติยมหาศาล ตระกูลพราหมณมหาศาล หรือตระกูลคหบดีมหาศาล ซึ่งเป็นตระกูลมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมากมาย มีเครื่องอุปโภคบริโภคมากมาย มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย อนึ่ง เขาย่อมเป็นผู้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณผุดผ่องอย่างยิ่ง เป็นผู้ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ ครั้นเขาประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา และใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นแสงสว่าง มีแสงสว่างเป็นเบื้องหน้า เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๕ 6. ඔණතොණතසුත්තං ๖. โอณโตณตสูตร 86. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඔණතොණතො, ඔණතුණ්ණතො, උණ්ණතොණතො, උණ්ණතුණ්ණතො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ඡට්ඨං. ๘๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้ต่ำแล้วยังต่ำต่อไป ๒. บุคคลผู้ต่ำแล้วสูงขึ้น ๓. บุคคลผู้สูงแล้วยังต่ำลง ๔. บุคคลผู้สูงแล้วยังสูงขึ้นไป ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๖ 7. පුත්තසුත්තං ๗. ปุตตสูตร 87. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.399], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සමණමචලො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණපදුමො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො. ๘๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. สมณะผู้ไม่หวั่นไหว ๒. สมณะเปรียบด้วยดอกปุณฑริก ๓. สมณะเปรียบด้วยดอกปทุม ๔. สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙඛො හොති පාටිපදො ; අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානො විහරති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස ජෙට්ඨො පුත්තො ආභිසෙකො අනභිසිත්තො මචලප්පත්තො; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙඛො හොති පාටිපදො, අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානො විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะผู้ไม่หวั่นไหว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระเสขะ ผู้กำลังปฏิบัติ ปรารถนาธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยมอยู่ เปรียบเหมือนราชบุตรองค์โตของพระเจ้าขัตติยราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ยังไม่ได้รับอภิเษก แต่ก็เป็นผู้ไม่หวั่นไหวต่อการอภิเษกนั้น แม้ฉันใด ภิกษุผู้เป็นพระเสขะ กำลังปฏิบัติ ปรารถนาธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยมอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะผู้ไม่หวั่นไหว เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, නො ච ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะเปรียบด้วยดอกปุณฑริก เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ แต่ไม่ได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ประการด้วยกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะเปรียบด้วยดอกปุณฑริก เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, අට්ඨ ච විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะเปรียบด้วยดอกปทุม เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ และได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ประการด้วยกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะเปรียบด้วยดอกปทุม เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යාචිතොව බහුලං චීවරං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං සෙනාසනං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො. යෙහි ඛො පන සබ්‍රහ්මචාරීහි සද්ධිං විහරති, ත්‍යස්ස මනාපෙනෙව බහුලං කායකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං [Pg.400] අමනාපෙන; මනාපෙනෙව බහුලං වචීකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපෙනෙව බහුලං මනොකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපංයෙව බහුලං උපහාරං උපහරන්ති, අප්පං අමනාපං. යානි ඛො පන තානි වෙදයිතානි පිත්තසමුට්ඨානානි වා සෙම්හසමුට්ඨානානි වා වාතසමුට්ඨානානි වා සන්නිපාතිකානි වා උතුපරිණාමජානි වා විසමපරිහාරජානි වා ඔපක්කමිකානි වා කම්මවිපාකජානි වා, තානි පනස්ස න බහුදෙව උප්පජ්ජන්ති. අප්පාබාධො හොති. චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อมีผู้ปวารณาจึงใช้สอยจีวรเป็นส่วนมาก เมื่อไม่มีผู้ปวารณาจึงใช้สอยเป็นส่วนน้อย เมื่อมีผู้ปวารณาจึงฉันบิณฑบาตเป็นส่วนมาก เมื่อไม่มีผู้ปวารณาจึงฉันเป็นส่วนน้อย เมื่อมีผู้ปวารณาจึงใช้สอยเสนาสนะเป็นส่วนมาก เมื่อไม่มีผู้ปวารณาจึงใช้สอยเป็นส่วนน้อย เมื่อมีผู้ปวารณาจึงใช้สอยคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเป็นส่วนมาก เมื่อไม่มีผู้ปวารณาจึงใช้สอยเป็นส่วนน้อย อนึ่ง เพื่อนพรหมจารีทั้งหลายที่เธออยู่ร่วมด้วย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยกายกรรมที่น่าพอใจเป็นส่วนมาก ด้วยกายกรรมที่ไม่น่าพอใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยวจีกรรมที่น่าพอใจเป็นส่วนมาก ด้วยวจีกรรมที่ไม่น่าพอใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยมโนกรรมที่น่าพอใจเป็นส่วนมาก ด้วยมโนกรรมที่ไม่น่าพอใจเป็นส่วนน้อย ย่อมนำเครื่องสักการะที่น่าพอใจมาให้เป็นส่วนมาก นำเครื่องสักการะที่ไม่น่าพอใจมาให้เป็นส่วนน้อย อนึ่ง เวทนาที่เกิดจากดีเป็นสมุฏฐานบ้าง เกิดจากเสมหะเป็นสมุฏฐานบ้าง เกิดจากลมเป็นสมุฏฐานบ้าง เกิดจากสันนิบาตบ้าง เกิดจากฤดูแปรปรวนบ้าง เกิดจากการบริหารไม่สม่ำเสมอบ้าง เกิดจากความพยายามทำร้ายบ้าง เกิดจากผลของกรรมบ้าง ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่เธอเป็นส่วนมาก เธอเป็นผู้มีอาพาธน้อย เป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นอาภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก และทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘යඤ්හි තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති, මමෙව තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති. අහඤ්හි, භික්ඛවෙ, යාචිතොව බහුලං චීවරං පරිභුඤ්ජාමි, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජාමි, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං සෙනාසනං පරිභුඤ්ජාමි, අප්පං අයාචිතො; යාචිතොව බහුලං ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පරිභුඤ්ජාමි, අප්පං අයාචිතො. යෙහි ඛො පන භික්ඛූහි සද්ධිං විහරාමි තෙ මෙ මනාපෙනෙව බහුලං කායකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපෙනෙව බහුලං වචීකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපෙනෙව බහුලං මනොකම්මෙන සමුදාචරන්ති, අප්පං අමනාපෙන; මනාපංයෙව බහුලං උපහාරං උපහරන්ති, අප්පං අමනාපං. යානි ඛො පන තානි වෙදයිතානි පිත්තසමුට්ඨානානි වා සෙම්හසමුට්ඨානානි වා වාතසමුට්ඨානානි වා සන්නිපාතිකානි වා උතුපරිණාමජානි වා විසමපරිහාරජානි වා ඔපක්කමිකානි වා කම්මවිපාකජානි වා, තානි මෙ න බහුදෙව උප්පජ්ජන්ති. අප්පාබාධොහමස්මි. චතුන්නං ඛො පනස්මි ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำใดว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำนั้นหมายถึงเราเท่านั้นว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ ภิกษุทั้งหลาย เพราะว่าเราเป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคจีวรโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย เป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคบิณฑบาตโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย เป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคเสนาสนะโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย เป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคคิลานปัจจัยเภสัชบริขารโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย ก็ภิกษุเหล่าใดที่เราอยู่ด้วย ภิกษุเหล่านั้นประพฤติต่อเราด้วยกายกรรมที่น่าพอใจโดยมาก ด้วยกายกรรมที่ไม่น่าพอใจโดยน้อย ประพฤติต่อเราด้วยวจีกรรมที่น่าพอใจโดยมาก ด้วยวจีกรรมที่ไม่น่าพอใจโดยน้อย ประพฤติต่อเราด้วยมโนกรรมที่น่าพอใจโดยมาก ด้วยมโนกรรมที่ไม่น่าพอใจโดยน้อย น้อมนำอุปการะที่น่าพอใจเข้ามาโดยมาก น้อมนำอุปการะที่ไม่น่าพอใจเข้ามาโดยน้อย ก็เวทนาเหล่านั้น คือ เวทนาที่มีดีเป็นสมุฏฐานบ้าง มีเสมหะเป็นสมุฏฐานบ้าง มีลมเป็นสมุฏฐานบ้าง ที่เกิดจากลม ดี เสมหะประชุมกันบ้าง ที่เกิดจากฤดูแปรปรวนบ้าง ที่เกิดจากการบริหารไม่สม่ำเสมอบ้าง ที่เกิดจากความเพียรเกินกำลังบ้าง ที่เกิดจากวิบากของกรรมบ้าง เวทนาเหล่านั้นย่อมไม่เกิดขึ้นแก่เราโดยมาก เราเป็นผู้มีอาพาธน้อย เราเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นของอภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก เราทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ‘‘යඤ්හි තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති, මමෙව තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු [Pg.401] සමණසුඛුමාලොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำใดว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำนั้นหมายถึงเราเท่านั้นว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๗ 8. සංයොජනසුත්තං ๘. สังโยชนสูตร 88. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සමණමචලො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණපදුමො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො. ๘๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ สมณมจละ (สมณะผู้ไม่หวั่นไหว) ๑ สมณปุณฑรีกะ (สมณะเปรียบด้วยดอกบัวขาว) ๑ สมณปทุมะ (สมณะเปรียบด้วยดอกบัวหลวง) ๑ สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ๑ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณมจละ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นโสดาบัน เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ มีการตรัสรู้เป็นเบื้องหน้า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณมจละ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා, රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง มาสู่โลกนี้อีกครั้งเดียวเท่านั้นแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปทุมะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นโอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป จะปรินิพพานในภพนั้น มีความไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปทุมะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๘ 9. සම්මාදිට්ඨිසුත්තං ๙. สัมมาทิฏฐิสูตร 89. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සමණමචලො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණපදුමො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො. ๘๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ สมณมจละ ๑ สมณปุณฑรีกะ ๑ สมณปทุมะ ๑ สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ๑ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො [Pg.402] හොති, සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณมจละ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ มีสัมมาสังกัปปะ มีสัมมาวาจา มีสัมมากัมมันตะ มีสัมมาอาชีวะ มีสัมมาวายามะ มีสัมมาสติ มีสัมมาสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณมจละ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො හොති, සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති, සම්මාඤාණී හොති, සම්මාවිමුත්ති හොති, නො ච ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ มีสัมมาสังกัปปะ มีสัมมาวาจา มีสัมมากัมมันตะ มีสัมมาอาชีวะ มีสัมมาวายามะ มีสัมมาสติ มีสัมมาสมาธิ มีสัมมาญาณะ มีสัมมาวิมุตติ แต่ไม่ได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… සම්මාවිමුත්ති හොති, අට්ඨ ච විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปทุมะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ ฯลฯ มีสัมมาวิมุตติ และสัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณปทุมะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යාචිතොව බහුලං චීවරං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො…පෙ… යඤ්හි තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති, මමෙව තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้อันเขาอาราธนาแล้วจึงบริโภคจีวรโดยมาก บริโภคที่เขาไม่อาราธนาโดยน้อย ฯลฯ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำใดว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ บุคคลเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงคำนั้นหมายถึงเราเท่านั้นว่า ‘สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๙ 10. ඛන්ධසුත්තං ๑๐. ขันธสูตร 90. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සමණමචලො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණපදුමො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො. ๙๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ สมณมจละ (สมณะผู้ไม่หวั่นไหว) ๑ สมณปุณฑรีกะ (สมณะเปรียบด้วยดอกบัวขาว) ๑ สมณปทุมะ (สมณะเปรียบด้วยดอกบัวหลวง) ๑ สมณสุขุมาละในหมู่สมณะ (สมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ) ๑ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙඛො හොති අප්පත්තමානසො, අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානො විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණමචලො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณมจละ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระเสขะ มีใจยังไม่บรรลุ (อรหัตผล) ปรารถนาธรรมอันเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยมอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณมจละ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච[Pg.403], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා…පෙ… ඉති සඤ්ඤා…පෙ… ඉති සඞ්ඛාරා…පෙ… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති; නො ච ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีปกติเห็นความเกิดและความดับในอุปาทานขันธ์ ๕ อยู่ว่า ‘รูปเป็นอย่างนี้ ความเกิดแห่งรูปเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งรูปเป็นอย่างนี้ เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเป็นอย่างนี้ ความเกิดแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้’ แต่ไม่ได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยนามกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณปุณฑรีกะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා…පෙ… ඉති සඤ්ඤා…පෙ… ඉති සඞ්ඛාරා…පෙ… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති; අට්ඨ ච විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණපදුමො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณปทุมะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีปกติเห็นความเกิดและความดับในอุปาทานขันธ์ ๕ อยู่ว่า ‘รูปเป็นอย่างนี้ ความเกิดแห่งรูปเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งรูปเป็นอย่างนี้ เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเป็นอย่างนี้ ความเกิดแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้’ และสัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยนามกายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณปทุมะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යාචිතොව බහුලං චීවරං පරිභුඤ්ජති, අප්පං අයාචිතො…පෙ… මමෙව තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමණෙසු සමණසුඛුමාලොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าสมณสุขุมาละในหมู่สมณะ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อเขาอาราธนาจึงใช้สอยจีวรเป็นส่วนมาก เมื่อเขาไม่อาราธนาจึงใช้สอยเป็นส่วนน้อย... ภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่กล่าวโดยชอบ พึงกล่าวหมายถึงเราเท่านั้นว่า เป็นสมณสุขุมาละในหมู่สมณะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก මචලවග්ගො චතුත්ථො. มจลวรรคที่ ๔ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ පාණාතිපාතො ච මුසා, අවණ්ණකොධතමොණතා; පුත්තො සංයොජනඤ්චෙව, දිට්ඨි ඛන්ධෙන තෙ දසාති. ว่าด้วยปาณาติบาต ๑ มุสาวาท ๑ อวัณณะ ๑ โกธะ ๑ ตมะ ๑ โอณตะ ๑ ปุตตะ ๑ สังโยชน์ ๑ ทิฏฐิ ๑ ขันธ์ ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร (10) 5. අසුරවග්ගො (๑๐) ๕. อสูรวรรค 1. අසුරසුත්තං ๑. อสูรสูตร 91. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අසුරො අසුරපරිවාරො, අසුරො දෙවපරිවාරො, දෙවො අසුරපරිවාරො, දෙවො දෙවපරිවාරො. ๙๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ อสูรมีบริวารเป็นอสูร ๑ อสูรมีบริวารเป็นเทวดา ๑ เทวดามีบริวารเป็นอสูร ๑ เทวดามีบริวารเป็นเทวดา ๑ ‘‘කථඤ්ච[Pg.404], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අසුරො හොති අසුරපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, පරිසාපිස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අසුරො හොති අසුරපරිවාරො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอสูรมีบริวารเป็นอสูร เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม แม้บริษัทของเขาก็เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอสูรมีบริวารเป็นอสูร เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අසුරො හොති දෙවපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අසුරො හොති දෙවපරිවාරො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอสูรมีบริวารเป็นเทวดา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม แต่บริษัทของเขาเป็นคนมีศีล มีธรรมงาม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอสูรมีบริวารเป็นเทวดา เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දෙවො හොති අසුරපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දෙවො හොති අසුරපරිවාරො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นเทวดามีบริวารเป็นอสูร เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนมีศีล มีธรรมงาม แต่บริษัทของเขาเป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นเทวดามีบริวารเป็นอสูร เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දෙවො හොති දෙවපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, පරිසාපිස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දෙවො හොති, දෙවපරිවාරො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นเทวดามีบริวารเป็นเทวดา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนมีศีล มีธรรมงาม แม้บริษัทของเขาก็เป็นคนมีศีล มีธรรมงาม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นเทวดามีบริวารเป็นเทวดา เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก 2. පඨමසමාධිසුත්තං ๒. ปฐมสมาธิสูตร 92. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න චෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං. ๙๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาวิปัสสนา ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ได้อธิปัญญาวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ทั้งเจโตสมถะภายใน ไม่ได้ทั้งอธิปัญญาวิปัสสนา ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ได้ทั้งเจโตสมถะภายใน ได้ทั้งอธิปัญญาวิปัสสนา ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก 3. දුතියසමාධිසුත්තං ๓. ทุติยสมาธิสูตร 93. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.405], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න චෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ๙๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาวิปัสสนา ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ ได้อธิปัญญาวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ ไม่ได้ทั้งเจโตสมถะภายใน ไม่ได้ทั้งอธิปัญญาวิปัสสนา ๑ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ ได้ทั้งเจโตสมถะภายใน ได้ทั้งอธิปัญญาวิปัสสนา ๑ ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන අජ්ඣත්තං චෙතොසමථෙ පතිට්ඨාය අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය යොගො කරණීයො. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงตั้งอยู่ในเจโตสมถะภายในแล้ว ทำความเพียรในอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය පතිට්ඨාය අජ්ඣත්තං චෙතොසමථෙ යොගො කරණීයො. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงตั้งอยู่ในอธิปัญญาธัมมวิปัสสนาแล้ว ทำความเพียรในเจโตสมถะภายใน ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งอธิปัญญาธัมมวิปัสสนาและเจโตสมถะภายใน ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො න චෙව ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන තෙසංයෙව කුසලානං ධම්මානං පටිලාභාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන පුග්ගලෙන තෙසංයෙව කුසලානං ධම්මානං පටිලාභාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච [Pg.406] සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่เป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงทำฉันทะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี อัปปฏิวานี สติ และสัมปชัญญะอย่างแรงกล้า เพื่อให้ได้กุศลธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าหรือศีรษะถูกไฟไหม้ พึงทำฉันทะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี อัปปฏิวานี สติ และสัมปชัญญะอย่างแรงกล้า เพื่อดับไฟที่ผ้าหรือศีรษะนั้น ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นก็พึงทำฉันทะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี อัปปฏิวานี สติ และสัมปชัญญะอย่างแรงกล้า เพื่อให้ได้กุศลธรรมเหล่านั้น ฉันนั้นเหมือนกัน ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන තෙසුයෙව කුසලෙසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය උත්තරි ආසවානං ඛයාය යොගො කරණීයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงตั้งอยู่ในกุศลธรรมเหล่านั้นแล้ว ทำความเพียรเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก จบสูตรที่ ๓ 4. තතියසමාධිසුත්තං ๔. ตติยสมาธิสูตร 94. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න චෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ๙๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ เป็นผู้ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ เป็นผู้ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ ไม่เป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ เป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය සො උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘කථං නු ඛො, ආවුසො, සඞ්ඛාරා දට්ඨබ්බා? කථං සඞ්ඛාරා සම්මසිතබ්බා? කථං සඞ්ඛාරා විපස්සිතබ්බා’ ති? තස්ස සො යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං බ්‍යාකරොති – ‘එවං ඛො, ආවුසො, සඞ්ඛාරා දට්ඨබ්බා, එවං සඞ්ඛාරා සම්මසිතබ්බා, එවං සඞ්ඛාරා විපස්සිතබ්බා’ති. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้เจโตสมถะภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงเข้าไปหาบุคคลผู้ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงเห็นอย่างไรหนอ สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงพิจารณาอย่างไร สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงเห็นแจ้งอย่างไร’ บุคคลนั้นย่อมพยากรณ์แก่เธอตามที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้วว่า ‘อาวุโส สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงเห็นอย่างนี้ สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงพิจารณาอย่างนี้ สังขารทั้งหลายอันบุคคลพึงเห็นแจ้งอย่างนี้’ ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะภายในและอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන ය්වායං පුග්ගලො ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස සො උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘කථං නු ඛො, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං? කථං චිත්තං සන්නිසාදෙතබ්බං[Pg.407]? කථං චිත්තං එකොදි කාතබ්බං? කථං චිත්තං සමාදහාතබ්බ’න්ති? තස්ස සො යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං බ්‍යාකරොති – ‘එවං ඛො, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං, එවං චිත්තං සන්නිසාදෙතබ්බං, එවං චිත්තං එකොදි කාතබ්බං, එවං චිත්තං සමාදහාතබ්බ’න්ති. සො අපරෙන සමයෙ ලාභී චෙව හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้เจโตสมถะภายใน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงเข้าไปหาบุคคลผู้ได้เจโตสมถะภายใน แล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส จิตอันบุคคลพึงตั้งมั่นไว้อย่างไรหนอ จิตอันบุคคลพึงให้สงบระงับอย่างไร จิตอันบุคคลพึงทำให้มีอารมณ์เป็นหนึ่งอย่างไร จิตอันบุคคลพึงตั้งมั่นอย่างไร’ บุคคลนั้นย่อมพยากรณ์แก่เธอตามที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้วว่า ‘อาวุโส จิตอันบุคคลพึงตั้งมั่นไว้อย่างนี้ จิตอันบุคคลพึงให้สงบระงับอย่างนี้ จิตอันบุคคลพึงทำให้มีอารมณ์เป็นหนึ่งอย่างนี้ จิตอันบุคคลพึงตั้งมั่นอย่างนี้’ ในสมัยต่อมา เธอย่อมเป็นผู้ได้ทั้งอธิปัญญาธัมมวิปัสสนาและเจโตสมถะภายใน ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො න චෙව ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන ය්වායං පුග්ගලො ලාභී චෙව අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය සො උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘කථං නු ඛො, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං? කථං චිත්තං සන්නිසාදෙතබ්බං? කථං චිත්තං එකොදි කාතබ්බං? කථං චිත්තං සමාදහාතබ්බං? කථං සඞ්ඛාරා දට්ඨබ්බා? කථං සඞ්ඛාරා සම්මසිතබ්බා? කථං සඞ්ඛාරා විපස්සිතබ්බා’ති? තස්ස සො යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං බ්‍යාකරොති – ‘එවං ඛො, ආවුසො, චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං, එවං චිත්තං සන්නිසාදෙතබ්බං, එවං චිත්තං එකොදි කාතබ්බං, එවං චිත්තං සමාදහාතබ්බං, එවං සඞ්ඛාරා දට්ඨබ්බා, එවං සඞ්ඛාරා සම්මසිතබ්බා, එවං සඞ්ඛාරා විපස්සිතබ්බා’ති. සො අපරෙන සමයෙන ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ได้เจโตสมถะอันเป็นภายใน และไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงเข้าไปหาบุคคลผู้ได้ทั้งเจโตสมถะอันเป็นภายใน และได้ทั้งอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ พึงตั้งจิตไว้อย่างไรหนอ พึงให้จิตสงบระงับได้อย่างไร พึงทำจิตให้มีอารมณ์เป็นหนึ่งได้อย่างไร พึงตั้งจิตมั่นได้อย่างไร พึงเห็นสังขารทั้งหลายได้อย่างไร พึงพิจารณาสังขารทั้งหลายได้อย่างไร พึงเห็นแจ้งสังขารทั้งหลายได้อย่างไร’ บุคคลนั้นย่อมพยากรณ์แก่เขาตามที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้วว่า ‘ท่านผู้มีอายุ พึงตั้งจิตไว้อย่างนี้ พึงให้จิตสงบระงับอย่างนี้ พึงทำจิตให้มีอารมณ์เป็นหนึ่งอย่างนี้ พึงตั้งจิตมั่นอย่างนี้ พึงเห็นสังขารทั้งหลายอย่างนี้ พึงพิจารณาสังขารทั้งหลายอย่างนี้ พึงเห็นแจ้งสังขารทั้งหลายอย่างนี้’ สมัยต่อมา เขาย่อมเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะอันเป็นภายใน และได้ทั้งอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, තෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලෙන තෙසු චෙව කුසලෙසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය උත්තරි ආසවානං ඛයාය යොගො කරණීයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดเป็นผู้ได้ทั้งเจโตสมถะอันเป็นภายใน และได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงตั้งอยู่ในกุศลธรรมเหล่านั้นนั่นแหละ แล้วประกอบความเพียรเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๔ 5. ඡවාලාතසුත්තං ๕. ฉวาลตสูตร 95. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච. ๙๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. บุคคลผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตน และเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.408], භික්ඛවෙ, ඡවාලාතං උභතො පදිත්තං, මජ්ඣෙ ගූථගතං, නෙව ගාමෙ කට්ඨත්ථං ඵරති න අරඤ්ඤෙ ( ) ; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි ය්වායං පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนท่อนไม้เผาผี มีไฟติดอยู่ทั้งสองข้าง ตรงกลางเปื้อนอุจจาระ ย่อมไม่สำเร็จประโยชน์เป็นฟืนในบ้าน ทั้งไม่สำเร็จประโยชน์เป็นฟืนในป่า ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, අයං ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච, අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน บุคคลนี้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๒ จำพวกก่อน ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลนี้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๓ จำพวกก่อน ภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคลใดปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตน และเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลนี้เป็นผู้เลิศ ประเสริฐ เป็นประมุข สูงสุด และดีเยี่ยมกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො, සප්පිමණ්ඩො තත්ථ අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච, අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด เนยข้นเกิดจากนมส้ม เนยใสเกิดจากเนยข้น หัวเนยใสเกิดจากเนยใส ในบรรดาสิ่งเหล่านั้น หัวเนยใส ท่านเรียกว่าเลิศที่สุด ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล บุคคลใดปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตน และเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลนี้เป็นผู้เลิศ ประเสริฐ เป็นประมุข สูงสุด และดีเยี่ยมกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๕ 6. රාගවිනයසුත්තං ๖. ราคาวินยสูตร 96. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච. ๙๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. บุคคลผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. บุคคลผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตน และเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා රාගවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං රාගවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා දොසවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං දොසවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා [Pg.409] මොහවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං මොහවිනයාය සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดราคะ ตนเองเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโทสะ ตนเองเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโมหะ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා න රාගවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරං රාගවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා න දොසවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරං දොසවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා න මොහවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරං මොහවිනයාය සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ แต่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดราคะ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ แต่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโทสะ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ แต่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโมหะ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා න රාගවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං රාගවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා න දොසවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං දොසවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා න මොහවිනයාය පටිපන්නො හොති, නො පරං මොහවිනයාය සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ และไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดราคะ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ และไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโทสะ ตนเองไม่เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ และไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อกำจัดโมหะ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน และไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච රාගවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරඤ්ච රාගවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා ච දොසවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරඤ්ච දොසවිනයාය සමාදපෙති; අත්තනා ච මොහවිනයාය පටිපන්නො හොති, පරඤ්ච මොහවිනයාය සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ඡට්ඨං. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะด้วย ตนเองปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะด้วย ตนเองปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะด้วย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก” จบสูตรที่ ๖ 7. ඛිප්පනිසන්තිසුත්තං ๗. ขิัปปนิสันติสูตร 97. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච. ๙๗. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย ‘‘කථඤ්ච[Pg.410], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ඛිප්පනිසන්තී ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු, සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරකජාතිකො හොති, ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛී හොති අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය, ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති කල්‍යාණවාක්කරණො පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා, නො ච සන්දස්සකො හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เข้าใจกุศลธรรมทั้งหลายได้เร็ว เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้วได้ เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ได้ รู้ทั่วถึงอรรถ รู้ทั่วถึงธรรมแล้ว เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม แต่ไม่มีวาจาไพเราะ ไม่มีถ้อยคำไพเราะ ไม่ประกอบด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ ให้เข้าใจเนื้อความได้ และไม่เป็นผู้แสดงให้เพื่อนพรหมจารีเห็นแจ้ง ชักชวนให้อาจหาญ ร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්තී හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො ච සුතානං ධම්මානං ධාරකජාතිකො හොති, නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛී හොති, නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති කල්‍යාණවාක්කරණො පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා, සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เป็นผู้เข้าใจกุศลธรรมทั้งหลายได้เร็ว ไม่เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้วได้ ไม่เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ได้ ไม่รู้ทั่วถึงอรรถ ไม่รู้ทั่วถึงธรรมแล้ว ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม แต่มีวาจาไพเราะ มีถ้อยคำไพเราะ ประกอบด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ ให้เข้าใจเนื้อความได้ และเป็นผู้แสดงให้เพื่อนพรหมจารีเห็นแจ้ง ชักชวนให้อาจหาญ ร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්තී හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො ච සුතානං ධම්මානං ධාරකජාතිකො හොති, නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛී හොති, නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති කල්‍යාණවාක්කරණො පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා, නො ච සන්දස්සකො හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เป็นผู้เข้าใจกุศลธรรมทั้งหลายได้เร็ว ไม่เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้วได้ ไม่เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ได้ ไม่รู้ทั่วถึงอรรถ ไม่รู้ทั่วถึงธรรมแล้ว ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม และไม่มีวาจาไพเราะ ไม่มีถ้อยคำไพเราะ ไม่ประกอบด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ ให้เข้าใจเนื้อความได้ และไม่เป็นผู้แสดงให้เพื่อนพรหมจารีเห็นแจ้ง ชักชวนให้อาจหาญ ร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච[Pg.411], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ඛිප්පනිසන්තී ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු, සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරකජාතිකො හොති, ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛී හොති අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය, ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති කල්‍යාණවාක්කරණො පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා, සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. සත්තමං. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เข้าใจกุศลธรรมทั้งหลายได้เร็ว เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้วได้ เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ได้ รู้ทั่วถึงอรรถ รู้ทั่วถึงธรรมแล้ว เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม และมีวาจาไพเราะ มีถ้อยคำไพเราะ ประกอบด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ ให้เข้าใจเนื้อความได้ และเป็นผู้แสดงให้เพื่อนพรหมจารีเห็นแจ้ง ชักชวนให้อาจหาญ ร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก” จบสูตรที่ ๗ 8. අත්තහිතසුත්තං ๘. อัตตหิตสูตร 98. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං. ๙๘. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก” จบสูตรที่ ๘ 9. සික්ඛාපදසුත්තං ๙. สิกขาปทสูตร 99. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය ච. ๙๙. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๒. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ๓. ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ๔. ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, නො පරං පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, නො පරං අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, නො පරං කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති[Pg.412]; අත්තනා මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, නො පරං මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, නො පරං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาต ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากอทินนาทาน ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากมุสาวาท ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා පාණාතිපාතා අප්පටිවිරතො හොති, පරං පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා අදින්නාදානා අප්පටිවිරතො හොති, පරං අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා අප්පටිවිරතො හොති, පරං කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා මුසාවාදා අප්පටිවිරතො හොති, පරං මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා අප්පටිවිරතො හොති, පරං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาต ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากอทินนาทาน ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากมุสาวาท ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท แต่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා පාණාතිපාතා අප්පටිවිරතො හොති, නො පරං පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා අප්පටිවිරතො හොති, නො පරං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต และไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาต ...ฯลฯ... ตนเองไม่เป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท และไม่ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนด้วย เพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย และชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย และชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนด้วย เพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก สูตรที่ ๙ จบ 10. පොතලියසුත්තං ๑๐. โปตลิยสูตรที่ ๑๐ 100. අථ [Pg.413] ඛො පොතලියො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො පොතලියං පරිබ්බාජකං භගවා එතදවොච – ๑๐๐. ครั้งนั้นแล โปตลิยปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกะโปตลิยปริพาชกผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า ‘‘චත්තාරොමෙ, පොතලිය, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, පොතලිය, එකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, පොතලිය, එකච්චො පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, පොතලිය, එකච්චො පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, පොතලිය, එකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉමෙ ඛො, පොතලිය, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං ඛො, පොතලිය, චතුන්නං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති? โปตลิยะ บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ โปตลิยะ บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวติเตียนบุคคลที่ควรติเตียน ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล แต่ไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลที่ควรสรรเสริญ ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล โปตลิยะ อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวสรรเสริญบุคคลที่ควรสรรเสริญ ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล แต่ไม่กล่าวติเตียนบุคคลที่ควรติเตียน ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล โปตลิยะ อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่กล่าวติเตียนบุคคลที่ควรติเตียน ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล และไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลที่ควรสรรเสริญ ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาล โปตลิยะ อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวติเตียนบุคคลที่ควรติเตียน ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาลด้วย และกล่าวสรรเสริญบุคคลที่ควรสรรเสริญ ตามจริง ตามเหตุผล ถูกกาลด้วย โปตลิยะ บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก โปตลิยะ บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนี้ ท่านพอใจบุคคลชนิดไหน ซึ่งเป็นผู้ดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน ‘‘චත්තාරොමෙ, භො ගොතම, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භො ගොතම, එකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, භො ගොතම, එකච්චො පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ පන, භො ගොතම, එකච්චො පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉධ [Pg.414] පන, භො ගොතම, එකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉමෙ ඛො, භො ගොතම, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, භො ගොතම, චතුන්නං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? අභික්කන්තා හෙසා, භො ගොතම, යදිදං උපෙක්ඛා’’ති. ข้าแต่พระโคดม บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ข้าแต่พระโคดม บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล แต่ไม่กล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าแต่พระโคดม บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล แต่ไม่กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าแต่พระโคดม บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และไม่กล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าแต่พระโคดม บุคคลบางคนในโลกนี้ กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และกล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าแต่พระโคดม บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ข้าแต่พระโคดม บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่กล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และไม่กล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ และบุคคลนี้เป็นผู้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าอุเบกขานี้นับว่าดีกว่า ‘‘චත්තාරොමෙ, පොතලිය, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො…පෙ… ඉමෙ ඛො, පොතලිය, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං ඛො, පොතලිය, චතුන්නං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? අභික්කන්තා හෙසා, පොතලිය, යදිදං තත්ථ තත්ථ කාලඤ්ඤුතා’’ති. ดูก่อนโปตลิยะ บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง ... ดูก่อนโปตลิยะ บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ดูก่อนโปตลิยะ บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดกล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และกล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล บุคคลนี้เป็นผู้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าความเป็นผู้รู้จักกาลในเรื่องนั้นๆ นี้นับว่าดีกว่า ‘‘චත්තාරොමෙ, භො ගොතම, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො…පෙ… ඉමෙ ඛො, භො ගොතම, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, භො ගොතම, චතුන්නං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා භූතං තච්ඡං කාලෙන; අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? අභික්කන්තා හෙසා, භො ගොතම, යදිදං තත්ථ තත්ථ කාලඤ්ඤුතා. ข้าแต่พระโคดม บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง ... ข้าแต่พระโคดม บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ข้าแต่พระโคดม บรรดาบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดกล่าวติเตียนคนควรติเตียนตามจริง ตามแท้ ตามกาล และกล่าวสรรเสริญคนควรสรรเสริญตามจริง ตามแท้ ตามกาล ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ และบุคคลนี้เป็นผู้ดีกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๔ จำพวกนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าความเป็นผู้รู้จักกาลในเรื่องนั้นๆ นี้นับว่าดีกว่า ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තීති, එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො[Pg.415]. එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දසමං. ข้าแต่พระโคดม ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดม ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยคิดว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูป’ ฉันใด พระโคดมทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดม พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป අසුරවග්ගො පඤ්චමො. อสูรวรรคที่ ๕ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค අසුරො තයො සමාධී, ඡවාලාතෙන පඤ්චමං; රාගො නිසන්ති අත්තහිතං, සික්ඛා පොතලියෙන චාති. ว่าด้วยอสูร ๑ สมาธิ ๓ ฉวาลตสูตรเป็นที่ ๕ ราคะ นิสสันติ อัตตหิตะ สิกขา และโปตลิยสูตร දුතියපණ්ණාසකං සමත්තං. ทุติยปัณณาสก์ จบ 3. තතියපණ්ණාසකං ๓. ตติยปัณณาสก์ (11) 1. වලාහකවග්ගො ๑๑. วลาหกวรรค 1. පඨමවලාහකසුත්තං ๑. ปฐมวลาหกสูตรที่ ๑ 101. එවං [Pg.416] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๐๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, වලාහකා. කතමෙ චත්තාරො? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච. ภิกษุทั้งหลาย วลาหกะ (เมฆ) ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. วลาหกะที่คำราม แต่ไม่ตกลงมา ๒. วลาหกะที่ตกลงมา แต่ไม่คำราม ๓. วลาหกะที่ไม่คำราม และไม่ตกลงมา ๔. วลาหกะที่คำราม และตกลงมา ภิกษุทั้งหลาย วลาหกะ ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยวลาหกะ ๔ จำพวกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้คำราม แต่ไม่ตกลงมา ๒. บุคคลผู้ตกลงมา แต่ไม่คำราม ๓. บุคคลผู้ไม่คำราม และไม่ตกลงมา ๔. บุคคลผู้คำราม และตกลงมา ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාසිතා හොති, නො කත්තා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො ගජ්ජිතා, නො වස්සිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้คำราม แต่ไม่ตกลงมา เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้พูด แต่ไม่เป็นผู้ทำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้คำราม แต่ไม่ตกลงมา เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย วลาหกะที่คำราม แต่ไม่ตกลงมา ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่าเปรียบฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වස්සිතා හොති, නො ගජ්ජිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කත්තා හොති, නො භාසිතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වස්සිතා හොති, නො ගජ්ජිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො වස්සිතා, නො ගජ්ජිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ตกลงมา แต่ไม่คำราม เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ทำ แต่ไม่เป็นผู้พูด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ตกลงมา แต่ไม่คำราม เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย วลาหกะที่ตกลงมา แต่ไม่คำราม ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่าเปรียบฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නෙව භාසිතා හොති, නො කත්තා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි [Pg.417] සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො නෙව ගජ්ජිතා, නො වස්සිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ไม่กล่าวและไม่ทำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාසිතා ච හොති කත්තා ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้กล่าวและเป็นผู้ทำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นทั้งคำรณทั้งให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยเมฆ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบ ปฐมสูตร 2. දුතියවලාහකසුත්තං ๒. ทุติยวลาหกสูตร 102. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, වලාහකා. කතමෙ චත්තාරො? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච. ๑๐๒. ภิกษุทั้งหลาย เมฆ ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ เมฆที่คำรณแต่ไม่ให้ฝนตก, เมฆที่ให้ฝนตกแต่ไม่คำรณ, เมฆที่ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตก, และเมฆที่ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตก ภิกษุทั้งหลาย เมฆ ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยเมฆ ๔ จำพวกนี้ ก็มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลผู้คำรณแต่ไม่ให้ฝนตก, บุคคลผู้ให้ฝนตกแต่ไม่คำรณ, บุคคลผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตก, และบุคคลผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตก ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො ගජ්ජිතා, නො වස්සිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้คำรณแต่ไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาหารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกข์’ หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้คำรณแต่ไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นคำรณแต่ไม่ให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වස්සිතා හොති, නො ගජ්ජිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති [Pg.418] යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වස්සිතා හොති, නො ගජ්ජිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො වස්සිතා, නො ගජ්ජිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ให้ฝนตกแต่ไม่คำรณเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ให้ฝนตกแต่ไม่คำรณเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นให้ฝนตกแต่ไม่คำรณ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නෙව ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො නෙව ගජ්ජිතා, නො වස්සිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ และเขาหารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นทั้งไม่คำรณทั้งไม่ให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, වලාහකො ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ และเขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ทั้งคำรณทั้งให้ฝนตกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมฆก้อนนั้นทั้งคำรณทั้งให้ฝนตก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยเมฆ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบ ทุติยสูตร 3. කුම්භසුත්තං ๓. กุมภสูตร 103. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, කුම්භා. කතමෙ චත්තාරො? තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කුම්භා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො. ๑๐๓. ภิกษุทั้งหลาย หม้อ ๔ ใบนี้ ๔ ใบเป็นไฉน คือ หม้อเปล่าที่ปิดไว้, หม้อเต็มที่เปิดไว้, หม้อเปล่าที่เปิดไว้, และหม้อเต็มที่ปิดไว้ ภิกษุทั้งหลาย หม้อ ๔ ใบนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยหม้อ ๔ จำพวกนี้ ก็มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลผู้เปล่าและถูกปิด, บุคคลผู้เต็มและถูกเปิด, บุคคลผู้เปล่าและถูกเปิด, และบุคคลผู้เต็มและถูกปิด ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තුච්ඡො හොති පිහිතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තුච්ඡො හොති පිහිතො[Pg.419]. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, කුම්භො තුච්ඡො පිහිතො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เปล่าและถูกปิดเป็นอย่างไร คือ การก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรของบุคคลบางคนในโลกนี้ น่าเลื่อมใส แต่เขาหารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... หารู้ชัดตามความเป็นจริงไม่ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เปล่าและถูกปิดเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อใบนั้นเป็นของเปล่าและถูกปิดไว้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පූරො හොති විවටො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පූරො හොති විවටො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, කුම්භො පූරො විවටො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เต็มแต่เปิดเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ไม่น่าเลื่อมใส แต่เขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้เต็มแต่เปิด ภิกษุทั้งหลาย หม้อที่เต็มแต่เปิดเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, කුම්භො තුච්ඡො විවටො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้พร่องแต่เปิดเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ไม่น่าเลื่อมใส ทั้งเขาย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้พร่องแต่เปิด ภิกษุทั้งหลาย หม้อที่พร่องแต่เปิดเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, කුම්භො පූරො පිහිතො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เต็มแต่ปิดเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร น่าเลื่อมใส และเขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าเป็นผู้เต็มแต่ปิด ภิกษุทั้งหลาย หม้อที่เต็มแต่ปิดเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยหม้อ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๓ 4. උදකරහදසුත්තං ๔. อุทกรหทสูตร 104. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, උදකරහදා. කතමෙ චත්තාරො? උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො උදකරහදා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? උත්තානො ගම්භීරොභාසො[Pg.420], ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො. ๑๐๔. ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำ ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างเป็นไฉน คือ ห้วงน้ำตื้นแต่ดูเหมือนลึก ๑ ห้วงน้ำลึกแต่ดูเหมือนตื้น ๑ ห้วงน้ำตื้นทั้งดูเหมือนตื้น ๑ ห้วงน้ำลึกทั้งดูเหมือนลึก ๑ ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำ ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยห้วงน้ำ ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลตื้นแต่ดูเหมือนลึก ๑ บุคคลลึกแต่ดูเหมือนตื้น ๑ บุคคลตื้นทั้งดูเหมือนตื้น ๑ บุคคลลึกทั้งดูเหมือนลึก ๑ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරොභාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, උදකරහදො උත්තානො ගම්භීරොභාසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลตื้นแต่ดูเหมือนลึกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร น่าเลื่อมใส แต่เขาย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าตื้นแต่ดูเหมือนลึก ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำที่ตื้นแต่ดูเหมือนลึกเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානොභාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, උදකරහදො ගම්භීරො උත්තානොභාසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลลึกแต่ดูเหมือนตื้นเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ไม่น่าเลื่อมใส แต่เขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าลึกแต่ดูเหมือนตื้น ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำที่ลึกแต่ดูเหมือนตื้นเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, උදකරහදො උත්තානො උත්තානොභාසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลตื้นทั้งดูเหมือนตื้นเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ไม่น่าเลื่อมใส ทั้งเขาย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าตื้นทั้งดูเหมือนตื้น ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำที่ตื้นทั้งดูเหมือนตื้นเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, උදකරහදො ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො[Pg.421], භික්ඛවෙ, චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลลึกทั้งดูเหมือนลึกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร น่าเลื่อมใส และเขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าลึกทั้งดูเหมือนลึก ภิกษุทั้งหลาย ห้วงน้ำที่ลึกทั้งดูเหมือนลึกเป็นฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยห้วงน้ำ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๔ 5. අම්බසුත්තං ๕. อัมพสูตร 105. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අම්බානි. කතමානි චත්තාරි? ආමං පක්කවණ්ණි, පක්කං ආමවණ්ණි, ආමං ආමවණ්ණි, පක්කං පක්කවණ්ණි – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අම්බානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ආමො පක්කවණ්ණී, පක්කො ආමවණ්ණී, ආමො ආමවණ්ණී, පක්කො පක්කවණ්ණී. ๑๐๕. ภิกษุทั้งหลาย มะม่วง ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ดิบแต่ผิวสุก สุกแต่ผิวดิบ ดิบทั้งเนื้อในและผิว สุกทั้งเนื้อในและผิว ภิกษุทั้งหลาย มะม่วง ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยมะม่วง ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลกฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกคืออะไรบ้าง คือ บุคคลดิบแต่ผิวสุก บุคคลสุกแต่ผิวดิบ บุคคลดิบทั้งภายในและภายนอก บุคคลสุกทั้งภายในและภายนอก ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, අම්බං ආමං පක්කවණ්ණි; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลดิบแต่ผิวสุกเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรน่าเลื่อมใส แต่เขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดิบแต่ผิวสุกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มะม่วงผลนั้นดิบแต่ผิวสุก ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, අම්බං පක්කං ආමවණ්ණි; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลสุกแต่ผิวดิบเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรไม่น่าเลื่อมใส แต่เขารู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลสุกแต่ผิวดิบเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มะม่วงผลนั้นสุกแต่ผิวดิบ ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී[Pg.422]. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, අම්බං ආමං ආමවණ්ණි; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลดิบทั้งภายในและภายนอกเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรไม่น่าเลื่อมใส และเขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดิบทั้งภายในและภายนอกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มะม่วงผลนั้นดิบทั้งเนื้อในและผิว ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, අම්බං පක්කං පක්කවණ්ණි; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลสุกทั้งภายในและภายนอกเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรน่าเลื่อมใส และเขารู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลสุกทั้งภายในและภายนอกเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มะม่วงผลนั้นสุกทั้งเนื้อในและผิว ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยมะม่วง ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบ ปฐมอัมพสูตรที่ ๕ 6. දුතියඅම්බසුත්තං ๖. ทุติยอัมพสูตร (ඡට්ඨං උත්තානත්ථමෙවාති අට්ඨකථායං දස්සිතං, පාළිපොත්ථකෙසු පන කත්ථචිපි න දිස්සති.) (อรรถกถาแสดงไว้ว่า สูตรที่ ๖ มีเนื้อความตื้น แต่ไม่ปรากฏในบาลีฉบับไหนๆ) 7. මූසිකසුත්තං ๗. มูสิกสูตร 107. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, මූසිකා. කතමා චතස්සො? ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා, ගාධං කත්තා ච වසිතා ච – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො මූසිකා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා, ගාධං කත්තා ච වසිතා ච. ๑๐๗. ภิกษุทั้งหลาย หนู ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกคืออะไรบ้าง คือ หนูที่ขุดรู แต่ไม่อยู่ หนูที่อยู่ แต่ไม่ขุดรู หนูที่ไม่ขุดรูและไม่อยู่ หนูที่ขุดรูและอยู่ด้วย ภิกษุทั้งหลาย หนู ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยหนู ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลกฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกคืออะไรบ้าง คือ บุคคลผู้ขุดรู แต่ไม่อยู่ บุคคลผู้อยู่ แต่ไม่ขุดรู บุคคลผู้ไม่ขุดรูและไม่อยู่ บุคคลผู้ขุดรูและอยู่ด้วย ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති, නො වසිතා. සෙය්‍යථාපි සා, භික්ඛවෙ, මූසිකා ගාධං කත්තා, නො වසිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ขุดรู แต่ไม่อยู่เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เล่าเรียนธรรมคือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขาไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ขุดรู แต่ไม่อยู่เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย หนูตัวนั้นขุดรู แต่ไม่อยู่ ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වසිතා හොති, නො ගාධං කත්තා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං[Pg.423], උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වසිතා හොති, නො ගාධං කත්තා. සෙය්‍යථාපි සා, භික්ඛවෙ, මූසිකා වසිතා හොති, නො ගාධං කත්තා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං, පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้อยู่ แต่ไม่ขุดรูเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้เล่าเรียนธรรมคือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขารู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อยู่ แต่ไม่ขุดรูเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย หนูตัวนั้นอยู่ แต่ไม่ขุดรู ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති, නො වසිතා. සෙය්‍යථාපි සා, භික්ඛවෙ, මූසිකා නෙව ගාධං කත්තා හොති, නො වසිතා; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่สร้างที่อยู่และไม่อยู่อาศัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาจึงไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่สร้างที่อยู่และไม่อยู่อาศัย เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนหนูตัวนั้นไม่สร้างที่อยู่และไม่อยู่อาศัย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච. සෙය්‍යථාපි සා, භික්ඛවෙ, මූසිකා ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สร้างที่อยู่และอยู่อาศัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ เขาย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สร้างที่อยู่และอยู่อาศัย เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนหนูตัวนั้นสร้างที่อยู่และอยู่อาศัย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยหนู ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก 8. බලීබද්දසුත්තං ๘. พลีพัททสูตร 108. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, බලීබද්දා. කතමෙ චත්තාරො? සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, පරගවචණ්ඩො නො සගවචණ්ඩො, සගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, නෙව සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො බලීබද්දා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, පරගවචණ්ඩො නො සගවචණ්ඩො, සගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, නෙව සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො. ๑๐๘. ภิกษุทั้งหลาย โคถึก ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ โคถึกดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น ๑ โคถึกดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน ๑ โคถึกดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ๑ โคถึกไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ๑ ภิกษุทั้งหลาย โคถึก ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยโคถึก ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น ๑ บุคคลดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน ๑ บุคคลดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ๑ บุคคลไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ๑ ‘‘කථඤ්ච[Pg.424], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සගවචණ්ඩො හොති, නො පරගවචණ්ඩො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සකපරිසං උබ්බෙජෙතා හොති, නො පරපරිසං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සගවචණ්ඩො හොති, නො පරගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, බලීබද්දො සගවචණ්ඩො, නො පරගවචණ්ඩො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมทำให้บริษัทของตนหวาดสะดุ้ง แต่ไม่ทำให้บริษัทอื่นหวาดสะดุ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนโคถึกตัวนั้นดุในฝูงของตน แต่ไม่ดุในฝูงอื่น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරගවචණ්ඩො හොති, නො සගවචණ්ඩො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො පරපරිසං උබ්බෙජෙතා හොති, නො සකපරිසං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරගවචණ්ඩො හොති, නො සගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, බලීබද්දො පරගවචණ්ඩො, නො සගවචණ්ඩො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมทำให้บริษัทอื่นหวาดสะดุ้ง แต่ไม่ทำให้บริษัทของตนหวาดสะดุ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนโคถึกตัวนั้นดุในฝูงอื่น แต่ไม่ดุในฝูงของตน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සගවචණ්ඩො ච හොති පරගවචණ්ඩො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සකපරිසං උබ්බෙජෙතා හොති පරපරිසඤ්ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සගවචණ්ඩො ච හොති පරගවචණ්ඩො ච. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, බලීබද්දො සගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมทำให้บริษัทของตนและบริษัทอื่นหวาดสะดุ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนโคถึกตัวนั้นดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව සගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නෙව සකපරිසං උබ්බෙජෙතා හොති, නො පරපරිසඤ්ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙව සගවචණ්ඩො හොති, නො පරගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, බලීබද්දො නෙව සගවචණ්ඩො, නො පරගවචණ්ඩො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่ทำให้บริษัทของตนและบริษัทอื่นหวาดสะดุ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนโคถึกตัวนั้นไม่ดุทั้งในฝูงของตนและในฝูงอื่น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยโคถึก ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก 9. රුක්ඛසුත්තං ๙. รุกขสูตร 109. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, රුක්ඛා. කතමෙ චත්තාරො? ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, සාරො සාරපරිවාරො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො රුක්ඛා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, සාරො සාරපරිවාරො. ๑๐๙. ภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ ต้นไม้ที่เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร ๑ ต้นไม้ที่เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร ๑ ต้นไม้ที่เป็นแก่น มีกระพี้เป็นบริวาร ๑ ต้นไม้ที่เป็นแก่น มีแก่นเป็นบริวาร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้อุปมาด้วยต้นไม้ ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร ๑ บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร ๑ บุคคลผู้เป็นแก่น มีกระพี้เป็นบริวาร ๑ บุคคลผู้เป็นแก่น มีแก่นเป็นบริวาร ๑ ‘‘කථඤ්ච[Pg.425], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො; පරිසාපිස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนทุศีล มีธรรมอันเลวทราม แม้บริษัทของเขาก็เป็นคนทุศีล มีธรรมอันเลวทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนต้นไม้ที่เป็นกระพี้ มีกระพี้เป็นบริวาร ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති සාරපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො; පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති සාරපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนทุศีล มีธรรมอันเลวทราม แต่บริษัทของเขาเป็นผู้มีศีล มีธรรมอันดีงาม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร เป็นอย่างนี้เอง เปรียบเหมือนต้นไม้ที่เป็นกระพี้ มีแก่นเป็นบริวาร ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාරො හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො; පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාරො හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. “ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีแก่น มีกะพี้เป็นบริวาร เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม แต่บริษัทของเขาเป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีแก่น มีกะพี้เป็นบริวาร. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้มีแก่น มีกะพี้เป็นบริวาร ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น.” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාරො හොති සාරපරිවාරො? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො; පරිසාපිස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාරො හොති සාරපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාරො සාරපරිවාරො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. නවමං. “ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีแก่น มีแก่นเป็นบริวาร เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม แม้บริษัทของเขาก็เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีแก่น มีแก่นเป็นบริวาร. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้มีแก่น มีแก่นเป็นบริวาร ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้เปรียบด้วยต้นไม้ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก.” จบสูตรที่ ๙ 10. ආසීවිසසුත්තං ๑๐. อาสีวิสสูตร 110. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආසීවිසා. කතමෙ චත්තාරො? ආගතවිසො න ඝොරවිසො, ඝොරවිසො න ආගතවිසො, ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආසීවිසා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ආගතවිසො න ඝොරවිසො, ඝොරවිසො න ආගතවිසො[Pg.426], ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසො. ๑๑๐. “ภิกษุทั้งหลาย อสรพิษ ๔ จำพวกนี้. ๔ จำพวกเป็นไฉน? คือ อสรพิษมีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย ๑, อสรพิษมีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว ๑, อสรพิษมีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย ๑, อสรพิษไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย ๑. ภิกษุทั้งหลาย อสรพิษ ๔ จำพวกนี้แล. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกเปรียบด้วยอสรพิษ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน. ๔ จำพวกเป็นไฉน? คือ บุคคลมีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย ๑, บุคคลมีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว ๑, บุคคลมีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย ๑, บุคคลไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย ๑.” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආගතවිසො හොති, න ඝොරවිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආගතවිසො හොති, න ඝොරවිසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, ආසීවිසො ආගතවිසො, න ඝොරවිසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. “ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โกรธเนืองๆ แต่ความโกรธของเขานั้นไม่นอนเนื่องอยู่นาน. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนอสรพิษนั้นมีพิษแล่นเร็ว แต่ไม่มีพิษร้าย ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น.” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඝොරවිසො හොති, න ආගතවිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඝොරවිසො හොති, න ආගතවිසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, ආසීවිසො ඝොරවිසො, න ආගතවිසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. “ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่โกรธเนืองๆ เลย แต่ความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่นาน. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนอสรพิษนั้นมีพิษร้าย แต่ไม่มีพิษแล่นเร็ว ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น.” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආගතවිසො ච හොති ඝොරවිසො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආගතවිසො ච හොති ඝොරවිසො ච. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, ආසීවිසො ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. “ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โกรธเนืองๆ และความโกรธของเขานั้นก็นอนเนื่องอยู่นาน. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้มีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนอสรพิษนั้นมีพิษแล่นเร็วและมีพิษร้าย ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น.” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවාගතවිසො හොති න ඝොරවිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවාගතවිසො හොති, න ඝොරවිසො. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, ආසීවිසො නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසො; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දසමං. “ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย เป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่โกรธเนืองๆ เลย และความโกรธของเขานั้นก็ไม่นอนเนื่องอยู่นาน. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล บุคคลชื่อว่าผู้ไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนอสรพิษนั้นไม่มีพิษแล่นเร็วและไม่มีพิษร้าย ฉันใด, ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้เปรียบด้วยอสรพิษ มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก.” จบสูตรที่ ๑๐ වලාහකවග්ගො පඨමො. วลาหกวรรคที่ ๑ จบ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ ද්වෙ වලාහා කුම්භ-උදක, රහදා ද්වෙ හොන්ති අම්බානි; මූසිකා බලීබද්දා රුක්ඛා, ආසීවිසෙන තෙ දසාති. ว่าด้วยบุคคลเปรียบด้วยเมฆ ๒ สูตร, หม้อ ๑ สูตร, ห้วงน้ำ ๑ สูตร, มะม่วง ๒ สูตร, หนู ๑ สูตร, โคอุสภะ ๑ สูตร, ต้นไม้ ๑ สูตร, อสรพิษ ๑ สูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร (12) 2. කෙසිවග්ගො (๑๒) ๒. เกสิวรรค 1. කෙසිසුත්තං ๑. เกสิสูตร 111. අථ [Pg.427] ඛො කෙසි අස්සදම්මසාරථි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො කෙසිං අස්සදම්මසාරථිං භගවා එතදවොච – ‘‘ත්වං ඛොසි, කෙසි, පඤ්ඤාතො අස්සදම්මසාරථීති. කථං පන ත්වං, කෙසි, අස්සදම්මං විනෙසී’’ති? ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, අස්සදම්මං සණ්හෙනපි විනෙමි, ඵරුසෙනපි විනෙමි, සණ්හඵරුසෙනපි විනෙමී’’ති. ‘‘සචෙ තෙ, කෙසි, අස්සදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති, කින්ති නං කරොසී’’ති? ‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, අස්සදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති; හනාමි නං, භන්තෙ. තං කිස්ස හෙතු? මා මෙ ආචරියකුලස්ස අවණ්ණො අහොසී’’ති. ๑๑๑. ครั้งนั้นแล นายเกสี สารถีผู้ฝึกม้า ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับนายเกสี สารถีผู้ฝึกม้า ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า “ดูกรเกสี ได้ยินว่า ท่านเป็นสารถีผู้ฝึกม้าที่ปรากฏชื่อเสียง. ดูกรเกสี ก็ท่านย่อมฝึกม้าที่ควรฝึกอย่างไร?” นายเกสีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมฝึกม้าที่ควรฝึก ด้วยวิธีละม่อมบ้าง ด้วยวิธีหยาบบ้าง ด้วยวิธีทั้งละม่อมทั้งหยาบบ้าง พระเจ้าข้า.” “ดูกรเกสี ถ้าม้าที่ควรฝึกของท่าน ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีหยาบ ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีทั้งละม่อมทั้งหยาบ ท่านจะทำมันอย่างไร?” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าม้าที่ควรฝึกของข้าพระองค์ ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีหยาบ ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีทั้งละม่อมทั้งหยาบ ข้าพระองค์ก็จะฆ่ามันเสีย พระเจ้าข้า. ข้อนั้นเพราะเหตุไร? เพื่อมิให้เสื่อมเสียชื่อเสียงแก่วงศ์อาจารย์ของข้าพระองค์ พระเจ้าข้า.” ‘‘භගවා පන, භන්තෙ, අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි. කථං පන, භන්තෙ, භගවා පුරිසදම්මං විනෙතී’’ති? ‘‘අහං ඛො, කෙසි, පුරිසදම්මං සණ්හෙනපි විනෙමි, ඵරුසෙනපි විනෙමි, සණ්හඵරුසෙනපි විනෙමි. තත්‍රිදං, කෙසි, සණ්හස්මිං – ඉති කායසුචරිතං ඉති කායසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති වචීසුචරිතං ඉති වචීසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති මනොසුචරිතං ඉති මනොසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති දෙවා, ඉති මනුස්සාති. තත්‍රිදං, කෙසි, ඵරුසස්මිං – ඉති කායදුච්චරිතං ඉති කායදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති වචීදුච්චරිතං ඉති වචීදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති මනොදුච්චරිතං ඉති මනොදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති නිරයො, ඉති තිරච්ඡානයොනි, ඉති පෙත්තිවිසයො’’ති. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคทรงเป็นสารถีผู้ฝึกบุรุษที่ควรฝึกชั้นเยี่ยม ไม่มีใครยิ่งกว่า. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคย่อมทรงฝึกบุรุษที่ควรฝึกอย่างไร?” “ดูกรเกสี เราย่อมฝึกบุรุษที่ควรฝึก ด้วยวิธีละม่อมบ้าง ด้วยวิธีหยาบบ้าง ด้วยวิธีทั้งละม่อมทั้งหยาบบ้าง. ดูกรเกสี ในการฝึกนั้น วิธีละม่อม คือ (เราแสดงว่า) อย่างนี้ กายสุจริต, อย่างนี้ วิบากของกายสุจริต, อย่างนี้ วจีสุจริต, อย่างนี้ วิบากของวจีสุจริต, อย่างนี้ มโนสุจริต, อย่างนี้ วิบากของมโนสุจริต, อย่างนี้ เทวดา, อย่างนี้ มนุษย์. ดูกรเกสี ในการฝึกนั้น วิธีหยาบ คือ (เราแสดงว่า) อย่างนี้ กายทุจริต, อย่างนี้ วิบากของกายทุจริต, อย่างนี้ วจีทุจริต, อย่างนี้ วิบากของวจีทุจริต, อย่างนี้ มโนทุจริต, อย่างนี้ วิบากของมโนทุจริต, อย่างนี้ นรก, อย่างนี้ กำเนิดสัตว์เดรัจฉาน, อย่างนี้ เปรตวิสัย.” ‘‘තත්‍රිදං, කෙසි, සණ්හඵරුසස්මිං – ඉති කායසුචරිතං ඉති කායසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති කායදුච්චරිතං ඉති කායදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති වචීසුචරිතං ඉති වචීසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති වචීදුච්චරිතං ඉති වචීදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති මනොසුචරිතං ඉති මනොසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති මනොදුච්චරිතං ඉති මනොදුච්චරිතස්ස විපාකො, ඉති දෙවා, ඉති මනුස්සා, ඉති නිරයො, ඉති තිරච්ඡානයොනි, ඉති පෙත්තිවිසයො’’ති. เกสิ ในการฝึกทั้งวิธีละมุนละม่อมและวิธีรุนแรงนั้น มีดังนี้ คือ กายสุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งกายสุจริตเป็นอย่างนี้ กายทุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งกายทุจริตเป็นอย่างนี้ วจีสุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งวจีสุจริตเป็นอย่างนี้ วจีทุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งวจีทุจริตเป็นอย่างนี้ มโนสุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งมโนสุจริตเป็นอย่างนี้ มโนทุจริตเป็นอย่างนี้ วิบากแห่งมโนทุจริตเป็นอย่างนี้ เทวดาเป็นอย่างนี้ มนุษย์เป็นอย่างนี้ นรกเป็นอย่างนี้ กำเนิดดิรัจฉานเป็นอย่างนี้ เปรตวิสัยเป็นอย่างนี้ ‘‘සචෙ [Pg.428] තෙ, භන්තෙ, පුරිසදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති, කින්ති නං භගවා කරොතී’’ති? ‘‘සචෙ මෙ, කෙසි, පුරිසදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති, හනාමි නං, කෙසී’’ති. ‘‘න ඛො, භන්තෙ, භගවතො පාණාතිපාතො කප්පති. අථ ච පන භගවා එවමාහ – ‘හනාමි, නං කෙසී’’’ති! ‘‘සච්චං, කෙසි! න තථාගතස්ස පාණාතිපාතො කප්පති. අපි ච යො පුරිසදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති, න තං තථාගතො වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤති, නාපි විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරී වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤන්ති. වධො හෙසො, කෙසි, අරියස්ස විනයෙ – යං න තථාගතො වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤති, නාපි විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරී වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤන්තී’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าบุรุษที่ควรฝึกของพระองค์ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีรุนแรง ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อมและวิธีรุนแรง พระผู้มีพระภาคจะทรงทำอย่างไรกับบุรุษนั้น” “เกสิ ถ้าบุรุษที่ควรฝึกของเราไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีรุนแรง ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อมและวิธีรุนแรง เราจะฆ่าบุรุษนั้นเสีย” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การฆ่าสัตว์ไม่สมควรแก่พระผู้มีพระภาคเลย แต่พระผู้มีพระภาคกลับตรัสอย่างนี้ว่า ‘เกสิ เราจะฆ่าบุรุษนั้นเสีย’” “จริงอยู่ เกสิ การฆ่าสัตว์ไม่สมควรแก่ตถาคต แต่บุรุษที่ควรฝึกคนใดไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อม ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีรุนแรง ไม่เข้าถึงการฝึกด้วยวิธีละมุนละม่อมและวิธีรุนแรง ตถาคตย่อมไม่สำคัญบุรุษนั้นว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน แม้เพื่อนพรหมจารีผู้เป็นวิญญูชนก็ไม่สำคัญบุรุษนั้นว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน เกสิ นี้แลคือการฆ่าในวินัยของพระอริยะ คือ การที่ตถาคตไม่สำคัญว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน และแม้เพื่อนพรหมจารีผู้เป็นวิญญูชนก็ไม่สำคัญว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน” ‘‘සො හි නූන, භන්තෙ, සුහතො හොති – යං න තථාගතො වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤති, නාපි විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරී වත්තබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤන්තීති. අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඨමං. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษที่ตถาคตไม่สำคัญว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน และแม้เพื่อนพรหมจารีผู้เป็นวิญญูชนก็ไม่สำคัญว่าควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน เป็นอันถูกฆ่าดีแล้วแน่แท้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ... ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป 2. ජවසුත්තං ๒. ชวสูตร 112. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? අජ්ජවෙන, ජවෙන, ඛන්තියා, සොරච්චෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති, රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ๑๑๒. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอยได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นราชองค์ได้ องค์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความซื่อตรง ๒. ความเร็ว ๓. ความอดทน ๔. ความสงบเสงี่ยม ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอยได้ เป็นราชพาหนะ และนับว่าเป็นราชองค์ได้ ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? අජ්ජවෙන, ජවෙන, ඛන්තියා, සොරච්චෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความซื่อตรง ๒. ความเร็ว ๓. ความอดทน ๔. ความสงบเสงี่ยม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก 3. පතොදසුත්තං ๓. ปโตทสูตร 113. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.429], භික්ඛවෙ, භද්‍රා අස්සාජානීයා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති! එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො භද්‍රො අස්සාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. ๑๑๓. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ พอเห็นเงาปฏักก็สลด สังเวชว่า ‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไรดี’ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นม้าอาชาไนยพันธุ์ดีจำพวกที่ ๑ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො න හෙව ඛො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති, අපි ච ඛො ලොමවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති! එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො භද්‍රො අස්සාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ พอเห็นเงาปฏักก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แต่เมื่อถูกปฏักแทงถูกขุมขนจึงสลด สังเวชว่า ‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไรดี’ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นม้าอาชาไนยพันธุ์ดีจำพวกที่ ๒ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො න හෙව ඛො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති නාපි ලොමවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති, අපි ච ඛො චම්මවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති! එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො භද්‍රො අස්සාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ พอเห็นเงาปฏักก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แม้ถูกปฏักแทงถูกขุมขนก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แต่เมื่อถูกปฏักแทงถูกหนังจึงสลด สังเวชว่า ‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไรดี’ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นม้าอาชาไนยพันธุ์ดีจำพวกที่ ๓ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො න හෙව ඛො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති නාපි ලොමවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති නාපි චම්මවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති, අපි ච ඛො අට්ඨිවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති! එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො භද්‍රො අස්සාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො [Pg.430] ලොකස්මිං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො භද්‍රා අස්සාජානීයා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ พอเห็นเงาปฏักก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แม้ถูกปฏักแทงถูกขุมขนก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แม้ถูกปฏักแทงถูกหนังก็ยังไม่สลด ไม่สังเวช แต่เมื่อถูกปฏักแทงถึงกระดูกจึงสลด สังเวชว่า ‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไรดี’ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นม้าอาชาไนยพันธุ์ดีจำพวกที่ ๔ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරොමෙ භද්‍රා පුරිසාජානීයා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සුණාති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා දුක්ඛිතො වා කාලඞ්කතො වා’ති. සො තෙන සංවිජ්ජති, සංවෙගං ආපජ්ජති. සංවිග්ගො යොනිසො පදහති. පහිතත්තො කායෙන චෙව පරමසච්චං සච්ඡිකරොති, පඤ්ඤාය ච අතිවිජ්ඣ පස්සති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො අස්සාජානීයො පතොදච්ඡායං දිස්වා සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං භද්‍රං පුරිසාජානීයං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ได้ฟังข่าวว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชายป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว’ เขาย่อมสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเรื่องนั้น เมื่อมีใจสลดแล้ว ย่อมเริ่มตั้งความเพียรโดยแยบคาย เมื่อมีตนส่งไปแล้ว ย่อมทำให้แจ้งปรมัตถสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยตัวเจริญเห็นเงาปฏักแล้ว ย่อมสลดใจ ถึงความสังเวช ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญจำพวกที่ ๑ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො න හෙව ඛො සුණාති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා දුක්ඛිතො වා කාලඞ්කතො වා’ති, අපි ච ඛො සාමං පස්සති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා දුක්ඛිතං වා කාලඞ්කතං වා. සො තෙන සංවිජ්ජති, සංවෙගං ආපජ්ජති. සංවිග්ගො යොනිසො පදහති. පහිතත්තො කායෙන චෙව පරමසච්චං සච්ඡිකරොති, පඤ්ඤාය ච අතිවිජ්ඣ පස්සති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො අස්සාජානීයො ලොමවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං භද්‍රං පුරිසාජානීයං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ฟังข่าวว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชายป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว’ แต่เขาเห็นหญิงหรือชายที่ป่วยหนัก หรือทำกาละแล้วด้วยตนเอง เขาย่อมสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเรื่องนั้น เมื่อมีใจสลดแล้ว ย่อมเริ่มตั้งความเพียรโดยแยบคาย เมื่อมีตนส่งไปแล้ว ย่อมทำให้แจ้งปรมัตถสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยตัวเจริญถูกแทงที่ขุมขนแล้ว ย่อมสลดใจ ถึงความสังเวช ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญจำพวกที่ ๒ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො න හෙව ඛො සුණාති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා දුක්ඛිතො වා කාලඞ්කතො වා’ති, නාපි සාමං පස්සති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා දුක්ඛිතං වා කාලඞ්කතං වා, අපි ච ඛ්වස්ස ඤාති වා සාලොහිතො වා දුක්ඛිතො වා හොති කාලඞ්කතො වා. සො තෙන සංවිජ්ජති, සංවෙගං ආපජ්ජති. සංවිග්ගො යොනිසො පදහති. පහිතත්තො කායෙන චෙව පරමසච්චං [Pg.431] සච්ඡිකරොති, පඤ්ඤාය ච අතිවිජ්ඣ පස්සති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො අස්සාජානීයො චම්මවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං භද්‍රං පුරිසාජානීයං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ฟังข่าวว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชายป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว’ และไม่ได้เห็นหญิงหรือชายที่ป่วยหนัก หรือทำกาละแล้วด้วยตนเอง แต่ญาติหรือผู้ร่วมสายโลหิตของเขาป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว เขาย่อมสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเรื่องนั้น เมื่อมีใจสลดแล้ว ย่อมเริ่มตั้งความเพียรโดยแยบคาย เมื่อมีตนส่งไปแล้ว ย่อมทำให้แจ้งปรมัตถสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยตัวเจริญถูกแทงถึงหนังแล้ว ย่อมสลดใจ ถึงความสังเวช ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญจำพวกที่ ๓ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො න හෙව ඛො සුණාති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා දුක්ඛිතො වා කාලඞ්කතො වා’ති, නාපි සාමං පස්සති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා දුක්ඛිතං වා කාලඞ්කතං වා, නාපිස්ස ඤාති වා සාලොහිතො වා දුක්ඛිතො වා හොති කාලඞ්කතො වා, අපි ච ඛො සාමඤ්ඤෙව ඵුට්ඨො හොති සාරීරිකාහි වෙදනාහි දුක්ඛාහි තිබ්බාහි ඛරාහි කටුකාහි අසාතාහි අමනාපාහි පාණහරාහි. සො තෙන සංවිජ්ජති, සංවෙගං ආපජ්ජති. සංවිග්ගො යොනිසො පදහති. පහිතත්තො කායෙන චෙව පරමසච්චං සච්ඡිකරොති, පඤ්ඤාය ච අතිවිජ්ඣ පස්සති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො අස්සාජානීයො අට්ඨිවෙධවිද්ධො සංවිජ්ජති සංවෙගං ආපජ්ජති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං භද්‍රං පුරිසාජානීයං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො භද්‍රො පුරිසාජානීයො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො භද්‍රා පුරිසාජානීයා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ฟังข่าวว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชายป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว’ ไม่ได้เห็นหญิงหรือชายที่ป่วยหนัก หรือทำกาละแล้วด้วยตนเอง และญาติหรือผู้ร่วมสายโลหิตของเขาก็ไม่ได้ป่วยหนัก หรือทำกาละแล้ว แต่เขาเองถูกเวทนาทางกายที่ก่อทุกข์ กล้าแข็ง หยาบ เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ พรากชีวิตได้ สัมผัสแล้ว เขาย่อมสลดใจ ถึงความสังเวชเพราะเรื่องนั้น เมื่อมีใจสลดแล้ว ย่อมเริ่มตั้งความเพียรโดยแยบคาย เมื่อมีตนส่งไปแล้ว ย่อมทำให้แจ้งปรมัตถสัจจะด้วยนามกาย และเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยตัวเจริญถูกแทงถึงกระดูกแล้ว ย่อมสลดใจ ถึงความสังเวช ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุรุษอาชาไนยผู้เจริญนี้ว่ามีอุปไมยฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้เป็นเช่นนี้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุรุษอาชาไนยผู้เจริญจำพวกที่ ๔ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก 4. නාගසුත්තං ๔. นาคสูตร 114. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො නාගො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සොතා ච හොති, හන්තා ච, ඛන්තා ච, ගන්තා ච. ๑๑๔. ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นช้างทรงสมควรแก่พระราชา เป็นราชพาหนะ นับว่าเป็นราชองค์ได้ องค์ ๔ ประการไหนบ้าง คือ ช้างของพระราชาในกรณีนี้ ๑. เป็นผู้ฟัง ๒. เป็นผู้ฆ่า ๓. เป็นผู้อดทน ๔. เป็นผู้ไป ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සොතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො යමෙනං හත්ථිදම්මසාරථි කාරණං කාරෙති – යදි වා කතපුබ්බං යදි වා අකතපුබ්බං – තං අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බචෙතසා සමන්නාහරිත්වා [Pg.432] ඔහිතසොතො සුණාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සොතා හොති. ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้ฟังเป็นอย่างไร คือ ช้างของพระราชาในกรณีนี้ เมื่อนายควาญช้างผู้ฝึกช้างให้ทำการงานใด ไม่ว่าจะเป็นงานที่เคยทำหรือไม่เคยทำก็ตาม ย่อมตั้งใจ ใส่ใจ น้อมใจไปทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับฟังการงานนั้น ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้ฟังเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො හන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සඞ්ගාමගතො හත්ථිම්පි හනති, හත්ථාරුහම්පි හනති, අස්සම්පි හනති, අස්සාරුහම්පි හනති, රථම්පි හනති, රථිකම්පි හනති, පත්තිකම්පි හනති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො හන්තා හොති. ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้ฆ่าเป็นอย่างไร คือ ช้างของพระราชาในกรณีนี้ เมื่อเข้าสู่สงคราม ย่อมฆ่าช้างบ้าง ฆ่าคนขี่ช้างบ้าง ฆ่าม้าบ้าง ฆ่าคนขี่ม้าบ้าง ทำลายรถรบบ้าง ฆ่าพลรถบ้าง ฆ่าพลเดินเท้าบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้ฆ่าเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො ඛන්තා හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො සඞ්ගාමගතො ඛමො හොති සත්තිප්පහාරානං අසිප්පහාරානං උසුප්පහාරානං ඵරසුප්පහාරානං භෙරිපණවසඞ්ඛතිණවනින්නාදසද්දානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො ඛන්තා හොති. ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้อดทนเป็นอย่างไร คือ ช้างของพระราชาในกรณีนี้ เมื่อเข้าสู่สงคราม ย่อมทนทานต่อการประหารด้วยหอก ด้วยดาบ ด้วยลูกศร ด้วยขวาน และทนทานต่อเสียงกลอง บัณเฑาะว์ สังข์ และเสียงกึกก้องต่างๆ ได้ ภิกษุทั้งหลาย ช้างของพระราชาเป็นผู้อดทนเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො ගන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො යමෙනං හත්ථිදම්මසාරථි දිසං පෙසෙති – යදි වා ගතපුබ්බං යදි වා අගතපුබ්බං – තං ඛිප්පමෙව ගන්තා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගො ගන්තා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො නාගො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. “ภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงชื่อว่าเป็นผู้ไปเร็วเป็นอย่างไร คือ ช้างหลวงในโลกนี้ ไม่ว่าจะเคยไปหรือไม่เคยไปก็ตาม เมื่อควาญช้างส่งไปทางทิศใด ก็จะไปถึงทิศนั้นได้อย่างรวดเร็ว ช้างหลวงชื่อว่าเป็นผู้ไปเร็วเป็นอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นช้างที่คู่ควรแก่พระราชา เป็นของใช้สอยของพระราชา และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา” ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති …පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතා ච හොති, හන්තා ච, ඛන්තා ච, ගන්තා ච. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ก็เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฟัง ๒. เป็นผู้กำจัด ๓. เป็นผู้อดทน ๔. เป็นผู้ไปเร็ว” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ දෙසියමානෙ අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බචෙතසා සමන්නාහරිත්වා ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතා හොති. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ฟังเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อมีผู้แสดงธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อมตั้งใจ ใส่ใจ จดจ่อด้วยจิตทั้งหมด เงี่ยโสตลงสดับธรรม ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ฟังเป็นอย่างนี้แล” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති (හනති) බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති හනති [Pg.433] බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හන්තා හොති. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้กำจัดเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่ยอมรับกามวิตกที่เกิดขึ้น ย่อมละ บรรเทา ทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ถึงความไม่มีอีกต่อไป ไม่ยอมรับพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้น ...ฯลฯ... ไม่ยอมรับวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้น ...ฯลฯ... ไม่ยอมรับบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วๆ เล่าๆ ย่อมละ บรรเทา ทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ถึงความไม่มีอีกต่อไป ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้กำจัดเป็นอย่างนี้แล” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛන්තා හොති. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้อดทนเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย สัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน เป็นผู้มีปกติอดกลั้นต่อถ้อยคำที่เขากล่าวร้ายและว่าร้าย ต่อเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นซึ่งเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ แทบจะคร่าชีวิตได้ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้อดทนเป็นอย่างนี้แล” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගන්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යායං දිසා අගතපුබ්බා ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං, තං ඛිප්පඤ්ඤෙව ගන්තා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගන්තා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ไปเร็วเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ไปถึงทิศที่ยังไม่เคยไปตลอดหนทางอันยาวไกลนี้ คือ นิพพานอันเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง เป็นที่สละคืนอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่คลายกำหนัด เป็นที่ดับทุกข์ ได้อย่างรวดเร็ว ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ไปเร็วเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก” จบสูตรที่ ๔ 5. ඨානසුත්තං ๕. ฐานสูตร 115. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, ඨානානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, ඨානං අමනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති. අත්ථි, භික්ඛවෙ, ඨානං අමනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති. අත්ථි, භික්ඛවෙ, ඨානං මනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති. අත්ථි, භික්ඛවෙ, ඨානං මනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති. ๑๑๕. “ภิกษุทั้งหลาย ฐานะ ๔ ประการนี้มีอยู่ ฐานะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ๑. ฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจ และเมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ๒. ฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจ แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ ๓. ฐานะที่ทำแล้วน่าพอใจ แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ๔. ฐานะที่ทำแล้วน่าพอใจ และเมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์” ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං ඨානං අමනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති – ඉදං, භික්ඛවෙ, ඨානං උභයෙනෙව න කත්තබ්බං මඤ්ඤති. යම්පිදං ඨානං අමනාපං කාතුං; ඉමිනාපි නං න කත්තබ්බං මඤ්ඤති. යම්පිදං ඨානං කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති; ඉමිනාපි නං න කත්තබ්බං මඤ්ඤති. ඉදං, භික්ඛවෙ, ඨානං උභයෙනෙව න කත්තබ්බං මඤ්ඤති. “ภิกษุทั้งหลาย บรรดาฐานะ ๔ ประการนั้น ฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจ และเมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าฐานะนี้ไม่ควรทำโดยเหตุทั้งสองประการ คือ พึงทราบว่าฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจนี้ ไม่ควรทำแม้เพราะเหตุนี้ และพึงทราบว่าฐานะที่เมื่อทำ ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์นี้ ไม่ควรทำแม้เพราะเหตุนี้ ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าฐานะนี้ไม่ควรทำโดยเหตุทั้งสองประการ” ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං ඨානං අමනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති – ඉමස්මිං, භික්ඛවෙ, ඨානෙ බාලො ච පණ්ඩිතො ච වෙදිතබ්බො පුරිසථාමෙ [Pg.434] පුරිසවීරියෙ පුරිසපරක්කමෙ. න, භික්ඛවෙ, බාලො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කිඤ්චාපි ඛො ඉදං ඨානං අමනාපං කාතුං; අථ චරහිදං ඨානං කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තතී’ති. සො තං ඨානං න කරොති. තස්ස තං ඨානං අකයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති. පණ්ඩිතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කිඤ්චාපි ඛො ඉදං ඨානං අමනාපං කාතුං; අථ චරහිදං ඨානං කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තතී’ති. සො තං ඨානං කරොති. තස්ස තං ඨානං කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති. “ภิกษุทั้งหลาย บรรดาฐานะ ๔ ประการนั้น ฐานะที่ทำแล้วไม่น่าพอใจ แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ ในฐานะนี้ พึงทราบคนพาลและบัณฑิตได้ด้วยกำลังของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ ภิกษุทั้งหลาย คนพาลย่อมไม่พิจารณาเห็นว่า ‘แม้ฐานะนี้จะทำแล้วไม่น่าพอใจก็จริง แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์’ เขาจึงไม่ทำฐานะนั้น เมื่อไม่ทำฐานะนั้น ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เขา ส่วนบัณฑิตย่อมพิจารณาเห็นว่า ‘แม้ฐานะนี้จะทำแล้วไม่น่าพอใจก็จริง แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์’ เขาจึงทำฐานะนั้น เมื่อทำฐานะนั้น ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่เขา” ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං ඨානං මනාපං කාතුං; තඤ්ච කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති – ඉමස්මිම්පි, භික්ඛවෙ, ඨානෙ බාලො ච පණ්ඩිතො ච වෙදිතබ්බො පුරිසථාමෙ පුරිසවීරියෙ පුරිසපරක්කමෙ. න, භික්ඛවෙ, බාලො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කිඤ්චාපි ඛො ඉදං ඨානං මනාපං කාතුං; අථ චරහිදං ඨානං කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තතී’ති. සො තං ඨානං කරොති. තස්ස තං ඨානං කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තති. පණ්ඩිතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කිඤ්චාපි ඛො ඉදං ඨානං මනාපං කාතුං; අථ චරහිදං ඨානං කයිරමානං අනත්ථාය සංවත්තතී’ති. සො තං ඨානං න කරොති. තස්ස තං ඨානං අකයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති. “ภิกษุทั้งหลาย บรรดาฐานะ ๔ ประการนั้น ฐานะที่ทำแล้วน่าพอใจ แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ แม้ในฐานะนี้ ก็พึงทราบคนพาลและบัณฑิตได้ด้วยกำลังของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ ภิกษุทั้งหลาย คนพาลย่อมไม่พิจารณาเห็นว่า ‘แม้ฐานะนี้จะทำแล้วน่าพอใจก็จริง แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ เขาจึงทำฐานะนั้น เมื่อทำฐานะนั้น ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เขา ส่วนบัณฑิตย่อมพิจารณาเห็นว่า ‘แม้ฐานะนี้จะทำแล้วน่าพอใจก็จริง แต่เมื่อทำ ก็ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ เขาจึงไม่ทำฐานะนั้น เมื่อไม่ทำฐานะนั้น ก็ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่เขา” ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං ඨානං මනාපං කාතුං, තඤ්ච කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති – ඉදං, භික්ඛවෙ, ඨානං උභයෙනෙව කත්තබ්බං මඤ්ඤති. යම්පිදං ඨානං මනාපං කාතුං, ඉමිනාපි නං කත්තබ්බං මඤ්ඤති; යම්පිදං ඨානං කයිරමානං අත්ථාය සංවත්තති, ඉමිනාපි නං කත්තබ්බං මඤ්ඤති. ඉදං, භික්ඛවෙ, ඨානං උභයෙනෙව කත්තබ්බං මඤ්ඤති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ඨානානී’’ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาเหตุ ๔ ประการนั้น เหตุใดน่าพอใจที่จะทำ และเมื่อทำอยู่ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมสำคัญเหตุนั้นว่าควรทำโดยส่วนทั้งสองทีเดียว อนึ่ง เหตุใดน่าพอใจที่จะทำ บุคคลย่อมสำคัญเหตุนั้นว่าควรทำแม้เพราะเหตุนี้ อนึ่ง เหตุใดเมื่อทำอยู่ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ บุคคลย่อมสำคัญเหตุนั้นว่าควรทำแม้เพราะเหตุนี้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมสำคัญเหตุนั้นว่าควรทำโดยส่วนทั้งสองทีเดียว ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๔ ประการเหล่านี้แล 6. අප්පමාදසුත්තං ๖. อัปปมาทสูตร 116. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි අප්පමාදො කරණීයො. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතං, භික්ඛවෙ, පජහථ, කායසුචරිතං භාවෙථ; තත්ථ ච මා පමාදත්ථ. වචීදුච්චරිතං, භික්ඛවෙ, පජහථ, වචීසුචරිතං භාවෙථ; තත්ථ ච මා පමාදත්ථ. මනොදුච්චරිතං, භික්ඛවෙ, පජහථ, මනොසුචරිතං භාවෙථ; තත්ථ ච මා පමාදත්ථ. මිච්ඡාදිට්ඨිං, භික්ඛවෙ, පජහථ, සම්මාදිට්ඨිං භාවෙථ; තත්ථ ච මා පමාදත්ථ. ๑๑๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทำความไม่ประมาทในเหตุ ๔ ประการ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงละกายทุจริต จงเจริญกายสุจริต และจงอย่าประมาทในกายสุจริตนั้น จงละวจีทุจริต จงเจริญวจีสุจริต และจงอย่าประมาทในวจีสุจริตนั้น จงละมโนทุจริต จงเจริญมโนสุจริต และจงอย่าประมาทในมโนสุจริตนั้น จงละมิจฉาทิฏฐิ จงเจริญสัมมาทิฏฐิ และจงอย่าประมาทในสัมมาทิฏฐินั้น ‘‘යතො [Pg.435] ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කායදුච්චරිතං පහීනං හොති කායසුචරිතං භාවිතං, වචීදුච්චරිතං පහීනං හොති වචීසුචරිතං භාවිතං, මනොදුච්චරිතං පහීනං හොති මනොසුචරිතං භාවිතං, මිච්ඡාදිට්ඨි පහීනා හොති සම්මාදිට්ඨි භාවිතා, සො න භායති සම්පරායිකස්ස මරණස්සා’’ති. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุละกายทุจริตได้แล้ว เจริญกายสุจริตแล้ว ละวจีทุจริตได้แล้ว เจริญวจีสุจริตแล้ว ละมโนทุจริตได้แล้ว เจริญมโนสุจริตแล้ว ละมิจฉาทิฏฐิได้แล้ว เจริญสัมมาทิฏฐิแล้ว เธอนั้นย่อมไม่กลัวต่อความตายในสัมปรายภพ 7. ආරක්ඛසුත්තං ๗. อารักขสูตร 117. ‘‘චතූසු, භික්ඛවෙ, ඨානෙසු අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො. කතමෙසු චතූසු? ‘මා මෙ රජනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං රජ්ජී’ති අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො; ‘මා මෙ දොසනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං දුස්සී’ති අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො; ‘මා මෙ මොහනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං මුය්හී’ති අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො; ‘මා මෙ මදනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං මජ්ජී’ති අත්තරූපෙන අප්පමාදො සති චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො. ๑๑๗. ภิกษุทั้งหลาย ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ในฐานะ ๔ ประการ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ด้วยมนสิการว่า ‘จิตของเราอย่าได้กำหนัดในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด’ ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ด้วยมนสิการว่า ‘จิตของเราอย่าได้ประทุษร้ายในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความประทุษร้าย’ ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ด้วยมนสิการว่า ‘จิตของเราอย่าได้หลงในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความหลง’ ผู้หวังประโยชน์แก่ตน พึงทำความไม่ประมาท คือ สติเป็นเครื่องรักษาจิต ด้วยมนสิการว่า ‘จิตของเราอย่าได้มัวเมาในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความมัวเมา’ ‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො රජනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං න රජ්ජති වීතරාගත්තා, දොසනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං න දුස්සති වීතදොසත්තා, මොහනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං න මුය්හති වීතමොහත්තා, මදනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං න මජ්ජති වීතමදත්තා, සො න ඡම්භති න කම්පති න වෙධති න සන්තාසං ආපජ්ජති, න ච පන සමණවචනහෙතුපි ගච්ඡතී’’ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล จิตของภิกษุไม่กำหนัดในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด เพราะปราศจากราคะได้แล้ว ไม่ประทุษร้ายในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความประทุษร้าย เพราะปราศจากโทสะได้แล้ว ไม่หลงในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความหลง เพราะปราศจากโมหะได้แล้ว ไม่มัวเมาในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความมัวเมา เพราะปราศจากความมัวเมาได้แล้ว เธอนั้นย่อมไม่ครั่นคร้าม ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นสะท้าน ไม่ถึงความสะดุ้ง และไม่คล้อยตามแม้เพราะเหตุแห่งคำของสมณะ 8. සංවෙජනීයසුත්තං ๘. สังเวชนียสูตร 118. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයානි සංවෙජනීයානි ඨානානි. කතමානි චත්තාරි? ‘ඉධ තථාගතො ජාතො’ති, භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයං සංවෙජනීයං ඨානං. ‘ඉධ තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති, භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයං සංවෙජනීයං ඨානං. ‘ඉධ තථාගතො අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙසී’ති, භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයං සංවෙජනීයං ඨානං. ‘ඉධ තථාගතො අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතො’ති[Pg.436], භික්ඛවෙ, සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයං සංවෙජනීයං ඨානං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සද්ධස්ස කුලපුත්තස්ස දස්සනීයානි සංවෙජනීයානි ඨානානී’’ති. අට්ඨමං. ๑๑๘. ภิกษุทั้งหลาย สังเวชนียสถาน ๔ แห่งเหล่านี้ เป็นที่อันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น ๔ แห่ง อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ที่ระลึกว่า ‘พระตถาคตประสูติ ณ ที่นี้’ เป็นสังเวชนียสถานอันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น สถานที่ที่ระลึกว่า ‘พระตถาคตตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งพระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ณ ที่นี้’ เป็นสังเวชนียสถานอันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น สถานที่ที่ระลึกว่า ‘พระตถาคตทรงยังอนุตรธัมมจักกัปปวัตตนสูตรให้เป็นไป ณ ที่นี้’ เป็นสังเวชนียสถานอันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น สถานที่ที่ระลึกว่า ‘พระตถาคตเสด็จปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ ณ ที่นี้’ เป็นสังเวชนียสถานอันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น ภิกษุทั้งหลาย สังเวชนียสถาน ๔ แห่งเหล่านี้แล เป็นที่อันกุลบุตรผู้มีศรัทธาควรเห็น 9. පඨමභයසුත්තං ๙. ปฐมภยสูตร 119. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, භයානි. කතමානි චත්තාරි? ජාතිභයං, ජරාභයං, බ්‍යාධිභයං, මරණභයං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානී’’ති. නවමං. ๑๑๙. ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ชาติภัย (ภัยคือความเกิด) ชราภัย (ภัยคือความแก่) พยาธิภัย (ภัยคือความเจ็บ) มรณภัย (ภัยคือความตาย) ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการเหล่านี้แล 10. දුතියභයසුත්තං ๑๐. ทุติยภยสูตร 120. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, භයානි. කතමානි චත්තාරි? අග්ගිභයං, උදකභයං, රාජභයං, චොරභයං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානී’’ති. දසමං. ๑๒๐. ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ อัคคิภัย (ภัยคือไฟ) อุทกภัย (ภัยคือน้ำ) ราชภัย (ภัยคือพระราชา) โจรภัย (ภัยคือโจร) ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการเหล่านี้แล කෙසිවග්ගො දුතියො. เกสิวรรคที่ ๒ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ කෙසි ජවො පතොදො ච, නාගො ඨානෙන පඤ්චමං; අප්පමාදො ච ආරක්ඛො, සංවෙජනීයඤ්ච ද්වෙ භයාති. เกสิสูตร ชวสูตร ปโตทสูตร นาคสูตร ฐานสูตรเป็นที่ ๕ อัปปมาทสูตร อารักขสูตร สังเวชนียสูตร และภัยสูตร ๒ สูตร (13) 3. භයවග්ගො (๑๓) ๓. ภยวรรค 1. අත්තානුවාදසුත්තං ๑. อัตตานุวาทสูตร 121. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, භයානි. කතමානි චත්තාරි? අත්තානුවාදභයං, පරානුවාදභයං, දණ්ඩභයං, දුග්ගතිභයං. ๑๒๑. ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ อัตตานุวาทภัย (ภัยคือการติเตียนตน) ปรานุวาทภัย (ภัยคือการติเตียนจากผู้อื่น) ทัณฑภัย (ภัยคืออาชญา) ทุคคติภัย (ภัยคือทุคติ) ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අත්තානුවාදභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අහඤ්චෙව ඛො පන කායෙන දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, වාචාය දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, මනසා දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, කිඤ්ච තං යං මං අත්තා සීලතො න උපවදෙය්‍යා’ති! සො අත්තානුවාදභයස්ස භීතො කායදුච්චරිතං පහාය [Pg.437] කායසුචරිතං භාවෙති, වචීදුච්චරිතං පහාය වචීසුචරිතං භාවෙති, මනොදුච්චරිතං පහාය මනොසුචරිතං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අත්තානුවාදභයං. ภิกษุทั้งหลาย ก็อัตตานุวาทภัยเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ถ้าเราพึงประพฤติกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ไฉนตนจะไม่พึงติเตียนตนโดยศีลเล่า’ เธอนั้นกลัวต่ออัตตานุวาทภัย จึงละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อัตตานุวาทภัย ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, පරානුවාදභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අහඤ්චෙව ඛො පන කායෙන දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, වාචාය දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, මනසා දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, කිඤ්ච තං යං මං පරෙ සීලතො න උපවදෙය්‍යු’න්ති! සො පරානුවාදභයස්ස භීතො කායදුච්චරිතං පහාය කායසුචරිතං භාවෙති, වචීදුච්චරිතං පහාය වචීසුචරිතං භාවෙති, මනොදුච්චරිතං පහාය මනොසුචරිතං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පරානුවාදභයං. “ภิกษุทั้งหลาย ปรานุวาทภัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ถ้าเราพึงประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจไซร้ ชนเหล่าอื่นจะไม่พึงติเตียนเราโดยศีลได้เลยหรือ’ เขากลัวต่อปรานุวาทภัย จึงละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปรานุวาทภัย ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දණ්ඩභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පස්සති චොරං ආගුචාරිං, රාජානො ගහෙත්වා විවිධා කම්මකාරණා කාරෙන්තෙ, කසාහිපි තාළෙන්තෙ, වෙත්තෙහිපි තාළෙන්තෙ, අද්ධදණ්ඩකෙහිපි තාළෙන්තෙ, හත්ථම්පි ඡින්දන්තෙ, පාදම්පි ඡින්දන්තෙ, හත්ථපාදම්පි ඡින්දන්තෙ, කණ්ණම්පි ඡින්දන්තෙ, නාසම්පි ඡින්දන්තෙ, කණ්ණනාසම්පි ඡින්දන්තෙ, බිලඞ්ගථාලිකම්පි කරොන්තෙ, සඞ්ඛමුණ්ඩිකම්පි කරොන්තෙ, රාහුමුඛම්පි කරොන්තෙ, ජොතිමාලිකම්පි කරොන්තෙ, හත්ථපජ්ජොතිකම්පි කරොන්තෙ, එරකවත්තිකම්පි කරොන්තෙ, චීරකවාසිකම්පි කරොන්තෙ, එණෙය්‍යකම්පි කරොන්තෙ, බලිසමංසිකම්පි කරොන්තෙ, කහාපණකම්පි කරොන්තෙ, ඛාරාපතච්ඡිකම්පි කරොන්තෙ, පලිඝපරිවත්තිකම්පි කරොන්තෙ, පලාලපීඨකම්පි කරොන්තෙ, තත්තෙනපි තෙලෙන ඔසිඤ්චන්තෙ, සුනඛෙහිපි ඛාදාපෙන්තෙ, ජීවන්තම්පි සූලෙ උත්තාසෙන්තෙ, අසිනාපි සීසං ඡින්දන්තෙ. “ภิกษุทั้งหลาย ทัณฑภัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เห็นโจรผู้ประพฤติผิด ถูกพระราชาทั้งหลายจับไปแล้ว รับสั่งให้ลงโทษด้วยวิธีต่างๆ คือ ให้เฆี่ยนด้วยแส้บ้าง ให้เฆี่ยนด้วยหวายบ้าง ให้ตีด้วยท่อนไม้สั้นบ้าง ให้ตัดมือบ้าง ให้ตัดเท้าบ้าง ให้ตัดทั้งมือและเท้าบ้าง ให้ตัดหูบ้าง ให้ตัดจมูกบ้าง ให้ตัดทั้งหูและจมูกบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อพิฬังคถาลิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อสังขมุณฑิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อราหุมุขะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อโชติมาลิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อหัตถปัชโชติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อเอรกวัตติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อจีรกวาสิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อเอเณยยกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อพลิสมังสิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อกหาปณกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อขาราปฏิจฉกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อปลิฆปริวัตติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อปลาลปีฐกะบ้าง ให้ราดด้วยน้ำมันที่ร้อนเดือดบ้าง ให้สุนัขกัดกินบ้าง ให้เสียบหลาวทั้งเป็นบ้าง ให้ตัดศีรษะด้วยดาบบ้าง ‘‘තස්ස එවං හොති – ‘යථාරූපානං ඛො පාපකානං කම්මානං හෙතු චොරං ආගුචාරිං රාජානො ගහෙත්වා විවිධා කම්මකාරණා කාරෙන්ති, කසාහිපි තාළෙන්ති…පෙ… අසිනාපි සීසං ඡින්දන්ති, අහඤ්චෙව ඛො පන එවරූපං පාපකම්මං කරෙය්‍යං, මම්පි රාජානො ගහෙත්වා එවරූපා විවිධා කම්මකාරණා කාරෙය්‍යුං, කසාහිපි තාළෙය්‍යුං, වෙත්තෙහිපි තාළෙය්‍යුං, අද්ධදණ්ඩකෙහිපි තාළෙය්‍යුං, හත්ථම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, පාදම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, හත්ථපාදම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, කණ්ණම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, නාසම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, කණ්ණනාසම්පි ඡින්දෙය්‍යුං, බිලඞ්ගථාලිකම්පි කරෙය්‍යුං, සඞ්ඛමුණ්ඩිකම්පි කරෙය්‍යුං; රාහුමුඛම්පි කරෙය්‍යුං, ජොතිමාලිකම්පි කරෙය්‍යුං, හත්ථපජ්ජොතිකම්පි කරෙය්‍යුං, එරකවත්තිකම්පි කරෙය්‍යුං, චීරකවාසිකම්පි කරෙය්‍යුං, එණෙය්‍යකම්පි කරෙය්‍යුං, බලිසමංසිකම්පි කරෙය්‍යුං, කහාපණකම්පි [Pg.438] කරෙය්‍යුං, ඛාරාපතච්ඡිකම්පි කරෙය්‍යුං, පලිඝපරිවත්තිකම්පි කරෙය්‍යුං, පලාලපීඨකම්පි කරෙය්‍යුං, තත්තෙනපි තෙලෙන ඔසිඤ්චෙය්‍යුං, සුනඛෙහිපි ඛාදාපෙය්‍යුං, ජීවන්තම්පි සූලෙ උත්තාසෙය්‍යුං, අසිනාපි සීසං ඡින්දෙය්‍යු’න්ති. සො දණ්ඩභයස්ස භීතො න පරෙසං පාභතං විලුම්පන්තො චරති. කායදුච්චරිතං පහාය…පෙ… සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දණ්ඩභයං. “เขามีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เพราะเหตุแห่งบาปกรรมเช่นใด พระราชาทั้งหลายจึงจับโจรผู้ประพฤติผิดไปแล้ว รับสั่งให้ลงโทษด้วยวิธีต่างๆ คือ ให้เฆี่ยนด้วยแส้บ้าง ฯลฯ ให้ตัดศีรษะด้วยดาบบ้าง ถ้าเราพึงทำบาปกรรมเช่นนั้นบ้าง แม้เราก็คงจะถูกพระราชาทั้งหลายจับไปแล้ว รับสั่งให้ลงโทษด้วยวิธีต่างๆ คือ ให้เฆี่ยนด้วยแส้บ้าง ให้เฆี่ยนด้วยหวายบ้าง ให้ตีด้วยท่อนไม้สั้นบ้าง ให้ตัดมือบ้าง ให้ตัดเท้าบ้าง ให้ตัดทั้งมือและเท้าบ้าง ให้ตัดหูบ้าง ให้ตัดจมูกบ้าง ให้ตัดทั้งหูและจมูกบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อพิฬังคถาลิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อสังขมุณฑิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อราหุมุขะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อโชติมาลิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อหัตถปัชโชติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อเอรกวัตติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อจีรกวาสิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อเอเณยยกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อพลิสมังสิกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อกหาปณกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อขาราปฏิจฉกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อปลิฆปริวัตติกะบ้าง ให้ทำกรรมกรณ์ชื่อปลาลปีฐกะบ้าง ให้ราดด้วยน้ำมันที่ร้อนเดือดบ้าง ให้สุนัขกัดกินบ้าง ให้เสียบหลาวทั้งเป็นบ้าง ให้ตัดศีรษะด้วยดาบบ้าง’ เขากลัวต่อทัณฑภัย จึงไม่เที่ยวปล้นของที่ผู้อื่นนำมา ละกายทุจริต ฯลฯ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทัณฑภัย ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුග්ගතිභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘කායදුච්චරිතස්ස ඛො පාපකො විපාකො අභිසම්පරායං, වචීදුච්චරිතස්ස පාපකො විපාකො අභිසම්පරායං, මනොදුච්චරිතස්ස පාපකො විපාකො අභිසම්පරායං. අහඤ්චෙව ඛො පන කායෙන දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, වාචාය දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, මනසා දුච්චරිතං චරෙය්‍යං, කිඤ්ච තං යාහං න කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති! සො දුග්ගතිභයස්ස භීතො කායදුච්චරිතං පහාය කායසුචරිතං භාවෙති, වචීදුච්චරිතං පහාය වචීසුචරිතං භාවෙති, මනොදුච්චරිතං පහාය මනොසුචරිතං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුග්ගතිභයං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානී’’ති. පඨමං. “ภิกษุทั้งหลาย ทุคคติภัย เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ผลของกายทุจริตในสัมปรายภพเป็นผลชั่ว ผลของวจีทุจริตในสัมปรายภพเป็นผลชั่ว ผลของมโนทุจริตในสัมปรายภพเป็นผลชั่ว ถ้าเราพึงประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจไซร้ หลังจากตายเพราะกายแตก จะไม่พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ได้เลยหรือ’ เขากลัวต่อทุคคติภัย จึงละกายทุจริต เจริญกายสุจริต ละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต ละมโนทุจริต เจริญมโนสุจริต บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุคคติภัย ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้แล” จบ สูตรที่ ๑ 2. ඌමිභයසුත්තං ๒. อุมิภยสูตร 122. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, භයානි උදකොරොහන්තස්ස පාටිකඞ්ඛිතබ්බානි. කතමානි චත්තාරි? ඌමිභයං, කුම්භීලභයං, ආවට්ටභයං, සුසුකාභයං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානි උදකොරොහන්තස්ස පාටිකඞ්ඛිතබ්බානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානි ඉධෙකච්චස්ස කුලපුත්තස්ස ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතස්ස පාටිකඞ්ඛිතබ්බානි. කතමානි චත්තාරි? ඌමිභයං, කුම්භීලභයං, ආවට්ටභයං, සුසුකාභයං. ๑๒๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ เป็นสิ่งที่บุคคลผู้ลงสู่แม่น้ำพึงหวังได้ ภัย ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ภัยคือคลื่น ๒. ภัยคือจระเข้ ๓. ภัยคือวังน้ำวน ๔. ภัยคือปลาร้าย ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้แล เป็นสิ่งที่บุคคลผู้ลงสู่แม่น้ำพึงหวังได้ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้ ก็เป็นสิ่งที่กุลบุตรบางคนในธรรมวินัยนี้ผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตพึงหวังได้ ฉันนั้นเหมือนกัน ภัย ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ภัยคือคลื่น ๒. ภัยคือจระเข้ ๓. ภัยคือวังน้ำวน ๔. ภัยคือปลาร้าย ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඌමිභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කුලපුත්තො සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති – ‘ඔතිණ්ණොම්හි ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො [Pg.439] දුක්ඛපරෙතො; අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති! තමෙනං තථා පබ්බජිතං සමානං සබ්‍රහ්මචාරිනො ඔවදන්ති අනුසාසන්ති – ‘එවං තෙ අභික්කමිතබ්බං, එවං තෙ පටික්කමිතබ්බං, එවං තෙ ආලොකෙතබ්බං, එවං තෙ විලොකෙතබ්බං, එවං තෙ සමිඤ්ජිතබ්බං, එවං තෙ පසාරිතබ්බං, එවං තෙ සඞ්ඝාටිපත්තචීවරං ධාරෙතබ්බ’න්ති. තස්ස එවං හොති – ‘මයං ඛො පුබ්බෙ අගාරියභූතා සමානා අඤ්ඤෙ ඔවදාමපි අනුසාසාමපි. ඉමෙ පනම්හාකං පුත්තමත්තා මඤ්ඤෙ නත්තමත්තා මඤ්ඤෙ ඔවදිතබ්බං අනුසාසිතබ්බං මඤ්ඤන්තී’ති. සො කුපිතො අනත්තමනො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඌමිභයස්ස භීතො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තො. ඌමිභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, කොධූපායාසස්සෙතං අධිවචනං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඌමිභයං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือคลื่นเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้ มีศรัทธา ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ทำไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้’ เมื่อเธอบวชอย่างนั้นแล้ว เพื่อนพรหมจารีทั้งหลายย่อมโอวาท ย่อมสั่งสอนว่า ‘เธอพึงก้าวไปอย่างนี้ พึงถอยกลับอย่างนี้ พึงแลดูอย่างนี้ พึงเหลียวดูอย่างนี้ พึงคู้เข้าอย่างนี้ พึงเหยียดออกอย่างนี้ พึงทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรอย่างนี้’ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อก่อน แม้เราเป็นคฤหัสถ์ ก็เคยโอวาทสั่งสอนผู้อื่นบ้าง แต่ภิกษุเหล่านี้ ซึ่งเปรียบเหมือนรุ่นลูกรุ่นหลานของเรา กลับสำคัญว่าควรจะโอวาทสั่งสอนเรา’ เธอนั้นโกรธ ไม่พอใจ บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้กลัวต่อภัยคือคลื่น บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือคลื่น’ นี้ เป็นชื่อแห่งความโกรธและความคับแค้นใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภัยคือคลื่น” ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කුම්භීලභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කුලපුත්තො සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති – ‘ඔතිණ්ණොම්හි ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො; අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති! තමෙනං තථා පබ්බජිතං සමානං සබ්‍රහ්මචාරිනො ඔවදන්ති අනුසාසන්ති – ‘ඉදං තෙ ඛාදිතබ්බං, ඉදං තෙ න ඛාදිතබ්බං, ඉදං තෙ භුඤ්ජිතබ්බං, ඉදං තෙ න භුඤ්ජිතබ්බං, ඉදං තෙ සායිතබ්බං, ඉදං තෙ න සායිතබ්බං, ඉදං තෙ පාතබ්බං, ඉදං තෙ න පාතබ්බං, කප්පියං තෙ ඛාදිතබ්බං, අකප්පියං තෙ න ඛාදිතබ්බං, කප්පියං තෙ භුඤ්ජිතබ්බං, අකප්පියං තෙ න භුඤ්ජිතබ්බං, කප්පියං තෙ සායිතබ්බං, අකප්පියං තෙ න සායිතබ්බං, කප්පියං තෙ පාතබ්බං, අකප්පියං තෙ න පාතබ්බං, කාලෙ තෙ ඛාදිතබ්බං, විකාලෙ තෙ න ඛාදිතබ්බං, කාලෙ තෙ භුඤ්ජිතබ්බං, විකාලෙ තෙ න භුඤ්ජිතබ්බං, කාලෙ තෙ සායිතබ්බං, විකාලෙ තෙ න සායිතබ්බං, කාලෙ තෙ පාතබ්බං, විකාලෙ තෙ න පාතබ්බ’න්ති. තස්ස එවං හොති – ‘මයං ඛො පුබ්බෙ අගාරියභූතා සමානා යං ඉච්ඡාම තං ඛාදාම, යං න ඉච්ඡාම න තං ඛාදාම; යං ඉච්ඡාම තං භුඤ්ජාම, යං න ඉච්ඡාම න තං භුඤ්ජාම; යං ඉච්ඡාම තං සායාම, යං න ඉච්ඡාම න තං සායාම; යං ඉච්ඡාම තං පිවාම, යං න ඉච්ඡාම න තං පිවාම; කප්පියම්පි ඛාදාම අකප්පියම්පි ඛාදාම කප්පියම්පි භුඤ්ජාම අකප්පියම්පි භුඤ්ජාම කප්පියම්පි සායාම අකප්පියම්පි සායාම කප්පියම්පි පිවාම අකප්පියම්පි පිවාම, කාලෙපි ඛාදාම විකාලෙපි ඛාදාම කාලෙපි භුඤ්ජාම විකාලෙපි භුඤ්ජාම කාලෙපි [Pg.440] සායාම විකාලෙපි සායාම කාලෙපි පිවාම විකාලෙපි පිවාම; යම්පි නො සද්ධා ගහපතිකා දිවා විකාලෙ පණීතං ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා දෙන්ති, තත්‍රපිමෙ මුඛාවරණං මඤ්ඤෙ කරොන්තී’ති. සො කුපිතො අනත්තමනො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කුම්භීලභයස්ස භීතො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තො. කුම්භීලභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, ඔදරිකත්තස්සෙතං අධිවචනං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කුම්භීලභයං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือจระเข้เป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้ มีศรัทธา ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ทำไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้’ เมื่อเธอบวชอย่างนั้นแล้ว เพื่อนพรหมจารีทั้งหลายย่อมโอวาท ย่อมสั่งสอนว่า ‘เธอพึงเคี้ยวสิ่งนี้ ไม่พึงเคี้ยวสิ่งนี้ พึงฉันสิ่งนี้ ไม่พึงฉันสิ่งนี้ พึงลิ้มสิ่งนี้ ไม่พึงลิ้มสิ่งนี้ พึงดื่มสิ่งนี้ ไม่พึงดื่มสิ่งนี้ เธอพึงเคี้ยวของที่สมควร ไม่พึงเคี้ยวของที่ไม่สมควร เธอพึงฉันของที่สมควร ไม่พึงฉันของที่ไม่สมควร เธอพึงลิ้มของที่สมควร ไม่พึงลิ้มของที่ไม่สมควร เธอพึงดื่มของที่สมควร ไม่พึงดื่มของที่ไม่สมควร เธอพึงเคี้ยวในกาล ไม่พึงเคี้ยวในวิกาล เธอพึงฉันในกาล ไม่พึงฉันในวิกาล เธอพึงลิ้มในกาล ไม่พึงลิ้มในวิกาล เธอพึงดื่มในกาล ไม่พึงดื่มในวิกาล’ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาสิ่งใด ก็ได้เคี้ยวสิ่งนั้น ไม่ปรารถนาสิ่งใด ก็ไม่ได้เคี้ยวสิ่งนั้น ปรารถนาสิ่งใด ก็ได้ฉันสิ่งนั้น ไม่ปรารถนาสิ่งใด ก็ไม่ได้ฉันสิ่งนั้น ปรารถนาสิ่งใด ก็ได้ลิ้มสิ่งนั้น ไม่ปรารถนาสิ่งใด ก็ไม่ได้ลิ้มสิ่งนั้น ปรารถนาสิ่งใด ก็ได้ดื่มสิ่งนั้น ไม่ปรารถนาสิ่งใด ก็ไม่ได้ดื่มสิ่งนั้น ได้เคี้ยวทั้งของที่สมควรและไม่สมควร ได้ฉันทั้งของที่สมควรและไม่สมควร ได้ลิ้มทั้งของที่สมควรและไม่สมควร ได้ดื่มทั้งของที่สมควรและไม่สมควร ได้เคี้ยวทั้งในกาลและในวิกาล ได้ฉันทั้งในกาลและในวิกาล ได้ลิ้มทั้งในกาลและในวิกาล ได้ดื่มทั้งในกาลและในวิกาล แม้คฤหบดีผู้มีศรัทธาถวายของเคี้ยวของฉันอันประณีตในกลางวันในวิกาลใดแก่เราทั้งหลาย ในของนั้น ภิกษุเหล่านี้ยังมาทำเครื่องกั้นปากเราเสียอีก’ เธอนั้นโกรธ ไม่พอใจ บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้กลัวต่อภัยคือจระเข้ บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือจระเข้’ นี้ เป็นชื่อแห่งความเป็นผู้เห็นแก่ปากแก่ท้อง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภัยคือจระเข้” ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ආවට්ටභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කුලපුත්තො සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති – ‘ඔතිණ්ණොම්හි ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි, දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො; අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති! සො එවං පබ්බජිතො සමානො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති අරක්ඛිතෙනෙව කායෙන අරක්ඛිතාය වාචාය අරක්ඛිතෙන චිත්තෙන අනුපට්ඨිතාය සතියා අසංවුතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි. සො තත්ථ පස්සති ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතං සමඞ්ගීභූතං පරිචාරයමානං. තස්ස එවං හොති – ‘මයං ඛො පුබ්බෙ අගාරියභූතා සමානා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරිම්හා; සංවිජ්ජන්ති ඛො පන මෙ කුලෙ භොගා. සක්කා භොගෙ ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. යංනූනාහං සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජෙය්‍යං පුඤ්ඤානි ච කරෙය්‍ය’න්ති! සො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආවට්ටභයස්ස භීතො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තො. ආවට්ටභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආවට්ටභයං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือน้ำวนเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้ มีศรัทธา ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ทำไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้’ เธอบวชอย่างนั้นแล้ว เวลาเช้า นุ่งห่มแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังบ้านหรือนิคมเพื่อบิณฑบาต โดยไม่คุ้มครองกาย วาจา ใจ ไม่ตั้งสติไว้เฉพาะหน้า มีอินทรีย์ไม่สำรวม ในบ้านหรือนิคมนั้น เธอเห็นคฤหบดีหรือบุตรคฤหบดี ผู้พรั่งพร้อมเพียบพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราเป็นคฤหัสถ์ ก็เคยพรั่งพร้อมเพียบพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่ อนึ่ง โภคะในตระกูลของเราก็ยังมีอยู่ เราสามารถจะบริโภคโภคะและทำบุญได้ ทางที่ดี เราควรบอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม บริโภคโภคะและทำบุญ’ เธอบอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้กลัวต่อภัยคือน้ำวน บอกคืนสิกขา กลับไปสู่เพศที่ต่ำทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือน้ำวน’ นี้ เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภัยคือน้ำวน” ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සුසුකාභයං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කුලපුත්තො සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති – ‘ඔතිණ්ණොම්හි ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො; අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති! සො එවං පබ්බජිතො සමානො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං [Pg.441] වා පිණ්ඩාය පවිසති අරක්ඛිතෙනෙව කායෙන අරක්ඛිතාය වාචාය අරක්ඛිතෙන චිත්තෙන අනුපට්ඨිතාය සතියා අසංවුතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි. සො තත්ථ පස්සති මාතුගාමං දුන්නිවත්ථං වා දුප්පාරුතං වා. තස්ස මාතුගාමං දිස්වා දුන්නිවත්ථං වා දුප්පාරුතං වා රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සුසුකාභයස්ස භීතො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තො. සුසුකාභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමස්සෙතං අධිවචනං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුසුකාභයං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි භයානි ඉධෙකච්චස්ස කුලපුත්තස්ස ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතස්ස පාටිකඞ්ඛිතබ්බානී’’ති. දුතියං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือปลาฉลามเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรบางคนในโลกนี้ มีศรัทธา ออกบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน ด้วยคิดว่า ‘เราเป็นผู้ถูกครอบงำแล้วโดยชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส เป็นผู้ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้’ เขาผู้ออกบวชอย่างนั้นแล้ว ในเวลาเช้า นุ่งสบงแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปสู่บ้านหรือนิคมเพื่อบิณฑบาต ด้วยกายที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยวาจาที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยจิตที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยสติที่ไม่ได้ตั้งมั่น ด้วยอินทรีย์ที่ไม่ได้สำรวม เธอย่อมเห็นมาตุคามผู้นุ่งไม่ดีหรือห่มไม่ดีในที่นั้น เมื่อเธอเห็นมาตุคามผู้นุ่งไม่ดีหรือห่มไม่ดี ราคะย่อมย่ำยีจิต เธอมีจิตถูกราคะย่ำยีแล้ว บอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้กลัวภัยคือปลาฉลาม บอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ภัยคือปลาฉลามนี้ เป็นชื่อของมาตุคาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภัยคือปลาฉลาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นสิ่งที่กุลบุตรบางคนในธรรมวินัยนี้ผู้ออกบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือนพึงหวังได้” จบสูตรที่ ๒ 3. පඨමනානාකරණසුත්තං ๓. ปฐมนานากรณสูตร 123. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. බ්‍රහ්මකායිකානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං කප්පො ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති. ๑๒๓. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกเหล่านี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว เข้าถึงปฐมฌาน อันมีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ เธอย่อมยินดี ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความพอใจด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น มีปกติอยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าพรหมกายิกาพรหม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ประมาณอายุของเหล่าพรหมกายิกาพรหม ๑ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว ในเมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී [Pg.442] අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආභස්සරානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආභස්සරානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං ද්වෙ කප්පා ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති. “อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป เข้าถึงทุติยฌาน อันเป็นความผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ เธอย่อมยินดี ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความพอใจด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น มีปกติอยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าอาภัสสรพรหม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ประมาณอายุของเหล่าอาภัสสรพรหม ๒ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว ในเมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො, කාලං කුරුමානො සුභකිණ්හානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සුභකිණ්හානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං චත්තාරො කප්පා ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති. “อีกประการหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะปีติจางคลายไป มีอุเบกขาอยู่ มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย เข้าถึงตติยฌานที่พระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ อยู่ เธอย่อมยินดี ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความพอใจด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น มีปกติอยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าสุภกิณหพรหม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ประมาณอายุของเหล่าสุภกิณหพรหม ๔ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในพรหมโลกนั้นตลอดอายุขัย สิ้นอายุประมาณของพรหมเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว ในเมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො වෙහප්ඵලානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. වෙහප්ඵලානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං පඤ්ච කප්පසතානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති [Pg.443] පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว จึงเข้าถึงจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ เธอย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น อยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากฌานนั้น เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นเวหัปผลา ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทพชั้นเวหัปผลามีประมาณอายุ ๕๐๐ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัย ยังประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดให้สิ้นไปแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ยังประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดให้สิ้นไปแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ กล่าวคือ เมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบที่ ๓ 4. දුතියනානාකරණසුත්තං ๔. ทุติยนากรถสูตรที่ ๔ 124. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො යදෙව තත්ථ හොති රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං, තෙ ධම්මෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො සමනුපස්සති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුද්ධාවාසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං, භික්ඛවෙ, උපපත්ති අසාධාරණා පුථුජ්ජනෙහි. ๑๒๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าถึงปฐมฌานอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นธรรม คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในฌานนั้น โดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นอาพาธ เป็นของอื่น เป็นของผุพัง เป็นของว่าง เป็นอนัตตา หลังจากตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุทธาวาส ภิกษุทั้งหลาย อุบัตินี้ไม่ทั่วไปแก่ปุถุชนทั้งหลาย ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො යදෙව තත්ථ හොති රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං, තෙ ධම්මෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො සමනුපස්සති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුද්ධාවාසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං, භික්ඛවෙ, උපපත්ති අසාධාරණා පුථුජ්ජනෙහි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ...เข้าถึงทุติยฌาน...ฯลฯ...ตติยฌาน...ฯลฯ...จตุตถฌานอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นธรรม คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในฌานนั้น โดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นอาพาธ เป็นของอื่น เป็นของผุพัง เป็นของว่าง เป็นอนัตตา หลังจากตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุทธาวาส ภิกษุทั้งหลาย อุบัตินี้ไม่ทั่วไปแก่ปุถุชนทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบที่ ๔ 5. පඨමමෙත්තාසුත්තං ๕. ปฐมเมตตาสูตรที่ ๕ 125. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං [Pg.444] මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. බ්‍රහ්මකායිකානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං කප්පො ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති. ๑๒๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีใจประกอบด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกแห่ง ในฐานะเป็นตนของสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปทั่วโลกอันมีสัตว์ทั้งปวง ด้วยใจประกอบด้วยเมตตาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ เธอย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาฌานนั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยฌานนั้น เธอตั้งมั่นอยู่ในฌานนั้น น้อมใจเชื่อในฌานนั้น อยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากฌานนั้น เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าพรหมกายิกาเทพ ภิกษุทั้งหลาย เหล่าพรหมกายิกาเทพมีประมาณอายุ ๑ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัย ยังประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดให้สิ้นไปแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ยังประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดให้สิ้นไปแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ กล่าวคือ เมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආභස්සරානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආභස්සරානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං ද්වෙ කප්පා ආයුප්පමාණං…පෙ… සුභකිණ්හානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සුභකිණ්හානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං චත්තාරො කප්පා ආයුප්පමාණං…පෙ… වෙහප්ඵලානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. වෙහප්ඵලානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං පඤ්ච කප්පසතානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො [Pg.445] අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා සති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจิตสหรคตด้วยกรุณา...ฯลฯ... มีจิตสหรคตด้วยมุทิตา...ฯลฯ... มีจิตสหรคตด้วยอุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น. อย่างนี้คือ เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกสถาน ในฐานะเป็นตนเองในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปสู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึงกัน ด้วยจิตสหรคตด้วยอุเบกขา อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่. เธอย่อมเพลิดเพลิน พอใจ และถึงความปลื้มใจด้วยอุเบกขานั้น. เธอตั้งมั่นอยู่ในอุเบกขานั้น น้อมใจเชื่อในอุเบกขานั้น อยู่ด้วยอุเบกขานั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นอาภัสสระ. ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทพชั้นอาภัสสระมีประมาณอายุ ๒ กัป...ฯลฯ... ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุภกิณหะ. ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทพชั้นสุภกิณหะมีประมาณอายุ ๔ กัป...ฯลฯ... ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นเวหัปผละ. ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทพชั้นเวหัปผละมีประมาณอายุ ๕๐๐ กัป. ในภพนั้น ปุถุชนดำรงอยู่จนตลอดอายุขัย ใช้ประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดจนสิ้นไปแล้ว ย่อมไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง. ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ใช้ประมาณอายุของเทพเหล่านั้นทั้งหมดจนสิ้นไปแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง. ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ในเมื่อคติและอุบัติยังมีอยู่. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๕ 6. දුතියමෙත්තාසුත්තං ๖. ทุติยเมตตาสูตร 126. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො යදෙව තත්ථ හොති රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං තෙ ධම්මෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො සමනුපස්සති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුද්ධාවාසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං, භික්ඛවෙ, උපපත්ති අසාධාරණා පුථුජ්ජනෙහි. ๑๒๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวก อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจิตสหรคตด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น. อย่างนี้คือ เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกสถาน ในฐานะเป็นตนเองในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปสู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึงกัน ด้วยจิตสหรคตด้วยเมตตา อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่. เธอพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในเมตตาฌานนั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นอาพาธ เป็นของอื่น เป็นของผุพัง เป็นของว่าง เป็นของไม่ใช่ตน. เธอหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุทธาวาส. ภิกษุทั้งหลาย อุบัตินี้ไม่ทั่วไปแก่ปุถุชน. ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කරුණා…පෙ… මුදිතා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො යදෙව තත්ථ හොති රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං තෙ ධම්මෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො සමනුපස්සති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුද්ධාවාසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං, භික්ඛවෙ, උපපත්ති අසාධාරණා පුථුජ්ජනෙහි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจิตสหรคตด้วยกรุณา...ฯลฯ... มุทิตา...ฯลฯ... อุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น, ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น. อย่างนี้คือ เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกสถาน ในฐานะเป็นตนเองในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปสู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึงกัน ด้วยจิตสหรคตด้วยอุเบกขา อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่. เธอพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในอุเบกขาฌานนั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เป็นความลำบาก เป็นอาพาธ เป็นของอื่น เป็นของผุพัง เป็นของว่าง เป็นของไม่ใช่ตน. เธอหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าเทพชั้นสุทธาวาส. ภิกษุทั้งหลาย อุบัตินี้ไม่ทั่วไปแก่ปุถุชน. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๖ 7. පඨමතථාගතඅච්ඡරියසුත්තං ๗. ปฐมตถาคตอัจฉริยสูตร 127. ‘‘තථාගතස්ස[Pg.446], භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්ති. කතමෙ චත්තාරො? යදා, භික්ඛවෙ, බොධිසත්තො තුසිතා කායා චවිත්වා සතො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති, අථ සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යාපි තා ලොකන්තරිකා අඝා අසංවුතා අන්ධකාරා අන්ධකාරතිමිසා යත්ථපිමෙසං චන්දිමසූරියානං එවංමහිද්ධිකානං එවංමහානුභාවානං ආභා නානුභොන්ති, තත්ථපි අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යෙපි තත්ථ සත්තා උපපන්නා තෙපි තෙනොභාසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ජානන්ති – ‘අඤ්ඤෙපි කිර, භො, සන්ති සත්තා ඉධූපපන්නා’ති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. ๑๒๗. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันน่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ ย่อมปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า. ๔ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด พระโพธิสัตว์จุติจากหมู่เทพชั้นดุสิต มีสติสัมปชัญญะ เสด็จลงสู่พระครรภ์ของพระมารดา เมื่อนั้น แสงสว่างอันยิ่งใหญ่ไม่มีประมาณ ย่อมปรากฏขึ้นในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ล่วงเทวานุภาพของทวยเทพ. แม้ในโลกันตริกนรกอันเป็นที่ว่างเปล่า ไม่มีอะไรปกปิด มืดมิด เป็นความมืดทึบ ซึ่งแสงสว่างของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากถึงเพียงนี้ ส่องไปไม่ถึง ในที่นั้น แสงสว่างอันยิ่งใหญ่ไม่มีประมาณก็ปรากฏขึ้น ล่วงเทวานุภาพของทวยเทพ. แม้สัตว์ที่เกิดในที่นั้นๆ ก็จำกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า สัตว์เหล่าอื่นที่เกิดในที่นี้ก็มีอยู่’. ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมอันน่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๑ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า. ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යදා බොධිසත්තො සතො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති, අථ සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යාපි තා ලොකන්තරිකා අඝා අසංවුතා අන්ධකාරා අන්ධකාරතිමිසා යත්ථපිමෙසං චන්දිමසූරියානං එවංමහිද්ධිකානං එවංමහානුභාවානං ආභා නානුභොන්ති, තත්ථපි අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යෙපි තත්ථ සත්තා උපපන්නා තෙපි තෙනොභාසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ජානන්ති – ‘අඤ්ඤෙපි කිර, භො, සන්ති සත්තා ඉධූපපන්නා’ති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เมื่อใด พระโพธิสัตว์มีสติสัมปชัญญะ ประสูติจากพระครรภ์พระมารดา เมื่อนั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ย่อมปรากฏในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ แม้ในโลกันตริกนรกที่ว่างเปล่า ไม่ถูกปิดกั้น มืดมนอนธการ ซึ่งแสงสว่างของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ ส่องไปไม่ถึง ในที่นั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ก็ปรากฏขึ้น แม้สัตว์ที่เกิดในที่นั้น ก็รู้จักกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า แม้สัตว์เหล่าอื่นที่เกิดในที่นี้ก็มีอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๒ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යදා තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, අථ සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො [Pg.447] පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යාපි තා ලොකන්තරිකා අඝා අසංවුතා අන්ධකාරා අන්ධකාරතිමිසා යත්ථපිමෙසං චන්දිමසූරියානං එවංමහිද්ධිකානං එවංමහානුභාවානං ආභා නානුභොන්ති, තත්ථපි අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යෙපි තත්ථ සත්තා උපපන්නා තෙපි තෙනොභාසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ජානන්ති – ‘අඤ්ඤෙපි කිර, භො, සන්ති සත්තා ඉධූපපන්නා’ති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เมื่อใด พระตถาคตตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ เมื่อนั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ย่อมปรากฏในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ แม้ในโลกันตริกนรกที่ว่างเปล่า ไม่ถูกปิดกั้น มืดมนอนธการ ซึ่งแสงสว่างของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ ส่องไปไม่ถึง ในที่นั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ก็ปรากฏขึ้น แม้สัตว์ที่เกิดในที่นั้น ก็รู้จักกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า แม้สัตว์เหล่าอื่นที่เกิดในที่นี้ก็มีอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๓ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යදා තථාගතො අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙති, අථ සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යාපි තා ලොකන්තරිකා අඝා අසංවුතා අන්ධකාරා අන්ධකාරතිමිසා යත්ථපිමෙසං චන්දිමසූරියානං එවංමහිද්ධිකානං එවංමහානුභාවානං ආභා නානුභොන්ති, තත්ථපි අප්පමාණො උළාරො ඔභාසො පාතුභවති අතික්කම්මෙව දෙවානං දෙවානුභාවං. යෙපි තත්ථ සත්තා උපපන්නා තෙපි තෙනොභාසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ජානන්ති – ‘අඤ්ඤෙපි කිර, භො, සන්ති සත්තා ඉධූපපන්නා’ති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා ඉමෙ චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්තී’’ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เมื่อใด พระตถาคตทรงยังอนุตรธัมมจักรให้เป็นไป เมื่อนั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ย่อมปรากฏในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ แม้ในโลกันตริกนรกที่ว่างเปล่า ไม่ถูกปิดกั้น มืดมนอนธการ ซึ่งแสงสว่างของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ ส่องไปไม่ถึง ในที่นั้น แสงสว่างอันไม่มีประมาณ โอฬาร ยิ่งกว่าเทวานุภาพของทวยเทพ ก็ปรากฏขึ้น แม้สัตว์ที่เกิดในที่นั้น ก็รู้จักกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ดูก่อนท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า แม้สัตว์เหล่าอื่นที่เกิดในที่นี้ก็มีอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๔ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า สุตตันตะที่ ๗ จบ 8. දුතියතථාගතඅච්ඡරියසුත්තං ๘. ทุติยตถาคตอัจฉริยสูตร 128. ‘‘තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්ති. කතමෙ චත්තාරො? ආලයාරාමා, භික්ඛවෙ, පජා ආලයරතා ආලයසම්මුදිතා; සා තථාගතෙන අනාලයෙ ධම්මෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති සොතං ඔදහති අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. ๑๒๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการ ย่อมปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ๔ ประการ อะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย หมู่สัตว์ยินดีในอาลัย พอใจในอาลัย บันเทิงในอาลัย เมื่อพระตถาคตทรงแสดงธรรมที่ไม่มีอาลัย หมู่สัตว์นั้นย่อมปรารถนาจะฟัง เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตไว้เพื่อรู้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๑ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ‘‘මානාරාමා[Pg.448], භික්ඛවෙ, පජා මානරතා මානසම්මුදිතා. සා තථාගතෙන මානවිනයෙ ධම්මෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති සොතං ඔදහති අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. ภิกษุทั้งหลาย หมู่สัตว์ยินดีในมานะ พอใจในมานะ บันเทิงในมานะ เมื่อพระตถาคตทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องกำจัดมานะ หมู่สัตว์นั้นย่อมปรารถนาจะฟัง เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตไว้เพื่อรู้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๒ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ‘‘අනුපසමාරාමා, භික්ඛවෙ, පජා අනුපසමරතා අනුපසමසම්මුදිතා. සා තථාගතෙන ඔපසමිකෙ ධම්මෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති සොතං ඔදහති අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. ภิกษุทั้งหลาย หมู่สัตว์ยินดีในความไม่สงบ พอใจในความไม่สงบ บันเทิงในความไม่สงบ เมื่อพระตถาคตทรงแสดงธรรมอันเป็นไปเพื่อความสงบ หมู่สัตว์นั้นย่อมปรารถนาจะฟัง เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตไว้เพื่อรู้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๓ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ‘‘අවිජ්ජාගතා, භික්ඛවෙ, පජා අණ්ඩභූතා පරියොනද්ධා. සා තථාගතෙන අවිජ්ජාවිනයෙ ධම්මෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති සොතං ඔදහති අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා අයං චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පාතුභවති. තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා ඉමෙ චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්තී’’ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย หมู่สัตว์ตกอยู่ในอวิชชา เป็นดุจฟองไข่ ถูกหุ้มห่อไว้ เมื่อพระตถาคตทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องกำจัดอวิชชา หมู่สัตว์นั้นย่อมปรารถนาจะฟัง เงี่ยโสตลงสดับ ตั้งจิตไว้เพื่อรู้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ประการที่ ๔ ที่ปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมปรากฏขึ้นเพราะการอุบัติขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า สุตตันตะที่ ๘ จบ 9. ආනන්දඅච්ඡරියසුත්තං ๙. อานันทอัจฉริยสูตร 129. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ. කතමෙ චත්තාරො? සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, භික්ඛුපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති. ๑๒๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการเหล่านี้มีอยู่ในพระอานนท์ ๔ ประการ อะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบริษัทภิกษุเข้าไปหาพระอานนท์เพื่อพบเห็น บริษัทนั้นย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยการได้เห็น และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น บริษัทนั้นย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยธรรมที่แสดง ภิกษุทั้งหลาย บริษัทภิกษุยังไม่ทันอิ่มใจเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනිපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්ථ චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනිපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุณีบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น ภิกษุณีบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม ภิกษุณีบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, උපාසකපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි [Pg.449] සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, උපාසකපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบาสกบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น อุบาสกบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม อุบาสกบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย อุบาสกบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, උපාසිකාපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, උපාසිකාපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ’’ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบาสิกาบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น อุบาสิกาบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม อุบาสิกาบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระอานนท์ จบสูตรที่ ๙ 10. චක්කවත්තිඅච්ඡරියසුත්තං ๑๐. จักกวัตติอัจฉริยสูตร 130. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා රඤ්ඤෙ චක්කවත්තිම්හි. කතමෙ චත්තාරො? සචෙ, භික්ඛවෙ, ඛත්තියපරිසා රාජානං චක්කවත්තිං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ රාජා චක්කවත්තී භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, ඛත්තියපරිසා හොති, අථ රාජා චක්කවත්තී තුණ්හී භවති. ๑๓๐. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าขัตติยบริษัทเข้าเฝ้าพระเจ้าจักรพรรดิเพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น ขัตติยบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระเจ้าจักรพรรดิรับสั่งในบริษัทนั้น แม้เพราะพระดำรัสนั้น ขัตติยบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย ขัตติยบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระเจ้าจักรพรรดิก็ทรงนิ่งเสีย ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණපරිසා රාජානං චක්කවත්තිං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ රාජා චක්කවත්තී භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණපරිසා හොති, අථ රාජා චක්කවත්තී තුණ්හී භවති. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพราหมณบริษัทเข้าเฝ้าพระเจ้าจักรพรรดิเพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น พราหมณบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระเจ้าจักรพรรดิรับสั่งในบริษัทนั้น แม้เพราะพระดำรัสนั้น พราหมณบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย พราหมณบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระเจ้าจักรพรรดิก็ทรงนิ่งเสีย ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, ගහපතිපරිසා රාජානං චක්කවත්තිං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ රාජා චක්කවත්තී භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, ගහපතිපරිසා හොති, අථ රාජා චක්කවත්තී තුණ්හී භවති. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าคหบดีบริษัทเข้าเฝ้าพระเจ้าจักรพรรดิเพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น คหบดีบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระเจ้าจักรพรรดิรับสั่งในบริษัทนั้น แม้เพราะพระดำรัสนั้น คหบดีบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย คหบดีบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระเจ้าจักรพรรดิก็ทรงนิ่งเสีย ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, සමණපරිසා රාජානං චක්කවත්තිං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ රාජා චක්කවත්තී භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, සමණපරිසා හොති, අථ රාජා චක්කවත්තී තුණ්හී භවති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා රඤ්ඤෙ චක්කවත්තිම්හි. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าสมณบริษัทเข้าเฝ้าพระเจ้าจักรพรรดิเพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น สมณบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระเจ้าจักรพรรดิรับสั่งในบริษัทนั้น แม้เพราะพระดำรัสนั้น สมณบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย สมณบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระเจ้าจักรพรรดิก็ทรงนิ่งเสีย ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระเจ้าจักรพรรดิ ‘‘එවමෙවං [Pg.450] ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ. කතමෙ චත්තාරො? සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, භික්ඛුපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระอานนท์ ฉันนั้นเหมือนกัน ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น ภิกษุบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม ภิกษุบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනිපරිසා…පෙ… සචෙ, භික්ඛවෙ, උපාසකපරිසා…පෙ… සචෙ, භික්ඛවෙ, උපාසිකාපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමති, දස්සනෙනපි සා අත්තමනා හොති. තත්‍ර චෙ ආනන්දො ධම්මං භාසති, භාසිතෙනපි සා අත්තමනා හොති. අතිත්තාව, භික්ඛවෙ, උපාසිකාපරිසා හොති, අථ ආනන්දො තුණ්හී භවති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุณีบริษัท...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบาสกบริษัท...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบาสิกาบริษัทเข้าเฝ้าพระอานนท์เพื่อจะพบเห็น แม้เพราะการได้เห็น อุบาสิกาบริษัทนั้นก็มีใจยินดี และถ้าพระอานนท์แสดงธรรมในบริษัทนั้น แม้เพราะการแสดงธรรม อุบาสิกาบริษัทนั้นก็มีใจยินดี ภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาบริษัทยังไม่ทันอิ่มเลย พระอานนท์ก็นิ่งเสีย ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ ๔ ประการนี้ มีอยู่ในพระอานนท์ จบสูตรที่ ๑๐ භයවග්ගො තතියො. จบภยวรรคที่ ๓ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้ අත්තානුවාදඌමි ච, ද්වෙ ච නානා ද්වෙ ච හොන්ති; මෙත්තා ද්වෙ ච අච්ඡරියා, අපරා ච තථා දුවෙති. ว่าด้วยภัยคือการติเตียนตน ๑, ภัยคือคลื่น ๑, นานากรณสูตร ๒ สูตร, เมตตาสูตร ๒ สูตร, อัจฉริยสูตร ๒ สูตร, อัพภูตสูตรอีก ๒ สูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร (14) 4. පුග්ගලවග්ගො (๑๔) ๔. ปุคคลวรรค 1. සංයොජනසුත්තං ๑. สังโยชนสูตร 131. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති. ๑๓๑. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ที่ยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ที่ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ‘‘ඉධ [Pg.451] පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ที่ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว ละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ที่ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว ละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว และละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว ‘‘කතමස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි? සකදාගාමිස්ස. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ คือบุคคลประเภทไหน คือ พระสกทาคามี ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้แลที่ยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ‘‘කතමස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි? උද්ධංසොතස්ස අකනිට්ඨගාමිනො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์และภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้? คือบุคคลผู้อุทธังโสโต อกนิฏฐคามี. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้นี้แลละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์และภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ‘‘කතමස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි? අන්තරාපරිනිබ්බායිස්ස. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรละโอรัมภาคิยสังโยชน์และอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้? คือบุคคลผู้อันตราปรินิพพายี. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้นี้แลละโอรัมภาคิยสังโยชน์และอุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยังละภวปฏิลาภิยสังโยชน์ไม่ได้ ‘‘කතමස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි? අරහතො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි, උපපත්තිපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි, භවපටිලාභියානි සංයොජනානි පහීනානි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรละโอรัมภาคิยสังโยชน์ อุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ และภวปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว? คือพระอรหันต์. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้นี้แลละโอรัมภาคิยสังโยชน์ อุปปัตติปฏิลาภิยสังโยชน์ และภวปฏิลาภิยสังโยชน์ได้แล้ว. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๑ 2. පටිභානසුත්තං ๒. ปฏิภาณสูตร 132. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.452], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? යුත්තප්පටිභානො, නො මුත්තප්පටිභානො; මුත්තප්පටිභානො, නො යුත්තප්පටිභානො; යුත්තප්පටිභානො ච මුත්තප්පටිභානො ච; නෙව යුත්තප්පටිභානො න මුත්තප්පටිභානො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං. ๑๓๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? คือ ๑. บุคคลผู้มีปฏิภาณในสิ่งที่สมควร แต่ไม่มีปฏิภาณฉับพลัน ๒. บุคคลผู้มีปฏิภาณฉับพลัน แต่ไม่มีปฏิภาณในสิ่งที่สมควร ๓. บุคคลผู้มีปฏิภาณในสิ่งที่สมควรและมีปฏิภาณฉับพลันด้วย ๔. บุคคลผู้ไม่มีปฏิภาณในสิ่งที่สมควรและไม่มีปฏิภาณฉับพลันด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๒ 3. උග්ඝටිතඤ්ඤූසුත්තං ๓. อุคฆฏิตัญญูสูตร 133. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? උග්ඝටිතඤ්ඤූ, විපඤ්චිතඤ්ඤූ, නෙය්‍යො, පදපරමො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං. ๑๓๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? คือ ๑. อุคฆฏิตัญญู (ผู้รู้ได้เพียงยกหัวข้อขึ้นแสดง) ๒. วิปจิตัญญู (ผู้รู้ได้เมื่ออธิบายความ) ๓. เนยยะ (ผู้พอจะแนะนำได้) ๔. ปทปรมะ (ผู้มีบทเป็นอย่างยิ่ง). ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๓ 4. උට්ඨානඵලසුත්තං ๔. อุฏฐานผลสูตร 134. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? උට්ඨානඵලූපජීවී න කම්මඵලූපජීවී, කම්මඵලූපජීවී න උට්ඨානඵලූපජීවී, උට්ඨානඵලූපජීවී චෙව කම්මඵලූපජීවී ච, නෙව උට්ඨානඵලූපජීවී න කම්මඵලූපජීවී – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං. ๑๓๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? คือ ๑. บุคคลผู้อาศัยผลแห่งความเพียรเลี้ยงชีพ แต่ไม่อาศัยผลแห่งกรรมเลี้ยงชีพ ๒. บุคคลผู้อาศัยผลแห่งกรรมเลี้ยงชีพ แต่ไม่อาศัยผลแห่งความเพียรเลี้ยงชีพ ๓. บุคคลผู้อาศัยผลแห่งความเพียรเลี้ยงชีพและอาศัยผลแห่งกรรมเลี้ยงชีพด้วย ๔. บุคคลผู้ไม่อาศัยผลแห่งความเพียรเลี้ยงชีพและไม่อาศัยผลแห่งกรรมเลี้ยงชีพด้วย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๔ 5. සාවජ්ජසුත්තං ๕. สาวัชชสูตร 135. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සාවජ්ජො, වජ්ජබහුලො, අප්පවජ්ජො, අනවජ්ජො. ๑๓๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? คือ ๑. บุคคลผู้มีโทษ ๒. บุคคลผู้มีโทษมาก ๓. บุคคลผู้มีโทษน้อย ๔. บุคคลผู้ไม่มีโทษ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාවජ්ජො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සාවජ්ජො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีโทษเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่มีโทษ ประกอบด้วยวจีกรรมที่มีโทษ ประกอบด้วยมโนกรรมที่มีโทษ. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีโทษเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වජ්ජබහුලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං අනවජ්ජෙන; සාවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං අනවජ්ජෙන; සාවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං අනවජ්ජෙන. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වජ්ජබහුලො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีโทษมากเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษน้อยเป็นส่วนน้อย, ประกอบด้วยวจีกรรมที่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษน้อยเป็นส่วนน้อย, ประกอบด้วยมโนกรรมที่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษน้อยเป็นส่วนน้อย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีโทษมากเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච[Pg.453], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පවජ්ජො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං සාවජ්ජෙන; අනවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං සාවජ්ජෙන; අනවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අප්පං සාවජ්ජෙන. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පවජ්ජො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีโทษน้อยเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษเป็นส่วนน้อย, ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษเป็นส่วนน้อย, ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่มีโทษเป็นส่วนมาก มีโทษเป็นส่วนน้อย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีโทษน้อยเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනවජ්ජො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනවජ්ජො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ไม่มีโทษเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษ ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่มีโทษ ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่มีโทษ. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่มีโทษเป็นอย่างนี้แล. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๕ 6. පඨමසීලසුත්තං ๖. ปฐมสีลสูตร 136. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු න පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං න පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය න පරිපූරකාරී. ๑๓๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. ๔ จำพวกไหนบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ไม่เป็นผู้ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ไม่เป็นผู้ทำปัญญาให้บริบูรณ์ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං න පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය න පරිපූරකාරී. ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ แต่ไม่เป็นผู้ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ไม่เป็นผู้ทำปัญญาให้บริบูรณ์ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය න පරිපූරකාරී. ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ เป็นผู้ทำสมาธิให้บริบูรณ์ แต่ไม่เป็นผู้ทำปัญญาให้บริบูรณ์ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ เป็นผู้ทำสมาธิให้บริบูรณ์ เป็นผู้ทำปัญญาให้บริบูรณ์. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก. จบสูตรที่ ๖ 7. දුතියසීලසුත්තං ๗. ทุติยสีลสูตร 137. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො න සීලගරු හොති න සීලාධිපතෙය්‍යො, න සමාධිගරු හොති න සමාධාධිපතෙය්‍යො, න පඤ්ඤාගරු හොති න පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො. ๑๓๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่เคารพในศีล ไม่ยกศีลเป็นใหญ่ ไม่เคารพในสมาธิ ไม่ยกสมาธิเป็นใหญ่ ไม่เคารพในปัญญา ไม่ยกปัญญาเป็นใหญ่ ‘‘ඉධ [Pg.454] පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලගරු හොති සීලාධිපතෙය්‍යො, න සමාධිගරු හොති න සමාධාධිපතෙය්‍යො, න පඤ්ඤාගරු හොති න පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เคารพในศีล ยกศีลเป็นใหญ่ แต่ไม่เคารพในสมาธิ ไม่ยกสมาธิเป็นใหญ่ ไม่เคารพในปัญญา ไม่ยกปัญญาเป็นใหญ่ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලගරු හොති සීලාධිපතෙය්‍යො, සමාධිගරු හොති සමාධාධිපතෙය්‍යො, න පඤ්ඤාගරු හොති න පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เคารพในศีล ยกศีลเป็นใหญ่ เคารพในสมาธิ ยกสมาธิเป็นใหญ่ แต่ไม่เคารพในปัญญา ไม่ยกปัญญาเป็นใหญ่ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලගරු හොති සීලාධිපතෙය්‍යො, සමාධිගරු හොති සමාධාධිපතෙය්‍යො, පඤ්ඤාගරු හොති පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เคารพในศีล ยกศีลเป็นใหญ่ เคารพในสมาธิ ยกสมาธิเป็นใหญ่ เคารพในปัญญา ยกปัญญาเป็นใหญ่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๗ 8. නිකට්ඨසුත්තං ๘. นิกัฏฐสูตร 138. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? නිකට්ඨකායො අනිකට්ඨචිත්තො, අනිකට්ඨකායො නිකට්ඨචිත්තො, අනිකට්ඨකායො ච අනිකට්ඨචිත්තො ච, නිකට්ඨකායො ච නිකට්ඨචිත්තො ච. ๑๓๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลผู้มีกายสงัด แต่มีจิตไม่สงัด ๒. บุคคลผู้มีกายไม่สงัด แต่มีจิตสงัด ๓. บุคคลผู้มีกายไม่สงัดและมีจิตไม่สงัด ๔. บุคคลผู้มีกายสงัดและมีจิตสงัด ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිකට්ඨකායො හොති අනිකට්ඨචිත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවති. සො තත්ථ කාමවිතක්කම්පි විතක්කෙති බ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති විහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිකට්ඨකායො හොති අනිකට්ඨචිත්තො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงัด แต่มีจิตไม่สงัด เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ อยู่ในเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว แต่เขากลับตรึกกามวิตกบ้าง พยาบาทวิตกบ้าง วิหิงสาวิตกบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงัด แต่มีจิตไม่สงัด เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනිකට්ඨකායො හොති නිකට්ඨචිත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවති. සො තත්ථ නෙක්ඛම්මවිතක්කම්පි විතක්කෙති අබ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති අවිහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනිකට්ඨකායො හොති නිකට්ඨචිත්තො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายไม่สงัด แต่มีจิตสงัด เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่อยู่ในเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว แต่เขาตรึกเนกขัมมวิตกบ้าง อพยาบาทวิตกบ้าง อวิหิงสาวิตกบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายไม่สงัด แต่มีจิตสงัด เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනිකට්ඨකායො ච හොති අනිකට්ඨචිත්තො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි [Pg.455] පටිසෙවති. සො තත්ථ කාමවිතක්කම්පි විතක්කෙති බ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති විහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අනිකට්ඨකායො ච හොති අනිකට්ඨචිත්තො ච. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายไม่สงัดและมีจิตไม่สงัด เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่อยู่ในเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว แต่เขากลับตรึกกามวิตกบ้าง พยาบาทวิตกบ้าง วิหิงสาวิตกบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายไม่สงัดและมีจิตไม่สงัด เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිකට්ඨකායො ච හොති නිකට්ඨචිත්තො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවති. සො තත්ථ නෙක්ඛම්මවිතක්කම්පි විතක්කෙති අබ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති අවිහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිකට්ඨකායො ච හොති නිකට්ඨචිත්තො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงัดและมีจิตสงัด เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ อยู่ในเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว และเขาตรึกเนกขัมมวิตกบ้าง อพยาบาทวิตกบ้าง อวิหิงสาวิตกบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงัดและมีจิตสงัด เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๘ 9. ධම්මකථිකසුත්තං ๙. ธัมมกถิกสูตร 139. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච; පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ๑๓๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึก ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกบางคนในศาสนานี้ พูดน้อย และพูดเรื่องที่ไม่เป็นประโยชน์ บริษัทของเธอนั้นก็ไม่ฉลาดในเรื่องที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกเช่นนี้ ย่อมถึงการนับว่าเป็นธรรมกถึกสำหรับบริษัทเช่นนั้น ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච; පරිසා චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ธรรมกถึกบางคนในศาสนานี้ พูดน้อย แต่พูดเรื่องที่เป็นประโยชน์ บริษัทของเธอนั้นก็ฉลาดในเรื่องที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกเช่นนี้ ย่อมถึงการนับว่าเป็นธรรมกถึกสำหรับบริษัทเช่นนั้น ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච; පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ธรรมกถึกบางคนในศาสนานี้ พูดมาก แต่พูดเรื่องที่ไม่เป็นประโยชน์ บริษัทของเธอนั้นก็ไม่ฉลาดในเรื่องที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกเช่นนี้ ย่อมถึงการนับว่าเป็นธรรมกถึกสำหรับบริษัทเช่นนั้น ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච; පරිසා චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො, භික්ඛවෙ, ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මකථිකා’’ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ธรรมกถึกบางคนในศาสนานี้ พูดมาก และพูดเรื่องที่เป็นประโยชน์ บริษัทของเธอนั้นก็ฉลาดในเรื่องที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกเช่นนี้ ย่อมถึงการนับว่าเป็นธรรมกถึกสำหรับบริษัทเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึก ๔ จำพวกนี้แล จบสูตรที่ ๙ 10. වාදීසුත්තං ๑๐. วาทีสูตร 140. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, වාදී. කතමෙ චත්තාරො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, වාදී අත්ථතො පරියාදානං ගච්ඡති, නො බ්‍යඤ්ජනතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, වාදී බ්‍යඤ්ජනතො [Pg.456] පරියාදානං ගච්ඡති, නො අත්ථතො; අත්ථි, භික්ඛවෙ, වාදී අත්ථතො ච බ්‍යඤ්ජනතො ච පරියාදානං ගච්ඡති; අත්ථි, භික්ඛවෙ, වාදී නෙවත්ථතො නො බ්‍යඤ්ජනතො පරියාදානං ගච්ඡති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො වාදී. අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං චතූහි පටිසම්භිදාහි සමන්නාගතො අත්ථතො වා බ්‍යඤ්ජනතො වා පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති. දසමං. ๑๔๐. ภิกษุทั้งหลาย วาทีบุคคล ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ๑. วาทีบุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมถึงความเชี่ยวชาญในอรรถ แต่ไม่ถึงความเชี่ยวชาญในพยัญชนะ ๒. วาทีบุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมถึงความเชี่ยวชาญในพยัญชนะ แต่ไม่ถึงความเชี่ยวชาญในอรรถ ๓. วาทีบุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมถึงความเชี่ยวชาญทั้งในอรรถและพยัญชนะ ๔. วาทีบุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่ถึงความเชี่ยวชาญทั้งในอรรถและพยัญชนะ ภิกษุทั้งหลาย วาทีบุคคล ๔ จำพวกนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปฏิสัมภิทา ๔ จะพึงถึงความไม่เชี่ยวชาญในอรรถหรือในพยัญชนะนั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ จบสูตรที่ ๑๐ පුග්ගලවග්ගො චතුත්ථො. ปุคคลวรรคที่ ๔ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค සංයොජනං පටිභානො, උග්ඝටිතඤ්ඤු උට්ඨානං; සාවජ්ජො ද්වෙ ච සීලානි, නිකට්ඨ ධම්ම වාදී චාති. สังโยชนสูตร ปฏิภาณสูตร อุคฆฏิตัญญูสูตร อุฏฐานสูตร สาวัชชสูตร สีลสูตร ๒ สูตร นิกัฏฐสูตร ธัมมกถิกสูตร และวาทีสูตร (15) 5. ආභාවග්ගො ๑๕. อาภาวรรค 1. ආභාසුත්තං ๑. อาภาสูตร 141. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, ආභා. කතමා චතස්සො? චන්දාභා, සූරියාභා, අග්ගාභා, පඤ්ඤාභා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො ආභා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමාසං චතුන්නං ආභානං යදිදං පඤ්ඤාභා’’ති. පඨමං. ๑๔๑. “ภิกษุทั้งหลาย รัศมี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ รัศมีแห่งดวงจันทร์ รัศมีแห่งดวงอาทิตย์ รัศมีแห่งไฟ รัศมีแห่งปัญญา ภิกษุทั้งหลาย รัศมี ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดารัศมี ๔ อย่างนี้ รัศมีแห่งปัญญาเลิศที่สุด” 2. පභාසුත්තං ๒. ปภาสูตร 142. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පභා. කතමා චතස්සො? චන්දප්පභා, සූරියප්පභා, අග්ගිප්පභා, පඤ්ඤාපභා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පභා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමාසං චතුන්නං පභානං යදිදං පඤ්ඤාපභා’’ති. දුතියං. ๑๔๒. “ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ แสงสว่างแห่งดวงจันทร์ แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์ แสงสว่างแห่งไฟ แสงสว่างแห่งปัญญา ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาแสงสว่าง ๔ อย่างนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาเลิศที่สุด” 3. ආලොකසුත්තං ๓. อาโลกสูตร 143. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආලොකා. කතමෙ චත්තාරො? චන්දාලොකො, සූරියාලොකො, අග්ගාලොකො, පඤ්ඤාලොකො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආලොකා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං චතුන්නං ආලොකානං යදිදං පඤ්ඤාලොකො’’ති. තතියං. ๑๔๓. “ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ แสงสว่างแห่งดวงจันทร์ แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์ แสงสว่างแห่งไฟ แสงสว่างแห่งปัญญา ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาแสงสว่าง ๔ อย่างนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาเลิศที่สุด” 4. ඔභාසසුත්තං ๔. โอภาสสูตร 144. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.457], භික්ඛවෙ, ඔභාසා. කතමෙ චත්තාරො? චන්දොභාසො, සූරියොභාසො, අග්ගොභාසො, පඤ්ඤොභාසො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ඔභාසා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං චතුන්නං ඔභාසානං යදිදං පඤ්ඤොභාසො’’ති. චතුත්ථං. ๑๔๔. “ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ แสงสว่างแห่งดวงจันทร์ แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์ แสงสว่างแห่งไฟ แสงสว่างแห่งปัญญา ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาแสงสว่าง ๔ อย่างนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาเลิศที่สุด” 5. පජ්ජොතසුත්තං ๕. ปัชโชตสูตร 145. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පජ්ජොතා. කතමෙ චත්තාරො? චන්දපජ්ජොතො, සූරියපජ්ජොතො, අග්ගිපජ්ජොතො, පඤ්ඤාපජ්ජොතො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පජ්ජොතා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං චතුන්නං පජ්ජොතානං යදිදං පඤ්ඤාපජ්ජොතො’’ති. පඤ්චමං. ๑๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย ประทีป ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ ประทีปคือดวงจันทร์ ประทีปคือดวงอาทิตย์ ประทีปคือไฟ ประทีปคือปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ประทีป ๔ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บรรดาประทีป ๔ อย่างนี้ ประทีปคือปัญญาเลิศที่สุด” 6. පඨමකාලසුත්තං ๖. ปฐมกาลสูตร 146. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, කාලා. කතමෙ චත්තාරො? කාලෙන ධම්මස්සවනං, කාලෙන ධම්මසාකච්ඡා, කාලෙන සම්මසනා, කාලෙන විපස්සනා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කාලා’’ති. ඡට්ඨං. ๑๔๖. “ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ การฟังธรรมตามกาล การสนทนาธรรมตามกาล การพิจารณาตามกาล การเจริญวิปัสสนาตามกาล ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้แล” 7. දුතියකාලසුත්තං ๗. ทุติยกาลสูตร 147. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, කාලා සම්මා භාවියමානා සම්මා අනුපරිවත්තියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපෙන්ති. කතමෙ චත්තාරො? කාලෙන ධම්මස්සවනං, කාලෙන ධම්මසාකච්ඡා, කාලෙන සම්මසනා, කාලෙන විපස්සනා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කාලා සම්මා භාවියමානා සම්මා අනුපරිවත්තියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපෙන්ති. ๑๔๗. “ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้ ที่บุคคลเจริญดีแล้ว ทำให้เป็นไปโดยชอบแล้ว ย่อมนำไปสู่ความสิ้นอาสวะโดยลำดับ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ การฟังธรรมตามกาล การสนทนาธรรมตามกาล การพิจารณาตามกาล การเจริญวิปัสสนาตามกาล ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้แล ที่บุคคลเจริญดีแล้ว ทำให้เป็นไปโดยชอบแล้ว ย่อมนำไปสู่ความสิ้นอาสวะโดยลำดับ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උපරිපබ්බතෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ තං උදකං යථානින්නං පවත්තමානං පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරෙති; පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරා කුසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති; කුසොබ්භා පරිපූරා මහාසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති; මහාසොබ්භා පරිපූරා කුන්නදියො පරිපූරෙන්ති; කුන්නදියො [Pg.458] පරිපූරා මහානදියො පරිපූරෙන්ති; මහානදියො පරිපූරා සමුද්දං පරිපූරෙන්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ චත්තාරො කාලා සම්මා භාවියමානා සම්මා අනුපරිවත්තියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපෙන්තී’’ති. සත්තමං. “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงบนยอดเขา น้ำนั้นไหลไปตามที่ลุ่ม ย่อมทำซอกเขา ลำธาร และห้วยให้เต็ม ซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็มแล้ว ย่อมทำหนองให้เต็ม หนองเต็มแล้ว ย่อมทำบึงให้เต็ม บึงเต็มแล้ว ย่อมทำแม่น้ำน้อยให้เต็ม แม่น้ำน้อยเต็มแล้ว ย่อมทำแม่น้ำใหญ่ให้เต็ม แม่น้ำใหญ่เต็มแล้ว ย่อมทำมหาสมุทรให้เต็ม ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ อย่างนี้ ที่บุคคลเจริญดีแล้ว ทำให้เป็นไปโดยชอบแล้ว ย่อมนำไปสู่ความสิ้นอาสวะโดยลำดับ ฉันนั้นเหมือนกัน” 8. දුච්චරිතසුත්තං ๘. ทุจริตสูตร 148. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, වචීදුච්චරිතානි. කතමානි චත්තාරි? මුසාවාදො, පිසුණා වාචා, ඵරුසා වාචා, සම්ඵප්පලාපො – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි වචීදුච්චරිතානී’’ති. අට්ඨමං. ๑๔๘. “ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ มุสาวาท วาจาส่อเสียด วาจาหยาบ สัมผัปปลาปะ ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ อย่างนี้แล” 9. සුචරිතසුත්තං ๙. สุจริตสูตร 149. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, වචීසුචරිතානි. කතමානි චත්තාරි? සච්චවාචා, අපිසුණා වාචා, සණ්හා වාචා, මන්තභාසා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි වචීසුචරිතානී’’ති. නවමං. ๑๔๙. “ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ สัจจวาจา วาจาไม่ส่อเสียด วาจาอ่อนหวาน วาจามีเหตุผล ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ อย่างนี้แล” 10. සාරසුත්තං ๑๐. สารสูตร 150. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සාරා. කතමෙ චත්තාරො? සීලසාරො, සමාධිසාරො, පඤ්ඤාසාරො, විමුත්තිසාරො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සාරා’’ති. දසමං. ๑๕๐. “ภิกษุทั้งหลาย สาระ ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ ศีลเป็นสาระ สมาธิเป็นสาระ ปัญญาเป็นสาระ วิมุตติเป็นสาระ ภิกษุทั้งหลาย สาระ ๔ อย่างนี้แล” ආභාවග්ගො පඤ්චමො. อาภาวรรคที่ ๕ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค ආභා පභා ච ආලොකා, ඔභාසා චෙව පජ්ජොතා; ද්වෙ කාලා චරිතා ද්වෙ ච, හොන්ති සාරෙන තෙ දසාති. อาภาสูตร ปภาสูตร อาโลกสูตร โอภาสสูตร ปัชโชตสูตร กาลสูตร ๒ สูตร จริตสูตร ๒ สูตร และสารสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร තතියපණ්ණාසකං සමත්තං. ตติยปัณณาสก์ จบ 4. චතුත්ථපණ්ණාසකං ๔. จตุตถปัณณาสกะ (16) 1. ඉන්ද්‍රියවග්ගො ๑. อินทริยวรรค หมวดว่าด้วยอินทรีย์ 1. ඉන්ද්‍රියසුත්තං ๑. อินทริยสูตร 151. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.459], භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියානි. කතමානි චත්තාරි? සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ඉන්ද්‍රියානී’’ති. පඨමං. ๑๕๑. “ภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๔ อย่างนี้แล” 2. සද්ධාබලසුත්තං ๒. สัทธาพลสูตร 152. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? සද්ධාබලං, වීරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. දුතියං. ๑๕๒. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ อย่างนี้ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ อย่างนี้แล” 3. පඤ්ඤාබලසුත්තං ๓. ปัญญาพลสูตร 153. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? පඤ්ඤාබලං, වීරියබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගහබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. තතියං. ๑๕๓. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้ พละ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ปัญญาพละ วิริยพละ อนวัชชพละ สังคหพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้แล” สูตรที่ ๓ 4. සතිබලසුත්තං ๔. สติพลสูตร 154. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? සතිබලං, සමාධිබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගහබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. චතුත්ථං. ๑๕๔. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้ พละ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ สติพละ สมาธิพละ อนวัชชพละ สังคหพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้แล” สูตรที่ ๔ 5. පටිසඞ්ඛානබලසුත්තං ๕. ปฏิสังขานพลสูตร 155. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? පටිසඞ්ඛානබලං, භාවනාබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගහබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. පඤ්චමං. ๑๕๕. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้ พละ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ปฏิสังขานพละ ภาวนาพละ อนวัชชพละ สังคหพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้แล” สูตรที่ ๕ 6. කප්පසුත්තං ๖. กัปปสูตร 156. ‘‘චත්තාරිමානි[Pg.460], භික්ඛවෙ, කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කතමානි චත්තාරි? යදා, භික්ඛවෙ, කප්පො සංවට්ටති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං – එත්තකානි වස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතානීති වා, එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා. ๑๕๖. “ภิกษุทั้งหลาย อสงไขยแห่งกัป ๔ ประการนี้ อสงไขย ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด กัปพินาศเกิดขึ้น เมื่อนั้น ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้ปี’ หรือ ‘เท่านี้ร้อยปี’ หรือ ‘เท่านี้พันปี’ หรือ ‘เท่านี้แสนปี’ ‘‘යදා, භික්ඛවෙ, කප්පො සංවට්ටො තිට්ඨති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං – එත්තකානි වස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතානීති වා, එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด กัปที่พินาศแล้วตั้งอยู่ เมื่อนั้น ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้ปี’ หรือ ‘เท่านี้ร้อยปี’ หรือ ‘เท่านี้พันปี’ หรือ ‘เท่านี้แสนปี’ ‘‘යදා, භික්ඛවෙ, කප්පො විවට්ටති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං – එත්තකානි වස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතානීති වා, එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด กัปวิวัฒน์เกิดขึ้น เมื่อนั้น ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้ปี’ หรือ ‘เท่านี้ร้อยปี’ หรือ ‘เท่านี้พันปี’ หรือ ‘เท่านี้แสนปี’ ‘‘යදා, භික්ඛවෙ, කප්පො විවට්ටො තිට්ඨති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං – එත්තකානි වස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතානීති වා, එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානී’’ති. ඡට්ඨං. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด กัปที่วิวัฒน์แล้วตั้งอยู่ เมื่อนั้น ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้ปี’ หรือ ‘เท่านี้ร้อยปี’ หรือ ‘เท่านี้พันปี’ หรือ ‘เท่านี้แสนปี’ ภิกษุทั้งหลาย อสงไขยแห่งกัป ๔ ประการนี้แล” สูตรที่ ๖ 7. රොගසුත්තං ๗. โรคสูตร 157. ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, රොගා. කතමෙ ද්වෙ? කායිකො ච රොගො චෙතසිකො ච රොගො. දිස්සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා කායිකෙන රොගෙන එකම්පි වස්සං ආරොග්‍යං පටිජානමානා, ද්වෙපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, තීණිපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, චත්තාරිපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, පඤ්චපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, දසපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, වීසතිපි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, තිංසම්පි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, චත්තාරීසම්පි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, පඤ්ඤාසම්පි වස්සානි ආරොග්‍යං පටිජානමානා, වස්සසතම්පි, භිය්‍යොපි ආරොග්‍යං පටිජානමානා. තෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා සුදුල්ලභා ලොකස්මිං යෙ චෙතසිකෙන රොගෙන මුහුත්තම්පි ආරොග්‍යං පටිජානන්ති, අඤ්ඤත්‍ර ඛීණාසවෙහි. ๑๕๗. “โรค ๒ อย่างนี้ โรค ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ โรคทางกาย และโรคทางใจ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายที่ปฏิญญาว่าไม่มีโรคทางกายตลอด ๑ ปีบ้าง ๒ ปีบ้าง ๓ ปีบ้าง ๔ ปีบ้าง ๕ ปีบ้าง ๑๐ ปีบ้าง ๒๐ ปีบ้าง ๓๐ ปีบ้าง ๔๐ ปีบ้าง ๕๐ ปีบ้าง ๑๐๐ ปีบ้าง หรือมากกว่านั้นบ้าง ยังพอหาได้ ภิกษุทั้งหลาย แต่สัตว์ที่ปฏิญญาว่าไม่มีโรคทางใจแม้ชั่วครู่หนึ่ง เว้นจากพระขีณาสพทั้งหลาย หาได้ยากยิ่งในโลก ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.461], භික්ඛවෙ, පබ්බජිතස්ස රොගා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහිච්ඡො හොති විඝාතවා අසන්තුට්ඨො ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. සො මහිච්ඡො සමානො විඝාතවා අසන්තුට්ඨො ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති අනවඤ්ඤප්පටිලාභාය ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිලාභාය. සො උට්ඨහති ඝටති වායමති අනවඤ්ඤප්පටිලාභාය ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිලාභාය. සො සඞ්ඛාය කුලානි උපසඞ්කමති, සඞ්ඛාය නිසීදති, සඞ්ඛාය ධම්මං භාසති, සඞ්ඛාය උච්චාරපස්සාවං සන්ධාරෙති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පබ්බජිතස්ස රොගා. “ภิกษุทั้งหลาย โรคของบรรพชิต ๔ อย่างนี้ โรค ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มักมาก มีความคับแค้นใจ ไม่สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ เธอเป็นผู้มักมาก มีความคับแค้นใจ ไม่สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ จึงตั้งความปรารถนาอันเลวทรามเพื่อจะได้การไม่ดูหมิ่น เพื่อจะได้ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เธอย่อมขวนขวาย พยายาม พากเพียร เพื่อจะได้การไม่ดูหมิ่น เพื่อจะได้ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เธอใคร่ครวญแล้วจึงเข้าไปหาสกุล ใคร่ครวญแล้วจึงนั่ง ใคร่ครวญแล้วจึงแสดงธรรม ใคร่ครวญแล้วจึงกลั้นอุจจาระปัสสาวะ ภิกษุทั้งหลาย โรคของบรรพชิต ๔ อย่างนี้แล ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න මහිච්ඡා භවිස්සාම විඝාතවන්තො අසන්තුට්ඨා ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, න පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහිස්සාම අනවඤ්ඤප්පටිලාභාය ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිලාභාය, න උට්ඨහිස්සාම න ඝටෙස්සාම න වායමිස්සාම අනවඤ්ඤප්පටිලාභාය ලාභසක්කාරසිලොකප්පටිලාභාය, ඛමා භවිස්සාම සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකා භවිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. සත්තමං. “ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ในธรรมวินัยนี้ว่า ‘เราจักไม่เป็นผู้มักมาก ไม่มีความคับแค้นใจ ไม่เป็นผู้ไม่สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ เราจักไม่ตั้งความปรารถนาอันเลวทรามเพื่อจะได้การไม่ดูหมิ่น เพื่อจะได้ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เราจักไม่ขวนขวาย ไม่พยายาม ไม่พากเพียร เพื่อจะได้การไม่ดูหมิ่น เพื่อจะได้ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เราจักเป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย ต่อสัมผัสของเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้ายและว่าร้าย เราจักเป็นผู้มีปรกติอดกลั้นต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ แทบจะคร่าชีวิตได้’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” สูตรที่ ๗ 8. පරිහානිසුත්තං ๘. ปริหานิสูตร 158. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච – ๑๕๘. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นได้ตอบรับท่านพระสารีบุตรว่า “ขอรับ ผู้มีอายุ” ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวคำนี้ว่า ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි’. පරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා. කතමෙ චත්තාරො? රාගවෙපුල්ලත්තං, දොසවෙපුල්ලත්තං, මොහවෙපුල්ලත්තං, ගම්භීරෙසු ඛො පනස්ස ඨානාඨානෙසු පඤ්ඤාචක්ඛු [Pg.462] න කමති. යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා ඉමෙ චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි’. පරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා. “ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดก็ตาม พิจารณาเห็นธรรม ๔ ประการในตน พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นได้เลยว่า ‘เราเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า นี้เป็นความเสื่อม ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ความที่ราคะมีมาก ความที่โทสะมีมาก ความที่โมหะมีมาก และปัญญาจักษุของเธอนั้นไม่ก้าวไปในฐานะและอฐานะอันลึกซึ้ง ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดก็ตาม พิจารณาเห็นธรรม ๔ ประการนี้ในตน พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นได้เลยว่า ‘เราเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า นี้เป็นความเสื่อม” ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘න පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි’. අපරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා. කතමෙ චත්තාරො? රාගතනුත්තං, දොසතනුත්තං, මොහතනුත්තං, ගම්භීරෙසු ඛො පනස්ස ඨානාඨානෙසු පඤ්ඤාචක්ඛු කමති. යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා ඉමෙ චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘න පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි’. අපරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා’’ති. අට්ඨමං. ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งก็ตาม พิจารณาเห็นธรรม ๔ ประการในตน พึงถึงความตกลงใจในเรื่องนี้ได้ว่า ‘เราไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย’ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ว่า เป็นธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ความที่ราคะเบาบาง ๑ ความที่โทสะเบาบาง ๑ ความที่โมหะเบาบาง ๑ ปัญญาจักษุของเธอย่อมก้าวไปในฐานะและอฐานะอันลึกซึ้ง ๑ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งก็ตาม พิจารณาเห็นธรรม ๔ ประการนี้ในตน พึงถึงความตกลงใจในเรื่องนี้ได้ว่า ‘เราไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย’ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ว่า เป็นธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม” จบสูตรที่ ๘ 9. භික්ඛුනීසුත්තං ๙. ภิกขุนีสูตร 159. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරා භික්ඛුනී අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, යෙනය්‍යො ආනන්දො තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන අය්‍යස්ස ආනන්දස්ස පාදෙ සිරසා වන්ද – ‘ඉත්ථන්නාමා, භන්තෙ, භික්ඛුනී ආබාධිකිනී දුක්ඛිතා බාළ්හගිලානා. සා අය්‍යස්ස ආනන්දස්ස පාදෙ සිරසා වන්දතී’ති. එවඤ්ච වදෙහි – ‘සාධු කිර, භන්තෙ, අය්‍යො ආනන්දො යෙන භික්ඛුනුපස්සයො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’’ති. ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති ඛො සො පුරිසො තස්සා භික්ඛුනියා පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො පුරිසො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ๑๕๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ภิกษุณีรูปหนึ่งเรียกบุรุษคนหนึ่งมาสั่งว่า ‘มาเถิด พ่อมหาจำเริญ ท่านจงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ แล้วจงกราบไหว้เท้าของท่านพระอานนท์ด้วยศีรษะตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุณีชื่อนี้อาพาธ ได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก เธอกราบไหว้เท้าของท่านพระอานนท์ด้วยศีรษะ’ และจงเรียนอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอท่านพระอานนท์โปรดอาศัยความอนุเคราะห์ เข้าไปหาภิกษุณีรูปนั้นยังที่อยู่ของภิกษุณีเถิด’ บุรุษนั้นรับคำของภิกษุณีนั้นว่า ‘ขอรับ แม่เจ้า’ แล้วเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ไหว้ท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บุรุษนั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้เรียนท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า ‘‘ඉත්ථන්නාමා, භන්තෙ, භික්ඛුනී ආබාධිකිනී දුක්ඛිතා බාළ්හගිලානා. සා ආයස්මතො ආනන්දස්ස පාදෙ සිරසා වන්දති, එවඤ්ච වදෙති – ‘සාධු කිර, භන්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො යෙන භික්ඛුනුපස්සයො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’’ති. අධිවාසෙසි ඛො ආයස්මා ආනන්දො තුණ්හීභාවෙන. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุณีชื่อนี้อาพาธ ได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก เธอกราบไหว้เท้าของท่านพระอานนท์ด้วยศีรษะ และเรียนว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอท่านพระอานนท์โปรดอาศัยความอนุเคราะห์ เข้าไปหาภิกษุณีรูปนั้นยังที่อยู่ของภิกษุณีเถิด’” ท่านพระอานนท์ก็รับนิมนต์ด้วยดุษณีภาพ අථ [Pg.463] ඛො ආයස්මා ආනන්දො නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන භික්ඛුනුපස්සයො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො සා භික්ඛුනී ආයස්මන්තං ආනන්දං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වා සසීසං පාරුපිත්වා මඤ්චකෙ නිපජ්ජි. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො ආයස්මා ආනන්දො තං භික්ඛුනිං එතදවොච – ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรแล้ว เข้าไปหาภิกษุณีรูปนั้นยังที่อยู่ของภิกษุณี ภิกษุณีรูปนั้นได้เห็นท่านพระอานนท์กำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้วจึงคลุมโปงนอนอยู่บนเตียง ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปหาภิกษุณีรูปนั้นถึงที่อยู่แล้วนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ท่านพระอานนท์นั่งแล้วได้กล่าวกับภิกษุณีรูปนั้นดังนี้ว่า ‘‘ආහාරසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො ආහාරං නිස්සාය. ආහාරො පහාතබ්බො. තණ්හාසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො තණ්හං නිස්සාය. තණ්හා පහාතබ්බා. මානසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො මානං නිස්සාය. මානො පහාතබ්බො. මෙථුනසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො. මෙථුනෙ ච සෙතුඝාතො වුත්තො භගවතා. “ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากอาหาร อาศัยอาหารแล้วพึงละอาหารเสีย ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากตัณหา อาศัยตัณหาแล้วพึงละตัณหาเสีย ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากมานะ อาศัยมานะแล้วพึงละมานะเสีย ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากเมถุน และพระผู้มีพระภาคตรัสการทำลายสะพานในเมถุนธรรม ‘‘‘ආහාරසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො ආහාරං නිස්සාය. ආහාරො පහාතබ්බො’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භගිනි, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය. ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි. යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. සො අපරෙන සමයෙන ආහාරං නිස්සාය ආහාරං පජහති. ‘ආහාරසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො ආහාරං නිස්සාය. ආහාරො පහාතබ්බො’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. “ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากอาหาร อาศัยอาหารแล้วพึงละอาหารเสีย’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนน้องหญิง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้วฉันอาหาร ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง แต่เพื่อให้กายนี้ดำรงอยู่ เพื่อให้กายนี้ดำเนินไปได้ เพื่อบำบัดความลำบาก เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘เราจะกำจัดเวทนาเก่า และจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความดำเนินไป ความไม่มีโทษ และการอยู่ผาสุก จักมีแก่เรา’ สมัยต่อมา เธออาศัยอาหารแล้วย่อมละอาหารได้ ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากอาหาร อาศัยอาหารแล้วพึงละอาหารเสีย’ นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าว ‘‘‘තණ්හාසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො තණ්හං නිස්සාය. තණ්හා පහාතබ්බා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භගිනි, භික්ඛු සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! සො අපරෙන සමයෙන තණ්හං නිස්සාය තණ්හං පජහති. ‘තණ්හාසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො තණ්හං නිස්සාය. තණ්හා පහාතබ්බා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. “ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากตัณหา อาศัยตัณหาแล้วพึงละตัณหาเสีย’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนน้องหญิง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุชื่อนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ แม้เราก็จักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ สมัยต่อมา เธออาศัยตัณหาแล้วย่อมละตัณหาได้ ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากตัณหา อาศัยตัณหาแล้วพึงละตัณหาเสีย’ นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าว ‘‘‘මානසම්භූතො [Pg.464] අයං, භගිනි, කායො මානං නිස්සාය. මානො පහාතබ්බො’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භගිනි, භික්ඛු සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස එවං හොති – ‘සො හි නාම ආයස්මා ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සති; කිමඞ්ගං පනාහ’න්ති! සො අපරෙන සමයෙන මානං නිස්සාය මානං පජහති. ‘මානසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො මානං නිස්සාය. මානො පහාතබ්බො’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. “ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากมานะ อาศัยมานะแล้วพึงละมานะเสีย’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนน้องหญิง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุชื่อนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เธอจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุนั้นจักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ไฉนเราจะทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ ไม่ได้เล่า’ สมัยต่อมา เธออาศัยมานะแล้วย่อมละมานะได้ ที่กล่าวว่า ‘ดูก่อนน้องหญิง กายนี้เกิดจากมานะ อาศัยมานะแล้วพึงละมานะเสีย’ นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าว ‘‘මෙථුනසම්භූතො අයං, භගිනි, කායො. මෙථුනෙ ච සෙතුඝාතො වුත්තො භගවතා’’ති. น้องหญิง กายนี้เกิดจากเมถุน และพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเมถุนเป็นเครื่องทำลายเหตุ අථ ඛො සා භික්ඛුනී මඤ්චකා වුට්ඨහිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා ආයස්මතො ආනන්දස්ස පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘අච්චයො මං, භන්තෙ, අච්චගමා, යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යාහං එවමකාසිං. තස්සා මෙ, භන්තෙ, අය්‍යො ආනන්දො අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු, ආයතිං සංවරායා’’ති. ‘‘තග්ඝ තං, භගිනි, අච්චයො අච්චගමා, යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යා ත්වං එවමකාසි. යතො ච ඛො ත්වං, භගිනි, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි, තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාම. වුද්ධි හෙසා, භගිනි, අරියස්ස විනයෙ යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති ආයතිං සංවරං ආපජ්ජතී’’ති. නවමං. ครั้งนั้น ภิกษุณีนั้นลุกจากเตียง ห่มอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ซบศีรษะลงที่เท้าของท่านพระอานนท์ แล้วได้กราบเรียนท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญ โทษได้ครอบงำข้าพเจ้าผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาด ซึ่งได้กระทำเช่นนี้ไปแล้ว ขอท่านพระอานนท์จงรับโทษของข้าพเจ้านั้นโดยความเป็นโทษ เพื่อความสำรวมต่อไปเถิด’ ท่านพระอานนท์กล่าวว่า ‘น้องหญิง จริงทีเดียว โทษได้ครอบงำเธอผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาด ซึ่งได้กระทำเช่นนี้ไปแล้ว แต่เพราะเธอเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วกระทำคืนตามธรรม เราจึงรับโทษนั้นของเธอ น้องหญิง นี้แลเป็นความเจริญในวินัยของพระอริยะ คือผู้ใดเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วกระทำคืนตามธรรม ย่อมถึงความสำรวมต่อไป’ 10. සුගතවිනයසුත්තං ๑๐. สุคตวินยสูตร 160. ‘‘සුගතො වා, භික්ඛවෙ, ලොකෙ තිට්ඨමානො සුගතවිනයො වා තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. ๑๖๐. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อพระสุคตก็ดี หรือพระวินัยของพระสุคตก็ดี ดำรงอยู่ในโลก การดำรงอยู่นั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සුගතො? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො [Pg.465] පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. අයං, භික්ඛවෙ, සුගතො. ภิกษุทั้งหลาย ก็พระสุคตเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตเสด็จอุบัติขึ้นในโลกนี้ เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีใครยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค ภิกษุทั้งหลาย นี้คือพระสุคต ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සුගතවිනයො? සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. අයං, භික්ඛවෙ, සුගතවිනයො. එවං සුගතො වා, භික්ඛවෙ, ලොකෙ තිට්ඨමානො සුගතවිනයො වා තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානන්ති. ภิกษุทั้งหลาย ก็พระวินัยของพระสุคตเป็นอย่างไร คือ พระองค์ทรงแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ภิกษุทั้งหลาย นี้คือพระวินัยของพระสุคต ภิกษุทั้งหลาย เมื่อพระสุคตก็ดี หรือพระวินัยของพระสุคตก็ดี ดำรงอยู่ในโลก การดำรงอยู่นั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ දුග්ගහිතං සුත්තන්තං පරියාපුණන්ති දුන්නික්ඛිත්තෙහි පදබ්‍යඤ්ජනෙහි. දුන්නික්ඛිත්තස්ස, භික්ඛවෙ, පදබ්‍යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි දුන්නයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තති. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม ธรรม ๔ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ภิกษุทั้งหลายเล่าเรียนสุตตันตะที่ทรงจำไว้ไม่ดี ด้วยบทและพยัญชนะที่วางไว้ไม่ดี ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบทและพยัญชนะวางไว้ไม่ดี แม้อรรถะก็ย่อมมีนัยที่เข้าใจได้ยาก ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่เป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ දුබ්බචා හොන්ති දොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා අක්ඛමා අප්පදක්ඛිණග්ගාහිනො අනුසාසනිං. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තති. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก เป็นผู้ไม่อดทน ไม่รับคำพร่ำสอนโดยเคารพ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่เป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා, තෙ න සක්කච්චං සුත්තන්තං පරං වාචෙන්ති. තෙසං අච්චයෙන ඡින්නමූලකො සුත්තන්තො හොති අප්පටිසරණො. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තති. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเป็นพหูสูต ชำนาญในอาคม ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ภิกษุเหล่านั้นไม่บอกสอนสุตตันตะแก่ผู้อื่นโดยเคารพ เมื่อท่านเหล่านั้นล่วงลับไป สุตตันตะจึงขาดราก ไม่มีที่พึ่ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่เป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ථෙරා භික්ඛූ බාහුලිකා හොන්ති සාථලිකා, ඔක්කමනෙ පුබ්බඞ්ගමා, පවිවෙකෙ නික්ඛිත්තධුරා, න වීරියං ආරභන්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. තෙසං පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති. සාපි හොති බාහුලිකා සාථලිකා, ඔක්කමනෙ පුබ්බඞ්ගමා, පවිවෙකෙ නික්ඛිත්තධුරා, න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්තී’’ති. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เถระเป็นผู้มักมาก เป็นผู้ย่อหย่อน เป็นผู้นำในความถอยหลัง ทอดธุระในวิเวก ไม่ปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ชนรุ่นหลังย่อมดำเนินตามทิฏฐิของท่านเหล่านั้น แม้ชนรุ่นนั้นก็เป็นผู้มักมาก เป็นผู้ย่อหย่อน เป็นผู้นำในความถอยหลัง ทอดธุระในวิเวก ไม่ปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๔ ที่เป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งสัทธรรม ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.466], භික්ඛවෙ, ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සුග්ගහිතං සුත්තන්තං පරියාපුණන්ති සුනික්ඛිත්තෙහි පදබ්‍යඤ්ජනෙහි. සුනික්ඛිත්තස්ස, භික්ඛවෙ, පදබ්‍යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි සුනයො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො ධම්මො සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තති. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่อันตรธานแห่งสัทธรรม ธรรม ๔ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ภิกษุทั้งหลายเล่าเรียนสุตตันตะที่ทรงจำไว้ดี ด้วยบทและพยัญชนะที่วางไว้ดี ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบทและพยัญชนะวางไว้ดี แม้อรรถะก็ย่อมมีนัยที่เข้าใจได้ง่าย ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่เป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่อันตรธานแห่งสัทธรรม ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සුවචා හොන්ති සොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා ඛමා පදක්ඛිණග්ගාහිනො අනුසාසනිං. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො ධම්මො සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තති. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ว่าง่าย ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน รับคำพร่ำสอนโดยเคารพ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่เป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่อันตรธานแห่งสัทธรรม ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා, තෙ සක්කච්චං සුත්තන්තං පරං වාචෙන්ති. තෙසං අච්චයෙන නච්ඡින්නමූලකො සුත්තන්තො හොති සප්පටිසරණො. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො ධම්මො සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තති. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเป็นพหูสูต ชำนาญในอาคม ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ภิกษุเหล่านั้นย่อมบอกสอนสุตตันตะแก่ผู้อื่นโดยเคารพ เมื่อท่านเหล่านั้นล่วงลับไป สุตตันตะจึงไม่ขาดราก มีที่พึ่ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่เป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่อันตรธานแห่งสัทธรรม ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ථෙරා භික්ඛූ න බාහුලිකා හොන්ති න සාථලිකා, ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා, පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභන්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. තෙසං පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති. සාපි හොති න බාහුලිකා න සාථලිකා, ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා, පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො ධම්මො සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්තී’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเถระทั้งหลายไม่เป็นผู้มักมาก ไม่เป็นผู้ย่อหย่อน เป็นผู้ทอดธุระในธรรมเป็นที่ก้าวลง เป็นผู้นำในวิเวก ย่อมปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ชนรุ่นหลังย่อมดำเนินตามทิฏฐานุคติของภิกษุเถระเหล่านั้น แม้ชนรุ่นหลังนั้นก็ไม่เป็นผู้มักมาก ไม่เป็นผู้ย่อหย่อน เป็นผู้ทอดธุระในธรรมเป็นที่ก้าวลง เป็นผู้นำในวิเวก ย่อมปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย ธรรมข้อที่ ๔ นี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความไม่เสื่อมสูญแห่งสัทธรรม ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความไม่เสื่อมสูญแห่งสัทธรรม ඉන්ද්‍රියවග්ගො පඨමො. อินทริยวรรคที่ ๑ จบ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ ඉන්ද්‍රියානි සද්ධා පඤ්ඤා, සති සඞ්ඛානපඤ්චමං; කප්පො රොගො පරිහානි, භික්ඛුනී සුගතෙන චාති. อินทริยสูตร สัทธาสูตร ปัญญาสูตร สติสูตร และสังขารสูตรเป็นที่ ๕ กัปปสูตร โรคสูตร ปริหานิสูตร ภิกขุนีสูตร และสุคตวินยสูตร (17) 2. පටිපදාවග්ගො (๑๗) ๒. ปฏิปทาวรรค 1. සංඛිත්තසුත්තං ๑. สังขิตตสูตร 161. ‘‘චතස්සො [Pg.467] ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. පඨමං. ๑๖๑. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า) ๒. ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติลำบากแต่รู้ได้เร็ว) ๓. สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกแต่รู้ได้ช้า) ๔. สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกและรู้ได้เร็ว) ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล 2. විත්ථාරසුත්තං ๒. วิตถารสูตร 162. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ๑๖๒. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๒. ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๓. สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๔. สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පකතියාපි තිබ්බරාගජාතිකො හොති, අභික්ඛණං රාගජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි තිබ්බදොසජාතිකො හොති, අභික්ඛණං දොසජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි තිබ්බමොහජාතිකො හොති, අභික්ඛණං මොහජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා දන්ධං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා. ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โดยปกติเป็นผู้มีราคะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่ราคะเนืองๆ โดยปกติเป็นผู้มีโทสะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โทสะเนืองๆ โดยปกติเป็นผู้มีโมหะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โมหะเนืองๆ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเขาย่อมปรากฏว่าอ่อน บุคคลนั้นเพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้อ่อน จึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นอาสวะได้ช้า ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පකතියාපි තිබ්බරාගජාතිකො හොති, අභික්ඛණං රාගජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි තිබ්බදොසජාතිකො හොති, අභික්ඛණං දොසජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි තිබ්බමොහජාතිකො හොති, අභික්ඛණං මොහජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා ඛිප්පං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โดยปกติเป็นผู้มีราคะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่ราคะเนืองๆ โดยปกติเป็นผู้มีโทสะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โทสะเนืองๆ โดยปกติเป็นผู้มีโมหะกล้า ย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โมหะเนืองๆ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเขาย่อมปรากฏว่าแก่กล้า บุคคลนั้นเพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้แก่กล้า จึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นอาสวะได้เร็ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පකතියාපි න තිබ්බරාගජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං රාගජං දුක්ඛං දොමනස්සං [Pg.468] පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි න තිබ්බදොසජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං දොසජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි න තිබ්බමොහජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං මොහජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා දන්ධං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා. ภิกษุทั้งหลาย ก็สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีราคะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่ราคะเนืองๆ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีโทสะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โทสะเนืองๆ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีโมหะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โมหะเนืองๆ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ ...ฯลฯ... ปัญญินทรีย์ ของเขาย่อมปรากฏว่าอ่อน บุคคลนั้นเพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้อ่อน จึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นอาสวะได้ช้า ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පකතියාපි න තිබ්බරාගජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං රාගජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි න තිබ්බදොසජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං දොසජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. පකතියාපි න තිබ්බමොහජාතිකො හොති, නාභික්ඛණං මොහජං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා ඛිප්පං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย ก็สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีราคะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่ราคะเนืองๆ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีโทสะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โทสะเนืองๆ โดยปกติมิใช่เป็นผู้มีโมหะกล้า ย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันเกิดแต่โมหะเนืองๆ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเขาย่อมปรากฏว่าแก่กล้า บุคคลนั้นเพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้แก่กล้า จึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นอาสวะได้เร็ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล 3. අසුභසුත්තං ๓. อสุภสูตร 163. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ๑๖๓. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๒. ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๓. สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๔. สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අසුභානුපස්සී කායෙ විහරති, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤී, සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤී, සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී; මරණසඤ්ඤා ඛො පනස්ස අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතා හොති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා දන්ධං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා. ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้พิจารณาเห็นความไม่งามในกายอยู่ มีความหมายรู้ในความเป็นปฏิกูลในอาหาร มีความหมายรู้ในความไม่น่าเพลิดเพลินในโลกทั้งปวง เป็นผู้พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มรณสัญญาของเธอนั้นเป็นธรรมอันเข้าไปตั้งอยู่ดีแล้วในภายใน เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการเหล่านี้อยู่ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเธอ ย่อมปรากฏเป็นของอ่อน เธอจึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายได้ช้า เพราะอินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้อ่อน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ‘‘කතමා [Pg.469] ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අසුභානුපස්සී කායෙ විහරති, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤී, සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤී, සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී; මරණසඤ්ඤා ඛො පනස්ස අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතා හොති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං…පෙ… පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා ඛිප්පං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้พิจารณาเห็นความไม่งามในกายอยู่ มีความหมายรู้ในความเป็นปฏิกูลในอาหาร มีความหมายรู้ในความไม่น่าเพลิดเพลินในโลกทั้งปวง เป็นผู้พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มรณสัญญาของเธอนั้นเป็นธรรมอันเข้าไปตั้งอยู่ดีแล้วในภายใน เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการเหล่านี้อยู่ คือ สัทธาพละ...ฯลฯ...ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์...ฯลฯ...ปัญญินทรีย์ ของเธอ ย่อมปรากฏเป็นของแก่กล้า เธอจึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายได้เร็วพลัน เพราะอินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้แก่กล้า ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා? ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං…පෙ… පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා දන්ධං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා. ภิกษุทั้งหลาย ก็สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป เธอบรรลุทุติยฌาน มีความผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ อนึ่ง เพราะปีติจางคลายไป เธอเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ และเสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยเจ้าทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ เพราะละสุขและทุกข์ได้ และดับโสมนัสโทมนัสก่อนๆ ได้ เธอบรรลุจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีอุเบกขาเป็นเหตุให้สติบริสุทธิ์อยู่ เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการเหล่านี้อยู่ คือ สัทธาพละ...ฯลฯ...ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์...ฯลฯ...ปัญญินทรีย์ ของเธอ ย่อมปรากฏเป็นของอ่อน เธอจึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายได้ช้า เพราะอินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้อ่อน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා ඛිප්පං ආනන්තරියං පාපුණාති ආසවානං ඛයාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย ก็สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่...ฯลฯ...บรรลุทุติยฌาน...ฯลฯ...บรรลุตติยฌาน...ฯลฯ...บรรลุจตุตถฌานอยู่ เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการเหล่านี้อยู่ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของเธอ ย่อมปรากฏเป็นของแก่กล้า เธอจึงบรรลุอานันตริยสมาธิเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายได้เร็วพลัน เพราะอินทรีย์ ๕ ประการเหล่านี้แก่กล้า ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้แล 4. පඨමඛමසුත්තං ๔. ปฐมขมสูตร 164. ‘‘චතස්සො [Pg.470] ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? අක්ඛමා පටිපදා, ඛමා පටිපදා, දමා පටිපදා, සමා පටිපදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, අක්ඛමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අක්කොසන්තං පච්චක්කොසති, රොසන්තං පටිරොසති, භණ්ඩන්තං පටිභණ්ඩති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අක්ඛමා පටිපදා. ๑๖๔. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๔ ประการเป็นไฉน? คือ อักขมาปฏิปทา ขมาปฏิปทา ทมาปฏิปทา สมาปฏิปทา ภิกษุทั้งหลาย ก็อักขมาปฏิปทาเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เมื่อถูกด่า ย่อมด่าตอบ เมื่อถูกโกรธ ย่อมโกรธตอบ เมื่อถูกบริภาษ ย่อมบริภาษตอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อักขมาปฏิปทา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ඛමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අක්කොසන්තං න පච්චක්කොසති, රොසන්තං න පටිරොසති, භණ්ඩන්තං න පටිභණ්ඩති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඛමා පටිපදා. ภิกษุทั้งหลาย ก็ขมาปฏิปทาเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เมื่อถูกด่า ย่อมไม่ด่าตอบ เมื่อถูกโกรธ ย่อมไม่โกรธตอบ เมื่อถูกบริภาษ ย่อมไม่บริภาษตอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ขมาปฏิปทา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං; චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති මනින්ද්‍රියං; මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දමා පටිපදා. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทมะปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ไม่ถือเอานิมิต ไม่ถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันลามก คืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษาจักขุนทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์. ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ไม่ถือเอานิมิต ไม่ถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันลามก คืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษามนินทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในมนินทรีย์. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทมะปฏิปทา. ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති සමෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති; උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති සමෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. චතුත්ථං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมะปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่ยอมรับกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมละ บรรเทา ทำให้สงบ ทำให้สิ้นสุดไป ทำให้ถึงความไม่มีอีก, ไม่ยอมรับพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว...ฯลฯ... ไม่ยอมรับวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ไม่ยอมรับอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้วๆ ย่อมละ บรรเทา ทำให้สงบ ทำให้สิ้นสุดไป ทำให้ถึงความไม่มีอีก. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สมะปฏิปทา. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้แล. จบสูตรที่ ๔. 5. දුතියඛමසුත්තං ๕. ทุติยขมสูตร 165. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? අක්ඛමා පටිපදා, ඛමා පටිපදා, දමා පටිපදා, සමා පටිපදා. ๑๖๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้. ๔ ประการเป็นไฉน? คือ อักขมาปฏิปทา ขมาปฏิปทา ทมะปฏิปทา สมะปฏิปทา. ‘‘කතමා [Pg.471] ච, භික්ඛවෙ, අක්ඛමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අක්ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අනධිවාසකජාතිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අක්ඛමා පටිපදා. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อักขมาปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย ต่อสัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้าย ใส่ร้าย เป็นผู้ไม่มีปกติอดกลั้นต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ พรากชีวิตได้. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อักขมาปฏิปทา. ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ඛමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඛමා පටිපදා. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ขมาปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย ต่อสัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้าย ใส่ร้าย เป็นผู้มีปกติอดกลั้นต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ พรากชีวิตได้. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ขมาปฏิปทา. ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති…පෙ… සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති මනින්ද්‍රියං; මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දමා පටිපදා. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทมะปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ไม่ถือเอานิมิต...ฯลฯ... ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ไม่ถือเอานิมิต ไม่ถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันลามก คืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษามนินทรีย์ ย่อมถึงความสำรวมในมนินทรีย์. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทมะปฏิปทา. ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති සමෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති සමෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. පඤ්චමං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมะปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่ยอมรับกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมละ บรรเทา ทำให้สงบ ทำให้สิ้นสุดไป ทำให้ถึงความไม่มีอีก, ไม่ยอมรับพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว...ฯลฯ... ไม่ยอมรับวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ไม่ยอมรับอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้วๆ ย่อมละ บรรเทา ทำให้สงบ ทำให้สิ้นสุดไป ทำให้ถึงความไม่มีอีก. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สมะปฏิปทา. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้แล. จบสูตรที่ ๕. 6. උභයසුත්තං ๖. อุภยสูตร 166. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ๑๖๖. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้. ๔ ประการเป็นไฉน? คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า), ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติลำบากแต่รู้ได้เร็ว), สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกแต่รู้ได้ช้า), สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกและรู้ได้เร็ว). ‘‘තත්‍ර[Pg.472], භික්ඛවෙ, යායං පටිපදා දුක්ඛා දන්ධාභිඤ්ඤා, අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා උභයෙනෙව හීනා අක්ඛායති. යම්පායං පටිපදා දුක්ඛා, ඉමිනාපායං හීනා අක්ඛායති; යම්පායං පටිපදා දන්ධා, ඉමිනාපායං හීනා අක්ඛායති. අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා උභයෙනෙව හීනා අක්ඛායති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาปฏิปทาเหล่านั้น ปฏิปทาที่เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา นี้ เรากล่าวว่าเลวโดยส่วนทั้งสอง. เพราะปฏิปทานี้เป็นทุกขาปฏิปทา ฉะนั้นเราจึงกล่าวว่าเลว, เพราะปฏิปทานี้เป็นทันธาภิญญา ฉะนั้นเราจึงกล่าวว่าเลว. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทานี้ เรากล่าวว่าเลวโดยส่วนทั้งสอง. ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යායං පටිපදා දුක්ඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා දුක්ඛත්තා හීනා අක්ඛායති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาปฏิปทาเหล่านั้น ปฏิปทาที่เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา นี้ เรากล่าวว่าเลวเพราะความเป็นทุกขาปฏิปทา. ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යායං පටිපදා සුඛා දන්ධාභිඤ්ඤා, අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා දන්ධත්තා හීනා අක්ඛායති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาปฏิปทาเหล่านั้น ปฏิปทาที่เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา นี้ เรากล่าวว่าเลวเพราะความเป็นทันธาภิญญา. ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යායං පටිපදා සුඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා උභයෙනෙව පණීතා අක්ඛායති. යම්පායං පටිපදා සුඛා, ඉමිනාපායං පණීතා අක්ඛායති; යම්පායං පටිපදා ඛිප්පා, ඉමිනාපායං පණීතා අක්ඛායති. අයං, භික්ඛවෙ, පටිපදා උභයෙනෙව පණීතා අක්ඛායති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො පටිපදා’’ති. ඡට්ඨං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาปฏิปทาเหล่านั้น ปฏิปทาที่เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา นี้ เรากล่าวว่าประณีตโดยส่วนทั้งสอง. เพราะปฏิปทานี้เป็นสุขาปฏิปทา ฉะนั้นเราจึงกล่าวว่าประณีต, เพราะปฏิปทานี้เป็นขิปปาภิญญา ฉะนั้นเราจึงกล่าวว่าประณีต. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทานี้ เรากล่าวว่าประณีตโดยส่วนทั้งสอง. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการเหล่านี้แล. จบสูตรที่ ๖. 7. මහාමොග්ගල්ලානසුත්තං ๗. มหาโมคคัลลานสูตร 167. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ๑๖๗. ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรเข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรนั่ง ณ ที่สมควรแล้วแล ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า ‘‘චතස්සො ඉමා, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, ආවුසො, චතස්සො පටිපදා[Pg.473]. ඉමාසං, ආවුසො, චතුන්නං පටිපදානං කතමං තෙ පටිපදං ආගම්ම අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති? “ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า) ๑ ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติลำบากแต่รู้ได้เร็ว) ๑ สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกแต่รู้ได้ช้า) ๑ สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกและรู้ได้เร็ว) ๑ ท่านผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล ท่านผู้มีอายุ ในบรรดาปฏิปทา ๔ ประการนี้ จิตของท่านอาศัยปฏิปทาข้อไหน จึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น” ‘‘චතස්සො ඉමා, ආවුසො සාරිපුත්ත, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, ආවුසො, චතස්සො පටිපදා[Pg.473]. ඉමාසං, ආවුසො, චතුන්නං පටිපදානං යායං පටිපදා දුක්ඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, ඉමං මෙ පටිපදං ආගම්ම අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති. සත්තමං. “ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ ท่านผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล ท่านผู้มีอายุ ในบรรดาปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทาที่เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา จิตของผมอาศัยปฏิปทานี้ จึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น” (โมคคัลลานสูตรที่ ๗ จบ) 8. සාරිපුත්තසුත්තං ๘. สารีปุตตสูตรที่ ๘ 168. අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ๑๖๘. ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่ง ณ ที่สมควรแล้วแล ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสารีบุตรว่า ‘‘චතස්සො ඉමා, ආවුසො සාරිපුත්ත, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, ආවුසො, චතස්සො පටිපදා. ඉමාසං, ආවුසො, චතුන්නං පටිපදානං කතමං තෙ පටිපදං ආගම්ම අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති? “ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ ท่านผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล ท่านผู้มีอายุ ในบรรดาปฏิปทา ๔ ประการนี้ จิตของท่านอาศัยปฏิปทาข้อไหน จึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น” ‘‘චතස්සො ඉමා, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, පටිපදා. කතමා චතස්සො? දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉමා ඛො, ආවුසො, චතස්සො පටිපදා. ඉමාසං, ආවුසො, චතුන්නං පටිපදානං යායං පටිපදා සුඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, ඉමං මෙ පටිපදං ආගම්ම අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති. අට්ඨමං. “ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ๑ สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ๑ ท่านผู้มีอายุ ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล ท่านผู้มีอายุ ในบรรดาปฏิปทา ๔ ประการนี้ ปฏิปทาที่เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา จิตของผมอาศัยปฏิปทานี้ จึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ยึดมั่น” (สารีปุตตสูตรที่ ๘ จบ) 9. සසඞ්ඛාරසුත්තං ๙. สสังขารสูตรที่ ๙ 169. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කායස්ස භෙදා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කායස්ස භෙදා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ๑๖๙. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นสสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน ๑ ภิกษุทั้งหลาย แต่บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นสสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป ๑ ภิกษุทั้งหลาย แต่บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นอสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน ๑ ภิกษุทั้งหลาย แต่บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นอสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป ๑ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අසුභානුපස්සී කායෙ විහරති, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤී, සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤී, සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී. මරණසඤ්ඤා [Pg.474] ඛො පනස්ස අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතා හොති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. “ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นสสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาเห็นความไม่งามในกายอยู่ มีความหมายรู้ในความเป็นปฏิกูลในอาหาร มีความหมายรู้ในความไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ อนึ่ง มรณสัญญาของภิกษุนั้น ก็เป็นสิ่งที่ตั้งมั่นดีแล้วในภายใน ภิกษุนั้นอาศัยเสขพละ ๕ ประการนี้อยู่ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของภิกษุนั้น ปรากฏว่ามีกำลังยิ่ง ภิกษุนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้มีกำลังยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสสังขารปรินิพพายีในปัจจุบัน เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කායස්ස භෙදා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අසුභානුපස්සී කායෙ විහරති, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤී, සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤී, සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී. මරණසඤ්ඤා ඛො පනස්ස අජ්ඣත්තං සූපට්ඨිතා හොති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි මුදූනි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා කායස්ස භෙදා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කායස්ස භෙදා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. “ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นสสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาเห็นความไม่งามในกายอยู่ มีความหมายรู้ในความเป็นปฏิกูลในอาหาร มีความหมายรู้ในความไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ อนึ่ง มรณสัญญาของภิกษุนั้น ก็เป็นสิ่งที่ตั้งมั่นดีแล้วในภายใน ภิกษุนั้นอาศัยเสขพละ ๕ ประการนี้อยู่ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ของภิกษุนั้น ปรากฏว่าอ่อน ภิกษุนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้อ่อน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสสังขารปรินิพพายีเมื่อตายไป เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං…පෙ… පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අධිමත්තානි පාතුභවන්ති – සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අධිමත්තත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียรในปัจจุบัน เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม... เข้าปฐมฌาน... ทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌานอยู่ เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการนี้ คือ สัทธาพละ... ปัญญาพละอยู่ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ สัทธินทรีย์... ปัญญินทรีย์ ของเธอนั้นปรากฏอย่างแรงกล้า เธอเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียรในปัจจุบัน เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้มีกำลังแรงกล้า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียรในปัจจุบัน เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කායස්ස භෙදා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉමානි පඤ්ච සෙඛබලානි උපනිස්සාය විහරති – සද්ධාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, වීරියබලං, පඤ්ඤාබලං. තස්සිමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි…පෙ… පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සො ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං මුදුත්තා කායස්ස භෙදා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කායස්ස භෙදා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียร หลังจากตายเพราะกายแตก เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม... เข้าปฐมฌาน... ทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌานอยู่ เธออาศัยเสขพละ ๕ ประการนี้ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละอยู่ อินทรีย์ ๕ ประการนี้ คือ... ปัญญินทรีย์ ของเธอนั้น... เธอเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียร หลังจากตายเพราะกายแตก เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้อ่อนกำลัง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียร หลังจากตายเพราะกายแตก เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๙ 10. යුගනද්ධසුත්තං ๑๐. ยุคนัทธสูตร 170. එවං [Pg.475] මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. තත්‍ර ඛො ආයස්මා ආනන්දො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා ආනන්දො එතදවොච – ๑๗๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ที่โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า 'อาวุโสภิกขเว' ภิกษุเหล่านั้นตอบรับท่านพระอานนท์ว่า 'อาวุโส' ท่านพระอานนท์จึงได้กล่าวคำนี้ว่า ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා මම සන්තිකෙ අරහත්තප්පත්තිං බ්‍යාකරොති, සබ්බො සො චතූහි මග්ගෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන. อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งก็ตาม พยากรณ์การบรรลุอรหัตผลในสำนักของเรา ทั้งหมดนั้นย่อมพยากรณ์ด้วยมรรค ๔ ประการ หรือด้วยมรรคอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดามรรค ๔ ประการนั้น ‘‘කතමෙහි චතූහි? ඉධ, ආවුසො, භික්ඛු සමථපුබ්බඞ්ගමං විපස්සනං භාවෙති. තස්ස සමථපුබ්බඞ්ගමං විපස්සනං භාවයතො මග්ගො සඤ්ජායති. සො තං මග්ගං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති. තස්ස තං මග්ගං ආසෙවතො භාවයතො බහුලීකරොතො සංයොජනානි පහීයන්ති, අනුසයා බ්‍යන්තීහොන්ති. ด้วยมรรค ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เจริญวิปัสสนาอันมีสมถะนำหน้า เมื่อเธอเจริญวิปัสสนาอันมีสมถะนำหน้าอยู่ มรรคย่อมเกิดขึ้น เธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้น เมื่อเธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้นอยู่ สังโยชน์ทั้งหลายย่อมถูกละ อนุสัยทั้งหลายย่อมหมดสิ้นไป ‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමං සමථං භාවෙති. තස්ස විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමං සමථං භාවයතො මග්ගො සඤ්ජායති. සො තං මග්ගං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති. තස්ස තං මග්ගං ආසෙවතො භාවයතො බහුලීකරොතො සංයොජනානි පහීයන්ති, අනුසයා බ්‍යන්තීහොන්ති. อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเจริญสมถะอันมีวิปัสสนานำหน้า เมื่อเธอเจริญสมถะอันมีวิปัสสนานำหน้าอยู่ มรรคย่อมเกิดขึ้น เธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้น เมื่อเธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้นอยู่ สังโยชน์ทั้งหลายย่อมถูกละ อนุสัยทั้งหลายย่อมหมดสิ้นไป ‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භාවෙති. තස්ස සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භාවයතො මග්ගො සඤ්ජායති. සො තං මග්ගං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති. තස්ස තං මග්ගං ආසෙවතො භාවයතො බහුලීකරොතො සංයොජනානි පහීයන්ති, අනුසයා බ්‍යන්තීහොන්ති. อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเจริญสมถะและวิปัสสนาควบคู่กันไป เมื่อเธอเจริญสมถะและวิปัสสนาควบคู่กันไปอยู่ มรรคย่อมเกิดขึ้น เธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้น เมื่อเธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้นอยู่ สังโยชน์ทั้งหลายย่อมถูกละ อนุสัยทั้งหลายย่อมหมดสิ้นไป ‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො ධම්මුද්ධච්චවිග්ගහිතං මානසං හොති. හොති සො, ආවුසො, සමයො යං තං චිත්තං අජ්ඣත්තමෙව සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එකොදි හොති සමාධියති. තස්ස මග්ගො සඤ්ජායති. සො තං මග්ගං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති. තස්ස තං මග්ගං ආසෙවතො භාවයතො [Pg.476] බහුලීකරොතො සංයොජනානි පහීයන්ති, අනුසයා බ්‍යන්තීහොන්ති. อาวุโสทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุมีใจถูกความฟุ้งซ่านในธรรมยึดไว้ ก็มีสมัยที่จิตนั้นย่อมตั้งมั่นสงบอยู่ภายใน เป็นเอกัคคตา ตั้งมั่นเป็นสมาธิได้ เมื่อนั้น มรรคย่อมเกิดขึ้นแก่เธอ เธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้น เมื่อเธอเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งมรรคนั้นอยู่ สังโยชน์ทั้งหลายย่อมถูกละ อนุสัยทั้งหลายย่อมหมดสิ้นไป ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා මම සන්තිකෙ අරහත්තප්පත්තිං බ්‍යාකරොති, සබ්බො සො ඉමෙහි චතූහි මග්ගෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙනා’’ති. දසමං. อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งก็ตาม พยากรณ์การบรรลุอรหัตผลในสำนักของเรา ทั้งหมดนั้นย่อมพยากรณ์ด้วยมรรค ๔ ประการนี้ หรือด้วยมรรคอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดามรรค ๔ ประการนั้น จบสูตรที่ ๑๐ පටිපදාවග්ගො දුතියො. ปฏิปทาวรรคที่ ๒ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ සංඛිත්තං විත්ථාරාසුභං, ද්වෙ ඛමා උභයෙන ච; මොග්ගල්ලානො සාරිපුත්තො, සසඞ්ඛාරං යුගනද්ධෙන චාති. สังขิตตสูตร วิตถารสูตร อสุภสูตร ขมาสูตร ๒ สูตร อุภยสูตร โมคคัลลานสูตร สาริปุตตสูตร สสังขารสูตร และยุคนัทธสูตร (18) 3. සඤ්චෙතනියවග්ගො (๑๘) ๓. สัญเจตนิยวรรค 1. චෙතනාසුත්තං ๑. เจตนาสูตร 171. ‘‘කායෙ වා, භික්ඛවෙ, සති කායසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. වාචාය වා, භික්ඛවෙ, සති වචීසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. මනෙ වා, භික්ඛවෙ, සති මනොසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං අවිජ්ජාපච්චයාව. ๑๗๑. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อกายมีอยู่ สุขและทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้นเพราะกายสัญเจตนาเป็นเหตุ เมื่อวาจามีอยู่ สุขและทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้นเพราะวจีสัญเจตนาเป็นเหตุ เมื่อใจมีอยู่ สุขและทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้นเพราะมโนสัญเจตนาเป็นเหตุ ซึ่งล้วนมีอวิชชาเป็นปัจจัย ‘‘සාමං වා තං, භික්ඛවෙ, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. පරෙ වාස්ස තං, භික්ඛවෙ, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොන්ති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. සම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. අසම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นด้วยตนเองบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา คนอื่นย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นให้แก่เขาบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา บุคคลย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นโดยรู้ตัวบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา บุคคลย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นโดยไม่รู้ตัวบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ‘‘සාමං වා තං, භික්ඛවෙ, වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; පරෙ වාස්ස තං, භික්ඛවෙ, වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොන්ති; යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; සම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, වචීසඞ්ඛාරං [Pg.477] අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; අසම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นย่อมปรุงแต่งวจีสังขารนั้นด้วยตนเองบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย คนเหล่าอื่นย่อมปรุงแต่งวจีสังขารนั้นให้แก่เขาบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นมีสัมปชัญญะปรุงแต่งวจีสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นไม่มีสัมปชัญญะปรุงแต่งวจีสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ‘‘සාමං වා තං, භික්ඛවෙ, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; පරෙ වාස්ස තං, භික්ඛවෙ, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොන්ති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; සම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං; අසම්පජානො වා තං, භික්ඛවෙ, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นย่อมปรุงแต่งมโนสังขารนั้นด้วยตนเองบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย คนเหล่าอื่นย่อมปรุงแต่งมโนสังขารนั้นให้แก่เขาบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นมีสัมปชัญญะปรุงแต่งมโนสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนั้นไม่มีสัมปชัญญะปรุงแต่งมโนสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ‘‘ඉමෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අවිජ්ජා අනුපතිතා, අවිජ්ජායත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සො කායො න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං, සා වාචා න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං, සො මනො න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං, ඛෙත්තං තං න හොති…පෙ… වත්ථුං තං න හොති…පෙ… ආයතනං තං න හොති…පෙ… අධිකරණං තං න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛ’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย อวิชชาย่อมตกอยู่ในธรรมเหล่านี้ ก็เพราะความดับไปโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั่นแล กายนั้นซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขาย่อมไม่มี วาจานั้นซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขาย่อมไม่มี มโนนั้นซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขาย่อมไม่มี เขตตะ (ผืนนา) นั้น...เป... วัตถุ (ที่ตั้ง) นั้น...เป... อายตนะ (บ่อเกิด) นั้น...เป... อธิกรณะ (เหตุ) นั้นซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขาย่อมไม่มี ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභා. කතමෙ චත්තාරො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනා කමති, නො පරසඤ්චෙතනා. අත්ථි, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ පරසඤ්චෙතනා කමති, නො අත්තසඤ්චෙතනා. අත්ථි, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනා ච කමති පරසඤ්චෙතනා ච. අත්ථි, භික්ඛවෙ, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ නෙවත්තසඤ්චෙතනා කමති, නො පරසඤ්චෙතනා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අත්තභාවපටිලාභා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพที่เจตนาของตนมีผล แต่เจตนาของผู้อื่นไม่มีผล มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพที่เจตนาของผู้อื่นมีผล แต่เจตนาของตนไม่มีผล มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพที่เจตนาของตนก็มีผล เจตนาของผู้อื่นก็มีผล มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพที่เจตนาของตนก็ไม่มีผล เจตนาของผู้อื่นก็ไม่มีผล มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ความได้อัตภาพ ๔ ประการนี้แล එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි – ‘තත්‍ර, භන්තෙ, යායං අත්තභාවපටිලාභො යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනා කමති නො පරසඤ්චෙතනා, අත්තසඤ්චෙතනාහෙතු තෙසං සත්තානං තම්හා කායා චුති හොති. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං අත්තභාවපටිලාභො [Pg.478] යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ පරසඤ්චෙතනා කමති නො අත්තසඤ්චෙතනා, පරසඤ්චෙතනාහෙතු තෙසං සත්තානං තම්හා කායා චුති හොති. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං අත්තභාවපටිලාභො යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනා ච කමති පරසඤ්චෙතනා ච, අත්තසඤ්චෙතනා ච පරසඤ්චෙතනා ච හෙතු තෙසං සත්තානං තම්හා කායා චුති හොති. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං අත්තභාවපටිලාභො යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ නෙව අත්තසඤ්චෙතනා කමති නො පරසඤ්චෙතනා, කතමෙ තෙන දෙවා දට්ඨබ්බා’’’ති? ‘‘නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගා, සාරිපුත්ත, දෙවා තෙන දට්ඨබ්බා’’ති. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้อย่างพิสดารดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาความได้อัตภาพเหล่านั้น ความได้อัตภาพใดที่เจตนาของตนมีผล แต่เจตนาของผู้อื่นไม่มีผล การจุติจากกายนั้นของสัตว์เหล่านั้นย่อมมีได้เพราะเจตนาของตนเป็นเหตุ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาความได้อัตภาพเหล่านั้น ความได้อัตภาพใดที่เจตนาของผู้อื่นมีผล แต่เจตนาของตนไม่มีผล การจุติจากกายนั้นของสัตว์เหล่านั้นย่อมมีได้เพราะเจตนาของผู้อื่นเป็นเหตุ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาความได้อัตภาพเหล่านั้น ความได้อัตภาพใดที่เจตนาของตนก็มีผล เจตนาของผู้อื่นก็มีผล การจุติจากกายนั้นของสัตว์เหล่านั้นย่อมมีได้เพราะเจตนาของตนและเจตนาของผู้อื่นเป็นเหตุ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาความได้อัตภาพเหล่านั้น ความได้อัตภาพใดที่เจตนาของตนก็ไม่มีผล เจตนาของผู้อื่นก็ไม่มีผล พึงเห็นเทวดาเหล่าไหนด้วยความได้อัตภาพนั้น พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ‘สารีบุตร พึงเห็นเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพด้วยความได้อัตภาพนั้น’ ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා තම්හා කායා චුතා ආගාමිනො හොන්ති ආගන්තාරො ඉත්ථත්තං? කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා තම්හා කායා චුතා අනාගාමිනො හොන්ති අනාගන්තාරො ඉත්ථත්ත’’න්ති? ‘‘ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි හොන්ති, සො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති; තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සො තතො චුතො ආගාමී හොති ආගන්තා ඉත්ථත්තං. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็นผู้กลับมา คือมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็นผู้ไม่กลับมา คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ยังละไม่ได้ เขาเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ในทิฏฐธรรม เขาย่อมยินดี ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความปลื้มใจด้วยฌานนั้น เขาตั้งมั่นในฌานนั้น น้อมใจไปในฌานนั้น อยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพ เขาจุติจากภพนั้นแล้วย่อมเป็นผู้กลับมา คือมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก ‘‘ඉධ පන, සාරිපුත්ත, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස ඔරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි හොන්ති, සො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති; තත්ථ ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සො තතො චුතො අනාගාමී හොති අනාගන්තා ඉත්ථත්තං. สารีบุตร ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ละได้แล้ว เขาเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ในทิฏฐธรรม เขาย่อมยินดี ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความปลื้มใจด้วยฌานนั้น เขาตั้งมั่นในฌานนั้น น้อมใจไปในฌานนั้น อยู่ด้วยฌานนั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อม เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพ เขาจุติจากภพนั้นแล้วย่อมเป็นผู้ไม่กลับมา คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก ‘‘අයං ඛො, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා තම්හා කායා චුතා ආගාමිනො හොන්ති ආගන්තාරො ඉත්ථත්තං. අයං පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා තම්හා කායා චුතා අනාගාමිනො හොන්ති අනාගන්තාරො ඉත්ථත්ත’’න්ති. පඨමං. สารีบุตร นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็นผู้กลับมา คือมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก สารีบุตร นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้จุติจากกายนั้นแล้วเป็นผู้ไม่กลับมา คือไม่มาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก’ จบ สูตรที่ ๑ 2. විභත්තිසුත්තං ๒. วิภัตติสูตร 172. තත්‍ර [Pg.479] ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච – ๑๗๒. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรว่า “ขอรับ ท่านผู้มีอายุ” ท่านพระสารีบุตรจึงได้กล่าวคำนี้ว่า ‘‘අද්ධමාසූපසම්පන්නෙන මෙ, ආවුසො, අත්ථපටිසම්භිදා සච්ඡිකතා ඔධිසො බ්‍යඤ්ජනසො. තමහං අනෙකපරියායෙන ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤාපෙමි පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා, සො මං පඤ්හෙන. අහං වෙය්‍යාකරණෙන සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා යො නො ධම්මානං සුකුසලො. “ผู้มีอายุทั้งหลาย เราอุปสมบทได้กึ่งเดือน ได้ทำอัตถปฏิสัมภิทาให้แจ้งแล้วโดยส่วนและโดยพยัญชนะ เราย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งอัตถปฏิสัมภิทานั้นโดยปริยายเป็นอันมาก ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงหรือสงสัยในอัตถปฏิสัมภิทานั้น ผู้นั้นจงเข้ามาถามเราเถิด พระศาสดาผู้ฉลาดในธรรมทั้งหลายของเราทั้งหลาย ได้ประทับอยู่เฉพาะหน้าแล้ว เราจักให้ท่านผู้นั้นยินดีด้วยการพยากรณ์” ‘‘අද්ධමාසූපසම්පන්නෙන මෙ, ආවුසො, ධම්මපටිසම්භිදා සච්ඡිකතා ඔධිසො බ්‍යඤ්ජනසො. තමහං අනෙකපරියායෙන ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤාපෙමි පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා, සො මං පඤ්හෙන. අහං වෙය්‍යාකරණෙන සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා යො නො ධම්මානං සුකුසලො. “ผู้มีอายุทั้งหลาย เราอุปสมบทได้กึ่งเดือน ได้ทำธัมมปฏิสัมภิทาให้แจ้งแล้วโดยส่วนและโดยพยัญชนะ เราย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งธัมมปฏิสัมภิทานั้นโดยปริยายเป็นอันมาก ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงหรือสงสัยในธัมมปฏิสัมภิทานั้น ผู้นั้นจงเข้ามาถามเราเถิด พระศาสดาผู้ฉลาดในธรรมทั้งหลายของเราทั้งหลาย ได้ประทับอยู่เฉพาะหน้าแล้ว เราจักให้ท่านผู้นั้นยินดีด้วยการพยากรณ์” ‘‘අද්ධමාසූපසම්පන්නෙන මෙ, ආවුසො, නිරුත්තිපටිසම්භිදා සච්ඡිකතා ඔධිසො බ්‍යඤ්ජනසො. තමහං අනෙකපරියායෙන ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤාපෙමි පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා, සො මං පඤ්හෙන. අහං වෙය්‍යාකරණෙන සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා යො නො ධම්මානං සුකුසලො. “ผู้มีอายุทั้งหลาย เราอุปสมบทได้กึ่งเดือน ได้ทำนิรุตติปฏิสัมภิทาให้แจ้งแล้วโดยส่วนและโดยพยัญชนะ เราย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งนิรุตติปฏิสัมภิทานั้นโดยปริยายเป็นอันมาก ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงหรือสงสัยในนิรุตติปฏิสัมภิทานั้น ผู้นั้นจงเข้ามาถามเราเถิด พระศาสดาผู้ฉลาดในธรรมทั้งหลายของเราทั้งหลาย ได้ประทับอยู่เฉพาะหน้าแล้ว เราจักให้ท่านผู้นั้นยินดีด้วยการพยากรณ์” ‘‘අද්ධමාසූපසම්පන්නෙන මෙ, ආවුසො, පටිභානපටිසම්භිදා සච්ඡිකතා ඔධිසො බ්‍යඤ්ජනසො. තමහං අනෙකපරියායෙන ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤාපෙමි පට්ඨපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා, සො මං පඤ්හෙන. අහං වෙය්‍යාකරණෙන සම්මුඛීභූතො නො සත්ථා යො නො ධම්මානං සුකුසලො’’ති. දුතියං. “ผู้มีอายุทั้งหลาย เราอุปสมบทได้กึ่งเดือน ได้ทำปฏิภาณปฏิสัมภิทาให้แจ้งแล้วโดยส่วนและโดยพยัญชนะ เราย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งปฏิภาณปฏิสัมภิทานั้นโดยปริยายเป็นอันมาก ก็ผู้ใดพึงมีความเคลือบแคลงหรือสงสัยในปฏิภาณปฏิสัมภิทานั้น ผู้นั้นจงเข้ามาถามเราเถิด พระศาสดาผู้ฉลาดในธรรมทั้งหลายของเราทั้งหลาย ได้ประทับอยู่เฉพาะหน้าแล้ว เราจักให้ท่านผู้นั้นยินดีด้วยการพยากรณ์” จบ สูตรที่ ๒ 3. මහාකොට්ඨිකසුත්තං ๓. มหาโกฏฐิกสูตร 173. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං [Pg.480] නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ๑๗๓. ครั้งนั้น ท่านพระมหาโกฏฐิกะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระมหาโกฏฐิกะนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสารีบุตรว่า ‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่หรือ” ‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’. “ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” ‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ ไม่มีอยู่หรือ” ‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’. “ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” ‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วยหรือ” ‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’. “ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” ‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่หรือ” ‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’. “ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” ‘‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. යථා කථං පන, ආවුසො, ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ ไม่มีอยู่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วยหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ ท่านผู้มีอายุ ก็จะพึงเห็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้ได้อย่างไร” ‘‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. යාවතා, ආවුසො, ඡන්නං ඵස්සායතනානං ගති තාවතා පපඤ්චස්ස ගති; යාවතා පපඤ්චස්ස ගති තාවතා ඡන්නං ඵස්සායතනානං ගති. ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා පපඤ්චනිරොධො පපඤ්චවූපසමො’’ති. තතියං. “ท่านผู้มีอายุ ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่’ ชื่อว่าทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ ไม่มีอยู่’ ชื่อว่าทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วย’ ชื่อว่าทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่’ ชื่อว่าทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่เนิ่นช้า ท่านผู้มีอายุ คติของผัสสายตนะ ๖ ประการมีประมาณเท่าใด คติของปปัญจะก็มีประมาณเท่านั้น คติของปปัญจะมีประมาณเท่าใด คติของผัสสายตนะ ๖ ประการก็มีประมาณเท่านั้น ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด ปปัญจนิโรธ คือความดับแห่งปปัญจะจึงมี ปปัญจวูปสมะ คือความสงบแห่งปปัญจะจึงมี” จบ สูตรที่ ๓ 4. ආනන්දසුත්තං ๔. อานันทสูตร 174. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙනායස්මා මහාකොට්ඨිකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාකොට්ඨිකෙන සද්ධිං [Pg.481] සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ๑๗๔. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระมหาโกฏฐิกะถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโกฏฐิกะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระมหาโกฏฐิกะว่า ‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่หรือ” ‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’. “ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” ‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ ไม่มีอยู่หรือ” ‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’. “ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” ‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วยหรือ” ‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’. “ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” ‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปโดยไม่เหลือเพราะความคลายกำหนัด สิ่งอื่นอะไรๆ มีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่หรือ” ‘‘මා හෙවං, ආවුසො’’. “ท่านผู้มีอายุ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” ‘‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘මා හෙවං, ආවුසො’ති වදෙසි. යථා කථං පනාවුසො, ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති? “ท่านผู้มีอายุ เมื่อผมถูกถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงไม่มีอยู่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วยหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ท่านผู้มีอายุ’ ก็จะพึงเห็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้ได้อย่างไรเล่า ท่านผู้มีอายุ” ‘‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. ‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’ති, ඉති වදං අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති. යාවතා, ආවුසො, ඡන්නං ඵස්සායතනානං ගති තාවතා පපඤ්චස්ස ගති. යාවතා පපඤ්චස්ස ගති තාවතා ඡන්නං ඵස්සායතනානං ගති. ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා පපඤ්චනිරොධො පපඤ්චවූපසමො’’ති. චතුත්ථං. “ท่านผู้มีอายุ ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่’ เขากำลังทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่ควรทำให้เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงไม่มีอยู่’ เขากำลังทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่ควรทำให้เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วย’ เขากำลังทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่ควรทำให้เนิ่นช้า ผู้ที่กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ สิ่งอื่นบางอย่างจึงมีอยู่ก็ไม่ใช่ ไม่มีอยู่ก็ไม่ใช่’ เขากำลังทำให้เนิ่นช้าในสิ่งที่ไม่ควรทำให้เนิ่นช้า ท่านผู้มีอายุ คติของผัสสายตนะ ๖ มีประมาณเท่าใด คติของปปัญจะก็มีประมาณเท่านั้น คติของปปัญจะมีประมาณเท่าใด คติของผัสสายตนะ ๖ ก็มีประมาณเท่านั้น ท่านผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือ ด้วยวิราคะ ปปัญจจึงดับ ปปัญจจึงสงบระงับ” 5. උපවාණසුත්තං ๕. อุปวาณสูตร 175. අථ [Pg.482] ඛො ආයස්මා උපවාණො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උපවාණො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ๑๗๕. ครั้งนั้น ท่านพระอุปวาณะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอุปวาณะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสารีบุตรว่า ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, විජ්ජායන්තකරො හොතී’’ති? “ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาหรือ” ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. “ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ” ‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, චරණෙනන්තකරො හොතී’’ති? “ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยจรณะหรือ” ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. “ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ” ‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, විජ්ජාචරණෙනන්තකරො හොතී’’ති? “ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาและจรณะหรือ” ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. “ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ” ‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, අඤ්ඤත්‍ර විජ්ජාචරණෙනන්තකරො හොතී’’ති? “ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้เว้นจากวิชชาและจรณะหรือ” ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. “ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ” ‘‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, විජ්ජායන්තකරො හොතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, චරණෙනන්තකරො හොතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, විජ්ජාචරණෙනන්තකරො හොතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, අඤ්ඤත්‍ර විජ්ජාචරණෙනන්තකරො හොතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි. යථා කථං පනාවුසො, අන්තකරො හොතී’’ති? “ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ เมื่อผมถูกถามว่า ‘บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยจรณะหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาและจรณะหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ’ เมื่อผมถูกถามว่า ‘ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้เว้นจากวิชชาและจรณะหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ’ ก็บุคคลย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้อย่างไรเล่า ท่านผู้มีอายุ” ‘‘විජ්ජාය චෙ, ආවුසො, අන්තකරො අභවිස්ස, සඋපාදානොව සමානො අන්තකරො අභවිස්ස. චරණෙන චෙ, ආවුසො, අන්තකරො අභවිස්ස, සඋපාදානොව සමානො අන්තකරො අභවිස්ස. විජ්ජාචරණෙන චෙ, ආවුසො, අන්තකරො අභවිස්ස, සඋපාදානොව සමානො අන්තකරො අභවිස්ස. අඤ්ඤත්‍ර විජ්ජාචරණෙන චෙ, ආවුසො, අන්තකරො අභවිස්ස, පුථුජ්ජනො අන්තකරො අභවිස්ස. පුථුජ්ජනො හි, ආවුසො, අඤ්ඤත්‍ර විජ්ජාචරණෙන. චරණවිපන්නො ඛො, ආවුසො, යථාභූතං න ජානාති න පස්සති. චරණසම්පන්නො යථාභූතං ජානාති පස්සති. යථාභූතං ජානං පස්සං අන්තකරො හොතී’’ති. පඤ්චමං. “ท่านผู้มีอายุ ถ้าบุคคลจะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาไซร้ บุคคลนั้นก็ยังเป็นผู้มีอุปาทานเทียว กระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ ถ้าบุคคลจะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยจรณะไซร้ บุคคลนั้นก็ยังเป็นผู้มีอุปาทานเทียว กระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ ถ้าบุคคลจะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ด้วยวิชชาและจรณะไซร้ บุคคลนั้นก็ยังเป็นผู้มีอุปาทานเทียว กระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ ถ้าบุคคลจะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้เว้นจากวิชชาและจรณะไซร้ ปุถุชนก็จะพึงกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้ เพราะว่าปุถุชนเว้นจากวิชชาและจรณะ ท่านผู้มีอายุ ผู้บกพร่องด้วยจรณะ ย่อมไม่รู้ไม่เห็นตามความเป็นจริง ส่วนผู้สมบูรณ์ด้วยจรณะ ย่อมรู้ย่อมเห็นตามความเป็นจริง เมื่อรู้เห็นตามความเป็นจริง ย่อมกระทำที่สุด (แห่งทุกข์) ได้” 6. ආයාචනසුත්තං ๖. อายาจนสูตร 176. ‘‘සද්ධො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං සම්මා ආයාචමානො ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසො හොමි යාදිසා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා’ති. එසා, භික්ඛවෙ[Pg.483], තුලා එතං පමාණං මම සාවකානං භික්ඛූනං, යදිදං සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා. ๑๗๖. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีศรัทธา เมื่อปรารถนาโดยชอบ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอเราพึงเป็นเช่นท่านพระสารีบุตรและท่านพระโมคคัลลานะเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรและท่านพระโมคคัลลานะนี้ เป็นตราชู เป็นเครื่องวัด สำหรับภิกษุสาวกของเรา ‘‘සද්ධා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනී එවං සම්මා ආයාචමානා ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසා හොමි යාදිසා ඛෙමා ච භික්ඛුනී උප්පලවණ්ණා චා’ති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං, යදිදං ඛෙමා ච භික්ඛුනී උප්පලවණ්ණා ච. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีผู้มีศรัทธา เมื่อปรารถนาโดยชอบ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอเราพึงเป็นเช่นพระเขมาภิกษุณีและพระอุบลวรรณาภิกษุณีเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย พระเขมาภิกษุณีและพระอุบลวรรณาภิกษุณีนี้ เป็นตราชู เป็นเครื่องวัด สำหรับภิกษุณีสาวิกาของเรา ‘‘සද්ධො, භික්ඛවෙ, උපාසකො එවං සම්මා ආයාචමානො ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසො හොමි යාදිසො චිත්තො ච ගහපති හත්ථකො ච ආළවකො’ති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවකානං උපාසකානං, යදිදං චිත්තො ච ගහපති හත්ථකො ච ආළවකො. “ภิกษุทั้งหลาย อุบาสกผู้มีศรัทธา เมื่อปรารถนาโดยชอบ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอเราพึงเป็นเช่นจิตตคหบดีและหัตถกะอาฬวกะเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย จิตตคหบดีและหัตถกะอาฬวกะนี้ เป็นตราชู เป็นเครื่องวัด สำหรับอุบาสกสาวกของเรา ‘‘සද්ධා, භික්ඛවෙ, උපාසිකා එවං සම්මා ආයාචමානා ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසා හොමි යාදිසා ඛුජ්ජුත්තරා ච උපාසිකා වෙළුකණ්ඩකියා ච නන්දමාතා’ති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවිකානං උපාසිකානං, යදිදං ඛුජ්ජුත්තරා ච උපාසිකා වෙළුකණ්ඩකියා ච නන්දමාතා’’ති. ඡට්ඨං. “ภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาผู้มีศรัทธา เมื่อปรารถนาโดยชอบ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอเราพึงเป็นเช่นขุชชุตตราอุบาสิกาและเวฬุกัณฏกีนันทมาตาเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย ขุชชุตตราอุบาสิกาและเวฬุกัณฏกีนันทมาตานี้ เป็นตราชู เป็นเครื่องวัด สำหรับอุบาสิกาสาวิกาของเรา” 7. රාහුලසුත්තං ๗. ราหุลสูตร 177. අථ ඛො ආයස්මා රාහුලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාහුලං භගවා එතදවොච – ๑๗๗. ครั้งนั้น ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับท่านพระราหุลผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้วว่า ‘‘යා ච, රාහුල, අජ්ඣත්තිකා පථවීධාතු යා ච බාහිරා පථවීධාතු, පථවීධාතුරෙවෙසා. ‘තං නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා පථවීධාතුයා නිබ්බින්දති, පථවීධාතුයා චිත්තං විරාජෙති. ดูก่อนราหุล ปฐวีธาตุที่เป็นภายในก็ดี ปฐวีธาตุที่เป็นภายนอกก็ดี นี้เป็นเพียงปฐวีธาตุเท่านั้น เธอพึงเห็นปฐวีธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เมื่อเห็นปฐวีธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ ย่อมคลายความกำหนัดในปฐวีธาตุได้ ‘‘යා ච, රාහුල, අජ්ඣත්තිකා ආපොධාතු යා ච බාහිරා ආපොධාතු, ආපොධාතුරෙවෙසා. ‘තං නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා ආපොධාතුයා නිබ්බින්දති, ආපොධාතුයා චිත්තං විරාජෙති. ดูก่อนราหุล อาโปธาตุที่เป็นภายในก็ดี อาโปธาตุที่เป็นภายนอกก็ดี นี้เป็นเพียงอาโปธาตุเท่านั้น เธอพึงเห็นอาโปธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เมื่อเห็นอาโปธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในอาโปธาตุ ย่อมคลายความกำหนัดในอาโปธาตุได้ ‘‘යා [Pg.484] ච, රාහුල, අජ්ඣත්තිකා තෙජොධාතු යා ච බාහිරා තෙජොධාතු, තෙජොධාතුරෙවෙසා. ‘තං නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා තෙජොධාතුයා නිබ්බින්දති, තෙජොධාතුයා චිත්තං විරාජෙති. ดูก่อนราหุล เตโชธาตุที่เป็นภายในก็ดี เตโชธาตุที่เป็นภายนอกก็ดี นี้เป็นเพียงเตโชธาตุเท่านั้น เธอพึงเห็นเตโชธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เมื่อเห็นเตโชธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในเตโชธาตุ ย่อมคลายความกำหนัดในเตโชธาตุได้ ‘‘යා ච, රාහුල, අජ්ඣත්තිකා වායොධාතු යා ච බාහිරා වායොධාතු, වායොධාතුරෙවෙසා. ‘තං නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා වායොධාතුයා නිබ්බින්දති, වායොධාතුයා චිත්තං විරාජෙති. ดูก่อนราหุล วาโยธาตุที่เป็นภายในก็ดี วาโยธาตุที่เป็นภายนอกก็ดี นี้เป็นเพียงวาโยธาตุเท่านั้น เธอพึงเห็นวาโยธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เมื่อเห็นวาโยธาตุนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในวาโยธาตุ ย่อมคลายความกำหนัดในวาโยธาตุได้ ‘‘යතො ඛො, රාහුල, භික්ඛු ඉමාසු චතූසු ධාතූසු නෙවත්තානං න අත්තනියං සමනුපස්සති, අයං වුච්චති, රාහුල, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. සත්තමං. ดูก่อนราหุล เมื่อใดแล ภิกษุไม่ตามเห็นอัตตา ไม่ตามเห็นสิ่งเนื่องด้วยอัตตาในธาตุ ๔ เหล่านี้ เมื่อนั้น ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว ล่วงสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ 8. ජම්බාලීසුත්තං ๘. ชัมพาลีสูตร 178. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සක්කායනිරොධං මනසි කරොති. තස්ස සක්කායනිරොධං මනසි කරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො න සක්කායනිරොධො පාටිකඞ්ඛො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ලෙපගතෙන හත්ථෙන සාඛං ගණ්හෙය්‍ය, තස්ස සො හත්ථො සජ්ජෙය්‍යපි ගණ්හෙය්‍යපි බජ්ඣෙය්‍යපි ; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සක්කායනිරොධං මනසි කරොති. තස්ස සක්කායනිරොධං මනසි කරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො න සක්කායනිරොධො පාටිකඞ්ඛො. ๑๗๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะ เมื่อเธอทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะอยู่ จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในความดับแห่งสักกายะ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นไม่พึงหวังความดับแห่งสักกายะได้เลย เปรียบเหมือนบุรุษเอามือที่เปื้อนยางไม้จับกิ่งไม้ มือของเขานั้นพึงติด พึงกำ พึงเกาะกิ่งไม้นั้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะ เมื่อเธอทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะอยู่ จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในความดับแห่งสักกายะ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นไม่พึงหวังความดับแห่งสักกายะได้เลย ‘‘ඉධ [Pg.485] පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සක්කායනිරොධං මනසි කරොති. තස්ස සක්කායනිරොධං මනසි කරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති අධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සක්කායනිරොධො පාටිකඞ්ඛො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො සුද්ධෙන හත්ථෙන සාඛං ගණ්හෙය්‍ය, තස්ස සො හත්ථො නෙව සජ්ජෙය්‍ය න ගණ්හෙය්‍ය න බජ්ඣෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සක්කායනිරොධං මනසි කරොති. තස්ස සක්කායනිරොධං මනසි කරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති අධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සක්කායනිරොධො පාටිකඞ්ඛො. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะ เมื่อเธอทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะอยู่ จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น น้อมไปในความดับแห่งสักกายะ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นพึงหวังความดับแห่งสักกายะได้ เปรียบเหมือนบุรุษเอามือที่สะอาดจับกิ่งไม้ มือของเขานั้นไม่พึงติด ไม่พึงกำ ไม่พึงเกาะกิ่งไม้นั้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะ เมื่อเธอทำในใจถึงความดับแห่งสักกายะอยู่ จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น น้อมไปในความดับแห่งสักกายะ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นพึงหวังความดับแห่งสักกายะได้ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොති. තස්ස අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතො අවිජ්ජාප්පභෙදෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො න අවිජ්ජාප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ජම්බාලී අනෙකවස්සගණිකා. තස්සා පුරිසො යානි චෙව ආයමුඛානි තානි පිදහෙය්‍ය, යානි ච අපායමුඛානි තානි විවරෙය්‍ය, දෙවො ච න සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවඤ්හි තස්සා, භික්ඛවෙ, ජම්බාලියා න ආළිප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොති. තස්ස අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතො අවිජ්ජාප්පභෙදෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො න අවිජ්ජාප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงการทำลายอวิชชา เมื่อเธอทำในใจถึงการทำลายอวิชชาอยู่ จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในการทำลายอวิชชา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นไม่พึงหวังการทำลายอวิชชาได้เลย เปรียบเหมือนสระน้ำใหญ่มีอายุหลายปี บุรุษปิดทางน้ำเข้า เปิดทางน้ำออก ทั้งฝนก็ไม่ตกตามฤดูกาล เมื่อเป็นเช่นนี้ ใครๆ ก็ไม่พึงหวังว่าสระน้ำใหญ่นั้นจะพังทำนบได้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจถึงการทำลายอวิชชา เมื่อเธอทำในใจถึงการทำลายอวิชชาอยู่ จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น ไม่น้อมไปในการทำลายอวิชชา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุนั้นไม่พึงหวังการทำลายอวิชชาได้เลย ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොති. තස්ස අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතො අවිජ්ජාප්පභෙදෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති අධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අවිජ්ජාප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ජම්බාලී අනෙකවස්සගණිකා. තස්සා පුරිසො යානි චෙව ආයමුඛානි තානි විවරෙය්‍ය, යානි ච අපායමුඛානි තානි පිදහෙය්‍ය, දෙවො ච සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවඤ්හි තස්සා, භික්ඛවෙ, ජම්බාලියා ආළිප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං [Pg.486] සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොති. තස්ස අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතො අවිජ්ජාප්පභෙදෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති අධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අවිජ්ජාප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจซึ่งการทำลายอวิชชา เมื่อเธอทำในใจซึ่งการทำลายอวิชชาอยู่ จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น น้อมไปในการทำลายอวิชชา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ พึงหวังการทำลายอวิชชาของภิกษุนั้นได้ เปรียบเหมือนสระน้ำใหญ่มีอายุหลายปี บุรุษพึงเปิดทางน้ำเข้า ปิดทางน้ำออก และฝนพึงตกตามฤดูกาลอย่างสม่ำเสมอ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ พึงหวังการทำลายขอบสระของสระน้ำใหญ่นั้นได้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เข้าเจโตวิมุตติอันสงบอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่ เธอย่อมทำในใจซึ่งการทำลายอวิชชา เมื่อเธอทำในใจซึ่งการทำลายอวิชชาอยู่ จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น น้อมไปในการทำลายอวิชชา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ พึงหวังการทำลายอวิชชาของภิกษุนั้นได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๘ 9. නිබ්බානසුත්තං ๙. นิพพานสูตร 179. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ න පරිනිබ්බායන්තී’’ති? ๑๗๙. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรว่า ‘ท่านสารีบุตร อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ยังไม่ปรินิพพานในปัจจุบัน’ ‘‘ඉධාවුසො ආනන්ද, සත්තා ඉමා හානභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං නප්පජානන්ති, ඉමා ඨිතිභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං නප්පජානන්ති, ඉමා විසෙසභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං නප්පජානන්ති, ඉමා නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං නප්පජානන්ති. අයං ඛො, ආවුසො ආනන්ද, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ න පරිනිබ්බායන්තී’’ති. ท่านอานนท์ สัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม’ ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่’ ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความวิเศษ’ ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส’ ท่านอานนท์ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ยังไม่ปรินิพพานในปัจจุบัน ‘‘කො පනාවුසො සාරිපුත්ත, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායන්තී’’ති? ‘‘ඉධාවුසො ආනන්ද, සත්තා ඉමා හානභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං පජානන්ති, ඉමා ඨිතිභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං පජානන්ති, ඉමා විසෙසභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං පජානන්ති, ඉමා නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤාති යථාභූතං පජානන්ති. අයං ඛො, ආවුසො ආනන්ද, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායන්තී’’ති. නවමං. ‘ท่านสารีบุตร ก็อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานในปัจจุบัน’ ‘ท่านอานนท์ สัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความวิเศษ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘สัญญาเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส’ ท่านอานนท์ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานในปัจจุบัน’ จบสูตรที่ ๙ 10. මහාපදෙසසුත්තං ๑๐. มหาปเทสสูตร 180. එකං සමයං භගවා භොගනගරෙ විහරති ආනන්දචෙතියෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ [Pg.487] භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, මහාපදෙසෙ දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๘๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อานันทเจดีย์ โภคนคร ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงมหาปเทส ๔ ประการนี้ เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสว่า ‘อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสดังนี้ว่า ‘‘කතමෙ, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාපදෙසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි න චෙව සුත්තෙ ඔතරන්ති න විනයෙ සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං න චෙව තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; ඉමස්ස ච භික්ඛුනො දුග්ගහිත’න්ති. ඉති හෙතං, භික්ඛවෙ, ඡඩ්ඩෙය්‍යාථ. ภิกษุทั้งหลาย มหาปเทส ๔ ประการ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายยังไม่พึงชื่นชม ยังไม่พึงคัดค้านคำกล่าวของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้นเมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว ไม่เข้ากันกับพระสูตร ไม่เทียบเคียงกันได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้ไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น และเป็นคำที่ภิกษุนี้รับมาผิด’ ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงทิ้งคำกล่าวนั้นเสีย ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි සුත්තෙ චෙව ඔතරන්ති විනයෙ ච සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; ඉමස්ස ච භික්ඛුනො සුග්ගහිත’න්ති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං මහාපදෙසං ධාරෙය්‍යාථ. ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายยังไม่พึงชื่นชม ยังไม่พึงคัดค้านคำกล่าวของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้นเมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น และเป็นคำที่ภิกษุนี้รับมาดีแล้ว’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทรงจำมหาปเทสประการที่ ๑ นี้ไว้ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ සඞ්ඝො විහරති සථෙරො සපාමොක්ඛො. තස්ස මෙ සඞ්ඝස්ස සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා [Pg.488] අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි න චෙව සුත්තෙ ඔතරන්ති න විනයෙ සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං න චෙව තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තස්ස ච සඞ්ඝස්ස දුග්ගහිත’න්ති. ඉති හෙතං, භික්ඛවෙ, ඡඩ්ඩෙය්‍යාථ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีสงฆ์พร้อมด้วยพระเถระ พร้อมด้วยพระปาโมกข์อยู่ ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าสงฆ์นั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันไม่ได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันไม่ได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้ไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่สงฆ์นั้นจำมาผิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนี้ เธอทั้งหลายพึงทิ้งคำนั้นเสีย ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ සඞ්ඝො විහරති සථෙරො සපාමොක්ඛො. තස්ස මෙ සඞ්ඝස්ස සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි, විනයෙ සන්දස්සියමානානි සුත්තෙ චෙව ඔතරන්ති විනයෙ ච සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තස්ස ච සඞ්ඝස්ස සුග්ගහිත’න්ති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං මහාපදෙසං ධාරෙය්‍යාථ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีสงฆ์พร้อมด้วยพระเถระ พร้อมด้วยพระปาโมกข์อยู่ ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าสงฆ์นั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่สงฆ์นั้นจำมาถูกต้อง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทรงจำมหาปเทสข้อที่สองนี้ไว้ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා. තෙසං මෙ ථෙරානං සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි න චෙව සුත්තෙ ඔතරන්ති න විනයෙ සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං න චෙව තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තෙසඤ්ච ථෙරානං දුග්ගහිත’න්ති. ඉති හෙතං, භික්ඛවෙ, ඡඩ්ඩෙය්‍යාථ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีภิกษุเถระอยู่หลายรูป เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าพระเถระเหล่านั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันไม่ได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันไม่ได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้ไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่พระเถระเหล่านั้นจำมาผิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนี้ เธอทั้งหลายพึงทิ้งคำนั้นเสีย ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා. තෙසං මෙ ථෙරානං සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ[Pg.489], භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි සුත්තෙ චෙව ඔතරන්ති විනයෙ ච සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තෙසඤ්ච ථෙරානං සුග්ගහිත’න්ති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං මහාපදෙසං ධාරෙය්‍යාථ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีภิกษุเถระอยู่หลายรูป เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าพระเถระเหล่านั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่พระเถระเหล่านั้นจำมาถูกต้อง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทรงจำมหาปเทสข้อที่สามนี้ไว้ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ එකො ථෙරො භික්ඛු විහරති බහුස්සුතො ආගතාගමො ධම්මධරො විනයධරො මාතිකාධරො. තස්ස මෙ ථෙරස්ස සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි න චෙව සුත්තෙ ඔතරන්ති න විනයෙ සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං න චෙව තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තස්ස ච ථෙරස්ස දුග්ගහිත’න්ති. ඉති හෙතං, භික්ඛවෙ, ඡඩ්ඩෙය්‍යාථ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีภิกษุเถระรูปหนึ่งอยู่ เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าพระเถระนั้นว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของพระศาสดา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำพูดของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว เข้ากันไม่ได้กับพระสูตร เทียบเคียงกันไม่ได้ในพระวินัย พึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้ไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นคำที่พระเถระนั้นจำมาผิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนี้ เธอทั้งหลายพึงทิ้งคำนั้นเสีย ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අසුකස්මිං නාම ආවාසෙ එකො ථෙරො භික්ඛු විහරති බහුස්සුතො ආගතාගමො ධම්මධරො විනයධරො මාතිකාධරො. තස්ස මෙ ථෙරස්ස සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති. තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භාසිතං නෙව අභිනන්දිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි. තානි චෙ සුත්තෙ ඔතාරියමානානි විනයෙ සන්දස්සියමානානි සුත්තෙ චෙව ඔතරන්ති විනයෙ ච සන්දිස්සන්ති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අද්ධා, ඉදං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස; තස්ස ච ථෙරස්ස සුග්ගහිත’න්ති. ඉදං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථං මහාපදෙසං ධාරෙය්‍යාථ. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාපදෙසා’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ในอาวาสชื่อโน้น มีภิกษุเถระรูปหนึ่งอยู่ เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ข้าพเจ้าได้ฟัง ได้รับมาเฉพาะหน้าพระเถระรูปนั้นว่า “นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสั่งสอนของพระศาสดา”’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านคำกล่าวของภิกษุนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงเรียนบทและพยัญชนะเหล่านั้นให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น เมื่อนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัยแล้ว ลงกันได้ในพระสูตรและเข้ากันได้ในพระวินัย เธอทั้งหลายพึงลงความเห็นในเรื่องนั้นว่า ‘แน่นอน นี้เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น และพระเถระรูปนั้นจำมาดีแล้ว’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทรงจำมหาปเทสข้อที่ ๔ นี้ไว้ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือมหาปเทส ๔ ประการ สูตรที่ ๑๐ จบ සඤ්චෙතනියවග්ගො තතියො. สัญเจตนิยวรรคที่ ๓ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อเรื่องของวรรคนั้น คือ චෙතනා [Pg.490] විභත්ති කොට්ඨිකො, ආනන්දො උපවාණපඤ්චමං; ආයාචන-රාහුල-ජම්බාලී, නිබ්බානං මහාපදෙසෙනාති. ๑. เจตนาสูตร ๒. วิภัตติสูตร ๓. โกฏฐิกสูตร ๔. อานันทสูตร ๕. อุปวาณสูตรเป็นที่ ๕ ๖. อายาจนสูตร ๗. ราหุลสูตร ๘. ชัมพาลีสูตร ๙. นิพพานสูตร ๑๐. มหาปเทสสูตร (19) 4. බ්‍රාහ්මණවග්ගො (๑๙) ๔. พราหมณวรรค 1. යොධාජීවසුත්තං ๑. โยธาชีวสูตรที่ ๑ 181. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, යොධාජීවො ඨානකුසලො ච හොති, දූරෙපාතී ච, අක්ඛණවෙධී ච, මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඨානකුසලො ච හොති, දූරෙපාතී ච, අක්ඛණවෙධී ච, මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා. ๑๘๑. ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพผู้ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นผู้สมควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาพึงบริโภค และนับได้ว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว องค์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพในโลกนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในฐานะ ๒. เป็นผู้ยิงไกล ๓. เป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า ๔. เป็นผู้ทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้ ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพผู้ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้สมควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาพึงบริโภค และนับได้ว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ทักษิณา ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในฐานะ ๒. เป็นผู้ยิงไกล ๓. เป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า ๔. เป็นผู้ทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඨානකුසලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඨානකුසලො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ฉลาดในฐานะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ...ฯลฯ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ฉลาดในฐานะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙපාතී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා…පෙ… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙපාතී හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไกล เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ รูปทั้งหมดนั้นว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...ฯลฯ... สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ... สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ วิญญาณทั้งหมดนั้นว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไกล เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච[Pg.491], භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහන්තං අවිජ්ජාක්ඛන්ධං පදාලෙතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ทำลายกองอวิชชาขนาดใหญ่ได้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้ เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก สูตรที่ ๑ จบ 2. පාටිභොගසුත්තං ๒. ปาฏิโภคสูตรที่ ๒ 182. ‘‘චතුන්නං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං. ๑๘๒. ภิกษุทั้งหลาย ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันธรรม ๔ ประการได้ ‘‘කතමෙසං චතුන්නං? ‘ජරාධම්මං මා ජීරී’ති නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං; ‘බ්‍යාධිධම්මං මා බ්‍යාධියී’ති නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං; ‘මරණධම්මං මා මීයී’ති නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං; ‘යානි ඛො පන තානි පුබ්බෙ අත්තනා කතානි පාපකානි කම්මානි සංකිලෙසිකානි පොනොභවිකානි සදරානි දුක්ඛවිපාකානි ආයතිං ජාතිජරාමරණිකානි, තෙසං විපාකො මා නිබ්බත්තී’ති නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං. ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันได้ว่า ‘สิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดา อย่าแก่เลย’ ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันได้ว่า ‘สิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา อย่าเจ็บไข้เลย’ ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันได้ว่า ‘สิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดา อย่าตายเลย’ ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันได้ว่า ‘วิบากของบาปกรรมที่ตนทำไว้ในกาลก่อน อันเป็นเหตุให้เศร้าหมอง ให้เกิดในภพใหม่ มีความเดือดร้อน มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นเหตุให้มีชาติ ชรา และมรณะต่อไปในอนาคต อย่าบังเกิดเลย’ ‘‘ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, චතුන්නං ධම්මානං නත්ථි කොචි පාටිභොගො – සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย ไม่มีใครในโลก ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหม ที่จะเป็นผู้รับประกันธรรม ๔ ประการนี้ได้ สูตรที่ ๒ จบ 3. සුතසුත්තං ๓. สุตสูตรที่ ๓ 183. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො යෙන භගවා [Pg.492] තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච – ๑๘๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านถ้อยคำที่น่าบันเทิงใจเป็นที่ระลึกถึงกันไปพอสมควรแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘අහඤ්හි, භො ගොතම, එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘යො කොචි දිට්ඨං භාසති – එවං මෙ දිට්ඨන්ති, නත්ථි තතො දොසො; යො කොචි සුතං භාසති – එවං මෙ සුතන්ති, නත්ථි තතො දොසො; යො කොචි මුතං භාසති – එවං මෙ මුතන්ති, නත්ථි තතො දොසො; යො කොචි විඤ්ඤාතං භාසති – එවං මෙ විඤ්ඤාතන්ති, නත්ථි තතො දොසො’’’ති. ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้ามีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ผู้ใดก็ตามกล่าวสิ่งที่ตนเห็นว่า ‘สิ่งนี้ข้าพเจ้าเห็นแล้วอย่างนี้’ โทษในคำกล่าวนั้นย่อมไม่มี ผู้ใดก็ตามกล่าวสิ่งที่ตนได้ฟังว่า ‘สิ่งนี้ข้าพเจ้าได้ฟังแล้วอย่างนี้’ โทษในคำกล่าวนั้นย่อมไม่มี ผู้ใดก็ตามกล่าวสิ่งที่ตนได้ทราบว่า ‘สิ่งนี้ข้าพเจ้าได้ทราบแล้วอย่างนี้’ โทษในคำกล่าวนั้นย่อมไม่มี ผู้ใดก็ตามกล่าวสิ่งที่ตนได้รู้แจ้งว่า ‘สิ่งนี้ข้าพเจ้าได้รู้แจ้งแล้วอย่างนี้’ โทษในคำกล่าวนั้นย่อมไม่มี’ ‘‘නාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං දිට්ඨං භාසිතබ්බන්ති වදාමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං දිට්ඨං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි; නාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං සුතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං සුතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි; නාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං මුතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං මුතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි; නාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං විඤ්ඤාතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි; න පනාහං, බ්‍රාහ්මණ, සබ්බං විඤ්ඤාතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි. ดูกรพราหมณ์ เราไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่เห็นทั้งหมดควรกล่าว และเราก็ไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่เห็นทั้งหมดไม่ควรกล่าว ดูกรพราหมณ์ เราไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้ฟังทั้งหมดควรกล่าว และเราก็ไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้ฟังทั้งหมดไม่ควรกล่าว ดูกรพราหมณ์ เราไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้ทราบทั้งหมดควรกล่าว และเราก็ไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้ทราบทั้งหมดไม่ควรกล่าว ดูกรพราหมณ์ เราไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้รู้แจ้งทั้งหมดควรกล่าว และเราก็ไม่ได้กล่าวว่า สิ่งที่ได้รู้แจ้งทั้งหมดไม่ควรกล่าว ‘‘යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, දිට්ඨං භාසතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං දිට්ඨං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි. යඤ්ච ඛ්වස්ස, බ්‍රාහ්මණ, දිට්ඨං අභාසතො කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං දිට්ඨං භාසිතබ්බන්ති වදාමි. ดูกรพราหมณ์ ก็เมื่อบุคคลกล่าวสิ่งที่เห็นใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป เรากล่าวว่าสิ่งที่เห็นเช่นนั้นไม่ควรกล่าว แต่เมื่อบุคคลไม่กล่าวสิ่งที่เห็นใด กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น เรากล่าวว่าสิ่งที่เห็นเช่นนั้นควรกล่าว ‘‘යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, සුතං භාසතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං සුතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි. යඤ්ච ඛ්වස්ස, බ්‍රාහ්මණ, සුතං අභාසතො කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං සුතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි. ดูกรพราหมณ์ ก็เมื่อบุคคลกล่าวสิ่งที่ได้ฟังใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้ฟังเช่นนั้นไม่ควรกล่าว แต่เมื่อบุคคลไม่กล่าวสิ่งที่ได้ฟังใด กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้ฟังเช่นนั้นควรกล่าว ‘‘යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, මුතං භාසතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං මුතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි. යඤ්ච ඛ්වස්ස, බ්‍රාහ්මණ, මුතං අභාසතො කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං මුතං භාසිතබ්බන්ති වදාමි. ดูกรพราหมณ์ ก็เมื่อบุคคลกล่าวสิ่งที่ได้ทราบใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้ทราบเช่นนั้นไม่ควรกล่าว แต่เมื่อบุคคลไม่กล่าวสิ่งที่ได้ทราบใด กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้ทราบเช่นนั้นควรกล่าว ‘‘යඤ්හි[Pg.493], බ්‍රාහ්මණ, විඤ්ඤාතං භාසතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං විඤ්ඤාතං න භාසිතබ්බන්ති වදාමි. යඤ්ච ඛ්වස්ස, බ්‍රාහ්මණ, විඤ්ඤාතං අභාසතො කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං විඤ්ඤාතං භාසිතබ්බන්ති වදාමී’’ති. ดูกรพราหมณ์ ก็เมื่อบุคคลกล่าวสิ่งที่ได้รู้แจ้งใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้รู้แจ้งเช่นนั้นไม่ควรกล่าว แต่เมื่อบุคคลไม่กล่าวสิ่งที่ได้รู้แจ้งใด กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น เรากล่าวว่าสิ่งที่ได้รู้แจ้งเช่นนั้นควรกล่าว අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමීති. තතියං. ครั้งนั้นแล วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะหลีกไป วัสสการสูตรที่ ๓ จบ 4. අභයසුත්තං ๔. อภยสูตรที่ ๔ 184. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ๑๘๔. ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านถ้อยคำที่น่าบันเทิงใจเป็นที่ระลึกถึงกันไปพอสมควรแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ชาณุสโสณีพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘අහඤ්හි, භො ගොතම, එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි යො මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්සා’’’ති. ‘‘අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස; අත්ථි පන, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้ามีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ไม่มีผู้ใดเลย ซึ่งมีความตายเป็นธรรมดาแล้ว จะไม่กลัว ไม่ถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูกรพราหมณ์ มีอยู่ ผู้ที่มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมกลัว ย่อมถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย และก็มีอยู่ ผู้ที่มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมไม่กลัว ย่อมไม่ถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย ‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො කාමෙසු අවීතරාගො හොති අවිගතච්ඡන්දො අවිගතපෙමො අවිගතපිපාසො අවිගතපරිළාහො අවිගතතණ්හො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘පියා වත මං කාමා ජහිස්සන්ති, පියෙ චාහං කාමෙ ජහිස්සාමී’ති. සො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. ดูกรพราหมณ์ ก็บุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมกลัว ย่อมถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย เป็นอย่างไรเล่า ดูกรพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ยังไม่ปราศจากราคะในกามทั้งหลาย ยังไม่ปราศจากฉันทะ ยังไม่ปราศจากความรัก ยังไม่ปราศจากความกระหาย ยังไม่ปราศจากความเร่าร้อน ยังไม่ปราศจากตัณหาในกามทั้งหลาย ความเจ็บป่วยที่ร้ายแรงอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องบุคคลนั้น เมื่อเขาถูกความเจ็บป่วยที่ร้ายแรงนั้นถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ กามทั้งหลายอันเป็นที่รักจักละเราไป และเราก็จักละกามทั้งหลายอันเป็นที่รักไป’ เขาย่อมเศร้าโศก ลำบาก ร่ำไรรำพัน ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล ดูกรพราหมณ์ นี้แลคือบุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมกลัว ย่อมถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො කායෙ අවීතරාගො හොති අවිගතච්ඡන්දො අවිගතපෙමො අවිගතපිපාසො අවිගතපරිළාහො අවිගතතණ්හො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘පියො වත [Pg.494] මං කායො ජහිස්සති, පියඤ්චාහං කායං ජහිස්සාමී’ති. සො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. ดูกรพราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ยังไม่ปราศจากราคะในกาย ยังไม่ปราศจากฉันทะ ยังไม่ปราศจากความรัก ยังไม่ปราศจากความกระหาย ยังไม่ปราศจากความเร่าร้อน ยังไม่ปราศจากตัณหาในกาย ความเจ็บป่วยที่ร้ายแรงอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องบุคคลนั้น เมื่อเขาถูกความเจ็บป่วยที่ร้ายแรงนั้นถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ กายอันเป็นที่รักจักละเราไป และเราก็จักละกายอันเป็นที่รักไป’ เขาย่อมเศร้าโศก ลำบาก ร่ำไรรำพัน ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล ดูกรพราหมณ์ แม้ผู้นี้ก็คือบุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว ย่อมกลัว ย่อมถึงความสะดุ้งกลัวต่อความตาย ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො අකතකල්‍යාණො හොති අකතකුසලො අකතභීරුත්තාණො කතපාපො කතලුද්දො කතකිබ්බිසො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘අකතං වත මෙ කල්‍යාණං, අකතං කුසලං, අකතං භීරුත්තාණං; කතං පාපං, කතං ලුද්දං, කතං කිබ්බිසං. යාවතා, භො, අකතකල්‍යාණානං අකතකුසලානං අකතභීරුත්තාණානං කතපාපානං කතලුද්දානං කතකිබ්බිසානං ගති තං ගතිං පෙච්ච ගච්ඡාමී’ති. සො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่ได้ทำความดี ไม่ได้ทำกุศล ไม่ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ แต่ได้ทำบาป ทำกรรมหยาบช้า ทำกรรมเลวทรามไว้ อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราไม่ได้ทำความดี ไม่ได้ทำกุศล ไม่ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ แต่ได้ทำบาป ทำกรรมหยาบช้า ทำกรรมเลวทรามไว้ ท่านผู้เจริญ คติของบุคคลผู้ไม่ได้ทำความดี ไม่ได้ทำกุศล ไม่ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ แต่ได้ทำบาป ทำกรรมหยาบช้า ทำกรรมเลวทรามไว้มีอยู่เพียงใด เราละไปแล้วย่อมไปสู่คตินั้น’ เขาย่อมเศร้าโศก ลำบากใจ ร่ำไรรำพัน ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ก็ยังกลัว ย่อมถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො කඞ්ඛී හොති විචිකිච්ඡී අනිට්ඨඞ්ගතො සද්ධම්මෙ. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘කඞ්ඛී වතම්හි විචිකිච්ඡී අනිට්ඨඞ්ගතො සද්ධම්මෙ’ති. සො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. ඉමෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, චත්තාරො මරණධම්මා සමානා භායන්ති, සන්තාසං ආපජ්ජන්ති මරණස්ස. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความสงสัย มีความลังเลใจ ไม่ถึงความตกลงใจในสัทธรรม อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราเป็นผู้มีความสงสัย มีความลังเลใจ ไม่ถึงความตกลงใจในสัทธรรม’ เขาย่อมเศร้าโศก ลำบากใจ ร่ำไรรำพัน ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ก็ยังกลัว ย่อมถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย พราหมณ์ เหล่านี้แล คือบุคคล ๔ จำพวก ผู้มีความตายเป็นธรรมดา แต่ก็ยังกลัว ย่อมถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย ‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො කාමෙසු වීතරාගො හොති විගතච්ඡන්දො විගතපෙමො විගතපිපාසො විගතපරිළාහො විගතතණ්හො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස න එවං හොති – ‘පියා වත මං කාමා ජහිස්සන්ති, පියෙ චාහං කාමෙ ජහිස්සාමී’ති. සො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. พราหมณ์ ก็บุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย เป็นอย่างไรเล่า พราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ปราศจากราคะในกามทั้งหลาย ปราศจากฉันทะ ปราศจากความรัก ปราศจากความกระหาย ปราศจากความเร่าร้อน ปราศจากตัณหา อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ กามทั้งหลายอันเป็นที่รักจักละเราไป และเราก็จักละกามทั้งหลายอันเป็นที่รักไป’ เขาย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบากใจ ไม่ร่ำไรรำพัน ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล พราหมณ์ นี้แล คือบุคคลผู้มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย ‘‘පුන [Pg.495] චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො කායෙ වීතරාගො හොති විගතච්ඡන්දො විගතපෙමො විගතපිපාසො විගතපරිළාහො විගතතණ්හො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස න එවං හොති – ‘පියො වත මං කායො ජහිස්සති, පියඤ්චාහං කායං ජහිස්සාමී’ති. සො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ปราศจากราคะในกาย ปราศจากฉันทะ ปราศจากความรัก ปราศจากความกระหาย ปราศจากความเร่าร้อน ปราศจากตัณหา อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ กายอันเป็นที่รักจักละเราไป และเราก็จักละกายอันเป็นที่รักไป’ เขาย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบากใจ ไม่ร่ำไรรำพัน ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො අකතපාපො හොති අකතලුද්දො අකතකිබ්බිසො කතකල්‍යාණො කතකුසලො කතභීරුත්තාණො. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘අකතං වත මෙ පාපං, අකතං ලුද්දං, අකතං කිබ්බිසං; කතං කල්‍යාණං, කතං කුසලං, කතං භීරුත්තාණං. යාවතා, භො, අකතපාපානං අකතලුද්දානං අකතකිබ්බිසානං කතකල්‍යාණානං කතකුසලානං කතභීරුත්තාණානං ගති තං ගතිං පෙච්ච ගච්ඡාමී’ති. සො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่ได้ทำบาป ไม่ได้ทำกรรมหยาบช้า ไม่ได้ทำกรรมเลวทราม แต่ได้ทำความดี ได้ทำกุศล ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราไม่ได้ทำบาป ไม่ได้ทำกรรมหยาบช้า ไม่ได้ทำกรรมเลวทราม แต่ได้ทำความดี ได้ทำกุศล ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้ ท่านผู้เจริญ คติของบุคคลผู้ไม่ได้ทำบาป ไม่ได้ทำกรรมหยาบช้า ไม่ได้ทำกรรมเลวทราม แต่ได้ทำความดี ได้ทำกุศล ได้ทำที่ต้านทานความกลัวไว้มีอยู่เพียงใด เราละไปแล้วย่อมไปสู่คตินั้น’ เขาย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบากใจ ไม่ร่ำไรรำพัน ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො අකඞ්ඛී හොති අවිචිකිච්ඡී නිට්ඨඞ්ගතො සද්ධම්මෙ. තමෙනං අඤ්ඤතරො ගාළ්හො රොගාතඞ්කො ඵුසති. තස්ස අඤ්ඤතරෙන ගාළ්හෙන රොගාතඞ්කෙන ඵුට්ඨස්ස එවං හොති – ‘අකඞ්ඛී වතම්හි අවිචිකිච්ඡී නිට්ඨඞ්ගතො සද්ධම්මෙ’ති. සො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. ඉමෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, චත්තාරො මරණධම්මා සමානා න භායන්ති, න සන්තාසං ආපජ්ජන්ති මරණස්සා’’ති. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่มีความสงสัย ไม่มีความลังเลใจ ถึงความตกลงใจในสัทธรรม อาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งย่อมถูกต้องเขา เขาผู้อันอาพาธหนักอย่างใดอย่างหนึ่งถูกต้องแล้ว ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราเป็นผู้ไม่มีความสงสัย ไม่มีความลังเลใจ ถึงความตกลงใจในสัทธรรม’ เขาย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบากใจ ไม่ร่ำไรรำพัน ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล พราหมณ์ แม้บุคคลนี้แล มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย พราหมณ์ เหล่านี้แล คือบุคคล ๔ จำพวก ผู้มีความตายเป็นธรรมดา แต่ไม่กลัว ไม่ถึงความหวาดสะดุ้งต่อความตาย ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. චතුත්ථං. ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก... ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด จบสูตรที่ ๔ 5. බ්‍රාහ්මණසච්චසුත්තං ๕. พราหมณสัจจสูตร 185. එකං [Pg.496] සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා පරිබ්බාජකා සිප්පිනිකාතීරෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ පටිවසන්ති, සෙය්‍යථිදං අන්නභාරො වරධරො සකුලුදායී ච පරිබ්බාජකො අඤ්ඤෙ ච අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා පරිබ්බාජකා. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන සිප්පිනිකාතීරෙ පරිබ්බාජකාරාමො තෙනුපසඞ්කමි. ๑๘๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ปริพาชกผู้มีชื่อเสียงจำนวนมาก คือ อันนภารปริพาชก วรธรปริพาชก สกุลุทายิปริพาชก และปริพาชกผู้มีชื่อเสียงอื่นๆ อาศัยอยู่ที่อารามของปริพาชกริมฝั่งแม่น้ำสิัปปินิกา ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอารามของปริพาชกริมฝั่งแม่น้ำสิัปปินิกา තෙන ඛො පන සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරා කථා උදපාදි – ‘‘ඉතිපි බ්‍රාහ්මණසච්චානි, ඉතිපි බ්‍රාහ්මණසච්චානී’’ති. අථ ඛො භගවා යෙන තෙ පරිබ්බාජකා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා තෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොච – ก็โดยสมัยนั้นแล ปริพาชกอัญเดียรถีย์เหล่านั้นกำลังนั่งประชุมสนทนากันอยู่ ได้เกิดการสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า ‘พราหมณสัจจะ (คำสัตย์ของพราหมณ์) มีอยู่ แม้ด้วยเหตุนี้ พราหมณสัจจะมีอยู่ แม้ด้วยเหตุนี้’ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปหาปริพาชกเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว จึงประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถ้อยคำนี้กับปริพาชกเหล่านั้นว่า ‘‘කාය නුත්ථ, පරිබ්බාජකා, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා, කා ච පන වො අන්තරාකථා විප්පකතා’’ති? ‘‘ඉධ, භො ගොතම, අම්හාකං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘ඉතිපි බ්‍රාහ්මණසච්චානි, ඉතිපි බ්‍රාහ්මණසච්චානී’’’ති. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บัดนี้ พวกท่านนั่งสนทนากันด้วยเรื่องอะไรหนอ และเรื่องอะไรที่พวกท่านพูดค้างไว้ในระหว่าง (ปริพาชกเหล่านั้นทูลว่า) ข้าแต่ท่านพระโคดม เมื่อพวกข้าพเจ้านั่งประชุมสนทนากันอยู่ ณ ที่นี้ ได้เกิดการสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า ‘พราหมณสัจจะมีอยู่ แม้ด้วยเหตุนี้ พราหมณสัจจะมีอยู่ แม้ด้วยเหตุนี้’ ‘‘චත්තාරිමානි, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණසච්චානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? ඉධ, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණො එවමාහ – ‘සබ්බෙ පාණා අවජ්ඣා’ති. ඉති වදං බ්‍රාහ්මණො සච්චං ආහ, නො මුසා. සො තෙන න සමණොති මඤ්ඤති, න බ්‍රාහ්මණොති මඤ්ඤති, න සෙය්‍යොහමස්මීති මඤ්ඤති, න සදිසොහමස්මීති මඤ්ඤති, න හීනොහමස්මීති මඤ්ඤති. අපි ච යදෙව තත්ථ සච්චං තදභිඤ්ඤාය පාණානංයෙව අනුද්දයාය අනුකම්පාය පටිපන්නො හොති. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย พราหมณสัจจะ ๔ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย พราหมณ์ในศาสนานี้ ย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘สัตว์ทั้งปวงไม่ควรถูกฆ่า’ พราหมณ์เมื่อกล่าวอย่างนี้ ชื่อว่ากล่าวคำจริง ไม่กล่าวคำเท็จ เขาไม่ย่อมสำคัญตนว่าเป็นสมณะ ไม่สำคัญตนว่าเป็นพราหมณ์ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราประเสริฐกว่า’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเสมอเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเลวกว่า’ เพราะเหตุนั้น อนึ่ง ในเรื่องนั้น สัจจะใดมีอยู่ เขารู้ยิ่งซึ่งสัจจะนั้นแล้ว ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อเอ็นดู เพื่ออนุเคราะห์แก่สัตว์ทั้งหลายเท่านั้น ‘‘පුන චපරං, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණො එවමාහ – ‘සබ්බෙ කාමා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා’ති. ඉති වදං බ්‍රාහ්මණො සච්චමාහ, නො මුසා. සො තෙන න සමණොති මඤ්ඤති, න බ්‍රාහ්මණොති මඤ්ඤති, න සෙය්‍යොහමස්මීති මඤ්ඤති, න සදිසොහමස්මීති මඤ්ඤති, න හීනොහමස්මීති මඤ්ඤති. අපි ච යදෙව තත්ථ සච්චං තදභිඤ්ඤාය කාමානංයෙව නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พราหมณ์ย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘กามทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา’ พราหมณ์เมื่อกล่าวอย่างนี้ ชื่อว่ากล่าวคำจริง ไม่กล่าวคำเท็จ เขาไม่ย่อมสำคัญตนว่าเป็นสมณะ ไม่สำคัญตนว่าเป็นพราหมณ์ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราประเสริฐกว่า’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเสมอเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเลวกว่า’ เพราะเหตุนั้น อนึ่ง ในเรื่องนั้น สัจจะใดมีอยู่ เขารู้ยิ่งซึ่งสัจจะนั้นแล้ว ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งกามทั้งหลายเท่านั้น ‘‘පුන [Pg.497] චපරං, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණො එවමාහ – ‘සබ්බෙ භවා අනිච්චා…පෙ… භවානංයෙව නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พราหมณ์ย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภพทั้งปวงไม่เที่ยง...ฯลฯ... ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งภพทั้งหลายเท่านั้น ‘‘පුන චපරං, පරිබ්බාජකා, බ්‍රාහ්මණො එවමාහ – ‘නාහං ක්වචනි කස්සචි කිඤ්චනතස්මිං න ච මම ක්වචනි කත්ථචි කිඤ්චනතත්ථී’ති. ඉති වදං බ්‍රාහ්මණො සච්චං ආහ, නො මුසා. සො තෙන න සමණොති මඤ්ඤති, න බ්‍රාහ්මණොති මඤ්ඤති, න සෙය්‍යොහමස්මීති මඤ්ඤති, න සදිසොහමස්මීති මඤ්ඤති, න හීනොහමස්මීති මඤ්ඤති. අපි ච යදෙව තත්ථ සච්චං තදභිඤ්ඤාය ආකිඤ්චඤ්ඤංයෙව පටිපදං පටිපන්නො හොති. ඉමානි ඛො, පරිබ්බාජකා, චත්තාරි බ්‍රාහ්මණසච්චානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. පඤ්චමං. ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พราหมณ์ย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราไม่มีความกังวลในสิ่งใดของใครๆ ในที่ไหนๆ และความกังวลของเราในสิ่งใดๆ ในที่ไหนๆ ก็ไม่มี’ พราหมณ์เมื่อกล่าวอย่างนี้ ชื่อว่ากล่าวคำจริง ไม่กล่าวคำเท็จ เขาไม่ย่อมสำคัญตนว่าเป็นสมณะ ไม่สำคัญตนว่าเป็นพราหมณ์ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราประเสริฐกว่า’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเสมอเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เราเลวกว่า’ เพราะเหตุนั้น อนึ่ง ในเรื่องนั้น สัจจะใดมีอยู่ เขารู้ยิ่งซึ่งสัจจะนั้นแล้ว ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติข้อปฏิบัติอันเป็นไปเพื่อความไม่มีความกังวลเท่านั้น ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย พราหมณสัจจะ ๔ ประการนี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้ สูตรที่ ๕ จบ 6. උම්මග්ගසුත්තං ๖. อุัมมัคคสูตร 186. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කෙන නු ඛො, භන්තෙ, ලොකො නීයති, කෙන ලොකො පරිකස්සති, කස්ස ච උප්පන්නස්ස වසං ගච්ඡතී’’ති? ๑๘๖. ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ภิกษุนั้นครั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โลกถูกอะไรหนอ นำไป ถูกอะไรหนอ ชักนำไป และโลกย่อมตกอยู่ในอำนาจของอะไรที่เกิดขึ้นแล้ว ‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! භද්දකො ඛො තෙ, භික්ඛු, උම්මග්ගො, භද්දකං පටිභානං, කල්‍යාණී පරිපුච්ඡා. එවඤ්හි ත්වං, භික්ඛු, පුච්ඡසි – ‘කෙන නු ඛො, භන්තෙ, ලොකො නීයති, කෙන ලොකො පරිකස්සති, කස්ස ච උප්පන්නස්ස වසං ගච්ඡතී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘චිත්තෙන ඛො, භික්ඛු, ලොකො නීයති, චිත්තෙන පරිකස්සති, චිත්තස්ස උප්පන්නස්ස වසං ගච්ඡතී’’ති. ดีละ ดีละ ภิกษุ ดูก่อนภิกษุ อุโมงค์ (คือปัญญา) ของเธอดีนัก ปฏิภาณดีนัก การสอบถามดีนัก เพราะเธอถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โลกถูกอะไรหนอ นำไป ถูกอะไรหนอ ชักนำไป และโลกย่อมตกอยู่ในอำนาจของอะไรที่เกิดขึ้นแล้ว’ (ภิกษุนั้นทูลว่า) อย่างนั้น พระเจ้าข้า (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนภิกษุ โลกถูกจิตนำไป ถูกจิตชักนำไป และโลกย่อมตกอยู่ในอำนาจของจิตที่เกิดขึ้นแล้ว ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරි පඤ්හං අපුච්ඡි – ‘‘‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, බහුස්සුතො ධම්මධරො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, බහුස්සුතො ධම්මධරො හොතී’’ති? ภิกษุนั้นชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ดีละ พระเจ้าข้า’ แล้วได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า ‘ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นพหูสูต ทรงธรรม ‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! භද්දකො ඛො තෙ, භික්ඛු උම්මග්ගො, භද්දකං පටිභානං, කල්‍යාණී පරිපුච්ඡා. එවඤ්හි ත්වං, භික්ඛු, පුච්ඡසි – ‘බහුස්සුතො ධම්මධරො, බහුස්සුතො ධම්මධරොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, බහුස්සුතො [Pg.498] ධම්මධරො හොතී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘බහූ ඛො, භික්ඛු, මයා ධම්මා දෙසිතා – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථා, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. චතුප්පදාය චෙපි, භික්ඛු, ගාථාය අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති බහුස්සුතො ධම්මධරොති අලං වචනායා’’ති. ดีละ ดีละ ภิกษุ ดูก่อนภิกษุ อุโมงค์ (คือปัญญา) ของเธอดีนัก ปฏิภาณดีนัก การสอบถามดีนัก เพราะเธอถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า ‘ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม ผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นพหูสูต ทรงธรรม’ (ภิกษุนั้นทูลว่า) อย่างนั้น พระเจ้าข้า (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดูก่อนภิกษุ ธรรมเป็นอันมาก เราได้แสดงแล้ว คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ดูก่อนภิกษุ แม้หากบุคคลรู้ทั่วถึงอรรถ รู้ทั่วถึงธรรมแห่งคาถา ๔ บาท แล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ก็สมควรเพื่อจะเรียกว่า เป็นพหูสูต ทรงธรรม ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරි පඤ්හං අපුච්ඡි – ‘‘‘සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො හොතී’’ති? ภิกษุนั้นชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ดีละ พระเจ้าข้า’ แล้วได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า ‘ผู้ได้สดับแล้ว มีปัญญาชำแรกกิเลส ผู้ได้สดับแล้ว มีปัญญาชำแรกกิเลส’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นผู้ได้สดับแล้ว มีปัญญาชำแรกกิเลส ‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! භද්දකො ඛො තෙ, භික්ඛු, උම්මග්ගො, භද්දකං පටිභානං, කල්‍යාණී පරිපුච්ඡා. එවඤ්හි ත්වං, භික්ඛු, පුච්ඡසි – ‘සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො හොතී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉධ, භික්ඛු, භික්ඛුනො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති සුතං හොති, පඤ්ඤාය චස්ස අත්ථං අතිවිජ්ඣ පස්සති; ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති සුතං හොති, පඤ්ඤාය චස්ස අත්ථං අතිවිජ්ඣ පස්සති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති සුතං හොති, පඤ්ඤාය චස්ස අත්ථං අතිවිජ්ඣ පස්සති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති සුතං හොති, පඤ්ඤාය චස්ස අත්ථං අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛු, සුතවා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො හොතී’’ති. “ดีละ ดีละ ภิกษุ ปัญญาที่เธอคิดขึ้นได้นั้นดี ปฏิภาณของเธอนั้นดี คำถามของเธอนั้นไพเราะ ดูก่อนภิกษุ เธอถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ผู้มีสุตะ มีปัญญาเครื่องทำลายกิเลส ผู้มีสุตะ มีปัญญาเครื่องทำลายกิเลส ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลจึงชื่อว่าผู้มีสุตะ มีปัญญาเครื่องทำลายกิเลส’ อย่างนั้นหรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้สดับว่า ‘นี้ทุกข์’ เธอย่อมเห็นแจ้งแทงตลอดเนื้อความแห่งทุกข์นั้นด้วยปัญญา ได้สดับว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ เธอย่อมเห็นแจ้งแทงตลอดเนื้อความแห่งทุกขสมุทัยนั้นด้วยปัญญา ได้สดับว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ เธอย่อมเห็นแจ้งแทงตลอดเนื้อความแห่งทุกขนิโรธนั้นด้วยปัญญา ได้สดับว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เธอย่อมเห็นแจ้งแทงตลอดเนื้อความแห่งทุกขนิโรธคามินีปฏิปทานั้นด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุ ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าผู้มีสุตะ มีปัญญาเครื่องทำลายกิเลส” ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරි පඤ්හං අපුච්ඡි – ‘‘‘පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො හොතී’’ති? ภิกษุนั้นชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคว่า “ดีละ พระเจ้าข้า” แล้วได้ทูลถามปัญหายิ่งขึ้นไปแด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า บัณฑิต มีปัญญามาก บัณฑิต มีปัญญามาก ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นบัณฑิต มีปัญญามาก” ‘‘සාධු සාධු භික්ඛු! භද්දකො ඛො තෙ, භික්ඛු, උම්මග්ගො, භද්දකං පටිභානං, කල්‍යාණී පරිපුච්ඡා. එවඤ්හි ත්වං භික්ඛු පුච්ඡසි – ‘පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො හොතී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉධ, භික්ඛු, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො නෙවත්තබ්‍යාබාධාය චෙතෙති න පරබ්‍යාබාධාය චෙතෙති න [Pg.499] උභයබ්‍යාබාධාය චෙතෙති අත්තහිතපරහිතඋභයහිතසබ්බලොකහිතමෙව චින්තයමානො චින්තෙති. එවං ඛො, භික්ඛු, පණ්ඩිතො මහාපඤ්ඤො හොතී’’ති. ඡට්ඨං. “ดีละ ดีละ ภิกษุ ปัญญาที่เธอคิดขึ้นได้นั้นดี ปฏิภาณของเธอนั้นดี คำถามของเธอนั้นไพเราะ ดูก่อนภิกษุ เธอถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า บัณฑิต มีปัญญามาก บัณฑิต มีปัญญามาก ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นบัณฑิต มีปัญญามาก’ อย่างนั้นหรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุ บัณฑิตผู้มีปัญญามากในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย เมื่อคิด ย่อมคิดแต่ที่เป็นประโยชน์แก่ตน เป็นประโยชน์แก่ผู้อื่น เป็นประโยชน์แก่ทั้งสองฝ่าย และเป็นประโยชน์แก่โลกทั้งปวง ดูก่อนภิกษุ ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าเป็นบัณฑิต มีปัญญามาก” ฉัฏฐัง 7. වස්සකාරසුත්තං ๗. วัสสการสูตร 187. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච – ๑๘๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ජානෙය්‍ය නු ඛො, භො ගොතම, අසප්පුරිසො අසප්පුරිසං – ‘අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති? ‘‘අට්ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, අනවකාසො යං අසප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – ‘අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති. ‘‘ජානෙය්‍ය පන, භො ගොතම, අසප්පුරිසො සප්පුරිසං – ‘සප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති? ‘‘එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අට්ඨානං අනවකාසො යං අසප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – ‘සප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති. ‘‘ජානෙය්‍ය නු ඛො, භො ගොතම, සප්පුරිසො සප්පුරිසං – ‘සප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති? ‘‘ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, විජ්ජති යං සප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – ‘සප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති. ‘‘ජානෙය්‍ය පන, භො ගොතම, සප්පුරිසො අසප්පුරිසං – ‘අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති? ‘‘එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඨානං විජ්ජති යං සප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – ‘අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อสัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ ได้บ้างหรือไม่” “ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ นั้น ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ไม่เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็อสัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ ได้บ้างหรือไม่” “ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ นั้น ก็ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ไม่เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ ได้บ้างหรือไม่” “ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็สัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ ได้บ้างหรือไม่” “ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ นั้น ก็เป็นฐานะที่จะมีได้ เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้” ‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාව සුභාසිතං චිදං, භොතා ගොතමෙන – ‘අට්ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, අනවකාසො යං අසප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – අසප්පුරිසො අයං භවන්ති. එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අට්ඨානං අනවකාසො යං අසප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – සප්පුරිසො අයං භවන්ති. ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, විජ්ජති යං සප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – සප්පුරිසො අයං භවන්ති. එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඨානං විජ්ජති යං සප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – අසප්පුරිසො අයං භව’’’න්ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยมีมา พระดำรัสนี้พระโคดมผู้เจริญตรัสไว้ดีจริงหนอว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษนั้น ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ไม่เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้ แม้ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษนั้น ก็ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ไม่เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้ ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้ ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษนั้น ก็เป็นฐานะที่จะมีได้ เป็นโอกาสที่จะเป็นไปได้’” ‘‘එකමිදං, භො ගොතම, සමයං තොදෙය්‍යස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පරිසති පරූපාරම්භං වත්තෙන්ති – ‘බාලො අයං රාජා එළෙය්‍යො සමණෙ රාමපුත්තෙ අභිප්පසන්නො, සමණෙ ච පන රාමපුත්තෙ එවරූපං පරමනිපච්චකාරං කරොති, යදිදං [Pg.500] අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්ම’න්ති. ඉමෙපි රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකා බාලා – යමකො මොග්ගල්ලො උග්ගො නාවින්දකී ගන්ධබ්බො අග්ගිවෙස්සො, යෙ සමණෙ රාමපුත්තෙ අභිප්පසන්නා, සමණෙ ච පන රාමපුත්තෙ එවරූපං පරමනිපච්චකාරං කරොන්ති, යදිදං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මන්ති. ත්‍යාස්සුදං තොදෙය්‍යො බ්‍රාහ්මණො ඉමිනා නයෙන නෙති. තං කිං මඤ්ඤන්ති, භොන්තො, පණ්ඩිතො රාජා එළෙය්‍යො කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරො’ති? ‘එවං, භො, පණ්ඩිතො රාජා එළෙය්‍යො කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරො’’’ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สมัยหนึ่ง ในบริษัทของโตเทยยพราหมณ์ พวกเขาพากันติเตียนผู้อื่นว่า ‘พระเจ้าเอเฬยยะพระองค์นี้เป็นคนเขลา ทรงเลื่อมใสอย่างยิ่งในรามปุตตสมณะ และทรงกระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งในรามปุตตสมณะ คือ อภิวาท ปัจจุฏฐาน อัญชลีกรรม สามีจิกรรม’ แม้พวกอำมาตย์ของพระเจ้าเอเฬยยะเหล่านี้ คือ ยมกะ โมคคลละ อุคคะ นาวินทกี คันธัพพะ อัคคิเวสสะ ก็เป็นคนเขลา ที่เลื่อมใสอย่างยิ่งในรามปุตตสมณะ และกระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งในรามปุตตสมณะ คือ อภิวาท ปัจจุฏฐาน อัญชลีกรรม สามีจิกรรม โตเทยยพราหมณ์ได้ชี้แจงแก่บริษัทนั้นด้วยนัยนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน พระเจ้าเอเฬยยะทรงเป็นบัณฑิตในกรณียะและอธิกรณียะ ในวจนียะและอธิวจนียะ ทรงสามารถเห็นประโยชน์ได้ยิ่งกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ทั้งหลายมิใช่หรือ’ (บริษัทตอบว่า) ‘ขอรับ ท่าน พระเจ้าเอเฬยยะทรงเป็นบัณฑิตในกรณียะและอธิกรณียะ ในวจนียะและอธิวจนียะ ทรงสามารถเห็นประโยชน์ได้ยิ่งกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ทั้งหลาย’” ‘‘යස්මා ච ඛො, භො, සමණො රාමපුත්තො රඤ්ඤා එළෙය්‍යෙන පණ්ඩිතෙන පණ්ඩිතතරො කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙන අලමත්ථදසතරො, තස්මා රාජා එළෙය්‍යො සමණෙ රාමපුත්තෙ අභිප්පසන්නො, සමණෙ ච පන රාමපුත්තෙ එවරූපං පරමනිපච්චකාරං කරොති, යදිදං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං’’. ดูก่อนท่านผู้เจริญ ก็เพราะเหตุที่สมณรามบุตรเป็นผู้ฉลาดยิ่งกว่าพระเจ้าเอเฬยยะผู้เป็นบัณฑิต ในกิจที่ควรทำและกิจที่ควรทำยิ่ง ในคำที่ควรพูดและคำที่ควรพูดเป็นพิเศษ สามารถเห็นประโยชน์ได้ดีกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ดี เพราะเหตุนั้น พระเจ้าเอเฬยยะจึงทรงเลื่อมใสยิ่งในสมณรามบุตร อนึ่ง ทรงกระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งเห็นปานนี้ในสมณรามบุตร คือ การกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม ‘‘තං කිං මඤ්ඤන්ති, භොන්තො, පණ්ඩිතා රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකා – යමකො මොග්ගල්ලො උග්ගො නාවින්දකී ගන්ධබ්බො අග්ගිවෙස්සො, කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරාති? ‘එවං, භො, පණ්ඩිතා රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකා – යමකො මොග්ගල්ලො උග්ගො නාවින්දකී ගන්ධබ්බො අග්ගිවෙස්සො, කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරා’’’ති. ท่านผู้เจริญทั้งหลาย เข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อำมาตย์ผู้รับใช้ของพระเจ้าเอเฬยยะผู้เป็นบัณฑิต คือ ยมกะ โมคคัลละ อุคคะ นาวินทกี คันธัพพะ อัคคิเวสสะ เป็นผู้สามารถเห็นประโยชน์ได้ดีกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ดี ในกิจที่ควรทำและกิจที่ควรทำยิ่ง ในคำที่ควรพูดและคำที่ควรพูดเป็นพิเศษหรือ? (พวกพราหมณ์ตอบว่า) ‘อย่างนั้น ท่านผู้เจริญ อำมาตย์ผู้รับใช้ของพระเจ้าเอเฬยยะผู้เป็นบัณฑิต คือ ยมกะ โมคคัลละ อุคคะ นาวินทกี คันธัพพะ อัคคิเวสสะ เป็นผู้สามารถเห็นประโยชน์ได้ดีกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ดี ในกิจที่ควรทำและกิจที่ควรทำยิ่ง ในคำที่ควรพูดและคำที่ควรพูดเป็นพิเศษ’ ‘‘යස්මා ච ඛො, භො, සමණො රාමපුත්තො රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකෙහි පණ්ඩිතෙහි පණ්ඩිතතරො කරණීයාධිකරණීයෙසු වචනීයාධිවචනීයෙසු අලමත්ථදසතරෙහි අලමත්ථදසතරො, තස්මා රඤ්ඤො එළෙය්‍යස්ස පරිහාරකා සමණෙ රාමපුත්තෙ අභිප්පසන්නා; සමණෙ ච පන රාමපුත්තෙ එවරූපං පරමනිපච්චකාරං කරොන්ති, යදිදං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්ම’’න්ති. ดูก่อนท่านผู้เจริญ ก็เพราะเหตุที่สมณรามบุตรเป็นผู้ฉลาดยิ่งกว่าพวกอำมาตย์ผู้รับใช้ของพระเจ้าเอเฬยยะผู้เป็นบัณฑิต ในกิจที่ควรทำและกิจที่ควรทำยิ่ง ในคำที่ควรพูดและคำที่ควรพูดเป็นพิเศษ สามารถเห็นประโยชน์ได้ดีกว่าผู้ที่สามารถเห็นประโยชน์ได้ดี เพราะเหตุนั้น พวกอำมาตย์ผู้รับใช้ของพระเจ้าเอเฬยยะจึงเลื่อมใสยิ่งในสมณรามบุตร อนึ่ง ย่อมกระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งเห็นปานนี้ในสมณรามบุตร คือ การกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม ‘‘අච්ඡරියං, භො, ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාව සුභාසිතං චිදං භොතා ගොතමෙන – ‘අට්ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, අනවකාසො යං අසප්පුරිසො [Pg.501] අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – අසප්පුරිසො අයං භවන්ති. එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අට්ඨානං අනවකාසො යං අසප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – සප්පුරිසො අයං භවන්ති. ඨානං ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, විජ්ජති යං සප්පුරිසො සප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – සප්පුරිසො අයං භවන්ති. එතම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඨානං විජ්ජති යං සප්පුරිසො අසප්පුරිසං ජානෙය්‍ය – අසප්පුරිසො අයං භව’න්ති. හන්ද ච දානි මයං, භො ගොතම, ගච්ඡාම. බහුකිච්චා මයං බහුකරණීයා’’ති. ‘‘යස්සදානි ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, කාලං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමීති. සත්තමං. ข้าแต่ท่านพระโคดม น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระดำรัสนี้ท่านพระโคดมตรัสไว้ดีจริงหนอว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ นั้น ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่อสัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ นั้น ก็ไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะมีได้ ดูก่อนพราหมณ์ ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ’ นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อที่สัตบุรุษจะพึงรู้จักอสัตบุรุษว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ’ นั้น ก็เป็นฐานะที่จะมีได้’ ข้าแต่ท่านพระโคดม บัดนี้พวกข้าพระองค์จะขอทูลลาไป เพราะมีกิจมาก มีหน้าที่ต้องทำมาก” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด” ลำดับนั้น วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค แล้วลุกจากอาสนะหลีกไป จบสูตรที่ ๗ 8. උපකසුත්තං ๘. อุปกสูตร 188. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො උපකො මණ්ඩිකාපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උපකො මණ්ඩිකාපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ๑๘๘. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น อุปกะผู้เป็นบุตรของนางมัณฑิกาเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร อุปกะผู้เป็นบุตรของนางมัณฑิกาผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘අහඤ්හි, භන්තෙ, එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘යො කොචි පරූපාරම්භං වත්තෙති, පරූපාරම්භං වත්තෙන්තො සබ්බො සො න උපපාදෙති. අනුපපාදෙන්තො ගාරය්හො හොති උපවජ්ජො’’’ති. ‘‘පරූපාරම්භං චෙ, උපක, වත්තෙති පරූපාරම්භං වත්තෙන්තො න උපපාදෙති, අනුපපාදෙන්තො ගාරය්හො හොති උපවජ්ජො. ත්වං ඛො, උපක, පරූපාරම්භං වත්තෙසි, පරූපාරම්භං වත්තෙන්තො න උපපාදෙසි, අනුපපාදෙන්තො ගාරය්හො හොසි උපවජ්ජො’’ති. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, උම්මුජ්ජමානකංයෙව මහතා පාසෙන බන්ධෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, උම්මුජ්ජමානකොයෙව භගවතා මහතා වාදපාසෙන බද්ධො’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ผู้ใดก็ตาม ย่อมกล่าวโทษผู้อื่น ผู้นั้นทั้งหมดเมื่อกล่าวโทษผู้อื่นอยู่ ย่อมไม่สามารถทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นได้ เมื่อทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นไม่ได้ ก็เป็นผู้ที่ถูกตำหนิ ถูกว่ากล่าวได้’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนอุปกะ ถ้าผู้ใดกล่าวโทษผู้อื่น เมื่อกล่าวโทษผู้อื่นอยู่ ย่อมไม่สามารถทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นได้ เมื่อทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นไม่ได้ ก็เป็นผู้ที่ถูกตำหนิ ถูกว่ากล่าวได้ ดูก่อนอุปกะ ท่านเองก็กล่าวโทษผู้อื่น เมื่อท่านกล่าวโทษผู้อื่นอยู่ ก็ไม่สามารถทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นได้ เมื่อทำกุศลธรรมให้เกิดขึ้นไม่ได้ ท่านก็เป็นผู้ที่ถูกตำหนิ ถูกว่ากล่าวได้” อุปกะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุรุษพึงเอาบ่วงขนาดใหญ่ผูกมัดปลาที่เพิ่งจะผุดขึ้น ฉันใดก็ฉันนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้เพิ่งจะผุดขึ้น ก็ถูกพระผู้มีพระภาคผูกมัดไว้ด้วยบ่วงคือวาทะอันใหญ่หลวง” ‘‘ඉදං අකුසලන්ති ඛො, උපක, මයා පඤ්ඤත්තං. තත්ථ අපරිමාණා පදා අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා අපරිමාණා තථාගතස්ස ධම්මදෙසනා – ඉතිපිදං අකුසලන්ති. තං ඛො පනිදං අකුසලං පහාතබ්බන්ති ඛො, උපක, මයා පඤ්ඤත්තං. තත්ථ අපරිමාණා පදා අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා අපරිමාණා තථාගතස්ස ධම්මදෙසනා – ඉතිපිදං අකුසලං පහාතබ්බන්ති. ดูก่อนอุปกะ เราได้บัญญัติไว้ว่า ‘นี้เป็นอกุศล’ ในข้อนั้น บทก็มีประมาณไม่ได้ พยัญชนะก็มีประมาณไม่ได้ ธรรมเทศนาของตถาคตก็มีประมาณไม่ได้ ว่า ‘แม้ข้อนี้ก็เป็นอกุศล’ ดูก่อนอุปกะ เราได้บัญญัติไว้ว่า ‘ก็อกุศลนี้นั้นแล อันบุคคลพึงละ’ ในข้อนั้น บทก็มีประมาณไม่ได้ พยัญชนะก็มีประมาณไม่ได้ ธรรมเทศนาของตถาคตก็มีประมาณไม่ได้ ว่า ‘แม้ข้อนี้ก็เป็นอกุศลที่พึงละ’ ‘‘ඉදං [Pg.502] කුසලන්ති ඛො, උපක, මයා පඤ්ඤත්තං. තත්ථ අපරිමාණා පදා අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා අපරිමාණා තථාගතස්ස ධම්මදෙසනා – ඉතිපිදං කුසලන්ති. තං ඛො පනිදං කුසලං භාවෙතබ්බන්ති ඛො, උපක, මයා පඤ්ඤත්තං. තත්ථ අපරිමාණා පදා අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා අපරිමාණා තථාගතස්ස ධම්මදෙසනා – ඉතිපිදං කුසලං භාවෙතබ්බ’’න්ති. ดูก่อนอุปกะ เราได้บัญญัติไว้ว่า ‘นี้เป็นกุศล’ ในข้อนั้น บทก็มีประมาณไม่ได้ พยัญชนะก็มีประมาณไม่ได้ ธรรมเทศนาของตถาคตก็มีประมาณไม่ได้ ว่า ‘แม้ข้อนี้ก็เป็นกุศล’ ดูก่อนอุปกะ เราได้บัญญัติไว้ว่า ‘ก็กุศลนี้นั้นแล อันบุคคลพึงให้เจริญ’ ในข้อนั้น บทก็มีประมาณไม่ได้ พยัญชนะก็มีประมาณไม่ได้ ธรรมเทศนาของตถาคตก็มีประมาณไม่ได้ ว่า ‘แม้ข้อนี้ก็เป็นกุศลที่พึงให้เจริญ’ අථ ඛො උපකො මණ්ඩිකාපුත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙන රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා යාවතකො අහොසි භගවතා සද්ධිං කථාසල්ලාපො තං සබ්බං රඤ්ඤො මාගධස්ස අජාතසත්තුස්ස වෙදෙහිපුත්තස්ස ආරොචෙසි. ลำดับนั้น อุปกะผู้เป็นบุตรของนางมัณฑิกา ชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค แล้วลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณ แล้วเข้าไปเฝ้าพระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร จอมกษัตริย์แห่งแคว้นมคธถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลเรื่องราวที่ตนได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคทั้งหมดแด่พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร จอมกษัตริย์แห่งแคว้นมคธ එවං වුත්තෙ රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො කුපිතො අනත්තමනො උපකං මණ්ඩිකාපුත්තං එතදවොච – ‘‘යාව ධංසී වතායං ලොණකාරදාරකො යාව මුඛරො යාව පගබ්බො යත්‍ර හි නාම තං භගවන්තං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං ආසාදෙතබ්බං මඤ්ඤිස්සති; අපෙහි ත්වං, උපක, විනස්ස, මා තං අද්දස’’න්ති. අට්ඨමං. เมื่ออุปกะกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร จอมกษัตริย์แห่งแคว้นมคธ ทรงพระพิโรธ ไม่พอพระทัย ได้ตรัสกับอุปกะผู้เป็นบุตรของนางมัณฑิกาดังนี้ว่า “ไอ้ลูกคนทำเกลือนี่มันช่างทำลายจริงหนอ ช่างปากกล้าจริงหนอ ช่างคะนองจริงหนอ ที่มันยังจะสำคัญว่าควรล่วงเกินพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ เจ้าจงหลีกไป อุปกะ เจ้าจงพินาศไป เราไม่อยากเห็นเจ้า” จบสูตรที่ ๘ 9. සච්ඡිකරණීයසුත්තං ๙. สัจฉิกรณียสูตร 189. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සච්ඡිකරණීයා ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා කායෙන සච්ඡිකරණීයා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා සතියා සච්ඡිකරණීයා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා චක්ඛුනා සච්ඡිකරණීයා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා පඤ්ඤාය සච්ඡිකරණීයා. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා කායෙන සච්ඡිකරණීයා? අට්ඨ විමොක්ඛා, භික්ඛවෙ, කායෙන සච්ඡිකරණීයා. ๑๘๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้ง ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยกายมีอยู่ ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยสติมีอยู่ ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยจักษุมีอยู่ ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยปัญญามีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยกายเป็นไฉน คือ วิโมกข์ ๘ ประการ อันบุคคลพึงทำให้แจ้งด้วยกาย ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා සතියා සච්ඡිකරණීයා? පුබ්බෙනිවාසො, භික්ඛවෙ, සතියා සච්ඡිකරණීයො. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยสติเป็นไฉน คือ บุพเพนิวาส อันบุคคลพึงทำให้แจ้งด้วยสติ ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා චක්ඛුනා සච්ඡිකරණීයා? සත්තානං චුතූපපාතො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුනා සච්ඡිකරණීයො. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยจักษุเป็นไฉน คือ จุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย อันบุคคลพึงทำให้แจ้งด้วยจักษุ ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා පඤ්ඤාය සච්ඡිකරණීයා? ආසවානං ඛයො, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාය සච්ඡිකරණීයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සච්ඡිකරණීයා ධම්මා’’ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยปัญญาเป็นไฉน คือ ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย อันบุคคลพึงทำให้แจ้งด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่พึงทำให้แจ้ง ๔ ประการนี้แล 10. උපොසථසුත්තං ๑๐. อุโปสถสูตร 190. එකං [Pg.503] සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා තදහුපොසථෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නිසින්නො හොති. අථ ඛො භගවා තුණ්හීභූතං තුණ්හීභූතං භික්ඛුසඞ්ඝං අනුවිලොකෙත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ๑๙๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งแล้ว อันภิกษุสงฆ์แวดล้อมแล้วในวันอุโบสถนั้น ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงตรวจดูภิกษุสงฆ์ผู้นิ่งแล้วๆ จึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘‘අපලාපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා නිප්පලාපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා සුද්ධා සාරෙ පතිට්ඨිතා. තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා. යථාරූපා පරිසා දුල්ලභා දස්සනායපි ලොකස්මිං, තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා. යථාරූපා පරිසා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස, තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා. යථාරූපාය පරිසාය අප්පං දින්නං බහු හොති බහු දින්නං බහුතරං, තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා. යථාරූපං පරිසං අලං යොජනගණනානිපි දස්සනාය ගන්තුං අපි පුටොසෙනාපි, තථාරූපො අයං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො, (තථාරූපායං, භික්ඛවෙ, පරිසා). ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้ปราศจากกาก ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้ไม่มีกาก บริสุทธิ์ ตั้งอยู่ในแก่นสาร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น บริษัทเช่นใดที่หาได้ยากแม้เพื่อการเห็นในโลก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น บริษัทเช่นใดเป็นอาหุไนย ปาหุไนย ทักขิไณย อัญชลีกรณียะ เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น บริษัทเช่นใดที่ของถวายแม้น้อยก็มีผลมาก ของที่ถวายมากก็มีผลมากยิ่งขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น บริษัทเช่นใดที่สมควรไปดูแม้สิ้นหนทางนับได้หลายโยชน์ แม้ด้วยเสบียงห่อ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นนั้น (ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้เป็นเช่นนั้น) ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ දෙවප්පත්තා විහරන්ති; සන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ බ්‍රහ්මප්පත්තා විහරන්ති; සන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තා විහරන්ති; සන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ අරියප්පත්තා විහරන්ති. ภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ที่เป็นผู้ถึงความเป็นเทวดาอยู่ ภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ที่เป็นผู้ถึงความเป็นพรหมอยู่ ภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ที่เป็นผู้ถึงความไม่หวั่นไหวอยู่ ภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ที่เป็นผู้ถึงความเป็นพระอริยะอยู่ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දෙවප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දෙවප්පත්තො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความเป็นเทวดาอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบไป...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...เข้าตติยฌาน...ฯลฯ...เข้าจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ถึงความเป็นเทวดาอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බ්‍රහ්මප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. කරුණා… මුදිතා… උපෙක්ඛාසහගතෙන [Pg.504] චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බ්‍රහ්මප්පත්තො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความเป็นพรหมอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ มีใจสหรคตด้วยเมตตาแผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง สู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึง ด้วยใจสหรคตด้วยเมตตาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่เบียดเบียนอยู่ กรุณา... มุทิตา... มีใจสหรคตด้วยอุเบกขาแผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง สู่โลกทั้งปวงอันมีสัตว์ทั่วถึง ด้วยใจสหรคตด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่เบียดเบียนอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ถึงความเป็นพรหมอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආනෙඤ්ජප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආනෙඤ්ජප්පත්තො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความไม่หวั่นไหวอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่มนสิการนานัตตสัญญา จึงเข้าอากาสานัญจายตนะ โดยมนสิการว่า ‘อากาศไม่มีที่สุด’ อยู่ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าวิญญาณัญจายตนะ โดยมนสิการว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ อยู่ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าอากิญจัญญายตนะ โดยมนสิการว่า ‘ไม่มีอะไรเลย’ อยู่ เพราะก้าวล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าเนวสัญญานาสัญญายตนะอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ถึงความไม่หวั่นไหวอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරියප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරියප්පත්තො හොතී’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงความเป็นพระอริยะอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้คือปฏิปทาที่ให้ถึงความดับทุกข์’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ถึงความเป็นพระอริยะอย่างนี้แล බ්‍රාහ්මණවග්ගො චතුත්ථො. พราหมณวรรคที่ ๔ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ යොධා පාටිභොගසුතං, අභයං බ්‍රාහ්මණසච්චෙන පඤ්චමං; උම්මග්ගවස්සකාරො, උපකො සච්ඡිකිරියා ච උපොසථොති. โยธาชีวสูตร ปาฏิโภคสูตร สุตสูตร อภยสูตร พราหมณสัจจสูตรเป็นที่ ๕ อุมมัคคสูตร วัสสการสูตร อุปกสูตร สัจฉิกิริยสูตร และอุโปสถสูตร (20) 5. මහාවග්ගො (๒๐) ๕. มหาวรรค 1. සොතානුගතසුත්තං ๑. โสตานุคตสูตร 191. ‘‘සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා. කතමෙ [Pg.505] චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං අයං පඨමො ආනිසංසො පාටිකඞ්ඛො. ๑๙๑. ภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงหวังได้ แห่งธรรมทั้งหลายที่ตนฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายย่อมปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๑ แห่งธรรมทั้งหลายที่ตนฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති; අපි ච ඛො භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති. තස්ස එවං හොති – ‘අයං වා සො ධම්මවිනයො, යත්ථාහං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරි’න්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පමෙව විසෙසගාමී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කුසලො භෙරිසද්දස්ස. සො අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො භෙරිසද්දං සුණෙය්‍ය. තස්ස න හෙව ඛො අස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – ‘භෙරිසද්දො නු ඛො, න නු ඛො භෙරිසද්දො’ති! අථ ඛො භෙරිසද්දොත්වෙව නිට්ඨං ගච්ඡෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති; අපි ච ඛො භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති. තස්ස එවං හොති – ‘අයං වා සො ධම්මවිනයො, යත්ථාහං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරි’න්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං[Pg.506], වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං අයං දුතියො ආනිසංසො පාටිකඞ්ඛො. อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายหาปรากฏไม่ แต่ว่าภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ย่อมแสดงธรรมในเทวบริษัท เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นี่คือธรรมวินัยที่เราเคยประพฤติพรหมจรรย์มาก่อนในภพก่อน’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน เปรียบเหมือนบุรุษผู้ฉลาดในเสียงกลอง เขาเดินทางไกล พึงได้ยินเสียงกลอง เขาจะไม่มีความสงสัยเคลือบแคลงในเสียงกลองนั้นเลยว่า ‘นี่เสียงกลองหรือไม่ใช่เสียงกลองหนอ’ แต่เขาจะถึงความตกลงใจได้ว่า ‘เป็นเสียงกลองแน่นอน’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายหาปรากฏไม่ แต่ว่าภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ย่อมแสดงธรรมในเทวบริษัท เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นี่คือธรรมวินัยที่เราเคยประพฤติพรหมจรรย์มาก่อนในภพก่อน’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๒ แห่งธรรมทั้งหลายที่ตนฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති, නපි භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති; අපි ච ඛො දෙවපුත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති. තස්ස එවං හොති – ‘අයං වා සො ධම්මවිනයො, යත්ථාහං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරි’න්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කුසලො සඞ්ඛසද්දස්ස. සො අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො සඞ්ඛසද්දං සුණෙය්‍ය. තස්ස න හෙව ඛො අස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – ‘සඞ්ඛසද්දො නු ඛො, න නු ඛො සඞ්ඛසද්දො’ති! අථ ඛො සඞ්ඛසද්දොත්වෙව නිට්ඨං ගච්ඡෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති, නපි භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති; අපි ච ඛො දෙවපුත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති. තස්ස එවං හොති – ‘අයං වා සො ධම්මවිනයො, යත්ථාහං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරි’න්ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං අයං තතියො ආනිසංසො පාටිකඞ්ඛො. อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายหาปรากฏไม่ ทั้งภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท แต่ว่าเทวบุตรย่อมแสดงธรรมในเทวบริษัท เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นี่คือธรรมวินัยที่เราเคยประพฤติพรหมจรรย์มาก่อนในภพก่อน’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน เปรียบเหมือนบุรุษผู้ฉลาดในเสียงสังข์ เขาเดินทางไกล พึงได้ยินเสียงสังข์ เขาจะไม่มีความสงสัยเคลือบแคลงในเสียงสังข์นั้นเลยว่า ‘นี่เสียงสังข์หรือไม่ใช่เสียงสังข์หนอ’ แต่เขาจะถึงความตกลงใจได้ว่า ‘เป็นเสียงสังข์แน่นอน’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้นเป็นธรรมที่ภิกษุนั้นฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอเป็นผู้มีสติหลงลืม เมื่อทำกาละ ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง เมื่อเธอเสวยสุขอยู่ในภพนั้น ธรรมบททั้งหลายหาปรากฏไม่ ทั้งภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท แต่ว่าเทวบุตรย่อมแสดงธรรมในเทวบริษัท เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘นี่คือธรรมวินัยที่เราเคยประพฤติพรหมจรรย์มาก่อนในภพก่อน’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติเป็นไปได้ช้า แต่สัตว์นั้นย่อมเป็นผู้บรรลุคุณวิเศษได้ฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๓ แห่งธรรมทั้งหลายที่ตนฟังมาดี คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති, නපි භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති, නපි දෙවපුත්තො දෙවපරිසායං [Pg.507] ධම්මං දෙසෙති; අපි ච ඛො ඔපපාතිකො ඔපපාතිකං සාරෙති – ‘සරසි ත්වං, මාරිස, සරසි ත්වං, මාරිස, යත්ථ මයං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරිම්හා’ති. සො එවමාහ – ‘සරාමි, මාරිස, සරාමි, මාරිසා’ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ සහායකා සහපංසුකීළිකා. තෙ කදාචි කරහචි අඤ්ඤමඤ්ඤං සමාගච්ඡෙය්‍යුං. අඤ්ඤො පන සහායකො සහායකං එවං වදෙය්‍ය – ‘ඉදම්පි, සම්ම, සරසි, ඉදම්පි, සම්ම, සරසී’ති. සො එවං වදෙය්‍ය – ‘සරාමි, සම්ම, සරාමි, සම්මා’ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලං. තස්ස තෙ ධම්මා සොතානුගතා හොන්ති, වචසා පරිචිතා, මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සො මුට්ඨස්සති කාලං කුරුමානො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං උපපජ්ජති. තස්ස තත්ථ න හෙව ඛො සුඛිනො ධම්මපදා ප්ලවන්ති, නපි භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති, නපි දෙවපුත්තො දෙවපරිසායං ධම්මං දෙසෙති; අපි ච ඛො ඔපපාතිකො ඔපපාතිකං සාරෙති – ‘සරසි ත්වං, මාරිස, සරසි ත්වං, මාරිස, යත්ථ මයං පුබ්බෙ බ්‍රහ්මචරියං අචරිම්හා’ති. සො එවමාහ – ‘සරාමි, මාරිස, සරාමි, මාරිසා’ති. දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො; අථ ඛො සො සත්තො ඛිප්පංයෙව විසෙසගාමී හොති. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං අයං චතුත්ථො ආනිසංසො පාටිකඞ්ඛො. සොතානුගතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං, වචසා පරිචිතානං, මනසානුපෙක්ඛිතානං දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං ඉමෙ චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා’’ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้น อันเธอฟังแล้วด้วยดี ทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอนั้นเมื่อจะตายเป็นผู้มีสติหลงลืม ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง บทธรรมทั้งหลายย่อมไม่ปรากฏแก่เธอผู้มีความสุขอยู่ในเทพนิกายนั้นเลย ถึงภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท ถึงเทวบุตรก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท แต่โดยที่แท้ โอปปาติกะตนหนึ่งย่อมเตือนโอปปาติกะอีกตนหนึ่งให้ระลึกว่า ‘แน่ะท่านผู้เจริญ ท่านระลึกได้ไหม แน่ะท่านผู้เจริญ ท่านระลึกได้ไหม ในธรรมวินัยใด ที่พวกเราเคยประพฤติพรหมจรรย์กันมาในกาลก่อน’ เทพบุตรนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าระลึกได้ ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าระลึกได้ ท่านผู้เจริญ’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติยังช้าอยู่ แต่สัตว์นั้นย่อมบรรลุคุณวิเศษได้โดยฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสหาย ๒ คน เป็นเพื่อนเล่นฝุ่นด้วยกัน เขาเหล่านั้นมาพบกันในบางครั้งบางคราว สหายคนหนึ่งพึงกล่าวกะสหายอีกคนหนึ่งอย่างนี้ว่า ‘เพื่อนเอ๋ย ท่านระลึกถึงเรื่องนี้ได้ไหม เพื่อนเอ๋ย ท่านระลึกถึงเรื่องนี้ได้ไหม’ สหายนั้นพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราระลึกได้ เพื่อนเอ๋ย เราระลึกได้ เพื่อนเอ๋ย’ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ธรรมเหล่านั้น อันเธอฟังแล้วด้วยดี ทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ เธอนั้นเมื่อจะตายเป็นผู้มีสติหลงลืม ย่อมเข้าถึงเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง บทธรรมทั้งหลายย่อมไม่ปรากฏแก่เธอผู้มีความสุขอยู่ในเทพนิกายนั้นเลย ถึงภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางจิต ก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท ถึงเทวบุตรก็ไม่ได้แสดงธรรมในเทวบริษัท แต่โดยที่แท้ โอปปาติกะตนหนึ่งย่อมเตือนโอปปาติกะอีกตนหนึ่งให้ระลึกว่า ‘แน่ะท่านผู้เจริญ ท่านระลึกได้ไหม แน่ะท่านผู้เจริญ ท่านระลึกได้ไหม ในธรรมวินัยใด ที่พวกเราเคยประพฤติพรหมจรรย์กันมาในกาลก่อน’ เทพบุตรนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าระลึกได้ ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าระลึกได้ ท่านผู้เจริญ’ ภิกษุทั้งหลาย การเกิดขึ้นแห่งสติยังช้าอยู่ แต่สัตว์นั้นย่อมบรรลุคุณวิเศษได้โดยฉับพลัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๔ แห่งธรรมทั้งหลายที่บุคคลฟังแล้วด้วยดี ทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้ ภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๔ ประการเหล่านี้ แห่งธรรมทั้งหลายที่บุคคลฟังแล้วด้วยดี ทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ อันบุคคลพึงหวังได้ 2. ඨානසුත්තං ๒. ฐานสูตร 192. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, ඨානානි චතූහි ඨානෙහි වෙදිතබ්බානි. කතමානි චත්තාරි? සංවාසෙන, භික්ඛවෙ, සීලං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙන. සංවොහාරෙන, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙන. ආපදාසු, භික්ඛවෙ, ථාමො වෙදිතබ්බො, සො ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා[Pg.508], න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙන. සාකච්ඡාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤා වෙදිතබ්බා, සා ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනාති. ๑๙๒. ภิกษุทั้งหลาย ฐานะ ๔ ประการนี้ อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยฐานะ ๔ ประการ ฐานะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ศีล พึงรู้ได้ด้วยการอยู่ร่วมกัน และศีลนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้ ความสะอาด พึงรู้ได้ด้วยการเจรจา และความสะอาดนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้ กำลังใจ พึงรู้ได้ในคราวมีอันตราย และกำลังใจนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้ ปัญญา พึงรู้ได้ด้วยการสนทนา และปัญญานั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้ ‘‘‘සංවාසෙන, භික්ඛවෙ, සීලං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවසමානො එවං ජානාති – ‘දීඝරත්තං ඛො අයමායස්මා ඛණ්ඩකාරී ඡිද්දකාරී සබලකාරී කම්මාසකාරී, න සන්තතකාරී න සන්තතවුත්ති ; සීලෙසු දුස්සීලො අයමායස්මා, නායමායස්මා සීලවා’’’ති. คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ศีลพึงรู้ได้ด้วยการอยู่ร่วมกัน และศีลนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่ออยู่ร่วมกับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้ทำศีลให้ขาด ให้ทะลุ ให้ด่าง ให้พร้อย ตลอดกาลนาน ไม่ใช่ผู้ทำติดต่อกัน ไม่ใช่ผู้มีปกติประพฤติติดต่อกันในศีลทั้งหลาย ท่านผู้นี้เป็นคนทุศีล ไม่ใช่คนมีศีล’ ‘‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවසමානො එවං ජානාති – ‘දීඝරත්තං ඛො අයමායස්මා අඛණ්ඩකාරී අච්ඡිද්දකාරී අසබලකාරී අකම්මාසකාරී සන්තතකාරී සන්තතවුත්ති; සීලෙසු සීලවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුස්සීලො’ති. ‘සංවාසෙන, භික්ඛවෙ, සීලං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลเมื่ออยู่ร่วมกับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้ทำศีลไม่ให้ขาด ไม่ให้ทะลุ ไม่ให้ด่าง ไม่ให้พร้อย เป็นผู้ทำติดต่อกัน เป็นผู้มีปกติประพฤติติดต่อกันในศีลทั้งหลายตลอดกาลนาน ท่านผู้นี้เป็นคนมีศีล ไม่ใช่คนทุศีล’ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ศีลพึงรู้ได้ด้วยการอยู่ร่วมกัน และศีลนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้’ นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าว ‘‘‘සංවොහාරෙන, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවොහරමානො එවං ජානාති – ‘අඤ්ඤථා ඛො අයමායස්මා එකෙන එකො වොහරති, අඤ්ඤථා ද්වීහි, අඤ්ඤථා තීහි, අඤ්ඤථා සම්බහුලෙහි; වොක්කමති අයමායස්මා පුරිමවොහාරා පච්ඡිමවොහාරං; අපරිසුද්ධවොහාරො අයමායස්මා, නායමායස්මා පරිසුද්ධවොහාරො’’’ති. คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ความสะอาดพึงรู้ได้ด้วยการเจรจา และความสะอาดนั้นพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ด้วยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามจะรู้ไม่ได้’ นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อเจรจากับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เจรจากับคนคนเดียวอย่างหนึ่ง เจรจากับคน ๒ คนอย่างหนึ่ง เจรจากับคน ๓ คนอย่างหนึ่ง เจรจากับคนจำนวนมากอย่างหนึ่ง ท่านผู้นี้มีคำพูดที่เปลี่ยนไปจากคำพูดก่อนๆ ท่านผู้นี้มีคำพูดไม่สะอาด ไม่ใช่ผู้มีคำพูดสะอาด’ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවොහරමානො එවං ජානාති – ‘යථෙව ඛො අයමායස්මා එකෙන එකො වොහරති, තථා ද්වීහි, තථා තීහි, තථා සම්බහුලෙහි. නායමායස්මා වොක්කමති පුරිමවොහාරා පච්ඡිමවොහාරං; පරිසුද්ධවොහාරො අයමායස්මා, නායමායස්මා අපරිසුද්ධවොහාරො’ති[Pg.509]. ‘සංවොහාරෙන, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යං වෙදිතබ්බං, තඤ්ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อเจรจากับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เจรจาตามลำพังกับคนคนหนึ่งเป็นอย่างใด ก็เจรจากับคน ๒ คนเป็นอย่างนั้น เจรจากับคน ๓ คนเป็นอย่างนั้น เจรจากับคนจำนวนมากก็เป็นอย่างนั้น ท่านผู้นี้ไม่ละคำพูดก่อนมาพูดคำพูดหลัง ท่านผู้นี้มีโวหารบริสุทธิ์ ท่านผู้นี้ไม่มีโวหารไม่บริสุทธิ์’ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบความสะอาดได้ด้วยการเจรจา และพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะทราบไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามจะทราบไม่ได้’ คำนั้น เราอาศัยเนื้อความข้อนี้กล่าวแล้ว ‘‘‘ආපදාසු, භික්ඛවෙ, ථාමො වෙදිතබ්බො, සො ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො, භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො, රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො න ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘තථාභූතො ඛො අයං ලොකසන්නිවාසො තථාභූතො අයං අත්තභාවපටිලාභො යථාභූතෙ ලොකසන්නිවාසෙ යථාභූතෙ අත්තභාවපටිලාභෙ අට්ඨ ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තති – ලාභො ච, අලාභො ච, යසො ච, අයසො ච, නින්දා ච, පසංසා ච, සුඛඤ්ච, දුක්ඛඤ්චා’ති. සො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบกำลังใจได้ในคราวมีอันตราย และพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะทราบไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามจะทราบไม่ได้’ คำนั้น เราอาศัยเนื้อความอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกความเสื่อมแห่งญาติกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมแห่งโภคะกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมเพราะโรคกระทบแล้วก็ตาม ย่อมไม่พิจารณาเห็นว่า ‘ความเป็นไปในโลกนี้เป็นเช่นนี้ การได้อัตภาพนี้ก็เป็นเช่นนี้ คือ ในความเป็นไปในโลกและการได้อัตภาพที่เป็นเช่นนี้ โลกธรรม ๘ ประการย่อมหมุนไปตามโลก และโลกย่อมหมุนไปตามโลกธรรม ๘ ประการ คือ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ นินทา สรรเสริญ สุข ทุกข์’ บุคคลนั้นถูกความเสื่อมแห่งญาติกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมแห่งโภคะกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมเพราะโรคกระทบแล้วก็ตาม ย่อมเศร้าโศก ลำบาก ร่ำไร ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความหลงใหล ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘තථාභූතො ඛො අයං ලොකසන්නිවාසො තථාභූතො අයං අත්තභාවපටිලාභො යථාභූතෙ ලොකසන්නිවාසෙ යථාභූතෙ අත්තභාවපටිලාභෙ අට්ඨ ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තති – ලාභො ච, අලාභො ච, යසො ච, අයසො ච, නින්දා ච, පසංසා ච, සුඛඤ්ච, දුක්ඛඤ්චා’ති. සො ඤාතිබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො භොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො රොගබ්‍යසනෙන වා ඵුට්ඨො සමානො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. ‘ආපදාසු, භික්ඛවෙ, ථාමො වෙදිතබ්බො, සො ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกความเสื่อมแห่งญาติกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมแห่งโภคะกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมเพราะโรคกระทบแล้วก็ตาม ย่อมพิจารณาเห็นว่า ‘ความเป็นไปในโลกนี้เป็นเช่นนี้ การได้อัตภาพนี้ก็เป็นเช่นนี้ คือ ในความเป็นไปในโลกและการได้อัตภาพที่เป็นเช่นนี้ โลกธรรม ๘ ประการย่อมหมุนไปตามโลก และโลกย่อมหมุนไปตามโลกธรรม ๘ ประการ คือ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ นินทา สรรเสริญ สุข ทุกข์’ บุคคลนั้นถูกความเสื่อมแห่งญาติกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมแห่งโภคะกระทบแล้วก็ตาม ถูกความเสื่อมเพราะโรคกระทบแล้วก็ตาม ย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ลำบาก ไม่ร่ำไร ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงใหล คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบกำลังใจได้ในคราวมีอันตราย และพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะทราบไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามจะทราบไม่ได้’ คำนั้น เราอาศัยเนื้อความข้อนี้กล่าวแล้ว ‘‘‘සාකච්ඡාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤා වෙදිතබ්බා, සා ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති[Pg.510], ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සාකච්ඡායමානො එවං ජානාති – ‘යථා ඛො ඉමස්ස ආයස්මතො උම්මග්ගො යථා ච අභිනීහාරො යථා ච පඤ්හාසමුදාහාරො, දුප්පඤ්ඤො අයමායස්මා, නායමායස්මා පඤ්ඤවා. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි අයමායස්මා න චෙව ගම්භීරං අත්ථපදං උදාහරති සන්තං පණීතං අතක්කාවචරං නිපුණං පණ්ඩිතවෙදනීයං. යඤ්ච අයමායස්මා ධම්මං භාසති තස්ස ච නප්පටිබලො සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා අත්ථං ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං. දුප්පඤ්ඤො අයමායස්මා, නායමායස්මා පඤ්ඤවා’’’ති. คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบปัญญาได้ด้วยการสนทนา และพึงทราบได้โดยกาลนาน ไม่ใช่โดยกาลเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะทราบได้ ผู้ไม่ใส่ใจจะทราบไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะทราบได้ ผู้มีปัญญาทรามจะทราบไม่ได้’ คำนั้น เราอาศัยเนื้อความอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อสนทนากับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ทางดำเนินแห่งปัญญา การนำเข้ามาสู่ใจ และการยึดถือปัญหาของท่านผู้นี้เป็นเช่นใด ท่านผู้นี้ก็เป็นผู้มีปัญญาทราม ไม่ใช่เป็นผู้มีปัญญา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะท่านผู้นี้ไม่ยกอรรถบทที่ลึกซึ้ง สงบ ประณีต คาดเดาไม่ได้ ละเอียด บัณฑิตพึงรู้ได้ขึ้นแสดงเลย และท่านผู้นี้กล่าวธรรมใด ก็ไม่สามารถที่จะบอก แสดง บัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่าย ซึ่งเนื้อความของธรรมนั้นโดยย่อหรือโดยพิสดารได้ ท่านผู้นี้เป็นผู้มีปัญญาทราม ไม่ใช่เป็นผู้มีปัญญา’ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චක්ඛුමා පුරිසො උදකරහදස්ස තීරෙ ඨිතො පස්සෙය්‍ය පරිත්තං මච්ඡං උම්මුජ්ජමානං. තස්ස එවමස්ස – ‘යථා ඛො ඉමස්ස මච්ඡස්ස උම්මග්ගො යථා ච ඌමිඝාතො යථා ච වෙගායිතත්තං, පරිත්තො අයං මච්ඡො, නායං මච්ඡො මහන්තො’ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සාකච්ඡායමානො එවං ජානාති – ‘යථා ඛො ඉමස්ස ආයස්මතො උම්මග්ගො යථා ච අභිනීහාරො යථා ච පඤ්හාසමුදාහාරො, දුප්පඤ්ඤො අයමායස්මා, නායමායස්මා පඤ්ඤවා. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි අයමායස්මා න චෙව ගම්භීරං අත්ථපදං උදාහරති සන්තං පණීතං අතක්කාවචරං නිපුණං පණ්ඩිතවෙදනීයං. යඤ්ච අයමායස්මා ධම්මං භාසති, තස්ස ච න පටිබලො සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා අත්ථං ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං. දුප්පඤ්ඤො අයමායස්මා, නායමායස්මා පඤ්ඤවා’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีจักษุยืนอยู่ริมฝั่งห้วงน้ำ พึงเห็นปลาเล็กๆ ผุดขึ้นมา เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘อาการที่ปลาตัวนี้ผุดขึ้นมา อาการที่มันแหวกคลื่น และความเร็วของมันเป็นเช่นใด ปลาตัวนี้ก็เป็นปลาเล็ก ไม่ใช่ปลาใหญ่’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อสนทนากับบุคคล ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ทางดำเนินแห่งปัญญา การนำเข้ามาสู่ใจ และการยึดถือปัญหาของท่านผู้นี้เป็นเช่นใด ท่านผู้นี้ก็เป็นผู้มีปัญญาทราม ไม่ใช่เป็นผู้มีปัญญา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะท่านผู้นี้ไม่ยกอรรถบทที่ลึกซึ้ง สงบ ประณีต คาดเดาไม่ได้ ละเอียด บัณฑิตพึงรู้ได้ขึ้นแสดงเลย และท่านผู้นี้กล่าวธรรมใด ก็ไม่สามารถที่จะบอก แสดง บัญญัติ กำหนด เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่าย ซึ่งเนื้อความของธรรมนั้นโดยย่อหรือโดยพิสดารได้ ท่านผู้นี้เป็นผู้มีปัญญาทราม ไม่ใช่เป็นผู้มีปัญญา’ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සාකච්ඡායමානො එවං ජානාති – ‘යථා ඛො ඉමස්ස ආයස්මතො උම්මග්ගො යථා ච අභිනීහාරො යථා ච පඤ්හාසමුදාහාරො, පඤ්ඤවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුප්පඤ්ඤො. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි අයමායස්මා ගම්භීරඤ්චෙව අත්ථපදං උදාහරති සන්තං පණීතං අතක්කාවචරං නිපුණං පණ්ඩිතවෙදනීයං. යඤ්ච අයමායස්මා ධම්මං භාසති, තස්ස ච පටිබලො සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා අත්ථං ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං. පඤ්ඤවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුප්පඤ්ඤො’’’ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลเมื่อสนทนากับบุคคลในโลกนี้ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ตามที่ท่านผู้มีอายุนี้มีการผุดขึ้นแห่งปัญหา การน้อมใจไป และการยั้งปัญหาขึ้นมา ท่านผู้มีอายุนี้เป็นผู้มีปัญญา ไม่ใช่ผู้มีปัญญาทราม ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าท่านผู้มีอายุนี้ย่อมยกอรรถบทที่ลึกซึ้ง สงบ ประณีต ไม่ใช่วิสัยแห่งความตรึก ละเอียดอ่อน บัณฑิตพึงรู้ได้ และท่านผู้มีอายุนี้กล่าวธรรมใด ก็สามารถที่จะบอก แสดง บัญญัติ ตั้งไว้ เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งเนื้อความของธรรมนั้นโดยย่อหรือโดยพิสดารได้ ท่านผู้มีอายุนี้เป็นผู้มีปัญญา ไม่ใช่ผู้มีปัญญาทราม’ ‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.511], භික්ඛවෙ, චක්ඛුමා පුරිසො උදකරහදස්ස තීරෙ ඨිතො පස්සෙය්‍ය මහන්තං මච්ඡං උම්මුජ්ජමානං. තස්ස එවමස්ස – ‘යථා ඛො ඉමස්ස මච්ඡස්ස උම්මග්ගො යථා ච ඌමිඝාතො යථා ච වෙගායිතත්තං, මහන්තො අයං මච්ඡො, නායං මච්ඡො පරිත්තො’ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලෙන සද්ධිං සාකච්ඡායමානො එවං ජානාති – ‘යථා ඛො ඉමස්ස ආයස්මතො උම්මග්ගො යථා ච අභිනීහාරො යථා ච පඤ්හාසමුදාහාරො, පඤ්ඤවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුප්පඤ්ඤො. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි අයමායස්මා ගම්භීරඤ්චෙව අත්ථපදං උදාහරති සන්තං පණීතං අතක්කාවචරං නිපුණං පණ්ඩිතවෙදනීයං. යඤ්ච අයමායස්මා ධම්මං භාසති, තස්ස ච පටිබලො සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා අත්ථං ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං. පඤ්ඤවා අයමායස්මා, නායමායස්මා දුප්පඤ්ඤො’ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้มีจักษุยืนอยู่ที่ฝั่งห้วงน้ำ พึงเห็นปลาตัวใหญ่กำลังผุดขึ้น เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ตามที่ปลานี้มีการผุดขึ้น การแหวกคลื่น และความเร็ว ปลานี้เป็นปลาใหญ่ ไม่ใช่ปลาเล็ก’ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล บุคคลเมื่อสนทนากับบุคคล ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ตามที่ท่านผู้มีอายุนี้มีการผุดขึ้นแห่งปัญหา การน้อมใจไป และการยั้งปัญหาขึ้นมา ท่านผู้มีอายุนี้เป็นผู้มีปัญญา ไม่ใช่ผู้มีปัญญาทราม ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าท่านผู้มีอายุนี้ย่อมยกอรรถบทที่ลึกซึ้ง สงบ ประณีต ไม่ใช่วิสัยแห่งความตรึก ละเอียดอ่อน บัณฑิตพึงรู้ได้ และท่านผู้มีอายุนี้กล่าวธรรมใด ก็สามารถที่จะบอก แสดง บัญญัติ ตั้งไว้ เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งเนื้อความของธรรมนั้นโดยย่อหรือโดยพิสดารได้ ท่านผู้มีอายุนี้เป็นผู้มีปัญญา ไม่ใช่ผู้มีปัญญาทราม’ ‘‘‘සාකච්ඡාය, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤා වෙදිතබ්බා, සා ච ඛො දීඝෙන අද්ධුනා, න ඉත්තරං; මනසිකරොතා, නො අමනසිකරොතා; පඤ්ඤවතා, නො දුප්පඤ්ඤෙනා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ඨානානි ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි වෙදිතබ්බානී’’ති. දුතියං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘พึงรู้ปัญญาได้ด้วยการสนทนา และปัญญานั้นแลพึงรู้ได้โดยกาลนาน ไม่ใช่ชั่วครู่ ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจรู้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้มีปัญญาทรามรู้ไม่ได้’ ดังนี้ เราอาศัยข้อนี้จึงกล่าว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฐานะ ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยฐานะ ๔ ประการเหล่านี้แล 3. භද්දියසුත්තං ๓. ภัททิยสูตร 193. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො භද්දියො ලිච්ඡවි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො භද්දියො ලිච්ඡවි භගවන්තං එතදවොච – ๑๙๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล ภัททิยลิจฉวีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภัททิยลิจฉวีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘මායාවී සමණො ගොතමො ආවට්ටනිං මායං ජානාති යාය අඤ්ඤතිත්ථියානං සාවකෙ ආවට්ටෙතී’ති. යෙ තෙ, භන්තෙ, එවමාහංසු – ‘මායාවී සමණො ගොතමො ආවට්ටනිං මායං ජානාති යාය අඤ්ඤතිත්ථියානං සාවකෙ ආවට්ටෙතී’ති, කච්චි තෙ, භන්තෙ, භගවතො වුත්තවාදිනො, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති, ධම්මස්ස ච අනුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡති, අනබ්භක්ඛාතුකාමා හි මයං, භන්තෙ, භගවන්ත’’න්ති? ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า ‘พระสมณโคดมเป็นผู้มีมายา รู้มายาที่ทำให้น้อมมา ซึ่งพระองค์ใช้ทำสาวกของพวกอัญเดียรถีย์ให้น้อมมา’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมเป็นผู้มีมายา รู้มายาที่ทำให้น้อมมา ซึ่งพระองค์ใช้ทำสาวกของพวกอัญเดียรถีย์ให้น้อมมา’ ชนเหล่านั้นชื่อว่ากล่าวตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้หรือไม่ ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริงใช่หรือไม่ พยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมใช่หรือไม่ และวาทานุวาทะที่ถูกเหตุผลไรๆ ย่อมไม่ถึงฐานะที่ควรติเตียนใช่หรือไม่ เพราะข้าพระองค์ทั้งหลายไม่ปรารถนาจะกล่าวตู่พระผู้มีพระภาค พระเจ้าข้า ‘‘එථ [Pg.512] තුම්හෙ, භද්දිය, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා ‘සමණො නො ගරූ’ති. යදා තුම්හෙ, භද්දිය, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, භද්දිය, පජහෙය්‍යාථ. ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจงมา ท่านทั้งหลายอย่าเชื่อโดยฟังตามกันมา อย่าเชื่อโดยถือสืบๆ กันมา อย่าเชื่อโดยข่าวเล่าลือ อย่าเชื่อโดยอ้างตำรา อย่าเชื่อเพราะตรรกะ อย่าเชื่อเพราะอนุมาน อย่าเชื่อโดยตรึกตามอาการ อย่าเชื่อเพราะเข้าได้กับทิฏฐิของตน อย่าเชื่อเพราะผู้พูดมีลักษณะน่าเชื่อถือ อย่าเชื่อเพราะสมณะนี้เป็นครูของเรา ดูก่อนภัททิยะ เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ธรรมเหล่านี้มีโทษ ธรรมเหล่านี้วิญญูชนติเตียน ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์’ เมื่อนั้น ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, ලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’. ‘‘ලුද්ධො පනායං, භද්දිය, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති යංස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ดูก่อนภัททิยะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน โลภะเมื่อเกิดขึ้นในภายในของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” “เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภัททิยะ ก็บุรุษบุคคลนี้ผู้โลภ มีจิตอันโลภะครอบงำแล้ว ยึดถือไว้แล้ว ย่อมฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ และย่อมชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้น ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, දොසො පුරිසස්ස…පෙ… මොහො පුරිසස්ස…පෙ… සාරම්භො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’. ‘‘සාරද්ධො පනායං, භද්දිය, පුරිසපුග්ගලො සාරම්භෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති යංස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ดูก่อนภัททิยะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน โทสะ...เป... โมหะ...เป... สารัมภะ (ความแข่งดี) เมื่อเกิดขึ้นในภายในของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” “เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภัททิยะ ก็บุรุษบุคคลนี้ผู้มีความแข่งดี มีจิตอันความแข่งดีครอบงำแล้ว ยึดถือไว้แล้ว ย่อมฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ และย่อมชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้น ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති? ‘‘අකුසලා, භන්තෙ’’. ‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති? ‘‘සාවජ්ජා, භන්තෙ’’. ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති? ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ’’. ‘‘සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති. ดูก่อนภัททิยะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล หรือเป็นอกุศล” “เป็นอกุศล พระเจ้าข้า” “มีโทษ หรือไม่มีโทษ” “มีโทษ พระเจ้าข้า” “วิญญูชนติเตียน หรือวิญญูชนสรรเสริญ” “วิญญูชนติเตียน พระเจ้าข้า” “ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ หรือไม่ หรือในข้อนี้มีความเห็นเป็นอย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ ในข้อนี้ ข้าพระองค์มีความเห็นอย่างนี้” ‘‘ඉති ඛො, භද්දිය, යං තං තෙ අවොචුම්හා – එථ තුම්හෙ, භද්දිය, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා ‘සමණො නො ගරූ’ති. යදා තුම්හෙ, භද්දිය, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ [Pg.513] – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, භද්දිය, පජහෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ดูก่อนภัททิยะ เป็นอย่างนี้แล คำใดที่เราได้กล่าวกะท่านทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจงมา ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการสืบๆ กันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ, อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำรา, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งตรรกะ, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งการอนุมาน, อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ, อย่าได้ยึดถือโดยความชอบใจในทิฏฐิที่ไตร่ตรองแล้ว, อย่าได้ยึดถือโดยความที่น่าเชื่อถือ, อย่าได้ยึดถือโดยที่คิดว่า ‘สมณะเป็นครูของเรา’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล, ธรรมเหล่านี้มีโทษ, ธรรมเหล่านี้วิญญูชนติเตียน, ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อนั้นท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย’ คำที่เราได้กล่าวไว้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว ‘‘එථ තුම්හෙ, භද්දිය, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා ‘සමණො නො ගරූ’ති. යදා තුම්හෙ, භද්දිය, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, භද්දිය, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’’ති. ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจงมา ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการสืบๆ กันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ, อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำรา, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งตรรกะ, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งการอนุมาน, อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ, อย่าได้ยึดถือโดยความชอบใจในทิฏฐิที่ไตร่ตรองแล้ว, อย่าได้ยึดถือโดยความที่น่าเชื่อถือ, อย่าได้ยึดถือโดยที่คิดว่า ‘สมณะเป็นครูของเรา’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล, ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ, ธรรมเหล่านี้วิญญูชนสรรเสริญ, ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อนั้นท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมเหล่านั้นอยู่เถิด ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, අලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ‘‘හිතාය, භන්තෙ’’. ‘‘අලුද්ධො පනායං, භද්දිය, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය න සමාදපෙති යං’ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโลภะเมื่อเกิดขึ้นภายในของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์” “ดูก่อนภัททิยะ ก็บุรุษบุคคลนี้ผู้ไม่โลภ มีจิตอันโลภะไม่ครอบงำ ไม่ยึดถือ ย่อมไม่ฆ่าสัตว์, ไม่ลักทรัพย์, ไม่ประพฤติผิดในกาม, ไม่พูดเท็จ, และย่อมไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้น ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุขแก่เขาตลอดกาลนาน” “เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, අදොසො පුරිසස්ස…පෙ… අමොහො පුරිසස්ස…පෙ… අසාරම්භො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ‘‘හිතාය, භන්තෙ’’. ‘‘අසාරද්ධො පනායං, භද්දිය, පුරිසපුග්ගලො සාරම්භෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය න සමාදපෙති යං’ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโทสะของบุรุษ...ฯลฯ...อโมหะของบุรุษ...ฯลฯ...อสารัมภะเมื่อเกิดขึ้นภายในของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์” “ดูก่อนภัททิยะ ก็บุรุษบุคคลนี้ผู้ไม่มักโกรธ มีจิตอันความโกรธไม่ครอบงำ ไม่ยึดถือ ย่อมไม่ฆ่าสัตว์, ไม่ลักทรัพย์, ไม่ประพฤติผิดในกาม, ไม่พูดเท็จ, และย่อมไม่ชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้น ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุขแก่เขาตลอดกาลนาน” “เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භද්දිය, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති? ‘‘කුසලා, භන්තෙ’’. ‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති? ‘‘අනවජ්ජා, භන්තෙ’’. ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති? ‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථා, භන්තෙ’’. ‘‘සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති. ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล หรือเป็นอกุศล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นกุศล” “มีโทษ หรือไม่มีโทษ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไม่มีโทษ” “วิญญูชนติเตียน หรือวิญญูชนสรรเสริญ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วิญญูชนสรรเสริญ” “เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข หรือไม่ หรือในข้อนี้มีความเห็นเป็นอย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข ในข้อนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้” ‘‘ඉති [Pg.514] ඛො, භද්දිය, යං තං තෙ අවොචුම්හා – එථ තුම්හෙ, භද්දිය, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා ‘සමණො නො ගරූ’ති. යදා තුම්හෙ, භද්දිය, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, භද්දිය, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ดูก่อนภัททิยะ เป็นอย่างนี้แล คำใดที่เราได้กล่าวกะท่านทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภัททิยะ ท่านทั้งหลายจงมา ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการสืบๆ กันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ, อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำรา, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งตรรกะ, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งการอนุมาน, อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ, อย่าได้ยึดถือโดยความชอบใจในทิฏฐิที่ไตร่ตรองแล้ว, อย่าได้ยึดถือโดยความที่น่าเชื่อถือ, อย่าได้ยึดถือโดยที่คิดว่า ‘สมณะเป็นครูของเรา’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล, ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ, ธรรมเหล่านี้วิญญูชนสรรเสริญ, ธรรมเหล่านี้เมื่อสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข’ ดูก่อนภัททิยะ เมื่อนั้นท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมเหล่านั้นอยู่เถิด’ คำที่เราได้กล่าวไว้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว ‘‘යෙ ඛො තෙ, භද්දිය, ලොකෙ සන්තො සප්පුරිසා තෙ සාවකං එවං සමාදපෙන්ති – ‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, ලොභං විනෙය්‍ය විහරාහි. ලොභං විනෙය්‍ය විහරන්තො න ලොභජං කම්මං කරිස්සසි කායෙන වාචාය මනසා. දොසං විනෙය්‍ය විහරාහි. දොසං විනෙය්‍ය විහරන්තො න දොසජං කම්මං කරිස්සසි කායෙන වාචාය මනසා. මොහං විනෙය්‍ය විහරාහි. මොහං විනෙය්‍ය විහරන්තො න මොහජං කම්මං කරිස්සසි කායෙන වාචාය මනසා. සාරම්භං විනෙය්‍ය විහරාහි. සාරම්භං විනෙය්‍ය විහරන්තො න සාරම්භජං කම්මං කරිස්සසි කායෙන වාචාය මනසා’’’ති. ดูก่อนภัททิยะ สัตบุรุษผู้สงบระงับเหล่าใดในโลกมีอยู่ สัตบุรุษเหล่านั้นย่อมชักชวนสาวกอย่างนี้ว่า ‘มาเถิด ท่านบุรุษผู้เจริญ ท่านจงละโลภะอยู่เถิด เมื่อท่านละโลภะอยู่ จักไม่ทำกรรมอันเกิดแต่โลภะด้วยกาย วาจา ใจ จงละโทสะอยู่เถิด เมื่อท่านละโทสะอยู่ จักไม่ทำกรรมอันเกิดแต่โทสะด้วยกาย วาจา ใจ จงละโมหะอยู่เถิด เมื่อท่านละโมหะอยู่ จักไม่ทำกรรมอันเกิดแต่โมหะด้วยกาย วาจา ใจ จงละสารัมภะอยู่เถิด เมื่อท่านละสารัมภะอยู่ จักไม่ทำกรรมอันเกิดแต่สารัมภะด้วยกาย วาจา ใจ’ එවං වුත්තෙ භද්දියො ලිච්ඡවි භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภัททิยะเจ้าลิจฉวีได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ...ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” ‘‘අපි නු තාහං, භද්දිය, එවං අවචං – ‘එහි මෙ ත්වං, භද්දිය, සාවකො හොහි; අහං සත්ථා භවිස්සාමී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවංවාදිං ඛො මං, භද්දිය, එවමක්ඛායිං එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අසතා තුච්ඡා මුසා අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති – ‘මායාවී සමණො ගොතමො ආවට්ටනිං මායං ජානාති යාය අඤ්ඤතිත්ථියානං සාවකෙ ආවට්ටෙතී’’’ති. ‘‘භද්දිකා, භන්තෙ, ආවට්ටනී මායා. කල්‍යාණී, භන්තෙ, ආවට්ටනී මායා. පියා මෙ, භන්තෙ, ඤාතිසාලොහිතා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං, පියානම්පි මෙ අස්ස ඤාතිසාලොහිතානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සබ්බෙ චෙපි, භන්තෙ, ඛත්තියා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං, සබ්බෙසම්පිස්ස ඛත්තියානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සබ්බෙ චෙපි, භන්තෙ, බ්‍රාහ්මණා… වෙස්සා [Pg.515] … සුද්දා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං, සබ්බෙසම්පිස්ස සුද්දානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. “ภัททิยะ เราได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภัททิยะ ท่านจงมาเป็นสาวกของเราเถิด เราจักเป็นศาสดาของท่าน’ บ้างหรือไม่” ภัททิยปริพาชกทูลตอบว่า “ข้อนั้นไม่มีเลย พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภัททิยะ เมื่อเรามีวาทะอย่างนี้ กล่าวอย่างนี้ สมณพราหมณ์บางพวกย่อมกล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง คำเปล่า คำเท็จ คำไม่มีอยู่ว่า ‘พระสมณโคดมเป็นคนเจ้ามายา รู้มายาชื่ออาวัฏฏนี ย่อมจูงใจสาวกของอัญเดียรถีย์ทั้งหลายด้วยมายานั้น’ ดังนี้” ภัททิยปริพาชกทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาชื่ออาวัฏฏนีดีจริงหนอ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาชื่ออาวัฏฏนีงามจริงหนอ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากหมู่ญาติสาโลหิตผู้เป็นที่รักของข้าพระองค์พึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ แม้หมู่ญาติสาโลหิตผู้เป็นที่รักของข้าพระองค์ ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากกษัตริย์ทั้งหมดพึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ แม้กษัตริย์ทั้งหมด ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากพราหมณ์ทั้งหมด... แพศย์ทั้งหมด... ศูทรทั้งหมด พึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ แม้ศูทรทั้งหมด ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน” ‘‘එවමෙතං, භද්දිය, එවමෙතං, භද්දිය! සබ්බෙ චෙපි, භද්දිය, ඛත්තියා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං අකුසලධම්මප්පහානාය කුසලධම්මූපසම්පදාය, සබ්බෙසම්පිස්ස ඛත්තියානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සබ්බෙ චෙපි, භද්දිය, බ්‍රාහ්මණා… වෙස්සා… සුද්දා ආවට්ටෙය්‍යුං අකුසලධම්මප්පහානාය කුසලධම්මූපසම්පදාය, සබ්බෙසම්පිස්ස සුද්දානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සදෙවකො චෙපි, භද්දිය, ලොකො සමාරකො සබ්‍රහ්මකො සස්සමණබ්‍රාහ්මණී පජා සදෙවමනුස්සා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං අකුසලධම්මප්පහානාය කුසලධම්මූපසම්පදාය, සදෙවකස්සපිස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉමෙ චෙපි, භද්දිය, මහාසාලා ඉමාය ආවට්ටනියා ආවට්ටෙය්‍යුං අකුසලධම්මප්පහානාය කුසලධම්මූපසම්පදාය, ඉමෙසම්පිස්ස මහාසාලානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය ( ). කො පන වාදො මනුස්සභූතස්සා’’ති! තතියං. “ภัททิยะ ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น ภัททิยะ ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น ภัททิยะ หากกษัตริย์ทั้งหมดพึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม แม้กษัตริย์ทั้งหมด ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ภัททิยะ หากพราหมณ์ทั้งหมด... แพศย์ทั้งหมด... ศูทรทั้งหมด พึงเวียนมาเพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม แม้ศูทรทั้งหมด ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ภัททิยะ หากโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ พึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม แม้โลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ภัททิยะ หากแม้ต้นสาละใหญ่เหล่านี้พึงเวียนมาด้วยมายาชื่ออาวัฏฏนีนี้ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม แม้ต้นสาละใหญ่เหล่านี้ ก็พึงได้รับประโยชน์เกื้อกูลและความสุขตลอดกาลนาน ไม่ต้องกล่าวถึงมนุษย์เลย” สูตรที่ ๓ จบ 4. සාමුගියසුත්තං ๔. สามุคิยสูตร 194. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොලියෙසු විහරති සාමුගං නාම කොලියානං නිගමො. අථ ඛො සම්බහුලා සාමුගියා කොලියපුත්තා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ සාමුගියෙ කොලියපුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො එතදවොච – ๑๙๔. สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ ณ นิคมของเจ้าโกลิยะชื่อสามุคะ ในแคว้นโกลิยะ ครั้งนั้นแล เจ้าโกลิยบุตรชาวสามุคะจำนวนมากพากันเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กราบท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์ได้กล่าวคำนี้กับเจ้าโกลิยบุตรชาวสามุคะเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า ‘‘චත්තාරිමානි, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානි තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතානි සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය. කතමානි චත්තාරි? සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, චිත්තපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, දිට්ඨිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, විමුත්තිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං. “พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์ ๔ ประการนี้ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เองพระองค์นั้น ตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อความบริสุทธิ์ของเหล่าสัตว์ เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไรรำพัน เพื่อดับความทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งศีล ๒. องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิต ๓. องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิ ๔. องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งวิมุตติ” ‘‘කතමඤ්ච[Pg.516], බ්‍යග්ඝපජ්ජා, සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, සීලපාරිසුද්ධි. ඉති එවරූපිං සීලපාරිසුද්ධිං අපරිපූරං වා පරිපූරෙස්සාමි පරිපූරං වා තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති, යො තත්ථ ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, ඉදං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං. “พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งศีลเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ฯลฯ สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความบริสุทธิ์แห่งศีล ภิกษุนั้นมีความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติ และสัมปชัญญะในข้อนั้นว่า ‘เราจักทำความบริสุทธิ์แห่งศีลเช่นนี้ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์ความบริสุทธิ์แห่งศีลที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งศีล” ‘‘කතමඤ්ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, චිත්තපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, චිත්තපාරිසුද්ධි. ඉති එවරූපිං චිත්තපාරිසුද්ධිං අපරිපූරං වා පරිපූරෙස්සාමි පරිපූරං වා තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති, යො තත්ථ ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, ඉදං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, චිත්තපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං. “พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิตเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุจตุตถฌานอยู่ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความบริสุทธิ์แห่งจิต ภิกษุนั้นมีความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติ และสัมปชัญญะในข้อนั้นว่า ‘เราจักทำความบริสุทธิ์แห่งจิตเช่นนี้ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์ความบริสุทธิ์แห่งจิตที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิต” ‘‘කතමඤ්ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, දිට්ඨිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, දිට්ඨිපාරිසුද්ධි. ඉති එවරූපිං දිට්ඨිපාරිසුද්ධිං අපරිපූරං වා…පෙ… තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති, යො තත්ථ ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, ඉදං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, දිට්ඨිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං. “พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ฯลฯ ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิ ภิกษุนั้นมีความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติ และสัมปชัญญะในข้อนั้นว่า ‘เราจักทำความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิเช่นนี้ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ ฯลฯ หรือจักอนุเคราะห์ความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐิ” ‘‘කතමඤ්ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, විමුත්තිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං? ස ඛො සො, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, අරියසාවකො ඉමිනා ච සීලපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගෙන සමන්නාගතො ඉමිනා ච චිත්තපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගෙන සමන්නාගතො ඉමිනා ච දිට්ඨිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගෙන සමන්නාගතො රජනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විරාජෙති, විමොචනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විමොචෙති. සො රජනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විරාජෙත්වා, විමොචනීයෙසු ධම්මෙසු චිත්තං විමොචෙත්වා සම්මාවිමුත්තිං ඵුසති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, විමුත්තිපාරිසුද්ධි. ඉති එවරූපිං විමුත්තිපාරිසුද්ධිං අපරිපූරං වා පරිපූරෙස්සාමි පරිපූරං වා තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති, යො තත්ථ ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, ඉදං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, විමුත්තිපාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං. พยัคฆปัชชะทั้งหลาย ก็องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งวิมุตติเป็นไฉน? พยัคฆปัชชะทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล ประกอบด้วยองค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งศีลนี้ด้วย ประกอบด้วยองค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิตนี้ด้วย ประกอบด้วยองค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งทิฏฐินี้ด้วย ย่อมยังจิตให้คลายกำหนัดในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ย่อมยังจิตให้หลุดพ้นในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความหลุดพ้น เธอนั้นยังจิตให้คลายกำหนัดในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัดแล้ว ยังจิตให้หลุดพ้นในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความหลุดพ้นแล้ว ย่อมถูกต้องวิมุตติโดยชอบ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า วิมุตติปริสุทธิ (ความบริสุทธิ์แห่งวิมุตติ) ความพอใจก็ดี ความพยายามก็ดี ความอุตสาหะก็ดี ความบากบั่นก็ดี ความไม่ถอยกลับก็ดี สติก็ดี สัมปชัญญะก็ดี อันใดมีอยู่ ในการที่อริยสาวกนั้นมนสิการว่า ‘เราจักทำวิมุตติปริสุทธิเห็นปานนี้ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักประคองวิมุตติปริสุทธิที่บริบูรณ์แล้วด้วยปัญญาในที่นั้นๆ’ พยัคฆปัชชะทั้งหลาย นี้เรียกว่า องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์แห่งวิมุตติ ‘‘ඉමානි [Pg.517] ඛො, බ්‍යග්ඝපජ්ජා, චත්තාරි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානි තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතානි සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති. චතුත්ථං. พยัคฆปัชชะทั้งหลาย องค์แห่งความเพียรเพื่อความบริสุทธิ์ ๔ ประการเหล่านี้แล อันพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้โดยชอบด้วยพระองค์เองพระองค์นั้น ตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อความดับไปแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อการบรรลุญายธรรม เพื่อการทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน จบสูตรที่ ๔ 5. වප්පසුත්තං ๕. วัปปสูตร 195. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. අථ ඛො වප්පො සක්කො නිගණ්ඨසාවකො යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො වප්පං සක්කං නිගණ්ඨසාවකං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච – ๑๙๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ในกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล วัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ไหว้ท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวคำนี้กับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วว่า ‘‘ඉධස්ස, වප්ප, කායෙන සංවුතො වාචාය සංවුතො මනසා සංවුතො අවිජ්ජාවිරාගා විජ්ජුප්පාදා. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘පස්සාමහං, භන්තෙ, තං ඨානං. ඉධස්ස, භන්තෙ, පුබ්බෙ පාපකම්මං කතං අවිපක්කවිපාකං. තතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති. අයඤ්චෙව ඛො පන ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස වප්පෙන සක්කෙන නිගණ්ඨසාවකෙන සද්ධිං අන්තරාකථා විප්පකතා හොති. วัปปะ ในโลกนี้ บุคคลพึงเป็นผู้สำรวมด้วยกาย สำรวมด้วยวาจา สำรวมด้วยใจ เพราะความคลายไปแห่งอวิชชา เพราะการเกิดขึ้นแห่งวิชชา วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพหรือไม่ วัปปะศากยะตอบว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเห็นเหตุนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในโลกนี้ บาปกรรมที่บุคคลทำไว้ในกาลก่อน ยังไม่ให้ผล พึงมีอยู่ อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพ เพราะเหตุนั้น ก็แล เรื่องที่สนทนากันในระหว่างของท่านพระมหาโมคคัลลานะกับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์นี้ ยังค้างอยู่เพียงเท่านี้ අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන උපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังโรงอุปัฏฐาก ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า ‘‘කාය නුත්ථ, මොග්ගල්ලාන, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා; කා ච පන වො අන්තරාකථා විප්පකතා’’ති? ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, වප්පං සක්කං නිගණ්ඨසාවකං එතදවොචං – ‘ඉධස්ස, වප්ප, කායෙන සංවුතො වාචාය සංවුතො මනසා සංවුතො අවිජ්ජාවිරාගා විජ්ජුප්පාදා. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’න්ති? එවං වුත්තෙ, භන්තෙ, වප්පො සක්කො නිගණ්ඨසාවකො මං එතදවොච – ‘පස්සාමහං, භන්තෙ, තං ඨානං. ඉධස්ස, භන්තෙ, පුබ්බෙ පාපකම්මං කතං අවිපක්කවිපාකං. තතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’න්ති[Pg.518]. අයං ඛො නො, භන්තෙ, වප්පෙන සක්කෙන නිගණ්ඨසාවකෙන සද්ධිං අන්තරාකථා විප්පකතා; අථ භගවා අනුප්පත්තො’’ති. โมคคัลลานะ บัดนี้ พวกเธอนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไรหนอ และเรื่องที่พวกเธอสนทนากันค้างอยู่คืออะไร ท่านพระมหาโมคคัลลานะกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในที่นี้ ข้าพระองค์ได้กล่าวคำนี้กับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ว่า ‘วัปปะ ในโลกนี้ บุคคลพึงเป็นผู้สำรวมด้วยกาย สำรวมด้วยวาจา สำรวมด้วยใจ เพราะความคลายไปแห่งอวิชชา เพราะการเกิดขึ้นแห่งวิชชา วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพหรือไม่’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์กล่าวอย่างนี้แล้ว วัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ ได้กล่าวคำนี้กับข้าพระองค์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเห็นเหตุนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในโลกนี้ บาปกรรมที่บุคคลทำไว้ในกาลก่อน ยังไม่ให้ผล พึงมีอยู่ อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพ เพราะเหตุนั้น’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นี้แลคือเรื่องที่ข้าพระองค์กับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ สนทนากันค้างอยู่ ทันใดนั้น พระผู้มีพระภาคก็เสด็จมาถึง අථ ඛො භගවා වප්පං සක්කං නිගණ්ඨසාවකං එතදවොච – ‘‘සචෙ මෙ ත්වං, වප්ප, අනුඤ්ඤෙය්‍යඤ්චෙව අනුජානෙය්‍යාසි, පටික්කොසිතබ්බඤ්ච පටික්කොසෙය්‍යාසි, යස්ස ච මෙ භාසිතස්ස අත්ථං න ජානෙය්‍යාසි මමෙවෙත්ථ උත්තරි පටිපුච්ඡෙය්‍යාසි – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’ති, සියා නො එත්ථ කථාසල්ලාපො’’ති. ‘‘අනුඤ්ඤෙය්‍යඤ්චෙවාහං, භන්තෙ, භගවතො අනුජානිස්සාමි, පටික්කොසිතබ්බඤ්ච පටික්කොසිස්සාමි, යස්ස චාහං භගවතො භාසිතස්ස අත්ථං න ජානිස්සාමි භගවන්තංයෙවෙත්ථ උත්තරි පටිපුච්ඡිස්සාමි – ‘ඉදං භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’ති? හොතු නො එත්ථ කථාසල්ලාපො’’ති. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับวัปปะศากยะ สาวกของนิครนถ์ว่า ‘วัปปะ ถ้าท่านพึงอนุญาตสิ่งที่ควรอนุญาตแก่เรา และพึงคัดค้านสิ่งที่ควรคัดค้าน และเมื่อท่านไม่เข้าใจความหมายของคำที่เรากล่าวแล้วใด ก็พึงสอบถามเราให้ยิ่งขึ้นไปในเรื่องนั้นว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนี้เป็นอย่างไร ความหมายของคำนี้คืออะไร’ การสนทนาธรรมของเราทั้งสองพึงมีในเรื่องนี้’ วัปปะศากยะกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์จักอนุญาตสิ่งที่ควรอนุญาตของพระผู้มีพระภาค และจักคัดค้านสิ่งที่ควรคัดค้าน และเมื่อข้าพระองค์ไม่เข้าใจความหมายของคำที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วใด ก็จักสอบถามพระผู้มีพระภาคให้ยิ่งขึ้นไปในเรื่องนั้นว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนี้เป็นอย่างไร ความหมายของคำนี้คืออะไร’ ขอการสนทนาธรรมของเราทั้งสองจงมีในเรื่องนี้เถิด’ ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, වප්ප, යෙ කායසමාරම්භපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතපරිළාහා, කායසමාරම්භා පටිවිරතස්ස එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති, සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහි. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. วัปปะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อาสวะทั้งหลายที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่าใด ย่อมเกิดขึ้นเพราะการประกอบกรรมทางกายเป็นปัจจัย เมื่อบุคคลงดเว้นจากการประกอบกรรมทางกายแล้ว อาสวะทั้งหลายที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่านั้น ย่อมไม่มีอย่างนี้ เธอย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมทำกรรมเก่าให้สิ้นไปโดยการถูกต้องๆ ความสิ้นไปแห่งกิเลสเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะทั้งหลายอันเป็นเหตุให้เสวยทุกขเวทนา พึงไหลไปสู่บุคคลในสัมปรายภพหรือไม่ วัปปะศากยะกราบทูลว่า ข้อนั้นหามิได้ พระองค์ผู้เจริญ ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, වප්ප, යෙ වචීසමාරම්භපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතපරිළාහා, වචීසමාරම්භා පටිවිරතස්ස එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහි. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. “วัปปะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่าใด ย่อมเกิดขึ้นเพราะวจีสังขารเป็นปัจจัย อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่านั้น ย่อมไม่มีแก่ผู้ที่งดเว้นจากวจีสังขารนั้น บุคคลนั้นย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมทำกรรมเก่าให้สิ้นไปโดยลำดับ การสลัดกิเลสออกไปเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะที่ให้ผลเป็นทุกข์ครอบงำบุรุษในภพหน้าหรือไม่” วัปปะทูลตอบว่า “ข้อนั้นหามิได้ พระพุทธเจ้าข้า” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, වප්ප, යෙ මනොසමාරම්භපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතපරිළාහා, මනොසමාරම්භා පටිවිරතස්ස එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා [Pg.519] පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහි. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. “วัปปะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่าใด ย่อมเกิดขึ้นเพราะมโนสังขารเป็นปัจจัย อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่านั้น ย่อมไม่มีแก่ผู้ที่งดเว้นจากมโนสังขารนั้น บุคคลนั้นย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมทำกรรมเก่าให้สิ้นไปโดยลำดับ การสลัดกิเลสออกไปเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะที่ให้ผลเป็นทุกข์ครอบงำบุรุษในภพหน้าหรือไม่” วัปปะทูลตอบว่า “ข้อนั้นหามิได้ พระพุทธเจ้าข้า” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, වප්ප, යෙ අවිජ්ජාපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතපරිළාහා, අවිජ්ජාවිරාගා විජ්ජුප්පාදා එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහි. පස්සසි නො ත්වං, වප්ප, තං ඨානං යතොනිදානං පුරිසං දුක්ඛවෙදනියා ආසවා අස්සවෙය්‍යුං අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. “วัปปะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่าใด ย่อมเกิดขึ้นเพราะอวิชชาเป็นปัจจัย อาสวะที่เป็นเหตุแห่งความคับแค้นและความเร่าร้อนเหล่านั้น ย่อมไม่มีแก่บุคคลนั้น เพราะความคลายอวิชชาและเพราะวิชชาเกิดขึ้น บุคคลนั้นย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมทำกรรมเก่าให้สิ้นไปโดยลำดับ การสลัดกิเลสออกไปเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน วัปปะ ท่านเห็นเหตุนั้น ซึ่งเป็นเหตุให้อาสวะที่ให้ผลเป็นทุกข์ครอบงำบุรุษในภพหน้าหรือไม่” วัปปะทูลตอบว่า “ข้อนั้นหามิได้ พระพุทธเจ้าข้า” ‘‘එවං සම්මා විමුත්තචිත්තස්ස ඛො, වප්ප, භික්ඛුනො ඡ සතතවිහාරා අධිගතා හොන්ති. සො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො; උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ... ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො; උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සො කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියමානො ‘කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියාමී’ති පජානාති; ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියමානො ‘ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියාමී’ති පජානාති; ‘කායස්ස භෙදා උද්ධං ජීවිතපරියාදානා ඉධෙව සබ්බවෙදයිතානි අනභිනන්දිතානි සීතී භවිස්සන්තී’ති පජානාති’’. “วัปปะ ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้แล ชื่อว่าได้บรรลุสัตตวิหาร ๖ ประการแล้ว ภิกษุนั้นเห็นรูปทางตาแล้ว ย่อมไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ฟังเสียงทางหู...ฯลฯ... ดมกลิ่นทางจมูก...ฯลฯ... ลิ้มรสทางลิ้น...ฯลฯ... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย...ฯลฯ... รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ย่อมไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ภิกษุนั้นเมื่อเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด’ และรู้ชัดว่า ‘หลังจากกายแตก สิ้นชีวิตไปแล้ว เวทนาทั้งปวงในโลกนี้ที่เราไม่เพลิดเพลิน จักเป็นของเย็น’” ‘‘සෙය්‍යථාපි, වප්ප, ථූණං පටිච්ච ඡායා පඤ්ඤායති. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාලපිටකං ආදාය. සො තං ථූණං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය; මූලෙ ඡින්දිත්වා පලිඛණෙය්‍ය; පලිඛණිත්වා මූලානි උද්ධරෙය්‍ය, අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපි. සො තං ථූණං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දෙය්‍ය. ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡෙත්වා ඵාලෙය්‍ය. ඵාලෙත්වා සකලිකං සකලිකං කරෙය්‍ය. සකලිකං සකලිකං කත්වා වාතාතපෙ විසොසෙය්‍ය. වාතාතපෙ විසොසෙත්වා අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය. අග්ගිනා ඩහෙත්වා මසිං කරෙය්‍ය. මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවං [Pg.520] හිස්ස, වප්ප, යා ථූණං පටිච්ච ඡායා සා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. “วัปปะ เปรียบเหมือนเงาย่อมปรากฏได้เพราะอาศัยต้นไม้ ลำดับนั้น บุรุษถือจอบและตะกร้ามา เขาพึงตัดต้นไม้นั้นที่โคน ตัดที่โคนแล้วขุดลงไป ขุดลงไปแล้วถอนรากขึ้นมา แม้ที่สุดเพียงเท่าแฝก เขาพึงตัดต้นไม้นั้นเป็นท่อนเล็กท่อนน้อย ตัดเป็นท่อนเล็กท่อนน้อยแล้วผ่า ผ่าแล้วทำเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย ทำเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยแล้วผึ่งลมและแดดให้แห้ง ผึ่งลมและแดดให้แห้งแล้วใช้ไฟเผา ใช้ไฟเผาแล้วทำให้เป็นเถ้า ทำให้เป็นเถ้าแล้วโปรยไปในลมแรง หรือลอยไปในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว วัปปะ ด้วยอาการอย่างนี้แล เงาที่อาศัยต้นไม้นั้น ย่อมเป็นเงาที่ถูกตัดรากถอนโคน ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ถึงความไม่มีอีกต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกเป็นธรรมดา ‘‘එවමෙවං ඛො, වප්ප, එවං සම්මා විමුත්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො ඡ සතතවිහාරා අධිගතා හොන්ති. සො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො; උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො; උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සො කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියමානො ‘කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියාමී’ති පජානාති; ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියමානො ‘ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදියාමී’ති පජානාති; ‘කායස්ස භෙදා උද්ධං ජීවිතපරියාදානා ඉධෙව සබ්බවෙදයිතානි අනභිනන්දිතානි සීතී භවිස්සන්තී’ති පජානාති’’. “วัปปะ ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้ ชื่อว่าได้บรรลุสัตตวิหาร ๖ ประการแล้ว ภิกษุนั้นเห็นรูปทางตาแล้ว ย่อมไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ฟังเสียงทางหู...ฯลฯ... ดมกลิ่นทางจมูก...ฯลฯ... ลิ้มรสทางลิ้น...ฯลฯ... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย...ฯลฯ... รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ย่อมไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ภิกษุนั้นเมื่อเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด’ และรู้ชัดว่า ‘หลังจากกายแตก สิ้นชีวิตไปแล้ว เวทนาทั้งปวงในโลกนี้ที่เราไม่เพลิดเพลิน จักเป็นของเย็น’” එවං වුත්තෙ වප්පො සක්කො නිගණ්ඨසාවකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, පුරිසො උදයත්ථිකො අස්සපණියං පොසෙය්‍ය. සො උදයඤ්චෙව නාධිගච්ඡෙය්‍ය, උත්තරිඤ්ච කිලමථස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, උදයත්ථිකො බාලෙ නිගණ්ඨෙ පයිරුපාසිං. ස්වාහං උදයඤ්චෙව නාධිගච්ඡිං, උත්තරිඤ්ච කිලමථස්ස විඝාතස්ස භාගී අහොසිං. එසාහං, භන්තෙ, අජ්ජතග්ගෙ යො මෙ බාලෙසු නිගණ්ඨෙසු පසාදො තං මහාවාතෙ වා ඔඵුණාමි නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙමි. අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඤ්චමං. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว วัปปะศากยะสาวกของนิครนถ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องการผลกำไร เลี้ยงลูกม้าที่จะขาย เขาย่อมไม่ได้ผลกำไรเลย ทั้งยังจะต้องประสบกับความเหนื่อยยากลำบากยิ่งขึ้นไปอีก ฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้ต้องการผลกำไร ก็ได้เข้าไปคบหานิครนถ์ผู้โง่เขลา ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์ไม่ได้ผลกำไรเลย ทั้งยังจะต้องประสบกับความเหนื่อยยากลำบากยิ่งขึ้นไปอีก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ความเลื่อมใสใดของข้าพระองค์ที่มีในพวกนิครนถ์ผู้โง่เขลา ข้าพระองค์จะโปรยความเลื่อมใสนั้นไปในลมแรง หรือลอยไปในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด” จบสูตรที่ ๕ 6. සාළ්හසුත්තං ๖. สาฬหสูตร 196. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො සාළ්හො ච ලිච්ඡවි අභයො ච ලිච්ඡවි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සාළ්හො ලිච්ඡවි භගවන්තං එතදවොච – ๑๙๖. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล เจ้าลิจฉวีพระนามว่าสาฬหะและเจ้าลิจฉวีพระนามว่าอภัย เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง เจ้าลิจฉวีพระนามว่าสาฬหะผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘‘සන්ති, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා ද්වයෙන ඔඝස්ස නිත්ථරණං පඤ්ඤපෙන්ති – සීලවිසුද්ධිහෙතු ච තපොජිගුච්ඡාහෙතු ච. ඉධ, භන්තෙ, භගවා කිමාහා’’ති? ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสมณพราหมณ์บางพวกบัญญัติความข้ามพ้นโอฆะได้ด้วยเหตุ ๒ ประการ คือ เพราะความหมดจดแห่งศีล ๑ เพราะความเกลียดชังบาปด้วยตบะ ๑ ในเรื่องนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสว่าอย่างไร พระเจ้าข้า ‘‘සීලවිසුද්ධිං [Pg.521] ඛො අහං, සාළ්හ, අඤ්ඤතරං සාමඤ්ඤඞ්ගන්ති වදාමි. යෙ තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා තපොජිගුච්ඡාවාදා තපොජිගුච්ඡාසාරා තපොජිගුච්ඡාඅල්ලීනා විහරන්ති, අභබ්බා තෙ ඔඝස්ස නිත්ථරණාය. යෙපි තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා අපරිසුද්ධකායසමාචාරා අපරිසුද්ධවචීසමාචාරා අපරිසුද්ධමනොසමාචාරා අපරිසුද්ධාජීවා, අභබ්බා තෙ ඤාණදස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධාය. ดูก่อนสาฬหะ เรากล่าวว่าความหมดจดแห่งศีลเป็นองค์แห่งสมณคุณอย่างหนึ่ง ดูก่อนสาฬหะ สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะว่าเกลียดชังบาปด้วยตบะ ถือความเกลียดชังบาปด้วยตบะเป็นสาระ ยึดมั่นในความเกลียดชังบาปด้วยตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่ควรเพื่อจะข้ามพ้นโอฆะ ดูก่อนสาฬหะ แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดมีกายสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีวจีสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีมโนสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีอาชีวะไม่บริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็ไม่ควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชอบอันยอดเยี่ยม ‘‘සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, පුරිසො නදිං තරිතුකාමො තිණ්හං කුඨාරිං ආදාය වනං පවිසෙය්‍ය. සො තත්ථ පස්සෙය්‍ය මහතිං සාලලට්ඨිං උජුං නවං අකුක්කුච්චකජාතං. තමෙනං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය; මූලෙ ඡෙත්වා අග්ගෙ ඡින්දෙය්‍ය; අග්ගෙ ඡෙත්වා සාඛාපලාසං සුවිසොධිතං විසොධෙය්‍ය; සාඛාපලාසං සුවිසොධිතං විසොධෙත්වා කුඨාරීහි තච්ඡෙය්‍ය; කුඨාරීහි තච්ඡෙත්වා වාසීහි තච්ඡෙය්‍ය; වාසීහි තච්ඡෙත්වා ලෙඛණියා ලිඛෙය්‍ය; ලෙඛණියා ලිඛිත්වා පාසාණගුළෙන ධොවෙය්‍ය ; පාසාණගුළෙන ධොවෙත්වා නදිං පතාරෙය්‍ය. ดูก่อนสาฬหะ เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องการจะข้ามแม่น้ำ ถือขวานอันคมเข้าไปสู่ป่า เขาพึงเห็นต้นสาละใหญ่ที่ตรง ยังใหม่ เกิดขึ้นโดยไม่มีข้อบกพร่องในป่านั้น เขาพึงตัดต้นสาละนั้นที่โคน ตัดที่โคนแล้วพึงตัดที่ปลาย ตัดที่ปลายแล้วพึงลิดกิ่งและใบให้หมดจดดี ลิดกิ่งและใบให้หมดจดดีแล้วพึงถากด้วยขวานทั้งหลาย ถากด้วยขวานทั้งหลายแล้วพึงถากด้วยพร้า ถากด้วยพร้าแล้วพึงขูดด้วยเหล็กขูด ขูดด้วยเหล็กขูดแล้วพึงขัดด้วยก้อนหิน ขัดด้วยก้อนหินแล้วพึงลอยข้ามแม่น้ำไป ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සාළ්හ, භබ්බො නු ඛො සො පුරිසො නදිං තරිතු’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අසු හි, භන්තෙ, සාලලට්ඨි බහිද්ධා සුපරිකම්මකතා අන්තො අවිසුද්ධා. තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – සාලලට්ඨි සංසීදිස්සති, පුරිසො අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජිස්සතී’’ති. ดูก่อนสาฬหะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นควรจะข้ามแม่น้ำได้หรือไม่หนอ” “ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า” “ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะว่าท่อนสาละโน้น ตกแต่งดีแล้วภายนอก แต่ภายในยังไม่บริสุทธิ์ ข้อนี้เป็นสิ่งที่เขาพึงหวังได้ คือ ท่อนสาละจักจมลง และบุรุษนั้นจักถึงความพินาศอันไม่เป็นประโยชน์” ‘‘එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා තපොජිගුච්ඡාවාදා තපොජිගුච්ඡාසාරා තපොජිගුච්ඡාඅල්ලීනා විහරන්ති, අභබ්බා තෙ ඔඝස්ස නිත්ථරණාය. යෙපි තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා අපරිසුද්ධකායසමාචාරා අපරිසුද්ධවචීසමාචාරා අපරිසුද්ධමනොසමාචාරා අපරිසුද්ධාජීවා, අභබ්බා තෙ ඤාණදස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධාය. ดูก่อนสาฬหะ ฉันนั้นเหมือนกันแล สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะว่าเกลียดชังบาปด้วยตบะ ถือความเกลียดชังบาปด้วยตบะเป็นสาระ ยึดมั่นในความเกลียดชังบาปด้วยตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่ควรเพื่อจะข้ามพ้นโอฆะ ดูก่อนสาฬหะ แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดมีกายสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีวจีสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีมโนสมาจารไม่บริสุทธิ์ มีอาชีวะไม่บริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็ไม่ควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชอบอันยอดเยี่ยม ‘‘යෙ ච ඛො තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා න තපොජිගුච්ඡාවාදා න තපොජිගුච්ඡාසාරා න තපොජිගුච්ඡාඅල්ලීනා විහරන්ති, භබ්බා තෙ ඔඝස්ස නිත්ථරණාය. යෙපි තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා පරිසුද්ධකායසමාචාරා පරිසුද්ධවචීසමාචාරා පරිසුද්ධමනොසමාචාරා පරිසුද්ධාජීවා, භබ්බා තෙ ඤාණදස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධාය. ดูก่อนสาฬหะ ส่วนสมณพราหมณ์เหล่าใด ไม่มีวาทะว่าเกลียดชังบาปด้วยตบะ ไม่ถือความเกลียดชังบาปด้วยตบะเป็นสาระ ไม่ยึดมั่นในความเกลียดชังบาปด้วยตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นควรเพื่อจะข้ามพ้นโอฆะ ดูก่อนสาฬหะ แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดมีกายสมาจารบริสุทธิ์ มีวจีสมาจารบริสุทธิ์ มีมโนสมาจารบริสุทธิ์ มีอาชีวะบริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็ควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชอบอันยอดเยี่ยม ‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.522], සාළ්හ, පුරිසො නදිං තරිතුකාමො තිණ්හං කුඨාරිං ආදාය වනං පවිසෙය්‍ය. සො තත්ථ පස්සෙය්‍ය මහතිං සාලලට්ඨිං උජුං නවං අකුක්කුච්චකජාතං. තමෙනං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය; මූලෙ ඡින්දිත්වා අග්ගෙ ඡින්දෙය්‍ය; අග්ගෙ ඡින්දිත්වා සාඛාපලාසං සුවිසොධිතං විසොධෙය්‍ය; සාඛාපලාසං සුවිසොධිතං විසොධෙත්වා කුඨාරීහි තච්ඡෙය්‍ය; කුඨාරීහි තච්ඡෙත්වා වාසීහි තච්ඡෙය්‍ය; වාසීහි තච්ඡෙත්වා නිඛාදනං ආදාය අන්තො සුවිසොධිතං විසොධෙය්‍ය; අන්තො සුවිසොධිතං විසොධෙත්වා ලෙඛණියා ලිඛෙය්‍ය; ලෙඛණියා ලිඛිත්වා පාසාණගුළෙන ධොවෙය්‍ය; පාසාණගුළෙන ධොවෙත්වා නාවං කරෙය්‍ය; නාවං කත්වා ඵියාරිත්තං බන්ධෙය්‍ය; ඵියාරිත්තං බන්ධිත්වා නදිං පතාරෙය්‍ය. ดูก่อนสาฬหะ เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องการจะข้ามแม่น้ำ ถือขวานอันคมเข้าไปสู่ป่า เขาพึงเห็นต้นสาละใหญ่ที่ตรง ยังใหม่ เกิดขึ้นโดยไม่มีข้อบกพร่องในป่านั้น เขาพึงตัดต้นสาละนั้นที่โคน ตัดที่โคนแล้วพึงตัดที่ปลาย ตัดที่ปลายแล้วพึงลิดกิ่งและใบให้หมดจดดี ลิดกิ่งและใบให้หมดจดดีแล้วพึงถากด้วยขวานทั้งหลาย ถากด้วยขวานทั้งหลายแล้วพึงถากด้วยพร้า ถากด้วยพร้าแล้วถือสิ่วคว้านภายในให้หมดจดดี คว้านภายในให้หมดจดดีแล้วพึงขูดด้วยเหล็กขูด ขูดด้วยเหล็กขูดแล้วพึงขัดด้วยก้อนหิน ขัดด้วยก้อนหินแล้วพึงทำเป็นเรือ ทำเป็นเรือแล้วพึงผูกพายและกระเชียง ผูกพายและกระเชียงแล้วพึงข้ามแม่น้ำไป ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සාළ්හ, භබ්බො නු ඛො සො පුරිසො නදිං තරිතු’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අසු හි, භන්තෙ, සාලලට්ඨි බහිද්ධා සුපරිකම්මකතා, අන්තො සුවිසුද්ධා නාවාකතා ඵියාරිත්තබද්ධා. තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – ‘නාවා න සංසීදිස්සති, පුරිසො සොත්ථිනා පාරං ගමිස්සතී’’’ති. ดูก่อนสาฬหะ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นควรจะข้ามแม่น้ำได้หรือไม่หนอ” “ควร พระเจ้าข้า” “ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะว่าท่อนสาละโน้น ตกแต่งดีแล้วภายนอก ภายในก็คว้านให้หมดจดดี ทำเป็นเรือ ผูกพายและกระเชียงแล้ว ข้อนี้เป็นสิ่งที่เขาพึงหวังได้ คือ เรือจักไม่จม และบุรุษนั้นจักข้ามถึงฝั่งได้โดยสวัสดี” ‘‘එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපොජිගුච්ඡාවාදා න තපොජිගුච්ඡාසාරා න තපොජිගුච්ඡාඅල්ලීනා විහරන්ති, භබ්බා තෙ ඔඝස්ස නිත්ථරණාය. යෙපි තෙ, සාළ්හ, සමණබ්‍රාහ්මණා පරිසුද්ධකායසමාචාරා පරිසුද්ධවචීසමාචාරා පරිසුද්ධමනොසමාචාරා පරිසුද්ධාජීවා, භබ්බා තෙ ඤාණදස්සනාය අනුත්තරාය සම්බොධාය. සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, යොධාජීවො බහූනි චෙපි කණ්ඩචිත්‍රකානි ජානාති; අථ ඛො සො තීහි ඨානෙහි රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? දූරෙපාතී ච, අක්ඛණවෙධී ච, මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා. ดูก่อนสาฬหะ ฉันนั้นเหมือนกันแล สมณพราหมณ์เหล่าใด ไม่มีวาทะว่าเกลียดชังบาปด้วยตบะ ไม่ถือความเกลียดชังบาปด้วยตบะเป็นสาระ ไม่ยึดมั่นในความเกลียดชังบาปด้วยตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นควรเพื่อจะข้ามพ้นโอฆะ ดูก่อนสาฬหะ แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดมีกายสมาจารบริสุทธิ์ มีวจีสมาจารบริสุทธิ์ มีมโนสมาจารบริสุทธิ์ มีอาชีวะบริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็ควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชอบอันยอดเยี่ยม ดูก่อนสาฬหะ เปรียบเหมือนนายขมังธนู แม้จะรู้ศิลปะการยิงธนูอันวิจิตรเป็นอันมาก แต่เขาย่อมเป็นผู้ควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาพึงทรงใช้สอย และถึงการนับว่าเป็นองค์ของพระราชา ด้วยเหตุ ๓ ประการ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ เป็นผู้ยิงไกล ๑ เป็นผู้ยิงไม่พลาดเป้า ๑ และเป็นผู้ทำลายหมู่พลขนาดใหญ่ได้ ๑ ‘‘සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, යොධාජීවො දූරෙපාතී; එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, අරියසාවකො සම්මාසමාධි හොති. සම්මාසමාධි, සාළ්හ, අරියසාවකො යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා…පෙ… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ [Pg.523] කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. สาฬหะ เปรียบเหมือนนายขมังธนูย่อมยิงลูกศรไปได้ไกล ฉันใด อริยสาวกก็เป็นผู้มีสัมมาสมาธิ ฉันนั้นเหมือนกัน สาฬหะ อริยสาวกผู้มีสัมมาสมาธิ ย่อมเห็นรูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง... สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง... สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ อริยสาวกย่อมเห็นวิญญาณทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ‘‘සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, යොධාජීවො අක්ඛණවෙධී; එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, අරියසාවකො සම්මාදිට්ඨි හොති. සම්මාදිට්ඨි, සාළ්හ, අරියසාවකො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. สาฬหะ เปรียบเหมือนนายขมังธนูย่อมยิงไม่พลาดเป้า ฉันใด อริยสาวกก็เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ ฉันนั้นเหมือนกัน สาฬหะ อริยสาวกผู้มีสัมมาทิฏฐิ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ‘‘සෙය්‍යථාපි, සාළ්හ, යොධාජීවො මහතො කායස්ස පදාලෙතා; එවමෙවං ඛො, සාළ්හ, අරියසාවකො සම්මාවිමුත්ති හොති. සම්මාවිමුත්ති, සාළ්හ, අරියසාවකො මහන්තං අවිජ්ජාක්ඛන්ධං පදාලෙතී’’ති. ඡට්ඨං. สาฬหะ เปรียบเหมือนนายขมังธนูย่อมทำลายหมู่ขนาดใหญ่ได้ ฉันใด อริยสาวกก็เป็นผู้มีสัมมาวิมุตติ ฉันนั้นเหมือนกัน สาฬหะ อริยสาวกผู้มีสัมมาวิมุตติ ย่อมทำลายกองอวิชชาขนาดใหญ่ได้ ฉะนี้แล 7. මල්ලිකාදෙවීසුත්තං ๗. มัลลิกาเทวีสูตร 197. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො මල්ලිකා දෙවී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නා ඛො මල්ලිකා දෙවී භගවන්තං එතදවොච – ๑๙๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น พระนางมัลลิกาเทวีเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ครั้นพระนางมัลลิกาเทวีประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච? ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มาตุคามบางคนในโลกนี้ มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู เป็นคนยากจน ขัดสน มีโภคะน้อย และมีศักดิ์น้อย ‘‘කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා ච? ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มาตุคามบางคนในโลกนี้ มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู แต่เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมีศักดิ์ใหญ่ ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච? ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มาตุคามบางคนในโลกนี้ มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยความเป็นผู้มีผิวพรรณงามยิ่งนัก แต่เป็นคนยากจน ขัดสน มีโภคะน้อย และมีศักดิ์น้อย ‘‘කො [Pg.524] පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා, අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා චා’’ති? ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มาตุคามบางคนในโลกนี้ มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยความเป็นผู้มีผิวพรรณงามยิ่งนัก ทั้งเป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมีศักดิ์ใหญ่ ‘‘ඉධ, මල්ලිකෙ, එකච්චො මාතුගාමො කොධනා හොති උපායාසබහුලා. අප්පම්පි වුත්තා සමානා අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සා න දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. ඉස්සාමනිකා ඛො පන හොති; පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු ඉස්සති උපදුස්සති ඉස්සං බන්ධති. සා චෙ තතො චුතා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සා යත්ථ යත්ථ පච්චාජායති දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච. มัลลิกา มาตุคามบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ข้องใจ โกรธเคือง พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ เธอไม่เป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ ทั้งเป็นผู้มีใจริษยา ย่อมริษยา มุ่งร้าย ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ถ้าเธอจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ ในที่ที่เธอเกิดนั้นๆ ย่อมเป็นผู้มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู ทั้งเป็นคนยากจน ขัดสน มีโภคะน้อย และมีศักดิ์น้อย ‘‘ඉධ පන, මල්ලිකෙ, එකච්චො මාතුගාමො කොධනා හොති උපායාසබහුලා. අප්පම්පි වුත්තා සමානා අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සා දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. අනිස්සාමනිකා ඛො පන හොති; පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු න ඉස්සති න උපදුස්සති න ඉස්සං බන්ධති. සා චෙ තතො චුතා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සා යත්ථ යත්ථ පච්චාජායති දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා ච. อีกประการหนึ่ง มัลลิกา มาตุคามบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ข้องใจ โกรธเคือง พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ แต่เธอเป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ ทั้งไม่เป็นผู้มีใจริษยา ย่อมไม่ริษยา ไม่มุ่งร้าย ไม่ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ถ้าเธอจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ ในที่ที่เธอเกิดนั้นๆ ย่อมเป็นผู้มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู แต่เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมีศักดิ์ใหญ่ ‘‘ඉධ පන, මල්ලිකෙ, එකච්චො මාතුගාමො අක්කොධනා හොති අනුපායාසබහුලා. බහුම්පි වුත්තා සමානා නාභිසජ්ජති න කුප්පති න බ්‍යාපජ්ජති න පතිත්ථීයති, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සා න දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. ඉස්සාමනිකා ඛො පන හොති; පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු ඉස්සති උපදුස්සති ඉස්සං බන්ධති. සා චෙ තතො චුතා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සා යත්ථ [Pg.525] යත්ථ පච්චාජායති අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච. อีกประการหนึ่ง มัลลิกา มาตุคามบางคนในโลกนี้ ไม่เป็นผู้มักโกรธ ไม่มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่าแม้มากก็ไม่ข้องใจ ไม่โกรธเคือง ไม่พยาบาท ไม่กระด้างกระเดื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ แต่เธอไม่เป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ ทั้งเป็นผู้มีใจริษยา ย่อมริษยา มุ่งร้าย ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ถ้าเธอจุติจากอัตภาพนั้นแล้วมาสู่ความเป็นอย่างนี้ ในที่ที่เธอเกิดนั้นๆ ย่อมเป็นผู้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยความเป็นผู้มีผิวพรรณงามยิ่งนัก แต่เป็นคนยากจน ขัดสน มีโภคะน้อย และมีศักดิ์น้อย ‘‘ඉධ පන, මල්ලිකෙ, එකච්චො මාතුගාමො අක්කොධනා හොති අනුපායාසබහුලා. බහුම්පි වුත්තා සමානා නාභිසජ්ජති න කුප්පති න බ්‍යාපජ්ජති න පතිත්ථීයති, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සා දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. අනිස්සාමනිකා ඛො පන හොති; පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු න ඉස්සති න උපදුස්සති න ඉස්සං බන්ධති. සා චෙ තතො චුතා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, සා යත්ථ යත්ථ පච්චාජායති අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා ච. ดูก่อนพระนางมัลลิกา อีกอย่างหนึ่ง มาตุคามบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่มีความคับแค้นใจมาก แม้ถูกว่ากล่าวมาก ก็ไม่ขัดเคือง ไม่โกรธ ไม่คิดร้าย ไม่กระด้างกระเดื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความคิดร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏ เธอเป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ระเบียบดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ อนึ่ง เธอเป็นผู้ไม่มีใจริษยา คือ ไม่ริษยา ไม่เกียดกัน ไม่ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ถ้าเธอจุติจากอัตภาพนั้นมาสู่ความเป็นอย่างนี้ เกิดในที่ใดๆ ก็จะเป็นผู้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณงามยิ่งนัก ทั้งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมียศมาก ‘‘අයං ඛො, මල්ලිකෙ, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච. අයං පන, මල්ලිකෙ, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා ච. අයං ඛො, මල්ලිකෙ, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච. අයං පන, මල්ලිකෙ, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා; අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා චා’’ති. ดูก่อนพระนางมัลลิกา นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามบางคนในโลกนี้มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู ทั้งเป็นคนยากจน มีทรัพย์น้อย มีโภคะน้อย และมียศน้อย. ดูก่อนพระนางมัลลิกา นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามบางคนในโลกนี้มีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู แต่เป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมียศมาก. ดูก่อนพระนางมัลลิกา นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามบางคนในโลกนี้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณงามยิ่งนัก แต่เป็นคนยากจน มีทรัพย์น้อย มีโภคะน้อย และมียศน้อย. ดูก่อนพระนางมัลลิกา นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่ทำให้มาตุคามบางคนในโลกนี้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณงามยิ่งนัก ทั้งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และมียศมาก ดังนี้ එවං වුත්තෙ මල්ලිකා දෙවී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යා නූනාහං භන්තෙ, අඤ්ඤං ජාතිං කොධනා අහොසිං උපායාසබහුලා, අප්පම්පි වුත්තා සමානා [Pg.526] අභිසජ්ජිං කුප්පිං බ්‍යාපජ්ජිං පතිත්ථීයිං කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාත්වාකාසිං, සාහං, භන්තෙ, එතරහි දුබ්බණ්ණා දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสดังนี้แล้ว พระนางมัลลิกาเทวีได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันในชาติอื่นคงจะเป็นผู้มักโกรธ มีความคับแค้นใจมาก แม้ถูกว่ากล่าวเล็กน้อยก็คงจะขัดเคือง โกรธ คิดร้าย กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความคิดร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏเป็นแน่ เพราะเหตุนั้น ในบัดนี้ หม่อมฉันจึงมีผิวพรรณทราม รูปชั่ว ไม่น่าดู ‘‘යා නූනාහං, භන්තෙ, අඤ්ඤං ජාතිං දාතා අහොසිං සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං, සාහං, භන්තෙ, එතරහි අඩ්ඪා මහද්ධනා මහාභොගා. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันในชาติอื่นคงจะเป็นผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ระเบียบดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์เป็นแน่ เพราะเหตุนั้น ในบัดนี้ หม่อมฉันจึงเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก ‘‘යා නූනාහං, භන්තෙ, අඤ්ඤං ජාතිං අනිස්සාමනිකා අහොසිං, පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු න ඉස්සිං න උපදුස්සිං න ඉස්සං බන්ධිං, සාහං, භන්තෙ, එතරහි මහෙසක්ඛා. සන්ති ඛො පන, භන්තෙ, ඉමස්මිං රාජකුලෙ ඛත්තියකඤ්ඤාපි බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤාපි ගහපතිකඤ්ඤාපි, තාසාහං ඉස්සරාධිපච්චං කාරෙමි. එසාහං, භන්තෙ, අජ්ජතග්ගෙ අක්කොධනා භවිස්සාමි අනුපායාසබහුලා, බහුම්පි වුත්තා සමානා නාභිසජ්ජිස්සාමි න කුප්පිස්සාමි න බ්‍යාපජ්ජිස්සාමි න පතිත්ථීයිස්සාමි, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච න පාතුකරිස්සාමි; දස්සාමි සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. අනිස්සාමනිකා භවිස්සාමි, පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු න ඉස්සිස්සාමි න උපදුස්සිස්සාමි න ඉස්සං බන්ධිස්සාමි. අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසිකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. සත්තමං. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันในชาติอื่นคงจะเป็นผู้ไม่มีใจริษยา คือ ไม่ริษยา ไม่เกียดกัน ไม่ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่นเป็นแน่ เพราะเหตุนั้น ในบัดนี้ หม่อมฉันจึงเป็นผู้มียศมาก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ในราชสกุลนี้มีขัตติยกัญญา พราหมณกัญญา และคหปติกัญญาอยู่ หม่อมฉันได้เป็นใหญ่เป็นโตกว่าหญิงเหล่านั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ จำเดิมแต่วันนี้ไป หม่อมฉันจักเป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่มีความคับแค้นใจมาก แม้ถูกว่ากล่าวมาก ก็จักไม่ขัดเคือง ไม่โกรธ ไม่คิดร้าย ไม่กระด้างกระเดื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความคิดร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏ จักให้ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ระเบียบดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปโคมไฟแก่สมณะหรือพราหมณ์ จักเป็นผู้ไม่มีใจริษยา คือ ไม่ริษยา ไม่เกียดกัน ไม่ผูกความริษยาในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของคนอื่น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ฯลฯ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำหม่อมฉันว่าเป็นอุบาสิกาผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตจำเดิมแต่วันนี้ไปเถิด’ ดังนี้แล 8. අත්තන්තපසුත්තං ๘. อัตตันตปสูตร 198. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නෙවත්තන්තපො හොති නාත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො [Pg.527] න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. සො නෙව අත්තන්තපො න පරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති. ๑๙๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ หาได้ในโลก ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้เบียดเบียนตน ประกอบความขยันในการเบียดเบียนตนอยู่ ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้เบียดเบียนผู้อื่น ประกอบความขยันในการเบียดเบียนผู้อื่นอยู่ ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้เบียดเบียนตน ประกอบความขยันในการเบียดเบียนตนอยู่ด้วย เป็นผู้เบียดเบียนผู้อื่น ประกอบความขยันในการเบียดเบียนผู้อื่นอยู่ด้วย ภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เป็นผู้เบียดเบียนตน ไม่ประกอบความขยันในการเบียดเบียนตนอยู่ ไม่เป็นผู้เบียดเบียนผู้อื่น ไม่ประกอบความขยันในการเบียดเบียนผู้อื่นอยู่ เขาผู้ไม่เบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น เป็นผู้หมดความหิว ดับเย็นแล้ว มีตนเยือกเย็น เสวยสุข มีตนประเสริฐอยู่ในปัจจุบัน ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අචෙලකො හොති මුත්තාචාරො හත්ථාපලෙඛනො නඑහිභද්දන්තිකො නතිට්ඨභද්දන්තිකො නාභිහටං න උද්දිස්සකතං න නිමන්තනං සාදියති. සො න කුම්භිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න කළොපිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න එළකමන්තරං න දණ්ඩමන්තරං න මුසලමන්තරං න ද්වින්නං භුඤ්ජමානානං න ගබ්භිනියා න පායමානාය න පුරිසන්තරගතාය න සඞ්කිත්තීසු න යත්ථ සා උපට්ඨිතො හොති න යත්ථ මක්ඛිකා සණ්ඩසණ්ඩචාරිනී න මච්ඡං න මංසං න සුරං න මෙරයං න ථුසොදකං පිවති. සො එකාගාරිකො වා හොති එකාලොපිකො ද්වාගාරිකො වා හොති ද්වාලොපිකො…පෙ… සත්තාගාරිකො වා හොති සත්තාලොපිකො; එකිස්සාපි දත්තියා යාපෙති ද්වීහිපි දත්තීහි යාපෙති…පෙ… සත්තහිපි දත්තීහි යාපෙති; එකාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති ද්වාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති…පෙ… සත්තාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති. ඉති එවරූපං අඩ්ඪමාසිකම්පි පරියායභත්තභොජනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าผู้ทำตนให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำตนให้เดือดร้อนอยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นอเจลกะ (ชีเปลือย) มีอาจาระอันปล่อยแล้ว เลียมือ ไม่รับภิกษาที่เขานำมาให้ ไม่รับภิกษาที่เขาทำอุทิศให้ ไม่รับภิกษาที่เขานิมนต์ ไม่รับภิกษาจากปากหม้อ ไม่รับภิกษาจากปากกระเชอ ไม่รับภิกษาที่ให้ข้ามธรณีประตู ไม่รับภิกษาที่ให้ข้ามท่อนไม้ ไม่รับภิกษาที่ให้ข้ามสาก ไม่รับภิกษาจากคน ๒ คนที่กำลังบริโภคอยู่ ไม่รับภิกษาจากหญิงมีครรภ์ ไม่รับภิกษาจากหญิงที่กำลังให้ลูกดื่มนม ไม่รับภิกษาจากหญิงที่ไปในระหว่างชาย ไม่รับภิกษาที่นัดแนะกันทำไว้ ไม่รับภิกษาในที่ที่สุนัขยืนอยู่ ไม่รับภิกษาในที่ที่แมลงวันไต่ตอมเป็นกลุ่ม ไม่บริโภคปลา ไม่บริโภคเนื้อ ไม่ดื่มสุรา ไม่ดื่มเมรัย ไม่ดื่มน้ำหมักดอง เขาเป็นผู้รับในเรือนหลังเดียวบ้าง ฉันคำเดียวบ้าง รับในเรือน ๒ หลังบ้าง ฉัน ๒ คำบ้าง ... รับในเรือน ๗ หลังบ้าง ฉัน ๗ คำบ้าง ยังชีพด้วยภิกษาที่เขาให้ทัพพีเดียวบ้าง ยังชีพด้วยภิกษาที่เขาให้ ๒ ทัพพีบ้าง ... ยังชีพด้วยภิกษาที่เขาให้ ๗ ทัพพีบ้าง บริโภคอาหารเว้น ๑ วันบ้าง บริโภคอาหารเว้น ๒ วันบ้าง ... บริโภคอาหารเว้น ๗ วันบ้าง เป็นผู้ประกอบความเพียรในการบริโภคภัตตาหารตามวาระเช่นนี้ แม้ตลอดกึ่งเดือนอยู่ ‘‘සො සාකභක්ඛොපි හොති සාමාකභක්ඛොපි හොති නීවාරභක්ඛොපි හොති දද්දුලභක්ඛොපි හොති හටභක්ඛොපි හොති කණභක්ඛොපි හොති ආචාමභක්ඛොපි හොති පිඤ්ඤාකභක්ඛොපි හොති තිණභක්ඛොපි හොති ගොමයභක්ඛොපි හොති; වනමූලඵලාහාරොපි යාපෙති පවත්තඵලභොජී. เขาเป็นผู้บริโภคผักสดบ้าง บริโภคข้าวฟ่างบ้าง บริโภคข้าวป่าบ้าง บริโภคหนังเคี่ยวบ้าง บริโภคสาหร่ายบ้าง บริโภครำบ้าง บริโภคน้ำข้าวบ้าง บริโภคกากงาบ้าง บริโภคหญ้าบ้าง บริโภคมูลโคบ้าง ยังชีพด้วยเหง้าและผลไม้ในป่า บริโภคผลไม้ที่หล่นเอง ‘‘සො සාණානිපි ධාරෙති මසාණානිපි ධාරෙති ඡවදුස්සානිපි ධාරෙති පංසුකූලානිපි ධාරෙති තිරීටානිපි ධාරෙති අජිනම්පි ධාරෙති අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙති කුසචීරම්පි ධාරෙති වාකචීරම්පි ධාරෙති ඵලකචීරම්පි ධාරෙති කෙසකම්බලම්පි ධාරෙති වාළකම්බලම්පි ධාරෙති උලූකපක්ඛම්පි ධාරෙති; කෙසමස්සුලොචකොපි හොති කෙසමස්සුලොචනානුයොගමනුයුත්තො; උබ්භට්ඨකොපි හොති ආසනප්පටික්ඛිත්තො; උක්කුටිකොපි හොති උක්කුටිකප්පධානමනුයුත්තො; කණ්ටකාපස්සයිකොපි හොති කණ්ටකාපස්සයෙ සෙය්‍යං කප්පෙති; සායතතියකම්පි උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. ඉති එවරූපං අනෙකවිහිතං කායස්ස ආතාපනපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො [Pg.528] විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. เขาเป็นผู้นุ่งห่มผ้าป่านบ้าง ผ้าแกมป่านบ้าง ผ้าห่อศพบ้าง ผ้าบังสุกุลบ้าง ผ้าเปลือกไม้บ้าง หนังแอนทิโลปดำบ้าง หนังแอนทิโลปดำที่ตัดเป็นริ้วๆ บ้าง ผ้าหญ้าคาบ้าง ผ้าเปลือกปอบ้าง ผ้าแผ่นไม้บ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยผมคนบ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยขนหางม้าบ้าง ผ้าทำด้วยปีกนกเค้าบ้าง เป็นผู้ถอนผมและหนวด คือประกอบความเพียรในการถอนผมและหนวด เป็นผู้ยืน คือปฏิเสธอาสนะ เป็นผู้กระโหย่ง คือประกอบความเพียรด้วยการนั่งกระโหย่ง เป็นผู้นอนบนหนาม คือสำเร็จการนอนบนเตียงหนาม เป็นผู้ประกอบความเพียรในการลงน้ำวันละ ๓ ครั้งอยู่ เป็นผู้ประกอบความเพียรในการทำความเดือดร้อน การทำตนให้เดือดร้อนอย่างยิ่งแก่กายมีประการต่างๆ เช่นนี้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าผู้ทำตนให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำตนให้เดือดร้อนอยู่ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ඔරබ්භිකො හොති සූකරිකො සාකුණිකො මාගවිකො ලුද්දො මච්ඡඝාතකො චොරො චොරඝාතකො ගොඝාතකො බන්ධනාගාරිකො, යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි කුරූරකම්මන්තා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าผู้ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนอยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนฆ่าแกะ เป็นคนฆ่าสุกร เป็นพรานนก เป็นพรานเนื้อ เป็นคนหยาบช้า เป็นคนฆ่าปลา เป็นโจร เป็นเพชฌฆาตฆ่าโจร เป็นคนฆ่าโค เป็นพัศดี หรือเป็นผู้ทำการงานที่ทารุณอย่างใดอย่างหนึ่ง แม้อย่างอื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าผู้ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนอยู่ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො රාජා වා හොති ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො, බ්‍රාහ්මණො වා හොති මහාසාලො. සො පුරත්ථිමෙන නගරස්ස නවං සන්ථාගාරං කාරාපෙත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා ඛරාජිනං නිවාසෙත්වා සප්පිතෙලෙන කායං අබ්භඤ්ජිත්වා මගවිසාණෙන පිට්ඨිං කණ්ඩුවමානො නවං සන්ථාගාරං පවිසති, සද්ධිං මහෙසියා බ්‍රාහ්මණෙන ච පුරොහිතෙන. සො තත්ථ අනන්තරහිතාය භූමියා හරිතුපලිත්තාය සෙය්‍යං කප්පෙති. එකිස්සාය ගාවියා සරූපවච්ඡාය යං එකස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන රාජා යාපෙති; යං දුතියස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන මහෙසී යාපෙති; යං තතියස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන බ්‍රාහ්මණො පුරොහිතො යාපෙති; යං චතුත්ථස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන අග්ගිං ජුහති ; අවසෙසෙන වච්ඡකො යාපෙති. සො එවමාහ – ‘එත්තකා උසභා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරියො හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා අජා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා උරබ්භා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, (එත්තකා අස්සා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය,) එත්තකා රුක්ඛා ඡිජ්ජන්තු යූපත්ථාය, එත්තකා දබ්භා ලූයන්තු බරිහිසත්ථායා’ති. යෙපිස්ස තෙ හොන්ති දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා තෙපි දණ්ඩතජ්ජිතා භයතජ්ජිතා අස්සුමුඛා රුදමානා පරිකම්මානි කරොන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าผู้ทำตนให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำตนให้เดือดร้อนอยู่ และทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนอยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นพระราชาผู้กษัตริย์ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว หรือเป็นพราหมณ์มหาศาล เขาให้สร้างสัณฐาคารหลังใหม่ทางทิศตะวันออกแห่งพระนคร โกนผมและหนวด นุ่งหนังที่หยาบ ชโลมกายด้วยเนยใสและน้ำมัน เกาหลังด้วยเขากวาง เข้าไปยังสัณฐาคารหลังใหม่พร้อมด้วยพระมเหสีและพราหมณ์ปุโรหิต เขาย่อมสำเร็จการนอนบนพื้นดินที่ไม่ได้ปูลาด ซึ่งฉาบทาด้วยโคมัยสด ในที่นั้น พระราชาทรงยังชีพด้วยน้ำนมแห่งแม่โคตัวหนึ่งซึ่งมีลูกโคสีเหมือนแม่ ที่ออกจากเต้าที่หนึ่ง พระมเหสียังชีพด้วยน้ำนมที่ออกจากเต้าที่สอง พราหมณ์ปุโรหิตยังชีพด้วยน้ำนมที่ออกจากเต้าที่สาม เขาบูชาไฟด้วยน้ำนมที่ออกจากเต้าที่สี่ ลูกโคยังชีพด้วยน้ำนมที่เหลือ เขากล่าวอย่างนี้ว่า ‘จงฆ่าโคผู้ประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าลูกโคผู้ประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าลูกโคเมียประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าแพะประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าแกะประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงฆ่าม้าประมาณเท่านี้เพื่อยัญญกรรม จงตัดต้นไม้ประมาณเท่านี้เพื่อทำเป็นเสายัญ จงตัดหญ้าคาเพื่อปูลาด’ บรรดาชนเหล่านั้น ชนเหล่าใดเป็นทาส เป็นคนใช้ หรือเป็นกรรมกร ชนเหล่านั้นถูกอาชญาคุกคาม ถูกภัยคุกคาม มีหน้านองด้วยน้ำตา ร้องไห้ ทำบริกรรมอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุอย่างนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าผู้ทำตนให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำตนให้เดือดร้อนอยู่ และทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ประกอบความเพียรในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนอยู่ ‘‘කථඤ්ච[Pg.529], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තන්තපො හොති නාත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? සො අනත්තන්තපො අපරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති. ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙති. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තං ධම්මං සුණාති ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා අඤ්ඤතරස්මිං වා කුලෙ පච්චාජාතො. සො තං ධම්මං සුත්වා තථාගතෙ සද්ධං පටිලභති. සො තෙන සද්ධාපටිලාභෙන සමන්නාගතො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො, අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා; නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං; යංනූනාහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍ය’න්ති. සො අපරෙන සමයෙන අප්පං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය, මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය, අප්පං වා ඤාතිපරිවට්ටං පහාය, මහන්තං වා ඤාතිපරිවට්ටං පහාය, කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ไม่ทำตนให้เดือดร้อน ไม่ประกอบความเดือดร้อนแก่ตน ไม่ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ไม่ประกอบความเดือดร้อนแก่ผู้อื่น เป็นอย่างไรเล่า บุคคลนั้นเป็นผู้ไม่ทำตนให้เดือดร้อน ไม่ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน เป็นผู้หมดความอยาก ดับกิเลส เย็นสนิท เสวยสุข มีตนประเสริฐ อยู่ในปัจจุบันธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีใครยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม เสด็จอุบัติขึ้นในโลกนี้ พระองค์ทรงทำโลกนี้พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ให้แจ้งชัดด้วยพระปัญญาอันยิ่งเองแล้ว ทรงประกาศหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ พระองค์ทรงแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง คฤหบดี บุตรคฤหบดี หรือผู้เกิดในตระกูลใดตระกูลหนึ่ง ย่อมได้ฟังธรรมนั้น ครั้นได้ฟังธรรมนั้นแล้ว ย่อมได้ศรัทธาในพระตถาคต เขาผู้ประกอบด้วยการได้ศรัทธานั้น ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘การอยู่ครองเรือนเป็นเรื่องคับแคบ เป็นทางมาแห่งธุลี บรรพชาเป็นโอกาสว่าง การที่ผู้อยู่ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์ให้บริบูรณ์ครบถ้วน ให้บริสุทธิ์หมดจดดุจสังข์ที่ขัดดีแล้วนี้ ทำได้ไม่ง่ายเลย ทางที่ดี เราควรจะโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเถิด’ สมัยต่อมา เขาละกองโภคสมบัติน้อยหรือมาก ละวงศาคณาญาติเล็กหรือใหญ่ โกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต” ‘‘සො එවං පබ්බජිතො සමානො භික්ඛූනං සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරති. අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරති. අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී හොති ආරාචාරී විරතො අසද්ධම්මා ගාමධම්මා. මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො හොති සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස. පිසුණං වාචං පහාය පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, න ඉතො සුත්වා අමුත්‍ර අක්ඛාතා ඉමෙසං භෙදාය, න අමුත්‍ර වා සුත්වා ඉමෙසං අක්ඛාතා අමූසං [Pg.530] භෙදාය; ඉති භින්නානං වා සන්ධාතා, සහිතානං වා අනුප්පදාතා, සමග්ගාරාමො සමග්ගරතො සමග්ගනන්දී සමග්ගකරණිං වාචං භාසිතා හොති. ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති; යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති. සම්ඵප්පලාපං පහාය සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති කාලවාදී භූතවාදී අත්තවාදී ධම්මවාදී විනයවාදී; නිධානවතිං වාචං භාසිතා හොති කාලෙන සාපදෙසං පරියන්තවතිං අත්ථසංහිතං. “เมื่อบวชแล้วอย่างนี้ เธอย่อมถึงพร้อมด้วยสิกขาและสาชีพของภิกษุทั้งหลาย คือ ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางทัณฑะ วางศัสตรา มีความละอาย มีความเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์และภูตทั้งหลายอยู่ ละอทินนาทาน เว้นขาดจากอทินนาทาน ถือเอาแต่ของที่เขาให้ หวังแต่ของที่เขาให้ มีตนสะอาดหมดจด ไม่เป็นขโมยอยู่ ละอพรหมจรรย์ เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล เว้นขาดจากเมถุนธรรมอันเป็นกิจของชาวบ้าน ละมุสาวาท เว้นขาดจากมุสาวาท พูดแต่คำจริง ดำรงคำสัตย์ มีถ้อยคำเป็นหลักฐาน ควรเชื่อได้ ไม่พูดให้คลาดเคลื่อนต่อชาวโลก ละวาจาส่อเสียด เว้นขาดจากวาจาส่อเสียด ไม่ฟังความข้างนี้แล้วไปบอกข้างโน้นเพื่อทำลายคนหมู่นี้ หรือไม่ฟังความข้างโน้นแล้วมาบอกข้างนี้เพื่อทำลายคนหมู่โน้น สมานคนที่แตกกันแล้วบ้าง ส่งเสริมคนที่พร้อมเพรียงกันแล้วบ้าง ชอบความพร้อมเพรียง ยินดีในความพร้อมเพรียง เพลิดเพลินในความพร้อมเพรียง กล่าวแต่วาจาที่สร้างความพร้อมเพรียง ละวาจาหยาบ เว้นขาดจากวาจาหยาบ กล่าวแต่วาจาที่ไม่มีโทษ ไพเราะ น่ารัก จับใจ เป็นวาจาของชาวเมือง เป็นที่รักใคร่พอใจของคนส่วนมาก ละคำพูดเพ้อเจ้อ เว้นขาดจากคำพูดเพ้อเจ้อ พูดถูกกาล พูดแต่เรื่องจริง พูดอิงอรรถ พูดอิงธรรม พูดอิงวินัย พูดวาจามีหลักฐาน มีที่อ้างอิง มีขอบเขต ประกอบด้วยประโยชน์ ตามกาลอันควร” ‘‘සො බීජගාමභූතගාමසමාරම්භා පටිවිරතො හොති. එකභත්තිකො හොති රත්තූපරතො විරතො විකාලභොජනා. නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනා පටිවිරතො හොති. මාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතො හොති. උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො හොති. ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. ආමකධඤ්ඤපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. ආමකමංසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. ඉත්ථිකුමාරිකපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. දාසිදාසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. අජෙළකපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. කුක්කුටසූකරපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. හත්ථිගවාස්සවළවපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. ඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති. දූතෙය්‍යපහිණගමනානුයොගා පටිවිරතො හොති. කයවික්කයා පටිවිරතො හොති. තුලාකූටකංසකූටමානකූටා පටිවිරතො හොති. උක්කොටනවඤ්චනනිකතිසාචියොගා පටිවිරතො හොති. ඡෙදනවධබන්ධනවිපරාමොසආලොපසහසාකාරා පටිවිරතො හොති. “เธอเว้นขาดจากการพรากพืชคามและภูตคาม ฉันอาหารวันละมื้อเดียว งดเว้นในเวลากลางคืน เว้นขาดจากการฉันในเวลาวิกาล เว้นขาดจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี และดูการละเล่นอันเป็นข้าศึก เว้นขาดจากการทัดทรงประดับตกแต่งร่างกายด้วยพวงมาลา ของหอม และเครื่องประทินผิว เว้นขาดจากที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ เว้นขาดจากการรับทองและเงิน เว้นขาดจากการรับธัญพืชดิบ เว้นขาดจากการรับเนื้อดิบ เว้นขาดจากการรับสตรีและกุมารี เว้นขาดจากการรับทาสีและทาส เว้นขาดจากการรับแพะและแกะ เว้นขาดจากการรับไก่และสุกร เว้นขาดจากการรับช้าง โค ม้า และลา เว้นขาดจากการรับนาและที่ดิน เว้นขาดจากการประกอบทูตกรรมและการรับใช้ เว้นขาดจากการซื้อขาย เว้นขาดจากการโกงด้วยตาชั่ง การโกงด้วยของปลอม และการโกงด้วยเครื่องตวงวัด เว้นขาดจากการรับสินบน การล่อลวง และการตลบตะแลง เว้นขาดจากการตัด การฆ่า การจองจำ การตีชิง การปล้น และการขู่กรรโชก” ‘‘සො සන්තුට්ඨො හොති කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන. සො යෙන යෙනෙව පක්කමති සමාදායෙව පක්කමති. සෙය්‍යථාපි නාම පක්ඛී සකුණො යෙන යෙනෙව ඩෙති, සපත්තභාරොව ඩෙති; එවමෙවං භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන. සො යෙන යෙනෙව පක්කමති, සමාදායෙව පක්කමති. සො ඉමිනා අරියෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො අජ්ඣත්තං අනවජ්ජසුඛං පටිසංවෙදෙති. “เธอเป็นผู้สันโดษด้วยจีวรพอคุ้มกาย ด้วยบิณฑบาตพออิ่มท้อง เธอจะไปที่ใดๆ ก็มีเพียงบริขารติดตัวไป เปรียบเหมือนนกมีปีก จะบินไปที่ใดๆ ก็มีแต่ปีกของตนเป็นภาระบินไป ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้น เป็นผู้สันโดษด้วยจีวรพอคุ้มกาย ด้วยบิณฑบาตพออิ่มท้อง เธอจะไปที่ใดๆ ก็มีเพียงบริขารติดตัวไป เธอผู้ประกอบด้วยกองศีลอันประเสริฐนี้ ย่อมเสวยสุขอันปราศจากโทษในภายใน” ‘‘සො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා [Pg.531] ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං; චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති මනින්ද්‍රියං; මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සො ඉමිනා අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන සමන්නාගතො අජ්ඣත්තං අබ්‍යාසෙකසුඛං පටිසංවෙදෙති. ภิกษุนั้นเห็นรูปทางตาแล้ว ไม่รวบถือเอานิมิต ไม่แยกถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์. ฟังเสียงทางหู... ดมกลิ่นทางจมูก... ลิ้มรสทางลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย... รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่รวบถือเอานิมิต ไม่แยกถือเอาอนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้, เธอย่อมรักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์. ภิกษุนั้นประกอบด้วยอินทรียสังวร อันเป็นอริยะนี้แล้ว ย่อมเสวยสุขอันปราศจากโทษในภายใน. ‘‘සො අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොති, ආලොකිතෙ විලොකිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සමිඤ්ජිතෙ පසාරිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙ සම්පජානකාරී හොති, අසිතෙ පීතෙ ඛායිතෙ සායිතෙ සම්පජානකාරී හොති, උච්චාරපස්සාවකම්මෙ සම්පජානකාරී හොති, ගතෙ ඨිතෙ නිසින්නෙ සුත්තෙ ජාගරිතෙ භාසිතෙ තුණ්හීභාවෙ සම්පජානකාරී හොති. ภิกษุนั้นย่อมทำความรู้สึกตัวในการก้าวไป การถอยกลับ, ในการแลดู การเหลียวดู, ในการคู้เข้า การเหยียดออก, ในการทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร, ในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม, ในการถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ, ในการเดิน การยืน การนั่ง การหลับ การตื่น การพูด การนิ่ง. ‘‘සො ඉමිනා ච අරියෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො, (ඉමාය ච අරියාය සන්තුට්ඨියා සමන්නාගතො,) ඉමිනා ච අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන සමන්නාගතො, ඉමිනා ච අරියෙන සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො විවිත්තං සෙනාසනං භජති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනප්පත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො අභිජ්ඣං ලොකෙ පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා විහරති, අභිජ්ඣාය චිත්තං පරිසොධෙති. බ්‍යාපාදපදොසං පහාය අබ්‍යාපන්නචිත්තො විහරති සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී, බ්‍යාපාදපදොසා චිත්තං පරිසොධෙති. ථිනමිද්ධං පහාය විගතථිනමිද්ධො විහරති ආලොකසඤ්ඤී සතො සම්පජානො, ථිනමිද්ධා චිත්තං පරිසොධෙති. උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහාය අනුද්ධතො විහරති අජ්ඣත්තං වූපසන්තචිත්තො, උද්ධච්චකුක්කුච්චා චිත්තං පරිසොධෙති. විචිකිච්ඡං පහාය තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විහරති අකථංකථී කුසලෙසු ධම්මෙසු, විචිකිච්ඡාය චිත්තං පරිසොධෙති. සො ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ภิกษุนั้นประกอบด้วยอริยศีลขันธ์นี้, (ประกอบด้วยอริยสันโดษนี้,) ประกอบด้วยอริยอินทรียสังวรนี้ และประกอบด้วยอริยสติสัมปชัญญะนี้แล้ว ย่อมเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถ้ำ ป่าช้า ป่าชัฏ ที่แจ้ง ลอมฟาง. เธอฉันบิณฑบาตเสร็จแล้ว กลับจากบิณฑบาตแล้ว นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า. เธอละอภิชฌาในโลก มีใจปราศจากอภิชฌาอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอภิชฌา. ละพยาบาทปองร้าย มีจิตไม่พยาบาท อนุเคราะห์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์อยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากพยาบาทปองร้าย. ละถีนมิทธะ ปราศจากถีนมิทธะ มีความกำหนดหมายในแสงสว่าง มีสติสัมปชัญญะอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากถีนมิทธะ. ละอุทธัจจกุกกุจจะ เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน มีจิตสงบในภายในอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอุทธัจจกุกกุจจะ. ละวิจิกิจฉา ข้ามพ้นวิจิกิจฉา ไม่มีความเคลือบแคลงสงสัยในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากวิจิกิจฉา. ภิกษุนั้นละนิวรณ์ ๕ ประการนี้ อันเป็นอุปกิเลสแห่งจิต ทำปัญญาให้ทุรพลได้แล้ว สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุจตุตถฌานอยู่. ‘‘සො [Pg.532] එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය…පෙ… සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය…පෙ… (සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ) ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ‘ඉමෙ ආසවා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ภิกษุนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว อย่างนี้แล้ว ย่อมน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ. เธอย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’. รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘เหล่านี้อาสวะ’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวสมุทัย’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวนิโรธ’, รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’. ‘‘තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නෙවත්තන්තපො හොති නාත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. සො න අත්තන්තපො න පරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං. เมื่อภิกษุนั้นรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ ย่อมหลุดพ้นแม้จากภวาสวะ ย่อมหลุดพ้นแม้จากอวิชชาสวะ. เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’. เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้ไม่เบียดเบียนตน ไม่ประกอบความขวนขวายในการเบียดเบียนตน และไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่ประกอบความขวนขวายในการเบียดเบียนผู้อื่น ด้วยประการอย่างนี้แล. เขาผู้ไม่เบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น เป็นผู้ไม่มีความหิว ดับสนิท เย็นใจ เสวยสุข มีตนประเสริฐดังพรหมอยู่ในปัจจุบันเทียว. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้อยู่ ในโลก. 9. තණ්හාසුත්තං ๙. ตัณหาสูตร 199. භගවා එතදවොච – ‘‘තණ්හං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි ජාලිනිං සරිතං විසටං විසත්තිකං, යාය අයං ලොකො උද්ධස්තො පරියොනද්ධො තන්තාකුලකජාතො ගුලාගුණ්ඨිකජාතො මුඤ්ජපබ්බජභූතො අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං සංසාරං නාතිවත්තති. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๙๙. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงตัณหาที่เป็นดังข่าย เป็นดังกระแสซ่านไป แผ่ไป ยินดีในอารมณ์นั้นๆ ซึ่งตัณหานี้ทำให้โลกนี้ยุ่งเหยิง พัวพัน เป็นดังกลุ่มด้ายที่ยุ่ง เป็นปม เป็นดังหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ย่อมไม่ล่วงพ้นอบาย ทุคติ วินิบาต สงสารไปได้. พวกเธอจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘කතමා ච සා, භික්ඛවෙ, තණ්හා ජාලිනී සරිතා විසටා විසත්තිකා, යාය අයං ලොකො උද්ධස්තො පරියොනද්ධො තන්තාකුලකජාතො ගුලාගුණ්ඨිකජාතො මුඤ්ජපබ්බජභූතො අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං සංසාරං නාතිවත්තති[Pg.533]? අට්ඨාරස ඛො පනිමානි, භික්ඛවෙ, තණ්හාවිචරිතානි අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය, අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි බාහිරස්ස උපාදාය. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัณหาที่เป็นดุจตาข่าย แล่นไป แผ่ซ่านไป เกาะเกี่ยวอยู่ ที่สัตว์โลกนี้ถูกครอบงำ รัดรึงไว้แล้ว ทำให้ยุ่งเหมือนกลุ่มด้าย ทำให้เป็นปมเหมือนปมเชือก เป็นเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ย่อมก้าวล่วงอบาย ทุคติ วินิบาต สังสารวัฏไปไม่ได้นั้น เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการเหล่านี้แล อาศัยอารมณ์ภายใน, ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายนอก ‘‘කතමානි අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය? අස්මීති, භික්ඛවෙ, සති ඉත්ථස්මීති හොති, එවංස්මීති හොති, අඤ්ඤථාස්මීති හොති, අසස්මීති හොති, සතස්මීති හොති, සන්ති හොති, ඉත්ථං සන්ති හොති, එවං සන්ති හොති, අඤ්ඤථා සන්ති හොති, අපිහං සන්ති හොති, අපිහං ඉත්ථං සන්ති හොති, අපිහං එවං සන්ති හොති, අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති හොති, භවිස්සන්ති හොති, ඉත්ථං භවිස්සන්ති හොති, එවං භවිස්සන්ති හොති, අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති හොති. ඉමානි අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය. ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายใน เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมี (อัตตา) ว่า ‘เราเป็น’ ดังนี้ ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ว่า ‘เราเป็นอย่างอื่น’ ก็มี, ว่า ‘เราไม่ยั่งยืน’ ก็มี, ว่า ‘เรายั่งยืน’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมี’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างนั้น’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างอื่น’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมี’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างนั้น’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างอื่น’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมี’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างนั้น’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างอื่น’ ก็มี. เหล่านี้คือตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายใน. ‘‘කතමානි අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි බාහිරස්ස උපාදාය? ඉමිනාස්මීති, භික්ඛවෙ, සති ඉමිනා ඉත්ථස්මීති හොති, ඉමිනා එවංස්මීති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථාස්මීති හොති, ඉමිනා අසස්මීති හොති, ඉමිනා සතස්මීති හොති, ඉමිනා සන්ති හොති, ඉමිනා ඉත්ථං සන්ති හොති, ඉමිනා එවං සන්ති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං ඉත්ථං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං එවං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති හොති, ඉමිනා භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා ඉත්ථං භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා එවං භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති හොති. ඉමානි අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි බාහිරස්ස උපාදාය. ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายนอก เป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมี (อัตตา) ว่า ‘เราเป็นด้วยสิ่งนี้’ ดังนี้ ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราเป็นอย่างนั้นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราเป็นอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราไม่ยั่งยืนด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เรายั่งยืนด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างนั้นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างนั้นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘ขอเราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างนั้นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี, ว่า ‘เราจักมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ก็มี. เหล่านี้คือตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายนอก. ‘‘ඉති අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය, අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි බාහිරස්ස උපාදාය. ඉමානි වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි. ඉති එවරූපානි අතීතානි ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි, අනාගතානි ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි, පච්චුප්පන්නානි ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි. එවං අට්ඨසතං තණ්හාවිචරිතං හොන්ති. ด้วยประการฉะนี้ ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายใน, ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยอารมณ์ภายนอก. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า ตัณหาวิจริต ๓๖ ประการ. ด้วยประการฉะนี้ ตัณหาวิจริต ๓๖ ประการที่เป็นไปในอดีต, ตัณหาวิจริต ๓๖ ประการที่เป็นไปในอนาคต, ตัณหาวิจริต ๓๖ ประการที่เป็นไปในปัจจุบัน. ตัณหาวิจริตจึงเป็น ๑๐๘ ประการ ด้วยอาการอย่างนี้. ‘‘අයං [Pg.534] ඛො සා, භික්ඛවෙ, තණ්හා ජාලිනී සරිතා විසටා විසත්තිකා, යාය අයං ලොකො උද්ධස්තො පරියොනද්ධො තන්තාකුලකජාතො ගුලාගුණ්ඨිකජාතො මුඤ්ජපබ්බජභූතො අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං සංසාරං නාතිවත්තතී’’ති. නවමං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัณหาที่เป็นดุจตาข่าย แล่นไป แผ่ซ่านไป เกาะเกี่ยวอยู่ ที่สัตว์โลกนี้ถูกครอบงำ รัดรึงไว้แล้ว ทำให้ยุ่งเหมือนกลุ่มด้าย ทำให้เป็นปมเหมือนปมเชือก เป็นเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ย่อมก้าวล่วงอบาย ทุคติ วินิบาต สังสารวัฏไปไม่ได้นั้น คือตัณหานี้แล. นวมสูตรที่ ๙ 10. පෙමසුත්තං ๑๐. เปมสูตร 200. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, (පෙමානි) ජායන්ති. කතමානි චත්තාරි? පෙමා පෙමං ජායති, පෙමා දොසො ජායති, දොසා පෙමං ජායති, දොසා දොසො ජායති. ๒๐๐. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรัก ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมเกิดขึ้น. ๔ ประการเป็นไฉน? คือ ความรักย่อมเกิดเพราะความรัก, ความชังย่อมเกิดเพราะความรัก, ความรักย่อมเกิดเพราะความชัง, ความชังย่อมเกิดเพราะความชัง. ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පෙමා පෙමං ජායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලස්ස ඉට්ඨො හොති කන්තො මනාපො. තං පරෙ ඉට්ඨෙන කන්තෙන මනාපෙන සමුදාචරන්ති. තස්ස එවං හොති – ‘යො ඛො ම්‍යායං පුග්ගලො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො, තං පරෙ ඉට්ඨෙන කන්තෙන මනාපෙන සමුදාචරන්තී’ති. සො තෙසු පෙමං ජනෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පෙමා පෙමං ජායති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรักย่อมเกิดเพราะความรัก เป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลในโลกนี้ เป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจของบุคคลหนึ่ง. ชนเหล่าอื่น ย่อมปฏิบัติต่อบุคคลนั้นโดยความเป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจ. บุคคลนั้นย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้เป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจของเรานั้น ชนเหล่าอื่นก็ปฏิบัติต่อเขาโดยความเป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจ’. เขาย่อมเกิดความรักในชนเหล่านั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรักย่อมเกิดเพราะความรัก เป็นอย่างนี้แล. ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පෙමා දොසො ජායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලස්ස ඉට්ඨො හොති කන්තො මනාපො. තං පරෙ අනිට්ඨෙන අකන්තෙන අමනාපෙන සමුදාචරන්ති. තස්ස එවං හොති – ‘යො ඛො ම්‍යායං පුග්ගලො ඉට්ඨො කන්තො මනාපො, තං පරෙ අනිට්ඨෙන අකන්තෙන අමනාපෙන සමුදාචරන්තී’ති. සො තෙසු දොසං ජනෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පෙමා දොසො ජායති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความชังย่อมเกิดเพราะความรัก เป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลในโลกนี้ เป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจของบุคคลหนึ่ง. ชนเหล่าอื่น ย่อมปฏิบัติต่อบุคคลนั้นโดยความไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจ. บุคคลนั้นย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้เป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจของเรานั้น ชนเหล่าอื่นกลับปฏิบัติต่อเขาโดยความไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจ’. เขาย่อมเกิดความชังในชนเหล่านั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความชังย่อมเกิดเพราะความรัก เป็นอย่างนี้แล. ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දොසා පෙමං ජායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලස්ස අනිට්ඨො හොති අකන්තො අමනාපො. තං පරෙ අනිට්ඨෙන අකන්තෙන අමනාපෙන සමුදාචරන්ති. තස්ස එවං හොති – ‘යො ඛො ම්‍යායං පුග්ගලො අනිට්ඨො අකන්තො අමනාපො, තං පරෙ අනිට්ඨෙන අකන්තෙන අමනාපෙන සමුදාචරන්තී’ති. සො තෙසු පෙමං ජනෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දොසා පෙමං ජායති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรักย่อมเกิดเพราะความชัง เป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลในโลกนี้ ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจของบุคคลหนึ่ง. ชนเหล่าอื่น ย่อมปฏิบัติต่อบุคคลนั้นโดยความไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจ. บุคคลนั้นย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจของเรานั้น ชนเหล่าอื่นก็ปฏิบัติต่อเขาโดยความไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจ’. เขาย่อมเกิดความรักในชนเหล่านั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรักย่อมเกิดเพราะความชัง เป็นอย่างนี้แล. ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දොසා දොසො ජායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුග්ගලස්ස අනිට්ඨො හොති අකන්තො අමනාපො. තං පරෙ ඉට්ඨෙන කන්තෙන මනාපෙන සමුදාචරන්ති. තස්ස එවං හොති – ‘යො ඛො ම්‍යායං පුග්ගලො අනිට්ඨො [Pg.535] අකන්තො අමනාපො, තං පරෙ ඉට්ඨෙන කන්තෙන මනාපෙන සමුදාචරන්තී’ති. සො තෙසු දොසං ජනෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දොසා දොසො ජායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි පෙමානි ජායන්ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความชังย่อมเกิดเพราะความชัง เป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลในโลกนี้ ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจของบุคคลหนึ่ง. ชนเหล่าอื่น ย่อมปฏิบัติต่อบุคคลนั้นโดยความเป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจ. บุคคลนั้นย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ไม่เป็นที่พอใจของเรานั้น ชนเหล่าอื่นกลับปฏิบัติต่อเขาโดยความเป็นที่รัก ที่ชอบใจ ที่พอใจ’. เขาย่อมเกิดความชังในชนเหล่านั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความชังย่อมเกิดเพราะความชัง เป็นอย่างนี้แล. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความรัก ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเกิดขึ้น. ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, යම්පිස්ස පෙමා පෙමං ජායති තම්පිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යොපිස්ස පෙමා දොසො ජායති සොපිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යම්පිස්ස දොසා පෙමං ජායති තම්පිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යොපිස්ස දොසා දොසො ජායති සොපිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยใด ภิกษุสงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่, ในสมัยนั้น ความรักที่เกิดเพราะความรักของเธอนั้น ย่อมไม่มี, ความชังที่เกิดเพราะความรักของเธอนั้น ย่อมไม่มี, ความรักที่เกิดเพราะความชังของเธอนั้น ย่อมไม่มี, ความชังที่เกิดเพราะความชังของเธอนั้น ย่อมไม่มี. ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛු විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, යම්පිස්ස පෙමා පෙමං ජායති තම්පිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යොපිස්ස පෙමා දොසො ජායති සොපිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යම්පිස්ස දොසා පෙමං ජායති තම්පිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති, යොපිස්ස දොසා දොසො ජායති සොපිස්ස තස්මිං සමයෙ න හොති. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุเข้าถึงทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌาน... เพราะวิตกวิจารสงบระงับอยู่ สมัยนั้น ความรักใดเกิดแก่เธอเพราะความรัก ความรักนั้นย่อมไม่มีแก่เธอ, ความชังใดเกิดแก่เธอเพราะความรัก ความชังนั้นย่อมไม่มีแก่เธอ, ความรักใดเกิดแก่เธอเพราะความชัง ความรักนั้นย่อมไม่มีแก่เธอ, ความชังใดเกิดแก่เธอเพราะความชัง ความชังนั้นย่อมไม่มีแก่เธอ ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, යම්පිස්ස පෙමා පෙමං ජායති තම්පිස්ස පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං, යොපිස්ස පෙමා දොසො ජායති සොපිස්ස පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යම්පිස්ස දොසා පෙමං ජායති තම්පිස්ස පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං, යොපිස්ස දොසා දොසො ජායති සොපිස්ස පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නෙව උස්සෙනෙති න පටිසෙනෙති න ධූපායති න පජ්ජලති න සම්පජ්ඣායති. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่, ความรักใดเกิดแก่เธอเพราะความรัก ความรักนั้นเธอก็ละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีอีก มีอันไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา, ความชังใดเกิดแก่เธอเพราะความรัก ความชังนั้นเธอก็ละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีอีก มีอันไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา, ความรักใดเกิดแก่เธอเพราะความชัง ความรักนั้นเธอก็ละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีอีก มีอันไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา, ความชังใดเกิดแก่เธอเพราะความชัง ความชังนั้นเธอก็ละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีอีก มีอันไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ลุกโพลง ไม่มัวเมา ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උස්සෙනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං; වෙදනං අත්තතො [Pg.536] සමනුපස්සති, වෙදනාවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා වෙදනං, වෙදනාය වා අත්තානං; සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සති, සඤ්ඤාවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා සඤ්ඤං, සඤ්ඤාය වා අත්තානං; සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, සඞ්ඛාරවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා සඞ්ඛාරෙ, සඞ්ඛාරෙසු වා අත්තානං; විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උස්සෙනෙති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่ายกตนเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีรูป, หรือเห็นรูปในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในรูป; ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีเวทนา, หรือเห็นเวทนาในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในเวทนา; ย่อมพิจารณาเห็นสัญญาโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีสัญญา, หรือเห็นสัญญาในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในสัญญา; ย่อมพิจารณาเห็นสังขารโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีสังขาร, หรือเห็นสังขารในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในสังขาร; ย่อมพิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา, หรือเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ, หรือเห็นวิญญาณในอัตตา, หรือเห็นอัตตาในวิญญาณ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่ายกตน ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න උස්සෙනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං; න වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, න වෙදනාවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා වෙදනං, න වෙදනාය වා අත්තානං; න සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සති, න සඤ්ඤාවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා සඤ්ඤං, න සඤ්ඤාය වා අත්තානං; න සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, න සඞ්ඛාරවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා සඞ්ඛාරෙ, න සඞ්ඛාරෙසු වා අත්තානං; න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න උස්සෙනෙති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าไม่ยกตนเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่พิจารณาเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีรูป, ไม่เห็นรูปในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในรูป; ย่อมไม่พิจารณาเห็นเวทนาโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีเวทนา, ไม่เห็นเวทนาในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในเวทนา; ย่อมไม่พิจารณาเห็นสัญญาโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีสัญญา, ไม่เห็นสัญญาในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในสัญญา; ย่อมไม่พิจารณาเห็นสังขารโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีสังขาร, ไม่เห็นสังขารในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในสังขาร; ย่อมไม่พิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา, ไม่เห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ, ไม่เห็นวิญญาณในอัตตา, ไม่เห็นอัตตาในวิญญาณ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่ยกตน ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසෙනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්කොසන්තං පච්චක්කොසති, රොසන්තං පටිරොසති, භණ්ඩන්තං පටිභණ්ඩති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසෙනෙති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าข่มผู้อื่นเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อถูกด่า ย่อมด่าตอบ, เมื่อถูกโกรธ ย่อมโกรธตอบ, เมื่อถูกทะเลาะด้วย ย่อมทะเลาะตอบ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าข่มผู้อื่น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පටිසෙනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්කොසන්තං න පච්චක්කොසති, රොසන්තං න පටිරොසති, භණ්ඩන්තං න පටිභණ්ඩති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පටිසෙනෙති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าไม่ข่มผู้อื่นเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อถูกด่า ย่อมไม่ด่าตอบ, เมื่อถูกโกรธ ย่อมไม่โกรธตอบ, เมื่อถูกทะเลาะด้วย ย่อมไม่ทะเลาะตอบ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่ข่มผู้อื่น ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධූපායති? අස්මීති, භික්ඛවෙ, සති ඉත්ථස්මීති හොති, එවංස්මීති හොති, අඤ්ඤථාස්මීති හොති, අසස්මීති හොති, සතස්මීති හොති, සන්ති හොති, ඉත්ථං සන්ති හොති, එවං සන්ති හොති, අඤ්ඤථා සන්ති හොති, අපිහං සන්ති හොති, අපිහං ඉත්ථං සන්ති හොති, අපිහං එවං සන්ති හොති, අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති හොති, භවිස්සන්ති හොති, ඉත්ථං භවිස්සන්ති හොති, එවං භවිස්සන්ති හොති, අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධූපායති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าฟุ้งซ่านเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีความยึดถือว่า ‘เรามีอยู่’ ดังนี้ ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างอื่น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราไม่เที่ยง’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราเที่ยง’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงมี’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างอื่น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงมี’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างอื่น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักมี’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างนี้’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างนั้น’ ก็มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างอื่น’ ก็มี. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าฟุ้งซ่าน ‘‘කථඤ්ච[Pg.537], භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ධූපායති? අස්මීති, භික්ඛවෙ, අසති ඉත්ථස්මීති න හොති, එවංස්මීති න හොති, අඤ්ඤථාස්මීති න හොති, අසස්මීති න හොති, සතස්මීති න හොති, සන්ති න හොති, ඉත්ථං සන්ති න හොති, එවං සන්ති න හොති, අඤ්ඤථා සන්ති න හොති, අපිහං සන්ති න හොති, අපිහං ඉත්ථං සන්ති න හොති, අපිහං එවං සන්ති න හොති, අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති න හොති, භවිස්සන්ති න හොති, ඉත්ථං භවිස්සන්ති න හොති, එවං භවිස්සන්ති න හොති, අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති න හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ධූපායති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าไม่ฟุ้งซ่านเป็นอย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อไม่มีความยึดถือว่า ‘เรามีอยู่’ ดังนี้ ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนั้น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างอื่น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราไม่เที่ยง’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราเที่ยง’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงมี’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนี้’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนั้น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราพึงเป็นอย่างอื่น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงมี’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างนี้’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างนั้น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘แม้ไฉนเราพึงเป็นอย่างอื่น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักมี’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างนี้’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างนั้น’ ก็ไม่มี, ความยึดถือว่า ‘เราจักเป็นอย่างอื่น’ ก็ไม่มี. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่ฟุ้งซ่าน ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පජ්ජලති? ඉමිනා අස්මීති, භික්ඛවෙ, සති ඉමිනා ඉත්ථස්මීති හොති, ඉමිනා එවංස්මීති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථාස්මීති හොති, ඉමිනා අසස්මීති හොති, ඉමිනා සතස්මීති හොති, ඉමිනා සන්ති හොති, ඉමිනා ඉත්ථං සන්ති හොති, ඉමිනා එවං සන්ති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං ඉත්ථං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං එවං සන්ති හොති, ඉමිනා අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති හොති, ඉමිනා භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා ඉත්ථං භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා එවං භවිස්සන්ති හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පජ්ජලති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมลุกโพลงอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย (เมื่อสิ่งนี้มีอยู่) ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเป็นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเป็นเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราไม่เที่ยงด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราเที่ยงด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราพึงมีด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราพึงมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราจักมีด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราจักมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราจักมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมมีความยึดถือว่า ‘เราจักมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมลุกโพลงอย่างนี้แล” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පජ්ජලති? ඉමිනා අස්මීති, භික්ඛවෙ, අසති ඉමිනා ඉත්ථස්මීති න හොති, ඉමිනා එවංස්මීති න හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථාස්මීති න හොති, ඉමිනා අසස්මීති න හොති, ඉමිනා සතස්මීති න හොති, ඉමිනා සන්ති න හොති, ඉමිනා ඉත්ථං සන්ති න හොති, ඉමිනා එවං සන්ති න හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා සන්ති න හොති, ඉමිනා අපිහං සන්ති න හොති, ඉමිනා අපිහං ඉත්ථං සන්ති න හොති, ඉමිනා අපිහං එවං සන්ති න හොති, ඉමිනා අපිහං අඤ්ඤථා සන්ති න හොති, ඉමිනා භවිස්සන්ති න හොති, ඉමිනා ඉත්ථං භවිස්සන්ති න හොති, ඉමිනා එවං භවිස්සන්ති න හොති, ඉමිනා අඤ්ඤථා භවිස්සන්ති න හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පජ්ජලති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมไม่ลุกโพลงอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย (เมื่อสิ่งนี้ไม่มีอยู่) ความยึดถือว่า ‘เราเป็นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราเป็นเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราเป็นอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราไม่เที่ยงด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราเที่ยงด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราพึงมีด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราพึงมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘ถ้าเราพึงมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้ ก็คงจะดี’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราจักมีด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราจักมีอย่างนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราจักมีเช่นนี้ด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ความยึดถือว่า ‘เราจักมีอย่างอื่นด้วยสิ่งนี้’ ย่อมไม่มี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมไม่ลุกโพลงอย่างนี้แล” ‘‘කථඤ්ච[Pg.538], භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්පජ්ඣායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අස්මිමානො පහීනො න හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්පජ්ඣායති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมครุ่นคิดอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อัสมิมานะของเธอยังละไม่ได้ ยังไม่เด็ดขาด ยังไม่ได้ทำให้เป็นดุจต้นตาลที่ถูกตัดยอด ยังไม่ได้ทำให้ถึงความไม่มีอีก ยังไม่มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมครุ่นคิดอย่างนี้แล” ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සම්පජ්ඣායති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අස්මිමානො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සම්පජ්ඣායතී’’ති. දසමං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมไม่ครุ่นคิดอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อัสมิมานะของเธอละได้แล้ว เด็ดขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจต้นตาลที่ถูกตัดยอดแล้ว ทำให้ถึงความไม่มีอีก มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมไม่ครุ่นคิดอย่างนี้แล” สูตรที่ ๑๐ จบ මහාවග්ගො පඤ්චමො. มหาวรรคที่ ๕ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ සොතානුගතං ඨානං, භද්දිය සාමුගිය වප්ප සාළ්හා ච; මල්ලික අත්තන්තාපො, තණ්හා පෙමෙන ච දසා තෙති. โสตานุคตสูตร ฐานสูตร ภัททิยสูตร สามุคิยสูตร วัปปสูตร สาฬหสูตร มัลลิกาสูตร อัตตันตปสูตร ตัณหาสูตร และเปมสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร චතුත්ථමහාපණ්ණාසකං සමත්තං. จตุตถมหาปัณณาสก์ จบ 5. පඤ්චමපණ්ණාසකං ๕. ปัญจมปัณณาสก์ (21) 1. සප්පුරිසවග්ගො (๒๑) ๑. สัปปุริสวรรค 1. සික්ඛාපදසුත්තං ๑. สิกขาปทสูตร 201. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච [Pg.539] වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๒๐๑. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ และอสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ จักแสดงสัตบุรุษ และสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า” ดังนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති, පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානෙ සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย ตนเองเป็นผู้ลักทรัพย์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการลักทรัพย์ด้วย ตนเองเป็นผู้ประพฤติผิดในกามด้วย ชักชวนผู้อื่นในการประพฤติผิดในกามด้วย ตนเองเป็นผู้พูดเท็จด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดเท็จด้วย ตนเองเป็นผู้ดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม งดเว้นจากการพูดเท็จ งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා [Pg.540] ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. පඨමං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ด้วย ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการลักทรัพย์ด้วย ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกามด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกามด้วย ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการพูดเท็จด้วย ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษ” สูตรที่ ๑ จบ 2. අස්සද්ධසුත්තං ๒. อัสสัทธสูตร 202. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ…. ๒๐๒. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ และอสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ จักแสดงสัตบุรุษ และสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ...” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, අප්පස්සුතො හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ เป็นผู้มีสุตะน้อย เป็นผู้เกียจคร้าน เป็นผู้มีสติหลงลืม เป็นผู้มีปัญญาทราม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච අස්සද්ධො හොති, පරඤ්ච අස්සද්ධියෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච අහිරිකො හොති, පරඤ්ච අහිරිකතාය සමාදපෙති; අත්තනා ච අනොත්තප්පී හොති, පරඤ්ච අනොත්තප්පෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච අප්පස්සුතො හොති, පරඤ්ච අප්පස්සුතෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච කුසීතො හොති, පරඤ්ච කොසජ්ජෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මුට්ඨස්සති හොති, පරඤ්ච මුට්ඨස්සච්චෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච දුප්පඤ්ඤො හොති, පරඤ්ච දුප්පඤ්ඤතාය සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่เลวกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ไม่มีศรัทธาด้วย ชักชวนผู้อื่นในการไม่มีศรัทธาด้วย, ตนเองเป็นผู้ไม่มีหิริด้วย ชักชวนผู้อื่นในการไม่มีหิริด้วย, ตนเองเป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะด้วย ชักชวนผู้อื่นในการไม่มีโอตตัปปะด้วย, ตนเองเป็นพหูสูตน้อยด้วย ชักชวนผู้อื่นในการเป็นพหูสูตน้อยด้วย, ตนเองเป็นคนเกียจคร้านด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นคนเกียจคร้านด้วย, ตนเองเป็นผู้มีสติหลงลืมด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นผู้มีสติหลงลืมด้วย, ตนเองเป็นผู้มีปัญญาทรามด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นผู้มีปัญญาทรามด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนที่เลวกว่าอสัตบุรุษ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සද්ධො හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีหิริ เป็นผู้มีโอตตัปปะ เป็นพหูสูต เป็นผู้ปรารภความเพียร เป็นผู้มีสติ เป็นผู้มีปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัตบุรุษ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සද්ධාසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සද්ධාසම්පදාය සමාදපෙති[Pg.541]; අත්තනා ච හිරිමා හොති, පරඤ්ච හිරිමතාය සමාදපෙති; අත්තනා ච ඔත්තප්පී හොති, පරඤ්ච ඔත්තප්පෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච බහුස්සුතො හොති, පරඤ්ච බාහුසච්චෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච ආරද්ධවීරියො හොති, පරඤ්ච වීරියාරම්භෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච උපට්ඨිතස්සති හොති, පරඤ්ච සතිඋපට්ඨානෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. දුතියං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่ดีกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาด้วย ชักชวนผู้อื่นในความถึงพร้อมด้วยศรัทธาด้วย, ตนเองเป็นผู้มีหิริด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นผู้มีหิริด้วย, ตนเองเป็นผู้มีโอตตัปปะด้วย ชักชวนผู้อื่นในโอตตัปปะด้วย, ตนเองเป็นพหูสูตด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเป็นพหูสูตด้วย, ตนเองเป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ชักชวนผู้อื่นในการปรารภความเพียรด้วย, ตนเองเป็นผู้มีสติตั้งมั่นด้วย ชักชวนผู้อื่นในการตั้งมั่นแห่งสติด้วย, ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญาด้วย ชักชวนผู้อื่นในความถึงพร้อมด้วยปัญญาด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนที่ดีกว่าสัตบุรุษ. จบสูตรที่ ๒ 3. සත්තකම්මසුත්තං ๓. สัตตกัมมสูตรที่ ๓ 203. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ…. ๒๐๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ และคนที่เลวกว่าอสัตบุรุษ จักแสดงสัตบุรุษ และคนที่ดีกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ... ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ เป็นผู้ลักทรัพย์ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม เป็นผู้พูดเท็จ เป็นผู้พูดส่อเสียด เป็นผู้พูดคำหยาบ เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච පිසුණවාචො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය සමාදපෙති; අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่เลวกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย, ตนเองเป็นผู้ลักทรัพย์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการลักทรัพย์ด้วย, ตนเองเป็นผู้ประพฤติผิดในกามด้วย ชักชวนผู้อื่นในการประพฤติผิดในกามด้วย, ตนเองเป็นผู้พูดเท็จด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดเท็จด้วย, ตนเองเป็นผู้พูดส่อเสียดด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดส่อเสียดด้วย, ตนเองเป็นผู้พูดคำหยาบด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดคำหยาบด้วย, ตนเองเป็นผู้พูดเพ้อเจ้อด้วย ชักชวนผู้อื่นในการพูดเพ้อเจ้อด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนที่เลวกว่าอสัตบุรุษ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො, හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ เป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดส่อเสียด เป็นผู้งดเว้นจากการพูดคำหยาบ เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัตบุรุษ ‘‘කතමො [Pg.542] ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. තතියං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่ดีกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการฆ่าสัตว์ด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการลักทรัพย์ด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกามด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการประพฤติผิดในกามด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการพูดเท็จด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดส่อเสียดด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการพูดส่อเสียดด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดคำหยาบด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการพูดคำหยาบด้วย, ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อด้วย ชักชวนผู้อื่นในเจตนางดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนที่ดีกว่าสัตบุรุษ. จบสูตรที่ ๓ 4. දසකම්මසුත්තං ๔. ทสกัมมสูตรที่ ๔ 204. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ…. ๒๐๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ และคนที่เลวกว่าอสัตบุรุษ จักแสดงสัตบุรุษ และคนที่ดีกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ... ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති, අභිජ්ඣාලු හොති, බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นอย่างไร? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ เป็นผู้ลักทรัพย์ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม เป็นผู้พูดเท็จ เป็นผู้พูดส่อเสียด เป็นผู้พูดคำหยาบ เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ มีอภิชฌามาก มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อสัตบุรุษ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච අභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති; අත්තනා ච බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච බ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีความเพ่งเล็งด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเพ่งเล็งด้วย ตนเองเป็นผู้มีจิตพยาบาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในความพยาบาทด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเห็นผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นผิดด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… අනභිජ්ඣාලු හොති, අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, සම්මාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต...ฯลฯ... เป็นผู้ไม่เพ่งเล็ง เป็นผู้มีจิตไม่พยาบาท เป็นผู้มีความเห็นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษ” ‘‘කතමො [Pg.543] ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති; අත්තනා ච අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච අබ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. චතුත්ථං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้ไม่เพ่งเล็งด้วย ชักชวนผู้อื่นในความไม่เพ่งเล็งด้วย ตนเองเป็นผู้มีจิตไม่พยาบาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในความไม่พยาบาทด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเห็นชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นชอบด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษ” จบสูตรที่ ๔ 5. අට්ඨඞ්ගිකසුත්තං ๕. อัฏฐังคิกสูตร 205. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ…. ๒๐๕. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ สัตบุรุษ และสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น...ฯลฯ...” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවාචො හොති, මිච්ඡාකම්මන්තො හොති, මිච්ඡාආජීවො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසති හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจมั่นผิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า อสัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාසඞ්කප්පෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවාචො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවාචාය සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාකම්මන්තො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාකම්මන්තෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාආජීවො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාආජීවෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවායාමො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවායාමෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාසති හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාසතියා සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාසමාධි හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාසමාධිම්හි සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเห็นผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีความดำริผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความดำริผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีวาจาผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในวาจาผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีการงานผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในการงานผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีการเลี้ยงชีพผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในการเลี้ยงชีพผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีความพยายามผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความพยายามผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีความระลึกผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความระลึกผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีความตั้งใจมั่นผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความตั้งใจมั่นผิดด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො හොති, සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความดำริชอบ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายามชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจมั่นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษ” ‘‘කතමො [Pg.544] ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාසඞ්කප්පො හොති, පරඤ්ච සම්මාසඞ්කප්පෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවාචො හොති, පරඤ්ච සම්මාවාචාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාකම්මන්තො හොති, පරඤ්ච සම්මාකම්මන්තෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාආජීවො හොති, පරඤ්ච සම්මාආජීවෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවායාමො හොති, පරඤ්ච සම්මාවායාමෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාසති හොති, පරඤ්ච සම්මාසතියා සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාසමාධි හොති, පරඤ්ච සම්මාසමාධිම්හි සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. පඤ්චමං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเห็นชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีความดำริชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความดำริชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีวาจาชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในวาจาชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีการงานชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในการงานชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีการเลี้ยงชีพชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในการเลี้ยงชีพชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีความพยายามชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความพยายามชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีความระลึกชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความระลึกชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีความตั้งใจมั่นชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความตั้งใจมั่นชอบด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษ” จบสูตรที่ ๕ 6. දසමග්ගසුත්තං ๖. ทสมัคคสูตร 206. ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච; සප්පුරිසඤ්ච, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ…. ๒๐๖. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสัตบุรุษ อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ สัตบุรุษ และสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น...ฯลฯ...” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති …පෙ… මිච්ඡාඤාණී හොති, මිච්ඡාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด...ฯลฯ... เป็นผู้มีความรู้ผิด เป็นผู้มีความหลุดพ้นผิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า อสัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාඤාණී හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเห็นผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นผิดด้วย...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีความรู้ผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความรู้ผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีความหลุดพ้นผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในความหลุดพ้นผิดด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่าอสัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… සම්මාඤාණී හොති, සම්මාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความรู้ชอบ เป็นผู้มีความหลุดพ้นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษ” ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාඤාණී හොති, පරඤ්ච සම්මාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච සම්මාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’ති. ඡට්ඨං. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเห็นชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเห็นชอบด้วย...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีความรู้ชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความรู้ชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีความหลุดพ้นชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในความหลุดพ้นชอบด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เราเรียกว่า สัตบุรุษที่ยิ่งกว่าสัตบุรุษ” จบสูตรที่ ๖ 7. පඨමපාපධම්මසුත්තං ๗. ปฐมปาปธรรมสูตร 207. ‘‘පාපඤ්ච [Pg.545] වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, පාපෙන පාපතරඤ්ච; කල්‍යාණඤ්ච, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ…. ๒๐๗. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงคนชั่ว คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่ว คนดี และคนดียิ่งกว่าคนดีแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ... ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපො. ภิกษุทั้งหลาย ก็คนชั่วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นมิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนชั่ว ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපෙන පාපතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපෙන පාපතරො. ภิกษุทั้งหลาย ก็คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่ว ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණො. ภิกษุทั้งหลาย ก็คนดีเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ...ฯลฯ... เป็นสัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนดี ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො’’ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็คนดียิ่งกว่าคนดีเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นสัมมาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนดียิ่งกว่าคนดี ดังนี้แล สัตตมสูตรที่ ๗ จบ 8. දුතියපාපධම්මසුත්තං ๘. ทุติยปาปธรรมสูตร 208. ‘‘පාපඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, පාපෙන පාපතරඤ්ච; කල්‍යාණඤ්ච, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරඤ්ච. තං සුණාථ, සාධුකං මනසිකරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. එවං…පෙ… එතදවොච – ๒๐๘. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงคนชั่ว คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่ว คนดี และคนดียิ่งกว่าคนดีแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ...ฯลฯ... พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… මිච්ඡාඤාණී හොති, මිච්ඡාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපො. ภิกษุทั้งหลาย ก็คนชั่วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นมิจฉาทิฏฐิ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีญาณผิด เป็นผู้มีวิมุตติผิด ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนชั่ว ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපෙන පාපතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාඤාණී හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපෙන පාපතරො. ภิกษุทั้งหลาย ก็คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีญาณผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในญาณผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีวิมุตติผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในวิมุตติผิดด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนชั่วยิ่งกว่าคนชั่ว ‘‘කතමො [Pg.546] ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති …පෙ… සම්මාඤාණී හොති, සම්මාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණො. ภิกษุทั้งหลาย ก็คนดีเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นสัมมาทิฏฐิ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีญาณชอบ เป็นผู้มีวิมุตติชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนดี ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාඤාණී හොති, පරඤ්ච සම්මාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච සම්මාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො’’ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็คนดียิ่งกว่าคนดีเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นสัมมาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีญาณชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในญาณชอบด้วย ตนเองเป็นผู้มีวิมุตติชอบด้วย ชักชวนผู้อื่นในวิมุตติชอบด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า คนดียิ่งกว่าคนดี ดังนี้แล อัฏฐมสูตรที่ ๘ จบ 9. තතියපාපධම්මසුත්තං ๙. ตติยปาปธรรมสูตร 209. ‘‘පාපධම්මඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරඤ්ච; කල්‍යාණධම්මඤ්ච, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ…. ๒๐๙. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงบุคคลผู้มีธรรมเลวทราม บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงาม และบุคคลผู้มีธรรมดีงามยิ่งกว่าแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ... ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපධම්මො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපධම්මො. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ...ฯลฯ... เป็นมิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมเลวทราม ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่าเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ด้วย ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่า ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මො. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมดีงามเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ...ฯลฯ... เป็นสัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงาม ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො’’ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมดีงามยิ่งกว่าเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากปาณาติบาตด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นสัมมาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงามยิ่งกว่า ดังนี้แล นวมสูตรที่ ๙ จบ 10. චතුත්ථපාපධම්මසුත්තං ๑๐. จตุตถปาปธรรมสูตร 210. ‘‘පාපධම්මඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරඤ්ච; කල්‍යාණධම්මඤ්ච, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ…. ๒๑๐. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงบุคคลผู้มีธรรมเลวทราม บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงาม และบุคคลผู้มีธรรมดีงามยิ่งกว่าแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ... ‘‘කතමො [Pg.547] ච, භික්ඛවෙ, පාපධම්මො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… මිච්ඡාඤාණී හොති, මිච්ඡාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපධම්මො. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นมิจฉาทิฏฐิ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีญาณผิด เป็นผู้มีวิมุตติผิด ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมเลวทราม ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාඤාණී හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච මිච්ඡාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่าเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีญาณผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในญาณผิดด้วย ตนเองเป็นผู้มีวิมุตติผิดด้วย ชักชวนผู้อื่นในวิมุตติผิดด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมเลวทรามยิ่งกว่า ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති…පෙ… සම්මාඤාණී හොති, සම්මාවිමුත්ති හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මො. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีธรรมดีงามเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นสัมมาทิฏฐิ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีญาณชอบ เป็นผู้มีวิมุตติชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีธรรมดีงาม ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාඤාණී හොති, පරඤ්ච සම්මාඤාණෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සම්මාවිමුත්ති හොති, පරඤ්ච සම්මාවිමුත්තියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีกัลยาณธรรมยิ่งกว่าบุคคลผู้มีกัลยาณธรรม เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองเป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสัมมาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ... ตนเองเป็นผู้มีสัมมาญาณะด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสัมมาญาณะด้วย ตนเองเป็นผู้มีสัมมาวิมุตติด้วย และชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสัมมาวิมุตติด้วย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่า ผู้มีกัลยาณธรรมยิ่งกว่าบุคคลผู้มีกัลยาณธรรม සප්පුරිසවග්ගො පඨමො. สัปปุริสวรรคที่ ๑ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ සික්ඛාපදඤ්ච අස්සද්ධං, සත්තකම්මං අථො ච දසකම්මං; අට්ඨඞ්ගිකඤ්ච දසමග්ගං, ද්වෙ පාපධම්මා අපරෙ ද්වෙති. ว่าด้วยสิกขาบท ๑ สูตร, ว่าด้วยคนไม่มีศรัทธา ๑ สูตร, ว่าด้วยกรรม ๗ อย่าง ๑ สูตร, ว่าด้วยกรรม ๑๐ อย่าง ๑ สูตร, ว่าด้วยมิจฉัตตะมีองค์ ๘ ๑ สูตร, ว่าด้วยมิจฉัตตะมีองค์ ๑๐ ๑ สูตร, ว่าด้วยคนมีบาปธรรม ๒ สูตร, และว่าด้วยคนมีบาปธรรมอีก ๒ สูตร (22) 2. පරිසාවග්ගො (๒๒) ๒. ปริสวรรค 1. පරිසාසුත්තං ๑. ปริสาสูตร 211. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පරිසදූසනා. කතමෙ චත්තාරො? භික්ඛු, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො පරිසදූසනො; භික්ඛුනී, භික්ඛවෙ, දුස්සීලා [Pg.548] පාපධම්මා පරිසදූසනා; උපාසකො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො පරිසදූසනො; උපාසිකා, භික්ඛවෙ, දුස්සීලා පාපධම්මා පරිසදූසනා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පරිසදූසනා. ๒๑๑. ภิกษุทั้งหลาย คนผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เป็นผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย ภิกษุณีผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เป็นผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย อุบาสกผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เป็นผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย อุบาสิกาผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เป็นผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย ภิกษุทั้งหลาย คนผู้ทำบริษัทให้เสื่อมเสีย ๔ จำพวกนี้แล ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පරිසසොභනා. කතමෙ චත්තාරො? භික්ඛු, භික්ඛවෙ, සීලවා කල්‍යාණධම්මො පරිසසොභනො; භික්ඛුනී, භික්ඛවෙ, සීලවතී කල්‍යාණධම්මා පරිසසොභනා; උපාසකො, භික්ඛවෙ, සීලවා කල්‍යාණධම්මො පරිසසොභනො; උපාසිකා, භික්ඛවෙ, සීලවතී කල්‍යාණධම්මා පරිසසොභනා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො පරිසසොභනා’’ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย คนผู้ทำบริษัทให้งดงาม ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นผู้ทำบริษัทให้งดงาม ภิกษุณีผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นผู้ทำบริษัทให้งดงาม อุบาสกผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นผู้ทำบริษัทให้งดงาม อุบาสิกาผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นผู้ทำบริษัทให้งดงาม ภิกษุทั้งหลาย คนผู้ทำบริษัทให้งดงาม ๔ จำพวกนี้แล 2. දිට්ඨිසුත්තං ๒. ทิฏฐิสูตร 212. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන, මිච්ඡාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๒๑๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต มิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන, සම්මාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต สัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ 3. අකතඤ්ඤුතාසුත්තං ๓. อกตัญญุสูตร 213. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන, අකතඤ්ඤුතා අකතවෙදිතා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๒๑๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ความเป็นคนอกตัญญู ไม่รู้อุปการะที่ท่านทำแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන, කතඤ්ඤුතාකතවෙදිතා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ความเป็นคนกตัญญู รู้อุปการะที่ท่านทำแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ 4. පාණාතිපාතීසුත්තං ๔. ปาณาติปาตีสูตร 214. …පෙ… පාණාතිපාතී [Pg.549] හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති…පෙ… පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති. චතුත්ථං. ๒๑๔. ...ฯลฯ... เป็นผู้ฆ่าสัตว์ เป็นผู้ลักทรัพย์ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม เป็นผู้พูดเท็จ ...ฯลฯ... เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ เป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ 5. පඨමමග්ගසුත්තං ๕. ปฐมมัคคสูตร 215. …පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවාචො හොති, මිච්ඡාකම්මන්තො හොති…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො හොති. පඤ්චමං. ๒๑๕. ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความดำริชอบ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ 6. දුතියමග්ගසුත්තං ๖. ทุติยมัคคสูตร 216. …පෙ… මිච්ඡාආජීවො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසති හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති…පෙ… සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති. ඡට්ඨං. ๒๑๖. ...ฯลฯ... เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจมั่นผิด ...ฯลฯ... เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายามชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจมั่นชอบ 7. පඨමවොහාරපථසුත්තං ๗. ปฐมโวหารปถสูตร 217. …පෙ… අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදී හොති, අසුතෙ සුතවාදී හොති, අමුතෙ මුතවාදී හොති, අවිඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ… අදිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදී හොති, අසුතෙ අසුතවාදී හොති, අමුතෙ අමුතවාදී හොති, අවිඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදී හොති. සත්තමං. ๒๑๗. ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ไม่ได้เห็น กล่าวว่าได้เห็น ในสิ่งที่ไม่ได้ยิน กล่าวว่าได้ยิน ในสิ่งที่ไม่ได้ทราบ กล่าวว่าได้ทราบ ในสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ไม่ได้เห็น กล่าวว่าไม่ได้เห็น ในสิ่งที่ไม่ได้ยิน กล่าวว่าไม่ได้ยิน ในสิ่งที่ไม่ได้ทราบ กล่าวว่าไม่ได้ทราบ ในสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าไม่ได้รู้แจ้ง 8. දුතියවොහාරපථසුත්තං ๘. ทุติยโวหารปถสูตร 218. …පෙ… දිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදී හොති, සුතෙ අසුතවාදී හොති, මුතෙ අමුතවාදී හොති, විඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ… දිට්ඨෙ දිට්ඨවාදී හොති, සුතෙ සුතවාදී හොති, මුතෙ මුතවාදී හොති, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදී හොති. අට්ඨමං. ๒๑๘. ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ได้เห็น กล่าวว่าไม่ได้เห็น ในสิ่งที่ได้ยิน กล่าวว่าไม่ได้ยิน ในสิ่งที่ได้ทราบ กล่าวว่าไม่ได้ทราบ ในสิ่งที่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าไม่ได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ได้เห็น กล่าวว่าได้เห็น ในสิ่งที่ได้ยิน กล่าวว่าได้ยิน ในสิ่งที่ได้ทราบ กล่าวว่าได้ทราบ ในสิ่งที่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าได้รู้แจ้ง 9. අහිරිකසුත්තං ๙. อหิริกสูตร 219. …පෙ… අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති…පෙ… සද්ධො හොති, සීලවා හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති. නවමං. ๒๑๙. ...ฯลฯ... เป็นคนไม่มีศรัทธา เป็นคนทุศีล เป็นคนไม่มีหิริ เป็นคนไม่มีโอตตัปปะ ...ฯลฯ... เป็นคนมีศรัทธา เป็นคนมีศีล เป็นคนมีหิริ เป็นคนมีโอตตัปปะ 10. දුස්සීලසුත්තං ๑๐. ทุสสีลสูตร 220. ‘‘චතූහි[Pg.550], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, කුසීතො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๒๒๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ เป็นคนไม่มีศรัทธา เป็นคนทุศีล เป็นคนเกียจคร้าน เป็นคนมีปัญญาทราม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? සද්ධො හොති, සීලවා හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, පඤ්ඤවා හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการไหนบ้าง คือ เป็นคนมีศรัทธา เป็นคนมีศีล เป็นคนปรารภความเพียร เป็นคนมีปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ පරිසාවග්ගො දුතියො. ปริสวรรคที่ ๒ จบ තස්සුද්දානං – อุทานประจำวรรคนั้น มีดังนี้ පරිසා දිට්ඨි අකතඤ්ඤුතා, පාණාතිපාතාපි ද්වෙ මග්ගා; ද්වෙ වොහාරපථා වුත්තා, අහිරිකං දුප්පඤ්ඤෙන චාති. ว่าด้วยบริษัท ๑, ทิฏฐิ ๑, ความอกตัญญู ๑, ปาณาติบาต ๑, มรรค ๒ สูตร, โวหารปถะที่ตรัสไว้ ๒ สูตร, ความไม่มีหิริ ๑, และคนไม่มีปัญญา ๑ (23) 3. දුච්චරිතවග්ගො (๒๓) ๓. ทุจริตวรรค 1. දුච්චරිතසුත්තං ๑. ทุจริตสูตรที่ ๑ 221. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, වචීදුච්චරිතානි. කතමානි චත්තාරි? මුසාවාදො, පිසුණා වාචා, ඵරුසා වාචා, සම්ඵප්පලාපො – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි වචීදුච්චරිතානි. චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, වචීසුචරිතානි. කතමානි චත්තාරි? සච්චවාචා, අපිසුණා වාචා, සණ්හා වාචා, මන්තවාචා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි වචීසුචරිතානී’’ති. පඨමං. ๒๒๑. ๒๒๑. ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้ วจีทุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ มุสาวาท (พูดเท็จ) ปิสุณาวาจา (พูดส่อเสียด) ผรุสวาจา (พูดคำหยาบ) สัมผัปปลาปะ (พูดเพ้อเจ้อ) ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้ วจีสุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ สัจจวาจา (พูดจริง) อปิสุณาวาจา (ไม่พูดส่อเสียด) สัณหวาจา (พูดอ่อนหวาน) มันตาวาจา (พูดมีหลักการ) ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้แล จบสูตรที่ ๑ 2. දිට්ඨිසුත්තං ๒. ทิฏฐิสูตรที่ ๒ 222. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො [Pg.551] ච විඤ්ඤූනං; බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන, මිච්ඡාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. ๒๒๒. ๒๒๒. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัดและถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต มิจฉาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัดและถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන, සම්මාදිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං; බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัดและไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต สัมมาทิฏฐิ ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัดและไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก จบสูตรที่ ๒ 3. අකතඤ්ඤුතාසුත්තං ๓. อกตัญญุสูตรที่ ๓ 223. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන, අකතඤ්ඤුතා අකතවෙදිතා – ඉමෙහි…පෙ… පණ්ඩිතො… කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන කතඤ්ඤුතාකතවෙදිතා…පෙ…. තතියං. ๒๒๓. ๒๒๓. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัดและถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ความเป็นผู้ไม่รู้อุปการะที่เขาทำแล้ว และไม่ตอบแทนอุปการะที่เขาทำแล้ว ...ฯลฯ... ส่วนบัณฑิต ...ฯลฯ... ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ความเป็นผู้รู้อุปการะที่เขาทำแล้ว และตอบแทนอุปการะที่เขาทำแล้ว ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๓ 4. පාණාතිපාතීසුත්තං ๔. ปาณาติปาติสูตรที่ ๔ 224. … පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති…පෙ… පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති…පෙ…. චතුත්ථං. ๒๒๔. ๒๒๔. ...เป็นผู้ฆ่าสัตว์ เป็นผู้ลักทรัพย์ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม เป็นผู้พูดเท็จ ...ฯลฯ... เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ เป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม เป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๔ 5. පඨමමග්ගසුත්තං ๕. ปฐมมัคคสูตรที่ ๕ 225. … මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවාචො හොති, මිච්ඡාකම්මන්තො හොති…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචො හොති, සම්මාකම්මන්තො හොති…පෙ…. පඤ්චමං. ๒๒๕. ๒๒๕. ...เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความดำริชอบ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๕ 6. දුතියමග්ගසුත්තං ๖. ทุติยมัคคสูตรที่ ๖ 226. … මිච්ඡාආජීවො [Pg.552] හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසති හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති…පෙ… සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති…පෙ…. ඡට්ඨං. ๒๒๖. ๒๒๖. ...เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจมั่นผิด ...ฯลฯ... เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายามชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจมั่นชอบ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๖ 7. පඨමවොහාරපථසුත්තං ๗. ปฐมโวหารปถสูตรที่ ๗ 227. … අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදී හොති, අසුතෙ සුතවාදී හොති, අමුතෙ මුතවාදී හොති, අවිඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ… අදිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදී හොති, අසුතෙ අසුතවාදී හොති, අමුතෙ අමුතවාදී හොති, අවිඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ…. සත්තමං. ๒๒๗. ๒๒๗. ...ในสิ่งที่ไม่ได้เห็น กล่าวว่าได้เห็น ในสิ่งที่ไม่ได้ยิน กล่าวว่าได้ยิน ในสิ่งที่ไม่ได้ทราบ กล่าวว่าได้ทราบ ในสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ไม่ได้เห็น กล่าวว่าไม่ได้เห็น ในสิ่งที่ไม่ได้ยิน กล่าวว่าไม่ได้ยิน ในสิ่งที่ไม่ได้ทราบ กล่าวว่าไม่ได้ทราบ ในสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าไม่ได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๗ 8. දුතියවොහාරපථසුත්තං ๘. ทุติยโวหารปถสูตรที่ ๘ 228. … දිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදී හොති, සුතෙ අසුතවාදී හොති, මුතෙ අමුතවාදී හොති, විඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ… දිට්ඨෙ දිට්ඨවාදී හොති, සුතෙ සුතවාදී හොති, මුතෙ මුතවාදී හොති, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදී හොති…පෙ…. අට්ඨමං. ๒๒๘. ๒๒๘. ...ในสิ่งที่ได้เห็น กล่าวว่าไม่ได้เห็น ในสิ่งที่ได้ยิน กล่าวว่าไม่ได้ยิน ในสิ่งที่ได้ทราบ กล่าวว่าไม่ได้ทราบ ในสิ่งที่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าไม่ได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... ในสิ่งที่ได้เห็น กล่าวว่าได้เห็น ในสิ่งที่ได้ยิน กล่าวว่าได้ยิน ในสิ่งที่ได้ทราบ กล่าวว่าได้ทราบ ในสิ่งที่ได้รู้แจ้ง กล่าวว่าได้รู้แจ้ง ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๘ 9. අහිරිකසුත්තං ๙. อหิริกสูตรที่ ๙ 229. … අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති…පෙ… සද්ධො හොති, සීලවා හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති…පෙ…. නවමං. ๒๒๙. ๒๒๙. ...เป็นผู้ไม่มีศรัทธา เป็นผู้ทุศีล เป็นผู้ไม่มีหิริ เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ ...ฯลฯ... เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีศีล เป็นผู้มีหิริ เป็นผู้มีโอตตัปปะ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๙ 10. දුප්පඤ්ඤසුත්තං ๑๐. ทุปปัญญสูตรที่ ๑๐ 230. … අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, කුසීතො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති…පෙ… සද්ධො හොති, සීලවා හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, පඤ්ඤවා හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. දසමං. ๒๓๐. ๒๓๐. ...เป็นผู้ไม่มีศรัทธา เป็นผู้ทุศีล เป็นผู้เกียจคร้าน เป็นผู้มีปัญญาทราม ...ฯลฯ... เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีศีล เป็นผู้ปรารภความเพียร เป็นผู้มีปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัดและไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก จบสูตรที่ ๑๐ 11. කවිසුත්තං ๑๑. กวิสูตรที่ ๑๑ 231. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.553], භික්ඛවෙ, කවී. කතමෙ චත්තාරො? චින්තාකවි, සුතකවි, අත්ථකවි, පටිභානකවි – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො කවී’’ති. එකාදසමං. ๒๓๑. ๒๓๑. ภิกษุทั้งหลาย กวี ๔ จำพวกนี้ กวี ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ จินตากวี (กวีผู้คิด) สุตกวี (กวีผู้ฟัง) อัตถกวี (กวีผู้แต่งอรรถ) ปฏิภาณกวี (กวีผู้มีปฏิภาณ) ภิกษุทั้งหลาย กวี ๔ จำพวกนี้แล จบสูตรที่ ๑๑ දුච්චරිතවග්ගො තතියො. ทุจริตวรรคที่ ๓ จบ තස්සුද්දානං – อุทานประจำวรรคนั้น มีดังนี้ දුච්චරිතං දිට්ඨි අකතඤ්ඤූ ච, පාණාතිපාතාපි ද්වෙ මග්ගා; ද්වෙ වොහාරපථා වුත්තා, අහිරිකං දුප්පඤ්ඤකවිනා චාති. ว่าด้วยทุจริต ๑, ทิฏฐิ ๑, อกตัญญู ๑, ปาณาติบาต ๑, มรรค ๒ สูตร, โวหารปถะที่ตรัสไว้ ๒ สูตร, อหิริกะ ๑, ทุปปัญญา ๑, และกวี ๑ (24) 4. කම්මවග්ගො (๒๔) ๔. กัมมวรรค 1. සංඛිත්තසුත්තං ๑. สังขิตตสูตร 232. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. පඨමං. ๒๓๒. “ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ กรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมขาวมีวิบากขาวมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ” จบสูตรที่ ๑ 2. විත්ථාරසුත්තං ๒. วิตถารสูตร 233. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ๒๓๓. “ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ กรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมขาวมีวิบากขาวมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมมีอยู่ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං [Pg.554] මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදියති එකන්තදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි සත්තා නෙරයිකා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං. “ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำมีวิบากดำเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่มีความเบียดเบียน เขาปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียน ผัสสะที่มีความเบียดเบียนย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนนั้น เขาถูกผัสสะที่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่มีความเบียดเบียน เป็นทุกข์โดยส่วนเดียว เหมือนพวกสัตว์นรก ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං අබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො අබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො අබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදියති එකන්තසුඛං, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං. “ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาวมีวิบากขาวเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่ไม่มีความเบียดเบียน เขาปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่ไม่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียน ผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียนย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียนนั้น เขาถูกผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่ไม่มีความเบียดเบียน เป็นสุขโดยส่วนเดียว เหมือนพวกเทพชั้นสุภกิณหะ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣාපි අබ්‍යාබජ්ඣාපි ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි අබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වෙදනං වෙදියති වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං. “ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้าง เขาปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขารที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้างแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้าง ผัสสะที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้าง ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้างนั้น เขาถูกผัสสะที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีบ้างถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่มีทั้งสุขทั้งทุกข์ระคนกันไป เหมือนพวกมนุษย์ เทวดาบางพวก และวินิปาติกะบางพวก ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาว ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා, යමිදං කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා, යමිදං කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං තස්ස පහානාය [Pg.555] යා චෙතනා – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. දුතියං. “ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมเป็นอย่างไร คือ เจตนาใดเพื่อละกรรมดำมีวิบากดำนั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมขาวมีวิบากขาวนั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวนั้น ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ” จบสูตรที่ ๒ 3. සොණකායනසුත්තං ๓. โสณกายสูตร 234. අථ ඛො සිඛාමොග්ගල්ලානො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සිඛාමොග්ගල්ලානො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ๒๓๔. ครั้งนั้นแล สิขโมคคัลลานพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง สิขโมคคัลลานพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘පුරිමානි, භො ගොතම, දිවසානි පුරිමතරානි සොණකායනො මාණවො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං එතදවොච – ‘සමණො ගොතමො සබ්බකම්මානං අකිරියං පඤ්ඤපෙති, සබ්බකම්මානං ඛො පන අකිරියං පඤ්ඤපෙන්තො උච්ඡෙදං ආහ ලොකස්ස – කම්මසච්චායං, භො, ලොකො කම්මසමාරම්භට්ඨායී’’’ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อวันก่อนๆ โสณกายมาณพเข้ามาหาข้าพเจ้าถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับข้าพเจ้าดังนี้ว่า ‘พระสมณโคดมย่อมบัญญัติความไม่ทำกรรมทุกอย่าง เมื่อบัญญัติความไม่ทำกรรมทุกอย่าง ก็ย่อมชื่อว่ากล่าวความขาดสูญของโลก เพราะโลกนี้มีกรรมเป็นสัจจะ มีการริเริ่มกรรมเป็นที่ตั้ง’” ‘‘දස්සනම්පි ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, සොණකායනස්ස මාණවස්ස නාභිජානාමි; කුතො පනෙවරූපො කථාසල්ලාපො! චත්තාරිමානි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ดูก่อนพราหมณ์ แม้แต่การเห็นโสณกายณมาณพ เราก็ไม่รู้จัก จะมีการสนทนาเช่นนี้แต่ที่ไหนได้ ดูก่อนพราหมณ์ กรรม ๔ ประการเหล่านี้ เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว กรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ กรรมดำมีวิบากดำมีอยู่ ดูก่อนพราหมณ์ กรรมขาวมีวิบากขาวมีอยู่ ดูก่อนพราหมณ์ กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวมีอยู่ ดูก่อนพราหมณ์ กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมมีอยู่ ‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදියති එකන්තදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි සත්තා නෙරයිකා. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං. ดูก่อนพราหมณ์ กรรมดำมีวิบากดำเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร อันมีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร อันมีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียน ผัสสะอันมีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันมีความเบียดเบียนนั้น เขาอันผัสสะที่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาอันมีความเบียดเบียน เป็นทุกข์โดยส่วนเดียว เหมือนเหล่าสัตว์นรก ฉะนั้น ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ ‘‘කතමඤ්ච[Pg.556], බ්‍රාහ්මණ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං අබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො අබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො අබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදියති එකන්තසුඛං, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං. ดูก่อนพราหมณ์ กรรมขาวมีวิบากขาวเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร อันไม่มีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร อันไม่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียน ผัสสะอันไม่มีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันไม่มีความเบียดเบียนนั้น เขาอันผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาอันไม่มีความเบียดเบียน เป็นสุขโดยส่วนเดียว เหมือนเหล่าเทพชั้นสุภกิณหะ ฉะนั้น ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว ‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣාපි අබ්‍යාබජ්ඣාපි ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි අබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වෙදනං වෙදියති වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං. ดูก่อนพราหมณ์ กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียน ผัสสะทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียนนั้น เขาอันผัสสะทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาทั้งที่มีความเบียดเบียนและไม่มีความเบียดเบียน คือสุขและทุกข์ระคนกันไป เหมือนมนุษย์ เทวดาบางพวก และวินิปาติกะบางพวก ฉะนั้น ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาว ‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? තත්‍ර, බ්‍රාහ්මණ, යමිදං කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා, යමිදං කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා, යමිදං කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං තස්ස පහානාය යා චෙතනා – ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. තතියං. ดูก่อนพราหมณ์ กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมเป็นไฉน ดูก่อนพราหมณ์ บรรดากรรมเหล่านั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมดำมีวิบากดำนั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมขาวมีวิบากขาวนั้น เจตนาใดเพื่อละกรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวนั้น ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม ดูก่อนพราหมณ์ กรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว 4. පඨමසික්ඛාපදසුත්තං ๔. ปฐมสิกขาปทสูตร 235. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං[Pg.557]; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං. ๒๓๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้ เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว กรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำมีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมขาวมีวิบากขาวมีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาวมีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรมมีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ ดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมขาวมีวิบากขาวเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม งดเว้นจากการพูดเท็จ งดเว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่เบียดเบียนบ้าง ไม่เบียดเบียนบ้าง...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. චතුත්ථං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ในกรรม ๔ อย่างนั้น กรรมใดที่เป็นกรรมดำมีวิบากดำ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ. จบสูตรที่ ๔ 5. දුතියසික්ඛාපදසුත්තං ๕. ทุติยสิกขาปทสูตร 236. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ๒๓๖. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ. ๔ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำ มีอยู่, กรรมขาวมีวิบากขาว มีอยู่, กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาว มีอยู่, กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม มีอยู่. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චෙන මාතා ජීවිතා වොරොපිතා හොති, පිතා ජීවිතා වොරොපිතො හොති, අරහං ජීවිතා වොරොපිතො හොති, තථාගතස්ස දුට්ඨෙන චිත්තෙන ලොහිතං [Pg.558] උප්පාදිතං හොති, සඞ්ඝො භින්නො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำมีวิบากดำ เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ฆ่ามารดา ฆ่าบิดา ฆ่าพระอรหันต์ มีจิตประทุษร้ายทำพระโลหิตของพระตถาคตให้ห้อขึ้น ทำสงฆ์ให้แตกกัน. ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, අනභිජ්ඣාලු හොති, අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาวมีวิบากขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากปิสุณาวาจา งดเว้นจากผรุสวาจา งดเว้นจากสัมผัปปลาปะ ไม่มากไปด้วยอภิชฌา มีจิตไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ. ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่เบียดเบียนบ้าง ไม่เบียดเบียนบ้าง...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යමිදං කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ในกรรม ๔ อย่างนั้น กรรมใดที่เป็นกรรมดำมีวิบากดำ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ. จบสูตรที่ ๕ 6. අරියමග්ගසුත්තං ๖. อริยมัคคสูตร 237. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ๒๓๗. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ. ๔ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย กรรมดำมีวิบากดำ มีอยู่, กรรมขาวมีวิบากขาว มีอยู่, กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาว มีอยู่, กรรมไม่ดำไม่ขาวมีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม มีอยู่. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมดำมีวิบากดำ เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่เบียดเบียน...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ. ‘‘කතමඤ්ච[Pg.559], භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาวมีวิบากขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่ไม่เบียดเบียน...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่เบียดเบียนบ้าง ไม่เบียดเบียนบ้าง...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม เป็นไฉน? สัมมาทิฏฐิ...ฯลฯ... สัมมาสมาธิ. ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ทราบ. จบสูตรที่ ๖ 7. බොජ්ඣඞ්ගසුත්තං ๗. โพชฌังคสูตร 238. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි…පෙ… කණ්හං කණ්හවිපාකං…පෙ… ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං. ๒๓๘. ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการเหล่านี้...ฯลฯ... กรรมดำมีวิบากดำ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่เบียดเบียน...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมขาวมีวิบากขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่ไม่เบียดเบียน...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති…පෙ… ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขารที่เบียดเบียนบ้าง ไม่เบียดเบียนบ้าง...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำทั้งขาว มีวิบากทั้งดำทั้งขาว. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති? සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො, වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි කම්මානි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානී’’ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม เป็นไฉน? คือ สติสัมโพชฌงค์ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ วิริยสัมโพชฌงค์ ปีติสัมโพชฌงค์ ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ สมาธิสัมโพชฌงค์ อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรม ๔ ประการนี้แล เราได้ประกาศแล้ว เพราะได้รู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว. สุตตันตะที่ ๗ 8. සාවජ්ජසුත්තං ๘. สาวัชชสูตร 239. ‘‘චතූහි[Pg.560], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන, සාවජ්ජාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๒๓๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ กายกรรมมีโทษ วจีกรรมมีโทษ มโนกรรมมีโทษ ทิฏฐิมีโทษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන, අනවජ්ජාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ กายกรรมไม่มีโทษ วจีกรรมไม่มีโทษ มโนกรรมไม่มีโทษ ทิฏฐิไม่มีโทษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้. สุตตันตะที่ ๘ 9. අබ්‍යාබජ්ඣසුත්තං ๙. อัพยาพัชฌสูตร 240. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? සබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๒๔๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ กายกรรมที่เบียดเบียน วจีกรรมที่เบียดเบียน มโนกรรมที่เบียดเบียน ทิฏฐิที่เบียดเบียน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? අබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, අබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන, අබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන, අබ්‍යාබජ්ඣාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ กายกรรมที่ไม่เบียดเบียน วจีกรรมที่ไม่เบียดเบียน มโนกรรมที่ไม่เบียดเบียน ทิฏฐิที่ไม่เบียดเบียน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาทิ้งไว้. สุตตันตะที่ ๙ 10. සමණසුත්තං ๑๐. สมณสูตร 241. ‘‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, (පඨමො) සමණො, ඉධ දුතියො සමණො, ඉධ තතියො සමණො, ඉධ චතුත්ථො සමණො; සුඤ්ඤා පරප්පවාදා සමණෙහි අඤ්ඤෙහී’ති – එවමෙතං, භික්ඛවෙ, සම්මා සීහනාදං නදථ. ๒๔๑. ภิกษุทั้งหลาย สมณะที่ ๑ มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๒ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๓ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๔ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น ลัทธิอื่นว่างจากสมณะทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงบันลือสีหนาทโดยชอบอย่างนี้เถิด ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණො. ภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๑ เป็นไฉน? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป จึงเป็นพระโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอน มีการตรัสรู้เป็นเบื้องหน้า ภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๑ ‘‘කතමො [Pg.561] ච, භික්ඛවෙ, දුතියො සමණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො සමණො. ภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๒ เป็นไฉน? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง จึงเป็นพระสกทาคามี มาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้งเดียวแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๒ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, තතියො සමණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො සමණො. ภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๓ เป็นไฉน? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๓ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො සමණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො සමණො. ภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะที่ ๔ เป็นไฉน? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป จึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้คือสมณะที่ ๔ ‘‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණො, ඉධ දුතියො සමණො, ඉධ තතියො සමණො, ඉධ චතුත්ථො සමණො; සුඤ්ඤා පරප්පවාදා සමණෙභි අඤ්ඤෙහී’ති – එවමෙතං, භික්ඛවෙ, සම්මා සීහනාදං නදථා’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย สมณะที่ ๑ มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๒ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๓ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๔ ก็มีอยู่แต่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น ลัทธิอื่นว่างจากสมณะทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงบันลือสีหนาทโดยชอบอย่างนี้เถิด. สุตตันตะที่ ๑๐ 11. සප්පුරිසානිසංසසුත්තං ๑๑. สัปปุริสานิสังสสูตร 242. ‘‘සප්පුරිසං, භික්ඛවෙ, නිස්සාය චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා. කතමෙ චත්තාරො? අරියෙන සීලෙන වඩ්ඪති, අරියෙන සමාධිනා වඩ්ඪති, අරියාය පඤ්ඤාය වඩ්ඪති, අරියාය විමුත්තියා වඩ්ඪති – සප්පුරිසං, භික්ඛවෙ, නිස්සාය ඉමෙ චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා’’ති. එකාදසමං. ๒๔๒. ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออาศัยสัตบุรุษ พึงหวังอานิสงส์ ๔ ประการได้ อานิสงส์ ๔ ประการ อะไรบ้าง? คือ ย่อมเจริญด้วยอริยศีล ย่อมเจริญด้วยอริยสมาธิ ย่อมเจริญด้วยอริยปัญญา ย่อมเจริญด้วยอริยวิมุตติ ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออาศัยสัตบุรุษ พึงหวังอานิสงส์ ๔ ประการนี้ได้. สุตตันตะที่ ๑๑ කම්මවග්ගො චතුත්ථො. กัมมวรรคที่ ๔ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ සංඛිත්ත විත්ථාර සොණකායන,සික්ඛාපදං අරියමග්ගො බොජ්ඣඞ්ගං; සාවජ්ජඤ්චෙව අබ්‍යාබජ්ඣං,සමණො ච සප්පුරිසානිසංසොති. สังขิตตสูตร วิตถารสูตร โสณกายสูตร สิกขาปทสูตร อริยมัคคสูตร โพชฌังคสูตร สาวัชชสูตร อัพยาพัชฌสูตร สมณสูตร และสัปปุริสานิสังสสูตร (25) 5. ආපත්තිභයවග්ගො (๒๕) ๕. อาปัตติภยวรรค 1. සඞ්ඝභෙදකසුත්තං ๑. สังฆเภทกสูตร 243. එකං [Pg.562] සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච – ‘‘අපි නු තං, ආනන්ද, අධිකරණං වූපසන්ත’’න්ති? ‘‘කුතො තං, භන්තෙ, අධිකරණං වූපසමිස්සති ! ආයස්මතො, භන්තෙ, අනුරුද්ධස්ස බාහියො නාම සද්ධිවිහාරිකො කෙවලකප්පං සඞ්ඝභෙදාය ඨිතො. තත්‍රායස්මා අනුරුද්ධො න එකවාචිකම්පි භණිතබ්බං මඤ්ඤතී’’ති. ๒๔๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า 'อานนท์ อธิกรณ์นั้นสงบระงับแล้วหรือ' ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อธิกรณ์นั้นจะสงบระงับได้อย่างไร พระพาหิยะ สัทธิวิหาริกของท่านพระอนุรุทธะ ตั้งหน้าตั้งตาเพื่อทำลายสงฆ์อย่างเดียว ในเรื่องนั้น ท่านพระอนุรุทธะก็มิได้สำคัญว่าจะควรกล่าวแม้สักคำหนึ่ง' ‘‘කදා පනානන්ද, අනුරුද්ධො සඞ්ඝමජ්ඣෙ අධිකරණෙසු වොයුඤ්ජති! නනු, ආනන්ද, යානි කානිචි අධිකරණානි උප්පජ්ජන්ති, සබ්බානි තානි තුම්හෙ චෙව වූපසමෙථ සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා ච. อานนท์ อนุรุทธะเคยขวนขวายในอธิกรณ์ทั้งหลายในท่ามกลางสงฆ์แต่เมื่อไรกัน อานนท์ อธิกรณ์ใดๆ ที่เกิดขึ้น อธิกรณ์ทั้งหมดนั้น เธอนั่นแหละ และพระสารีบุตรกับพระโมคคัลลานะ ควรจะช่วยกันระงับมิใช่หรือ ‘‘චත්තාරොමෙ, ආනන්ද, අත්ථවසෙ සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති. කතමෙ චත්තාරො? ඉධානන්ද, පාපභික්ඛු දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ ඛො මං භික්ඛූ ජානිස්සන්ති – දුස්සීලො පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතොති, සමග්ගා මං සන්තා නාසෙස්සන්ති; වග්ගා පන මං න නාසෙස්සන්තී’ති. ඉදං, ආනන්ද, පඨමං අත්ථවසං සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති. “ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ ๔ ประการเหล่านี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน อำนาจประโยชน์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติน่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารี เน่าใน ชุ่มด้วยราคะ เป็นดังหยากเยื่อ เกิดขึ้นแล้ว เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าภิกษุทั้งหลายจักรู้เราว่า ‘เป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติน่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารี เน่าใน ชุ่มด้วยราคะ เป็นดังหยากเยื่อเกิดขึ้นแล้ว’ ถ้าพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ก็จักกำจัดเราเสีย แต่ถ้าพวกเธอแตกแยกกัน ก็จักกำจัดเราไม่ได้’ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ประการที่ ๑ นี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน ‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, පාපභික්ඛු මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ ඛො මං භික්ඛූ ජානිස්සන්ති – මිච්ඡාදිට්ඨිකො අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතොති, සමග්ගා මං සන්තා නාසෙස්සන්ති; වග්ගා පන මං න නාසෙස්සන්තී’ති. ඉදං, ආනන්ද, දුතියං අත්ථවසං සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති. “ดูก่อนอานนท์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุชั่วเป็นมิจฉาทิฏฐิ ประกอบด้วยทิฏฐิอันถือเอาที่สุด เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าภิกษุทั้งหลายจักรู้เราว่า ‘เป็นมิจฉาทิฏฐิ ประกอบด้วยทิฏฐิอันถือเอาที่สุด’ ถ้าพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ก็จักกำจัดเราเสีย แต่ถ้าพวกเธอแตกแยกกัน ก็จักกำจัดเราไม่ได้’ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ประการที่ ๒ นี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน ‘‘පුන [Pg.563] චපරං, ආනන්ද, පාපභික්ඛු මිච්ඡාආජීවො හොති, මිච්ඡාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ ඛො මං භික්ඛූ ජානිස්සන්ති – මිච්ඡාආජීවො මිච්ඡාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙතීති, සමග්ගා මං සන්තා නාසෙස්සන්ති; වග්ගා පන මං න නාසෙස්සන්තී’ති. ඉදං, ආනන්ද, තතියං අත්ථවසං සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති. “ดูก่อนอานนท์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุชั่วเป็นผู้มีอาชีวะผิด เลี้ยงชีวิตด้วยมิจฉาอาชีวะ เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าภิกษุทั้งหลายจักรู้เราว่า ‘เป็นผู้มีอาชีวะผิด เลี้ยงชีวิตด้วยมิจฉาอาชีวะ’ ถ้าพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ก็จักกำจัดเราเสีย แต่ถ้าพวกเธอแตกแยกกัน ก็จักกำจัดเราไม่ได้’ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ประการที่ ๓ นี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน ‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, පාපභික්ඛු ලාභකාමො හොති සක්කාරකාමො අනවඤ්ඤත්තිකාමො. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ ඛො මං භික්ඛූ ජානිස්සන්ති – ලාභකාමො සක්කාරකාමො අනවඤ්ඤත්තිකාමොති, සමග්ගා මං සන්තා න සක්කරිස්සන්ති න ගරුං කරිස්සන්ති න මානෙස්සන්ති න පූජෙස්සන්ති; වග්ගා පන මං සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්තී’ති. ඉදං, ආනන්ද, චතුත්ථං අත්ථවසං සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දති. ඉමෙ ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො අත්ථවසෙ සම්පස්සමානො පාපභික්ඛු සඞ්ඝභෙදෙන නන්දතී’’ති. පඨමං. “ดูก่อนอานนท์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุชั่วเป็นผู้ใคร่ลาภ ใคร่สักการะ ใคร่ความไม่ถูกดูหมิ่น เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าภิกษุทั้งหลายจักรู้เราว่า ‘เป็นผู้ใคร่ลาภ ใคร่สักการะ ใคร่ความไม่ถูกดูหมิ่น’ ถ้าพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ก็จักไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชาเรา แต่ถ้าพวกเธอแตกแยกกัน ก็จักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา’ ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ประการที่ ๔ นี้ ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน ดูก่อนอานนท์ ภิกษุชั่วเมื่อเล็งเห็นอำนาจประโยชน์ ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมยินดีในการทำสงฆ์ให้แตกกัน” จบสูตรที่ ๑ 2. ආපත්තිභයසුත්තං ๒. อาปัตติภยสูตร 244. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, ආපත්තිභයානි. කතමානි චත්තාරි? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චොරං ආගුචාරිං ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙය්‍යුං – ‘අයං තෙ, දෙව, චොරො ආගුචාරී. ඉමස්ස දෙවො දණ්ඩං පණෙතූ’ති. තමෙනං රාජා එවං වදෙය්‍ය – ‘ගච්ඡථ, භො, ඉමං පුරිසං දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සීසං ඡින්දථා’ති. තමෙනං රඤ්ඤො පුරිසා දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සීසං ඡින්දෙය්‍යුං. තත්‍රඤ්ඤතරස්ස ථලට්ඨස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘පාපකං වත, භො, අයං පුරිසො කම්මං අකාසි ගාරය්හං සීසච්ඡෙජ්ජං. යත්‍ර හි නාම රඤ්ඤො පුරිසා දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සීසං ඡින්දිස්සන්ති[Pg.564]! සො වතස්සාහං එවරූපං පාපකම්මං න කරෙය්‍යං ගාරය්හං සීසච්ඡෙජ්ජ’න්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා එවං තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති පාරාජිකෙසු ධම්මෙසු. තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – අනාපන්නො වා පාරාජිකං ධම්මං න ආපජ්ජිස්සති, ආපන්නො වා පාරාජිකං ධම්මං යථාධම්මං පටිකරිස්සති. ๒๔๔. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัยที่เกิดจากอาบัติ ๔ ประการนี้ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนราชบุรุษจับโจรผู้ประพฤติชั่วได้แล้ว นำไปแสดงแก่พระราชาว่า ‘ขอเดชะ โจรผู้นี้เป็นผู้ประพฤติชั่วต่อพระองค์ ขอพระองค์ทรงลงพระอาญาแก่โจรผู้นี้เถิด’ พระราชาก็จะพึงรับสั่งอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย จงไปเถิด จงมัดบุรุษนี้ให้มีแขนไพล่หลังด้วยเชือกอย่างมั่นคง โกนศีรษะแล้ว ตระเวนประจานด้วยบัณเฑาะว์มีเสียงดังกระหึ่มไปตามถนนและทางสามแพร่ง แล้วนำออกทางประตูด้านทิศใต้ ไปตัดศีรษะที่ด้านทิศใต้ของเมือง’ ราชบุรุษก็จะพึงมัดบุรุษนั้นให้มีแขนไพล่หลังด้วยเชือกอย่างมั่นคง โกนศีรษะแล้ว ตระเวนประจานด้วยบัณเฑาะว์มีเสียงดังกระหึ่มไปตามถนนและทางสามแพร่ง แล้วนำออกทางประตูด้านทิศใต้ ไปตัดศีรษะที่ด้านทิศใต้ของเมือง บุรุษคนหนึ่งผู้ยืนอยู่ ณ ที่นั้น พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ บุรุษผู้นี้ได้ทำกรรมชั่วช้า น่าตำหนิ สมควรถูกตัดศีรษะ เพราะเหตุที่ราชบุรุษทั้งหลายมัดเขาให้มีแขนไพล่หลังด้วยเชือกอย่างมั่นคง โกนศีรษะแล้ว ตระเวนประจานด้วยบัณเฑาะว์มีเสียงดังกระหึ่มไปตามถนนและทางสามแพร่ง แล้วนำออกทางประตูด้านทิศใต้ ไปตัดศีรษะที่ด้านทิศใต้ของเมือง! ไฉนหนอ เราไม่พึงทำกรรมชั่วช้า น่าตำหนิ สมควรถูกตัดศีรษะเช่นนั้นเลย’ ฉันใดก็ฉันนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่ง มีความสำคัญในภัยอย่างแรงกล้าในปาราชิกธรรมทั้งหลายปรากฏขึ้นอย่างนี้ ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอพึงหวังได้ คือ ถ้ายังไม่ตัองอาบัติปาราชิก ก็จักไม่ตัองอาบัติปาราชิก หรือถ้าต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ก็จักกระทำคืนตามธรรม ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා මුසලං ඛන්ධෙ ආරොපෙත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං මොසල්ලං, යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමී’ති. තත්‍රඤ්ඤතරස්ස ථලට්ඨස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘පාපකං වත, භො, අයං පුරිසො කම්මං අකාසි ගාරය්හං මොසල්ලං. යත්‍ර හි නාම කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා මුසලං ඛන්ධෙ ආරොපෙත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වක්ඛති – ‘අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං මොසල්ලං, යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමීති. සො වතස්සාහං එවරූපං පාපකම්මං න කරෙය්‍යං ගාරය්හං මොසල්ල’න්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා එවං තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති සඞ්ඝාදිසෙසෙසු ධම්මෙසු, තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – අනාපන්නො වා සඞ්ඝාදිසෙසං ධම්මං න ආපජ්ජිස්සති, ආපන්නො වා සඞ්ඝාදිසෙසං ධම්මං යථාධම්මං පටිකරිස්සති. “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษนุ่งผ้าดำ สยายผม เอาสากวางไว้บนบ่า เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยสากแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น’ บุรุษคนหนึ่งผู้ยืนอยู่ในที่นั้น พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ผู้เจริญทั้งหลาย บุรุษผู้นี้ทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยสากหนอ เพราะเหตุที่เขานุ่งผ้าดำ สยายผม เอาสากวางไว้บนบ่า เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยสากแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น” เรานั้นแล ไม่พึงทำบาปกรรมเช่นนี้ที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยสากเลย’ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งมีความกลัวอย่างรุนแรงปรากฏขึ้นในสังฆาทิเสสธรรมทั้งหลาย ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอพึงหวังได้ คือ เมื่อยังไม่ตัองอาบัติสังฆาทิเสส ก็จักไม่ตัอง หรือเมื่อต้องอาบัติสังฆาทิเสสแล้ว ก็จักแก้ไขตามธรรม ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා භස්මපුටං ඛන්ධෙ ආරොපෙත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං භස්මපුටං. යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමී’ති. තත්‍රඤ්ඤතරස්ස ථලට්ඨස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘පාපකං වත, භො, අයං පුරිසො කම්මං අකාසි ගාරය්හං භස්මපුටං. යත්‍ර හි නාම කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා භස්මපුටං ඛන්ධෙ ආරොපෙත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වක්ඛති – අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං භස්මපුටං; යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමීති. සො වතස්සාහං එවරූපං පාපකම්මං න කරෙය්‍යං ගාරය්හං [Pg.565] භස්මපුට’න්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා එවං තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති පාචිත්තියෙසු ධම්මෙසු, තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – අනාපන්නො වා පාචිත්තියං ධම්මං න ආපජ්ජිස්සති, ආපන්නො වා පාචිත්තියං ධම්මං යථාධම්මං පටිකරිස්සති. “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษนุ่งผ้าดำ สยายผม เอาห่อเถ้าใส่บ่า เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยห่อเถ้าแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น’ บุรุษคนหนึ่งผู้ยืนอยู่ในที่นั้น พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ผู้เจริญทั้งหลาย บุรุษผู้นี้ทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยห่อเถ้าหนอ เพราะเหตุที่เขานุ่งผ้าดำ สยายผม เอาห่อเถ้าใส่บ่า เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยห่อเถ้าแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น” เรานั้นแล ไม่พึงทำบาปกรรมเช่นนี้ที่น่าตำหนิ สมควรแก่การทุบด้วยห่อเถ้าเลย’ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งมีความกลัวอย่างรุนแรงปรากฏขึ้นในปาจิตตีย์ธรรมทั้งหลาย ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอพึงหวังได้ คือ เมื่อยังไม่ตัองอาบัติปาจิตตีย์ ก็จักไม่ตัอง หรือเมื่อต้องอาบัติปาจิตตีย์แล้ว ก็จักแก้ไขตามธรรม ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං උපවජ්ජං. යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමී’ති. තත්‍රඤ්ඤතරස්ස ථලට්ඨස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘පාපකං වත, භො, අයං පුරිසො කම්මං අකාසි ගාරය්හං උපවජ්ජං. යත්‍ර හි නාම කාළවත්ථං පරිධාය කෙසෙ පකිරිත්වා මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං වක්ඛති – අහං, භන්තෙ, පාපකම්මං අකාසිං ගාරය්හං උපවජ්ජං; යෙන මෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොන්ති තං කරොමීති. සො වතස්සාහං එවරූපං පාපකම්මං න කරෙය්‍යං ගාරය්හං උපවජ්ජ’න්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා එවං තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති පාටිදෙසනීයෙසු ධම්මෙසු, තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං – අනාපන්නො වා පාටිදෙසනීයං ධම්මං න ආපජ්ජිස්සති, ආපන්නො වා පාටිදෙසනීයං ධම්මං යථාධම්මං පටිකරිස්සති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ආපත්තිභයානී’’ති. දුතියං. “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษนุ่งผ้าดำ สยายผม เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ ควรแก่การว่ากล่าวแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น’ บุรุษคนหนึ่งผู้ยืนอยู่ในที่นั้น พึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ผู้เจริญทั้งหลาย บุรุษผู้นี้ทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ ควรแก่การว่ากล่าวหนอ เพราะเหตุที่เขานุ่งผ้าดำ สยายผม เข้าไปหาหมู่ชนแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าทำบาปกรรมที่น่าตำหนิ ควรแก่การว่ากล่าวแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลายพอใจข้าพเจ้าด้วยเหตุใด ข้าพเจ้าจะทำเหตุนั้น” เรานั้นแล ไม่พึงทำบาปกรรมเช่นนี้ที่น่าตำหนิ ควรแก่การว่ากล่าวเลย’ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งมีความกลัวอย่างรุนแรงปรากฏขึ้นในปาฏิเทสนียธรรมทั้งหลาย ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอพึงหวังได้ คือ เมื่อยังไม่ตัองอาบัติปาฏิเทสนียะ ก็จักไม่ตัอง หรือเมื่อต้องอาบัติปาฏิเทสนียะแล้ว ก็จักแก้ไขตามธรรม ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ภัยคืออาบัติ ๔ ประการนี้แล” จบ สูตรที่ ๒ 3. සික්ඛානිසංසසුත්තං ๓. สิกขานิสังสสูตร 245. ‘‘සික්ඛානිසංසමිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති පඤ්ඤුත්තරං විමුත්තිසාරං සතාධිපතෙය්‍යං. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, සික්ඛානිසංසං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ආභිසමාචාරිකා සික්ඛා පඤ්ඤත්තා අප්පසන්නානං පසාදාය පසන්නානං භිය්‍යොභාවාය. යථා යථා, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ආභිසමාචාරිකා සික්ඛා පඤ්ඤත්තා අප්පසන්නානං පසාදාය පසන්නානං භිය්‍යොභාවාය තථා තථා සො තස්සා සික්ඛාය අඛණ්ඩකාරී හොති අච්ඡිද්දකාරී අසබලකාරී අකම්මාසකාරී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. ๒๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์นี้มีสิกขาเป็นอานิสงส์ มีปัญญาเป็นธรรมยิ่งกว่า มีวิมุตติเป็นแก่นสาร มีสติเป็นใหญ่ เราอยู่พรหมจรรย์นี้ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีสิกขาเป็นอานิสงส์เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย เราได้บัญญัติอภิสมาจาริกาสิกขาแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความเลื่อมใสของคนที่ยังไม่เลื่อมใส และเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของคนที่เลื่อมใสแล้ว เราบัญญัติอภิสมาจาริกาสิกขาแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความเลื่อมใสของคนที่ยังไม่เลื่อมใส และเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของคนที่เลื่อมใสแล้ว โดยประการใดๆ ภิกษุนั้นเป็นผู้ไม่ทำให้ขาด ไม่ทำให้ทะลุ ไม่ทำให้ด่าง ไม่ทำให้พร้อยในสิกขานั้น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย โดยประการนั้นๆ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ආදිබ්‍රහ්මචරියිකා සික්ඛා පඤ්ඤත්තා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යථා යථා, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ආදිබ්‍රහ්මචරියිකා සික්ඛා පඤ්ඤත්තා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථා තථා සො තස්සා සික්ඛාය අඛණ්ඩකාරී හොති [Pg.566] අච්ඡිද්දකාරී අසබලකාරී අකම්මාසකාරී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, සික්ඛානිසංසං හොති. “ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เราได้บัญญัติอาทิพรหมจริยิกาสิกขาแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง เราบัญญัติอาทิพรหมจริยิกาสิกขาแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง โดยประการใดๆ ภิกษุนั้นเป็นผู้ไม่ทำให้ขาด ไม่ทำให้ทะลุ ไม่ทำให้ด่าง ไม่ทำให้พร้อยในสิกขานั้น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย โดยประการนั้นๆ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีสิกขาเป็นอานิสงส์เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤුත්තරං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ධම්මා දෙසිතා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යථා යථා, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ධම්මා දෙසිතා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථා තථාස්ස තෙ ධම්මා පඤ්ඤාය සමවෙක්ඛිතා හොන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤුත්තරං හොති. “ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีปัญญาเป็นธรรมยิ่งกว่าเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง เราแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง โดยประการใดๆ ธรรมเหล่านั้นของภิกษุนั้นเป็นธรรมที่พิจารณาดีแล้วด้วยปัญญา โดยประการนั้นๆ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีปัญญาเป็นธรรมยิ่งกว่าเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, විමුත්තිසාරං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ධම්මා දෙසිතා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යථා යථා, භික්ඛවෙ, මයා සාවකානං ධම්මා දෙසිතා සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථා තථාස්ස තෙ ධම්මා විමුත්තියා ඵුසිතා හොන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, විමුත්තිසාරං හොති. ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีวิมุตติเป็นแก่นสารเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายอันเราแสดงแล้วแก่สาวกทั้งหลาย เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ โดยประการทั้งปวงในศาสนานี้ ภิกษุทั้งหลาย เราแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ โดยประการทั้งปวง โดยประการใดๆ ธรรมเหล่านั้นของสาวกนั้นเป็นธรรมที่ถูกวิมุตติถูกต้องแล้วโดยประการนั้นๆ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีวิมุตติเป็นแก่นสารเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, සතාධිපතෙය්‍යං හොති? ‘ඉති අපරිපූරං වා ආභිසමාචාරිකං සික්ඛං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා ආභිසමාචාරිකං සික්ඛං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’ති – අජ්ඣත්තංයෙව සති සූපට්ඨිතා හොති. ‘ඉති අපරිපූරං වා ආදිබ්‍රහ්මචරියිකං සික්ඛං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා ආදිබ්‍රහ්මචරියිකං සික්ඛං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’ති – අජ්ඣත්තංයෙව සති සූපට්ඨිතා හොති. ‘ඉති අසමවෙක්ඛිතං වා ධම්මං පඤ්ඤාය සමවෙක්ඛිස්සාමි, සමවෙක්ඛිතං වා ධම්මං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’ති – අජ්ඣත්තංයෙව සති සූපට්ඨිතා හොති. ‘ඉති අඵුසිතං වා ධම්මං විමුත්තියා ඵුසිස්සාමි, ඵුසිතං වා ධම්මං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’ති – අජ්ඣත්තංයෙව සති සූපට්ඨිතා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, සතාධිපතෙය්‍යං හොති. ‘සික්ඛානිසංසමිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති පඤ්ඤුත්තරං විමුත්තිසාරං සතාධිපතෙය්‍ය’න්ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත’’න්ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีสติเป็นใหญ่เป็นอย่างไร คือ ภิกษุมีสติปรากฏตั้งมั่นดีแล้วในภายในทีเดียวว่า ‘เราจักทำอภิสมาจาริกสิกขาที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์อภิสมาจาริกสิกขาที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ ภิกษุมีสติปรากฏตั้งมั่นดีแล้วในภายในทีเดียวว่า ‘เราจักทำอาทิพรหมจริยกาสิกขาที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์อาทิพรหมจริยกาสิกขาที่บริบูรณ์แล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ ภิกษุมีสติปรากฏตั้งมั่นดีแล้วในภายในทีเดียวว่า ‘เราจักพิจารณาธรรมที่ยังไม่ได้พิจารณาด้วยปัญญา หรือจักอนุเคราะห์ธรรมที่พิจารณาแล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ ภิกษุมีสติปรากฏตั้งมั่นดีแล้วในภายในทีเดียวว่า ‘เราจักถูกต้องธรรมที่ยังไม่ได้ถูกต้องด้วยวิมุตติ หรือจักอนุเคราะห์ธรรมที่ถูกต้องแล้วในธรรมนั้นๆ ด้วยปัญญา’ ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์มีสติเป็นใหญ่อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘พรหมจรรย์นี้มีสิกขาเป็นอานิสงส์ มีปัญญาเป็นเยี่ยม มีวิมุตติเป็นแก่นสาร มีสติเป็นใหญ่’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว 4. සෙය්‍යාසුත්තං ๔. เสยยาสูตรที่ ๔ 246. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සෙය්‍යා. කතමා චතස්සො? පෙතසෙය්‍යා, කාමභොගිසෙය්‍යා, සීහසෙය්‍යා, තථාගතසෙය්‍යා. කතමා [Pg.567] ච, භික්ඛවෙ, පෙතසෙය්‍යා? යෙභුය්‍යෙන, භික්ඛවෙ, පෙතා උත්තානා සෙන්ති; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පෙතසෙය්‍යා. ๒๔๖. ภิกษุทั้งหลาย การนอน ๔ อย่างนี้ การนอน ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ การนอนของเปรต ๑ การนอนของผู้บริโภคกาม ๑ การนอนของราชสีห์ ๑ การนอนของตถาคต ๑ ภิกษุทั้งหลาย การนอนของเปรตเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย โดยส่วนมาก เปรตย่อมนอนหงาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การนอนของเปรต ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, කාමභොගිසෙය්‍යා? යෙභුය්‍යෙන, භික්ඛවෙ, කාමභොගී වාමෙන පස්සෙන සෙන්ති; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමභොගිසෙය්‍යා. ภิกษุทั้งหลาย การนอนของผู้บริโภคกามเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย โดยส่วนมาก ผู้บริโภคกามย่อมนอนโดยข้างซ้าย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การนอนของผู้บริโภคกาม ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීහසෙය්‍යා? සීහො, භික්ඛවෙ, මිගරාජා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සෙය්‍යං කප්පෙති, පාදෙ පාදං අච්චාධාය, අන්තරසත්ථිම්හි නඞ්ගුට්ඨං අනුපක්ඛිපිත්වා. සො පටිබුජ්ඣිත්වා පුරිමං කායං අබ්භුන්නාමෙත්වා පච්ඡිමං කායං අනුවිලොකෙති. සචෙ, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා කිඤ්චි පස්සති කායස්ස වික්ඛිත්තං වා විසටං වා, තෙන, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා අනත්තමනො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා න කිඤ්චි පස්සති කායස්ස වික්ඛිත්තං වා විසටං වා, තෙන, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා අත්තමනො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීහසෙය්‍යා. ภิกษุทั้งหลาย การนอนของราชสีห์เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าย่อมสำเร็จการนอนโดยข้างขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า สอดหางไว้ในระหว่างขา มันตื่นขึ้นแล้วยกกายเบื้องหน้าขึ้น เหลียวดูกายเบื้องหลัง ภิกษุทั้งหลาย ถ้าราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าเห็นกายของตนแม้เล็กน้อยที่กระจัดกระจายหรือเคลื่อนไป ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าย่อมไม่พอใจ แต่ถ้า ภิกษุทั้งหลาย ราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าไม่เห็นกายของตนแม้เล็กน้อยที่กระจัดกระจายหรือเคลื่อนไป ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ราชสีห์เจ้าแห่งสัตว์สี่เท้าย่อมพอใจ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การนอนของราชสีห์ ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, තථාගතසෙය්‍යා? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, තථාගතසෙය්‍යා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො සෙය්‍යා’’ති. චතුත්ථං. ภิกษุทั้งหลาย การนอนของตถาคตเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตในศาสนานี้สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า การนอนของตถาคต ภิกษุทั้งหลาย การนอน ๔ อย่างนี้แล 5. ථූපාරහසුත්තං ๕. ถูปารหสูตรที่ ๕ 247. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ථූපාරහා. කතමෙ චත්තාරො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ථූපාරහො, පච්චෙකබුද්ධො ථූපාරහො, තථාගතසාවකො ථූපාරහො, රාජා චක්කවත්තී ථූපාරහො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ථූපාරහා’’ති. පඤ්චමං. ๒๔๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ควรแก่สถูป ๔ จำพวกนี้ ๔ จำพวก อะไรบ้าง คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าควรแก่สถูป ๑ พระปัจเจกพุทธเจ้าควรแก่สถูป ๑ สาวกของพระตถาคตควรแก่สถูป ๑ พระเจ้าจักรพรรดิควรแก่สถูป ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ควรแก่สถูป ๔ จำพวกนี้แล 6. පඤ්ඤාවුද්ධිසුත්තං ๖. ปัญญาวุฑฒิสูตรที่ ๖ 248. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මසවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම්මානුධම්මප්පටිපත්ති – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්තී’’ති. ඡට්ඨං. ๒๔๘. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญแห่งปัญญา ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การคบสัตบุรุษ ๑ การฟังพระสัทธรรม ๑ การทำไว้ในใจโดยแยบคาย ๑ การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญแห่งปัญญา 7. බහුකාරසුත්තං ๗. พหุการสูตรที่ ๗ 249. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.568], භික්ඛවෙ, ධම්මා මනුස්සභූතස්ස බහුකාරා හොන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මසවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම්මානුධම්මප්පටිපත්ති – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා මනුස්සභූතස්ස බහුකාරා හොන්තී’’ති. සත්තමං. ๒๔๙. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ มีอุปการะมากแก่ผู้ที่เป็นมนุษย์ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การคบสัตบุรุษ ๑ การฟังพระสัทธรรม ๑ การทำไว้ในใจโดยแยบคาย ๑ การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล มีอุปการะมากแก่ผู้ที่เป็นมนุษย์ 8. පඨමවොහාරසුත්තං ๘. ปฐมโวหารสูตรที่ ๘ 250. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අනරියවොහාරා. කතමෙ චත්තාරො? අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදිතා, අසුතෙ සුතවාදිතා, අමුතෙ මුතවාදිතා, අවිඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදිතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අනරියවොහාරා’’ති. අට්ඨමං. ๒๕๐. ภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหาร ๔ ประการนี้ อนริยโวหาร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าเห็น ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าฟัง ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าทราบ ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้งว่ารู้แจ้ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหาร ๔ ประการนี้แล 9. දුතියවොහාරසුත්තං ๙. ทุติยโวหารสูตรที่ ๙ 251. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අරියවොහාරා. කතමෙ චත්තාරො? අදිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදිතා, අසුතෙ අසුතවාදිතා, අමුතෙ අමුතවාදිතා, අවිඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදිතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අරියවොහාරා’’ති. නවමං. ๒๕๑. ภิกษุทั้งหลาย อริยโวหาร ๔ ประการนี้ อริยโวหาร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าไม่ได้ฟัง ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ ๑ การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้แจ้งว่าไม่ได้รู้แจ้ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย อริยโวหาร ๔ ประการนี้แล 10. තතියවොහාරසුත්තං ๑๐. ตติยโวหารสูตรที่ ๑๐ 252. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අනරියවොහාරා. කතමෙ චත්තාරො? දිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදිතා, සුතෙ අසුතවාදිතා, මුතෙ අමුතවාදිතා, විඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදිතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අනරියවොහාරා’’ති. දසමං. ๒๕๒. ภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหาร ๔ ประการนี้ อนริยโวหาร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การกล่าวสิ่งที่เห็นว่าไม่ได้เห็น ๑ การกล่าวสิ่งที่ฟังว่าไม่ได้ฟัง ๑ การกล่าวสิ่งที่ทราบว่าไม่ได้ทราบ ๑ การกล่าวสิ่งที่รู้แจ้งว่าไม่ได้รู้แจ้ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหาร ๔ ประการนี้แล 11. චතුත්ථවොහාරසුත්තං ๑๑. จตุตถโวหารสูตรที่ ๑๑ 253. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අරියවොහාරා. කතමෙ චත්තාරො? දිට්ඨෙ දිට්ඨවාදිතා, සුතෙ සුතවාදිතා, මුතෙ මුතවාදිතා, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදිතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අරියවොහාරා’’ති. එකාදසමං. ๒๕๓. ภิกษุทั้งหลาย อริยโวหาร ๔ ประการนี้ อริยโวหาร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ การกล่าวสิ่งที่เห็นว่าเห็น ๑ การกล่าวสิ่งที่ฟังว่าฟัง ๑ การกล่าวสิ่งที่ทราบว่าทราบ ๑ การกล่าวสิ่งที่รู้แจ้งว่ารู้แจ้ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย อริยโวหาร ๔ ประการนี้แล ආපත්තිභයවග්ගො පඤ්චමො. อาปัตติภยวรรคที่ ๕ จบ තස්සුද්දානං – อุททาน භෙදආපත්ති [Pg.569] සික්ඛා ච, සෙය්‍යා ථූපාරහෙන ච; පඤ්ඤාවුද්ධි බහුකාරා, වොහාරා චතුරො ඨිතාති. ว่าด้วยความแตกกัน ๑ ภัยคืออาบัติ ๑ สิกขา ๑ การนอน ๑ บุคคลผู้ควรแก่สถูป ๑ ความเจริญแห่งปัญญา ๑ ธรรมมีอุปการะมาก ๑ โวหาร ๔ ประการ ๑ පඤ්චමපණ්ණාසකං සමත්තං. ปัญจมปัณณาสก์ จบ (26) 6. අභිඤ්ඤාවග්ගො (๒๖) ๖. อภิญญาวรรค 1. අභිඤ්ඤාසුත්තං ๑. อภิญญาสูตร 254. ‘‘චත්තාරොමෙ[Pg.570], භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤෙය්‍යා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පහාතබ්බා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා භාවෙතබ්බා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා සච්ඡිකාතබ්බා. ๒๕๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งมีอยู่ ธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่งมีอยู่ ธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่งมีอยู่ ธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งมีอยู่ ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤෙය්‍යා. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งเป็นไฉน ได้แก่ อุปาทานขันธ์ ๕ นี้เราเรียกว่า ธรรมที่ควรกำหนดรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පහාතබ්බා? අවිජ්ජා ච භවතණ්හා ච – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා පහාතබ්බා. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่งเป็นไฉน ได้แก่ อวิชชาและภวตัณหา นี้เราเรียกว่า ธรรมที่ควรละด้วยปัญญาอันยิ่ง ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා භාවෙතබ්බා? සමථො ච විපස්සනා ච – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා භාවෙතබ්බා. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่งเป็นไฉน ได้แก่ สมถะและวิปัสสนา นี้เราเรียกว่า ธรรมที่ควรเจริญด้วยปัญญาอันยิ่ง ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා සච්ඡිකාතබ්බා? විජ්ජා ච විමුත්ති ච – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ධම්මා අභිඤ්ඤා සච්ඡිකාතබ්බා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා’’ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเป็นไฉน ได้แก่ วิชชาและวิมุตติ นี้เราเรียกว่า ธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล 2. පරියෙසනාසුත්තං ๒. ปริเยสนาสูตร 255. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, අනරියපරියෙසනා. කතමා චතස්සො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ජරාධම්මො සමානො ජරාධම්මංයෙව පරියෙසති; අත්තනා බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිධම්මංයෙව පරියෙසති; අත්තනා මරණධම්මො සමානො මරණධම්මංයෙව පරියෙසති; අත්තනා සංකිලෙසධම්මො සමානො සංකිලෙසධම්මංයෙව පරියෙසති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො අනරියපරියෙසනා. ๒๕๕. ภิกษุทั้งหลาย อนริยปริเยสนา (การแสวงหาที่ไม่ประเสริฐ) ๔ ประการนี้ อนริยปริเยสนา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองมีความแก่เป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดานั่นแหละ ตนเองมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดานั่นแหละ ตนเองมีความตายเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดานั่นแหละ ตนเองมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดานั่นแหละ ภิกษุทั้งหลาย อนริยปริเยสนา ๔ ประการนี้แล ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, අරියපරියෙසනා. කතමා චතස්සො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අත්තනා ජරාධම්මො සමානො ජරාධම්මෙ ආදීනවං විදිත්වා අජරං අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං නිබ්බානං පරියෙසති; අත්තනා බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිධම්මෙ ආදීනවං විදිත්වා අබ්‍යාධිං අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං [Pg.571] නිබ්බානං පරියෙසති; අත්තනා මරණධම්මො සමානො මරණධම්මෙ ආදීනවං විදිත්වා අමතං අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං නිබ්බානං පරියෙසති; අත්තනා සංකිලෙසධම්මො සමානො සංකිලෙසධම්මෙ ආදීනවං විදිත්වා අසංකිලිට්ඨං අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං නිබ්බානං පරියෙසති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො අරියපරියෙසනා’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย อริยปริเยสนา (การแสวงหาที่ประเสริฐ) ๔ ประการนี้ อริยปริเยสนา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตนเองมีความแก่เป็นธรรมดา ทราบชัดโทษในสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดาแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความแก่ อันยอดเยี่ยม เป็นแดนเกษมจากโยคะ ตนเองมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ทราบชัดโทษในสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดาแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเจ็บไข้ อันยอดเยี่ยม เป็นแดนเกษมจากโยคะ ตนเองมีความตายเป็นธรรมดา ทราบชัดโทษในสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดาแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความตาย อันยอดเยี่ยม เป็นแดนเกษมจากโยคะ ตนเองมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ทราบชัดโทษในสิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดาแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเศร้าหมอง อันยอดเยี่ยม เป็นแดนเกษมจากโยคะ ภิกษุทั้งหลาย อริยปริเยสนา ๔ ประการนี้แล 3. සඞ්ගහවත්ථුසුත්තං ๓. สังคหวัตถุสูตร 256. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ගහවත්ථූනි. කතමානි චත්තාරි? දානං, පෙය්‍යවජ්ජං, අත්ථචරියා, සමානත්තතා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනී’’ති. ๒๕๖. ภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้ สังคหวัตถุ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ทาน (การให้) ๒. เปยยวัชชะ (การพูดจาไพเราะ) ๓. อัตถจริยา (การประพฤติประโยชน์) ๔. สมานัตตตา (การวางตนสม่ำเสมอ) ภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้แล 4. මාලුක්‍යපුත්තසුත්තං ๔. มาลุงกยปุตตสูตร 257. අථ ඛො ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ๒๕๗. ครั้งนั้น ท่านพระมาลุงกยบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมาลุงกยบุตรนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘එත්ථ ඉදානි, මාලුක්‍යපුත්ත, කිං දහරෙ භික්ඛූ වක්ඛාම; යත්‍ර හි නාම ත්වං ජිණ්ණො වුද්ධො මහල්ලකො තථාගතස්ස සංඛිත්තෙන ඔවාදං යාචසී’’ති! ‘‘දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං; දෙසෙතු සුගතො සංඛිත්තෙන ධම්මං. අප්පෙව නාමාහං භගවතො භාසිතස්ස අත්ථං ආජානෙය්‍යං; අප්පෙව නාමාහං භගවතො භාසිතස්ස දායාදො අස්ස’’න්ති. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ ที่ข้าพระองค์ได้สดับธรรมของพระผู้มีพระภาคแล้ว จะพึงเป็นผู้หลีกออกอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่เถิด” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มาลุงกยบุตร ในเมื่อท่านผู้เฒ่า ผู้แก่ ผู้ใหญ่แล้ว ยังมาขอให้ตถาคตสอนโดยย่อ บัดนี้ เราจะว่าอะไรกะพวกภิกษุหนุ่ม ๆ เล่า” ท่านพระมาลุงกยบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อเถิด ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรมโดยย่อเถิด บางทีข้าพระองค์จะพึงรู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วได้ บางทีข้าพระองค์จะพึงเป็นทายาทแห่งธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วได้” ‘‘චත්තාරොමෙ, මාලුක්‍යපුත්ත, තණ්හුප්පාදා යත්ථ භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. කතමෙ චත්තාරො? චීවරහෙතු වා, මාලුක්‍යපුත්ත, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. පිණ්ඩපාතහෙතු වා, මාලුක්‍යපුත්ත, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. සෙනාසනහෙතු වා, මාලුක්‍යපුත්ත, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. ඉතිභවාභවහෙතු වා, මාලුක්‍යපුත්ත, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. ඉමෙ ඛො, මාලුක්‍යපුත්ත, චත්තාරො තණ්හුප්පාදා යත්ථ භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති. යතො ඛො, මාලුක්‍යපුත්ත[Pg.572], භික්ඛුනො තණ්හා පහීනා හොති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, අයං වුච්චති, මාලුක්‍යපුත්ත, ‘භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’’ති. มาลุงกยบุตร ที่เกิดแห่งตัณหา ๔ ประการนี้ ที่ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุ ที่เกิดแห่งตัณหา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุเพราะเหตุแห่งจีวรบ้าง เพราะเหตุแห่งบิณฑบาตบ้าง เพราะเหตุแห่งเสนาสนะบ้าง เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่บ้าง มาลุงกยบุตร ที่เกิดแห่งตัณหา ๔ ประการนี้แล ที่ตัณหาเมื่อจะเกิดย่อมเกิดแก่ภิกษุ มาลุงกยบุตร เมื่อใด ภิกษุละตัณหาได้เด็ดขาด ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้เป็นธรรมดา มาลุงกยบุตร ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว เป็นผู้รื้อสังโยชน์ได้แล้ว เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ’ අථ ඛො ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තො භගවතා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිතො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා මාලුක්‍යපුත්තො අරහතං අහොසීති. චතුත්ථං. ครั้งนั้น ท่านพระมาลุงกยบุตรได้รับการโอวาทนี้ของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป ครั้งนั้น ท่านพระมาลุงกยบุตรหลีกออกอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ทราบชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’ และท่านพระมาลุงกยบุตรก็ได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่ง 5. කුලසුත්තං ๕. กุลสูตร 258. ‘‘යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, කුලානි භොගෙසු මහත්තං පත්තානි න චිරට්ඨිතිකානි භවන්ති, සබ්බානි තානි චතූහි ඨානෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන. කතමෙහි චතූහි? නට්ඨං න ගවෙසන්ති, ජිණ්ණං න පටිසඞ්ඛරොන්ති, අපරිමිතපානභොජනා හොන්ති, දුස්සීලං ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආධිපච්චෙ ඨපෙන්ති. යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, කුලානි භොගෙසු මහත්තං පත්තානි න චිරට්ඨිතිකානි භවන්ති, සබ්බානි තානි ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන. ๒๕๘. ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงความมั่งคั่งในโภคทรัพย์แล้วดำรงอยู่ไม่ได้นาน ตระกูลเหล่านั้นทั้งหมดดำรงอยู่ไม่ได้นานเพราะฐานะ ๔ ประการ หรือฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ ประการนั้น ฐานะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไม่แสวงหาของที่หายไป ๒. ไม่ซ่อมแซมของที่เก่าคร่ำคร่า ๓. เป็นผู้บริโภคดื่มกินโดยไม่ประมาณ ๔. ตั้งสตรีหรือบุรุษผู้ทุศีลไว้ในตำแหน่งผู้เป็นใหญ่ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงความมั่งคั่งในโภคทรัพย์แล้วดำรงอยู่ไม่ได้นาน ตระกูลเหล่านั้นทั้งหมดดำรงอยู่ไม่ได้นานเพราะฐานะ ๔ ประการนี้ หรือฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ ประการนั้น ‘‘යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, කුලානි භොගෙසු මහත්තං පත්තානි චිරට්ඨිතිකානි භවන්ති, සබ්බානි තානි චතූහි ඨානෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන. කතමෙහි චතූහි? නට්ඨං ගවෙසන්ති, ජිණ්ණං පටිසඞ්ඛරොන්ති, පරිමිතපානභොජනා හොන්ති, සීලවන්තං ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආධිපච්චෙ ඨපෙන්ති. යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, කුලානි භොගෙසු මහත්තං පත්තානි චිරට්ඨිතිකානි භවන්ති, සබ්බානි තානි ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි, එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙනා’’ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงความมั่งคั่งในโภคทรัพย์แล้วดำรงอยู่ได้นาน ตระกูลเหล่านั้นทั้งหมดดำรงอยู่ได้นานเพราะฐานะ ๔ ประการ หรือฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ ประการนั้น ฐานะ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. แสวงหาของที่หายไป ๒. ซ่อมแซมของที่เก่าคร่ำคร่า ๓. เป็นผู้บริโภคดื่มกินโดยประมาณ ๔. ตั้งสตรีหรือบุรุษผู้มีศีลไว้ในตำแหน่งผู้เป็นใหญ่ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงความมั่งคั่งในโภคทรัพย์แล้วดำรงอยู่ได้นาน ตระกูลเหล่านั้นทั้งหมดดำรงอยู่ได้นานเพราะฐานะ ๔ ประการนี้ หรือฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ ประการนั้น 6. පඨමආජානීයසුත්තං ๖. ปฐมอาชานียสูตร 259. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං [Pg.573] ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ๒๕๙. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชาในโลกนี้ ๑. สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ๒. สมบูรณ์ด้วยกำลัง ๓. สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ๔. สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ๒. สมบูรณ์ด้วยกำลัง ๓. สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ๔. สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ...ฯลฯ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ อย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง อย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว อย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරොහපරිණාහසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරොහපරිණාහසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน อย่างนี้แล ‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก 7. දුතියආජානීයසුත්තං ๗. ทุติยอาชานียสูตร 260. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං [Pg.574] ගච්ඡති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති, බලසම්පන්නො ච, ජවසම්පන්නො ච, ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ๒๖๐. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชาในโลกนี้ ๑. สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ๒. สมบูรณ์ด้วยกำลัง ๓. สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ๔. สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති, බලසම්පන්නො ච, ජවසම්පන්නො ච, ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ๒. สมบูรณ์ด้วยกำลัง ๓. สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ๔. สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ...ฯลฯ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ อย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง อย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ...ฯลฯ... ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว อย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරොහපරිණාහසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරොහපරිණාහසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยขนาดและสัดส่วน อย่างนี้แล ‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. සත්තමං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก สูตรที่ ๗ จบ 8. බලසුත්තං ๘. พลสูตร 261. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? වීරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානී’’ති. අට්ඨමං. ๒๖๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้ พละ ๔ ประการเป็นไฉน คือ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญยาพละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พละ ๔ ประการนี้แล สูตรที่ ๘ จบ 9. අරඤ්ඤසුත්තං ๙. อรัญญสูตร 262. ‘‘චතූහි[Pg.575], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නාලං අරඤ්ඤවනප්පත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවිතුං. කතමෙහි චතූහි? කාමවිතක්කෙන, බ්‍යාපාදවිතක්කෙන, විහිංසාවිතක්කෙන, දුප්පඤ්ඤො හොති ජළො එලමූගො – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නාලං අරඤ්ඤවනප්පත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවිතුං. ๒๖๒. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ไม่สมควรจะเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ เป็นผู้มากด้วยกามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก เป็นผู้มีปัญญาทราม เป็นคนโง่เขลา เป็นคนใบ้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ไม่สมควรจะเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අරඤ්ඤවනප්පත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවිතුං. කතමෙහි චතූහි? නෙක්ඛම්මවිතක්කෙන, අබ්‍යාපාදවිතක්කෙන, අවිහිංසාවිතක්කෙන, පඤ්ඤවා හොති අජළො අනෙලමූගො – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අරඤ්ඤවනප්පත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවිතු’’න්ති. නවමං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ สมควรจะเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ เป็นผู้มากด้วยเนกขัมมวิตก อพยาบาทวิตก อวิหิงสาวิตก เป็นผู้มีปัญญา ไม่โง่เขลา ไม่เป็นใบ้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล สมควรจะเสพเสนาสนะอันสงัด คือ ป่าและป่าเปลี่ยว สูตรที่ ๙ จบ 10. කම්මසුත්තං ๑๐. กัมมสูตร 263. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන, සාවජ්ජාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. ๒๖๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด อสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ วิญญูชนติเตียนได้ และประสบบาปเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ กายกรรมมีโทษ วจีกรรมมีโทษ มโนกรรมมีโทษ ทิฏฐิมีโทษ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด อสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ วิญญูชนติเตียนได้ และประสบบาปเป็นอันมาก ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි චතූහි? අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන, අනවජ්ජාය දිට්ඨියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. දසමං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด สัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ กายกรรมไม่มีโทษ วจีกรรมไม่มีโทษ มโนกรรมไม่มีโทษ ทิฏฐิไม่มีโทษ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด สัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก สูตรที่ ๑๐ จบ අභිඤ්ඤාවග්ගො ඡට්ඨො. อภิญญาวรรคที่ ๖ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ අභිඤ්ඤා [Pg.576] පරියෙසනා, සඞ්ගහං මාලුක්‍යපුත්තො; කුලං ද්වෙ ච ආජානීයා, බලං අරඤ්ඤකම්මුනාති. อภิญญาสูตร ปริเยสนสูตร สังคหสูตร มาลุงกยปุตตสูตร กุลสูตร อาชานียสูตร ๒ สูตร พลสูตร อรัญญสูตร และกัมมสูตร (27) 7. කම්මපථවග්ගො (๒๗) ๗. กัมมปถวรรค 1. පාණාතිපාතීසුත්තං ๑. ปาณาติปาตีสูตร 264. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති, පාණාතිපාතෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, පාණාතිපාතස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๒๖๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ พอใจในการฆ่าสัตว์ และกล่าวสรรเสริญการฆ่าสัตว์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි චතූහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, පාණාතිපාතා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, පාණාතිපාතා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. පඨමං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ พอใจในการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ และกล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์ เหมือนถูกนำมาวางไว้ สูตรที่ ๑ จบ 2. අදින්නාදායීසුත්තං ๒. อทินนาทายีสูตร 265. ‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි චතූහි? අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අදින්නාදානෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, අදින්නාදානස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. ๒๖๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเกิดในนรก เหมือนถูกนำมาวางไว้ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้ลักทรัพย์ ชักชวนผู้อื่นในการลักทรัพย์ พอใจในการลักทรัพย์ และกล่าวสรรเสริญการลักทรัพย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... ‘‘අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අදින්නාදානා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, අදින්නාදානා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ…. දුතියං. ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการลักทรัพย์ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการลักทรัพย์ พอใจในการงดเว้นจากการลักทรัพย์ และกล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากการลักทรัพย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๒ จบ 3. මිච්ඡාචාරීසුත්තං ๓. มิจฉาจารีสูตร 266. … අත්තනා [Pg.577] ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. ๒๖๖. ...ตนเองเป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ชักชวนผู้อื่นในการประพฤติผิดในกาม พอใจในการประพฤติผิดในกาม และกล่าวสรรเสริญการประพฤติผิดในกาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. තතියං. ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม พอใจในการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม และกล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๓ จบ 4. මුසාවාදීසුත්තං ๔. มุสาวาทีสูตร 267. … අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, මුසාවාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, මුසාවාදස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. ๒๖๗. ...ตนเองเป็นผู้พูดเท็จ ชักชวนผู้อื่นในการพูดเท็จ พอใจในการพูดเท็จ และกล่าวสรรเสริญการพูดเท็จ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති, මුසාවාදා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, මුසාවාදා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ…. චතුත්ථං. ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการพูดเท็จ พอใจในการงดเว้นจากการพูดเท็จ และกล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากการพูดเท็จ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๔ จบ 5. පිසුණවාචාසුත්තං ๕. ปิสุณวาจาสูตร 268. … අත්තනා ච පිසුණවාචො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති, පිසුණාය වාචාය ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ…. ๒๖๘. ...ตนเองเป็นผู้กล่าววาจาส่อเสียดด้วย ชักชวนผู้อื่นในวาจาส่อเสียดด้วย พอใจในวาจาส่อเสียดด้วย กล่าวสรรเสริญวาจาส่อเสียดด้วย ...ฯลฯ... අත්තනා ච පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ…. පඤ්චමං. ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากวาจาส่อเสียดด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากวาจาส่อเสียดด้วย พอใจในการงดเว้นจากวาจาส่อเสียดด้วย กล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากวาจาส่อเสียดด้วย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๕ 6. ඵරුසවාචාසුත්තං ๖. ผรุสวาจาสูตร 269. … අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති, ඵරුසාය වාචාය ච වණ්ණං භාසති…පෙ…. ๒๖๙. ...ตนเองเป็นผู้กล่าววาจาหยาบด้วย ชักชวนผู้อื่นในวาจาหยาบด้วย พอใจในวาจาหยาบด้วย กล่าวสรรเสริญวาจาหยาบด้วย ...ฯลฯ... අත්තනා [Pg.578] ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. ඡට්ඨං. ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากวาจาหยาบด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากวาจาหยาบด้วย พอใจในการงดเว้นจากวาจาหยาบด้วย กล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากวาจาหยาบด้วย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๖ 7. සම්ඵප්පලාපසුත්තං ๗. สัมผัปปลาปสูตร 270. … අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, සම්ඵප්පලාපස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ…. ๒๗๐. ...ตนเองเป็นผู้กล่าวคำเพ้อเจ้อด้วย ชักชวนผู้อื่นในคำเพ้อเจ้อด้วย พอใจในคำเพ้อเจ้อด้วย กล่าวสรรเสริญคำเพ้อเจ้อด้วย ...ฯลฯ... අත්තනා [Pg.579] ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ…. සත්තමං. ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากคำเพ้อเจ้อด้วย ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากคำเพ้อเจ้อด้วย พอใจในการงดเว้นจากคำเพ้อเจ้อด้วย กล่าวสรรเสริญการงดเว้นจากคำเพ้อเจ้อด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๗ 8. අභිජ්ඣාලුසුත්තං ๘. อภิชฌาลุสูตร 271. … අත්තනා ච අභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති, අභිජ්ඣාය ච වණ්ණං භාසති…පෙ…. ๒๗๑. ...ตนเองเป็นผู้มีความเพ่งเล็งด้วย ชักชวนผู้อื่นในความเพ่งเล็งด้วย พอใจในความเพ่งเล็งด้วย กล่าวสรรเสริญความเพ่งเล็งด้วย ...ฯลฯ... ‘‘අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අනභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති, අනභිජ්ඣාය ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. අට්ඨමං. ตนเองเป็นผู้ไม่มีความเพ่งเล็งด้วย ชักชวนผู้อื่นในความไม่เพ่งเล็งด้วย พอใจในความไม่เพ่งเล็งด้วย กล่าวสรรเสริญความไม่เพ่งเล็งด้วย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๘ 9. බ්‍යාපන්නචිත්තසුත්තං ๙. พยาปันนจิตตสูตร 272. … අත්තනා ච බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච බ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, බ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, බ්‍යාපාදස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ…. ๒๗๒. ...ตนเองเป็นผู้มีจิตพยาบาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในพยาบาทด้วย พอใจในพยาบาทด้วย กล่าวสรรเสริญพยาบาทด้วย ...ฯลฯ... අත්තනා ච අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච අබ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අබ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති, අබ්‍යාපාදස්ස ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො…පෙ…. නවමං. ตนเองเป็นผู้มีจิตไม่พยาบาทด้วย ชักชวนผู้อื่นในความไม่พยาบาทด้วย พอใจในความไม่พยาบาทด้วย กล่าวสรรเสริญความไม่พยาบาทด้วย ...ฯลฯ... สูตรที่ ๙ 10. මිච්ඡාදිට්ඨිසුත්තං ๑๐. มิจฉาทิฏฐิสูตร 273. … අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති, මිච්ඡාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, මිච්ඡාදිට්ඨියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි…පෙ…. ๒๗๓. ...ตนเองเป็นผู้มีมิจฉาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิด้วย พอใจในมิจฉาทิฏฐิด้วย กล่าวสรรเสริญมิจฉาทิฏฐิด้วย ...ฯลฯ... අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති, සම්මාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති, සම්මාදිට්ඨියා ච වණ්ණං භාසති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙති. දසමං. ตนเองเป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิด้วย ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิด้วย พอใจในสัมมาทิฏฐิด้วย กล่าวสรรเสริญสัมมาทิฏฐิด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการเหล่านี้แล เป็นผู้ที่ถูกนำมาตั้งไว้ในสวรรค์เหมือนอย่างที่เขานำมาตั้งไว้ ฉะนั้น สูตรที่ ๑๐ කම්මපථවග්ගො සත්තමො. กัมมปถวรรคที่ ๗ (28) 8. රාගපෙය්‍යාලං (๒๘) ๘. ราคเปยยาล 1. සතිපට්ඨානසුත්තං ๑. สติปัฏฐานสูตร 274. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං; වෙදනාසු…පෙ… චිත්තෙ…පෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. පඨමං. ๒๗๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสีย อยู่ ...ฯลฯ... ในเวทนาทั้งหลาย ...ฯลฯ... ในจิต ...ฯลฯ... เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสีย อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ สูตรที่ ๑ 2. සම්මප්පධානසුත්තං ๒. สัมมัปปธานสูตร 275. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය…පෙ… අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය…පෙ… උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. දුතියං. ๒๗๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมปลูกฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ เพื่อมิให้อกุศลธรรมอันลามกที่ยังไม่เกิดบังเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพื่อละอกุศลธรรมอันลามกที่บังเกิดขึ้นแล้ว ...ฯลฯ... เพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดบังเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพื่อความตั้งอยู่ เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความเจริญยิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมที่บังเกิดขึ้นแล้ว ย่อมปลูกฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ สูตรที่ ๒ 3. ඉද්ධිපාදසුත්තං ๓. อิทธิปาทสูตร 276. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති; වීරියසමාධි…පෙ… චිත්තසමාධි…පෙ… වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං [Pg.580] භාවෙති. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. තතියං. ๒๗๖. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๔ ประการเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ...ฯลฯ... วิริยสมาธิ ...ฯลฯ... จิตตสมาธิ ...ฯลฯ... ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ สูตรที่ ๓ 4-30. පරිඤ්ඤාදිසුත්තානි ๔-๓๐. ปริญญาธิสูตร 277-303. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය … වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා…පෙ…. තිංසතිමං. ๒๗๗-๓๐๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อกำหนดรู้ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ...ฯลฯ... เพื่อละ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไป ...ฯลฯ... เพื่อความเสื่อมไป ...ฯลฯ... เพื่อความคลาย ...ฯลฯ... เพื่อความดับ ...ฯลฯ... เพื่อสละ ...ฯลฯ... เพื่อสละคืนซึ่งราคะ ...ฯลฯ... สูตรที่ ๓๐ 31-510. දොසඅභිඤ්ඤාදිසුත්තානි ๓๑-๕๑๐. โทสาภิญญาธิสูตร 304-783. ‘‘දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පළාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. දසුත්තරපඤ්චසතිමං. ๓๐๔-๗๘๓. ธรรม ๔ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่ง ...ฯลฯ... เพื่อกำหนดรู้ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ...ฯลฯ... เพื่อละ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไป ...ฯลฯ... เพื่อความเสื่อมไป ...ฯลฯ... เพื่อความคลาย ...ฯลฯ... เพื่อความดับ ...ฯลฯ... เพื่อสละ ...ฯลฯ... เพื่อสละคืนซึ่งโทสะ ...ฯลฯ... โมหะ ...ฯลฯ... โกธะ ...ฯลฯ... อุปนาหะ ...ฯลฯ... มักขะ ...ฯลฯ... ปลาสะ ...ฯลฯ... อิสสา ...ฯลฯ... มัจฉริยะ ...ฯลฯ... มายา ...ฯลฯ... สาเถยยะ ...ฯลฯ... ถัมภะ ...ฯลฯ... สารัมภะ ...ฯลฯ... มานะ ...ฯลฯ... อติมานะ ...ฯลฯ... มทะ ...ฯลฯ... ปมาทะ สูตรที่ ๕๑๐ රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං. ราคเปยยาล จบ චතුක්කනිපාතපාළි නිට්ඨිතා. จตุกกนิบาตปาฬิ จบ
བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi