. นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

その世尊、供養に値するお方、正しく自ら目覚めたお方に礼拝いたします。

องฺคุตฺตรนิกาโย

増支部（アングッタラ・ニカーヤ）

ติกนิปาตปาฬิ

三集（ティカ・ニパータ）

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. 第一の五十経篇（パタマ・パンナーサカ）

๑. พาลวคฺโค

1. 愚人品（バーラ・ヴァッガ）

๑. ภยสุตฺตํ

1. 恐怖経（バヤ・スッタ）

๑. เอวํ [Pg.99] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต ’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. このように私は聞いた。ある時、世尊は舎衛城（サーヴァッティー）の、給孤独長者（アナータピンディカ）の園である祇園精舎（ジェータ・ヴァナ）におられた。そこで世尊は比丘たちに“比丘たちよ”と呼びかけられた。比丘たちは“大徳（尊いお方）よ”と世尊に応答した。世尊は次のように言われた。

‘‘ยานิ กานิจิ, ภิกฺขเว, ภยานิ อุปฺปชฺชนฺติ สพฺพานิ ตานิ พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปทฺทวา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปสคฺคา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นฬาคารา วา ติณาคารา วา อคฺคิ มุตฺโต กูฏาคารานิปิ ฑหติ อุลฺลิตฺตาวลิตฺตานิ นิวาตานิ ผุสิตคฺคฬานิ ปิหิตวาตปานานิ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ภยานิ อุปฺปชฺชนฺติ สพฺพานิ ตานิ พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปทฺทวา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปสคฺคา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต.

“比丘たちよ、いかなる恐怖（バヤ）が生じるにせよ、それらはすべて愚かな者（愚人）によって生じるのであり、賢い者（賢者）によって生じるのではない。いかなる災難（ウパッダヴァ）が生じるにせよ、それらはすべて愚かな者によって生じるのであり、賢い者によって生じるのではない。いかなる不運（ウパサッガ）が生じるにせよ、それらはすべて愚かな者によって生じるのであり、賢い者によって生じるのではない。比丘たちよ、例えば、葦（あし）の小屋や草の小屋から出た火が、内外を塗り固め、風の入らない、閂（かんぬき）を差し窓を閉め切った、尖塔のある精舎（楼閣）をも焼き尽くすように。比丘たちよ、そのように、いかなる恐怖が生じるにせよ、それらはすべて愚かな者によって生じるのであり、賢い者によって生じるのではない。いかなる災難が生じるにせよ、それらはすべて愚かな者によって生じるのであり、賢い者によって生じるのではない。いかなる不運が生じるにせよ、それらはすべて愚かな者によって生じるのであり、賢い者によって生じるのではない。”

‘‘อิติ [Pg.100] โข, ภิกฺขเว, สปฺปฏิภโย พาโล, อปฺปฏิภโย ปณฺฑิโต. สอุปทฺทโว พาโล, อนุปทฺทโว ปณฺฑิโต. สอุปสคฺโค พาโล, อนุปสคฺโค ปณฺฑิโต. นตฺถิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตโต ภยํ, นตฺถิ ปณฺฑิตโต อุปทฺทโว, นตฺถิ ปณฺฑิตโต อุปสคฺโค.

“比丘たちよ、このように、愚かな者は恐怖を伴い、賢い者は恐怖を伴わない。愚かな者は災難を伴い、賢い者は災難を伴わない。愚かな者は不運を伴い、賢い者は不運を伴わない。比丘たちよ、賢い者から恐怖が生じることはなく、賢い者から災難が生じることはなく、賢い者から不運が生じることはない。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา, เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、それゆえ、このように学ぶべきである。‘愚かな者であると知られるべき三つの法（性質）を備えているなら、その三つの法を遠ざけ、賢い者であると知られるべき三つの法を備えているなら、その三つの法を保って実践しよう’と。比丘たちよ、このように学ぶべきである。”（第一の経）

๒. ลกฺขณสุตฺตํ

2. 特徴経（ラッカナ・スッタ）

๒. ‘‘กมฺมลกฺขโณ, ภิกฺขเว, พาโล, กมฺมลกฺขโณ ปณฺฑิโต, อปทานโสภนี ปญฺญาติ. ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

2. “比丘たちよ、愚かな者は自らの行為（業）を特徴とし、賢い者もまた自らの行為を特徴とする。智慧は、その振る舞いによって輝くものである。比丘たちよ、三つの法を備える者を愚かな者であると知るべきである。いかなる三つか。身の悪行、口の悪行、意（こころ）の悪行である。比丘たちよ、これら三つの法を備える者を愚かな者であると知るべきである。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ.

“比丘たちよ、三つの法を備える者を賢い者であると知るべきである。いかなる三つか。身の善行、口の善行、意の善行である。比丘たちよ、これら三つの法を備える者を賢い者であると知るべきである。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา, เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、それゆえ、このように学ぶべきである。‘愚かな者であると知られるべき三つの法を備えているなら、その三つの法を遠ざけ、賢い者であると知られるべき三つの法を備えているなら、その三つの法を保って実践しよう’と。比丘たちよ、このように学ぶべきである。”（第二の経）

๓. จินฺตีสุตฺตํ

3. 思考経（チンティー・スッタ）

๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, พาโล ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ ทุพฺภาสิตภาสี จ ทุกฺกฏกมฺมการี จ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, พาโล ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ อภวิสฺส ทุพฺภาสิตภาสี จ ทุกฺกฏกมฺมการี จ, เกน นํ ปณฺฑิตา ชาเนยฺยุํ – ‘พาโล อยํ ภวํ อสปฺปุริโส’ติ? ยสฺมา [Pg.101] จ โข, ภิกฺขเว, พาโล ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ ทุพฺภาสิตภาสี จ ทุกฺกฏกมฺมการี จ ตสฺมา นํ ปณฺฑิตา ชานนฺติ – ‘พาโล อยํ ภวํ อสปฺปุริโส’ติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ.

3. “比丘たちよ、愚かな者には、愚かな者としての三つの特徴、三つの兆候、三つの振る舞いがある。いかなる三つか。比丘たちよ、ここにおいて、愚かな者は、悪しきことを考え、悪しきことを語り、悪しきことを行う者である。比丘たちよ、もし愚かな者が、悪しきことを考えず、悪しきことを語らず、悪しきことを行わないのであれば、賢い者たちはどうして‘この御仁は愚かな者であり、善からぬ人（非善士）である’と知るだろうか。比丘たちよ、愚かな者は悪しきことを考え、語り、行うがゆえに、賢い者たちは‘この御仁は愚かな者であり、善からぬ人である’と知るのである。比丘たちよ、これらが愚かな者の三つの特徴、三つの兆候、三つの振る舞いである。”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ สุภาสิตภาสี จ สุกตกมฺมการี จ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต สุจินฺติตจินฺตี จ อภวิสฺส สุภาสิตภาสี จ สุกตกมฺมการี จ, เกน นํ ปณฺฑิตา ชาเนยฺยุํ – ‘ปณฺฑิโต อยํ ภวํ สปฺปุริโส’ติ? ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ สุภาสิตภาสี จ สุกตกมฺมการี จ ตสฺมา นํ ปณฺฑิตา ชานนฺติ – ‘ปณฺฑิโต อยํ ภวํ สปฺปุริโส’ติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ. ตสฺมาติห…. ตติยํ.

“比丘たちよ、賢い者には、賢い者としての三つの特徴、三つの兆候、三つの振る舞いがある。いかなる三つか。比丘たちよ、ここにおいて、賢い者は、善きことを考え、善きことを語り、善きことを行う者である。比丘たちよ、もし賢い者が、善きことを考えず、善きことを語らず、善きことを行わないのであれば、賢い者たちはどうして‘この御仁は賢い者であり、善き人（善士）である’と知るくだろうか。比丘たちよ、賢い者は善きことを考え、語り、行うがゆえに、賢い者たちは‘この御仁は賢い者であり、善き人である’と知るのである。比丘たちよ、これらが賢い者の三つの特徴、三つの兆候、三つの振る舞いである。それゆえ、ここにおいて……。（第三の経）”

๔. อจฺจยสุตฺตํ

4. 過失経（アッチャヤ・スッタ）

๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อจฺจยํ อจฺจยโต น ปสฺสติ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ นปฺปฏิกโรติ, ปรสฺส โข ปน อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ นปฺปฏิคฺคณฺหาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

4. “比丘たちよ、三つの法を備える者を愚かな者であると知るべきである。いかなる三つか。過失を過失として見ないこと、過失を過失として見ても法（理）に従って悔い改めないこと、他人が過失を告白しても法に従ってそれを受け入れないことである。比丘たちよ、これら三つの法を備える者を愚かな者であると知るべきである。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อจฺจยํ อจฺจยโต ปสฺสติ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, ปรสฺส โข ปน อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ ปฏิคฺคณฺหาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. ตสฺมาติห…. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、三つの法を備える者を賢い者であると知るべきである。いかなる三つか。過失を過失として見ること、過失を過失として見て法に従って悔い改めること、他人が過失を告白したときに法に従ってそれを受け入れることである。比丘たちよ、これら三つの法を備える者を賢い者であると知るべきである。それゆえ、ここにおいて……。（第四の経）”

๕. อโยนิโสสุตฺตํ

5. 非如理経（アヨーニソー・スッタ）

๕. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อโยนิโส ปญฺหํ กตฺตา โหติ, อโยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตา โหติ, ปรสฺส โข ปน โยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺชิตํ ปริมณฺฑเลหิ [Pg.102] ปทพฺยญฺชเนหิ สิลิฏฺเฐหิ อุปคเตหิ นาพฺภนุโมทิตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

5. “比丘たちよ、三つの法を具足した者は愚者であると知るべきである。いかなる三つか。理にかなわない仕方で問いを立て、理にかなわない仕方で問いに答え、他人が理にかなった仕方で、円満な語句を用い、滑らかで、道理にかなった答えを出したとき、それを喜ばない。比丘たちよ、これら三つの法を具足した者は愚者であると知るべきである。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? โยนิโส ปญฺหํ กตฺตา โหติ, โยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตา โหติ, ปรสฺส โข ปน โยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺชิตํ ปริมณฺฑเลหิ ปทพฺยญฺชเนหิ สิลิฏฺเฐหิ อุปคเตหิ อพฺภนุโมทิตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. ตสฺมาติห…. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、三つの法を具足した者は賢者であると知るべきである。いかなる三つか。理にかなった仕方で問いを立て、理にかなった仕方で問いに答え、他人が理にかなった仕方で、円満な語句を用い、滑らかで、道理にかなった答えを出したとき、それを喜ぶ。比丘たちよ、これら三つの法を具足した者は賢者であると知るべきである。それゆえに…。第五（の経）。”

๖. อกุสลสุตฺตํ

6. “不善経”

๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อกุสเลน กายกมฺเมน, อกุสเลน วจีกมฺเมน, อกุสเลน มโนกมฺเมน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

6. “比丘たちよ、三つの法を具足した者は愚者であると知るべきである。いかなる三つか。不善なる身業、不善なる口業、不善なる意業である。比丘たちよ、これら三つの法を具足した者は愚者であると知るべきである。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? กุสเลน กายกมฺเมน, กุสเลน วจีกมฺเมน, กุสเลน มโนกมฺเมน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. ตสฺมาติห…. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、三つの法を具足した者は賢者であると知るべきである。いかなる三つか。善なる身業、善なる口業、善なる意業である。比丘たちよ、これら三つの法を具足した者は賢者であると知るべきである。それゆえに…。第六（の経）。”

๗. สาวชฺชสุตฺตํ

7. “有罪経”

๗. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป… อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป…. สตฺตมํ.

7. “比丘たちよ、三つの法を具足した者は愚者であると知るべきである。いかなる三つか。過失ある身業、過失ある口業、過失ある意業である。…（中略）…無過失の身業、無過失の口業、無過失の意業である。…（中略）…。第七（の経）。”

๘. สพฺยาพชฺฌสุตฺตํ

8. “有苦経”

๘. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? สพฺยาพชฺเฌน กายกมฺเมน, สพฺยาพชฺเฌน วจีกมฺเมน, สพฺยาพชฺเฌน มโนกมฺเมน…เป… อพฺยาพชฺเฌน กายกมฺเมน, อพฺยาพชฺเฌน วจีกมฺเมน[Pg.103], อพฺยาพชฺเฌน มโนกมฺเมน. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ.

8. “比丘たちよ、三つの法を具足した者は愚者であると知るべきである。いかなる三つか。苦悩ある身業、苦悩ある口業、苦悩ある意業である。…（中略）…苦悩なき身業、苦悩なき口業、苦悩なき意業である。比丘たちよ、これら三つの法を具足した者は賢者であると知るべきである。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา, เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、それゆえにこのように学ぶべきである。‘愚者であると知られる原因となるこれら三つの法を避け、賢者であると知られる原因となるこれら三つの法を受持して行じよう’と。比丘たちよ、このように学ぶべきである。第八（の経）。”

๙. ขตสุตฺตํ

9. “掘り崩し経”

๙. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

9. “比丘たちよ、三つの法を具足した愚かで、未熟で、善からぬ人は、自らの徳を掘り崩し、損なわれた状態で自分自身を維持し、過失があり、賢者たちから非難され、多くの不徳を生じさせる。いかなる三つか。身の悪行、口の悪行、意の悪行である。比丘たちよ、これら三つの法を具足した愚かで、未熟で、善からぬ人は、自らの徳を掘り崩し、損なわれた状態で自分自身を維持し、過失があり、賢者たちから非難され、多くの不徳を生じさせる。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、三つの法を具足した賢明で、熟達し、善き人は、徳を掘り崩すことなく、損なわれない状態で自分自身を維持し、無過失であり、賢者たちから非難されることもなく、多くの徳を生じさせる。いかなる三つか。身の善行、口の善行、意の善行である。比丘たちよ、これら三つの法を具足した賢明で、熟達し、善き人は、徳を掘り崩すことなく、損なわれない状態で自分自身を維持し、無過失であり、賢者たちから非難されることもなく、多くの徳を生じさせる。第九（の経）。”

๑๐. มลสุตฺตํ

10. “垢経”

๑๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตโย มเล อปฺปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? ทุสฺสีโล จ โหติ, ทุสฺสีลฺยมลญฺจสฺส อปฺปหีนํ โหติ; อิสฺสุกี จ โหติ, อิสฺสามลญฺจสฺส อปฺปหีนํ โหติ; มจฺฉรี จ โหติ, มจฺเฉรมลญฺจสฺส อปฺปหีนํ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเม ตโย มเล อปฺปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

10. “比丘たちよ、三つの法を具足し、三つの垢を捨てない者は、運ばれて置かれたかのように、地獄へ（落ちる）。いかなる三つか。戒を破る者であり、無戒の垢が捨てられていないこと。嫉妬する者であり、嫉妬の垢が捨てられていないこと。物惜しみする者であり、物惜しみの垢が捨てられていないことである。比丘たちよ、これら三つの法を具足し、これら三つの垢を捨てない者は、運ばれて置かれたかのように、地獄へ（落ちる）。”

‘‘ตีหิ[Pg.104], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตโย มเล ปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? สีลวา จ โหติ, ทุสฺสีลฺยมลญฺจสฺส ปหีนํ โหติ; อนิสฺสุกี จ โหติ, อิสฺสามลญฺจสฺส ปหีนํ โหติ; อมจฺฉรี จ โหติ, มจฺเฉรมลญฺจสฺส ปหีนํ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเม ตโย มเล ปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、三つの法を具足し、三つの垢を捨てた者は、運ばれて置かれたかのように、天界へ（赴く）。いかなる三つか。持戒の者であり、無戒の垢が捨てられていること。嫉妬しない者であり、嫉妬の垢が捨てられていること。物惜しみしない者であり、物惜しみの垢が捨てられていることである。比丘たちよ、これら三つの法を具足し、これら三つの垢を捨てた者は、運ばれて置かれたかのように、天界へ（赴く）。第十（の経）。”

พาลวคฺโค ปฐโม.

“第一　愚者品（完）。”

ตสฺสุทฺทานํ –

“その摂頌：”

ภยํ ลกฺขณจินฺตี จ, อจฺจยญฺจ อโยนิโส;

อกุสลญฺจ สาวชฺชํ, สพฺยาพชฺฌขตํ มลนฺติ.

“恐怖、特徴、思惟、過失、不如理、不善、有罪、有苦、掘り崩し、垢（の各経）である。”

๒. รถการวคฺโค

2. “第二　車造り品”

๑. ญาตสุตฺตํ

1. “既知経”

๑๑. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนทุกฺขาย, พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อนนุโลมิเก กายกมฺเม สมาทเปติ, อนนุโลมิเก วจีกมฺเม สมาทเปติ, อนนุโลมิเกสุ ธมฺเมสุ สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนทุกฺขาย, พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

11. “比丘たちよ、三つの法を具え、名高い比丘は、多くの人々の不利益のために、多くの人々の苦しみのために、多くの大衆の不利益と災いと苦悩のために、天界と人間界のために行動する者となる。どのような三つか。比丘よ、適合しない（不適当な）身体的行為を他者に勧め、適合しない言語的行為を勧め、適合しない法を勧めるのである。比丘たちよ、これら三つの法を具え、名高い比丘は、多くの人々の不利益のために、多くの人々の苦しみのために、多くの大衆の不利益と災いと苦悩のために、天界と人間界のために行動する者となる。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อนุโลมิเก กายกมฺเม สมาทเปติ, อนุโลมิเก วจีกมฺเม สมาทเปติ, อนุโลมิเกสุ ธมฺเมสุ สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、三つの法を具え、名高い比丘は、多くの人々の利益のために、多くの人々の幸福のために、多くの大衆の利益と安楽と幸福のために、天界と人間界のために行動する者となる。どのような三つか。比丘よ、適合する（適当な）身体的行為を勧め、適合する言語的行為を勧め、適合する法を勧めるのである。比丘たちよ、これら三つの法を具え、名高い比丘は、多くの人々の利益のために、多くの人々の幸福のために、多くの大衆の利益と安楽と幸福のために、天界と人間界のために行動する者となる。”（第一の経）

๒. สารณียสุตฺตํ

2. “憶念すべき場所の経（サーラニーヤ・スッタ）”

๑๒. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.105], ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปเทเส ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ชาโต โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

12. “比丘たちよ、灌頂を受けた刹帝利の王にとって、生涯にわたって憶念すべき（忘れがたい）三つの場所がある。どのような三つか。比丘たちよ、灌頂を受けた刹帝利の王が生まれた場所である。比丘たちよ、これが灌頂を受けた刹帝利の王にとって、生涯にわたって憶念すべき第一の場所である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

“比丘たちよ、さらに次に、灌頂を受けた刹帝利の王が、王としての灌頂（即位の儀）を受けた場所である。比丘たちよ、これが灌頂を受けた刹帝利の王にとって、生涯にわたって憶念すべき第二の場所である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺติ.

“比丘たちよ、さらに次に、灌頂を受けた刹帝利の王が、戦いに勝利し、勝利を収めた者としてその戦場を領有し、統治した場所である。比丘たちよ、これが灌頂を受けた刹帝利の王にとって、生涯にわたって憶念すべき第三の場所である。比丘たちよ、これら三つの場所が、灌頂を受けた刹帝利の王にとって、生涯にわたって憶念すべき場所である。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีณิมานิ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปเทเส ภิกฺขุ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

“比丘たちよ、それと同じように、比丘にとって生涯にわたって憶念すべき三つの場所がある。どのような三つか。比丘たちよ、比丘が髪と髭を剃り落とし、黄褐色の衣を纏って、家庭生活から離れて出家した場所である。比丘たちよ、これが比丘にとって生涯にわたって憶念すべき第一の場所である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

“比丘たちよ、さらに次に、比丘が‘これは苦である’とありのままに知得し、‘これは苦の生起である’とありのままに知得し、‘これは苦の消滅である’とありのままに知得し、‘これは苦の消滅に至る道である’とありのままに知得した場所である。比丘たちよ、これが比丘にとって生涯にわたって憶念すべき第二の場所である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、さらに次に、比丘が諸々の煩悩の滅尽により、煩悩のない心の解脱と智慧による解脱を、現世において自ら卓越した知によって悟り、体現して留まる場所である。比丘たちよ、これが比丘にとって生涯にわたって憶念すべき第三の場所である。比丘たちよ、これら三つの場所が、比丘にとって生涯にわたって憶念すべき場所である。”（第二の経）

๓. อาสํสสุตฺตํ

3. “期待の経（アーサンサ・スッタ）”

๑๓. ‘‘ตโยเม[Pg.106], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? นิราโส, อาสํโส, วิคตาโส. กตโม จ, ภิกฺขเว ปุคฺคโล นิราโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ, จณฺฑาลกุเล วา เวนกุเล วา เนสาทกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พวฺหาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ขตฺติโย ขตฺติเยหิ ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม มมฺปิ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺจิสฺสนฺตี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิราโส.

13. “比丘たちよ、世の中には三つのタイプの人間が存在する。どのような三つか。期待のない者、期待を抱く者、期待を離れた者である。比丘たちよ、どのような者が期待のない者か。比丘たちよ、ここに、ある人が卑賤な家、すなわちチャンダーラの家、竹細工師の家、猟師の家、車造りの家、あるいは掃除人の家に生まれ、貧しく、飲食物も乏しく、生活は困窮し、辛うじて衣食を得るような状況にあるとする。その人は容姿が醜く、見栄えが悪く、背が低く、病弱であり、あるいは盲目であったり、手が不自由であったり、足が不自由であったり、半身不随であったりする。また、食べ物や飲み物、衣服、乗り物、花飾りや香料、寝所や住居、灯火の用具を得ることもない。その人は‘某（なにがし）という名の刹帝利が、王族たちによって刹帝利の灌頂を受けたそうだ’と聞く。しかし、その人に‘いつの日か、王族たちが私にも刹帝利の灌頂を授けてくれるだろうか’という思いが生じることはない。比丘たちよ、この人を‘期待のない者’という。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต โหติ อาภิเสโก อนภิสิตฺโต อจลปฺปตฺโต. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ขตฺติโย ขตฺติเยหิ ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม มมฺปิ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺจิสฺสนฺตี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส.

“比丘たちよ、どのような者が期待を抱く者か。比丘たちよ、ここに、灌頂を受けた刹帝利の王の長男がいて、灌頂を受ける資格があるが、まだ灌頂を受けておらず、成人しているとする。彼は‘某という名の刹帝利が、王族たちによって刹帝利の灌頂を受けたそうだ’と聞く。すると彼には‘いつの日か、王族たちが私にも刹帝利の灌頂を授けてくれるだろうか’という思いが生じる。比丘たちよ、この人を‘期待を抱く者’という。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา โหติ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ขตฺติโย ขตฺติเยหิ ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม มมฺปิ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺจิสฺสนฺตี’ติ! ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนภิสิตฺตสฺส อภิเสกาสา สา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“比丘たちよ、渇愛が去った者とはどのような者か。比丘たちよ、ここに、頭頂に灌頂を受けた刹帝利（せっていり）の王がいる。彼は、‘誰某（なにがし）という名の刹帝利が、刹帝利たちによって刹帝利の灌頂をもって灌頂されたそうだ’と聞く。彼には、‘いつの日か、私をも刹帝利たちが刹帝利の灌頂をもって灌頂してくれるだろうか’という思いは生じない。それはなぜか。比丘たちよ、灌頂を受ける前の彼にあった灌頂への渇愛は、すでに静まっているからである。比丘たちよ、これを渇愛が去った者という。比丘たちよ、これら三種の者が世の中に現に存在している。”

‘‘เอวเมวํ [Pg.107] โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ตโย? นิราโส, อาสํโส, วิคตาโส. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิราโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิราโส.

“比丘たちよ、それと同じように、比丘たちの中にも三種の者が現に存在している。どのような三種か。望みのない者、望みのある者、望みが去った者である。比丘たちよ、望みのない者とはどのような者か。比丘たちよ、ここに、ある者が戒を破り、悪しき性質を持ち、不浄で、疑わしい行いをし、行為を隠し、沙門ではないのに沙門であると自称し、梵行（清らかな行い）を実践していないのに実践していると自称し、内面が腐敗し、欲にまみれ、汚物のような存在であるとする。彼は、‘誰某という比丘が、諸々の煩悩が尽きたことによって、煩悩のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵をもって現証し、具足して住している’と聞く。しかし彼には、‘いつの日か、私もまた諸々の煩悩が尽きたことによって、煩悩のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵をもって現証し、具足して住することができるだろうか’という思いが生じない。比丘たちよ、これを望みのない者という。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม. โส สุณาติ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส.

“比丘たちよ、望みのある者とはどのような者か。比丘たちよ、ここに、比丘が戒を保ち、善き性質を持っている。彼は、‘誰某という比丘が、諸々の煩悩が尽きたことによって、煩悩のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵をもって現証し、具足して住している’と聞く。彼には、‘いつの日か、私もまた諸々の煩悩が尽きたことによって、煩悩のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵をもって現証し、具足して住することができるだろうか’という思いが生じる。比丘たちよ、これを望みのある者という。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อวิมุตฺตสฺส วิมุตฺตาสา สา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสู’’ติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、望みが去った者とはどのような者か。比丘たちよ、ここに、比丘が阿羅漢であり、煩悩を滅尽している。彼は、‘誰某という比丘が、諸々の煩悩が尽きたことによって、煩悩のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵をもって現証し、具足して住している’と聞く。しかし彼には、‘いつの日か、私もまた……（中略）……現証し、具足して住することができるだろうか’という思いは生じない。それはなぜか。比丘たちよ、彼がまだ解脱していなかった以前に持っていた解脱への望みは、すでに静まっているからである。比丘たちよ、これを望みが去った者という。比丘たちよ、これら三種の者が比丘たちの中に現に存在している。”（第三の経）

๔. จกฺกวตฺติสุตฺตํ

4. “転輪聖王経”

๑๔. ‘‘โยปิ โส, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา โสปิ น อราชกํ จกฺกํ วตฺเตตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ [Pg.108] – ‘‘โก ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ราชา’’ติ ? ‘‘ธมฺโม, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ อนฺโตชนสฺมึ’’.

14. “比丘たちよ、法に従い、法による王である転輪聖王であっても、王（拠り所となるもの）なしに法輪を回転させることはない。”このように言われたとき、ある比丘が世尊にこう申し上げた。“世尊よ、法に従い、法による王である転輪聖王にとっての王とは誰でしょうか。”世尊は言われた。“比丘よ、それは法である。比丘よ、ここに、法に従い、法による王である転輪聖王は、法のみを拠り所とし、法を敬い、法を尊び、法を重んじ、法を旗印とし、法を標識とし、法を最上位として、内宮の人々に対して、法にかなった保護と防衛と守護を設けるのである。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ขตฺติเยสุ, อนุยนฺเตสุ, พลกายสฺมึ, พฺราหฺมณคหปติเกสุ, เนคมชานปเทสุ, สมณพฺราหฺมเณสุ, มิคปกฺขีสุ. ส โข โส ภิกฺขุ ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อนฺโตชนสฺมึ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ขตฺติเยสุ, อนุยนฺเตสุ, พลกายสฺมึ, พฺราหฺมณคหปติเกสุ, เนคมชานปเทสุ, สมณพฺราหฺมเณสุ, มิคปกฺขีสุ, ธมฺเมเนว จกฺกํ วตฺเตติ. ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

“さらにまた、比丘よ、法に従い、法による王である転輪聖王は、法のみを拠り所とし、法を敬い、法を尊び、法を重んじ、法を旗印とし、法を標識とし、法を最上位として、刹帝利（せっていり）たちに対して、従順な諸侯に対して、軍隊に対して、婆羅門（バラモン）や長者たちに対して、地方や村落の人々に対して、沙門や婆羅門に対して、獣や鳥たちに対して、法にかなった保護と防衛と守護を設ける。比丘よ、その法に従い、法による王である転輪聖王は、法のみを拠り所とし、法を敬い、法を尊び、法を重んじ、法を旗印とし、法を標識とし、法を最上位として、内宮の人々、刹帝利たち、従順な諸侯、軍隊、婆羅門や長者、地方や村落の人々、沙門や婆羅門、獣や鳥たちに対して、法にかなった保護と防衛と守護を設けて、法によってのみ輪（主権）を回転させる。その輪は、いかなる人間である敵対者によっても、退けられることはない。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ กายกมฺมสฺมึ – ‘เอวรูปํ กายกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ กายกมฺมํ น เสวิตพฺพ’’’นฺติ.

“比丘よ、それと同じように、如来であり阿羅漢であり正自覚者であり、法に従い、法による王である者は、法のみを拠り所とし、法を敬い、法を尊び、法を重んじ、法を旗印とし、法を標識とし、法を最上位として、‘このような身の行いは親しむべきであり、このような身の行いは親しむべきではない’と、身の行いについて、法にかなった保護と防衛と守護を設けるのである。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ วจีกมฺมสฺมึ – ‘เอวรูปํ วจีกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ วจีกมฺมํ น เสวิตพฺพ’นฺติ…เป… มโนกมฺมสฺมึ – ‘เอวรูปํ มโนกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ มโนกมฺมํ น เสวิตพฺพ’’’นฺติ.

“さらにまた、比丘よ。如来、応供、正等覚者、法に従う法王は、法のみに依り、法を敬い、法を尊び、法を重んじ、法を旗印とし、法を標識（掲げられた旗）とし、法を最上位として、言語行為（語業）において、‘このような語業は修めるべきであり、このような語業は修めるべきではない’と、法に適った守護・覆護・擁護を設けるのである。……（中略）……意の行為（意業）において、‘このような意業は修めるべきであり、このような意業は修めるべきではない’と、法に適った守護・覆護・擁護を設けるのである。”

‘‘ส [Pg.109] โข โส, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา กายกมฺมสฺมึ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา วจีกมฺมสฺมึ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา มโนกมฺมสฺมึ, ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“比丘よ、その如来、応供、正等覚者、法に従う法王は、法のみに依り、法を敬い、法を尊び、法を重んじ、法を旗印とし、法を標識とし、法を最上位として、身の行為（身業）において法に従った守護・覆護・擁護を設け、語業において法に従った守護・覆護・擁護を設け、意業において法に従った守護・覆護・擁護を設けて、法によってのみ無上の法輪を転じる。その法輪は、沙門、婆羅門、天、魔、梵天、あるいは世間の何者によっても、逆転させられることはないのである。”（第四の経が終わる）

๕. สเจตนสุตฺตํ

5. サチェータナ経（思ある者の経）

๑๕. เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

15. ある時、世尊はバラナシのイシパタナ、ミガダーヤ（鹿野苑）に滞在しておられた。そこで世尊は“比丘たちよ”と比丘たちに呼びかけられた。それらの比丘たちは“尊師（バダンテ）よ”と世尊に応答した。世尊は次のように言われた。

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ราชา อโหสิ สเจตโน นาม. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา สเจตโน รถการํ อามนฺเตสิ – ‘อิโต เม, สมฺม รถการ, ฉนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน สงฺคาโม ภวิสฺสติ. สกฺขิสฺสสิ เม, สมฺม รถการ, นวํ จกฺกยุคํ กาตุ’นฺติ? ‘สกฺโกมิ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, รถกาโร รญฺโญ สเจตนสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, รถกาโร ฉหิ มาเสหิ ฉารตฺตูเนหิ เอกํ จกฺกํ นิฏฺฐาเปสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา สเจตโน รถการํ อามนฺเตสิ – ‘อิโต เม, สมฺม รถการ, ฉนฺนํ ทิวสานํ อจฺจเยน สงฺคาโม ภวิสฺสติ, นิฏฺฐิตํ นวํ จกฺกยุค’นฺติ? ‘อิเมหิ โข, เทว, ฉหิ มาเสหิ ฉารตฺตูเนหิ เอกํ จกฺกํ นิฏฺฐิต’นฺติ. ‘สกฺขิสฺสสิ ปน เม, สมฺม รถการ, อิเมหิ ฉหิ ทิวเสหิ ทุติยํ จกฺกํ นิฏฺฐาเปตุ’นฺติ? ‘สกฺโกมิ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, รถกาโร ฉหิ ทิวเสหิ ทุติยํ จกฺกํ นิฏฺฐาเปตฺวา นวํ จกฺกยุคํ อาทาย เยน ราชา สเจตโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ สเจตนํ เอตทโวจ – ‘อิทํ เต, เทว, นวํ จกฺกยุคํ นิฏฺฐิต’นฺติ. ‘ยญฺจ เต อิทํ, สมฺม รถการ, จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ยญฺจ เต อิทํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ, อิเมสํ กึ นานากรณํ? เนสาหํ กิญฺจิ นานากรณํ ปสฺสามี’ติ. ‘อตฺเถสํ, เทว, นานากรณํ. ปสฺสตุ เทโว นานากรณ’’’นฺติ.

“比丘たちよ、昔、サチェータナという名の王がいた。比丘たちよ、ある時、サチェータナ王は車大工を呼び寄せてこう言った。‘親愛なる車大工よ、今から六ヶ月が過ぎた時に、私の戦いが始まるであろう。親愛なる車大工よ、あなたは私のために、新しい一対の車輪を作ることができるか’。‘王よ、承知いたしました’と、比丘たちよ、車大工はサチェータナ王に応答した。比丘たちよ、その後、車大工は六ヶ月から六夜を差し引いた期間で、一つの車輪を完成させた。比丘たちよ、その後、サチェータナ王は車大工を呼び寄せてこう言った。‘親愛なる車大工よ、今から六日が過ぎた時に、私の戦いが始まるであろう。新しい一対の車輪は完成したか’。‘王よ、この六ヶ月から六夜を差し引いた期間で、一つの車輪が完成しました’。‘親愛なる車大工よ、それでは、残りの六日間でもう一つの車輪を完成させることができるか’。比丘たちよ、車大工は‘王よ、承知いたしました’と答え、六日間でもう一つの車輪を完成させると、新しい一対の車輪を携えてサチェータナ王のもとへ赴いた。赴いた後、サチェータナ王にこう言った。‘王よ、あなたのために、この新しい一対の車輪が完成しました’。‘親愛なる車大工よ、あなたが六ヶ月から六夜を差し引いて完成させたあの車輪と、あなたが六日間で完成させたこの車輪、これら二つの違いは何か。私にはそれらに何の差異も見当たらないのだが’。‘王よ、それらには違いがあります。王よ、その違いをご覧になってください’。”

‘‘อถ [Pg.110] โข, ภิกฺขเว, รถกาโร ยํ ตํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ ตํ ปวตฺเตสิ. ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา จิงฺคุลายิตฺวา ภูมิยํ ปปติ. ยํ ปน ตํ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ตํ ปวตฺเตสิ. ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสิ.

“比丘たちよ、そこで車大工は、六日間で完成させたその車輪を転がした。それは、転がされた時、加えられた勢いの及ぶ限り進んで、円を描くように回り、地面に倒れた。一方、六ヶ月から六夜を差し引いて完成させたその車輪を転がした。それは、転がされた時、加えられた勢いの及ぶ限り進み、（勢いが尽きても）あたかも車軸に固定されているかのように、そのまま直立した。”

‘‘‘โก นุ โข, สมฺม รถการ, เหตุ โก ปจฺจโย ยมิทํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา จิงฺคุลายิตฺวา ภูมิยํ ปปติ? โก ปน, สมฺม รถการ, เหตุ โก ปจฺจโย ยมิทํ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสี’ติ? ‘ยมิทํ, เทว, จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ ตสฺส เนมิปิ สวงฺกา สโทสา สกสาวา, อราปิ สวงฺกา สโทสา สกสาวา, นาภิปิ สวงฺกา สโทสา สกสาวา. ตํ เนมิยาปิ สวงฺกตฺตา สโทสตฺตา สกสาวตฺตา, อรานมฺปิ สวงฺกตฺตา สโทสตฺตา สกสาวตฺตา, นาภิยาปิ สวงฺกตฺตา สโทสตฺตา สกสาวตฺตา ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา จิงฺคุลายิตฺวา ภูมิยํ ปปติ. ยํ ปน ตํ, เทว, จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ตสฺส เนมิปิ อวงฺกา อโทสา อกสาวา, อราปิ อวงฺกา อโทสา อกสาวา, นาภิปิ อวงฺกา อโทสา อกสาวา. ตํ เนมิยาปิ อวงฺกตฺตา อโทสตฺตา อกสาวตฺตา, อรานมฺปิ อวงฺกตฺตา อโทสตฺตา อกสาวตฺตา, นาภิยาปิ อวงฺกตฺตา อโทสตฺตา อกสาวตฺตา ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสี’’’ติ.

“‘親愛なる車大工よ、六日間で完成させたこの車輪が、転がされた時に加えられた勢いの及ぶ限り進んで、円を描くように回り地面に倒れたのは、いかなる理由、いかなる原因によるのか。また、親愛なる車大工よ、六ヶ月から六夜を差し引いて完成させたこの車輪が、転がされた時に加えられた勢いの及ぶ限り進んで、あたかも車軸に固定されているかのように直立したのは、いかなる理由、いかなる原因によるのか’。‘王よ、六日間で完成させたその車輪は、そのリム（輪縁）も曲がっており、欠陥があり、不純物を含んでいます。スポーク（輻）も曲がっており、欠陥があり、不純物を含んでいます。ハブ（こしき）も曲がっており、欠陥があり、不純物を含んでいます。それは、リムが曲がり、欠陥があり、不純物を含んでいるがゆえに、スポークが曲がり、欠陥があり、不純物を含んでいるがゆえに、ハブが曲がり、欠陥があり、不純物を含んでいるがゆえに、転がされた時に勢いの及ぶ限り進んで、円を描くように回り地面に倒れたのです。一方、王よ、六ヶ月から六夜を差し引いて完成させたその車輪は、リムも曲がっておらず、欠陥もなく、不純物も含んでいません。スポークも曲がっておらず、欠陥もなく、不純物も含んでいません。ハブも曲がっておらず、欠陥もなく、不純物も含んでいません。それは、リムが曲がらず、欠陥もなく、不純物を含んでいないがゆえに、スポークが曲がらず、欠陥もなく、不純物を含んでいないがゆえに、ハブが曲がらず、欠陥もなく、不純物を含んでいないがゆえに、転がされた時に勢いの及ぶ限り進んで、あたかも車軸に固定されているかのように直立したのです’。”

‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน โส รถกาโร อโหสี’ติ! น โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน โส รถกาโร อโหสึ. ตทาหํ, ภิกฺขเว, กุสโล ทารุวงฺกานํ ทารุโทสานํ ทารุกสาวานํ. เอตรหิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กุสโล กายวงฺกานํ กายโทสานํ [Pg.111] กายกสาวานํ, กุสโล วจีวงฺกานํ วจีโทสานํ วจีกสาวานํ, กุสโล มโนวงฺกานํ มโนโทสานํ มโนกสาวานํ. ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา กายวงฺโก อปฺปหีโน กายโทโส กายกสาโว, วจีวงฺโก อปฺปหีโน วจีโทโส วจีกสาโว, มโนวงฺโก อปฺปหีโน มโนโทโส มโนกสาโว, เอวํ ปปติตา เต, ภิกฺขเว, อิมสฺมา ธมฺมวินยา, เสยฺยถาปิ ตํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ.

“比丘たちよ、あなたたちにこのように思われるかもしれない。‘その当時、あの車輪作り（車大工）は別の者であったのだ’と。比丘たちよ、しかし、そのように見るべきではない。その時のあの車輪作りとは、私のことであった。比丘たちよ、当時、私は木の曲がり、木の欠陥、木の不純物に精通していた。比丘たちよ、しかし今は、阿羅漢であり正自覚者である私は、身体の曲がり、身体の欠陥、身体の不純物に精通し、言葉の曲がり、言葉の欠陥、言葉の不純物に精通し、心の曲がり、心の欠陥、心の不純物に精通している。比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、身体の曲がり・身体の欠陥・身体の不純物を捨てず、言葉の曲がり・言葉の欠陥・言葉の不純物を捨てず、心の曲がり・心の欠陥・心の不純物を捨てていない者は、あたかも六日間で仕上げられたあの車輪のように、この法と律から転落したのである。”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา กายวงฺโก ปหีโน กายโทโส กายกสาโว, วจีวงฺโก ปหีโน วจีโทโส วจีกสาโว, มโนวงฺโก ปหีโน มโนโทโส มโนกสาโว, เอวํ ปติฏฺฐิตา เต, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, เสยฺยถาปิ ตํ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ.

“比丘たちよ、比丘であれ比丘尼であれ、身体の曲がり・身体の欠陥・身体の不純物を捨て、言葉の曲がり・言葉の欠陥・言葉の不純物を捨て、心の曲がり・心の欠陥・心の不純物を捨てた者は、あたかも六ヶ月から六夜を引いた期間で仕上げられたあの車輪のように、この法と律において確立されているのである。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กายวงฺกํ ปชหิสฺสาม กายโทสํ กายกสาวํ, วจีวงฺกํ ปชหิสฺสาม วจีโทสํ วจีกสาวํ, มโนวงฺกํ ปชหิสฺสาม มโนโทสํ มโนกสาว’นฺติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“それゆえ、比丘たちよ、このように修行すべきである。‘私たちは身体の曲がり・身体の欠陥・身体の不純物を捨てるであろう。言葉の曲がり・言葉の欠陥・言葉の不純物を捨てるであろう。心の曲がり・心の欠陥・心の不純物を捨てるであろう’と。比丘たちよ、まさにこのように修行すべきである。”第五（の経）。

๖. อปณฺณกสุตฺตํ

6. “不敗の修行の経”

๑๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ, โภชเน มตฺตญฺญู โหติ, ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ.

16. “比丘たちよ、三つの法を具足した比丘は、不敗の修行（誤りのない道）を実践しており、諸の漏（けがれ）を滅尽するために正しく努力を始めている。その三つとは何か。比丘たちよ、ここにおいて比丘は、諸の感官の門を護っており、食事において適量を知っており、目覚め（覚醒）に専念している者である。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ [Pg.112] มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は感官の門を護る者となるのか。比丘たちよ、ここにおいて比丘は、眼で形を見て、その相（全体像）をつかまず、その細部（特徴）に執着しない。もし眼の感官を制御せずに住むならば、貪欲や憂いといった悪しき不善の法がその者に流れ込むことになるが、彼はその制御のために修行し、眼の感官を護り、眼の感官における制御を達成する。耳で音を聞いて……鼻で香りを嗅いで……舌で味を味わって……体で触れるものに触れて……心で法を認識して、その相をつかまず、その細部に執着しない。もし心の感官を制御せずに住むならば、貪欲や憂いといった悪しき不善の法がその者に流れ込むことになるが、彼はその制御のために修行し、心の感官を護り、心の感官における制御を達成する。比丘たちよ、このようにして比丘は感官の門を護る者となる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は食事において適量を知る者となるのか。比丘たちよ、ここにおいて比丘は、如理に省察して食事を摂る。‘遊びのためではなく、慢心のためでも、虚飾のためでも、着飾るためでもない。ただこの身体を維持し、存続させ、飢えの苦しみを鎮め、清浄行を助けるためだけに。このようにして、私は古い苦受（空腹）を滅ぼし、新しい苦受（過食）を生じさせない。そうすれば、私にとって身体の維持、過失のなさ、安らかな住まいがあるだろう’と。比丘たちよ、このようにして比丘は食事において適量を知る者となる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ, รตฺติยา ปฐมํ ยามํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ, รตฺติยา มชฺฌิมํ ยามํ ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา, รตฺติยา ปจฺฉิมํ ยามํ ปจฺจุฏฺฐาย จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は目覚めに専念する者となるのか。比丘たちよ、ここにおいて比丘は、日中、経行と坐禅によって、心を覆い隠す障り（五蓋）から心を清める。夜の初夜にも、経行と坐禅によって障りから心を清める。夜の中夜には、右脇を下にして足を重ね、正念・正知を保ち、起床の思いをなして獅子の横臥をする。夜の後夜には、起床して経行と坐禅によって障りから心を清める。比丘たちよ、このようにして比丘は目覚めに専念する者となる。比丘たちよ、これら三つの法を具足した比丘は、不敗の修行を実践しており、諸の漏を滅尽するために正しく努力を始めているのである。”第六（の経）。

๗. อตฺตพฺยาพาธสุตฺตํ

7. “自害の経”

๑๗. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ.

17. “比丘たちよ、これら三つの法は、自らを害し、他者を害し、自他両方を害することになる。その三つとは何か。身体の悪行、言葉の悪行、心の悪行である。比丘たちよ、これら三つの法は、自らを害し、他者を害し、自他両方を害することになる。”

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย [Pg.113] ธมฺมา เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、これら三つの法は、自らを害することなく、他者を害することなく、自他両方を害することもない。その三つとは何か。身体の善行、言葉の善行、心の善行である。比丘たちよ、これら三つの法は、自らを害することなく、他者を害することなく、自他両方を害することもない。”第七（の経）。

๘. เทวโลกสุตฺตํ

8. “天界の経”

๑๘. ‘‘สเจ โว, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘เทวโลกูปปตฺติยา, อาวุโส, สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ วุสฺสถา’ติ? นนุ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ปุฏฺฐา อฏฺฏีเยยฺยาถ หราเยยฺยาถ ชิคุจฺเฉยฺยาถา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ กิร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ทิพฺเพน อายุนา อฏฺฏียถ หรายถ ชิคุจฺฉถ, ทิพฺเพน วณฺเณน ทิพฺเพน สุเขน ทิพฺเพน ยเสน ทิพฺเพนาธิปเตยฺเยน อฏฺฏียถ หรายถ ชิคุจฺฉถ; ปเคว โข ปน, ภิกฺขเว, ตุมฺเหหิ กายทุจฺจริเตน อฏฺฏียิตพฺพํ หรายิตพฺพํ ชิคุจฺฉิตพฺพํ, วจีทุจฺจริเตน… มโนทุจฺจริเตน อฏฺฏียิตพฺพํ หรายิตพฺพํ ชิคุจฺฉิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

18. “比丘たちよ、もし他教の遊行者たちがあなた方に次のように問うたとしよう。‘友よ、沙門ゴータマのもとでの清浄行は、天界に生まれるために修められているのか’と。比丘たちよ、そのように問われたとき、あなた方は悩み、恥じ、忌み嫌うのではないか？”“その通りです、世尊よ。”“比丘たちよ、あなた方が天界の寿命を悩み、恥じ、忌み嫌い、天界の容色、天界の楽、天界の誉れ、天界の権威を悩み、恥じ、忌み嫌うというのであれば、比丘たちよ、なおさら、身の悪行を悩み、恥じ、忌み嫌うべきである。口の悪行を……意の悪行を悩み、恥じ、忌み嫌うべきである。”第八。

๙. ปฐมปาปณิกสุตฺตํ

9. 第一の商人の経

๑๙. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก อภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก ปุพฺพณฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ น สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ, สายนฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก อภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ.

19. “比丘たちよ、三つの要素を備えた商人は、まだ得ていない財を得ることも、すでに得た財を増やすこともできない。いかなる三つか？ 比丘たちよ、ここに、ある商人が、午前中に丁重に仕事を管理せず、日中に丁重に仕事を管理せず、夕方に丁重に仕事を管理しない。比丘たちよ、これら三つの要素を備えた商人は、まだ得ていない財を得ることも、すでに得た財を増やすこともできない。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปุพฺพณฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ น สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, สายนฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ.

“比丘たちよ、それと同じように、三つの法を備えた比丘は、まだ得ていない善法を得ることも、すでに得た善法を増やすこともできない。いかなる三つか？ 比丘たちよ、ここに、ある比丘が、午前中に丁重に三昧の相を修めず、日中に丁重に三昧の相を修めず、夕方に丁重に三昧の相を修めない。比丘たちよ、これら三つの法を備えた比丘は、まだ得ていない善法を得ることも、すでに得た善法を増やすこともできない。”

‘‘ตีหิ[Pg.114], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก ภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก ปุพฺพณฺหสมยํ สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ…เป… สายนฺหสมยํ สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก ภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ.

“比丘たちよ、三つの要素を備えた商人は、まだ得ていない財を得ることも、すでに得た財を増やすこともできる。いかなる三つか？ 比丘たちよ、ここに、ある商人が、午前中に丁重に仕事を管理し、日中に……（中略）……夕方に丁重に仕事を管理する。比丘たちよ、これら三つの要素を備えた商人は、まだ得ていない財を得ることも、すでに得た財を増やすこともできる。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปุพฺพณฺหสมยํ สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ…เป… สายนฺหสมยํ สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุ’’นฺติ. นวมํ.

“比丘たちよ、それと同じように、三つの法を備えた比丘は、まだ得ていない善法を得ることも、すでに得た善法を増やすこともできる。いかなる三つか？ 比丘たちよ、ここに、ある比丘が、午前中に丁重に三昧の相を修め、日中に……（中略）……夕方に丁重に三昧の相を修める。比丘たちよ、これら三つの法を備えた比丘は、まだ得ていない善法を得ることも、すでに得た善法を増やすこともできる。”第九。

๑๐. ทุติยปาปณิกสุตฺตํ

10. 第二の商人の経

๒๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ โภเคสุ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก จกฺขุมา จ โหติ วิธุโร จ นิสฺสยสมฺปนฺโน จ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก จกฺขุมา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก ปณิยํ ชานาติ – ‘อิทํ ปณิยํ เอวํ กีตํ, เอวํ วิกฺกยมานํ, เอตฺตกํ มูลํ ภวิสฺสติ, เอตฺตโก อุทโย’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปณิโก จกฺขุมา โหติ.

20. “比丘たちよ、三つの要素を備えた商人は、間もなく財において広大さと増大に到達する。いかなる三つか？ 比丘たちよ、ここに、ある商人が、目（先見の明）があり、精力的であり、支援があることである。比丘たちよ、いかにして商人に目があると言えるのか？ 比丘たちよ、ここに、ある商人が売り物を知っている。すなわち、‘この品物はこれこれの値段で仕入れ、このように売れば、元手はこれくらいになり、利益はこれくらいになるだろう’と。比丘たちよ、このようにして商人に目があると言う。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก วิธุโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก กุสโล โหติ ปณิยํ เกตุญฺจ วิกฺเกตุญฺจ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปณิโก วิธุโร โหติ.

“比丘たちよ、いかにして商人が精力的であると言えるのか？ 比丘たちよ、ここに、ある商人が、品物を買うことにも売ることにも熟練している。比丘たちよ、このようにして商人が精力的であると言う。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ? อิธ ภิกฺขเว, ปาปณิกํ เย เต คหปตี วา คหปติปุตฺตา วา อฑฺฒา มหทฺธนา มหาโภคา เต เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ ปาปณิโก จกฺขุมา วิธุโร [Pg.115] จ ปฏิพโล ปุตฺตทารญฺจ โปเสตุํ, อมฺหากญฺจ กาเลน กาลํ อนุปฺปทาตุ’นฺติ. เต นํ โภเคหิ นิปตนฺติ – ‘อิโต, สมฺม ปาปณิก, โภเค กริตฺวา ปุตฺตทารญฺจ โปเสหิ, อมฺหากญฺจ กาเลน กาลํ อนุปฺปเทหี’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปณิโก นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ โภเคสุ.

“比丘たちよ、いかにして商人に支援があると言えるのか？ 比丘たちよ、ここに、裕福で多額の資産と多くの財産を持つ長者や長者の息子たちが、その商人について次のように知っている。‘この商人は目があり、精力的で、妻子を養うことができ、我々にも時宜に応じて支払う能力がある’と。彼らはその商人に財を差し出して勧める。‘親愛なる商人よ、ここから財を元手にして妻子を養い、我々にも時宜に応じて返しなさい’と。比丘たちよ、このようにして商人に支援があると言う。比丘たちよ、これら三つの要素を備えた商人は、間もなく財において広大さと増大に到達する。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุมา จ โหติ วิธุโร จ นิสฺสยสมฺปนฺโน จ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุมา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุมา โหติ.

“比丘たちよ、これと同様に、三つの法を具足した比丘は、ほどなくして善法（クサラ・ダンマ）において、偉大さと広大さに到達する。その三つとは何か？比丘たちよ、この法と律（教え）において、比丘は（智慧の）眼（め）を備え、卓越した努力（精進）があり、良き拠り所を具足しているのである。比丘たちよ、どのようにして比丘は眼を備えているのか？比丘たちよ、ここで比丘は‘これは苦である’とありのままに知る。‘これは苦の生起（原因）である’とありのままに知る。‘これは苦の滅（ニッバーナ）である’とありのままに知る。‘これは苦の滅に至る道筋（修行法）である’とありのままに知る。比丘たちよ、このようにして比丘は眼を備えているのである。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิธุโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิธุโร โหติ.

比丘たちよ、どのようにして比丘は卓越した努力があるのか？比丘たちよ、ここで比丘は、不善法を捨て、善法を具足するために、勇猛に精進して住む。強健な力を持ち、堅固な努力をなし、善法への修行において責任（精進の荷）を投げ出さない。比丘たちよ、このようにして比丘は卓越した努力がある。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ, อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ? ตสฺส เต อายสฺมนฺโต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานีกโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. ทสมํ.

比丘たちよ、どのようにして比丘は良き拠り所を具足しているのか？比丘たちよ、ここで比丘は、多聞（博識）であり、伝承（阿含）に通じ、経を保ち、律を保ち、論母（マータカー）を保つ比丘たちのもとへ、時折詣でて、質問し、究明する。‘尊師よ、これはどのようになっていますか？ この意味は何ですか？’と。それらの尊者たちは、この比丘に対して、未解明の点を明らかにし、不鮮明な点を鮮明にし、多種多様な疑念の生じる法（教義）について、その疑いを取り除くのである。比丘たちよ、このようにして比丘は良き拠り所を具足しているのである。比丘たちよ、これら三つの法を具足した比丘は、ほどなくして善法において、偉大さと広大さに到達するのである。”第十。

รถการวคฺโค ทุติโย.

車匠品（ラタカーラ・ヴァッガ）第二。

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

第一誦分（パタマ・バーナヴァーラ）終わる。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（ウダーナ）は――

ญาโต [Pg.116] สารณีโย ภิกฺขุ, จกฺกวตฺตี สเจตโน;

อปณฺณกตฺตา เทโว จ, ทุเว ปาปณิเกน จาติ.

知名の者（ニョータコ）、随念（サーラニーヨ）、比丘、転輪王、有心の王（サチェータノ）、無誤の修行（アパンナカ）、自己を苦しめる法（アッター）、天（デーヴォ）、そして二つの商人（パーパニカ）の経。

๓. ปุคฺคลวคฺโค

3. 補特伽羅品（プッガラ・ヴァッガ）

๑. สมิทฺธสุตฺตํ

1. サミッダ経

๒๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา จ สมิทฺโธ อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สมิทฺธํ อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

21. このように私は聞いた。ある時、世尊は舎衛城（サーヴァッティー）の、アナータピンディカ園（祇樹給孤独園）、祇園精舎におられた。その時、尊者サミッダと尊者マハーコーッティカが、尊者サーリプッタのところへ詣でた。詣でてから、尊者サーリプッタと共に、親しく挨拶を交わした。喜ばしく記憶に留まるべき挨拶を終えて、一方に座った。一方に座った尊者サミッダに対し、尊者サーリプッタはこのように語った。

‘‘ตโยเม, อาวุโส สมิทฺธ, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

“友（アーヴソ）サミッダよ、この世には三種類のパッガラ（個人）が実在し、存在している。その三つとは何か？身証者（しんしょうしゃ）、見至者（けんししゃ）、信解脱者（しんげだつしゃ）である。友よ、これら三種類のパッガラが世に実在し、存在している。友よ、これら三種類のパッガラのなかで、あなたはどのパッガラが最も優れ、最も勝れていると好みますか？”

‘‘ตโยเม, อาวุโส สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต, อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมสฺส, อาวุโส, ปุคฺคลสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อธิมตฺต’’นฺติ.

“友サーリプッタよ、この世には三種類のパッガラが実在し、存在している。その三つとは、身証者、見至者、信解脱者である。友よ、これら三種類のパッガラが世に実在し、存在している。友よ、これら三種類のパッガラのなかで、この‘信解脱者’であるパッガラを、私は好みます。この三種類のパッガラのなかで、この者が最も優れ、最も勝れています。それはなぜか。友よ、このパッガラ（信解脱者）は、信根（しんこん）が卓越しているからです。”

อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจ – ‘‘ตโยเม, อาวุโส โกฏฺฐิก, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ[Pg.117]. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

そこで、尊者サーリプッタは尊者マハーコーッティカにこのように語った。“友コーッティカよ、この世には三種類のパッガラが実在し、存在している。その三つとは何か？身証者、見至者、信解脱者である。友よ、これら三種類のパッガラが世に実在し、存在している。友よ、これら三種類のパッガラのなかで、あなたはどのパッガラが最も優れ、最も勝れていると好みますか？”

‘‘ตโยเม, อาวุโส สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี, อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมสฺส, อาวุโส, ปุคฺคลสฺส สมาธินฺทฺริยํ อธิมตฺต’’นฺติ.

“友サーリプッタよ、この世には三種類のパッガラが実在し、存在している。その三つとは、身証者、見至者、信解脱者である。友よ、これら三種類のパッガラが世に実在し、存在している。友よ、これら三種類のパッガラのなかで、この‘身証者’であるパッガラを、私は好みます。この三種類のパッガラのなかで、この者が最も優れ、最も勝れています。それはなぜか。友よ、このパッガラ（身証者）は、定根（じょうこん）が卓越しているからです。”

อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ตโยเม, อาวุโส สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

そこで今度は、尊者マハーコーッティカが尊者サーリプッタにこのように語った。“友サーリプッタよ、この世には三種類のパッガラが実在し、存在している。その三つとは、身証者、見至者、信解脱者である。友よ、これら三種類のパッガラが世に実在し、存在している。友よ、これら三種類のパッガラのなかで、あなたはどのパッガラが最も優れ、最も勝れていると好みますか？”

‘‘ตโยเม, อาวุโส โกฏฺฐิก, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมสฺส, อาวุโส, ปุคฺคลสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ อธิมตฺต’’นฺติ.

“友コーッティカよ、この世には三種類のパッガラが実在し、存在している。その三つとは、身証者、見至者、信解脱者である。友よ、これら三種類のパッガラが世に実在し、存在している。友よ、これら三種類のパッガラのなかで、この‘見至者’であるパッガラを、私は好みます。この三種類のパッガラのなかで、この者が最も優れ、最も勝れています。それはなぜか。友よ、このパッガラ（見至者）は、慧根（えこん）が卓越しているからです。”

อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตญฺจ สมิทฺธํ อายสฺมนฺตญฺจ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจ – ‘‘พฺยากตํ โข, อาวุโส, อมฺเหหิ สพฺเพเหว ยถาสกํ ปฏิภานํ. อายามาวุโส, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสฺสาม. ยถา โน ภควา พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา จ สมิทฺโธ อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส [Pg.118] ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ สมิทฺโธ อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ยาวตโก อโหสิ อายสฺมตา จ สมิทฺเธน อายสฺมตา จ มหาโกฏฺฐิเกน สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ.

その時、尊者サーリプッタは、尊者サミッダと尊者マハーコッティカに次のように言った。“友よ、私たちは皆、それぞれの理解に従って答えました。友よ、さあ、世尊のおられる場所へ行きましょう。世尊のところへ行って、この件を申し上げましょう。世尊が私たちに説かれる通りに、その内容を覚えておくことにしましょう”。“友よ、承知しました”と、尊者サミッダと尊者マハーコッティカは尊者サーリプッタに答えた。そして、尊者サーリプッタと尊者サミッダと尊者マハーコッティカは世尊のおられる場所へ赴き、世尊に礼拝して一方に座った。一方に座った尊者サーリプッタは、尊者サミッダおよび尊者マハーコッティカとの間で交わされた会話のすべてを世尊に申し上げた。

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’ติ. ฐานญฺเหตํ, สาริปุตฺต, วิชฺชติ ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต สฺวาสฺส อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, ยฺวายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี สฺวาสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา, โย จายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต โสปสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา.

“サーリプッタよ、このことについて、‘これら三種の人のうち、この人がより勝れ、より卓越している’と一概に断定して答えることは容易ではない。サーリプッタよ、なぜなら、ある信解脱の人が阿羅漢果を得るために実践している一方で、ある身証の人やある見到の人が、一来者あるいは不還者であるということもあり得るからである。”

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’ติ. ฐานญฺเหตํ, สาริปุตฺต, วิชฺชติ ยฺวายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี สฺวาสฺส อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต สฺวาสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา, โย จายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต โสปสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา.

“サーリプッタよ、このことについて、‘これら三種の人のうち、この人がより勝れ、より卓越している’と一概に断定して答えることは容易ではない。サーリプッタよ、なぜなら、ある身証の人が阿羅漢果を得るために実践している一方で、ある信解脱の人やある見到の人が、一来者あるいは不還者であるということもあり得るからである。”

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’ติ. ฐานญฺเหตํ, สาริปุตฺต, วิชฺชติ ยฺวายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต สฺวาสฺส อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต สฺวาสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา, โย จายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี โสปสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา.

“サーリプッタよ、このことについて、‘これら三種の人のうち、この人がより勝れ、より卓越している’と一概に断定して答えることは容易ではない。サーリプッタよ、なぜなら、ある見到の人が阿羅漢果を得るために実践している一方で、ある信解脱の人やある身証の人が、一来者あるいは不還者であるということもあり得るからである。”

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’’ติ. ปฐมํ.

“サーリプッタよ、このように‘これら三種の人のうち、この人がより勝れ、より卓越している’と一概に断定して答えることは容易ではないのだ。”（第一の経・終了）

๒. คิลานสุตฺตํ

2. 病者経

๒๒. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, คิลานา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา [Pg.119] ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ เนว วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา.

22. “比丘たちよ、世の中には三種の病者が存在する。その三種とは何か。比丘たちよ、ここに、ある病者は、適した食事を得ても得なくても、適した薬を得ても得なくても、適切な看病者を得ても得なくても、その病から回復することがない。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา.

“また比丘たちよ、ここに、ある病者は、適した食事を得ても得なくても、適した薬を得ても得なくても、適切な看病者を得ても得なくても、その病から回復する。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโตว สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา.

“また比丘たちよ、ここに、ある病者は、適した食事を得ることで回復し、得なければ回復せず、適した薬を得ることで回復し、得なければ回復せず、適切な看病者を得ることで回復し、得なければ回復しない。”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ คิลาโน ลภนฺโตว สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา, อิมํ โข, ภิกฺขเว, คิลานํ ปฏิจฺจ คิลานภตฺตํ อนุญฺญาตํ คิลานเภสชฺชํ อนุญฺญาตํ คิลานุปฏฺฐาโก อนุญฺญาโต. อิมญฺจ ปน, ภิกฺขเว, คิลานํ ปฏิจฺจ อญฺเญปิ คิลานา อุปฏฺฐาตพฺพา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย คิลานา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“比丘たちよ、それらのうち、適した食事や薬や看病者を得ることで回復し、得なければ回復しないという、この病者に鑑みて、比丘たちよ、病者のための食事が許され、病者のための薬が許され、看病人が許されたのである。比丘たちよ、そして、この（特定の）病者に鑑みて、他の病者たちもまた看病されるべきなのである。比丘たちよ、これら三種の病者が世の中に存在する。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตโยเม คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย เนว โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

“比丘たちよ、それと全く同じように、これら三種の病者に類する三種の人々が世の中に存在する。その三種とは何か。比丘たちよ、ここに、ある人は、如来にまみえてもまみえなくても、如来によって説かれた法と律を聴いても聴かなくても、善き法における正性の決定（悟りの道）に入ることはない。”

‘‘อิธ, ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

“また比丘たちよ、ここに、ある人は、如来にまみえてもまみえなくても、如来によって説かれた法と律を聴いても聴かなくても、善き法における正性の決定に入ることができる。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโตว ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย โน อลภนฺโต โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

“また比丘たちよ、ここに、ある人は、如来にまみえることによってのみ入り、まみえなければ入らず、如来によって説かれた法と律を聴くことによってのみ入り、聴かなければ入らない（という者がいる）。”

‘‘ตตฺร[Pg.120], ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ลภนฺโตว ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย โน อลภนฺโต โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ, อิมํ โข ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ ธมฺมเทสนา อนุญฺญาตา. อิมญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ อญฺเญสมฺปิ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. ‘‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、それら（三種の病人）のうちで、如来を拝見することができて初めて、また如来の説かれた法と律を聞くことができて初めて、善なる法において正しき決定（正定、聖なる道）へと入る者がいる。拝見することができず、聞くことができなければ、入ることはない。比丘たちよ、まさにこの人を縁として、法の説示が許されているのである。比丘たちよ、またこの人を縁として、他の人々のためにも法を説くべきである。比丘たちよ、これら三種の病人に似た人々が、世には存在するのである。”第二の経。

๓. สงฺขารสุตฺตํ

3. 行（サンカーラ）の経

๒๓. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทยติ เอกนฺตทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ สตฺตา เนรยิกา.

23. “比丘たちよ、世にはこれら三種の人が存在している。どのような三人か。比丘たちよ、ここに、ある人は苦しみ（害）を伴う身の行（身の形成、業）を形成し、苦しみを伴う言の行（口の形成、業）を形成し、苦しみを伴う意の行（心の形成、業）を形成する。その人は、苦しみを伴う身の行を形成し、苦しみを伴う言の行を形成し、苦しみを伴う意の行を形成して、苦しみを伴う世界に生まれる。苦しみを伴う世界に生まれたその人を、苦しみを伴う接触（触）が捉える。その人は、苦しみを伴う接触によって捉えられ、地獄の衆生のように、ただひたすら苦しい受（感覚）を経験するのである。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ อพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส อพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน อพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทยติ เอกนฺตสุขํ, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา.

“比丘たちよ、ここにまた、ある人は苦しみのない身の行を形成し、苦しみのない言の行を形成し、苦しみのない意の行を形成する。その人は、苦しみのない身の行を形成し、苦しみのない言の行を形成し、苦しみのない意の行を形成して、苦しみのない世界に生まれる。苦しみのない世界に生まれたその人を、苦しみのない接触が捉える。その人は、苦しみのない接触によって捉えられ、遍浄天（スバキンハ）の神々のように、ただひたすら幸福な受を経験するのである。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ [Pg.121] อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌาปิ อพฺยาพชฺฌาปิ ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิปิ อพฺยาพชฺเฌหิปิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ เวทนํ เวทยติ โวกิณฺณสุขทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、ここにまた、ある人は苦しみを伴うこともあれば苦しみのないこともある身の行を形成し、苦しみを伴うこともあれば苦しみのないこともある言の行を形成し、苦しみを伴うこともあれば苦しみのないこともある意の行を形成する。その人は、それらの行を形成して、苦しみを伴うこともあれば苦しみのないこともある世界に生まれる。そのような世界に生まれたその人を、苦しみを伴う接触も苦しみのない接触も捉える。その人は、それらの接触によって捉えられ、人間や、一部の神々、あるいは一部の阿修羅（ヴィニパーティカ）のように、苦楽の混ざり合った受を経験するのである。比丘たちよ、これら三種の人が世には存在するのである。”第三の経。

๔. พหุการสุตฺตํ

4. 多大なる恩のある者の経

๒๔. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา ปุคฺคลสฺส พหุการา. กตเม ตโย? ยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ อาคมฺม ปุคฺคโล พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ; อยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อิมสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกาโร.

24. “比丘たちよ、これら三種の人は、他の人にとって多大なる恩（助け）となる。どのような三人か。比丘たちよ、ここに、ある人を縁として、別の人が仏を拠り所とし、法を拠り所とし、僧を拠り所とするようになる。比丘たちよ、この人は、その人にとって多大なる恩がある者である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยํ ปุคฺคลํ อาคมฺม ปุคฺคโล ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; อยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อิมสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกาโร.

“比丘たちよ、さらにまた、ある人を縁として、別の人が‘これが苦である’とありのままに知り、‘これが苦の生じる原因である’とありのままに知り、‘これが苦の滅尽である’とありのままに知り、‘これが苦の滅尽に至る道である’とありのままに知るようになる。比丘たちよ、この人は、その人にとって多大なる恩がある者である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยํ ปุคฺคลํ อาคมฺม ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อิมสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา ปุคฺคลสฺส พหุการา.

“比丘たちよ、さらにまた、ある人を縁として、別の人が諸々の漏（けがれ）が尽きることによって、漏のない心の解脱と、智慧による解脱を、現世において自ら卓越した知（証智）をもって実現し、それに到達して住むようになる。比丘たちよ、この人は、その人にとって多大なる恩がある者である。比丘たちよ、これら三種の人は、他の人にとって多大なる恩がある者である。”

‘‘อิเมหิ จ ปน, ภิกฺขเว, ตีหิ ปุคฺคเลหิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถญฺโญ ปุคฺคโล พหุกาโรติ วทามิ. อิเมสํ ปน, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อิมินา ปุคฺคเลน น สุปฺปติการํ วทามิ, ยทิทํ อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานอญฺชลิกมฺมสามีจิกมฺมจีวรปิณฺฑปาตเสนาสน-คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานุปฺปทาเนนา’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、この人にとって、これら三種の人よりも多大なる恩がある他の人は存在しないと、私は説く。比丘たちよ、またこれら三種の人に対して、この（恩を受けた）人が、礼拝、出迎え、合掌、敬意を払うこと、あるいは衣、食、住、病人のための薬や資具を提供することによって、十分に報いることは容易ではないと、私は説くのである。”第四の経。

๕. วชิรูปมสุตฺตํ

5. 金剛（ヴァジラ）の喩えの経

๒๕. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล. กตโม จ, ภิกฺขเว, อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล อปฺปมฺปิ [Pg.122] วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโสมตฺตาย อาสวํ เทติ ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล.

25. “比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在する。三種とは何か。瘡（かさ）のような心を持つ者、稲妻のような心を持つ者、金剛（こんごう）のような心を持つ者である。比丘たちよ、瘡のような心を持つ者とはどのような者か。比丘たちよ、ここに、ある人は怒りっぽく、不満が多く、わずかなことを言われただけでも、腹を立て、怒り、恨みを抱き、意固地になり、怒りと不快と不満をあらわにする。比丘たちよ、例えば、古い瘡が、棒や瓦の破片で触れられると、さらにひどく膿を出すようなものである。比丘たちよ、それと同じように、ここに、ある人は怒りっぽく、不満が多く、わずかなことを言われただけでも、腹を立て、怒り、恨みを抱き、意固地になり、怒りと不快と不満をあらわにする。比丘たちよ、これを瘡のような心を持つ者という。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว, จกฺขุมา ปุริโส รตฺตนฺธการติมิสายํ วิชฺชนฺตริกาย รูปานิ ปสฺเสยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล.

“比丘たちよ、稲妻のような心を持つ者とはどのような者か。比丘たちよ、ここに、ある人は‘これは苦である’とありのままに知り、‘これは苦の生起である’とありのままに知り、‘これは苦の滅尽である’とありのままに知り、‘これは苦の滅尽に至る道である’とありのままに知る。比丘たちよ、例えば、目の見える人が、真っ暗な闇夜の中で、稲妻が光る瞬間に諸々の形を見るようなものである。比丘たちよ、それと同じように、ここに、ある人は‘これは苦である’とありのままに知り、……（中略）……‘これは苦の滅尽に至る道である’とありのままに知る。比丘たちよ、これを稲妻のような心を持つ者という。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, วชิรสฺส นตฺถิ กิญฺจิ อเภชฺชํ มณิ วา ปาสาโณ วา; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา…เป… อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、金剛のような心を持つ者とはどのような者か。比丘たちよ、ここに、ある人は、諸々の漏（ろ）が尽きることにより、無漏の心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵で悟り、実証して、それに到達して住む。比丘たちよ、例えば、金剛（ダイヤモンド）によって砕かれないものは、宝石であれ岩石であれ、何一つないようなものである。比丘たちよ、それと同じように、ここに、ある人は、諸々の漏が尽きることにより、……（中略）……到達して住む。比丘たちよ、これを金剛のような心を持つ者という。比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在する。”第五の経。

๖. เสวิตพฺพสุตฺตํ

6. 親近経（しんごんきょう）

๒๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล [Pg.123] น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล หีโน โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ อญฺญตฺร อนุทฺทยา อญฺญตฺร อนุกมฺปา.

26. “比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在する。三種とは何か。比丘たちよ、親近すべきではなく、交わるべきではなく、参じ仕えるべきではない人がいる。比丘たちよ、親近すべきであり、交わるべきであり、参じ仕えるべき人がいる。比丘たちよ、うやうやしく重んじて、親近すべきであり、交わるべきであり、参じ仕えるべき人がいる。比丘たちよ、親近すべきではなく、交わるべきではなく、参じ仕えるべきではない人とは、どのような者か。比丘たちよ、ここに、ある人は戒・定・慧において（自分より）劣っている。比丘たちよ、このような人は、哀れみや慈しみを（動機とする場合）を除いて、親近すべきではなく、交わるべきではなく、参じ仕えるべきではない。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สทิโส โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? สีลสามญฺญคตานํ สตํ สีลกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ. สมาธิสามญฺญคตานํ สตํ สมาธิกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ. ปญฺญาสามญฺญคตานํ สตํ ปญฺญากถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสตีติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ.

“比丘たちよ、親近すべきであり、交わるべきであり、参じ仕えるべき人とは、どのような者か。比丘たちよ、ここに、ある人は戒・定・慧において自分と同等である。比丘たちよ、このような人は、親近すべきであり、交わるべきであり、参じ仕えるべきである。それはなぜか。戒を同じくする者たちの間で、戒についての語らいがなされ、その語らいが持続し、安らぎとなるからである。定を同じくする者たちの間で、定についての語らいがなされ、その語らいが持続し、安らぎとなるからである。慧を同じくする者たちの間で、慧についての語らいがなされ、その語らいが持続し、安らぎとなるからである。それゆえ、このような人は、親近すべきであり、交わるべきであり、参じ仕えるべきである。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อธิโก โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิติ อปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามีติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ.

“比丘たちよ、うやうやしく重んじて、親近すべきであり、交わるべきであり、参じ仕えるべき人とは、どのような者か。比丘たちよ、ここに、ある人は戒・定・慧において自分より勝っている。比丘たちよ、このような人は、うやうやしく重んじて、親近すべきであり、交わるべきであり、参じ仕えるべきである。それはなぜか。‘このように（優れた人と交わることで）、未完成の戒の集まりを満たし、完成した戒の集まりを、それぞれの箇所において智慧によって助長しよう。未完成の定の集まりを満たし、完成した定の集まりを、それぞれの箇所において智慧によって助長しよう。未完成の慧の集まりを満たし、完成した慧の集まりを、それぞれの箇所において智慧によって助長しよう’と（考えるからである）。それゆえ、このような人は、うやうやしく重んじて、親近すべきであり、交わるべきであり、参じ仕えるべきである。比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在する。”

‘‘นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี,น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี;

เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ,ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

“劣った者に親しむ人は衰退し、同等の者に親しむ人は決して衰えることがない。優れた者に帰依する者は速やかに向上する。それゆえ、自分より勝った者に親しむべきである。”第六の経。

๗. ชิคุจฺฉิตพฺพสุตฺตํ

7. 嫌悪経（けんおきょう）

๒๗. ‘‘ตโยเม[Pg.124], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต, อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ, อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ, อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’ติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อหิ คูถคโต กิญฺจาปิ น ทํสติ, อถ โข นํ มกฺเขติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, กิญฺจาปิ เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ.

27. “比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在する。その三種とは何か。比丘たちよ、忌み嫌うべきであり、親しむべきではなく、交際すべきではなく、親近すべきではない人がいる。比丘たちよ、等閑視（無視）すべきであり、親しむべきではなく、交際すべきではなく、親近すべきではない人がいる。比丘たちよ、親しむべきであり、交際すべきであり、親近すべきである人がいる。比丘たちよ、いかなる人が忌み嫌うべきであり、親しむべきではなく、交際すべきではなく、親近すべきではないのか。比丘たちよ、ここに、ある人は、戒を破り、悪しき性質を持ち、不浄で、疑わしい行いがあり、その行いを隠し、沙門ではないのに沙門であると自称し、梵行（清浄行）を修めていないのに修めていると自称し、内側は腐敗し、煩悩にまみれ、汚物に満ちている。比丘たちよ、このような人は忌み嫌うべきであり、親しむべきではなく、交際すべきではなく、親近すべきではない。それはなぜか。比丘たちよ、たとえこのような人の行いを見習わなかったとしても、‘この人は悪友を持ち、悪しき仲間に囲まれ、悪しき者に親しんでいる’という悪い噂が広まるからである。比丘たちよ、例えば、糞尿の中にいる蛇が、たとえ人を噛まなかったとしても、その人を汚すようなものである。比丘たちよ、それと同じように、たとえこのような人の行いを見習わなかったとしても、‘この人は悪友を持ち、悪しき仲間に囲まれ、悪しき者に親しんでいる’という悪い噂が広まるのである。それゆえ、このような人は忌み嫌うべきであり、親しむべきではなく、交際すべきではなく、親近すべきではない。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโสมตฺตาย อาสวํ เทติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว…เป… เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ตินฺทุกาลาตํ กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิตํ ภิยฺโยโสมตฺตาย จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ; เอวเมวํ โข ภิกฺขเว…เป… เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คูถกูโป กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโสมตฺตาย ทุคฺคนฺโธ โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล [Pg.125] โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? อกฺโกเสยฺยปิ มํ ปริภาเสยฺยปิ มํ อนตฺถมฺปิ มํ กเรยฺยาติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ.

“比丘たちよ、いかなる人が等閑視（無視）すべきであり、親しむべきではなく、交際すべきではなく、親近すべきではないのか。比丘たちよ、ここに、ある人は、怒りっぽく、不満（苦悩）が多く、わずかなことを言われただけで立腹し、怒り、恨み、強情になり、怒りと憎しみと不機嫌をあらわにする。比丘たちよ、例えば、古い傷が木の棒や瓦の破片で触れられると、いよいよ激しく血や膿を出すようなものである。比丘たちよ、それと同じように……（中略）……比丘たちよ、例えば、燃えているチンヅカの薪が、木の棒や瓦の破片で触れられると、いよいよ激しくパチパチと音を立てるようなものである。比丘たちよ、それと同じように……（中略）……比丘たちよ、例えば、糞尿の穴が、木の棒や瓦の破片でかき回されると、いよいよ激しく悪臭を放つようなものである。比丘たちよ、それと同じように、ここに、ある人は怒りっぽく、不満が多く、わずかなことを言われただけで立腹し、怒り、恨み、強情になり、怒りと憎しみと不機嫌をあらわにする。比丘たちよ、このような人は等閑視すべきであり、親しむべきではなく、交際すべきではなく、親近すべきではない。それはなぜか。‘私を罵るかもしれない、私を脅すかもしれない、私に不利益を与えるかもしれない’と思うからである。それゆえ、このような人は等閑視すべきであり、親しむべきではなく、交際すべきではなく、親近すべきではない。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘กลฺยาณมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ.

“比丘たちよ、いかなる人が親しむべきであり、交際すべきであり、親近すべきであるのか。比丘たちよ、ここに、ある人は、戒を持ち、善き徳を備えている。比丘たちよ、このような人は親しむべきであり、交際すべきであり、親近すべきである。それはなぜか。比丘たちよ、たとえこのような人の行いを見習わなかったとしても、‘この人は善友を持ち、善き仲間に囲まれ、善き者に親しんでいる’という善い噂が広まるからである。それゆえ、このような人は親しむべきであり、交際すべきであり、親近すべきである。比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在するのである。”

‘‘นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี,น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี;

เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ,ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถา’’ติ. สตฺตมํ;

“劣った者に親しむ人は衰退し、自分と等しい者に親しむ人は決して衰えることがない。自分より優れた者に向かう人は速やかに向上する。それゆえ、自分より勝れた（徳の高い）人に親しむべきである。”（第七の経が完結）

๘. คูถภาณีสุตฺตํ

8. グータバーニー・スッタ（糞のような言葉を話す者の経）

๒๘. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? คูถภาณี, ปุปฺผภาณี, มธุภาณี. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คูถภาณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’ติ. โส อชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘น [Pg.126] ปสฺสามี’ติ ; อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คูถภาณี.

28. “比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在する。その三種とは何か。糞のような言葉を話す者、花のような言葉を話す者、蜜のような言葉を話す者である。比丘たちよ、いかなる人が糞のような言葉を話す者なのか。比丘たちよ、ここに、ある人が、集会や、人々の中や、親族の中や、団体の中や、王族の中に召し出されて、証人として問われる。‘さあ、君、知っていることを話しなさい’と。その人は、知らないのに‘知っている’と言い、知っているのに‘知らない’と言い、見ていないのに‘見た’と言い、見ているのに‘見ていない’と言う。このように、自分のため、あるいは他人のため、あるいは何らかの利得のために、知りながら偽りを言う。比丘たちよ、この人を‘糞のような言葉を話す者’と呼ぶ。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ปชานาสิ ตํ วเทหี’ติ, โส อชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘น ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ; อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา น สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี.

“比丘たちよ、いかなる人が花のような言葉を話す者なのか。比丘たちよ、ここに、ある人が、集会や、人々の中や、親族の中や、団体の中や、王族の中に召し出されて、証人として問われる。‘さあ、君、知っていることを話しなさい’と。その人は、知らないときには‘知らない’と言い、知っているときには‘知っている’と言い、見ていないときには‘見ていない’と言い、見ているときには‘見ている’と言う。このように、自分のため、あるいは他人のため、あるいは何らかの利得のために、知りながら偽りを言うことがない。比丘たちよ、この人を‘花のような言葉を話す者’と呼ぶ。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มธุภาณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ; ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มธุภาณี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

比丘たちよ、蜜のように甘い言葉を話す者（蜜語者）とはどのような人か。比丘たちよ、ここに、ある人は、荒々しい言葉を捨てて、荒々しい言葉から離れている。その言葉は、過ちがなく、耳に心地よく、愛らしく、心に届き、典雅で、多くの人に好まれ、多くの人の心にかなうものである。そのような言葉を話すのである。比丘たちよ、この人を蜜のように甘い言葉を話す者と言う。比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在している。

๙. อนฺธสุตฺตํ

9. 盲人経

๒๙. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อนฺโธ, เอกจกฺขุ, ทฺวิจกฺขุ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนฺโธ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย ; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนฺโธ.

29. 比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在している。三種とは何か。盲目の者、片目の者、両目の者である。比丘たちよ、盲目の者とはどのような人か。比丘たちよ、ここに、ある人は、まだ得ていない財を得たり、得ている財を増やしたりするための、そのような（知恵の）眼を持っていない。また、善・不善の法を知り、罪のある・罪のない法を知り、卑しい・優れた法を知り、悪（黒）・善（白）の対照的な法を知るための、そのような眼も持っていない。比丘たちよ、この人を盲目の者と言う。

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เอกจกฺขุ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ [Pg.127] อธิคจฺเฉยฺย อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปํ ปนสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เอกจกฺขุ.

比丘たちよ、片目の者とはどのような人か。比丘たちよ、ここに、ある人は、まだ得ていない財を得たり、得ている財を増やしたりするための、そのような眼を持っている。しかし、善・不善の法を知り、罪のある・罪のない法を知り、卑しい・優れた法を知り、悪・善の対照的な法を知るための、そのような眼は持っていない。比丘たちよ、この人を片目の者と言う。

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย; สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ.

比丘たちよ、両目の者とはどのような人か。比丘たちよ、ここに、ある人は、まだ得ていない財を得たり、得ている財を増やしたりするための、そのような眼を持っている。また、善・不善の法を知り、罪のある・罪のない法を知り、卑しい・優れた法を知り、悪・善の対照的な法を知るための、そのような眼も持っている。比丘たちよ、この人を両目の者と言う。比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在している。

‘‘น เจว โภคา ตถารูปา, น จ ปุญฺญานิ กุพฺพติ;

อุภยตฺถ กลิคฺคาโห, อนฺธสฺส หตจกฺขุโน.

そのような財（を得る手段）もなく、功徳を積むこともない。知恵の眼を失った盲目の者は、現世と来世の両方において敗北者となる。

‘‘อถาปรายํ อกฺขาโต, เอกจกฺขุ จ ปุคฺคโล;

ธมฺมาธมฺเมน สโฐโส, โภคานิ ปริเยสติ.

次に、片目の者と言われる人は、正しい道あるいは正しくない道を用いて、欺瞞によって財を追い求める。

‘‘เถยฺเยน กูฏกมฺเมน, มุสาวาเทน จูภยํ;

กุสโล โหติ สงฺฆาตุํ, กามโภคี จ มานโว;

อิโต โส นิรยํ คนฺตฺวา, เอกจกฺขุ วิหญฺญติ.

盗みや詐欺、あるいは虚偽によって、その両方の手段を用いて財を蓄えることに巧みであり、欲を楽しむその者は、この世から地獄へと行き、片目の者は苦しむことになる。

‘‘ทฺวิจกฺขุ ปน อกฺขาโต, เสฏฺโฐ ปุริสปุคฺคโล;

ธมฺมลทฺเธหิ โภเคหิ, อุฏฺฐานาธิคตํ ธนํ.

一方、両目の者と言われる優れた人は、正当に得た財、すなわち精励努力によって獲得した富を持っている。

‘‘ททาติ เสฏฺฐสงฺกปฺโป, อพฺยคฺคมานโส นโร;

อุเปติ ภทฺทกํ ฐานํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ.

崇高な志を持ち、心の揺らぎないその人は（財を）施し、そこへ行っても憂うことのない、幸いなる場所（天界）へと赴く。

‘‘อนฺธญฺจ เอกจกฺขุญฺจ, อารกา ปริวชฺชเย;

ทฺวิจกฺขุํ ปน เสเวถ, เสฏฺฐํ ปุริสปุคฺคล’’นฺติ. นวมํ;

盲目の者と片目の者は遠く避けなさい。しかし、両目の者という優れた人には親近しなさい。

๑๐. อวกุชฺชสุตฺตํ

10. 伏鉢経

๓๐. ‘‘ตโยเม[Pg.128], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล. กตโม จ, ภิกฺขเว, อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กุมฺโภ นิกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ วิวฏฺฏติ, โน สณฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนวาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล.

30. 比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在している。三種とは何か。伏せた（逆さまの）知恵を持つ者、膝の上の知恵を持つ者、広い知恵を持つ者である。比丘たちよ、伏せた知恵を持つ者とはどのような人か。比丘たちよ、ここに、ある人は比丘たちのところで法を聞くために、たびたび精舎へ行く。比丘たちは彼に、初めも良く、中間も良く、終わりも良く、意味と語彩が整い、全く円満で清浄な聖なる行い（梵行）を明らかにする法を説く。彼はその座に座りながら、その説法の初めを心に留めず、中間を心に留めず、終わりも心に留めない。その座から立ち上がった後も、その説法の初めを心に留めず、中間を心に留めず、終わりも心に留めない。比丘たちよ、例えば、伏せられた瓶があり、そこに注がれた水が流れ落ちて留まらないようなものである。比丘たちよ、それと全く同じように、ここに、ある人は比丘たちのところで法を聞くために、たびたび精舎へ行く。比丘たちは彼に、初めも良く、中間も良く、終わりも良く、意味と語彩が整い、全く円満で清浄な聖なる行いを明らかにする法を説く。彼はその座に座りながら、その説法の初めを心に留めず、中間を心に留めず、終わりも心に留めない。その座から立ち上がった後も、その説法の初めを心に留めず、中間を心に留めず、終わりも心に留めない。比丘たちよ、この人を伏せた知恵を持つ者と言う。

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนวาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส อุจฺฉงฺเค นานาขชฺชกานิ อากิณฺณานิ – ติลา ตณฺฑุลา โมทกา พทรา. โส ตมฺหา อาสนา วุฏฺฐหนฺโต สติสมฺโมสา ปกิเรยฺย[Pg.129]. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล.

“比丘たちよ、懐（ふところ）のような知恵を持つ人とは、どのような人か？比丘たちよ、ここに、ある人は、法を聞くために、比丘たちのところへ頻繁に寺院を訪れる者である。比丘たちは彼に、初めも善く、中ほども善く、終わりも善い、意味と文句を具え、完全に円満で清浄な梵行を説き示す。彼はその座に座っている間は、その説法の初めを心に留め、中ほどを心に留め、終わりを心に留める。しかし、その座から立ち上がると、その説法の初めを心に留めず、中ほどを心に留めず、終わりを心に留めない。比丘たちよ、例えば、ある人の懐の中に、胡麻、米、菓子、ナツメといった様々な食べ物が入れられているとする。彼はその座から立ち上がる時、失念によってそれらを四方に散らしてしまうようなものである。比丘たちよ、これと同じように、ここに、ある人は…（中略）…その座から立ち上がると、その説法の初め、中ほど、終わりを心に留めないのである。比丘たちよ、これを懐のような知恵を持つ人と呼ぶ。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กุมฺโภ อุกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ สณฺฐาติ โน วิวฏฺฏติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ.

“比丘たちよ、広大な知恵を持つ人とは、どのような人か？比丘たちよ、ここに、ある人は、法を聞くために、比丘たちのところへ頻繁に寺院を訪れる者である。比丘たちは彼に、初めも善く、中ほども善く、終わりも善い、意味と文句を具え、完全に円満で清浄な梵行を説き示す。彼はその座に座っている間、その説法の初め、中ほど、終わりを心に留め、その座から立ち上がった後も、その説法の初め、中ほど、終わりを心に留めるのである。比丘たちよ、例えば、上を向いた瓶に水が注がれたとき、その水がそこに留まって漏れ出ないようなものである。比丘たちよ、これと同じように、ここに、ある人は…（中略）…座から立ち上がった後も、その説法の初め、中ほど、終わりを心に留める。比丘たちよ、これを広大な知恵を持つ人と呼ぶ。比丘たちよ、これら三種の人々が世の中に存在するのである。”

‘‘อวกุชฺชปญฺโญ ปุริโส, ทุมฺเมโธ อวิจกฺขโณ;

อภิกฺขณมฺปิ เจ โหติ, คนฺตา ภิกฺขูน สนฺติเก.

“逆さまの知恵を持つ人は、愚かで洞察力がない。たとえ頻繁に比丘たちのところへ行ったとしても、”

‘‘อาทึ กถาย มชฺฌญฺจ, ปริโยสานญฺจ ตาทิโส;

อุคฺคเหตุํ น สกฺโกติ, ปญฺญา หิสฺส น วิชฺชติ.

“そのような者は、説法の初め、中ほど、そして終わりを把握することができない。彼には知恵が備わっていないからである。”

‘‘อุจฺฉงฺคปญฺโญ [Pg.130] ปุริโส, เสยฺโย เอเตน วุจฺจติ;

อภิกฺขณมฺปิ เจ โหติ, คนฺตา ภิกฺขูน สนฺติเก.

“懐（ふところ）のような知恵を持つ人は、それ（前述の者）よりも優れていると言われる。たとえ頻繁に比丘たちのところへ行ったとしても、”

‘‘อาทึ กถาย มชฺฌญฺจ, ปริโยสานญฺจ ตาทิโส;

นิสินฺโน อาสเน ตสฺมึ, อุคฺคเหตฺวาน พฺยญฺชนํ;

วุฏฺฐิโต นปฺปชานาติ, คหิตํ หิสฺส มุสฺสติ.

“そのような者は、その座に座っている間は、説法の初め、中ほど、終わりを把握し、文句を学び取るが、立ち上がると理解せず、得たものは忘れ去られてしまう。”

‘‘ปุถุปญฺโญ จ ปุริโส, เสยฺโย เอเตหิ วุจฺจติ;

อภิกฺขณมฺปิ เจ โหติ, คนฺตา ภิกฺขูน สนฺติเก.

“広大な知恵を持つ人は、これら（の前二者）よりも優れていると言われる。もしその者が頻繁に比丘たちのところへ行ったならば、”

‘‘อาทึ กถาย มชฺฌญฺจ, ปริโยสานญฺจ ตาทิโส;

นิสินฺโน อาสเน ตสฺมึ, อุคฺคเหตฺวาน พฺยญฺชนํ.

“そのような者は、その座に座っている間、説法の初め、中ほど、終わりを把握し、文句を学び取り、”

‘‘ธาเรติ เสฏฺฐสงฺกปฺโป, อพฺยคฺคมานโส นโร;

ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน, ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา’’ติ. ทสมํ;

“最上の決意を持ち、散乱しない心の人は、（その教えを）保持する。法にかなった法を実践し（法随法行）、苦しみの終わりをもたらす者となるであろう。”第十経完。

ปุคฺคลวคฺโค ตติโย.

第三、人品（補特伽羅品）完。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（目録）は以下の通りである。

สมิทฺธ -คิลาน-สงฺขารา, พหุการา วชิเรน จ;

เสวิ-ชิคุจฺฉ-คูถภาณี, อนฺโธ จ อวกุชฺชตาติ.

“精進、病人、行、多助、金剛、親近、嫌悪、糞言、盲人、および逆さま（の知恵）である。”

๔. เทวทูตวคฺโค

4. 第四、天使品

๑.สพฺรหฺมกสุตฺตํ

1. 第一、梵天経

๓๑. ‘‘สพฺรหฺมกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สปุพฺพาจริยกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สาหุเนยฺยานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. ‘พฺรหฺมา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘ปุพฺพาจริยา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘อาหุเนยฺยา’ติ[Pg.131], ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ตํ กิสฺส เหตุ? พหุการา, ภิกฺขเว, มาตาปิตโร ปุตฺตานํ, อาปาทกา โปสกา, อิมสฺส โลกสฺส ทสฺเสตาโรติ.

31. “比丘たちよ、その家で子らが父母を供養している家族は、梵天（ブラフマー）と共に住む家族である。比丘たちよ、その家で子らが父母を供養している家族は、最初の師（先師）と共に住む家族である。比丘たちよ、その家で子らが父母を供養している家族は、供養を受けるに値する者（応供者）と共に住む家族である。‘梵天’とは、比丘たちよ、父母の別名である。‘最初の師’とは、比丘たちよ、父母の別名である。‘供養を受けるに値する者’とは、比丘たちよ、父母の別名である。それはなぜか？比丘たちよ、父母は子らに対して多大な恩があり、生命を守り、養い、この世を見せてくれる者だからである。”

‘‘พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร, ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร;

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ, ปชาย อนุกมฺปกา.

“父母は‘梵天’と呼ばれ、‘最初の師’とも言われる。子らからの供養に値する者であり、子孫に対して憐れみ深い者である。”

‘‘ตสฺมา หิ เน นมสฺเสยฺย, สกฺกเรยฺย จ ปณฺฑิโต;

อนฺเนน อถ ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

อุจฺฉาทเนน นฺหาปเนน, ปาทานํ โธวเนน จ.

“それゆえに、賢明な者は、父母を敬い、尊ぶべきである。食べ物、飲み物、衣服、寝具を提供し、香油を塗り、入浴を助け、足を洗うことによって尽くすべきである。

‘‘ตาย นํ ปาริจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

父母へのその奉仕ゆえに、賢者たちは今生においてその人を称賛し、その人は死後、天界において歓喜するのである。”（第一の経）

๒. อานนฺทสุตฺตํ

2. アーナンダ・スッタ（アーナンダ経）

๓๒. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

32. その時、尊者アーナンダは世尊のおられる場所へ近づき、世尊に礼拝して、傍らに座った。傍らに座った尊者アーナンダは、世尊に次のように申し上げた。

‘‘สิยา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ.

“世尊よ、比丘が次のような三昧（定）を得ることはあり得るでしょうか。すなわち、意識のあるこの身体において‘我’という思い、‘我がもの’という思い、慢の随眠が生じることがなく、また、外部のあらゆる対象（相）においても‘我’という思い、‘我がもの’という思い、慢の随眠が生じることがない。そして、心解脱と慧解脱を具現して住する者にとって、‘我’‘我がもの’‘慢の随眠’が生じることがないような、その心解脱と慧解脱を具現して住するという、そのようなことが。”“アーナンダよ、比丘がそのような三昧を得ることはあり得る。すなわち、意識のあるこの身体において‘我’という思い、‘我がもの’という思い、慢の随眠が生じることがなく、また、外部のあらゆる対象においても‘我’‘我がもの’‘慢の随眠’が生じることがない。そして、心解脱と慧解脱を具現して住する者にとって、‘我’‘我がもの’‘慢の随眠’が生じることがない、その心解脱と慧解脱を具現して住するという、そのような三昧を得ることはあり得るのである。”

‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, สิยา ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา [Pg.132] นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ?

“世尊よ、では、いかにして比丘は、意識のあるこの身体において‘我’という思い、‘我がもの’という思い、慢の随眠が生じることがなく、外部のあらゆる対象においても‘我’‘我がもの’‘慢の随眠’が生じることがなく、心解脱と慧解脱を具現して住する者に‘我’‘我がもの’‘慢の随眠’が生じないような、その心解脱と慧解脱を具現して住するという、そのような三昧を得ることができるのでしょうか。”

‘‘อิธานนฺท, ภิกฺขุโน เอวํ โหติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. เอวํ โข, อานนฺท, สิยา ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ.

“アーナンダよ、ここに比丘がこのように（観ずることが）ある。‘これこそが静止であり、これこそが殊勝である。すなわち、すべての行（形成されたもの）の静止、すべての依（生存の根拠）の放棄、渇愛の滅尽、離欲、滅尽、涅槃である’と。アーナンダよ、このようにして比丘は、意識のあるこの身体において‘我’という思い、‘我がもの’という思い、慢の随眠が生じることがなく、外部のあらゆる対象においても‘我’‘我がもの’‘慢の随眠’が生じることがなく、心解脱と慧解脱を具現して住する者に‘我’‘我がもの’‘慢の随眠’が生じないような、その心解脱と慧解脱を具現して住するという、そのような三昧を得ることができるのである。”

‘‘อิทญฺจ ปน เมตํ, อานนฺท, สนฺธาย ภาสิตํ ปารายเน ปุณฺณกปญฺเห –

“アーナンダよ、これに関して、パーラーヤナ（彼岸道品）のプンナカの問いにおいて、次のように語られたのである。

‘‘สงฺขาย โลกสฺมึ ปโรปรานิ,ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส,อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมี’’ติ. ทุติยํ;

‘世の自他の（諸法）を智慧をもって識別し、世のいかなるものによっても動揺することがない人。静まり、煩悩の煙なく、苦しみなく、欲望のない人。その人は出生と老いを乗り越えた、と私は説く’と。”（第二の経）

๓. สาริปุตฺตสุตฺตํ

3. サーリプッタ・スッタ（舎利弗経）

๓๓. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สํขิตฺเตนปิ โข อหํ, สาริปุตฺต, ธมฺมํ เทเสยฺยํ; วิตฺถาเรนปิ โข อหํ, สาริปุตฺต, ธมฺมํ เทเสยฺยํ; สํขิตฺตวิตฺถาเรนปิ โข อหํ, สาริปุตฺต, ธมฺมํ เทเสยฺยํ; อญฺญาตาโร จ ทุลฺลภา’’ติ. ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล, เอตสฺส, สุคต, กาโล ยํ ภควา สํขิตฺเตนปิ ธมฺมํ เทเสยฺย, วิตฺถาเรนปิ ธมฺมํ เทเสยฺย, สํขิตฺตวิตฺถาเรนปิ ธมฺมํ เทเสยฺย. ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’’ติ.

33. その時、尊者サーリプッタは世尊のもとへ近づき、礼拝して傍らに座った。世尊は、傍らに座った尊者サーリプッタにこう言われた。“サーリプッタよ、私は要約して教えを説くこともあれば、詳細に教えを説くこともあり、要約と詳細を交えて説くこともある。しかし、（教えを真に）理解する者は得がたいものである。”“世尊よ、今こそその時です。善逝（スガタ）よ、今こそその時です。世尊が要約して、あるいは詳細に、あるいは要約と詳細を交えて教えを説いてくださるならば、その教えを理解する者たちが現れるでしょう。”

‘‘ตสฺมาติห, สาริปุตฺต, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น ภวิสฺสนฺติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น ภวิสฺสนฺติ, ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ [Pg.133] อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โข, สาริปุตฺต, สิกฺขิตพฺพํ.

“サーリプッタよ、それゆえにこのように学ぶべきである。‘意識のあるこの身体において、“我”“我がもの”という思い、慢の随眠が生じることがないようにしよう。外部のあらゆる対象においても、“我”“我がもの”という思い、慢の随眠が生じることがないようにしよう。そして、心解脱と慧解脱を具現して住する者にとって、“我”“我がもの”“慢の随眠”が生じることがないような、その心解脱と慧解脱を具現して住するようにしよう’と。サーリプッタよ、実にこのように学ぶべきである。

‘‘ยโต จ โข, สาริปุตฺต, ภิกฺขุโน อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ, ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อยํ วุจฺจติ, สาริปุตฺต – ‘ภิกฺขุ อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺส’. อิทญฺจ ปน เมตํ, สาริปุตฺต, สนฺธาย ภาสิตํ ปารายเน อุทยปญฺเห –

サーリプッタよ、比丘において、意識のあるこの身体において‘我’‘我がもの’という思い、慢の随眠がなくなり、外部のあらゆる対象においても‘我’‘我がもの’‘慢の随眠’がなくなり、心解脱と慧解脱を具現して住する者に‘我’‘我がもの’‘慢の随眠’が生じないような、その心解脱と慧解脱を具現して住するようになった時、サーリプッタよ、この比丘は‘渇愛を断ち、束縛（結）を脱し、慢を正しく覚ることによって、苦しみの終焉をもたらした’と言われる。サーリプッタよ、これに関して、パーラーヤナのウダヤの問いにおいて、次のように語られたのである。

‘‘ปหานํ กามสญฺญานํ, โทมนสฺสาน จูภยํ;

ถินสฺส จ ปนูทนํ, กุกฺกุจฺจานํ นิวารณํ.

‘五感の欲望の知覚と憂いの両方を捨てること、懈怠（惛沈）を払い除け、後悔（悪作）を阻止すること。

‘‘อุเปกฺขาสติสํสุทฺธํ, ธมฺมตกฺกปุเรชวํ;

อญฺญาวิโมกฺขํ ปพฺรูมิ, อวิชฺชาย ปเภทน’’นฺติ. ตติยํ;

捨（ウペッカー）と正念によって清められ、法への思惟を先導とし、無明を打ち砕く究竟の知による解脱を、私は説く’と。”（第三の経）

๔. นิทานสุตฺตํ

4. ニダーナ・スッタ（因縁経）

๓๔. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? โลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย.

34. “比丘たちよ、業の発生にはこれら三つの原因（因縁）がある。その三つとは何か。貪欲は業の発生の原因であり、瞋恚（いかり）は業の発生の原因であり、愚痴（まよい）は業の発生の原因である。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, โลภปกตํ กมฺมํ โลภชํ โลภนิทานํ โลภสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

“比丘たちよ、貪欲によってなされ、貪欲から生じ、貪欲を因とし、貪欲を縁とする業がある。その者の生存が生じるその場所で、その業は熟す。その業が熟すその場所で、現世において、あるいは次生において、あるいはその後の生涯において、その業の報いを受けるのである。”

‘‘ยํ[Pg.134], ภิกฺขเว, โทสปกตํ กมฺมํ โทสชํ โทสนิทานํ โทสสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

“比丘たちよ、瞋恚によってなされ、瞋恚から生じ、瞋恚を因とし、瞋恚を縁とする業がある。その者の生存が生じるその場所で、その業は熟す。その業が熟すその場所で、現世において、あるいは次生において、あるいはその後の生涯において、その業の報いを受けるのである。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, โมหปกตํ กมฺมํ โมหชํ โมหนิทานํ โมหสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

“比丘たちよ、愚痴によってなされ、愚痴から生じ、愚痴を因とし、愚痴を縁とする業がある。その者の生存が生じるその場所で、その業は熟す。その業が熟すその場所で、現世において、あるいは次生において、あるいはその後の生涯において、その業の報いを受けるのである。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สาราทานิ สุขสยิตานิ สุเขตฺเต สุปริกมฺมกตาย ภูมิยา นิกฺขิตฺตานิ. เทโว จ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. เอวสฺสุ ตานิ, ภิกฺขเว, พีชานิ วุทฺธึ วิรุฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยํ โลภปกตํ กมฺมํ โลภชํ โลภนิทานํ โลภสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

“比丘たちよ、例えば、欠けることなく、腐ることなく、風や熱に損なわれることなく、実が詰まり、良好に貯蔵された種子が、肥沃な田の、よく耕された地に蒔かれたとする。雨が十分に降り注ぐならば、比丘たちよ、それらの種子は、成長し、増殖し、繁茂するであろう。比丘たちよ、それと同じように、貪欲によってなされ、貪欲から生じ、貪欲を因とし、貪欲を縁とする業がある。その者の生存が生じるその場所で、その業は熟す。その業が熟すその場所で、現世において、あるいは次生において、あるいはその後の生涯において、その業の報いを受けるのである。”

‘‘ยํ โทสปกตํ กมฺมํ…เป… ยํ โมหปกตํ กมฺมํ โมหชํ โมหนิทานํ โมหสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

“瞋恚によってなされる業も同様である……愚痴によってなされ、愚痴から生じ、愚痴を因とし、愚痴を縁とする業がある。その者の生存が生じるその場所で、その業は熟す。その業が熟すその場所で、現世において、あるいは次生において、あるいはその後の生涯において、その業の報いを受けるのである。比丘たちよ、これら三つが、業の生起のための原因である。”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย.

“比丘たちよ、これら三つのものが（解脱へと導く）業の生起のための原因である。いかなる三つか。無貪が業の生起のための原因であり、無瞋が業の生起のための原因であり、無痴が業の生起のための原因である。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อโลภปกตํ กมฺมํ อโลภชํ อโลภนิทานํ อโลภสมุทยํ, โลเภ วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

“比丘たちよ、無貪によってなされ、無貪から生じ、無貪を因とし、無貪を縁とする業がある。貪欲が消え去れば、その業は捨て去られ、根は断たれ、頭部を切り落とされた椰子の木のようになり、存在しなくなり、将来、再び生じることがないものとなる。”

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อโทสปกตํ กมฺมํ อโทสชํ อโทสนิทานํ อโทสสมุทยํ, โทเส วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

“比丘たちよ、無瞋によってなされ、無瞋から生じ、無瞋を因とし、無瞋を縁とする業がある。瞋恚が消え去れば、その業は捨て去られ、根は断たれ、頭部を切り落投された椰子の木のようになり、存在しなくなり、将来、再び生じることがないものとなる。”

‘‘ยํ[Pg.135], ภิกฺขเว, อโมหปกตํ กมฺมํ อโมหชํ อโมหนิทานํ อโมหสมุทยํ, โมเห วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

“比丘たちよ、無痴によってなされ、無痴から生じ、無痴を因とし、無痴を縁とする業がある。愚痴が消え去れば、その業は捨て去られ、根は断たれ、頭部を切り落とされた椰子の木のようになり、存在しなくなり、将来、再び生じることがないものとなる。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สาราทานิ สุขสยิตานิ. ตานิ ปุริโส อคฺคินา ฑเหยฺย. อคฺคินา ฑหิตฺวา มสึ กเรยฺย. มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเณยฺย นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวสฺสุ ตานิ, ภิกฺขเว, พีชานิ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวงฺกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยํ อโลภปกตํ กมฺมํ อโลภชํ อโลภนิทานํ อโลภสมุทยํ, โลเภ วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

“比丘たちよ、例えば、欠けることなく、腐ることなく、風や熱に損なわれることなく、実が詰まり、良好に貯蔵された種子があったとする。ある人がそれを火で焼き、火で焼いて灰にし、その灰を強風にさらすか、流れの速い川に流したとする。比丘たちよ、そうすれば、それらの種子は根を断たれ、頭部を切り落とされた椰子の木のようになり、存在しなくなり、将来、再び生じることがないものとなる。比丘たちよ、それと同じように、無貪によってなされ、無貪から生じ、無貪を因とし、無貪を縁とする業がある。貪欲が消え去れば、その業は捨て去られ、根は断たれ、頭部を切り落とされた椰子の木のようになり、存在しなくなり、将来、再び生じることがないものとなる。”

‘‘ยํ อโทสปกตํ กมฺมํ…เป… ยํ อโมหปกตํ กมฺมํ อโมหชํ อโมหนิทานํ อโมหสมุทยํ, โมเห วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ…เป… อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ.

“無瞋によってなされる業も同様である……無痴によってなされ、無痴から生じ、無痴を因とし、無痴を縁とする業がある。愚痴が消え去れば、その業は捨て去られ……将来、再び生じることがないものとなる。比丘たちよ、これら三つが（解脱へと導く）業の生起のための原因である。”

‘‘โลภชํ โทสชญฺเจว, โมหชญฺจาปวิทฺทสุ;

ยํ เตน ปกตํ กมฺมํ, อปฺปํ วา ยทิ วา พหุํ;

อิเธว ตํ เวทนิยํ, วตฺถุ อญฺญํ น วิชฺชติ.

“智慧のない愚者は、貪欲、瞋恚、そして愚痴から生じる業をなす。彼によってなされたその業が、少なかれ多かれ、まさにここで（その者自身が）経験すべきものであり、その報いを受けるための他の主体は存在しない。”

‘‘ตสฺมา โลภญฺจ โทสญฺจ, โมหชญฺจาปิ วิทฺทสุ;

วิชฺชํ อุปฺปาทยํ ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. จตุตฺถํ;

“それゆえに、賢明なる比丘は、貪欲と瞋恚、そして愚痴から生じる業をなさず、明を生じさせて、あらゆる悪趣を捨てるのである。”

๕. หตฺถกสุตฺตํ

5. “ハッタカ・スッタ（ハッタカ経）”

๓๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ วิหรติ โคมคฺเค สึสปาวเน ปณฺณสนฺถเร. อถ โข หตฺถโก อาฬวโก ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน อทฺทส ภควนฺตํ โคมคฺเค สึสปาวเน ปณฺณสนฺถเร นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข หตฺถโก อาฬวโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ภนฺเต, ภควา สุขมสยิตฺถา’’ติ? ‘‘เอวํ[Pg.136], กุมาร, สุขมสยิตฺถํ. เย จ ปน โลเก สุขํ เสนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร’’ติ.

35. このように私は聞いた。ある時、世尊はアーラヴィーの牛の通り道のシムサパー樹の森で、落ち葉の座に留まっておられた。その時、アーラヴィーの王子ハッタカは、散策し歩き回っているうちに、牛の通り道のシムサパー樹の森で落ち葉の座に座っておられる世尊を拝見した。拝見すると、世尊がおられる所へ近づき、世尊を礼拝して一方に座った。一方に座った王子ハッタカは、世尊に次のように申し上げた。‘世尊よ、安らかに眠られましたでしょうか’。世尊は答えられた。‘王子よ、その通りだ。私は安らかに眠った。この世で安らかに眠る者たちがいるならば、私はその一人である’

‘‘สีตา, ภนฺเต, เหมนฺติกา รตฺติ, อนฺตรฏฺฐโก หิมปาตสมโย, ขรา โคกณฺฏกหตา ภูมิ, ตนุโก ปณฺณสนฺถโร, วิรฬานิ รุกฺขสฺส ปตฺตานิ, สีตานิ กาสายานิ วตฺถานิ, สีโต จ เวรมฺโภ วาโต วายติ. อถ จ ปน ภควา เอวมาห – ‘เอวํ, กุมาร, สุขมสยิตฺถํ. เย จ ปน โลเก สุขํ เสนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร’’’ติ.

“世尊よ、冬の夜は寒く、アンタラッタカ（一月後半から二月前半の八日間）の降雪の時節であります。地面は牛の蹄跡で荒れて硬く、敷かれた落葉は薄く、木の葉はまばらで、袈裟は冷たく、ヴェランバの冷たい風が吹いております。それにもかかわらず、世尊はこのように仰せられました。‘王子よ、そのように、私は安らかに眠った。世に安らかに眠る者がいるならば、私はその一人である’と。”

‘‘เตน หิ, กุมาร, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, อิธสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา กูฏาคารํ อุลฺลิตฺตาวลิตฺตํ นิวาตํ ผุสิตคฺคฬํ ปิหิตวาตปานํ. ตตฺรสฺส ปลฺลงฺโก โคนกตฺถโต ปฏิกตฺถโต ปฏลิกตฺถโต กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรโณ สอุตฺตรจฺฉโท อุภโต โลหิตกูปธาโน; เตลปฺปทีโป เจตฺถ ฌาเยยฺย ; จตสฺโส จ ปชาปติโย มนาปามนาเปน ปจฺจุปฏฺฐิตา อสฺสุ. ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, สุขํ วา โส สเยยฺย โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘สุขํ โส, ภนฺเต, สเยยฺย. เย จ ปน โลเก สุขํ เสนฺติ, โส เตสํ อญฺญตโร’’ติ.

“それでは、王子よ、このことについてあなたに問い返しましょう。あなたの思うところに従って答えなさい。王子よ、どう思いますか。ここに、ある長者、あるいは長者の息子がいて、内も外も漆喰が塗られ、風の入らない、扉のよく閉まる、窓の閉ざされた重閣（尖塔のある家）を持っているとしましょう。そこには、長い毛の毛織物、白い毛織物、花の刺繍のある毛織物、カダリ鹿の皮の優れた敷物が敷かれ、赤い天蓋があり、両側に赤い枕が置かれた寝台があります。そこには灯火が灯され、四人の愛らしい妻たちが、心を尽くして世話をしています。王子よ、どう思いますか。彼は安らかに眠るでしょうか、それともそうではないでしょうか。あなたの考えはいかがですか。”“世尊よ、彼は安らかに眠るでしょう。世に安らかに眠る者がいるならば、彼はその一人であると言えます。”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, อปิ นุ ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ ราคชา ปริฬาหา กายิกา วา เจตสิกา วา เยหิ โส ราคเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

“王子よ、どう思いますか。その長者、あるいは長者の息子に、貪欲（ラーガ）から生じる身体的、あるいは精神的な煩熱が生じ、その貪欲による煩熱に焼かれて、苦しく眠るということがあり得るでしょうか。”“その通りでございます、世尊よ。”

‘‘เยหิ โข โส, กุมาร, คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ราคเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺย, โส ราโค ตถาคตสฺส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. ตสฺมาหํ สุขมสยิตฺถํ.

“王子よ、その長者あるいは長者の息子が、貪欲による煩熱に焼かれて苦しく眠ることになるその貪欲を、如来はすでに捨て去り、根を断ち切り、根を抜かれた多羅樹のようになし、存在しないものとし、将来二度と生じないものとしました。それゆえ、私は安らかに眠ったのです。”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, อปิ นุ ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โทสชา ปริฬาหา…เป… โมหชา ปริฬาหา กายิกา วา เจตสิกา วา เยหิ โส โมหเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

“王子よ、どう思いますか。その長者、あるいは長者の息子に、怒り（ドーサ）から生じる煩熱が生じ……（中略）……あるいは、愚かさ（モーハ）から生じる身体的、あるいは精神的な煩熱が生じ、その愚かさによる煩熱に焼かれて、苦しく眠るということがあり得るでしょうか。”“その通りでございます、世尊よ。”

‘‘เย [Pg.137] หิ โข โส, กุมาร, คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา โมหเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺย, โส โมโห ตถาคตสฺส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. ตสฺมาหํ สุขมสยิตฺถ’’นฺติ.

“王子よ、その長者あるいは長者の息子が、愚かさによる煩熱に焼かれて苦しく眠ることになるその愚かさを、如来はすでに捨て去り、根を断ち切り、根を抜かれた多羅樹のようになし、存在しないものとし、将来二度と生じないものとしました。それゆえ、私は安らかに眠ったのです。”

‘‘สพฺพทา เว สุขํ เสติ, พฺราหฺมโณ ปรินิพฺพุโต;

โย น ลิมฺปติ กาเมสุ, สีติภูโต นิรูปธิ.

“煩悩を滅尽し、完全に静まったバラモン（阿羅漢）は、常に安らかに眠る。諸々の欲に染まらず、清涼となり、依拠すべき煩悩のない者は、

‘‘สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวา, วิเนยฺย หทเย ทรํ;

อุปสนฺโต สุขํ เสติ, สนฺตึ ปปฺปุยฺย เจตโส’’ติ. ปญฺจมํ;

あらゆる執着を断ち切り、心の苦悩を除き、静まった者は安らかに眠る。心の平穏を得たがゆえに。”第五の経（終）。

๖. เทวทูตสุตฺตํ

6. 天の使者経（デヴァドゥータ・スッタ）

๓๖. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, เทวทูตานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา นานาพาหาสุ คเหตฺวา ยมสฺส รญฺโญ ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส อมตฺเตยฺโย อเปตฺเตยฺโย อสามญฺโญ อพฺรหฺมญฺโญ, น กุเล เชฏฺฐาปจายี. อิมสฺส เทโว ทณฺฑํ ปเณตู’’’ติ.

36. “比丘たちよ、これら三つの天の使者（死の使者）があります。三つとは何でしょうか。比丘たちよ、ここに、ある者が身において悪行をなし、口において悪行をなし、心において悪行をなします。彼は身と口と心で悪行をなしたため、身体が崩壊して死んだ後、不幸な場所、悪い境遇、破滅の場所である地獄に生まれます。比丘たちよ、地獄の番人たちは、その者を両腕で捕らえて、閻魔王（ヤマ王）のもとへ連れて行き、こう言います。‘王よ、この男は、母に対して尽くさず、父に対して尽くさず、修行者（サマナ）に対して尽くさず、聖者（バラモン）に対して尽くさず、一族の長老を敬いませんでした。王よ、この男に罰を与えてください’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ปฐมํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชติ สมนุคาหติ สมนุภาสติ – ‘อมฺโภ, ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ ปฐมํ เทวทูตํ ปาตุภูต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘นาทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“比丘たちよ、そこで閻魔王は、その男を第一の天の使者について問い詰め、調べ、問答します。‘これ、男よ。お前は人間の中に現れた、第一の天の使者を見なかったのか’と。彼はこう答えます。‘世尊（王）よ、見ませんでした’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อาสีติกํ วา นาวุติกํ วา วสฺสสติกํ วา ชาติยา ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายณํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ คตโยพฺพนํ ขณฺฑทนฺตํ ปลิตเกสํ วิลูนํ ขลฺลิตสิรํ วลิตํ ติลกาหตคตฺต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘อทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王は彼にこう言います。‘これ、男よ。お前は人間の中に、八十歳、九十歳、あるいは百歳ほどになって、老いさらばえ、屋根の垂木のように曲がり、腰が折れ、杖を頼りに震えながら歩き、病がちで、若さを失い、歯が抜け、白髪となり、髪は薄く、頭は禿げ、皮膚はたるみ、斑点に覆われた、老いた女、あるいは男を見なかったのか’と。彼はこう答えます。‘王よ、見ました’と。”

‘‘ตเมนํ[Pg.138], ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ, ปุริส, ตสฺส เต วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – อหมฺปิ โขมฺหิ ชราธมฺโม ชรํ อนตีโต, หนฺทาหํ กลฺยาณํ กโรมิ, กาเยน วาจาย มนสา’ติ? โส เอวมาห – ‘นาสกฺขิสฺสํ, ภนฺเต. ปมาทสฺสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王は彼にこう言います。‘これ、男よ。分別のある大人であったお前に、このような考えは起きなかったのか。“自分もまた老いる性質であり、老いを逃れることはできない。さあ、私は身と口と心で善いことをしよう”と’。彼はこう答えます。‘王よ、できませんでした。放逸（不注意）であったからでございます’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ, ปุริส, ปมาทตาย น กลฺยาณมกาสิ กาเยน วาจาย มนสา. ตคฺฆ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ตถา กริสฺสนฺติ ยถา ตํ ปมตฺตํ. ตํ โข ปน เต เอตํ ปาปกมฺมํ เนว มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภาตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น มิตฺตามจฺเจหิ กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ; อถ โข ตยาเวตํ ปาปกมฺมํ กตํ, ตฺวญฺเญเวตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิสฺสสี’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王は彼にこう言います。‘これ、男よ。お前は放逸であったために、身と口と心で善いことをなさなかった。これ、男よ。放逸であったお前にふさわしいことを、彼ら（地獄の番人）は間違いなくなすであろう。お前のその悪業は、母がなしたものでもなく、父がなしたものでもなく、兄弟がなしたものでもなく、姉妹がなしたものでもなく、友や仲間がなしたものでもなく、親族がなしたものでもなく、神々がなしたものでもなく、修行者や聖者がなしたものでもない。まさに、お前自身がその悪業をなしたのであり、お前自身がその報いを受けるのである’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ปฐมํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชิตฺวา สมนุคาหิตฺวา สมนุภาสิตฺวา, ทุติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชติ สมนุคาหติ สมนุภาสติ – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ ทุติยํ เทวทูตํ ปาตุภูต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘นาทฺทสํ, ภนฺเต’ติ. ‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ, สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ, อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ, อญฺเญหิ สํเวสิยมาน’นฺติ? โส เอวมาห – ‘อทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王は第一の天の使者について尋問し、詰問し、追及した後、第二の天の使者について、このように尋問し、詰問し、追及する。‘おい、男よ、おまえは人間界において、現れた第二の天の使者を見なかったのか’と。彼はこのように答える。‘聖者（大王）よ、見ませんでした’と。比丘たちよ、そこで閻魔王は彼にこのように言う。‘おい、男よ、おまえは人間界において、病に侵され、苦しみ、重病となり、自らの排泄物の中にまみれて横たわり、他人に抱え起こされ、他人に寝かしつけられる女、あるいは男を見なかったのか’と。彼はこのように答える。‘聖者よ、見ました’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ตสฺส เต วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – อหมฺปิ โขมฺหิ พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต, หนฺทาหํ กลฺยาณํ กโรมิ กาเยน วาจาย มนสา’ติ? โส เอวมาห – ‘นาสกฺขิสฺสํ, ภนฺเต. ปมาทสฺสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王は彼にこのように言う。‘おい、男よ、知慮があり分別のある大人であったおまえに、次のような思いは起こらなかったのか。“自分もまた病む性質であり、病を免れることはできない。さあ、今こそ身と口と意によって善きことを行おう”と’。彼はこのように答える。‘聖者よ、私はできませんでした。聖者よ、怠っておりました’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ปมาทตาย น กลฺยาณมกาสิ กาเยน วาจาย มนสา. ตคฺฆ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ตถา กริสฺสนฺติ ยถา ตํ ปมตฺตํ. ตํ โข ปน เต เอตํ ปาปกมฺมํ เนว มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภาตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น มิตฺตามจฺเจหิ [Pg.139] กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ; อถ โข ตยาเวตํ ปาปกมฺมํ กตํ. ตฺวญฺเญเวตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิสฺสสี’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王は彼にこのように言う。‘おい、男よ、おまえは怠慢であったがゆえに、身と口と意によって善きことを行わなかった。おい、男よ、おまえが怠ったその通りに、まさにおまえを扱うだろう。そのおまえの悪業は、母が作ったものではなく、父が作ったものでもなく、兄弟が作ったものでもなく、姉妹が作ったものでもなく、友人や同僚が作ったものでもなく、親族や血縁が作ったものでもなく、神々が作ったものでもなく、沙門や婆羅門が作ったものでもない。まさにおまえ自身によってその悪業はなされたのだ。おまえ自身がその報いを受けるのである’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ทุติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชิตฺวา สมนุคาหิตฺวา สมนุภาสิตฺวา, ตติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชติ สมนุคาหติ สมนุภาสติ – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ ตติยํ เทวทูตํ ปาตุภูต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘นาทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王は第二の天の使者について尋問し、詰問し、追及した後、第三の天の使者について尋問し、詰問し、追及する。‘おい、男よ、おまえは人間界において、現れた第三の天の使者を見なかったのか’と。彼はこのように答える。‘聖者よ、見ませんでした’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘อทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王は彼にこのように言う。‘おい、男よ、おまえは人間界において、死後一日、あるいは死後二日、あるいは死後三日が経過し、膨張し、変色し、膿が流れ出している女、あるいは男の死体を見なかったのか’と。彼はこのように答える。‘聖者よ、見ました’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ตสฺส เต วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – อหมฺปิ โขมฺหิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต, หนฺทาหํ กลฺยาณํ กโรมิ กาเยน วาจาย มนสา’ติ? โส เอวมาห – ‘นาสกฺขิสฺสํ, ภนฺเต. ปมาทสฺสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王はその男にこのように言う。‘おい、男よ、知慮があり分別のある大人であったおまえに、次のような思いは起こらなかったのか。“自分もまた死ぬ性質であり、死を免れることはできない。さあ、今こそ身と口と意によって善きことを行おう”と’。彼はこのように答える。‘聖者よ、私はできませんでした。聖者よ、怠っておりました’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ปมาทตาย น กลฺยาณมกาสิ กาเยน วาจาย มนสา. ตคฺฆ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ตถา กริสฺสนฺติ ยถา ตํ ปมตฺตํ. ตํ โข ปน เต เอตํ ปาปกมฺมํ เนว มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภาตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น มิตฺตามจฺเจหิ กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ; อถ โข ตยาเวตํ ปาปกมฺมํ กตํ. ตฺวญฺเญเวตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิสฺสสี’’’ติ.

“比丘たちよ、閻魔王は彼にこのように言う。‘おい、男よ、おまえは怠慢であったがゆえに、身と口と意によって善きことを行わなかった。おい、男よ、おまえが怠ったその通りに、まさにおまえを扱うだろう。そのおまえの悪業は、母が作ったものではなく、父が作ったものでもなく、兄弟が作ったものでもなく、姉妹が作ったものでもなく、友人や同僚が作ったものでもなく、親族や血縁が作ったものでもなく、神々が作ったものでもなく、沙門や婆羅門が作ったものでもない。まさにおまえ自身によってその悪業はなされたのだ。おまえ自身がその報いを受けるのである’と。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ตติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชิตฺวา สมนุคาหิตฺวา สมนุภาสิตฺวา ตุณฺหี โหติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา ปญฺจวิธพนฺธนํ นาม การณํ กโรนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ หตฺเถ คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ ทุติยสฺมึ หตฺเถ คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ ปาเท คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ ทุติยสฺมึ ปาเท คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ มชฺเฌ อุรสฺมึ คเมนฺติ. โส ตตฺถ ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทิยติ, น จ ตาว กาลงฺกโรติ ยาว น ตํ ปาปกมฺมํ พฺยนฺตีโหติ.

“比丘たちよ、閻魔王は第三の天の使者について尋問し、詰問し、追及した後、沈黙する。比丘たちよ、すると獄卒たちは、その者に対して五種縛（ごしゅばく）という拷問を行う。真っ赤に焼けた鉄の杭を一方の手の中へ打ち込む。真っ赤に焼けた鉄の杭をもう一方の手の中へ打ち込む。真っ赤に焼けた鉄の杭を一方の足の中へ打ち込む。真っ赤に焼けた鉄の杭をもう一方の足の中へ打ち込む。真っ赤に焼けた鉄の杭を胸の真ん中へ打ち込む。彼はそこで、激しく、鋭く、荒々しく、辛酸な苦痛を受けるが、その悪業が尽きない限り、死ぬことはない。”

‘‘ตเมนํ[Pg.140], ภิกฺขเว, นิรยปาลา สํเวเสตฺวา กุธารีหิ ตจฺฉนฺติ. โส ตตฺถ ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทิยติ, น จ ตาว กาลงฺกโรติ ยาว น ตํ ปาปกมฺมํ พฺยนฺตีโหติ.

“比丘たちよ、獄卒たちは彼を引きずり出し、手斧で削り刻む。彼はそこで、激しく、鋭く、荒々しく、辛酸な苦痛を受けるが、その悪業が尽きない限り、死ぬことはない。”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา อุทฺธํปาทํ อโธสิรํ คเหตฺวา วาสีหิ ตจฺฉนฺติ…เป… ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา รเถ โยเชตฺวา อาทิตฺตาย ภูมิยา สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย สาเรนฺติปิ ปจฺจาสาเรนฺติปิ…เป… ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา มหนฺตํ องฺคารปพฺพตํ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ อาโรเปนฺติปิ โอโรเปนฺติปิ…เป… ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา อุทฺธํปาทํ อโธสิรํ คเหตฺวา ตตฺตาย โลหกุมฺภิยา ปกฺขิปนฺติ, อาทิตฺตาย สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย. โส ตตฺถ เผณุทฺเทหกํ ปจฺจมาโน สกิมฺปิ อุทฺธํ คจฺฉติ, สกิมฺปิ อโธ คจฺฉติ, สกิมฺปิ ติริยํ คจฺฉติ. โส ตตฺถ ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทิยติ, น จ ตาว กาลํ กโรติ ยาว น ตํ ปาปกมฺมํ พฺยนฺตีโหติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา มหานิรเย ปกฺขิปนฺติ. โส โข ปน, ภิกฺขเว, มหานิรโย –

“比丘たちよ、獄卒たちは彼を逆さ吊りにして、手斧で削り刻む。比丘たちよ、獄卒たちは彼を車に繋ぎ、燃え盛り、炎を上げ、光り輝く地面の上を、行かせたり戻らせたりする。比丘たちよ、獄卒たちは彼を、燃え盛り、炎を上げ、光り輝く巨大な炭火の山へ登らせたり、下らせたりする。比丘たちよ、獄卒たちは彼を逆さ吊りにして、燃え盛り、炎を上げ、光り輝き、真っ赤に焼けた銅釜の中に投げ入れる。彼はそこで泡を吹いて煮られ、ある時は上へ浮き、ある時は下へ沈み、ある時は横へと漂う。彼はそこで、激しく、鋭く、荒々しく、辛酸な苦痛を受けるが、その悪業が尽きない限り、死ぬことはない。比丘たちよ、ついに獄卒たちは彼を大地獄（アヴィーチ）へ投げ入れる。比丘たちよ、その大地獄とは次のようなものである――”

‘‘จตุกฺกณฺโณ จตุทฺวาโร, วิภตฺโต ภาคโส มิโต;

อโยปาการปริยนฺโต, อยสา ปฏิกุชฺชิโต.

“四つの角があり、四つの門があり、等分に区画されている。鉄の囲いで四方を囲まれ、鉄の蓋で覆われている。”

‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา;

สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา’’ติ.

“その（阿鼻地獄の）地面は鉄でできており、燃え盛り、火炎を放っている。周囲百由旬にわたって広がり、常に存在している”

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ยมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘เย กิร, โภ, โลเก ปาปกานิ กมฺมานิ กโรนฺติ เต เอวรูปา วิวิธา กมฺมการณา กรียนฺติ. อโห วตาหํ มนุสฺสตฺตํ ลเภยฺยํ, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปชฺเชยฺย อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตญฺจาหํ ภควนฺตํ ปยิรุปาเสยฺยํ. โส จ เม ภควา ธมฺมํ เทเสยฺย, ตสฺส จาหํ ภควโต ธมฺมํ อาชาเนยฺย’นฺติ. ตํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, น อญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สุตฺวา เอวํ วทามิ, อปิ จ โข, ภิกฺขเว, ยเทว เม สามํ ญาตํ สามํ ทิฏฺฐํ สามํ วิทิตํ ตเทวาหํ วทามี’’ติ.

“比丘たちよ、かつて閻魔王にこのような思いが生じた。‘ああ、世の中で悪業をなす者たちは、実にこのような多種多様な処罰を受けるのだ。願わくは、私が人間の身を得て、世に供養を受けるに値し（阿羅漢）、正しく悟った者（正等覚者）である如来が現れ、私がその世尊に親近し、仕えることができますように。そして、その世尊が私に法を説き、私がその世尊の法を悟ることができますように’と。比丘たちよ、私は他の沙門や婆羅門から聞いてこのように言っているのではない。ただ、比丘たちよ、私が自ら知り、自ら見、自ら悟ったことのみを説くのである”

‘‘โจทิตา [Pg.141] เทวทูเตหิ, เย ปมชฺชนฺติ มาณวา;

เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ, หีนกายูปคา นรา.

“死神の使い（天使）に促されながらも、放逸に耽る人々は、劣った境遇（地獄など）に堕ちて、長い間、嘆き悲しむことになる”

‘‘เย จ โข เทวทูเตหิ, สนฺโต สปฺปุริสา อิธ;

โจทิตา นปฺปมชฺชนฺติ, อริยธมฺเม กุทาจนํ.

“しかし、この世において、死神の使いに促されて、聖なる教え（聖法）において決して放逸にならぬ静かな善き人々は、”

‘‘อุปาทาเน ภยํ ทิสฺวา, ชาติมรณสมฺภเว;

อนุปาทา วิมุจฺจนฺติ, ชาติมรณสงฺขเย.

“生と死の原因となる執着（取）に恐怖を見出し、執着することなく、生と死の滅尽した境地（涅槃）において解脱する”

‘‘เต อปฺปมตฺตา สุขิโน, ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา;

สพฺพเวรภยาตีตา, สพฺพทุกฺขํ อุปจฺจคุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ;

“彼らは不放逸にして幸福であり、現世において煩悩を滅し、あらゆる怨敵と恐怖を乗り越え、一切の苦しみを越え去ったのである”

๗. จตุมหาราชสุตฺตํ

7. “四大王経”

๓๗. ‘‘อฏฺฐมิยํ, ภิกฺขเว, ปกฺขสฺส จตุนฺนํ มหาราชานํ อมจฺจา ปาริสชฺชา อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺติ – ‘กจฺจิ พหู มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. จาตุทฺทสึ, ภิกฺขเว, ปกฺขสฺส จตุนฺนํ มหาราชานํ ปุตฺตา อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺติ – ‘กจฺจิ พหู มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. ตทหุ, ภิกฺขเว, อุโปสเถ ปนฺนรเส จตฺตาโร มหาราชาโน สามญฺเญว อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺติ – ‘กจฺจิ พหู มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’’’ติ.

37. “比丘たちよ、月の第八日には、四大王の臣下たちがこの世を巡り歩き、‘人間たちの中に、母を敬い、父を敬い、沙門を敬い、婆羅門を敬い、一族の長老を尊び、布薩（斎戒）を守り、慎み深く功徳を積んでいる者は多いだろうか’と調査する。比丘たちよ、月の第十四日には、四大王の息子たちがこの世を巡り歩き、同様に調査する。比丘たちよ、第十五日の布薩の日には、四大王自らがこの世を巡り歩き、‘人間たちの中に、母を敬い、父を敬い、沙門を敬い、婆羅門を敬い、一族の長老を尊び、布薩を守り、慎み深く功徳を積んでいる者は多いだろうか’と調査するのである”

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อปฺปกา โหนฺติ มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาราชาโน เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมาย สภาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อาโรเจนฺติ – ‘อปฺปกา โข, มาริสา, มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. เตน โข, ภิกฺขเว[Pg.142], เทวา ตาวตึสา อนตฺตมนา โหนฺติ – ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริหายิสฺสนฺติ, ปริปูริสฺสนฺติ อสุรกายา’’’ติ.

“比丘たちよ、もし、母を敬い、父を敬い、沙門・婆羅門を敬い、一族の長老を尊び、布薩を守り、功徳を積んでいる人間が少なければ、比丘たちよ、四大王はそのことを、三十三天（タワーティンサ）の善法堂（スダンマー）に集まっている神々に報告する。‘友らよ、人間たちの中で、父母や沙門・婆羅門を敬い、長老を尊び、布薩を守り、功徳を積んでいる者は少ない’と。比丘たちよ、それゆえに三十三天の神々は不快に思い、‘ああ、天界の群れは減少し、阿修羅（悪道）の群れが満ちるだろう’と言うのだ”

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, พหู โหนฺติ มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาราชาโน เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมาย สภาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อาโรเจนฺติ – ‘พหู โข, มาริสา, มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. เตน, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ – ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูริสฺสนฺติ, ปริหายิสฺสนฺติ อสุรกายา’’’ติ.

“しかし、比丘たちよ、もし、母を敬い、父を敬い、沙門・婆羅門を敬い、一族の長老を尊び、布薩を守り、功徳を積んでいる人間が多ければ、比丘たちよ、四大王はそのことを、三十三天の善法堂に集まっている神々に報告する。‘友らよ、人間たちの中で、父母や沙門・婆羅門を敬い、長老を尊び、布薩を守り、功徳を積んでいる者は多い’と。比丘たちよ、それゆえに三十三天の神々は喜び、‘ああ、天界の群れは満たされ、阿修羅の群れは減少するだろう’と言うのだ”

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

“比丘たちよ、かつて神々の王サッカ（帝釈天）は、三十三天の神々を教え導こうとして、その時にこの偈（詩）を唱えた”

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

“‘十四日、十五日、および月の第八日、ならびに特別な布薩月（パティハーリヤ・パッカ）において、八支（八斎戒）を具足した布薩を守るべきである。私のような者になりたい人間は’と”

‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถา ทุคฺคีตา น สุคีตา ทุพฺภาสิตา น สุภาสิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? สกฺโก หิ, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท อวีตราโค อวีตโทโส อวีตโมโห.

“比丘たちよ、しかしながら、神々の王サッカによって唱えられたその偈は、不適切に唱えられたものであり、適切ではない。誤って説かれたものであり、正しくはない。それはなぜか。比丘たちよ、神々の王サッカは、未だ貪欲（ラーガ）を離れず、瞋恚（ドーサ）を離れず、愚痴（モーハ）を離れていないからである”

‘‘โย จ โข โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา พฺรหฺมจริโย กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, ตสฺส โข เอตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กลฺลํ วจนาย –

“しかし、比丘たちよ、諸の汚れ（漏）を滅ぼし、清らかな修行（梵行）を完成し、なすべきことをなし、重荷を下ろし、自らの目的を達成し、生存の束縛を断ち切り、正しい智慧によって解脱した阿羅漢である比丘にとってこそ、比丘たちよ、このように言うことがふさわしいのである”

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

“‘十四日、十五日、および月の第八日、ならびに特別な布薩月において、八支を具足した布薩を守るべきである。私のような者になりたい人間は’と”

‘‘ตํ [Pg.143] กิสฺส เหตุ? โส หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วีตราโค วีตโทโส วีตโมโห’’ติ. สตฺตมํ.

“それはなぜか。比丘たちよ、その比丘は、すでに貪欲を離れ、瞋恚を離れ、愚痴を離れているからである”

๘. ทุติยจตุมหาราชสุตฺตํ

8. “第二四大王経”

๓๘. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

38. “比丘たちよ、かつて神々の王サッカは、三十三天の神々を教え導こうとして、その時にこの偈を唱えた”

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

“‘十四日、十五日、および月の第八日、ならびに特別な布薩月において、八支を具足した布薩を守るべきである。私のような者になりたい人間は’と”

‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถา ทุคฺคีตา น สุคีตา ทุพฺภาสิตา น สุภาสิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? สกฺโก หิ, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท อปริมุตฺโต ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, อปริมุตฺโต ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

“比丘たちよ、神々の主である帝釈天（サッカ）によって詠われたその偈は、拙く詠われたものであり、巧みに詠われたものではない。悪く説かれたものであり、良く説かれたものではない。それはなぜか。比丘たちよ、神々の主である帝釈天は、生、老、死、愁、悲、苦、憂、悩から解き放たれておらず、苦しみから解き放たれていない、と私は説くからである。”

‘‘โย จ โข โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, ตสฺส โข เอตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กลฺลํ วจนาย –

“比丘たちよ、しかし、諸漏が尽き、梵行が完成し、なすべきことをなし終え、重荷を下ろし、自らの利を達成し、結縛（けつばく）を滅尽し、正智（しょうち）によって解脱した比丘、阿羅漢（あらかん）である比丘にとってこそ、比丘たちよ、次のように言うことがふさわしいのである。”

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

‘“（半月の）十四日、十五日、そして八日、ならびに特別月（パーティハーリヤ・パッカ）において、八支（はっし）を具足した布薩（ふさつ）を、私のような者であっても守るべきである”と。’

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ? โส หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปริมุตฺโต ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ปริมุตฺโต ทุกฺขสฺมาติ วทามี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“それはなぜか。比丘たちよ、その比丘は、生、老、死、愁、悲、苦、憂、悩から解き放たれており、苦しみから解き放たれている、と私は説くからである。”（第八）

๙. สุขุมาลสุตฺตํ

9. 柔軟（じゅうなん）経

๓๙. ‘‘สุขุมาโล อหํ, ภิกฺขเว, ปรมสุขุมาโล อจฺจนฺตสุขุมาโล. มม สุทํ, ภิกฺขเว, ปิตุ นิเวสเน โปกฺขรณิโย การิตา โหนฺติ. เอกตฺถ สุทํ, ภิกฺขเว, อุปฺปลํ วปฺปติ, เอกตฺถ ปทุมํ, เอกตฺถ ปุณฺฑรีกํ, ยาวเทว มมตฺถาย. น โข ปนสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อกาสิกํ จนฺทนํ ธาเรมิ. กาสิกํ[Pg.144], ภิกฺขเว, สุ เม ตํ เวฐนํ โหติ, กาสิกา กญฺจุกา, กาสิกํ นิวาสนํ, กาสิโก อุตฺตราสงฺโค. รตฺตินฺทิวํ โข ปน เม สุ ตํ, ภิกฺขเว, เสตจฺฉตฺตํ ธารียติ – ‘มา นํ ผุสิ สีตํ วา อุณฺหํ วา ติณํ วา รโช วา อุสฺสาโว วา’’’ติ.

39. “比丘たちよ、私は（かつて）柔軟であり、きわめて柔軟であり、この上なく柔軟であった。比丘たちよ、私の父の屋敷には、私のために（三つの）蓮池が作られていた。ある池には青蓮華が、ある池には紅蓮華が、ある池には白蓮華が、ただ私のために植えられていた。比丘たちよ、私はカシ産の栴檀（せんだん）以外は用いなかった。比丘たちよ、私の頭巾はカシ産であり、上着もカシ産であり、下衣もカシ産であり、上衣もカシ産であった。比丘たちよ、‘寒さや暑さ、草や塵や露が、彼に触れないように’と、昼夜を通して私のために白い傘が差しかけられていた。”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, ตโย ปาสาทา อเหสุํ – เอโก เหมนฺติโก, เอโก คิมฺหิโก, เอโก วสฺสิโก. โส โข อหํ, ภิกฺขเว, วสฺสิเก ปาสาเท วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส นิปฺปุริเสหิ ตูริเยหิ ปริจารยมาโน น เหฏฺฐาปาสาทํ โอโรหามิ. ยถา โข ปน, ภิกฺขเว, อญฺเญสํ นิเวสเน ทาสกมฺมกรโปริสสฺส กณาชกํ โภชนํ ทียติ พิลงฺคทุติยํ, เอวเมวสฺสุ เม, ภิกฺขเว, ปิตุ นิเวสเน ทาสกมฺมกรโปริสสฺส สาลิมํโสทโน ทียติ.

“比丘たちよ、その私には三つの宮殿があった。冬のためのもの、夏のためのもの、雨季のためのものの三つである。比丘たちよ、雨季の四ヶ月間、私は雨季のための宮殿で、女性のみによる音楽に囲まれ、宮殿の下に降りることはなかった。比丘たちよ、他者の家では、奴隷や労働者たちに、糠（ぬか）の混じった米と酢の和え物のような食事が与えられるが、比丘たちよ、まさにそのように、私の父の屋敷では、奴隷や労働者たちに、肉を添えた最高級の米飯（サーリ米）が与えられていた。”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอวรูปาย อิทฺธิยา สมนฺนาคตสฺส เอวรูเปน จ สุขุมาเลน เอตทโหสิ – ‘อสฺสุตวา โข ปุถุชฺชโน อตฺตนา ชราธมฺโม สมาโน ชรํ อนตีโต ปรํ ชิณฺณํ ทิสฺวา อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อตฺตานํเยว อติสิตฺวา, อหมฺปิ โขมฺหิ ชราธมฺโม ชรํ อนตีโต. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺโม สมาโน ชรํ อนตีโต ปรํ ชิณฺณํ ทิสฺวา อฏฺฏีเยยฺยํ หราเยยฺยํ ชิคุจฺเฉยฺยํ น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขโต โย โยพฺพเน โยพฺพนมโท โส สพฺพโส ปหียิ.

“比丘たちよ、そのような栄華を極め、この上なく柔軟であった私に、次のような考えが浮かんだ。‘教えを聞かぬ凡夫は、自らも老いる性質であり、老いを免れない者であるのに、老いさらばえた他者を見て、自らのことを棚に上げて、悩み、恥じ、忌み嫌う。私もまた老いる性質であり、老いを免れない者である。それなのに、老いる性質であり、老いを免れない私自身が、老いさらばえた他者を見て、悩み、恥じ、忌み嫌うなら、それは私にとってふさわしいことではない’と。比丘たちよ、このように省察（せいさつ）したとき、私の若さゆえの慢心（若さの誇り）は、ことごとく消え去った。”

‘‘อสฺสุตวา โข ปุถุชฺชโน อตฺตนา พฺยาธิธมฺโม สมาโน พฺยาธึ อนตีโต ปรํ พฺยาธิตํ ทิสฺวา อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อตฺตานํเยว อติสิตฺวา – ‘อหมฺปิ โขมฺหิ พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต, อหญฺเจว โข ปน พฺยาธิธมฺโม สมาโน พฺยาธึ อนตีโต ปรํ พฺยาธิกํ ทิสฺวา อฏฺฏีเยยฺยํ หราเยยฺยํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขโต โย อาโรคฺเย อาโรคฺยมโท โส สพฺพโส ปหียิ.

“‘教えを聞かぬ凡夫は、自らも病む性質であり、病を免れない者であるのに、病める他者を見て、自らのことを棚に上げて、悩み、恥じ、忌み嫌う。私もまた病む性質であり、病を免れない者である。それなのに、病む性質であり、病を免れない私自身が、病める他者を見て、悩み、恥じ、忌み嫌うなら、それは私にとってふさわしいことではない’と。比丘たちよ、このように省察したとき、私の健康ゆえの慢心（健康の誇り）は、ことごとく消え去った。”

‘‘อสฺสุตวา โข ปุถุชฺชโน อตฺตนา มรณธมฺโม สมาโน มรณํ อนตีโต ปรํ มตํ ทิสฺวา อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อตฺตานํเยว อติสิตฺวา – ‘อหมฺปิ โขมฺหิ มรณธมฺโม, มรณํ อนตีโต, อหํ เจว โข ปน [Pg.145] มรณธมฺโม สมาโน มรณํ อนตีโต ปรํ มตํ ทิสฺวา อฏฺฏีเยยฺยํ หราเยยฺยํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขโต โย ชีวิเต ชีวิตมโท โส สพฺพโส ปหียี’’ติ.

“‘教えを聞かぬ凡夫は、自らも死ぬ性質であり、死を免れない者であるのに、死せる他者を見て、自らのことを棚に上げて、悩み、恥じ、忌み嫌う。私もまた死ぬ性質であり、死を免れない者である。それなのに、死ぬ性質であり、死を免れない私自身が、死せる他者を見て、悩み、恥じ、忌み嫌うなら、それは私にとってふさわしいことではない’と。比丘たちよ、このように省察したとき、私の命ゆえの慢心（命の誇り）は、ことごとく消え去った。”

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, มทา. กตเม ตโย? โยพฺพนมโท, อาโรคฺยมโท, ชีวิตมโท. โยพฺพนมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อาโรคฺยมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน…เป… ชีวิตมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ.

“比丘たちよ、これら三つの慢心（誇り）がある。いかなる三つか。若さの慢心、健康の慢心、命の慢心である。比丘たちよ、若さの慢心に酔った教えを聞かぬ凡夫は、身で悪行をなし、口で悪行をなし、意（こころ）で悪行をなす。彼は身と口と意で悪行をなしたことにより、身体が崩壊し、死後、不幸せな、悪い状態の、堕ちるべき場所である地獄に生まれる。比丘たちよ、健康の慢心に酔った教えを聞かぬ凡夫も……（中略）……比丘たちよ、命の慢心に酔った教えを聞かぬ凡夫は、身で悪行をなし、口で悪行をなし、意で悪行をなす。彼は身と口と意で悪行をなしたことにより、身体が崩壊し、死後、不幸せな、悪い状態の、堕ちるべき場所である地獄に生まれるのである。”

‘‘โยพฺพนมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อาโรคฺยมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… ชีวิตมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตตี’’ติ.

“比丘たちよ、若さの慢心に酔った比丘は、学処を捨てて卑俗な身（還俗）へと立ち戻る。比丘たちよ、健康の慢心に酔った比丘も……（中略）……比丘たちよ、命の慢心に酔った比丘も、学処を捨てて卑俗な身へと立ち戻るのである。”

‘‘พฺยาธิธมฺมา ชราธมฺมา, อโถ มรณธมฺมิโน;

ยถาธมฺมา ตถาสนฺตา, ชิคุจฺฉนฺติ ปุถุชฺชนา.

“病む性質があり、老いる性質があり、さらに死ぬ性質がある。自らもそのような性質でありながら、凡夫たちは他者（の病・老・死）を見て忌み嫌う。”

‘‘อหญฺเจ ตํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, เอวํธมฺเมสุ ปาณิสุ;

น เมตํ ปติรูปสฺส, มม เอวํ วิหาริโน.

“もし私が、このような性質を持つ生きものたちを見て忌み嫌うならば、そのように生きる私にとって、それはふさわしいことではない。”

‘‘โสหํ เอวํ วิหรนฺโต, ญตฺวา ธมฺมํ นิรูปธึ;

อาโรคฺเย โยพฺพนสฺมิญฺจ, ชีวิตสฺมิญฺจ เย มทา.

“そのように観じて住む私は、あらゆる依拠（執着の根拠）を離れた法（涅槃）を知って、健康、若さ、そして生命に対する諸々の慢心（酔い）を、”

‘‘สพฺเพ มเท อภิโภสฺมิ, เนกฺขมฺเม ทฏฺฐุ เขมตํ;

ตสฺส เม อหุ อุสฺสาโห, นิพฺพานํ อภิปสฺสโต.

“あらゆる慢心を克服した。出離（涅槃）における安穏を見て、涅槃を仰ぎ見る私に、精進（努力）が生じたのである。”

‘‘นาหํ ภพฺโพ เอตรหิ, กามานิ ปฏิเสวิตุํ;

อนิวตฺติ ภวิสฺสามิ, พฺรหฺมจริยปรายโณ’’ติ. นวมํ;

“今の私は、もはや諸々の欲を享受することはできない。私は（修行から）後退することなく、清浄行を究める者となるであろう。”（第九の経）

๑๐. อาธิปเตยฺยสุตฺตํ

10. 主権経（アーディパテーイヤ・スッタ）

๔๐. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.146], ภิกฺขเว, อาธิปเตยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? อตฺตาธิปเตยฺยํ, โลกาธิปเตยฺยํ, ธมฺมาธิปเตยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺตาธิปเตยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข ปนาหํ จีวรเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. น ปิณฺฑปาตเหตุ, น เสนาสนเหตุ, น อิติภวาภวเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต. อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถาติ. อหญฺเจว โข ปน ยาทิสเก กาเม โอหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต ตาทิสเก วา กาเม ปริเยเสยฺยํ ตโต วา ปาปิฏฺฐตเร, น เมตํ ปติรูป’นฺติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ ภวิสฺสติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ. โส อตฺตานํเยว อธิปตึ กริตฺวา อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ, สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตฺตาธิปเตยฺยํ.

40. “比丘たちよ、これら三つの主権（増上）がある。三つとは何か。自己主権、世間主権、法主権である。比丘たちよ、自己主権とは何か。比丘たちよ、ここに比丘が森へ行き、あるいは樹下へ行き、あるいは空き家へ行って、このように省察する。‘私は、衣のため、食のため、住居のため、あるいは現世や来世の繁栄（幸不幸）のために、家を離れて非家へ出家したのではない。そうではなく、私は、生・老・死、愁・悲・苦・憂・悩に飲み込まれ、苦に沈み、苦に打ちひしがれている。このあらゆる苦の集積の終焉が明らかになるように（と願って出家したのである）。また、私がどのような欲を捨てて家から出家したのに、再びそのような欲、あるいはそれよりも卑俗な欲を追い求めるとしたら、それは私にふさわしくない’と。彼はこのように省察する。‘私の精進は奮い立たされ、退くことはなく、正念は確立して忘失することなく、身は静まり、心は定まって専一になるであろう’と。彼は自己を主権（第一）として、不善を捨て、善を修め、過失あるものを捨て、過失なきものを修め、自己を清浄に保つ。比丘たちよ、これを自己主権と呼ぶ。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โลกาธิปเตยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข ปนาหํ จีวรเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. น ปิณฺฑปาตเหตุ, น เสนาสนเหตุ, น อิติภวาภวเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต. อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ. อหญฺเจว โข ปน เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กามวิตกฺกํ วา วิตกฺเกยฺยํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ วา วิตกฺเกยฺยํ, วิหึสาวิตกฺกํ วา วิตกฺเกยฺยํ, มหา โข ปนายํ โลกสนฺนิวาโส. มหนฺตสฺมึ โข ปน โลกสนฺนิวาเส สนฺติ สมณพฺราหฺมณา อิทฺธิมนฺโต ทิพฺพจกฺขุกา ปรจิตฺตวิทุโน. เต ทูรโตปิ ปสฺสนฺติ, อาสนฺนาปิ น ทิสฺสนฺติ, เจตสาปิ จิตฺตํ ปชานนฺติ. เตปิ มํ เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘ปสฺสถ, โภ, อิมํ กุลปุตฺตํ [Pg.147] สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน โวกิณฺโณ วิหรติ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหี’ติ. เทวตาปิ โข สนฺติ อิทฺธิมนฺตินิโย ทิพฺพจกฺขุกา ปรจิตฺตวิทุนิโย. ตา ทูรโตปิ ปสฺสนฺติ, อาสนฺนาปิ น ทิสฺสนฺติ, เจตสาปิ จิตฺตํ ชานนฺติ. ตาปิ มํ เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘ปสฺสถ, โภ, อิมํ กุลปุตฺตํ สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน โวกิณฺโณ วิหรติ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหี’ติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ ภวิสฺสติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ. โส โลกํเยว อธิปตึ กริตฺวา อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ, สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โลกาธิปเตยฺยํ.

“比丘たちよ、世間主権とは何か。比丘たちよ、ここに比丘が森へ行き、あるいは樹下へ行き、あるいは空き家へ行って、このように省察する。‘私は、衣・食・住、あるいは幸不幸のために出家したのではない。……中略……このあらゆる苦の集積の終焉が明らかになるようにと出家したのである。このように出家した私が、もし欲に関する思惟、悪意に関する思惟、害に関する思惟をめぐらすとしたら、この世間の住人は広大である。広大な世間の住人の中には、神通力を持ち、天眼を備え、他人の心を知る沙門やバラモンたちがいる。彼らは遠くからでも見、近くにいても見られず、心によって他人の心を知る。彼らもまた、私のことをこのように知るであろう。“見よ、この良家の息子を。彼は信仰によって家から出家しながら、邪悪な不善の法にまみれて暮らしている”と。また、神通力を持ち天眼を備え他人の心を知る神々もいる。彼らもまた私のことをこのように知るであろう。“見よ、この良家の息子を。彼は信仰によって出家しながら、邪悪な不善の法にまみれて暮らしている”と’。彼はこのように省察する。‘私の精進は奮い立たされ、正念は確立し、身は静まり、心は定まって専一になるであろう’と。彼は世間を主権として、不善を捨て、善を修め、過失あるものを捨て、過失なきものを修め、自己を清浄に保つ。比丘たちよ、これを世間主権と呼ぶ。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธมฺมาธิปเตยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข ปนาหํ จีวรเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. น ปิณฺฑปาตเหตุ, น เสนาสนเหตุ, น อิติภวาภวเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต. อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถาติ. สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ. สนฺติ โข ปน เม สพฺรหฺมจารี ชานํ ปสฺสํ วิหรนฺติ. อหญฺเจว โข ปน เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิโต สมาโน กุสีโต วิหเรยฺยํ ปมตฺโต, น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ ภวิสฺสติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ. โส ธมฺมํเยว อธิปตึ กริตฺวา อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ, สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺมาธิปเตยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อาธิปเตยฺยานี’’ติ.

“比丘たちよ、法を主権とすること（法増上）とはどのようなものか。比丘たちよ、ここに比丘が森、樹下、あるいは空き家に行き、このように思惟する。‘私は、衣のため、食のため、住居のため、あるいは現世や来世の幸福のために、家から家なき状態へと出家したのではない。そうではなく、私は生、老、死、愁、悲、苦、憂、悩に沈み、苦に沈み、苦に打ちひしがれている。どうにかしてこの純粋な苦の蓄積（苦蘊）の終焉が知られるようになればよい’と（彼は思惟し、さらにこう考える）。‘世尊によって法はよく説かれ、自ら見られるべきものであり、時を置かず、来たれと見よ（勧誘的）であり、（自らに）導き入れるべきものであり、賢者たちによって各々知られるべきものである。また、わが同修行者たちの中には、（法を）知り、見て、住んでいる者たちがいる。もし、このように正しく説かれた法と律において出家した私が、怠惰で放逸に過ごすなら、それは私にふさわしくないであろう’と。彼はこのように思惟する。‘私の精進は励まされ、弛むことなく、正念は現前し、忘失せず、身は軽安にして鎮まり、心は定まり、専一（一境性）となるであろう’と。彼は法そのものを主権（増上）として、不善を捨て、善を修め、過失あるものを捨て、過失なきものを修め、清らかな自己を護る。比丘たちよ、これが法を主権とすること（法増上）と呼ばれる。比丘たちよ、これらが三つの主権（増上）である。”

‘‘นตฺถิ โลเก รโห นาม, ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต;

อตฺตา เต ปุริส ชานาติ, สจฺจํ วา ยทิ วา มุสา.

“悪業をなす者にとって、この世に隠れ場所というものは存在しない。人よ、汝自身が、それが真実であるか、あるいは偽りであるかを知っている。”

‘‘กลฺยาณํ [Pg.148] วต โภ สกฺขิ, อตฺตานํ อติมญฺญสิ;

โย สนฺตํ อตฺตนิ ปาปํ, อตฺตานํ ปริคูหสิ.

“ああ、友よ、汝は善き証人である自己を軽んじている。汝は、自己の中に存在する悪を、自己に対して隠しているのだ。”

‘‘ปสฺสนฺติ เทวา จ ตถาคตา จ,โลกสฺมึ พาลํ วิสมํ จรนฺตํ;

ตสฺมา หิ อตฺตาธิปเตยฺยโก จ,โลกาธิโป จ นิปโก จ ฌายี.

“諸天や如来たちは、世において不当な歩みをする愚者を見ている。それゆえに、自己を主権（自己増上）とし、世を主権（世間増上）とし、賢明で、瞑想し、”

‘‘ธมฺมาธิโป จ อนุธมฺมจารี,น หียติ สจฺจปรกฺกโม มุนิ;

ปสยฺห มารํ อภิภุยฺย อนฺตกํ,โย จ ผุสี ชาติกฺขยํ ปธานวา;

โส ตาทิโส โลกวิทู สุเมโธ,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อตมฺมโย มุนี’’ติ. ทสมํ;

“法を主権（法増上）として、法に随って行い、真実の精進ある賢者（牟尼）は退くことがない。魔を制し、死（の主）に打ち勝ち、精励して生の滅尽（阿羅漢果）に達した者。そのような者は、世間を知る者、優れた智慧ある者、すべての法において愛着なき賢者である。第十経（完了）。”

เทวทูตวคฺโค จตุตฺโถ.

“第四　天使品（デヴァドゥータ・ヴァッガ）　完”

ตสฺสุทฺทานํ –

“その摂頌（目録）：”

พฺรหฺม อานนฺท สาริปุตฺโต, นิทานํ หตฺถเกน จ;

ทูตา ทุเว จ ราชาโน, สุขุมาลาธิปเตยฺเยน จาติ.

“梵（ブラフマ）、アーナンダ、サーリプッタ、因縁、ハッタカ、使者、二人の王、柔軟、そして増上（アディパテーヤ）の諸経である。”

๕. จูฬวคฺโค

5. “第五　小品（チューラ・ヴァッガ）”

๑. สมฺมุขีภาวสุตฺตํ

1. “第一　現前経（サンムキーバーヴァ・スッタ）”

๔๑. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสํ ติณฺณํ? สทฺธาย, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. เทยฺยธมฺมสฺส, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. ทกฺขิเณยฺยานํ, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ปฐมํ.

41. “比丘たちよ、三つのものが現前することによって、信ある良家の息子は多くの福徳（功徳）を生じる。いかなる三つか。比丘たちよ、信心が現前することによって、信ある良家の息子は多くの福徳を生じる。布施物が現前することによって、信ある良家の息子は多くの福徳を生じる。供養を受けるに値する者たち（福田）が現前することによって、信ある良家の息子は多くの福徳を生じる。比丘たちよ、これら三つのものが現前することによって、信ある良家の息子は多くの福徳を生じるのである。第一経（完了）。”

๒. ติฐานสุตฺตํ

2. “第二　三処経（ティッターナ・スッタ）”

๔๒. ‘‘ตีหิ[Pg.149], ภิกฺขเว, ฐาเนหิ สทฺโธ ปสนฺโน เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? สีลวนฺตานํ ทสฺสนกาโม โหติ, สทฺธมฺมํ โสตุกาโม โหติ, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ฐาเนหิ สทฺโธ ปสนฺโน เวทิตพฺโพ’’.

42. “比丘たちよ、三つの事柄によって、信あり清浄な心を持つ者であると知るべきである。いかなる三つか。持戒の者たちに会いたいと願い、正法を聞きたいと願い、物惜しみの汚れを離れた心で家に住み、執着なく施し、浄められた手（施しの準備ができた手）を持ち、捨てることを喜び、乞われるに応じ、布施と分かち合いを喜ぶ。比丘たちよ、これら三つの事柄によって、信あり清浄な心を持つ者であると知るべきである。”

‘‘ทสฺสนกาโม สีลวตํ, สทฺธมฺมํ โสตุมิจฺฉติ;

วินเย มจฺเฉรมลํ, ส เว สทฺโธติ วุจฺจตี’’ติ. ทุติยํ;

“（持戒の者たちに）会いたいと願い、正法を聞くことを望み、物惜しみの汚れを制する。その人こそ、実に‘信ある者’と呼ばれる。第二経（完了）。”

๓. อตฺถวสสุตฺตํ

3. “第三　義利経（アッタヴァサ・スッタ）”

๔๓. ‘‘ตโย, ภิกฺขเว, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุํ. กตเม ตโย? โย ธมฺมํ เทเสติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย ธมฺมํ สุณาติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย เจว ธมฺมํ เทเสติ โย จ ธมฺมํ สุณาติ อุโภ อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน จ โหนฺติ ธมฺมปฺปฏิสํเวทิโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อตฺถวเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุ’’นฺติ. ตติยํ.

43. “比丘たちよ、三つの義利（目的・利益）をよく観察する者は、他者に法を説くのにふさわしい。いかなる三つか。法を説く者が意味（義）を体験し、法を体験すること。法を聞く者が意味を体験し、法を体験すること。説く者と聞く者の双方が意味を体験し、法を体験することである。比丘たちよ、これら三つの義利をよく観察する者は、他者に法を説くのにふさわしい。第三経（完了）。”

๔. กถาปวตฺติสุตฺตํ

4. “第四　説法経（カターパヴァッティ・スッタ）”

๔๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ กถา ปวตฺตินี โหติ. กตเมหิ ตีหิ? โย ธมฺมํ เทเสติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย ธมฺมํ สุณาติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย เจว ธมฺมํ เทเสติ โย จ ธมฺมํ สุณาติ อุโภ อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน จ โหนฺติ ธมฺมปฺปฏิสํเวทิโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ฐาเนหิ กถา ปวตฺตินี โหตี’’ติ. จตุตฺถํ.

44. “比丘たちよ、三つの事柄によって説法は行われる。いかなる三つか。法を説く者が意味を体験し、法を体験すること。法を聞く者が意味を体験し、法を体験すること。説く者と聞く者の双方が意味を体験し、法を体験することである。比丘たちよ、これら三つの事柄によって説法は行われるのである。第四経（完了）。”

๕. ปณฺฑิตสุตฺตํ

5. “第五　賢者経（パンディタ・スッタ）”

๔๕. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตปญฺญตฺตานิ สปฺปุริสปญฺญตฺตานิ. กตมานิ ตีณิ? ทานํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตปญฺญตฺตํ สปฺปุริสปญฺญตฺตํ. ปพฺพชฺชา, ภิกฺขเว[Pg.150], ปณฺฑิตปญฺญตฺตา สปฺปุริสปญฺญตฺตา. มาตาปิตูนํ, ภิกฺขเว, อุปฏฺฐานํ ปณฺฑิตปญฺญตฺตํ สปฺปุริสปญฺญตฺตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตปญฺญตฺตานิ สปฺปุริสปญฺญตฺตานี’’ติ.

45. “比丘たちよ、これら三つのことは、賢者が制定し、善人が制定したものである。いかなる三つか。比丘たちよ、布施は賢者が制定し、善人が制定したものである。比丘たちよ、出家は賢者が制定し、善人が制定したものである。比丘たちよ、父母への給仕は賢者が制定し、善人が制定したものである。比丘たちよ、これら三つのことは、賢者が制定し、善人が制定したものである。”

‘‘สพฺภิ ทานํ อุปญฺญตฺตํ, อหึสา สํยโม ทโม;

มาตาปิตุ อุปฏฺฐานํ, สนฺตานํ พฺรหฺมจารินํ.

“善人たちによって、布施、非殺生、自制、感官の制御が教えられた。また、善き清浄行の者たちによる、父母への給仕も（賢者たちによって）教えられた。”

‘‘สตํ เอตานิ ฐานานิ, ยานิ เสเวถ ปณฺฑิโต;

อริโย ทสฺสนสมฺปนฺโน, ส โลกํ ภชเต สิว’’นฺติ. ปญฺจมํ;

“これら（善き人々によって説かれた）事柄を賢者は修めるべきである。正しい見解を備えた聖者は、安らかな天界（の世界）に至る。”（第五の経）

๖. สีลวนฺตสุตฺตํ

6. “持戒経（シーラヴァンタ・スッタ）”

๔๖. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. ตตฺถ มนุสฺสา ตีหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. กตเมหิ ตีหิ? กาเยน, วาจาย, มนสา. ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. ตตฺถ มนุสฺสา อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

46. “比丘たちよ、持戒の出家者たちが、ある村や町に依止して住むとき、その場所の人々は三つの事柄によって多くの功徳を積む。どのような三つか。身と口と意（こころ）によるものである。比丘たちよ、持戒の出家者たちが、ある村や町に依止して住むとき、その場所の人々はこれら三つの事柄によって多くの功徳を積むのである。”（第六の経）

๗. สงฺขตลกฺขณสุตฺตํ

7. “有為相経（サンカタラッカナ・スッタ）”

๔๗. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานิ. กตมานิ ตีณิ? อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานี’’ติ. สตฺตมํ.

47. “比丘たちよ、有為（つくられたもの）には、これら三つの有為の相（特徴）がある。どのような三つか。生（生じること）が知られ、滅（滅すること）が知られ、住しているものの変異（変化すること）が知られる。比丘たちよ、これらが実に、有為における三つの有為の相である。”（第七の経）

๘. อสงฺขตลกฺขณสุตฺตํ

8. “無為相経（アサンカタラッカナ・スッタ）”

๔๘. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อสงฺขตสฺส อสงฺขตลกฺขณานิ. กตมานิ ตีณิ? น อุปฺปาโท ปญฺญายติ, น วโย ปญฺญายติ, น ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อสงฺขตสฺส อสงฺขตลกฺขณานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

48. “比丘たちよ、無為（つくられざるもの）には、これら三つの無為の相（特徴）がある。どのような三つか。生が知られず、滅が知られず、住しているものの変異が知られない。比丘たちよ、これらが実に、無為における三つの無為の相である。”（第八の経）

๙. ปพฺพตราชสุตฺตํ

9. “山王経（パッバタラージャ・スッタ）”

๔๙. ‘‘หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ. กตมาหิ ตีหิ? สาขาปตฺตปลาเสน วฑฺฒนฺติ, ตจปปฏิกาย วฑฺฒนฺติ[Pg.151], เผคฺคุสาเรน วฑฺฒนฺติ. หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา อิมาหิ ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ.

49. “比丘たちよ、山王ヒマラヤに依止して、大きなサーラ樹（沙羅樹）は三つの成長（増大）によって成長する。どのような三つか。枝・葉・青葉（茂み）によって成長し、樹皮・外皮によって成長し、辺材と心材によって成長する。比丘たちよ、山王ヒマラヤに依止して、大きなサーラ樹はこれら三つの成長によって成長するのである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สทฺธํ กุลปตึ นิสฺสาย อนฺโต ชโน ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒติ. กตมาหิ ตีหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ. สทฺธํ, ภิกฺขเว, กุลปตึ นิสฺสาย อนฺโต ชโน อิมาหิ ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒตี’’ติ.

“比丘たちよ、それと全く同じように、信心ある家の主（族長）に依止して、家内の人々は三つの成長によって成長する。どのような三つか。信仰によって成長し、戒律によって成長し、智慧によって成長する。比丘たちよ、信心ある家の主に依止して、家内の人々はこれら三つの成長によって成長するのである。”

‘‘ยถาปิ ปพฺพโต เสโล, อรญฺญสฺมึ พฺรหาวเน;

ตํ รุกฺขา อุปนิสฺสาย, วฑฺฒนฺเต เต วนปฺปตี.

“広大な森の中にある岩山に依止して、森の主である木々が成長するように、”

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺนํ, สทฺธํ กุลปตึ อิธ;

อุปนิสฺสาย วฑฺฒนฺติ, ปุตฺตทารา จ พนฺธวา;

อมจฺจา ญาติสงฺฆา จ, เย จสฺส อนุชีวิโน.

“それと同じように、この世において、戒を備え、信心ある家の主に依止して、妻子や親族、あるいは家臣や親族の集まり、そして彼を頼って生活する人々は（信仰などの三法によって）成長するのである。”

‘‘ตฺยาสฺส สีลวโต สีลํ, จาคํ สุจริตานิ จ;

ปสฺสมานานุกุพฺพนฺติ, อตฺตมตฺถํ วิจกฺขณา.

“自らの利益を見極める賢明な人々は、その持戒者の戒、施し、そして善行を見て、それを真似て（実践）するのである。”

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, มคฺคํ สุคติคามินํ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. นวมํ;

“この世で善逝（仏）の至る道である法を実践し、天界において歓喜し、望むままの欲望を満たして楽しむのである。”（第九の経）

๑๐. อาตปฺปกรณียสุตฺตํ

10. “精進応作経（アータッパカラニーヤ・スッタ）”

๕๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ อาตปฺปํ กรณียํ. กตเมหิ ตีหิ? อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย อาตปฺปํ กรณียํ, อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย อาตปฺปํ กรณียํ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสนาย อาตปฺปํ กรณียํ. อิเมหิ ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ อาตปฺปํ กรณียํ.

50. “比丘たちよ、三つの事柄において熱心な努力（精進）がなされるべきである。どのような三つか。未だ生じていない悪しき不善の諸法を生じさせないために努力がなされるべきであり、未だ生じていない善き諸法を生じさせるために努力がなされるべきである。そして、既に生じた、身体的で、苦しく、激しく、荒々しく、辛く、不快で、心にそわず、命を奪いかねない受（感覚）を耐え忍ぶために、努力がなされるべきである。比丘たちよ、これら三つの事柄において努力がなされるべきである。”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย อาตปฺปํ กโรติ, อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย อาตปฺปํ กโรติ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสนาย อาตปฺปํ [Pg.152] กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาตาปี นิปโก สโต สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、比丘が未だ生じていない悪しき不善の諸法を生じさせないために努力し、未だ生じていない善き諸法を生じさせるために努力し、既に生じた、身体的で、苦しく、激しく、荒々しく、辛く、不快で、心にそわず、命を奪いかねない受を耐え忍ぶために努力するとき、比丘たちよ、その比丘は‘熱心で、賢明で、正念があり、正しく苦しみの終焉をもたらす者’と呼ばれるのである。”（第十の経）

๑๑. มหาโจรสุตฺตํ

11. “大賊経（マハーチョーラ・スッタ）”

๕๑. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ, นิลฺโลปมฺปิ หรติ, เอกาคาริกมฺปิ กโรติ, ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต จ โหติ, คหนนิสฺสิโต จ โหติ, พลวนิสฺสิโต จ โหติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร นทีวิทุคฺคํ วา นิสฺสิโต โหติ ปพฺพตวิสมํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ.

51. “比丘たちよ、三つの要因を備えた大泥棒は、壁を破り（家宅侵入し）、略奪を行い、一軒家を襲い、あるいは道端で待ち伏せをする。どのような三つか。比丘たちよ、ここにある大泥棒は、険しい場所を拠点とし、茂みを拠点とし、有力者を拠点とする。比丘たちよ、大泥棒がいかにして険しい場所を拠点とするのか。比丘たちよ、ここにある大泥棒は、渡り難い川や険しい山に依止している。比丘たちよ、このようにして大泥棒は険しい場所を拠点とするのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ติณคหนํ วา นิสฺสิโต โหติ, รุกฺขคหนํ วา โรธํ วา มหาวนสณฺฑํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ.

“比丘たちよ、大泥棒がいかにして茂みを拠点とするのか。比丘たちよ、ここにある大泥棒は、草むらや、樹木の茂み、あるいは鬱蒼とした大森林を拠点としている。比丘たちよ、このようにして大泥棒は茂みを拠点とするのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยาสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ, นิลฺโลปมฺปิ หรติ, เอกาคาริกมฺปิ กโรติ, ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ.

“比丘たちよ、大泥棒がいかにして有力者を拠点とするのか。比丘たちよ、ここにある大泥棒は、王や大臣に依止している。彼はこのように考える。‘もし誰かが私に何か（非難）を言ったとしても、これらの王や大臣たちが、理由を立てて私に有利なように弁護してくれるだろう’と。実際に、誰かが彼に何かを言うと、それらの王や大臣たちは理由を並べて彼を弁護するのである。比丘たちよ、このようにして大泥棒は有力者を拠点とする。比丘たちよ、これら三つの要因を備えた大泥棒は、壁を破り、略奪を行い、一軒家を襲い、道端で待ち伏せをするのである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต จ โหติ คหนนิสฺสิโต จ พลวนิสฺสิโต จ.

“比丘たちよ、これと同じように、三つの要素を備えた悪徳な比丘は、自らの徳を掘り崩し損なわれた状態で自己を保ち、罪過があり、智者から非難され、多くの不徳（不善）を生じさせる。その三つとは何か。比丘たちよ、ここにおいて悪徳な比丘は、不調和なもの（身口意の悪行）に依存し、密林（邪見）に依存し、有力者に依存しているのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสเมน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน วจีกมฺเมน [Pg.153] สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして悪徳な比丘は不調和なものに依存するのか。比丘たちよ、ここにおいて悪徳な比丘は、不調和な身の業（身体的行為）を備え、不調和な口の業（言語的行為）を備え、不調和な意の業（精神的行為）を備えている。比丘たちよ、このようにして悪徳な比丘は不調和なものに依存するのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして悪徳な比丘は密林に依存するのか。比丘たちよ、ここにおいて悪徳な比丘は、邪見を抱き、極端な見解（断見や常見など）に固執している。比丘たちよ、このようにして悪徳な比丘は密林に依存するのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยาสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. เอกาทสมํ.

“比丘たちよ、どのようにして悪徳な比丘は有力者に依存するのか。比丘たちよ、ここにおいて悪徳な比丘は、王や大臣に依存している。彼はこのように考える。‘もし誰かが私に対して何かを言うならば、これらの王や大臣たちが、理由をこじつけて私の利益になるように弁護してくれるだろう’と。もし誰かが彼に対して何かを言えば、その王や大臣たちは、実際に理由をこじつけて彼の利益になるように弁護するのである。比丘たちよ、このようにして悪徳な比丘は有力者に依存するのである。比丘たちよ、これら三つの性質を備えた悪徳な比丘は、自らの徳を掘り崩し損なわれた状態で自己を保ち、罪過があり、智者から非難され、多くの不徳を生じさせるのである。”（第十一の経）

จูฬวคฺโค ปญฺจโม.

小品（チューラ・ヴァッガ）、第五。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（要約の詩）は以下の通り。

สมฺมุขี ฐานตฺถวสํ, ปวตฺติ ปณฺฑิต สีลวํ;

สงฺขตํ ปพฺพตาตปฺปํ, มหาโจเรเนกาทสาติ.

“‘面前経’、‘地位経’、‘説話経’、‘他人経’、‘賢者経’、‘具戒経’、‘有為経’、‘山経’、‘精進経’、‘大盗経’。これら十一の経である。”

ปฐโม ปณฺณาสโก สมตฺโต.

第一の五十経集（パンナーサカ）が終了した。

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. 第二の五十経集。

(๖) ๑. พฺราหฺมณวคฺโค

（六）1. バラモン品

๑. ปฐมทฺเวพฺราหฺมณสุตฺตํ

1. 第一・二人のバラモン経

๕๒. อถ [Pg.154] โข ทฺเว พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต พฺราหฺมณา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จมฺหา อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. โอวทตุ โน ภวํ โคตโม, อนุสาสตุ โน ภวํ โคตโม ยํ อมฺหากํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

52. その時、二人のバラモンがいた。彼らは老い、年長となり、高齢で、人生の最終段階に達しており、生まれてから百二十歳であった。彼らは世尊のもとへ参じた。参じてから世尊と親しく挨拶を交わした。喜びと記憶に留めるべき挨拶の言葉を交わし終えて、一方に座った。一方に座ったそのバラモンたちは世尊にこのように言った。“ゴータマ卿よ、私たちは老い、年長となり、高齢で、人生の最終段階に達し、生まれてから百二十歳になるバラモンです。しかし、私たちは善い行いをしておらず、功徳を積んでおらず、恐ろしい（悪趣の）苦難から守ってくれるものを作っていません。ゴータマ卿よ、私たちの長い夜の利益と幸せのために、私たちを教誡し、訓戒してください。”

‘‘ตคฺฆ ตุมฺเห, พฺราหฺมณา, ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จตฺถ อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. อุปนียติ โข อยํ, พฺราหฺมณา, โลโก ชราย พฺยาธินา มรเณน. เอวํ อุปนียมาเน โข, พฺราหฺมณา, โลเก ชราย พฺยาธินา มรเณน, โย อิธ กาเยน สํยโม วาจาย สํยโม มนสา สํยโม, ตํ ตสฺส เปตสฺส ตาณญฺจ เลณญฺจ ทีปญฺจ สรณญฺจ ปรายณญฺจา’’ติ.

“バラモンたちよ、確かにあなた方は老い、年長となり、高齢で、人生の最終段階に達し、生まれてから百二十歳である。そして、善い行いをしておらず、功徳を積んでおらず、恐ろしい苦難から守ってくれるものを作っていない。バラモンたちよ、この世（の衆生）は、老いと病と死によって運び去られていく。バラモンたちよ、このように老いと病と死によって世が運び去られていく中で、ここにおいて身体による慎み、言葉による慎み、心による慎みがあるならば、それは、あの世へ旅立った者にとっての保護であり、隠れ家であり、島（拠り所）であり、救護であり、帰依所となるのである。”

‘‘อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ,ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ.

“命は運び去られ、寿命は短い。老いに運び去られる者には、守る者はない。死におけるこの恐怖を観察し、幸福をもたらす功徳を積むべきである。”

‘‘โยธ กาเยน สํยโม, วาจาย อุท เจตสา;

ตํ ตสฺส เปตสฺส สุขาย โหติ,ยํ ชีวมาโน ปกโรติ ปุญฺญ’’นฺติ. ปฐมํ;

“ここにおいて、身体による慎み、言葉による慎み、そして心による慎みがあるならば、生きている間に積んだその功徳は、あの世へ旅立った者にとって幸福をもたらすのである。”（第一の経）

๒. ทุติยทฺเวพฺราหฺมณสุตฺตํ

2. 第二・二人のバラモン経

๕๓. อถ [Pg.155] โข ทฺเว พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต พฺราหฺมณา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จมฺหา อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. โอวทตุ โน ภวํ โคตโม, อนุสาสตุ โน ภวํ โคตโม ยํ อมฺหากํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

53. その時、二人のバラモンがいた。彼らは老い、年長となり、高齢で、人生の最終段階に達しており、生まれてから百二十歳であった。彼らは世尊のもとへ参じた。参じてから世尊に礼拝し、一方に座った。一方に座ったそのバラモンたちは世尊にこのように言った。“ゴータマ卿よ、私たちは老い、年長となり、高齢で、人生の最終段階に達し、生まれてから百二十歳になるバラモンです。しかし、私たちは善い行いをしておらず、功徳を積んでおらず、恐ろしい苦難から守ってくれるものを作っていません。ゴータマ卿よ、私たちの長い夜の利益と幸せのために、私たちを教誡し、訓戒してください。”

‘‘ตคฺฆ ตุมฺเห, พฺราหฺมณา, ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จตฺถ อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. อาทิตฺโต โข อยํ, พฺราหฺมณา, โลโก ชราย พฺยาธินา มรเณน. เอวํ อาทิตฺเต โข, พฺราหฺมณา, โลเก ชราย พฺยาธินา มรเณน, โย อิธ กาเยน สํยโม วาจาย สํยโม มนสา สํยโม, ตํ ตสฺส เปตสฺส ตาณญฺจ เลณญฺจ ทีปญฺจ สรณญฺจ ปรายณญฺจา’’ติ.

“バラモンたちよ、確かにあなた方は老い、年長となり、高齢で、人生の最終段階に達し、生まれてから百二十歳である。そして、善い行いをしておらず、功徳を積んでおらず、恐ろしい苦難から守ってくれるものを作っていない。バラモンたちよ、この世は老いと病と死によって燃え盛っている。バラモンたちよ、このように老いと病と死によって世が燃え盛っている中で、ここにおいて身体による慎み、言葉による慎み、心による慎みがあるならば、それは、あの世へ旅立った者にとっての保護であり、隠れ家であり、島であり、救護であり、帰依所となるのである。”

‘‘อาทิตฺตสฺมึ อคารสฺมึ, ยํ นีหรติ ภาชนํ;

ตํ ตสฺส โหติ อตฺถาย, โน จ ยํ ตตฺถ ฑยฺหติ.

“家が燃えている時、外に運び出された器物は、その人の役に立つ。家の中に残って焼けてしまったものは役に立たない。”

‘‘เอวํ อาทิตฺโต โข โลโก, ชราย มรเณน จ;

นีหเรเถว ทาเนน, ทินฺนํ โหติ สุนีหตํ.

“このように、世は老いと死によって燃え盛っている。布施（ダンナ）によって（財を）運び出すべきである。与えられた布施は、よく運び出されたものとなるのである。”

‘‘โยธ กาเยน สํยโม, วาจาย อุท เจตสา;

ตํ ตสฺส เปตสฺส สุขาย โหติ,ยํ ชีวมาโน ปกโรติ ปุญฺญ’’นฺติ. ทุติยํ;

“ここにおいて、身体による慎み、言葉による慎み、そして心による慎みがあるならば、生きている間に積んだその功徳は、あの世へ旅立った者にとって幸福をもたらすのである。”（第二の経）

๓. อญฺญตรพฺราหฺมณสุตฺตํ

3. あるバラモン経

๕๔. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ [Pg.156] ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

54. その時、ある婆羅門が世尊のもとへ赴いた。赴いて、世尊と親しく挨拶を交わした。……一端に座ったその婆羅門は、世尊に次のように申し上げた。“尊師ゴータマよ、‘現に見える法、現に見える法’と言われます。尊師ゴータマよ、いかなる点において、法は現に見えるものであり、時を置かぬものであり、来たりて見よと言えるものであり、己の中に導き入れるべきものであり、知者たちが各自に知るべきものとなるのでしょうか。”

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. (รตฺโต โข…เป… กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. ราเค ปหีนา เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. รตฺโต โข…เป… อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ราเค ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ.) เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

“婆羅門よ、貪欲に染まった者は、貪欲に圧倒され、心を奪われて、自らの害を考え、他者の害を考え、自他両方の害を考え、心の苦しみや憂いを経験する。貪欲が捨てられたとき、自らの害を考えず、他者の害を考えず、自他両方の害を考えず、心の苦しみや憂いを経験しない。（貪欲に染まった者は……身で悪行をなし、口で悪行をなし、意で悪行をなす。貪欲が捨てられたとき、身で悪行をなさず、口で悪行をなさず、意で悪行をなさない。貪欲に染まった者は……自らの利益をありのままに知らず、他者の利益をありのままに知らず、自他両方の利益をありのままに知らない。貪欲が捨てられたとき、自らの利益をありのままに知り、他者の利益をありのままに知り、自他両方の利益をありのままに知る。）婆羅門よ、このように法は現に見えるものであり……。”

‘‘ทุฏฺโฐ โข, พฺราหฺมณ, โทเสน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โทเส ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

“婆羅門よ、怒りに汚れ、怒りに圧倒され、心を奪われた者は、自らの害を考え、他者の害を考え、自他両方の害を考え、心の苦しみや憂いを経験する。怒りが捨てられたとき、自らの害を考えず、他者の害を考えず、自他両方の害を考えず、心の苦しみや憂いを経験しない。婆羅門よ、このように法は現に見えるものであり……。”

‘‘มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ[Pg.157]. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

“婆羅門よ、愚痴に迷い、愚痴に圧倒され、心を奪われた者は、自らの害を考え、他者の害を考え、自他両方の害を考え、心の苦しみや憂いを経験する。愚痴が捨てられたとき、自らの害を考えず、他者の害を考えず、自他両方の害を考えず、心の苦しみや憂いを経験しない。婆羅門よ、このように法は現に見えるものであり、時を置かぬものであり、来たりて見よと言えるものであり、己の中に導き入れるべきものであり、知者たちが各自に知るべきものとなるのである。”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ตติยํ.

“素晴らしい、尊師ゴータマよ。素晴らしい、尊師ゴータマよ。尊師ゴータマよ、例えるなら、倒れたものを起こすように、覆われたものを開くように、道に迷った者に道を示すように、あるいは暗闇の中で‘眼ある者は色を見るだろう’と油灯を掲げるように、尊師ゴータマによって、様々な方法で法が明らかにされました。私は尊師ゴータマに帰依し、法に帰依し、比丘サンガに帰依いたします。尊師ゴータマは、私を、今日より命ある限り帰依した在家信者として受け入れてください。”第三

๔. ปริพฺพาชกสุตฺตํ

4. 遊行者経

๕๕. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมณปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมณปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

55. その時、ある婆羅門の遊行者が世尊のもとへ赴いた。赴いて……一端に座ったその婆羅門の遊行者は、世尊に次のように申し上げた。“尊師ゴータマよ、‘現に見える法、現に見える法’と言われます。尊師ゴータマよ、いかなる点において、法は現に見えるものであり、時を置かぬものであり、来たりて見よと言えるものであり、己の中に導き入れるべきものであり、知者たちが各自に知るべきものとなるのでしょうか。”

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ.

“婆羅門よ、貪欲に染まった者は、貪欲に圧倒され、心を奪われて、自らの害を考え、他者の害を考え、自他両方の害を考え、心の苦しみや憂いを経験する。貪欲が捨てられたとき、自らの害を考えず、他者の害を考えず、自他両方の害を考えず、心の苦しみや憂いを経験しない。”

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. ราเค ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ.

“婆羅門よ、貪欲に染まった者は、貪欲に圧倒され、心を奪われて、身で悪行をなし、口で悪行をなし、意で悪行をなす。貪欲が捨てられたとき、身で悪行をなさず、口で悪行をなさず、意で悪行をなさない。”

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ราเค ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ[Pg.158], ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

“婆羅門よ、貪欲に染まった者は、貪欲に圧倒され、心を奪われて、自らの利益をありのままに知らず、他者の利益をありのままに知らず、自他両方の利益をありのままに知らない。貪欲が捨てられたとき、自らの利益をありのままに知り、他者の利益をありのままに知り、自他両方の利益をありのままに知る。婆羅門よ、このように法は現に見えるものであり……。”

‘‘ทุฏฺโฐ โข, พฺราหฺมณ, โทเสน…เป… มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ.

“バラモンよ、怒りに（よって打ち負かされ）……（中略）……バラモンよ、迷いのある者は、迷いに圧倒され、心を奪われ、自らを害することを考え、他者を害することを考え、あるいは自他ともに害することを考え、精神的な苦しみや憂いを経験します。しかし、迷いが捨て去られれば、自らを害することも考えず、他者を害することも考えず、自他ともに害することも考えず、精神的な苦しみや憂いを経験することはありません。”

‘‘มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต, กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โมเห ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ.

“バラモンよ、迷いのある者は、迷いに圧倒され、心を奪われ、身によって悪行をなし、口によって悪行をなし、意によって悪行をなします。しかし、迷いが捨て去られれば、身によって悪行をなすことはなく、口によって悪行をなすこともなく、意によって悪行をなすこともありません。”

‘‘มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. โมเห ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

“バラモンよ、迷いのある者は、迷いに圧倒され、心を奪われ、自らの利益をありのままに知らず、他者の利益をありのままに知らず、自他両方の利益をありのままに知りません。しかし、迷いが捨て去られれば、自らの利益をありのままに知り、他者の利益をありのままに知り、自他両方の利益をありのままに知ります。バラモンよ、このように法は、現世で自ら確認できるものであり、時を置かず（即座に結果をもたらし）、‘来たりて見よ’と言えるものであり、自らの心に導き入れるべきものであって、智者たちが各自で悟るべきものなのです”と。

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“素晴らしいことです、ゴータマ尊師。……（中略）……ゴータマ尊師、私を今日より命ある限り、三宝に帰依した優婆塞（仏教信徒）として受け入れてください”。第四（の経）。

๕. นิพฺพุตสุตฺตํ

5. ニッブータ・スッタ（涅槃経）

๕๖. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพาน’นฺติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ อกาลิกํ เอหิปสฺสิกํ โอปเนยฺยิกํ ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพํ วิญฺญูหี’’ติ?

56. その時、ジャーヌッソーニ・バラモンが世尊のもとに近づき、挨拶をしてから一方に座った。一方に座ったジャーヌッソーニ・バラモンは世尊に次のように申し上げた。“ゴータマ尊師、‘現世で体験できる涅槃、現世で体験できる涅槃’と言われます。ゴータマ尊師、どのようなことによって、涅槃は現世で体験でき、時を置かず、来たりて見よと言えるものであり、自らの心に導き入れるべきものであって、智者たちが各自で悟るべきものとなるのでしょうか”。

‘‘รตฺโต [Pg.159] โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ.

“バラモンよ、貪欲に染まった者は、貪愛に圧倒され、心を奪われ、自らを害することを考え、他者を害することを考え、自他ともに害することを考え、精神的な苦しみや憂いを経験します。しかし、貪愛が捨て去られれば、自らを害することも、他者を害することも、自他ともに害することも考えず、精神的な苦しみや憂いを経験することはありません。バラモンよ、このように涅槃は現世で体験できるものとなります。”

‘‘ทุฏฺโฐ โข, พฺราหฺมณ…เป… มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ.

“バラモンよ、怒りに（よって打ち負かされ）……（中略）……バラモンよ、迷いのある者は、迷いに圧倒され、心を奪われ、自らを害することを考え、他者を害することを考え、自他ともに害することを考え、精神的な苦しみや憂いを経験します。しかし、迷いが捨て去られれば、自らを害することも考えず、他者を害することも考えず、自他ともに害することも考えず、精神的な苦しみや憂いを経験することはありません。バラモンよ、このようにも、涅槃は現世で体験できるものとなります。”

‘‘ยโต โข อยํ, พฺราหฺมณ, อนวเสสํ ราคกฺขยํ ปฏิสํเวเทติ, อนวเสสํ โทสกฺขยํ ปฏิสํเวเทติ, อนวเสสํ โมหกฺขยํ ปฏิสํเวเทติ; เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ อกาลิกํ เอหิปสฺสิกํ โอปเนยฺยิกํ ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพํ วิญฺญูหี’’ติ. ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“バラモンよ、人が余すところなく貪愛の滅尽を経験し、余すところなく怒りの滅尽を経験し、余すところなく迷いの滅尽を経験する時、バラモンよ、このように、涅槃は現世で体験でき、時を置かず、来たりて見よと言えるものであり、自らの心に導き入れるべきものであって、智者たちが各自で悟るべきものとなるのです”。（バラモンは言った）“素晴らしいことです、ゴータマ尊師。……（中略）……ゴータマ尊師、私を今日より命ある限り、三宝に帰依した優婆塞として受け入れてください”。第五（の経）。

๖. ปโลกสุตฺตํ

6. パローカ・スッタ（破滅経）

๕๗. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมณมหาสาโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมณมหาสาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, ปุพฺพกานํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘ปุพฺเพ สุทํ อยํ โลโก อวีจิ มญฺเญ ผุโฏ อโหสิ มนุสฺเสหิ, กุกฺกุฏสํปาติกา คามนิคมราชธานิโย’ติ. โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ [Pg.160] อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺตี’’ติ?

57. その時、ある名家で富裕なバラモンが世尊のもとに近づき……（中略）……一方に座ったその富裕なバラモンは世尊に次のように申し上げた。“ゴータマ尊師、私はかつて、高齢で長老である師や、そのまた師といった昔のバラモンたちがこのように語るのを聞いたことがあります。‘昔、この世はあたかも阿鼻地獄のように人間で満ち溢れ、村や町や王都は鶏が飛び移れるほどに密集していた’と。ゴータマ尊師、どのような原因、どのような条件によって、今や人間が減少し、その少なさが際立ち、村は村でなくなり、町は町でなくなり、都市は都市でなくなり、地方は地方でなくなるのでしょうか”。

‘‘เอตรหิ, พฺราหฺมณ, มนุสฺสา อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา. เต อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา ติณฺหานิ สตฺถานิ คเหตฺวา อญฺญมญฺญํ ชีวิตา โวโรเปนฺติ, เตน พหู มนุสฺสา กาลํ กโรนฺติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺติ.

“バラモンよ、今や人間は、非法の貪欲に染まり、不当な強欲に圧倒され、邪法に支配されています。彼らは非法の貪欲に染まり、不当な強欲に圧倒され、邪法に支配されて、鋭利な武器を手に取り、互いの命を奪い合います。それゆえ、多くの人間が命を落とすのです。バラモンよ、これが、今や人間が減少し、その少なさが際立ち、村は村でなくなり、町は町でなくなり、都市は都市でなくなり、地方は地方でなくなる原因であり、条件なのです”。

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, เอตรหิ มนุสฺสา อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา. เตสํ อธมฺมราครตฺตานํ วิสมโลภาภิภูตานํ มิจฺฉาธมฺมปเรตานํ เทโว น สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺฉติ. เตน ทุพฺภิกฺขํ โหติ ทุสฺสสฺสํ เสตฏฺฐิกํ สลากาวุตฺตํ. เตน พหู มนุสฺสา กาลํ กโรนฺติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺติ.

“婆羅門よ、またさらに、現在において人々は非法な欲に染まり、異常な貪欲に圧倒され、邪法に耽っています。そのように非法な欲に染まり、異常な貪欲に圧倒され、邪法に耽っている人々のために、天（雨神）は正しく雨を降らせません。それゆえに飢饉が起こり、作物は実らず、稲穂は白く枯れ果て、分配されたわずかな食糧で命を繋ぐようになります。そのために、多くの人々が命を落とします。婆羅門よ、これもまた、現在において人々が減少し、過疎化が目立ち、村が村でなくなり、町が町でなくなり、都市が都市でなくなり、地方が地方でなくなる原因であり、条件なのです。”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, เอตรหิ มนุสฺสา อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา. เตสํ อธมฺมราครตฺตานํ วิสมโลภาภิภูตานํ มิจฺฉาธมฺมปเรตานํ ยกฺขา วาเฬ อมนุสฺเส โอสฺสชฺชนฺติ, เตน พหู มนุสฺสา กาลํ กโรนฺติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺตี’’ติ.

“婆羅門よ、またさらに、現在において人々は非法な欲に染まり、異常な貪欲に圧倒され、邪法に耽っています。そのように非法な欲に染まり、異常な貪欲に圧倒され、邪法に耽っている人々に対し、夜叉たちが狂暴な非人（悪霊）を放ちます。それゆえに多くの人々が命を落とします。婆羅門よ、これもまた、現在において人々が減少し、過疎化が目立ち、村が村でなくなり、町が町でなくなり、都市が都市でなくなり、地方が地方でなくなる原因であり、条件なのです”と仰せられた。

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“素晴らしいことです、ゴータマ尊よ。……（中略）……どうぞ、ゴータマ尊は私を、今日より命ある限り帰依した優婆塞として受け入れてください”。第六の経。

๗. วจฺฉโคตฺตสุตฺตํ

7. ヴァッチャゴッタ・スッタ（ヴァッチャゴッタ経）

๕๘. อถ [Pg.161] โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, สมโณ โคตโม เอวมาห – ‘มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ ทานํ ทาตพฺพํ; มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ; มยฺหเมว ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ ทินฺนํ มหปฺผลํ; มยฺหเมว สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ. เย เต, โภ โคตม, เอวมาหํสุ ‘สมโณ โคตโม เอวมาห มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ ทินฺนํ มหปฺผลํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ. กจฺจิ เต โภโต โคตมสฺส วุตฺตวาทิโน จ ภวนฺตํ โคตมํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ? อนพฺภกฺขาตุกามา หิ มยํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ.

58. その時、ヴァッチャゴッタという遊行者が世尊のもとへと近づいた。近づいてから世尊と親しく挨拶を交わした。喜びと記憶に留めるべき挨拶を交わし終えて、一方に座った。一方に座ったヴァッチャゴッタは世尊に次のように申し上げた。“ゴータマ尊よ、私はこのように聞いております。‘沙門ゴータマは、ただ私にのみ布施をすべきであり、他者に布施をすべきではない。ただ私の弟子にのみ布施をすべきであり、他者の弟子に布施をすべきではない。ただ私に捧げられた布施のみが大きな果報をもたらし、他者に捧げられた布施は大きな果報をもたらさない。ただ私の弟子に捧げられた布施のみが大きな果報をもたらし、他者の弟子に捧げられた布施は大きな果報をもたらさない’と言われたと。ゴータマ尊よ、‘沙門ゴータマはこのように言った……（中略）……他者の弟子への布施は大きな果報をもたらさない’と言った人々は、ゴータマ尊が仰った通りに述べているのでしょうか。それとも、事実ではないことでゴータマ尊を誹謗しているのでしょうか。これは法にかなった説き方であり、その主張に従う者が非難されるべき点はないのでしょうか。私たちは決して、ゴータマ尊を誹謗したいとは願っておりません”。

‘‘เย เต, วจฺฉ, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม เอวมาห – มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ…เป… นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ น เม เต วุตฺตวาทิโน. อพฺภาจิกฺขนฺติ จ ปน มํ อสตา อภูเตน. โย โข, วจฺฉ, ปรํ ทานํ ททนฺตํ วาเรติ โส ติณฺณํ อนฺตรายกโร โหติ, ติณฺณํ ปาริปนฺถิโก. กตเมสํ ติณฺณํ? ทายกสฺส ปุญฺญนฺตรายกโร โหติ, ปฏิคฺคาหกานํ ลาภนฺตรายกโร โหติ, ปุพฺเพว โข ปนสฺส อตฺตา ขโต จ โหติ อุปหโต จ. โย โข, วจฺฉ, ปรํ ทานํ ททนฺตํ วาเรติ โส อิเมสํ ติณฺณํ อนฺตรายกโร โหติ, ติณฺณํ ปาริปนฺถิโก.

“ヴァッチャよ、‘沙門ゴータマはこのように言った……（中略）……他者の弟子への布施は大きな果報をもたらさない’と言った者たちは、私の説いた通りに述べているのではない。彼らは事実でないことによって私を誹謗しているのである。ヴァッチャよ、他者が布施をするのを妨げる者は、三つの障害をつくり、三つの妨害者となる。その三つとは何か。第一に、施主の功徳を妨げる者となる。第二に、受者の利益を妨げる者となる。そして第三に、その者自身が、あらかじめ自らの徳を掘り崩し、損なっているのである。ヴァッチャよ、他者が布施をするのを妨げる者は、これら三つの障害をつくり、三つの妨害者となるのだ。”

‘‘อหํ โข ปน, วจฺฉ, เอวํ วทามิ – เย หิ เต จนฺทนิกาย วา โอลิคลฺเล วา ปาณา, ตตฺรปิ โย ถาลิโธวนํ วา สราวโธวนํ วา ฉฑฺเฑติ – เย [Pg.162] ตตฺถ ปาณา เต เตน ยาเปนฺตูติ, ตโต นิทานมฺปาหํ, วจฺฉ, ปุญฺญสฺส อาคมํ วทามิ. โก ปน วาโท มนุสฺสภูเต! อปิ จาหํ, วจฺฉ, สีลวโต ทินฺนํ มหปฺผลํ วทามิ, โน ตถา ทุสฺสีลสฺส, โส จ โหติ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต.

“ヴァッチャよ、しかし私は次のように説く。下水溜まりや溝に住む生き物たちにさえ、‘そこにいる生き物たちが、これによって生き延びるように’と、鉢を洗った水や器を洗った水を捨てるならば、ヴァッチャよ、私はそのことによってさえ功徳が生じると説くのである。ましてや人間に対して布施をすることについては、言うまでもない。しかしながら、ヴァッチャよ、私は特に、持戒者に捧げられた布施は大きな果報があるが、破戒者への布施はそれほどではないと説く。そして、その布施を受けるべき者は、五つの要素を捨て、五つの要素を具足した者であるべきである。”

‘‘กตมานิ ปญฺจงฺคานิ ปหีนานิ โหนฺติ? กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. อิมานิ ปญฺจงฺคานิ วิปฺปหีนานิ โหนฺติ.

“捨てられるべき五つの要素とは何か。欲愛（カマッチャンダ）が捨てられ、怒り（ビヤーパーダ）が捨てられ、惛沈睡眠（ティナミッダ）が捨てられ、掉挙悪作（ウッダッチャ・クックッチャ）が捨てられ、疑（ヴィチキッチャー）が捨てられていることである。これら五つの要素が完全に捨てられていなければならない。”

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ? อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อิเมหิ ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ. อิติ ปญฺจงฺควิปฺปหีเน ปญฺจงฺคสมนฺนาคเต ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ วทามี’’ติ.

“具足すべき五つの要素とは何か。（阿羅漢である）無学の戒蘊を具足し、無学の定蘊を具足し、無学の慧蘊を具足し、無学の解脱蘊を具足し、無学の解脱知見蘊を具足していることである。これら五つの要素を具足していなければならない。このように、五つの要素を捨て去り、五つの要素を具足した者に捧げられた布施は、大きな果報をもたらすと私は説くのである”と仰せられた。

‘‘อิติ กณฺหาสุ เสตาสุ, โรหิณีสุ หรีสุ วา;

กมฺมาสาสุ สรูปาสุ, โคสุ ปาเรวตาสุ วา.

“このように、黒い牛、白い牛、赤い牛、あるいは褐色の牛、斑点のある牛、あるいは地の色と同じ色の牛、さらには鳩のような色の牛であっても、

‘‘ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ ปุงฺคโว;

โธรยฺโห พลสมฺปนฺโน, กลฺยาณชวนิกฺกโม;

ตเมว ภาเร ยุญฺชนฺติ, นาสฺส วณฺณํ ปริกฺขเร.

それらがいかなる牛であっても、調教され、重荷に耐え、力が充実し、優れた速さで進む種牛が生まれたならば、人々はその牛に重荷を引かせるのであり、その色を吟味することはない。

‘‘เอวเมวํ มนุสฺเสสุ, ยสฺมึ กสฺมิญฺจิ ชาติเย;

ขตฺติเย พฺราหฺมเณ เวสฺเส, สุทฺเท จณฺฑาลปุกฺกุเส.

それと全く同様に、人間の間でも、どのような生まれであっても、王族、バラモン、庶民、隷属民、あるいはチャンダラやプックサ（賤民）であっても、”

‘‘ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ สุพฺพโต;

ธมฺมฏฺโฐ สีลสมฺปนฺโน, สจฺจวาที หิรีมโน.

これら（の階級）がいかなるものであっても、自己を調伏し、善き誓戒を守り、法に安住し、戒を具足し、真実を語り、恥じる心を持つ者がいれば、

‘‘ปหีนชาติมรโณ, พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี;

ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว.

その人は生と死を捨て去り、清浄行を完全に完成し、重荷を下ろし、執着を離れ、なすべきことを成し遂げ、諸の漏（煩悩）を滅尽している。

‘‘ปารคู สพฺพธมฺมานํ, อนุปาทาย นิพฺพุโต;

ตสฺมึเยว วิรเช เขตฺเต, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

すべての法（諸法）の彼岸に達し、執着することなく平穏（涅槃）に至っている。塵（煩悩）なき福田のようなその人（阿羅漢）へ捧げられる布施は、豊かな報いをもたらす。

‘‘พาลา [Pg.163] จ อวิชานนฺตา, ทุมฺเมธา อสฺสุตาวิโน;

พหิทฺธา เทนฺติ ทานานิ, น หิ สนฺเต อุปาสเร.

無知で智慧がなく、教えを聞かぬ愚かな者たちは、（仏教の）外部において布施を行い、心穏やかな聖者たちに近づき仕えることがない。

‘‘เย จ สนฺเต อุปาสนฺติ, สปฺปญฺเญ ธีรสมฺมเต;

สทฺธา จ เนสํ สุคเต, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา.

しかし、賢者たちに尊ばれる智慧ある聖者たちに近づき仕える者たちは、善逝（ブッダ）に対する信仰が根を張り、確固としたものとなる。

‘‘เทวโลกญฺจ เต ยนฺติ, กุเล วา อิธ ชายเร;

อนุปุพฺเพน นิพฺพานํ, อธิคจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ. สตฺตมํ;

その賢者たちは、天界へと赴き、あるいはこの世で高貴な家柄に生まれ、やがて順を追って涅槃に到達するのである。（第七の経）

๘. ติกณฺณสุตฺตํ

8. ティカンナ経

๕๙. อถ โข ติกณฺโณ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ติกณฺโณ พฺราหฺมโณ ภควโต สมฺมุขา เตวิชฺชานํ สุทํ พฺราหฺมณานํ วณฺณํ ภาสติ – ‘‘เอวมฺปิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา, อิติปิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา’’ติ.

59. その時、ティカンナというバラモンが世尊のもとへ赴いた。赴いたのち、世尊と共にあいさつを交わし、礼儀正しい対話を終えて、一方に座った。一方に座ったティカンナ・バラモンは、世尊の御前で、三つの明知（三明）を備えたバラモンたちの徳をこのように称賛した。“三明を備えたバラモンたちは、このように賢明であり、このような理由で賢明なのです”と。

‘‘ยถา กถํ ปน, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ เตวิชฺชํ ปญฺญาเปนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา, อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก, มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโยติ. เอวํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เตวิชฺชํ ปญฺญาเปนฺตี’’ติ.

“バラモンよ、それでは、バラモンたちはどのようにして、バラモンが三明を備えていると規定するのか”。“尊師ゴータマよ、ここにバラモンがおります。彼は父母の両系ともに門地正しく、母胎から清浄であり、七代前まで遡っても出生に関して非難されることも拒絶されることもありません。彼は（ヴェーダの）誦習者であり、真言（マントラ）を保持し、語彙、儀礼、音韻、伝説（第五のヴェーダとしての歴史）を含む三つのヴェーダに通暁し、一語一語を熟知し、文法を修め、順世論（ロカーヤタ）や大士の相（マハープリサ・ラッカナー）に精通しています。尊師ゴータマよ、このようにしてバラモンたちは、三明を備えた者であると規定するのです”。

‘‘อญฺญถา โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ? สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ติกณฺโณ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“バラモンよ、バラモンたちが規定する三明（を備えた者）と、聖者の律（教え）において三明を備えた者というのとは、全く別のものである”。“尊師ゴータマよ、では聖者の律における三明を備えた者とは、どのようなものなのですか。願わくは、聖者の律における三明についての法を説いてください”。“バラモンよ、それならば聞きなさい。よく注意して心に留めるがよい。私は説こう”。“承知いたしました、尊師”とティカンナ・バラモンは世尊に答え、世尊は次のように仰った。

‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา [Pg.164] จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“バラモンよ、ここに比丘がいる。彼は諸々の欲望から離れ、不善の諸法から離れて、尋（思考）と伺（熟考）を伴い、離欲によって生じた喜（喜び）と楽（安らぎ）のある第一禅定を達成して住む。尋と伺が静まることにより、内なる清浄と心の集中を得て、尋もなく伺もなく、三昧（定）より生じた喜と楽のある第二禅定を達成して住む。喜が消え去ることで、平静を保ち、正念と正知を備え、身をもって楽を感じ、聖者たちが‘平静であり、念（気づき）があり、安楽に住む者’と称賛する第三禅定を達成して住む。楽を捨て、苦しみを捨て、以前に喜悦と憂いが滅していることにより、不苦不楽であり、平静による念の清浄さのある第四禅定を達成して住む”。

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ, อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อยมสฺส ปฐมา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

“彼は、このように心が定まり、清浄で、輝き、汚れなく、煩悩が去り、柔軟で、活動に適し、不動となった状態で、前世の記憶を想起する智慧（宿住随念智）へと心を向け、導く。彼は多種多様な前世のありようを思い出す。すなわち、一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生、あるいは多くの壊劫、多くの成劫、多くの成壊劫を思い出す。‘あの場所であのような名前、あのような氏族、あのような姿形、あのような食物を摂り、あのような苦楽を経験し、あのような寿命を全うした。そこから死んで別のあの場所に生まれ、そこでもあのような名前、あのような氏族、あのような姿形、あのような食物を摂り、あのような苦楽を経験し、あのような寿命を全うした。そして、そこから死んでここに生まれた’と。このように、様相と詳細を伴って、多種多様な前世のありようを思い出すのである。これが彼が得た第一の明知（明）である。不放逸で熱心に、精進して住む者に光が生じるように、無明が滅して明が生じ、暗闇が滅して光が生じたのである”。

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา…เป… มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา, วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา, มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา [Pg.165] อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อยมสฺส ทุติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

彼は、このように心が定まり、清浄で、純潔で、汚れがなく、煩悩が去り、柔軟で、適応性があり、安定し、不動に達したとき、衆生の死と生を知る知恵（天眼通）のために心を向けます。彼は、清浄で超人的な天眼によって、死にゆく衆生、生まれ変わる衆生、卑しい者、高貴な者、美しい者、醜い者、幸福な所に至る者、不幸な所に至る者を見、衆生がその業（カルマ）に従って行くことをありのままに知ります。‘ああ、これらの衆生は、身体による悪行、言葉による悪行、心による悪行を積み、聖者たちを誹謗し、誤った見解を持ち、誤った見解に基づく業を実践してきました。彼らは身体が崩壊し、死んだ後、苦界、悪趣、破滅、地獄に生まれ変わりました。しかし、一方、これらの衆生は、身体による善行、言葉による善行、心による善行を積み、聖者たちを誹謗せず、正しい見解を持ち、正しい見解に基づく業を実践してきました。彼らは身体が崩壊し、死んだ後、善趣、天界に生まれ変わりました’と。このように、清浄で超人的な天眼によって、衆生が死に、生まれ、卑しく、尊く、美しく、醜く、善趣にあり、悪趣にあるのを見て、衆生が業に従って行くことを知るのです。これが、彼の得た第二の明（知恵）です。不注意にならず、熱心に、精進して住む者に、無明が滅んで明が生じ、闇が滅んで光が生じるのと同じように、彼の無明は滅び、明が生じ、闇は消え、光が現れたのです。

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยมสฺส ตติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต’’ติ.

彼は、このように心が定まり、清浄で、純潔で、汚れがなく、煩悩が去り、柔軟で、適応性があり、安定し、不動に達したとき、諸々の漏（汚れ）を滅尽させる知恵（漏尽通）のために心を向けます。彼は、‘これは苦である’とありのままに知り、‘これは苦の生起（原因）である’とありのままに知り、‘これは苦の滅尽である’とありのままに知り、‘これは苦の滅尽に至る道である’とありのままに知ります。また、‘これらは漏である’とありのままに知り、‘これは漏の生起である’とありのままに知り、‘これは漏の滅尽である’とありのままに知り、‘これは漏の滅尽に至る道である’とありのままに知ります。このように知り、このように見る彼の心は、欲の漏（欲漏）から解脱し、存在の漏（有漏）から解脱し、無明の漏（無明漏）から解脱します。解脱したとき、‘解脱した’という知が生じます。‘再生は尽きた。清浄な行い（梵行）は成し遂げられた。なすべきことはなされた。もはやこのような状態（輪廻）に戻ることはない’と知ります。これが彼の得た第三の明（知恵）です。不注意にならず、熱心に、精進して住む者に、無明が滅んで明が生じ、闇が滅んで光が生じるのと同様に、彼の無明は滅び、明が生じ、闇は消え、光が現れたのです。

‘‘อนุจฺจาวจสีลสฺส, นิปกสฺส จ ฌายิโน;

จิตฺตํ ยสฺส วสีภูตํ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

徳（戒）にむらがなく、聡明で、瞑想を修め、心がよく制御され、専念し、安定した者。

‘‘ตํ เว ตโมนุทํ ธีรํ, เตวิชฺชํ มจฺจุหายินํ;

หิตํ เทวมนุสฺสานํ, อาหุ สพฺพปฺปหายินํ.

闇を払い、堅固で、三明を備え、死を克服し、神々と人間の利益をなし、すべての悪を捨て去った、その人を（真の三明を備えた者と）呼ぶ。

‘‘ตีหิ วิชฺชาหิ สมฺปนฺนํ, อสมฺมูฬฺหวิหารินํ;

พุทฺธํ อนฺติมเทหินํ, ตํ นมสฺสนฺติ โคตมํ.

三つの明（三明）を具足し、迷いなく住み、目覚めた人（仏陀）であり、最後の体（最後身）を持つ、そのゴータマ（の家系の仏陀）を、弟子たちは礼拝する。

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ [Pg.166] โย เวที, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

過去の住処（前世）を知り、天界と地獄を見、そして再生の滅尽（阿羅漢果）に達し、究極の知恵によって完成した聖者（牟尼）。

‘‘เอตาหิ ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ;

ตมหํ วทามิ เตวิชฺชํ, นาญฺญํ ลปิตลาปน’’นฺติ.

これら三つの明によって、バラモンは‘三明ある者’となる。私はその人を‘三明ある者’と呼び、他人の言葉を繰り返すだけの者をそう呼ぶのではない。

‘‘เอวํ โข, พฺราหฺมณ, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘อญฺญถา, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ. อิมสฺส จ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺชสฺส พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ’’.

“バラモンよ、このように聖者の規律において三明ある者となるのである”。“ゴータマよ、バラモンたちのいう三明は（聖者の教えとは）別のものであり、聖者の規律における三明もまた別のものです。ゴータマよ、聖者の規律におけるこの三明に比べれば、バラモンたちの三明は、十六分の一にも及びません”。

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“素晴らしいことです、ゴータマよ。……ゴータマよ、私を、今日より命ある限り（三宝に）帰依した在俗信者（ウパーサカ）として受け入れてください”。第八の経。

๙. ชาณุสฺโสณิสุตฺตํ

9. ザーヌッソーニ・スッタ（ザーヌッソーニ経）

๖๐. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยสฺสสฺสุ, โภ โคตม, ยญฺโญ วา สทฺธํ วา ถาลิปาโก วา เทยฺยธมฺมํ วา, เตวิชฺเชสุ พฺราหฺมเณสุ ทานํ ทเทยฺยา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโยติ. เอวํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺตี’’ติ.

60. その時、ザーヌッソーニというバラモンが、世尊のおられる所に近づきました。近づいて世尊と共に（挨拶を交わし）……一端に座ったザーヌッソーニ・バラモンは、世尊に次のように申し上げました。“ゴータマよ、供儀、あるいは死者のための施し、あるいは粥の供養、あるいは施し物がある者は、三明を備えたバラモンたちに施しを与えるべきです”。“バラモンよ、では、バラモンたちはどのようにしてバラモンを‘三明ある者’と規定しているのですか”。“ゴータマよ、ここにバラモンがいます。彼は母方からも父方からも家系が正しく、母の胎内から清浄であり、七代前まで遡っても家柄の点において非難されず、軽蔑されません。彼は聖典を唱え、真言（マントラ）を保持し、語彙、儀礼を伴う三つのヴェーダに通じ、音韻や第五の伝承（イティハーサ）にも通じています。また、語句を知り、文法に精通し、順世論や大人相の学問にも欠けるところがありません。ゴータマよ、このようにバラモンたちは三明ある者を規定しています”。

‘‘อญฺญถา โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ? สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ[Pg.167]. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“バラモンよ、バラモンたちがバラモンを‘三明ある者’と規定するのはそのような形ですが、聖者の規律における‘三明ある者’は別のものです”。“ゴータマよ、では、いかにして聖者の規律において‘三明ある者’となるのでしょうか。願わくはゴータマよ、聖者の規律においていかにして三明ある者となるかという法を、私に説いてください”。“バラモンよ、それならば聞きなさい。よく注意して心に留めるがよい。私は語ろう”。“はい、承知いたしました”と、ザーヌッソーニ・バラモンは世尊に応答しました。世尊は次のように説かれました。

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“バラモンよ、しかしながら、この教えにおいて比丘は、諸々の欲から離れ、悪不善の法から離れて……（中略）……第四禅を具足して住みます。

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อยมสฺส ปฐมา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

その比丘は、このように心が定まり、清浄で、明白で、汚れがなく、随煩悩が去り、柔軟で、適応性があり、安住して、不動に達したとき、過去の生存を想起する智慧（宿住通）のために心を向けます。彼は多種多様な過去の生存を想起します。すなわち、一生、二生……（中略）……このように、形態とともに細部とともに、多種多様な過去の生存を想起します。これが、彼の得た第一の明知（明）です。不放逸に、熱心に、精進して住む者に、無明が滅びて明知が生じ、暗闇が滅びて光明が生じるのと同様に、無明が滅び、明知が生じ、暗闇が滅び、光明が生じたのです。

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อยมสฺส ทุติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

その比丘は、このように心が定まり、清浄で、明白で、汚れがなく、随煩悩が去り、柔軟で、適応性があり、安住して、不動に達したとき、衆生の死生に関する智慧（天眼通）のために心を向けます。彼は、清浄で超人的な天眼によって……（中略）……衆生がその業に従って往くのを如実に知ります。これが、彼の得た第二の明知です。不放逸に、熱心に、精進して住む者に、無明が滅びて明知が生じ、暗闇が滅びて光明が生じるのと同様に、無明が滅び、明知が生じ、暗闇が滅び、光明が生じたのです。

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยมสฺส ตติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต[Pg.168], อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต’’ติ.

その比丘は、このように心が定まり、清浄で、明白で、汚れがなく、随煩悩が去り、柔軟で、適応性があり、安住して、不動に達したとき、諸々の漏（煩悩）の滅尽を知る智慧（漏尽通）のために心を向けます。彼は‘これは苦である’とありのままに如実に知ります。……（中略）……‘これは苦の滅へと導く道である’とありのままに如実に知ります。‘これらは漏である’と如実に知り……（中略）……‘これは漏の滅へと導く道である’と如実に知ります。このように知り、このように見る彼の心は、欲漏から解脱し、有漏から解脱し、無明漏から解脱します。解脱したとき、‘解脱した’という智慧が生じます。‘生は尽きた。梵行は完成した。なすべきことはなされた。もはやこのような状態に戻ることはない’と知ります。これが、彼の得た第三の明知です。不放逸に、熱心に、精進して住む者に、無明が滅びて明知が生じ、暗闇が滅びて光明が生じるのと同様に、無明が滅び、明知が生じ、暗闇が滅び、光明が生じたのです。

‘‘โย สีลพฺพตสมฺปนฺโน, ปหิตตฺโต สมาหิโต;

จิตฺตํ ยสฺส วสีภูตํ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

戒律と誓願を具え、精進し、心が定まり、心が自在となり、一境性に至り、よく定まった者。

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โย เวที, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

過去の生存を知り、天界と地獄を見、さらに生の尽きた境地（阿羅漢果）に達し、卓越した智慧を極めた聖者。

‘‘เอตาหิ ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ;

ตมหํ วทามิ เตวิชฺชํ, นาญฺญํ ลปิตลาปน’’นฺติ.

これら三つの明知によって、バラモンは三明を備えた者となります。私は、彼こそを三明を備えた者と呼びます。他人の言葉を繰り返すだけの者を、私は三明を備えた者とは呼びません。

‘‘เอวํ โข, พฺราหฺมณ, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘อญฺญถา, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ. อิมสฺส จ, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺชสฺส พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ’’.

バラモンよ、このように、聖者の規律において三明を備えた者となるのです。”“ゴータマよ、バラモンたちのいう三明を備えた者とは別のあり方であり、聖者の規律における三明を備えた者とはまた別のあり方です。ゴータマよ、この聖者の規律における三明を備えた者に比べれば、バラモンたちのいう三明を備えた者は、その十六分の一の価値にも及びません。

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. นวมํ.

“素晴らしい、ゴータマよ！……（中略）……ゴータマよ、私を、今日より命ある限り、三宝に帰依した優婆塞として受け入れてください。”第九の経。

๑๐. สงฺคารวสุตฺตํ

10. サンガーラヴァ経

๖๑. อถ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นาม. ยญฺญํ ยชามปิ ยชาเปมปิ. ตตฺร, โภ โคตม, โย เจว ยชติ โย จ ยชาเปติ สพฺเพ เต อเนกสารีริกํ ปุญฺญปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺนา โหนฺติ, ยทิทํ ยญฺญาธิกรณํ. โย ปนายํ, โภ โคตม, ยสฺส วา ตสฺส วา กุลา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต เอกมตฺตานํ ทเมติ, เอกมตฺตานํ สเมติ, เอกมตฺตานํ ปรินิพฺพาเปติ, เอวมสฺสายํ เอกสารีริกํ ปุญฺญปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, ยทิทํ ปพฺพชฺชาธิกรณ’’นฺติ.

61. そのとき、サンガーラヴァという名のバラモンが、世尊のもとへ参りました。参ってから、世尊と親しく挨拶を交わしました。喜ばしく、心に留めるべき挨拶を終えた後、一方に座りました。一方に座ったサンガーラヴァ・バラモンは、世尊に次のように申し上げました。“ゴータマよ、私たちバラモンという者は、自ら祭祀を執り行い、また他者にも祭祀を行わせます。ゴータマよ、そこにおいて、自ら祭祀を行う者も、他者に行わせる者も、皆その祭祀という原因によって、多くの人々のための功徳の道（福行）を実践していることになります。しかし、ゴータマよ、これに対し、どこかの家系から家を出て出家し、ただ自分一人を調伏し、自分一人を静め、自分一人を涅槃（寂静）に至らせる者がいた場合、その出家という原因によって、彼が実践しているのは自分一人のための功徳の道であるということになりませんか。”

‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อิธ ตถาคโต โลเก [Pg.169] อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส เอวมาห – ‘เอถายํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา ยถาปฏิปนฺโน อหํ อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริโยคธํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทมิ; เอถ, ตุมฺเหปิ ตถา ปฏิปชฺชถ, ยถาปฏิปนฺนา ตุมฺเหปิ อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริโยคธํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ. อิติ อยญฺเจว สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, ปเร จ ตถตฺถาย ปฏิปชฺชนฺติ, ตานิ โข ปน โหนฺติ อเนกานิปิ สตานิ อเนกานิปิ สหสฺสานิ อเนกานิปิ สตสหสฺสานิ.

“それでは、バラモンよ、そのことについてあなたに問い返しましょう。あなたが納得するように答えなさい。バラモンよ、あなたはどう思いますか。この世に如来、応供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士、調御丈夫、天人師、仏、世尊が出現します。彼はこう言います。‘来なさい、これが道であり、これが行である。私自身が卓越した智慧によって悟り、明らかにした、この至高の梵行の境地を教えよう。来なさい、あなた方も同じように行いなさい。そうすれば、あなた方も卓越した智慧によって自ら悟り、至高の梵行の境地を具足して住むことになるだろう’と。このように、この師自らが法を説き、他の人々もその目的のために修行に励みます。そして、修行する人々は、数百、数千、あるいは数十万にも及ぶのです。

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อิจฺจายํ เอวํ สนฺเต เอกสารีริกา วา ปุญฺญปฺปฏิปทา โหติ อเนกสารีริกา วา, ยทิทํ ปพฺพชฺชาธิกรณ’’นฺติ? ‘‘อิจฺจายมฺปิ, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต อเนกสารีริกา ปุญฺญปฺปฏิปทา โหติ, ยทิทํ ปพฺพชฺชาธิกรณ’’นฺติ.

バラモンよ、あなたはどう思いますか。このようであるならば、この出家という行は、一人のための功徳の道でしょうか、それとも多くの人々のための功徳の道でしょうか。”“ゴータマよ、このようであるならば、この出家という行は、実に多くの人々のための功徳の道であります。”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘อิมาสํ เต, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ ปฏิปทานํ กตมา ปฏิปทา ขมติ อปฺปตฺถตรา จ อปฺปสมารมฺภตรา จ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จา’’ติ? เอวํ วุตฺเต สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม ภวํ จานนฺโท. เอเต เม ปุชฺชา, เอเต เม ปาสํสา’’ติ.

このように述べられたとき、尊者アーナンダはサンガーラヴァ・バラモンに次のように言いました。“バラモンよ、これら二つの修行道のうち、あなたはどちらの修行道を好みますか。どちらがより煩わしい用事が少なく、より骨折りが少なく、より大きな果報があり、より大きな功徳があると考えますか”。このように述べられたとき、サンガーラヴァ・バラモンは尊者アーナンダに次のように言いました。“尊きゴータマ様や尊きアーナンダ様のような方々。これらの方々を私は敬い、これらの方々を私は称賛いたします”。

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘น โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘เก วา เต ปุชฺชา เก วา เต ปาสํสา’ติ? เอวํ โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, ปุจฺฉามิ – ‘อิมาสํ เต, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ ปฏิปทานํ กตมา ปฏิปทา ขมติ อปฺปตฺถตรา จ อปฺปสมารมฺภตรา จ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จา’’’ติ? ทุติยมฺปิ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม ภวํ จานนฺโท. เอเต เม ปุชฺชา, เอเต เม ปาสํสา’’ติ.

二度目もまた、尊者アーナンダはサンガーラヴァ・バラモンに次のように言いました。“バラモンよ、私はあなたに‘誰を敬い、誰を称賛するか’と問うているのではありません。バラモンよ、私はあなたにこう問うているのです。‘これら二つの修行道のうち、あなたはどちらの修行道を好みますか。どちらがより煩わしい用事が少なく、より骨折りが少なく、より大きな果報があり、より大きな功徳があると考えますか’”。二度目もまた、サンガーラヴァ・バラモンは尊者アーナンダに次のように言いました。“尊きゴータマ様や尊きアーナンダ様のような方々。これらの方々を私は敬い、これらの方々を私は称賛いたします”。

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘น โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘เก วา เต ปุชฺชา เก วา เต ปาสํสา’ติ? เอวํ โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, ปุจฺฉามิ – ‘อิมาสํ เต, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ ปฏิปทานํ กตมา ปฏิปทา ขมติ อปฺปตฺถตรา จ อปฺปสมารมฺภตรา จ มหปฺผลตรา [Pg.170] จ มหานิสํสตรา จา’’’ติ? ตติยมฺปิ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม ภวํ จานนฺโท. เอเต เม ปุชฺชา, เอเต เม ปาสํสา’’ติ.

三度目もまた、尊者アーナンダはサンガーラヴァ・バラモンに次のように言いました。“バラモンよ、私はあなたに‘誰を敬い、誰を称賛するか’と問うているのではありません。バラモンよ、私はあなたにこう問うているのです。‘これら二つの修行道のうち、あなたはどちらの修行道を好みますか。どちらがより煩わしい用事が少なく、より骨折りが少なく、より大きな果報があり、より大きな功徳があると考えますか’”。三度目もまた、サンガーラヴァ・バラモンは尊者アーナンダに次のように言いました。“尊きゴータマ様や尊きアーナンダ様のような方々。これらの方々を私は敬い、これらの方々を私は称賛いたします”。

อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ยาว ตติยมฺปิ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อานนฺเทน สหธมฺมิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ โน วิสฺสชฺเชติ. ยํนูนาหํ ปริโมเจยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กา นฺวชฺช, พฺราหฺมณ, ราชนฺเตปุเร ราชปุริสานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อนฺตรากถา อุทปาที’’ติ? ‘‘อยํ ขฺวชฺช, โภ โคตม, ราชนฺเตปุเร ราชปุริสานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘ปุพฺเพ สุทํ อปฺปตรา เจว ภิกฺขู อเหสุํ พหุตรา จ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสสุํ; เอตรหิ ปน พหุตรา เจว ภิกฺขู อปฺปตรา จ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสนฺตี’ติ. อยํ ขฺวชฺช, โภ โคตม, ราชนฺเตปุเร ราชปุริสานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อนฺตรากถา อุทปาที’’ติ.

その時、世尊に次のような思いが浮かびました。“サンガーラヴァ・バラモンは、アーナンダによって理にかなった問いを三度までも問われながら、回避して答えようとしない。私がこの二人を（行き詰まった状況の）労苦から解き放つことにしよう”。そこで世尊はサンガーラヴァ・バラモンに次のように言われました。“バラモンよ、今日、王宮に集まり座っていた廷臣たちの間で、どのような話が交わされましたか”。“ゴータマ様、今日、王宮に集まり座っていた廷臣たちの間で、このような話が交わされました。‘昔は、比丘たちは少なかったが、人法（人間の法）を超えた神通の不思議（神通神変）を示す者は多かった。しかし今は、比丘たちは多いが、人法を超えた神通の不思議を示す者は少ない’と。ゴータマ様、今日、王宮に集まり座っていた廷臣たちの間で、このような話が交わされました”。

‘‘ตีณิ โข อิมานิ, พฺราหฺมณ, ปาฏิหาริยานิ. กตมานิ ตีณิ? อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, อิทฺธิปาฏิหาริยํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – ‘เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสติ ปริมชฺชติ, ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ’. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, อิทฺธิปาฏิหาริยํ.

“バラモンよ、これら三つの神変（不思議）があります。どのような三つでしょうか。神通神変、読心神変、教誡神変です。バラモンよ、神通神変とはどのようなものでしょうか。バラモンよ、ここに、ある者が多種多様な神通力を経験します。一人の身となって多くになり、多くとなって一人になります。現れたり、消えたりします。壁を通り抜け、塀を通り抜け、山を通り抜けても、空間を行くように、障りなく進みます。水の中でするように、大地において浮き沈みをします。大地を行くように、水の上を割ることなく進みます。翼のある鳥のように、空中に結跏趺坐して進みます。このように大きな神通力と威力のある月や太陽を、手で触れ、撫でます。さらには、梵天の世界に至るまで、身体をもって自在に支配します。バラモンよ、これが神通神変と呼ばれます”。

‘‘กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ นิมิตฺเตน อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา.

“バラモンよ、読心神変とはどのようなものでしょうか。バラモンよ、ここに、ある者が予兆によって、‘あなたの心はこのようである、あなたの心はこうである、あなたの思考はこうである’と指摘します。その者が多くを指摘しても、それはその通りになり、異なることはありません”。

‘‘อิธ [Pg.171] ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, อปิ จ โข มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา.

“バラモンよ、またここに、ある者は、予兆によって指摘するのではなく、人間、あるいは非人、あるいは神々の声を聞いて指摘します。‘あなたの心はこのようである、あなたの心はこうである、あなたの思考はこうである’と。その者が多くを指摘しても、それはその通りになり、異なることはありません”。

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา.

“バラモンよ、またここに、ある者は、予兆によって指摘するのでもなく、人間、非人、あるいは神々の声を聞いて指摘するのでもありません。しかし、尋（思考）や伺（考察）をしている者の思考の広がる音を聞いて、‘あなたの心はこのようである、あなたの心はこうである、あなたの思考はこうである’と指摘します。その者が多くを指摘しても、それはその通りになり、異なることはありません”。

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, นปิ วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ.

“バラモンよ、またここに、ある者は、予兆によって指摘するのでもなく、人間、非人、あるいは神々の声を聞いて指摘するのでもなく、思考の広がる音を聞いて指摘するのでもありません。しかし、尋（思考）もなく伺（考察）もない三昧に入っている者の心を、自らの心で見極めて、‘この尊き方の意行（心の形成）が整えられている様子からすれば、この心の直後に、このような思考を巡らせるであろう’と知ります。その者が多くを指摘しても、それはその通りになり、異なることはありません。バラモンよ、これが読心神変と呼ばれます”。

‘‘กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ เอวมนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. อิมานิ โข, พฺราหฺมณ, ตีณิ ปาฏิหาริยานิ. อิเมสํ เต, พฺราหฺมณ, ติณฺณํ ปาฏิหาริยานํ กตมํ ปาฏิหาริยํ ขมติ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจา’’ติ?

“バラモンよ、教授の神変（教えの奇跡）とはどのようなものでしょうか。バラモンよ、ここに、ある者がこのように教え諭します。‘このように思惟しなさい、このように思惟してはなりません。このように作意しなさい、このように作意してはなりません。これを捨てなさい、これに到達して住みなさい’と。バラモンよ、これが教授の神変と呼ばれます。バラモンよ、これら三つの神変があります。バラモンよ、これら三つの神変のうち、どの神変がより優れ、より尊いものとして、あなたの心に叶いますか”

‘‘ตตฺร, โภ โคตม, ยทิทํ ปาฏิหาริยํ อิเธกจฺโจ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ…เป… ยาว พฺราหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ, อิทํ, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ โยว นํ กโรติ โสว นํ ปฏิสํเวเทติ, โยว นํ กโรติ ตสฺเสว ตํ โหติ. อิทํ เม, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ มายาสหธมฺมรูปํ วิย ขายติ.

“尊師ゴータマよ、その三つの神変のうち、ここにある者が多種多様な神通力を経験する神変、すなわち……（中略）……梵天の世界に至るまでも身体をもって意のままに操る、尊師ゴータマよ、この神変については、それを行う者自身がそれを経験し、それを行う者にのみそれが生じます。尊師ゴータマよ、この神変は、私にはまるで手品（幻術）のようなものに見えます”

‘‘ยมฺปิทํ[Pg.172], โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ อิเธกจฺโจ นิมิตฺเตน อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ, โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิธ ปน, โภ โคตม, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, อปิ จ โข มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ…เป… นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ…เป… นปิ วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมฺหํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ, โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิทมฺปิ, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ โยว นํ กโรติ โสว นํ ปฏิสํเวเทติ, โยว นํ กโรติ ตสฺเสว ตํ โหติ. อิทมฺปิ เม, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ มายาสหธมฺมรูปํ วิย ขายติ.

“尊師ゴータマよ、またここにある者が予兆によって、‘あなたの心はこのようである、あなたの心はこうである、あなたの心はこうなっている’と指摘する神変があります。その者が多くを指摘したとしても、それはその通りになり、異なることはありません。しかし、尊師ゴータマよ、ここにある者は、必ずしも予兆によって指摘するのではなく、人間や非人、あるいは神々の声を聞いて指摘することもあります。……また、人間や非人、あるいは神々の声を聞いて指摘するのではなく、思惟し考察している者の、思惟の拡散する音を聞いて指摘することもあります。……さらには、思惟し考察している者の思惟の拡散する音を聞いて指摘するのではなく、無尋無伺の三昧に入っている者の心を、自らの心で読み取って（推し量って）知るのです。‘この尊者の心の形成（心行）が整えられている様子からすれば、この心の直後に、これこれの思惟を巡らすであろう’と。その者が多くを指摘したとしても、それはその通りになり、異なることはありません。尊師ゴータマよ、この神変もまた、それを行う者自身がそれを経験し、それを行う者にのみそれが生じます。尊師ゴータマよ、この神変もまた、私にはまるで手品のようなものに見えます”

‘‘ยญฺจ โข อิทํ, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ อิเธกจฺโจ เอวํ อนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ. อิทเมว, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปาฏิหาริยานํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“尊師ゴータマよ、しかし、ここにある者がこのように教え諭す神変、‘このように思惟しなさい、このように思惟してはなりません。このように作意しなさい、このように作意してはなりません。これを捨てなさい、これに到達して住みなさい’というもの、尊師ゴータマよ、これら三つの神変のうち、この教授の神変こそが、私にとってはより優れ、より尊いものとして好ましく思われます”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาวสุภาสิตมิทํ โภตา โคตเมน อิเมหิ จ มยํ ตีหิ ปาฏิหาริเยหิ สมนฺนาคตํ ภวนฺตํ โคตมํ ธาเรม. ภวญฺหิ โคตโม อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ, ภวญฺหิ โคตโม อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. ภวญฺหิ โคตโม เอวมนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’’’ติ.

“驚くべきことです、尊師ゴータマよ。未曾有のことです、尊師ゴータマよ。尊師ゴータマによって、いかに見事に説かれたことでしょう。私たちは、尊師ゴータマがこれら三つの神変を具備されていると認めます。実に、尊師ゴータマは、多種多様な神通力を経験されます。……梵天の世界に至るまでも、身体をもって意のままに操られます。尊師ゴータマは、無尋無伺の三昧に入っている者の心を、自らの心で読み取って知られます。‘この尊者の心の形成が整えられている様子からすれば、この心の直後に、これこれの思惟を巡らすであろう’と。尊師ゴータマは、このように教え諭されます。‘このように思惟しなさい、このように思惟してはなりません。このように作意しなさい、このように作意してはなりません。これを捨てなさい、これに到達して住みなさい’と”

‘‘อทฺธา [Pg.173] โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, อาสชฺช อุปนีย วาจา ภาสิตา; อปิ จ ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภมิ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตมิ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา, อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, เอวมนุสาสามิ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’’’ติ.

“バラモンよ、確かにあなたは（私の徳に）触れ、近づいて言葉を述べました。しかし、私はあなたに答えましょう。バラモンよ、実に、私は多種多様な神通力を経験します。……梵天の世界に至るまでも、身体をもって意のままに操ります。バラモンよ、実に、私は無尋無伺の三昧に入っている者の心を、自らの心で読み取って知っています。‘この尊者の心の形成が整えられている様子からすれば、この心の直後に、これこれの思惟を巡らすであろう’と。バラモンよ、実に、私はこのように教え諭します。‘このように思惟しなさい、このように思惟してはなりません。このように作意しなさい、このように作意してはなりません。これを捨てなさい、これに到達して住みなさい’と”

‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ เอกภิกฺขุปิ โย อิเมหิ ตีหิ ปาฏิหาริเยหิ สมนฺนาคโต, อญฺญตฺร โภตา โคตเมนา’’ติ? ‘‘น โข, พฺราหฺมณ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว, เย ภิกฺขู อิเมหิ ตีหิ ปาฏิหาริเยหิ สมนฺนาคตา’’ติ. ‘‘กหํ ปน, โภ โคตม, เอตรหิ เต ภิกฺขู วิหรนฺตี’’ติ? ‘‘อิมสฺมึเยว โข, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุสงฺเฆ’’ติ.

“尊師ゴータマよ、尊師ゴータマ以外に、これら三つの神変を具備している比丘が、他に一人でもいるのでしょうか”“バラモンよ、百人だけでなく、二百人、三百人、四百人、五百人だけでもありません。実に、これら三つの神変を具備している比丘たちは、それよりもはるかに多く存在します”“尊師ゴータマよ、今、それらの比丘たちはどこに住んでいるのですか”“バラモンよ、まさにこの比丘サンガの中に住んでいるのです”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ, เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทสมํ.

“素晴らしいことです、尊師ゴータマよ。素晴らしいことです、尊師ゴータマよ。尊師ゴータマよ、例えば、倒れたものを起こすように、隠されたものを開示するように、道に迷った者に道を教えるように、あるいは‘目ある者は形あるものを見るだろう’と暗闇の中で灯火を掲げるように、そのように尊師ゴータマによって、多種多様な方法で法（真理）が明らかにされました。私は尊師ゴータマに帰依し、法に帰依し、比丘サンガに帰依します。尊師ゴータマよ、私を今日より命ある限り帰依したる優婆塞（在家信徒）として受け入れてください”第十（の経）。

พฺราหฺมณวคฺโค ปฐโม.

第一　バラモンの章（ブラフマナ・ヴァッガ）　完。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要旨（ウッダーナ）は以下の通りである。

ทฺเว พฺราหฺมณา จญฺญตโร, ปริพฺพาชเกน นิพฺพุตํ;

ปโลกวจฺโฉ ติกณฺโณ, โสณิ สงฺคารเวน จาติ.

二人の婆羅門と他の一人、遍歴者、涅槃（ニッブタ）、滅び（パローカ）、ヴァッチャ、ティカンナ、ソーニ、そしてサンガーラヴァの各経がある。

(๗) ๒. มหาวคฺโค

（七） 二 大品（マハーヴァッガ）

๑. ติตฺถายตนาทิสุตฺตํ

1. 異道処経（ティッターヤタナ・スッタ）など

๖๒. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.174], ภิกฺขเว, ติตฺถายตนานิ ยานิ ปณฺฑิเตหิ สมนุยุญฺชิยมานานิ สมนุคาหิยมานานิ สมนุภาสิยมานานิ ปรมฺปิ คนฺตฺวา อกิริยาย สณฺฐหนฺติ. กตมานิ ตีณิ? สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ. สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อิสฺสรนิมฺมานเหตู’ติ. สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อเหตุอปฺปจฺจยา’’’ติ.

62. “比丘たちよ、これら三つの異道の教説の根拠（処）がある。それらは賢者によって吟味され、究明され、論じられるとき、伝統を遡っても、結局は‘不作為（無作用）’に行き着くものである。その三つとは何か。比丘たちよ、ある沙門・婆羅門たちは、このような説をなし、このような見解を持っている。‘この人が経験するいかなる幸福、苦悩、あるいは不苦不楽も、すべては過去の行為（宿作）を原因とするものである’と。比丘たちよ、またある沙門・婆羅門たちは、このような説をなし、このような見解を持っている。‘この人が経験するいかなる幸福、苦悩、あるいは不苦不楽も、すべては自在神の創造を原因とするものである’と。比丘たちよ、またある沙門・婆羅門たちは、このような説をなし、このような見解を持っている。‘この人が経験するいかなる幸福、苦悩、あるいは不苦不楽も、すべては無因無縁のものである’と。”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตนหายสฺมนฺโต ปาณาติปาติโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, อทินฺนาทายิโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, อพฺรหฺมจาริโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, มุสาวาทิโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, ปิสุณวาจา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, ผรุสวาจา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, สมฺผปฺปลาปิโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, อภิชฺฌาลุโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, พฺยาปนฺนจิตฺตา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ’’’.

“比丘たちよ、その中で、‘いかなる経験もすべて過去の行為（宿作）を原因とする’と説き、見なしている沙門・婆羅門たちのところへ私は行き、次のように言う。‘尊者たちよ、あなた方はそのように説き、見なしているというのは本当ですか’と。私がこのように問うと、彼らは‘その通りです’と認める。そこで私は彼らにこう言う。‘尊者たちよ、それならば、殺生をする者も過去の行為が原因であり、盗みをする者も過去の行為が原因であり、不純な行い（非梵行）をする者も、嘘をつく者も、離間語（中傷）を言う者も、粗悪語（罵り）を言う者も、戯論（無益な話）を言う者も、貪欲な者も、憤りを持つ心のある者も、邪見を持つ者も、すべては過去の行為を原因としてそうなっていることになります’と。”

‘‘ปุพฺเพกตํ โข ปน, ภิกฺขเว, สารโต ปจฺจาคจฺฉตํ น โหติ ฉนฺโท วา วายาโม วา อิทํ วา กรณียํ อิทํ วา อกรณียนฺติ. อิติ กรณียากรณีเย โข ปน สจฺจโต เถตโต อนุปลพฺภิยมาเน มุฏฺฐสฺสตีนํ อนารกฺขานํ วิหรตํ น โหติ ปจฺจตฺตํ สหธมฺมิโก สมณวาโท[Pg.175]. อยํ โข เม, ภิกฺขเว, เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ เอวํวาทีสุ เอวํทิฏฺฐีสุ ปฐโม สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ.

“比丘たちよ、過去の行為（宿作）を真実であると固執する者たちにとっては、‘これはなされるべきである’あるいは‘これはなされるべきではない’という意欲も努力も存在しなくなる。このように、なすべきこととなすべきでないことが真実として、確実なものとして見出されないならば、正念を失い、自制することなく暮らす者たちにとって、自分自身の内において、道理にかなった沙門としての主張は成立しない。比丘たちよ、これが、そのような説をなし、そのような見解を持つ沙門・婆羅門たちに対する、私の第一の道理にかなった論駁である。”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อิสฺสรนิมฺมานเหตู’ติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวทิฏฺฐิโน – ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อิสฺสรนิมฺมานเหตู’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตนหายสฺมนฺโต ปาณาติปาติโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, อทินฺนาทายิโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, อพฺรหฺมจาริโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, มุสาวาทิโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, ปิสุณวาจา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, ผรุสวาจา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, สมฺผปฺปลาปิโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, อภิชฺฌาลุโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, พฺยาปนฺนจิตฺตา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ’’’.

“比丘たちよ、その中で、‘いかなる経験もすべて自在神の創造を原因とする’と説き、見なしている沙門・婆羅門たちのところへ私は行き、次のように言う。‘尊者たちよ、あなた方はそのように説き、見なしているというのは本当ですか’と。私がこのように問うと、彼らは‘その通りです’と認める。そこで私は彼らにこう言う。‘尊者たちよ、それならば、殺生をする者も自在神の創造が原因であり、盗みをする者も自在神の創造が原因であり、不純な行いをする者も、嘘をつく者も、離間語を言う者も、粗悪語を言う者も、戯論を言う者も、貪欲な者も、憤りを持つ心のある者も、邪見を持つ者も、すべては自在神の創造を原因としてそうなっていることになります’と。”

‘‘อิสฺสรนิมฺมานํ โข ปน, ภิกฺขเว, สารโต ปจฺจาคจฺฉตํ น โหติ ฉนฺโท วา วายาโม วา อิทํ วา กรณียํ อิทํ วา อกรณียนฺติ. อิติ กรณียากรณีเย โข ปน สจฺจโต เถตโต อนุปลพฺภิยมาเน มุฏฺฐสฺสตีนํ อนารกฺขานํ วิหรตํ น โหติ ปจฺจตฺตํ สหธมฺมิโก สมณวาโท. อยํ โข เม, ภิกฺขเว, เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ เอวํวาทีสุ เอวํทิฏฺฐีสุ ทุติโย สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ.

“比丘たちよ、自在神の創造を真実であると固執する者たちにとっては、‘これはなされるべきである’あるいは‘これはなされるべきではない’という意欲も努力も存在しなくなる。このように、なすべきこととなすべきでないことが真実として、確実なものとして見出されないならば、正念を失い、自制することなく暮らす者たちにとって、自分自身の内において、道理にかなった沙門としての主張は成立しない。比丘たちよ、これが、そのような説をなし、そのような見解を持つ沙門・婆羅門たちに対する、私の第二の道理にかなった論駁である。”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กึ จายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อเหตุอปฺปจฺจยา’ติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ยํ กึ จายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อเหตุอปฺปจฺจยา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตนหายสฺมนฺโต ปาณาติปาติโน ภวิสฺสนฺติ อเหตุอปฺปจฺจยา…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ อเหตุอปฺปจฺจยา’’’.

“比丘たちよ、その中で、‘いかなる経験もすべて無因無縁である’と説き、見なしている沙門・婆羅門たちのところへ私は行き、次のように言う。‘尊者たちよ、あなた方はそのように説き、見なしているというのは本当ですか’と。私がこのように問うと、彼らは‘その通りです’と認める。そこで私は彼らにこう言う。‘尊者たちよ、それならば、殺生をする者も無因無縁によるものであり……（中略）……邪見を持つ者も無因無縁によってそうなっていることになります’と。”}]```OFHS0164 / 1 / 18 / 05 / 2021 This is a marketing communication. Please refer to the prospectus of the UCITS and to the KIID before making any final investment decisions. Past performance does not predict future returns. For UK professional clients only. As with any investment, the value of an investment in an Exchange Traded Fund (ETF) can go down as well as up and may be affected by exchange rate variations. You may not get back the amount invested. Specific risks are detailed in the Prospectus and the Key Investor Information Document (KIID). Historical performance data should be used for information purposes only. The performance of the fund may not match that of the index it is tracking. The fund pays all of its expenses. There are no performance fees. Management of the fund is performed by Franklin Templeton International Services S.à r.l. (the

‘‘อเหตุอปฺปจฺจยํ [Pg.176] โข ปน, ภิกฺขเว, สารโต ปจฺจาคจฺฉตํ น โหติ ฉนฺโท วา วายาโม วา อิทํ วา กรณียํ อิทํ วา อกรณียนฺติ. อิติ กรณียากรณีเย โข ปน สจฺจโต เถตโต อนุปลพฺภิยมาเน มุฏฺฐสฺสตีนํ อนารกฺขานํ วิหรตํ น โหติ ปจฺจตฺตํ สหธมฺมิโก สมณวาโท. อยํ โข เม, ภิกฺขเว, เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ เอวํวาทีสุ เอวํทิฏฺฐีสุ ตติโย สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ.

“比丘たちよ、無因無縁であることを真実として信受する者たちには、‘これを行うべきである’あるいは‘これを行うべきではない’という意欲も努力も起こらない。このように、なすべきこととなすべきでないことが真実として、確実なものとして見出されないとき、正念を失い、自制することなく過ごす者たちには、自ずからなる理にかなった沙門としての説は成立しない。比丘たちよ、これが、このような説をなし、このような見解を持つ沙門・バラモンたちに対する、私の理にかなった第三の論駁である。”

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ติตฺถายตนานิ ยานิ ปณฺฑิเตหิ สมนุยุญฺชิยมานานิ สมนุคาหิยมานานิ สมนุภาสิยมานานิ ปรมฺปิ คนฺตฺวา อกิริยาย สณฺฐหนฺติ.

“比丘たちよ、これら三つの外道の説がある。それらは、賢者たちによって詳しく問われ、究明され、論じられるとき、師匠の伝承などを遡って辿ってみても、結局は‘何もなさないこと（無作用）’に帰着するのである。”

‘‘อยํ โข ปน, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. กตโม จ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ? อิมา ฉ ธาตุโยติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิมานิ ฉ ผสฺสายตนานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิเม อฏฺฐารส มโนปวิจาราติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ.

“比丘たちよ、私が説いたこの法は、賢明な沙門やバラモンたちによっても、論駁されることがなく、汚されることがなく、非難されることがなく、拒絶されることがない。比丘たちよ、私が説いた、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない法とは何か。比丘たちよ、‘これらは六界である’という、私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。‘これらは六触処である’という、私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。‘これらは十八の意の近行（意近行）である’という、私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。‘これらは四聖諦である’という、私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されないのである。”

‘‘อิมา ฉ ธาตุโยติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉยิมา, ภิกฺขเว, ธาตุโย – ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ. อิมา ฉ ธาตุโยติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘比丘たちよ、これらは六界である’と私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。そのように言われたが、それは何を縁として言われたのか。比丘たちよ、これら六つの界がある。すなわち、地界、水界、火界、風界、空界、識界である。‘比丘たちよ、これらは六界である’と私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。そのように言われたことは、これを縁として言われたのである。”

‘‘อิมานิ [Pg.177] ฉ ผสฺสายตนานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนานิ – จกฺขุ ผสฺสายตนํ, โสตํ ผสฺสายตนํ, ฆานํ ผสฺสายตนํ, ชิวฺหา ผสฺสายตนํ, กาโย ผสฺสายตนํ, มโน ผสฺสายตนํ. อิมานิ ฉ ผสฺสายตนานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘比丘たちよ、これらは六触処である’と私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。そのように言われたが、それは何を縁として言われたのか。比丘たちよ、これら六つの触処がある。すなわち、眼触処、耳触処、鼻触処、舌触処、身触処、意触処である。‘比丘たちよ、これらは六触処である’と私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。そのように言われたことは、これを縁として言われたのである。”

‘‘อิเม อฏฺฐารส มโนปวิจาราติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา โสมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ โทมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ, โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย โสมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ โทมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ. อิเม อฏฺฐารส มโนปวิจาราติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘比丘たちよ、これらは十八の意の近行である’と私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。そのように言われたが、それは何を縁として言われたのか。眼によって形色を見て、喜の拠り所となる形色を近行し、憂の拠り所となる形色を近行し、捨の拠り所となる形色を近行する。耳によって声を聞いて……鼻によって香を嗅いで……舌によって味を味わって……身によって触を触れて……意によって法を認識して、喜の拠り所となる法を近行し、憂の拠り所となる法を近行し、捨の拠り所となる法を近行する。これらが十八の意の近行である。‘比丘たちよ、これらは十八の意の近行である’と私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。そのように言われたことは、これを縁として言われたのである。”

‘‘อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉนฺนํ, ภิกฺขเว, ธาตูนํ อุปาทาย คพฺภสฺสาวกฺกนฺติ โหติ; โอกฺกนฺติยา สติ นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา. เวทิยมานสฺส โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, อิทํ ทุกฺขนฺติ ปญฺญเปมิ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ปญฺญเปมิ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ปญฺญเปมิ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ปญฺญเปมิ.

“‘比丘たちよ、これらは四聖諦である’と私が説いた法は、賢明な沙門やバラモンたちによって論駁されず、汚されず、非難されず、拒絶されない。そのように言われたが、それは何を縁として言われたのか。比丘たちよ、六つの界に依って入胎（母胎への下降）がある。入胎があるとき、名色が生じ、名色を縁として六処が生じ、六処を縁として触が生じ、触を縁として受が生じる。比丘たちよ、受を感じている者に対して、私は‘これが苦である’と示し、‘これが苦の集（原因）である’と示し、‘これが苦の滅である’と示し、‘これが苦の滅へと導く道である’と示すのである。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ? ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, ( ) มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, (อปฺปิเยหิ [Pg.178] สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข,) ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ.

“比丘たちよ、苦聖諦とは何か。生は苦であり、老は苦であり、死も苦である。愁・悲・苦・憂・悩も苦である。望むものが得られないことも苦である。要約すれば、五取蘊が苦である。比丘たちよ、これが苦聖諦と呼ばれるのである。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ? อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ.

“比丘たちよ、苦集聖諦（苦の生起という聖なる真理）とは何か。無明に縁って行が生じ、行に縁って識が生じ、識に縁って名色が生じ、名色に縁って六処が生じ、六処に縁って触が生じ、触に縁って受が生じ、受に縁って愛が生じ、愛に縁って取が生じ、取に縁って有が生じ、有に縁って生が生じ、生に縁って老死、および愁、悲、苦、憂、悩が生じる。このようにして、このすべての苦の集積が生起するのである。比丘たちよ、これが苦集聖諦と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ? อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ.

“比丘たちよ、苦滅聖諦（苦の滅尽という聖なる真理）とは何か。無明が跡形もなく離欲し滅することによって行が滅し、行が滅することによって識が滅し、識が滅することによって名色が滅し、名色が滅することによって六処が滅し、六処が滅することによって触が滅し、触が滅することによって受が滅し、受が滅することによって愛が滅し、愛が滅することによって取が滅し、取が滅することによって有が滅し、有が滅することによって生が滅し、生が滅することによって老死、および愁、悲、苦、憂、悩が滅する。このようにして、このすべての苦の集積が滅するのである。比丘たちよ、これが苦滅聖諦と呼ばれる。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ. ‘อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานี’ติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、苦滅道聖諦（苦の滅尽に至る道という聖なる真理）とは何か。それはこの八支聖道のことである。すなわち、正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定である。比丘たちよ、これが苦滅道聖諦と呼ばれる。‘比丘たちよ、これら四聖諦として、私によって説かれた法は、賢明な沙門やバラモンによって、否定されず、汚されず、謗られず、拒まれないものである’と。このように説かれた言葉は、このことを指して説かれたのである。”

๖๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. กตมานิ ตีณิ? โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ [Pg.179] มหาอคฺคิฑาโห วุฏฺฐาติ. มหาอคฺคิฑาเห โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต เตน คามาปิ ฑยฺหนฺติ นิคมาปิ ฑยฺหนฺติ นคราปิ ฑยฺหนฺติ. คาเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ ฑยฺหมาเนสุ ตตฺถ มาตาปิ ปุตฺตํ นปฺปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ นปฺปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

63. “比丘たちよ、無知な凡夫は‘母と子が互いに助け合えない三つの恐れがある’と言う。その三つとは何か。比丘たちよ、大火災が起こる時がある。比丘たちよ、大火災が起こると、それによって村々も町々も都市も焼かれる。村々や町々や都市が焼かれるとき、そこでは母も子を（助けるために）見出すことができず、子も母を見出すことができない。比丘たちよ、無知な凡夫はこれを、第一の‘母と子が互いに助け合えない恐れ’であると言う。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ มหาเมโฆ วุฏฺฐาติ. มหาเมเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต มหาอุทกวาหโก สญฺชายติ. มหาอุทกวาหเก โข ปน, ภิกฺขเว, สญฺชายนฺเต เตน คามาปิ วุยฺหนฺติ นิคมาปิ วุยฺหนฺติ นคราปิ วุยฺหนฺติ. คาเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ วุยฺหมาเนสุ ตตฺถ มาตาปิ ปุตฺตํ นปฺปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ นปฺปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

“さらにまた、比丘たちよ、大雨が降る時がある。比丘たちよ、大雨が降ると、大洪水が発生する。比丘たちよ、大洪水が発生すると、それによって村々も町々も都市も流される。村々や町々や都市が流されるとき、そこでは母も子を（助けるために）見出すことができず、子も母を見出すことができない。比丘たちよ、無知な凡夫はこれを、第二の‘母と子が互いに助け合えない恐れ’であると言う。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารุฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. ภเย โข ปน, ภิกฺขเว, สติ อฏวิสงฺโกเป จกฺกสมารุฬฺเหสุ ชานปเทสุ ปริยายนฺเตสุ ตตฺถ มาตาปิ ปุตฺตํ นปฺปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ นปฺปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

“さらにまた、比丘たちよ、賊が蜂起する恐れがあり、地方の人々が（家財を）車に載せて逃げ惑う時がある。賊が蜂起する恐れがあり、地方の人々が車に載せて逃げ惑うとき、そこでは母も子を（助けるために）見出すことができず、子も母を見出すことができない。比丘たちよ、無知な凡夫はこれを、第三の‘母と子が互いに助け合えない恐れ’であると言う。比丘たちよ、無知な凡夫は、これら三つの‘母と子が互いに助け合えない恐れがある’と言うのである。”

‘‘ตานิ โข ปนิมานิ, ภิกฺขเว, ตีณิ สมาตาปุตฺติกานิเยว ภยานิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. กตมานิ ตีณิ? โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ มหาอคฺคิฑาโห วุฏฺฐาติ. มหาอคฺคิฑาเห โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต เตน คามาปิ ฑยฺหนฺติ นิคมาปิ ฑยฺหนฺติ นคราปิ ฑยฺหนฺติ. คาเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ ฑยฺหมาเนสุ โหติ โส สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ มาตาปิ ปุตฺตํ ปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ ปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ สมาตาปุตฺติกํเยว ภยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

“比丘たちよ、これら三つの（実際のところは）母と子が互いに助け合える恐れを、無知な凡夫は‘母と子が互いに助け合えない恐れ’であると言う。その三つとは何か。比丘たちよ、大火災が起こる時がある。大火災が起こると、それによって村々も町々も都市も焼かれる。村々や町々や都市が焼かれるとき、時として、母が子を（助けるために）見出し、子が母を見出す時がある。比丘たちよ、無知な凡夫は、この第一の、母と子が互いに助け合える恐れを、‘母と子が互いに助け合えない恐れ’であると言うのである。”

‘‘ปุน [Pg.180] จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ มหาเมโฆ วุฏฺฐาติ. มหาเมเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต มหาอุทกวาหโก สญฺชายติ. มหาอุทกวาหเก โข ปน, ภิกฺขเว, สญฺชาเต เตน คามาปิ วุยฺหนฺติ นิคมาปิ วุยฺหนฺติ นคราปิ วุยฺหนฺติ. คาเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ วุยฺหมาเนสุ โหติ โส สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ มาตาปิ ปุตฺตํ ปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ ปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ สมาตาปุตฺติกํเยว ภยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

“さらにまた、比丘たちよ、大雨が降る時がある。大雨が降ると、大洪水が発生する。大洪水が発生すると、それによって村々も町々も都市も流される。村々や町々や都市が流されるとき、時として、母が子を（助けるために）見出し、子が母を見出す時がある。比丘たちよ、無知な凡夫は、この第二の、母と子が互いに助け合える恐れを、‘母と子が互いに助け合えない恐れ’であると言うのである。”}]```

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารุฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. ภเย โข ปน, ภิกฺขเว, สติ อฏวิสงฺโกเป จกฺกสมารุฬฺเหสุ ชานปเทสุ ปริยายนฺเตสุ โหติ โส สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ มาตาปิ ปุตฺตํ ปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ ปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ สมาตาปุตฺติกํเยว ภยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. ‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สมาตาปุตฺติกานิเยว ภยานิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ’’.

“比丘たちよ、さらにまた、森の盗賊の襲撃という恐怖が生じ、地方の人々が車両に乗って逃げ惑う時があります。比丘たちよ、森の盗賊の襲撃という恐怖があり、地方の人々が車両に乗って逃げ惑うとき、時に、いついかなる場合でも、母が子を見つけ、子も母を見つけることができることがあります。比丘たちよ、これこそが第三の‘母と子が助け合える恐怖’なのですが、無学な凡夫はこれを‘母と子が助け合えない恐怖’であると言います。比丘たちよ、これら三つの‘母と子が助け合える恐怖’を、‘母と子が助け合えない恐怖’であると無学な凡夫は言うのです”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อมาตาปุตฺติกานิ ภยานิ. กตมานิ ตีณิ? ชราภยํ, พฺยาธิภยํ, มรณภยนฺติ. น, ภิกฺขเว, มาตา ปุตฺตํ ชีรมานํ เอวํ ลภติ – ‘อหํ ชีรามิ, มา เม ปุตฺโต ชีรี’ติ; ปุตฺโต วา ปน มาตรํ ชีรมานํ น เอวํ ลภติ – ‘อหํ ชีรามิ, มา เม มาตา ชีรี’’’ติ.

“比丘たちよ、これら三つの‘母と子が助け合えない恐怖’があります。その三つとは何か。老いの恐怖、病の恐怖、死の恐怖です。比丘たちよ、母は老いていく子に対して、‘私が老いよう、私の息子は老いないように’と（願ってその通りに）得ることはできません。また、子も老いていく母に対して、‘私が老いよう、私の母は老いないように’と得ることはできません”

‘‘น, ภิกฺขเว, มาตา ปุตฺตํ พฺยาธิยมานํ เอวํ ลภติ – ‘อหํ พฺยาธิยามิ, มา เม ปุตฺโต พฺยาธิยี’ติ; ปุตฺโต วา ปน มาตรํ พฺยาธิยมานํ น เอวํ ลภติ – ‘อหํ พฺยาธิยามิ, มา เม มาตา พฺยาธิยี’’’ติ.

“比丘たちよ、母は病んでいる子に対して、‘私が病もう、私の息子は病まないように’と得ることはできません。また、子も病んでいる母に対して、‘私が病もう、私の母は病まないように’と得ることはできません”

‘‘น, ภิกฺขเว, มาตา ปุตฺตํ มียมานํ เอวํ ลภติ – ‘อหํ มียามิ, มา เม ปุตฺโต มียี’ติ; ปุตฺโต วา ปน มาตรํ มียมานํ น เอวํ ลภติ – ‘อหํ มียามิ, มา เม มาตา มียี’ติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานี’’ติ.

“比丘たちよ、母は死にゆく子に対して、‘私が死のう、私の息子は死なないように’と得ることはできません。また、子も死にゆく母に対して、‘私が死のう、私の母は死なないように’と得ることはできません。比丘たちよ、これらこそが、三つの‘母と子が助け合えない恐怖’なのです”

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา อิเมสญฺจ ติณฺณํ สมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ อิเมสญฺจ ติณฺณํ อมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย สํวตฺตติ. กตโม จ, ภิกฺขเว, มคฺโค กตมา จ ปฏิปทา [Pg.181] อิเมสญฺจ ติณฺณํ สมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ อิเมสญฺจ ติณฺณํ อมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, ภิกฺขเว, มคฺโค อยํ ปฏิปทา อิเมสญฺจ ติณฺณํ สมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ อิเมสญฺจ ติณฺณํ อมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย สํวตฺตตี’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、これら三つの‘母と子が助け合える恐怖’と、これら三つの‘母と子が助け合えない恐怖’を捨て去り、超克するための道があり、実践があります。比丘たちよ、これら三つの‘母と子が助け合える恐怖’と、これら三つの‘母と子が助け合えない恐怖’を捨て去り、超克するための道、実践とは何でしょうか。それは、この聖なる八支聖道、すなわち、正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定です。比丘たちよ、これこそが、これら三つの‘母と子が助け合える恐怖’と、これら三つの‘母と子が助け合えない恐怖’を捨て去り、超克するための道であり、実践なのです”。第二の経が終了。

๓. เวนาคปุรสุตฺตํ

3. ヴェーナーガプラ・スッタ（ヴェーナーガプラ村の経）

๖๔. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวนาคปุรํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข เวนาคปุริกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต เวนาคปุรํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ.

64. ある時、世尊は多くの比丘衆とともにコーサラ国を遊行し、ヴェーナーガプラという名のコーサラ国のバラモンの村に到着されました。ヴェーナーガプラのバラモンや家主たちは次のように聞きました。“友よ、釈尊なる沙門ゴータマは、釈迦族から出家してヴェーナーガプラに到着された。そのゴータマ尊師については、このような素晴らしい名声が広まっている。‘かの世尊は、阿羅漢（供養を受けるに値する方）、正遍知（自ら正しくすべての真理を悟った方）、明行足（智慧と実践を兼ね備えた方）、善逝（善く至れる方）、世間解（世間を完全に知る方）、無上士（並ぶ者なき方）、調御丈夫（人を導く優れた御者）、天人師（天と人の師）、仏、世尊である’と。彼は、天、魔、梵、沙門、バラモン、神々、人々に至るこの世界を自ら特別の智慧によって知り、現証して説かれる。彼は、初めも良く、中程も良く、終わりも良く、意味も言葉も整い、完全に充足し清浄な梵行を説かれる。そのような阿羅漢たちを拝見することは、実に素晴らしいことだ”と。

อถ โข เวนาคปุริกา พฺราหฺมณคหปติกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เวนาคปุริโก วจฺฉโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

そこで、ヴェーナーガプラのバラモンや家主たちは、世尊がおられる場所へと近づきました。近づいて、ある者は世尊を礼拝して一方に座り、ある者は世尊と親しく挨拶を交わし、喜ばしく記憶に留めるべき話を終えてから一方に座り、ある者は世尊に向かって合掌して一方に座り、ある者は氏名を告げてから一方に座り、ある者は沈黙したまま一方に座りました。一方に座ったヴェーナーガプラのヴァッチャゴッタという名のバラモンは、世尊に次のように申し上げました。

‘‘อจฺฉริยํ[Pg.182], โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาวญฺจิทํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, สารทํ พทรปณฺฑุํ ปริสุทฺธํ โหติ ปริโยทาตํ; เอวเมวํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, ตาลปกฺกํ สมฺปติ พนฺธนา ปมุตฺตํ ปริสุทฺธํ โหติ ปริโยทาตํ; เอวเมวํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, เนกฺขํ ชมฺโพนทํ ทกฺขกมฺมารปุตฺตสุปริกมฺมกตํ อุกฺกามุเข สุกุสลสมฺปหฏฺฐํ ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺตํ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมวํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. ยานิ ตานิ, โภ โคตม, อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เสยฺยถิทํ – อาสนฺทิ ปลฺลงฺโก โคนโก จิตฺตโก ปฏิกา ปฏลิกา ตูลิกา วิกติกา อุทฺทโลมี เอกนฺตโลมี กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณี กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ, เอวรูปานํ นูน ภวํ โคตโม อุจฺจาสยนมหาสยนานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“驚くべきことです、尊師ゴータマよ。未曾有のことです、尊師ゴータマよ。尊師ゴータマの諸根（感覚器官）は極めて清らかで、肌の色は清浄で輝いています。尊師ゴータマよ、例えば秋の完熟したナツメが、清らかで輝いているようなものです。まさにそのように、尊師ゴータマの諸根は清らかで、肌の色は清浄で輝いています。尊師ゴータマよ、例えば枝から落ちたばかりの完熟したタラ（椰子）の実が、清らかで輝いているようなものです。まさにそのように、尊師ゴータマの諸根は清らかで、肌の色は清浄で輝いています。尊師ゴータマよ、例えば熟練の金細工師が巧みに仕上げ、炉の中でよく精錬された、赤い毛織物の上に置かれた一ニッカのジャンブーナダ（閻浮檀）金が、光を放ち、輝き、きらめくようなものです。まさにそのように、尊師ゴータマの諸根は清らかで、肌の色は清浄で輝いています。尊師ゴータマよ、世にあるこれら高く大きな座所や寝所、すなわち、長椅子、寝台、長毛の敷物、刺繍入りの敷物、白い羊毛の敷物、花の模様のある敷物、綿入りの敷物、獣の模様のある敷物、両面に房のある敷物、片面に房のある敷物、宝石で飾られた敷物、絹の敷物、大絨毯、象の背の敷物、馬の背の敷物、車の敷物、カモシカの皮の敷物、カダリ鹿の皮の優れた敷物、赤い天蓋付きで両側に赤い枕のある寝所、このような高く大きな座所や寝所を、尊師ゴータマは意のままに、苦もなく、難なく得ておられるのではありませんか”

‘‘ยานิ โข ปน ตานิ, พฺราหฺมณ, อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เสยฺยถิทํ – อาสนฺทิ ปลฺลงฺโก โคนโก จิตฺตโก ปฏิกา ปฏลิกา ตูลิกา วิกติกา อุทฺทโลมี เอกนฺตโลมี กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณี กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ. ทุลฺลภานิ ตานิ ปพฺพชิตานํ ลทฺธา จ ปน น กปฺปนฺติ.

“バラモンよ、世にあるこれら高く大きな座所や寝所、すなわち、長椅子、寝台、長毛の敷物、刺繍入りの敷物、白い羊毛の敷物、花の模様のある敷物、綿入りの敷物、獣の模様のある敷物、両面に房のある敷物、片面に房のある敷物、宝石で飾られた敷物、絹の敷物、大絨毯、象の背の敷物、馬の背の敷物、車の敷物、カモシカの皮の敷物、カダリ鹿の皮の優れた敷物、赤い天蓋付きで両側に赤い枕のある寝所。それらは出家者には得がたいものであり、また得たとしても、相応しく（許されて）ありません”

‘‘ตีณิ โข, อิมานิ, พฺราหฺมณ, อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เยสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. กตมานิ ตีณิ? ทิพฺพํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, พฺรหฺมํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, อริยํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ. อิมานิ โข, พฺราหฺมณ, ตีณิ อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เยสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“バラモンよ、これら三つの高く大きな座所や寝所を、私は現在、意のままに、苦もなく、難なく得ています。その三つとは何か。天の高く大きな座所、梵天の高く大きな座所、そして聖なる（アリアの）高く大きな座所です。バラモンよ、これら三つの高く大きな座所や寝所を、私は現在、意のままに、苦もなく、難なく得ているのです”

‘‘กตมํ [Pg.183] ปน ตํ, โภ โคตม, ทิพฺพํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺส ภวํ โคตโม เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ? ‘‘อิธาหํ, พฺราหฺมณ, ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรามิ, โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสามิ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วนนฺตญฺเญว ปวิสามิ. โส ยเทว ตตฺถ โหนฺติ ติณานิ วา ปณฺณานิ วา ตานิ เอกชฺฌํ สงฺฆริตฺวา นิสีทามิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรามิ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทมิ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต จงฺกมามิ, ทิพฺโพ เม เอโส ตสฺมึ สมเย จงฺกโม โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต ติฏฺฐามิ, ทิพฺพํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย ฐานํ โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต นิสีทามิ, ทิพฺพํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อาสนํ โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต เสยฺยํ กปฺเปมิ, ทิพฺพํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อุจฺจาสยนมหาสยนํ โหติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, ทิพฺพํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“尊師ゴータマよ、尊師が現在、意のままに、苦もなく、難なく得ておられるその‘天の高く大きな座所’とは何でしょうか”“バラモンよ、私はある村や町に依存して住んでいますが、午前中に下衣を整え、鉢と衣を持って、その村や町へ托鉢に入ります。食後、托鉢から戻ると、森の奥深くへと入っていきます。そこで、草や木の葉があればそれらを一箇所に集め、結跏趺坐し、身を真っ直ぐに立て、目の前に念（サティ）を確立して座ります。私は、欲から離れ、不善の諸法から離れ、尋（尋思）があり伺（伺察）があり、離より生じた喜と楽のある初禅を具足して住みます。尋と伺が止滅したことにより、内なる静穏と心の一境性があり、尋もなく伺もなく、定より生じた喜と楽のある第二禅を具足して住みます。喜が消えたことにより、捨（ウペッカー）に住し、念と正知（サンパジャンニャ）があり、身で楽を感じ、聖者たちが‘捨に住し、念あり、楽に住す’と称賛する第三禅を具足して住みます。楽を捨て、苦を捨て、以前に喜悦と憂いが消滅していることにより、不苦不楽であり、捨による念の清浄がある第四禅を具足して住みます。バラモンよ、このような状態にある私が、もし経行（歩行）するならば、その時の私の経行は‘天の経行’となります。もし立っているならば、その時の私の直立は‘天の直立’となります。もし座っているならば、その時の私の着座は‘天の着座’となります。もし横になるならば、その時の私の横臥は‘天の高く大きな座所’となります。バラモンよ、これが、私が現在、意のままに、苦もなく、難なく得ている‘天の高く大きな座所’です”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! โก จญฺโญ เอวรูปสฺส ทิพฺพสฺส อุจฺจาสยนมหาสยนสฺส นิกามลาภี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อญฺญตฺร โภตา โคตเมน!

“驚くべきことです、尊師ゴータマよ。未曾有のことです、尊師ゴータマよ。尊師ゴータマを除いて、誰がこのような天の高く大きな座所を、意のままに、苦もなく、難なく得られるというのでしょうか”

‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, พฺรหฺมํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺส ภวํ โคตโม เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ? ‘‘อิธาหํ, พฺราหฺมณ, ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรามิ, โส ปุพฺพณฺหสมยํ [Pg.184] นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสามิ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วนนฺตญฺเญว ปวิสามิ. โส ยเทว ตตฺถ โหนฺติ ติณานิ วา ปณฺณานิ วา ตานิ เอกชฺฌํ สงฺฆริตฺวา นิสีทามิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรามิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรามิ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรามิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรามิ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต จงฺกมามิ, พฺรหฺมา เม เอโส ตสฺมึ สมเย จงฺกโม โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต ติฏฺฐามิ…เป… นิสีทามิ…เป… เสยฺยํ กปฺเปมิ, พฺรหฺมํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อุจฺจาสยนมหาสยนํ โหติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, พฺรหฺมํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“尊師ゴータマよ、あなたが現在、望むままに、苦もなく、困難もなく得ておられる、あの‘梵天の（優れた）高い座・広い座’とは、どのようなものなのですか？”“バラモンよ、私はある村や町を頼りとして住んでいるが、午前中に衣を整え、鉢と衣を持って、その村や町へ托鉢に入る。食事を終えて托鉢から戻ると、森の奥深くへと入っていく。そこで、そこにある草や木の葉を集め、結跏趺坐して、体を真っ直ぐに保ち、目前に正念を確立して座る。私は、慈しみ（慈）を伴う心をもって、一つの方向を満たして住み、同様に第二、第三、第四の方向も、また上、下、横、すべての場所において、すべての自己であるかのように、一切の世界を、広大で、無上（大上）で、無量で、怨みなく、苦悩のない、慈しみを伴う心をもって満たして住む。憐れみ（悲）を伴う心をもって……（中略）……喜び（喜）を伴う心をもって……（中略）……平静（捨）を伴う心をもって、一つの方向を満たして住み、同様に第二、第三、第四の方向も、また上、下、横、すべての場所において、すべての自己であるかのように、一切の世界を、広大で、無上（大上）で、無量で、怨みなく、苦悩のない、平静を伴う心をもって満たして住む。バラモンよ、そのように（四梵住に）ある私が、もし歩行（経行）するならば、その時の私の経行は‘梵天の経行’となる。バラモンよ、そのようにある私が、もし立っているならば……座っているならば……横になるならば、その時の私の臥床は‘梵天の高い座・広い座’となる。バラモンよ、これこそが、私が現在、望むままに、苦もなく、困難もなく得ている‘梵天の高い座・広い座’である。”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! โก จญฺโญ เอวรูปสฺส พฺรหฺมสฺส อุจฺจาสยนมหาสยนสฺส นิกามลาภี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อญฺญตฺร โภตา โคตเมน!

“驚くべきことです、尊師ゴータマよ！ 希有なことです、尊師ゴータマよ！ 尊師ゴータマを除いて、誰がこのような梵天の（優れた）高い座・広い座を、望むままに、苦もなく、困難もなく得ることができるでしょうか。”

‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, อริยํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺส ภวํ โคตโม เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ? ‘‘อิธาหํ, พฺราหฺมณ, ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรามิ, โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสามิ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วนนฺตญฺเญว ปวิสามิ. โส ยเทว ตตฺถ โหนฺติ ติณานิ วา ปณฺณานิ วา ตานิ เอกชฺฌํ สงฺฆริตฺวา นิสีทามิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส เอวํ ชานามิ – ‘ราโค เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม; โทโส เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล [Pg.185] ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม; โมโห เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต จงฺกมามิ, อริโย เม เอโส ตสฺมึ สมเย จงฺกโม โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต ติฏฺฐามิ…เป… นิสีทามิ…เป… เสยฺยํ กปฺเปมิ, อริยํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อุจฺจาสยนมหาสยนํ โหติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, อริยํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“尊師ゴータマよ、では、あなたが現在、望むままに、苦もなく、困難もなく得ておられる、あの‘聖なる（ありや）高い座・広い座’とは、どのようなものなのですか？”“バラモンよ、私はある村や町を頼りとして住んでいるが、午前中に衣を整え、鉢と衣を持って、その村や町へ托鉢に入る。食事を終えて托鉢から戻ると、森の奥深くへと入っていく。そこで、そこにある草や木の葉を集め、結跏趺坐して、体を真っ直ぐに保ち、目前に正念を確立して座る。私はこのように知っている。‘私において貪欲（ラガー）は断たれ、根絶され、多羅（タラ）の樹の切り株のようになり、跡形もなくなり、将来、二度と生じないものとなった。怒り（ドーサ）は断たれ、根絶され、多羅の樹の切り株のようになり、跡形もなくなり、将来、二度と生じないものとなった。愚かさ（モーハ）は断たれ、根絶され、多羅の樹の切り株のようになり、跡形もなくなり、将来、二度と生じないものとなった’と。バラモンよ、そのように（煩悩を滅尽して）ある私が、もし歩行するならば、その時の私の経行は‘聖なる経行’となる。バラモンよ、そのようにある私が、もし立っているならば……座っているならば……横になるならば、その時の私の臥床は‘聖なる高い座・広い座’となる。バラモンよ、これこそが、私が現在、望むままに、苦もなく、困難もなく得ている‘聖なる高い座・広い座’である。”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! โก จญฺโญ เอวรูปสฺส อริยสฺส อุจฺจาสยนมหาสยนสฺส นิกามลามี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อญฺญตฺร โภตา โคตเมน!

“驚くべきことです、尊師ゴータマよ！ 希有なことです、尊師ゴータマよ！ 尊師ゴータマを除いて、誰がこのような聖なる高い座・広い座を、望むままに、苦もなく、困難もなく得ることができるでしょうか。”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โข โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ. ตติยํ.

“素晴らしい、尊師ゴータマよ！ 素晴らしい、尊師ゴータマよ！ 尊師ゴータマは、倒れたものを起こすように、隠されたものを開くように、道に迷った者に道を教えるように、あるいは暗闇の中で‘目ある者が形あるものを見るように’と灯火を掲げるように、様々な方法で法を明らかにされました。私たちは、尊師ゴータマと、法と、比丘僧伽に帰依いたします。尊師ゴータマよ、私たちを、今日より命ある限り帰依した優婆塞（在家の信徒）として受け入れてください。”（第三の経、終わる。）

๔. สรภสุตฺตํ

4. サラバ経（サラバ・スッタ）

๖๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน สรโภ นาม ปริพฺพาชโก อจิรปกฺกนฺโต โหติ อิมสฺมา ธมฺมวินยา. โส ราชคเห ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’’ติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. อสฺโสสุํ โข เต ภิกฺขู สรภสฺส ปริพฺพาชกสฺส ราชคเห ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสมานสฺส [Pg.186] – ‘‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’’ติ.

65. このように私は聞いた。ある時、世尊は王舎城（ラージャガハ）の霊鷲山（ギッジャクータ）に住んでおられた。その頃、サラバという名の遍歴者が、この法と律（仏教）から去って間もなかった。彼は王舎城の集会において、このように語っていた。“私は釈迦の子ら（沙門たち）の法を知った。釈迦の子らの法を知ったからこそ、私はその法と律から去ったのだ”と。その後、多くの比丘たちが、午前中に衣を整え、鉢と衣を持って、王舎城へ托鉢に入った。比丘たちは、サラバ遍歴者が王舎城の集会でこのように語っているのを耳にした。“私は釈迦の子らの法を知った。釈迦の子らの法を知ったからこそ、私はその法と律から去ったのだ”と。

อถ โข เต ภิกฺขู ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สรโภ นาม, ภนฺเต, ปริพฺพาชโก อจิรปกฺกนฺโต อิมสฺมา ธมฺมวินยา. โส ราชคเห ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’ติ. สาธุ ภนฺเต, ภควา เยน สิปฺปินิกาตีรํ ปริพฺพาชการาโม เยน สรโภ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

その時、比丘たちは王舎城で托鉢をして歩き、食事を終えて戻ると、世尊がおられる場所へと向かった。辿り着くと、世尊に敬礼して、傍らに座った。傍らに座った比丘たちは、世尊にこのように申し上げた。“世尊よ、サラバという名の遊行者が、この法と律（仏教）を去ってから間もありません。その遊行者は、王舎城の集会において、このように語っております。‘私は釈迦の子らである沙門たちの法を知った。釈迦の子らである沙門たちの法を知ったからこそ、私はその法と律から去ったのである’と。世尊よ、願わくば、世尊は慈悲を垂れ、シッピニカ河のほとりにある遊行者の園、サラバ遊行者がいる場所へと赴いてください”。世尊は沈黙をもってこれを受け入れられた。

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน สิปฺปินิกาตีรํ ปริพฺพาชการาโม เยน สรโภ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, สรภ, เอวํ วเทสิ – ‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’’’ติ? เอวํ วุตฺเต สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหี อโหสิ.

その後、世尊は夕刻、独座（禅定）より立ち上がり、シッピニカ河のほとりの遊行者の園、サラバ遊行者がいる場所へと向かわれた。到着すると、用意された座に座られた。座られた世尊は、サラバ遊行者にこのように仰せられた。“サラバよ、あなたが‘私は釈迦の子らである沙門たちの法を知った。釈迦の子らである沙門たちの法を知ったからこそ、私はその法と律から去ったのである’と語っているというのは、果たして真実か”。このように問われると、サラバ遊行者は沈黙した。

ทุติยมฺปิ โข, ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘วเทหิ, สรภ, กินฺติ เต อญฺญาโต สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม? สเจ เต อปริปูรํ ภวิสฺสติ, อหํ ปริปูเรสฺสามิ. สเจ ปน เต ปริปูรํ ภวิสฺสติ, อหํ อนุโมทิสฺสามี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหี อโหสิ.

二度目もまた、世尊はサラバ遊行者にこう仰せられた。“サラバよ、言いなさい。釈迦の子らである沙門たちの法について、あなたはどのように知ったというのか。もしあなたに不十分な点があれば、私が補いましょう。もしあなたに十分な理解があるならば、私はそれを喜び（随喜し）ましょう”。二度目もまた、サラバ遊行者は沈黙した。

ตติยมฺปิ โข ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – (‘‘โย โข สรภ ปญฺญายติ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม) ‘‘วเทหิ, สรภ, กินฺติ เต อญฺญาโต สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม? สเจ เต อปริปูรํ [Pg.187] ภวิสฺสติ, อหํ ปริปูเรสฺสามิ. สเจ ปน เต ปริปูรํ ภวิสฺสติ, อหํ อนุโมทิสฺสามี’’ติ. ตติยมฺปิ โข สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหี อโหสิ.

三度目もまた、世尊はサラバ遊行者にこう仰せられた。“（サラバよ、釈迦の子らである沙門たちの法として知られているところのものを）言いなさい、サラバよ。あなたは釈迦の子らである沙門たちの法をどのように知ったというのか。もしあなたに不十分な点があれば、私が補いましょう。もしあなたに十分な理解があるならば、私はそれを喜び（随喜し）ましょう”。三度目もまた、サラバ遊行者は沈黙した。

อถ โข เต ปริพฺพาชกา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยเทว โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, สมณํ โคตมํ ยาเจยฺยาสิ ตเทว เต สมโณ โคตโม ปวาเรติ. วเทหาวุโส สรภ, กินฺติ เต อญฺญาโต สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม? สเจ เต อปริปูรํ ภวิสฺสติ, สมโณ โคตโม ปริปูเรสฺสติ. สเจ ปน เต ปริปูรํ ภวิสฺสติ, สมโณ โคตโม อนุโมทิสฺสตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิ.

そこで、そこにいた遊行者たちはサラバ遊行者にこう言った。“友サラバよ、あなたが沙門ゴータマに求めていたそのことを、今まさに沙門ゴータマはあなたに許しておられる（問いを促しておられる）。言いなさい、友サラバよ。釈迦の子らである沙門たちの法をどのように知ったのか。もし不十分な点があれば、沙門ゴータマが補ってくださるだろうし、もし十分であれば、沙門ゴータマは喜ばれるだろう”。このように言われても、サラバ遊行者は沈黙し、意気消沈し、肩を落とし、うつむいて沈思し、言葉に窮して座っていた。

อถ โข ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ ตุณฺหีภูตํ มงฺกุภูตํ ปตฺตกฺขนฺธํ อโธมุขํ ปชฺฌายนฺตํ อปฺปฏิภานํ วิทิตฺวา เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจ –

そこで、世尊はサラバ遊行者が沈黙し、意気消沈し、肩を落とし、うつむいて沈思し、言葉に窮しているのを知り、それらの遊行者たちにこう仰せられた。

‘‘โย โข มํ, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธา’ติ, ตมหํ ตตฺถ สาธุกํ สมนุยุญฺเชยฺยํ สมนุคาเหยฺยํ สมนุภาเสยฺยํ. โส วต มยา สาธุกํ สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ติณฺณํ ฐานานํ นาญฺญตรํ ฐานํ นิคจฺเฉยฺย, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสฺสติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกริสฺสติ, ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิสฺสติ, เสยฺยถาปิ สรโภ ปริพฺพาชโก.

“遊行者たちよ、もし誰かが、正等覚者（正しく自ら覚った者）であると公言する私に対し、‘あなたには、これらの覚っていない法がある’と言うならば、私はその者に対し、その点について詳しく問い、追求し、論じるであろう。私によって詳細に問われ、追求され、論じられた場合、その者が次の三つの状況のいずれにも陥らないということは、あり得ないことである。すなわち、別の話を持ち出して話をはぐらかすか、話を逸らすか、あるいは怒りや憎しみや不満をあらわにするか、あるいはこのサラバ遊行者のように、沈黙し、意気消沈し、肩を落とし、うつむいて沈思し、言葉に窮して座り込むかのいずれかである。そのようなことは、決して起こり得ない（必ずそうなるとの意）。

‘‘โย โข มํ, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘ขีณาสวสฺส เต ปฏิชานโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณา’ติ, ตมหํ ตตฺถ สาธุกํ สมนุยุญฺเชยฺยํ สมนุคาเหยฺยํ สมนุภาเสยฺยํ. โส วต มยา สาธุกํ สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ติณฺณํ ฐานานํ นาญฺญตรํ ฐานํ นิคจฺเฉยฺย, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสฺสติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ [Pg.188] ปาตุกริสฺสติ, ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิสฺสติ, เสยฺยถาปิ สรโภ ปริพฺพาชโก.

“遊行者たちよ、もし誰かが、漏尽者（煩悩を滅した者）であると公言する私に対し、‘あなたには、これらの滅せられていない漏（煩悩）がある’と言うならば、私はその者に対し、その点について詳しく問い、追求し、論じるであろう。私によって詳細に問われ、追求され、論じられた場合、その者が次の三つの状況のいずれにも陥らないということは、あり得ないこと、不可能なことである。すなわち、別の話を持ち出して話をはぐらかすか、話を逸らすか、あるいは怒りや憎しみや不満をあらわにするか、あるいはこのサラバ遊行者のように、沈黙し、意気消沈し、肩を落とし、うつむいて沈思し、言葉に窮して座り込むかのいずれかである”

‘‘โย โข มํ, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘ยสฺส โข ปน เต อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต, โส น นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ, ตมหํ ตตฺถ สาธุกํ สมนุยุญฺเชยฺยํ สมนุคาเหยฺยํ สมนุภาเสยฺยํ. โส วต มยา สาธุกํ สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ติณฺณํ ฐานานํ นาญฺญตรํ ฐานํ นิคจฺเฉยฺย, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสฺสติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกริสฺสติ, ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิสฺสติ, เสยฺยถาปิ สรโภ ปริพฺพาชโก’’ติ. อถ โข ภควา สิปฺปินิกาตีเร ปริพฺพาชการาเม ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา เวหาสํ ปกฺกามิ.

“遍歴行者たちよ、もし誰かが私に対して、‘あなたがその目的のために説いた法は、それを実践する者の苦しみを正しく滅尽することへとは導かない’と言うならば、私は彼に対して、そのことについて徹底的に問い、追究し、論じよう。私から徹底的に問われ、追究され、論じられたとき、彼が次の三つの状況のいずれにも陥らないということはあり得ない。すなわち、ある言葉を別の言葉で隠したり、話題を外にそらして拒絶したり、怒りや悪意や不満をあらわにしたりすることである。あるいは、サラバ遍歴行者のように、沈黙して意気消沈し、肩を落とし、うなだれて、塞ぎ込み、弁舌を失って座り込むことになるだろう。”その後、世尊はシッピニガー川のほとりの遍歴行者の園において、三度獅子吼をなし、虚空へと立ち去られた。

อถ โข เต ปริพฺพาชกา อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต สรภํ ปริพฺพาชกํ สมนฺตโต วาจายสนฺนิโตทเกน สญฺชมฺภริมกํสุ – ‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส สรภ, พฺรหารญฺเญ ชรสิงฺคาโล ‘สีหนาทํ นทิสฺสามี’ติ สิงฺคาลกํเยว นทติ, เภรณฺฑกํเยว นทติ ; เอวเมวํ โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, อญฺญตฺเรว สมเณน โคตเมน ‘สีหนาทํ นทิสฺสามี’ติ สิงฺคาลกํเยว นทสิ เภรณฺฑกํเยว นทสิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส สรภ, อมฺพุกสญฺจรี ‘ปุริสกรวิตํ รวิสฺสามี’ติ อมฺพุกสญฺจริรวิตํเยว รวติ; เอวเมวํ โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, อญฺญตฺเรว สมเณน โคตเมน ‘ปุริสกรวิตํ รวิสฺสามี’ติ, อมฺพุกสญฺจริรวิตํเยว รวสิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส สรภ, อุสโภ สุญฺญาย โคสาลาย คมฺภีรํ นทิตพฺพํ มญฺญติ; เอวเมวํ โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, อญฺญตฺเรว สมเณน โคตเมน คมฺภีรํ นทิตพฺพํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข เต ปริพฺพาชกา สรภํ ปริพฺพาชกํ [Pg.189] สมนฺตโต วาจายสนฺนิโตทเกน สญฺชมฺภริมกํสูติ. จตุตฺถํ.

さて、それらの遍歴行者たちは、世尊が去られて間もなく、サラバ遍歴行者を言葉の刺で四方から激しく責め立てた。“友よサラバ、大森林で老いた狐が‘獅子吼をなそう’と思っても、ただ狐の鳴き声、悲鳴をあげるだけであるように、その通りに友よサラバ、あなたは沙門ゴータマがいないところで‘獅子吼をなそう’と思っても、ただ狐の鳴き声、悲鳴をあげているだけだ。友よサラバ、雌鳥が‘雄鳥の鳴き声を上げよう’と思っても、ただ雌鳥の鳴き声を上げるだけであるように、その通りに友よサラバ、あなたは沙門ゴータマがいないところで‘雄鳥の鳴き声を上げよう’と思っても、ただ雌鳥の鳴き声を上げているだけだ。友よサラバ、牡牛が、主（優れた雄牛）のいない牛舎で、自分は力強く鳴くことができると思っているように、その通りに友よサラバ、あなたは沙門ゴータマがいないところで、自分は力強く鳴くことができると思っているのだ。”このように、それらの遍歴行者たちは、サラバ遍歴行者を言葉の刺で四方から激しく責め立てた。第四の経。

๕. เกสมุตฺติสุตฺตํ

5. ケーサムッティ・スッタ（ケーサムッタの民への経）

๖๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เกสมุตฺตํ นาม กาลามานํ นิคโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข เกสมุตฺติยา กาลามา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต เกสมุตฺตํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ.

66. このように私は聞いた。ある時、世尊は多くの比丘衆とともにコーサラ国を遊行され、カーラーマ族のケーサムッタという町に到着された。ケーサムッタのカーラーマ族は次のように聞いた。“釈迦族の息子で、釈迦族から出家した沙門ゴータマがケーサムッタに到着された。その尊師ゴータマについては、このような良い評判が広まっている。‘かの世尊は、供養を受けるに相応しく、自ら正しく悟りを開かれた方（阿羅漢）であり……（中略）……そのような阿羅漢たちにまみえることは、実によいことである’と。”

อถ โข เกสมุตฺติยา กาลามา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต เกสมุตฺติยา กาลามา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

そこで、ケーサムッタのカーラーマ族は、世尊がいらっしゃるところへ赴いた。赴いた後、ある者は世尊を礼拝して一方に座り、ある者は世尊と親しく挨拶を交わし、喜ばしく記憶に留めるべき会話を終えてから一方に座り、ある者は世尊に向かって合掌して一方に座り、ある者は名と家系を告げて一方に座り、ある者は沈黙したまま一方に座った。一方に座ったケーサムッタのカーラーマ族は、世尊に次のように申し上げた。

‘‘สนฺติ, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา เกสมุตฺตํ อาคจฺฉนฺติ. เต สกํเยว วาทํ ทีเปนฺติ โชเตนฺติ, ปรปฺปวาทํ ปน ขุํเสนฺติ วมฺเภนฺติ ปริภวนฺติ โอมกฺขึ กโรนฺติ. อปเรปิ, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา เกสมุตฺตํ อาคจฺฉนฺติ. เตปิ สกํเยว วาทํ ทีเปนฺติ โชเตนฺติ, ปรปฺปวาทํ ปน ขุํเสนฺติ วมฺเภนฺติ ปริภวนฺติ โอมกฺขึ กโรนฺติ. เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ โหเตว กงฺขา โหติ วิจิกิจฺฉา – ‘โก สุ นาม อิเมสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ อาห, โก มุสา’’’ติ? ‘‘อลญฺหิ โว, กาลามา, กงฺขิตุํ อลํ วิจิกิจฺฉิตุํ. กงฺขนีเยว ปน โว ฐาเน วิจิกิจฺฉา อุปฺปนฺนา’’.

“世尊よ、ある沙門・バラモンたちがケーサムッタにやって来ます。彼らは自らの教説だけを説き、輝かせ、他者の教説については非難し、軽蔑し、卑下し、貶めます。世尊よ、また別の沙門・バラモンたちもケーサムッタにやって来ますが、彼らもまた自らの教説だけを説き、輝かせ、他者の教説については非難し、軽蔑し、卑下し、貶めます。世尊よ、それらの人々のうち、誰が真実を語り、誰が虚偽を語っているのか、私たちには疑念が生じ、迷いが生じています。”“カーラーマたちよ、あなたたちが疑念を抱くのは当然である。迷うのも当然である。疑念を抱くべき箇所において、あなたたちに迷いが生じたのだ。”

‘‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน[Pg.190], มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, กาลามา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตี’’’ติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, ปชเหยฺยาถ.

“カーラーマたちよ、来なさい。伝承（聞き伝え）によって信じてはならない。伝来（系譜）によって信じてはならない。‘そうであるらしい’という噂によって信じてはならない。聖典の伝承と合致するからといって信じてはならない。論理的推論によって信じてはならない。手法の適切さによって信じてはならない。外見上の考察によって信じてはならない。自分たちの受け入れている見解と一致するからといって信じてはならない。ふさわしい人物（有能そうな人）の言葉だからといって信じてはならない。‘この沙門は私たちの師である’という理由で信じてはならない。カーラーマたちよ、あなたたちが自ら、‘これらの法は不善であり、これらの法には過失があり、これらの法は賢者に非難されるものであり、これらの法を完全に受け入れ実践すれば、不利益と苦しみをもたらすことになる’と知ったとき、カーラーマたちよ、そのとき、それらを捨て去りなさい。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, โลโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

“カーラーマたちよ、あなたたちはどう思うか。人の内に貪欲（ロバ）が生じるとき、それは利益のために生じるのか、それとも不利益のために生じるのか。”

‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’.

“世尊よ、不利益のためです。”

‘‘ลุทฺโธ ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โลเภน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“カーラーマたちよ、貪欲に染まった人は、貪欲に圧倒され、心を奪われ、生き物を殺し、与えられていないものを盗み、他人の妻を犯し、嘘を語り、また他者にもそのようにさせる。それは長い間、彼にとって不利益と苦しみをもたらすことになるのではないか。”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“その通りです、世尊よ。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, โทโส ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

“カーラーマたちよ、あなたたちはどう思うか。人の内に怒り（ドーサ）が生じるとき、それは利益のために生じるのか、それとも不利益のために生じるのか。”

‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’.

“世尊よ、不利益のためです。”

‘‘ทุฏฺโฐ ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โทเสน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“カーラーマたちよ、怒りに囚われ、怒りに圧倒され、心を支配された人は、生き物を殺し、与えられていないものを盗み、他人の妻と道ならぬ関係を持ち、嘘をつき、他者にもそのように行うよう勧めます。それは、その人にとって長い間、不利益と苦しみをもたらすことになるのではありませんか。”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“その通りです、世尊。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, โมโห ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

“カーラーマたちよ、あなた方はどう思いますか。人の内面に愚かさ（迷い）が生じるとき、それは利益のために生じるのでしょうか、それとも不利益のために生じるのでしょうか。”

‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’.

“不利益のためです、世尊。”

‘‘มูฬฺโห ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“カーラーマたちよ、愚かさに囚われ、愚かさに圧倒され、心を支配された人は、生き物を殺し、与えられていないものを盗み、他人の妻と道ならぬ関係を持ち、嘘をつき、他者にもそのように行うよう勧めます。それは、その人にとって長い間、不利益と苦しみをもたらすことになるのではありませんか。”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“その通りです、世尊。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

“カーラーマたちよ、あなた方はどう思いますか。これらの性質（法）は、善でしょうか、それとも不善でしょうか。”

‘‘อกุสลา, ภนฺเต’’.

“不善です、世尊。”

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

“過失があるでしょうか、それともないでしょうか。”

‘‘สาวชฺชา, ภนฺเต’’.

“過失があります、世尊。”

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

“賢者にそしられるものでしょうか、それとも賢者に称賛されるものでしょうか。”

‘‘วิญฺญุครหิตา, ภนฺเต’’.

“賢者にそしられるものです、世尊。”

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ[Pg.191]?

“（これらの性質を）完全に受け入れ、実践したとき、不利益と苦しみをもたらすでしょうか、それともそうではないでしょうか。あるいは、あなた方はこれについてどう考えますか。”

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“世尊よ、完全に受け入れ、実践したとき、不利益と苦しみをもたらします。私たちはそのように考えます。”

‘‘อิติ โข, กาลามา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา! มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห กาลามา อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, ปชเหยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“カーラーマたちよ、それゆえに私たちはこのように言ったのです。‘さあ、カーラーマたちよ。伝聞、伝統、噂、聖典の権威、論証、推論、外見的な理由、熟慮して受け入れた見解、有能そうに見えること、あるいは“この修行者は私たちの師である”という理由だけで信じてはなりません。カーラーマたちよ、あなた方自身で“これらの性質は不善であり、過失があり、賢者にそしられ、完全に受け入れ実践すれば不利益と苦しみをもたらす”と知ったとき、そのとき、カーラーマたちよ、それらを捨て去りなさい’と。このように言われたことは、このことを理由に述べられたのです。”

‘‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, กาลามา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถ.

“さあ、カーラーマたちよ。伝聞、伝統、噂、聖典の権威、論証、推論、外見的な理由、熟慮して受け入れた見解、有能そうに見えること、あるいは‘この修行者は私たちの師である’という理由だけで信じてはなりません。カーラーマたちよ、あなた方自身で‘これらの性質は善であり、過失がなく、賢者に称賛され、完全に受け入れ実践すれば利益と幸福をもたらす’と知ったとき、そのとき、カーラーマたちよ、それらを成就して住みなさい。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อโลโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

“カーラーマたちよ、あなた方はどう思いますか。人の内面に無貪（むとん：欲のないこと）が生じるとき、それは利益のために生じるのでしょうか、それとも不利益のために生じるのでしょうか。”

‘‘หิตาย, ภนฺเต’’.

“利益のためです、世尊。”

‘‘อลุทฺโธ ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โลเภน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, น ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“カーラーマたちよ、欲に囚われず、欲に圧倒されず、心を支配されていない貪欲のない人は、生き物を殺さず、与えられていないものを盗まず、他人の妻と道ならぬ関係を持たず、嘘をつかず、他者にもそのように行うよう勧めます。それは、その人にとって長い間、利益と幸福をもたらすことになるのではありませんか。”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“その通りです、世尊。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อโทโส ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ…เป… อโมโห ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ…เป… หิตาย สุขายา’’ติ.

“カーラーマたちよ、あなた方はどう思いますか。人の内面に無瞋（むしん：怒りのないこと）が生じるとき……（中略）……人の内面に無痴（むち：愚かさのないこと）が生じるとき、それは利益と幸福をもたらすことになるのではありませんか。”

‘‘เอวํ ภนฺเต’’.

“その通りです、世尊。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

“カーラーマたちよ、あなた方はどう思いますか。これらの性質は、善でしょうか、それとも不善でしょうか。”

‘‘กุสลา, ภนฺเต’’.

“善です、世尊。”

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

“過失があるでしょうか、それともないでしょうか。”

‘‘อนวชฺชา, ภนฺเต’’.

“過失はありません、世尊。”

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

“賢者にそしられるものでしょうか、それとも賢者に称賛されるものでしょうか。”

‘‘วิญฺญุปฺปสตฺถา, ภนฺเต’’.

“賢者に称賛されるものです、世尊。”

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา [Pg.192] หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ?

“（これらの性質を）完全に受け入れ、実践したとき、利益と幸福をもたらすでしょうか、それともそうではないでしょうか。あるいは、あなた方はこれについてどう考えますか。”

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“世尊よ、完全に受け入れ、実践したとき、利益と幸福をもたらします。私たちはそのように考えます。”

‘‘อิติ โข, กาลามา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา! มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, กาลามา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“カーラーマたちよ、このように私は言ったのです。‘さあ、カーラーマたちよ、伝承（耳にすること）によらず、伝来（系統）によらず、風説（そう聞いたということ）によらず、聖典（教典）との合致によらず、論理（推論）によらず、推論（方法）によらず、外見（形相）の熟慮によらず、熟慮して受け入れた見解によらず、有能（ふさわしい）そうに見えるからといってよらず、“この修行者は私たちの師である”という思いによらずに、カーラーマたちよ、あなたたちが自分自身で“これらの教えは善であり、これらの教えは過失がなく、これらの教えは智者に称賛され、これらの教えを完全に受け入れ、実践するならば、利益と幸福に資するものである”と知ったとき、そのとき、カーラーマたちよ、それらを具足して（実践して）住みなさい’と。このように私が言ったことは、このことを指して言ったのです。”

‘‘ส โข โส, กาลามา, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปติสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ.

“カーラーマたちよ、その聖なる弟子はこのように貪欲を離れ、害意を離れ、迷いなく、正知にして正念を保ち、慈しみ（メッター）を伴う心をもって一方向を満たして住み、同様に第二、第三、第四の方向も。このように上下、横、あらゆるところ、すべてを自分と同じように、一切の世界を、広大で、無上（優れた）で、無量で、怨みなく、害意（苦しみ）のない慈しみを伴う心をもって満たして住みます。憐れみ（カルナー）を伴う心をもって……（中略）…… 喜び（ムディター）を伴う心をもって……（中略）…… 平等（ウペッカー）を伴う心をもって、一方向を満たして住み、同様に第二、第三、第四の方向も。このように上下、横、あらゆるところ、すべてを自分と同じように、一切の世界を、広大で、無上で、無量で、怨みなく、害意のない平等（捨）を伴う心をもって満たして住みます。”

‘‘ส โข โส, กาลามา, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ. ‘สเจ โข ปน อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ, อยมสฺส ปฐโม อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“カーラーマたちよ、その聖なる弟子はこのように怨みのない心、害意のない心、汚れのない心、清浄な心を持っています。彼には、現世において四つの安らぎ（確信）が得られます。‘もし、来世があるならば、善悪の行為（業）の果報があるならば、私は身が壊れ死んだ後、善趣である天界に生まれるだろう’と。これが彼に得られる第一の安らぎです。”

‘‘‘สเจ [Pg.193] โข ปน นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อเวรํ อพฺยาปชฺฌํ อนีฆํ สุขึ อตฺตานํ ปริหรามี’ติ, อยมสฺส ทุติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘もし、来世がないならば、善悪の行為の果報がないならば、私は現世において、怨みなく、害意なく、苦しみなく、幸福に自分自身を保つだろう’と。これが彼に得られる第二の安らぎです。”

‘‘‘สเจ โข ปน กโรโต กรียติ ปาปํ, น โข ปนาหํ กสฺสจิ ปาปํ เจเตมิ. อกโรนฺตํ โข ปน มํ ปาปกมฺมํ กุโต ทุกฺขํ ผุสิสฺสตี’ติ, อยมสฺส ตติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘もし、悪をなす者に悪が及ぶ（報いがある）ならば、私は誰に対しても悪を意図しない。悪をなさない私に、どうして悪行による苦しみが及ぶだろうか’と。これが彼に得られる第三の安らぎです。”

‘‘‘สเจ โข ปน กโรโต น กรียติ ปาปํ, อถาหํ อุภเยเนว วิสุทฺธํ อตฺตานํ สมนุปสฺสามี’ติ, อยมสฺส จตุตฺโถ อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘もし、悪をなす者に悪が及ばないならば、私は（悪をなさず、報いもないという）両面において清浄な自分自身を観察するだろう’と。これが彼に得られる第四の安らぎです。”

‘‘ส โข โส, กาลามา, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺตี’’ติ.

“カーラーマたちよ、その聖なる弟子はこのように怨みのない心、害意のない心、汚れのない心、清浄な心を持っています。彼には、現世においてこれら四つの安らぎが得られるのです。”

‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต! ส โข โส, ภนฺเต, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ. ‘สเจ โข ปน อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ, อยมสฺส ปฐโม อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“世尊よ、その通りです。善逝よ、その通りです。尊者よ、その聖なる弟子はこのように怨みのない心、害意のない心、汚れのない心、清浄な心を持っています。彼には、現世において四つの安らぎが得られます。‘もし、来世があるならば、善悪の行為の果報があるならば、私は身が壊れ死んだ後、善趣である天界に生まれるだろう’と。これが彼に得られる第一の安らぎです。”

‘‘‘สเจ โข ปน นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อเวรํ อพฺยาปชฺฌํ อนีฆํ สุขึ อตฺตานํ ปริหรามี’ติ, อยมสฺส ทุติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘もし、来世がないならば、善悪の行為の果報がないならば、私は現世において、怨みなく、害意なく、苦しみなく、幸福に自分自身を保つだろう’と。これが彼に得られる第二の安らぎです。”

‘‘สเจ โข ปน กโรโต กรียติ ปาปํ, น โข ปนาหํ – กสฺสจิ ปาปํ เจเตมิ, อกโรนฺตํ โข ปน มํ ปาปกมฺมํ กุโต ทุกฺขํ ผุสิสฺสตี’ติ, อยมสฺส ตติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘もし、悪をなす者に悪が及ぶならば、私は誰に対しても悪を意図しない。悪をなさない私に、どうして悪行による苦しみが及ぶだろうか’と。これが彼に得られる第三の安らぎです。”

‘‘‘สเจ [Pg.194] โข ปน กโรโต น กรียติ ปาปํ, อถาหํ อุภเยเนว วิสุทฺธํ อตฺตานํ สมนุปสฺสามี’ติ, อยมสฺส จตุตฺโถ อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘もし、悪をなす者に悪が及ばないならば、私は（悪をなさず、報いもないという）両面において清浄な自分自身を観察するだろう’と。これが彼に得られる第四の安らぎです。”

‘‘ส โข โส, ภนฺเต, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ.

“尊者よ、その聖なる弟子はこのように怨みのない心、害意のない心、汚れのない心、清浄な心を持っています。彼には、現世においてこれら四つの安らぎが得られるのです。”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ. ปญฺจมํ.

“尊者よ、素晴らしいことです。（中略）…… 尊者よ、私たちは世尊に帰依し、法と比丘僧伽に帰依します。世尊よ、今日から命ある限り、三宝に帰依した在家信者（ウパーサカ）として、私たちをお認めください。’第五（の経）終わる。”

๖. สาฬฺหสุตฺตํ

6. サーリハ経

๖๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา นนฺทโก สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. อถ โข สาฬฺโห จ มิคารนตฺตา สาโณ จ เสขุนิยนตฺตา เยนายสฺมา นนฺทโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นนฺทกํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข สาฬฺหํ มิคารนตฺตารํ อายสฺมา นนฺทโก เอตทโวจ –

67. このように私は聞きました。あるとき、ナンダカ尊者はサーヴァッティ（舎衛城）の東園（プッバーラーマ）、ミガーラマーター（ミガーラの母、ヴィサーカー）の講堂に住まっておられました。そのとき、ミガーラの孫であるサーリハと、セークニヤの孫であるサーナが、ナンダカ尊者のもとへ近づきました。近づいてナンダカ尊者に礼拝し、一方に座りました。一方に座ったミガーラの孫サーリハに、ナンダカ尊者はこのように言われました。”

‘‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห สาฬฺหา ปชเหยฺยาถ.

“サーラよ、来なさい。伝聞によらず、伝承によらず、‘そうであるらしい’ということによらず、聖典の権威によらず、論理（思索）によらず、推論（方法論）によらず、外見（態様）の考察によらず、熟慮された見解への納得によらず、（話者の）もっともらしさによらず、‘この修行者は私たちの師である’ということによらず（判断しなさい）。サーラよ、あなたたちが自分自身で‘これらの法は不善であり、これらの法は過失があり、これらの法は賢者に非難され、これらの法を完全に受け入れ実践するなら不利益と苦しみをもたらす’と知ったとき、そのとき、サーラよ、それらを捨てなさい。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ โลโภ’’ติ?

“サーラよ、あなたたちはどう思いますか、貪欲（ロバ）というものはありますか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、尊師、あります。”

‘‘อภิชฺฌาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. ลุทฺโธ โข อยํ, สาฬฺหา, อภิชฺฌาลุ ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“サーラよ、私はこの貪欲というものの性質を‘貪欲（アビッジャー）’と呼びます。サーラよ、この貪欲な者は、貪欲に圧倒され、生き物を殺し、与えられていないものを盗み、他人の妻と通じ、嘘をつき、他人にもそのように（殺生などを）するよう勧めます。それは、その者にとって長い間、不利益と苦しみをもたらすのではないでしょうか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、尊師、その通りです。”

‘‘ตํ [Pg.195] กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ โทโส’’ติ?

“サーラよ、あなたたちはどう思いますか、怒り（ドーサ）というものはありますか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、尊師、あります。”

‘‘พฺยาปาโทติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. ทุฏฺโฐ โข อยํ, สาฬฺหา, พฺยาปนฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“サーラよ、私はこの怒りというものの性質を‘悪意（ビヤーパーダ）’と呼びます。サーラよ、この怒りに満ちた者は、害意のある心によって、生き物を殺し、与えられていないものを盗み、他人の妻と通じ、嘘をつき、他人にもそのようにするよう勧めます。それは、その者にとって長い間、不利益と苦しみをもたらすのではないでしょうか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、尊師、その通りです。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ โมโห’’ติ?

“サーラよ、あなたたちはどう思いますか、愚痴（モーハ）というものはありますか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、尊師、あります。”

‘‘อวิชฺชาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. มูฬฺโห โข อยํ, สาฬฺหา, อวิชฺชาคโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“サーラよ、私はこの愚痴というものの性質を‘無明（アヴィッジャー）’と呼びます。サーラよ、この迷える（愚かな）者は、無明に陥って、生き物を殺し、与えられていないものを盗み、他人の妻と通じ、嘘をつき、他人にもそのようにするよう勧めます。それは、その者にとって長い間、不利益と苦しみをもたらすのではないでしょうか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、尊師、その通りです。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

“サーラよ、あなたたちはどう思いますか、これらの法（性質）は善でしょうか、それとも不善でしょうか？”

‘‘อกุสลา, ภนฺเต’’.

“不善です、尊師。”

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

“過失がありますか、それともありませんか？”

‘‘สาวชฺชา, ภนฺเต’’.

“過失があります、尊師。”

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

“賢者に非難されるものでしょうか、それとも賞賛されるものでしょうか？”

‘‘วิญฺญุครหิตา, ภนฺเต’’.

“賢者に非難されるものです、尊師。”

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ?

“これらを完全に受け入れ、実践するなら、不利益と苦しみをもたらしますか、それとももたらしませんか？ あなたたちはどう思いますか？”

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“尊師、完全に受け入れ実践するなら、不利益と苦しみをもたらします。私たちはそのように思います。”

‘‘อิติ โข, สาฬฺหา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, ปชเหยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“サーラよ、このように‘来なさい、サーラよ、伝聞によらず、伝承によらず……それらを捨てなさい’と言ったのは、まさにこのことを理由として言ったのです。”

‘‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา [Pg.196] สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถ.

“サーラよ、来なさい。伝聞によらず、伝承によらず、‘そうであるらしい’ということによらず、聖典の権威によらず、論理によらず、推論によらず、外見の考察によらず、熟慮された見解への納得によらず、もっともらしさによらず、‘この修行者は私たちの師である’ということによらず（判断しなさい）。サーラよ、あなたたちが自分自身で‘これらの法は善であり、これらの法は過失がなく、これらの法は賢者に賞賛され、これらの法を完全に受け入れ実践するなら利益と幸せをもたらす’と知ったとき、そのとき、サーラよ、それらを具足して（実践して）住みなさい。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ อโลโภ’’ติ?

“サーラよ、あなたたちはどう思いますか、無貪（アローバ）というものはありますか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、尊師、あります。”

‘‘อนภิชฺฌาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. อลุทฺโธ โข อยํ, สาฬฺหา, อนภิชฺฌาลุ เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ น ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“サーラよ、私はこの無貪というものの性質を‘無貪欲（アナビッジャー）’と呼びます。サーラよ、貪欲でない者は、貪欲に支配されず、生き物を殺さず、与えられていないものを盗まず、他人の妻と通じず、嘘をつかず、他人にもそのように勧めません。それは、その者にとって長い間、利益と幸せをもたらすのではないでしょうか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、尊師、その通りです。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ อโทโส’’ติ?

“サーラよ、あなたたちはどう思いますか、無瞋（アドーサ）というものはありますか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、尊師、あります。”

‘‘อพฺยาปาโทติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. อทุฏฺโฐ โข อยํ, สาฬฺหา, อพฺยาปนฺนจิตฺโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ น ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“サーラよ、私はこの無瞋というものの性質を‘無悪意（アビヤーパーダ）’と呼びます。サーラよ、怒りのない者は、害意のない心によって、生き物を殺さず、与えられていないものを盗まず、他人の妻と通じず、嘘をつかず、他人にもそのように勧めません。それは、その者にとって長い間、利益と幸せをもたらすのではないでしょうか？”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“その通りでございます、大徳よ。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ อโมโห’’ติ?

“サーラよ、あなた方はどう思いますか。不痴（アモーハ、迷いのないこと）というものはありますか。”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“はい、あります、大徳よ。”

‘‘วิชฺชาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. อมูฬฺโห โข อยํ, สาฬฺหา, วิชฺชาคโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ น ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“サーラよ、私はこの不痴という性質を‘明（ヴィッジャー）’と呼びます。サーラよ、迷いのない、明に達した人は、生きものを殺さず、与えられていないものを取らず、他者の妻を犯さず、偽りを語らず、他者にもそのように促しません。そして、それは長きにわたって彼の利益と幸福になるのではないでしょうか。”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“その通りでございます、大徳よ。”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

“サーラよ、あなた方はどう思いますか。これらの法は、善（クサラ）ですか、それとも不善（アクサラ）ですか。”

‘‘กุสลา, ภนฺเต’’.

“善でございます、大徳よ。”

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

“罪あるもの（有過）ですか、それとも罪なきもの（無過）ですか。”

‘‘อนวชฺชา, ภนฺเต’’.

“罪なきものでございます、大徳よ。”

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

“賢者に非難されるものですか、それとも賢者に称賛されるものですか。”

‘‘วิญฺญุปฺปสตฺถา, ภนฺเต’’.

“賢者に称賛されるものでございます、大徳よ。”

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ?

“これらを円満に行い、受持したとき、利益と幸福に資するでしょうか、それとも資さないでしょうか。あるいは、これについてあなた方はどう考えますか。”

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“大徳よ、これらを円満に行い、受持したとき、利益と幸福に資します。私たちはそのように考えます。”

‘‘อิติ โข, สาฬฺหา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา [Pg.197] ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“サーラよ、それゆえに私が言ったこと、‘来なさい、サーラよ。伝聞によらず、伝統によらず、風聞によらず、聖典の権威によらず、論理によらず、帰納によらず、外見的な理由による熟考によらず、自らの見解への固執によらず、もっともらしい姿によらず、あるいは“この修行者は私たちの師である”という思いによらず。サーラよ、あなた方が自分自身で“これらの法は善であり、これらの法は無過であり、これらの法は賢者に称賛され、これらを円満に行い受持すれば長きにわたって利益と幸福に資する”と知ったとき、そのとき、サーラよ、それらを成就して住みなさい’という言葉は、まさにこのことを根拠として言ったのです。”

‘‘ส โข โส, สาฬฺหา, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปติสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา…เป… กรุณา…เป… มุทิตา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อตฺถิ อิทํ, อตฺถิ หีนํ, อตฺถิ ปณีตํ, อตฺถิ อิมสฺส สญฺญาคตสฺส อุตฺตริ นิสฺสรณ’นฺติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ.

“サーラよ、その聖なる弟子は、このように貪欲（アビッジャー）を離れ、瞋恚（ビヤーパーダ）を離れ、迷いなく、正知し、正念を保ち、慈（メッター）を伴う心をもって……（中略）……悲（カルナー）を伴う心、喜（ムディター）を伴う心、捨（ウペッカー）を伴う心をもって、一つの方向を満たして住み、二つ目、三つ目、四つ目も同様にします。このように上、下、横、すべての場所において、すべてを自分自身と等しく見て、一切の世界を、広大で、無量で、怨みのない、苦しみのない、捨を伴う心をもって満たして住みます。彼はこのように知ります。‘これ（苦）がある、卑しいもの（集）がある、優れたもの（道）がある、そして、この認識（想）を超えた脱出（滅・涅槃）がある’と。そのように知り、そのように見るとき、欲漏からも、有漏からも、無明漏からも心は解脱します。解脱したとき、‘解脱した’という智が生じます。‘生は尽きた、梵行は完成した、なすべきことはなされた、もはやこのような状態に戻ることはない’と知るのです。”

‘‘โส เอวํ ปชานาติ – ‘อหุ ปุพฺเพ โลโภ, ตทหุ อกุสลํ, โส เอตรหิ นตฺถิ, อิจฺเจตํ กุสลํ; อหุ ปุพฺเพ โทโส…เป… อหุ ปุพฺเพ โมโห, ตทหุ อกุสลํ, โส เอตรหิ นตฺถิ, อิจฺเจตํ กุสล’นฺติ. โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีติภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“彼はこのように知ります。‘かつて私には貪欲があった。それは不善であった。今はそれがない。これは善である。かつて私には瞋恚があった……（中略）……かつて私には痴があった。それは不善であった。今はそれがない。これは善である’と。彼は現世において渇愛がなく、煩悩の火が消え、清涼となり、安楽を感じて、清らかな自己として住むのです。”第六の経（終了）。

๗. กถาวตฺถุสุตฺตํ

7. 論事経（カタバットゥ・スッタ）

๖๘. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กถาวตฺถูนิ. กตมานิ ตีณิ? อตีตํ วา, ภิกฺขเว, อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ อโหสิ อตีตมทฺธาน’นฺติ. อนาคตํ วา, ภิกฺขเว, อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ ภวิสฺสติ อนาคตมทฺธาน’นฺติ. เอตรหิ วา, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ โหติ เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺนมทฺธาน’’’นฺติ.

68. “比丘たちよ、話の種（論事）には、これら三つがあります。三つとは何でしょうか。比丘たちよ、過去の時間を指して‘過去においてはこのようであった’と話をすること。比丘たちよ、未来の時間を指して‘未来においてははこのようになるであろう’と話をすること。比丘たちよ、現在の時間を指して‘現在においてははこのようである’と話をすることです。”

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เอกํสพฺยากรณียํ [Pg.198] ปญฺหํ น เอกํเสน พฺยากโรติ, วิภชฺชพฺยากรณียํ ปญฺหํ น วิภชฺช พฺยากโรติ, ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณียํ ปญฺหํ น ปฏิปุจฺฉา พฺยากโรติ, ฐปนียํ ปญฺหํ น ฐเปติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เอกํสพฺยากรณียํ ปญฺหํ เอกํเสน พฺยากโรติ, วิภชฺชพฺยากรณียํ ปญฺหํ วิภชฺช พฺยากโรติ, ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณียํ ปญฺหํ ปฏิปุจฺฉา พฺยากโรติ, ฐปนียํ ปญฺหํ ฐเปติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

“比丘たちよ、対話を通じて、ある人が対話するに値するか、あるいは値しないかを知ることができます。比丘たちよ、もしある人が問いを向けられたとき、断定的に答えるべき問いに対して断定的に答えず、分別して答えるべき問いに対して分別して答えず、反問して答えるべき問いに対して反問して答えず、答えずに放置すべき問いに対して置かないのであれば、比丘たちよ、このような人は対話するに値しない人です。一方、比丘たちよ、もしある人が問いを向けられたとき、断定的に答えるべき問いに対して断定的に答え、分別して答えるべき問いに対して分別して答え、反問して答えるべき問いに対して反問して答え、放置すべき問いに対して置くのであれば、比丘たちよ、このような人は対話するに値する人です。”

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ฐานาฐาเน น สณฺฐาติ ปริกปฺเป น สณฺฐาติ อญฺญาตวาเท น สณฺฐาติ ปฏิปทาย น สณฺฐาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ฐานาฐาเน สณฺฐาติ ปริกปฺเป สณฺฐาติ อญฺญาตวาเท สณฺฐาติ ปฏิปทาย สณฺฐาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

“比丘たちよ、対話を通じて、ある人が対話するに値するか、あるいは値しないかを知ることができます。比丘たちよ、もしある人が問いを向けられたとき、道理に適うか適わないかという点に留まらず、仮定の点に留まらず、知られた説の点に留まらず、適切な進め方に留まらないのであれば、比丘たちよ、このような人は対話するに値しない人です。一方、比丘たちよ、もしある人が問いを向けられたとき、道理に適うか適わないかという点に留まり、仮定の点に留まり、知られた説の点に留まり、適切な進め方に留まるのであれば、比丘たちよ、このような人は対話するに値する人です。”

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน น อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ น พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

“比丘たちよ、対話によって、その人が対話するに値する者か、あるいは対話するに値しない者かを知ることができる。比丘たちよ、もしこの人が問いを向けられた際、ある言葉を別の言葉で誤魔化し、話題を外にそらし、あるいは怒りや憎しみや不満を露わにするなら、比丘たちよ、そのような場合、この人は対話するに値しない者である。比丘たちよ、しかしながら、もしこの人が問いを向けられた際、ある言葉を別の言葉で誤魔化さず、話題を外にそらさず、怒りや憎しみや不満を露わにしないなら、比丘たちよ、そのような場合、この人は対話するに値する者である。”

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน อภิหรติ อภิมทฺทติ อนุปชคฺฆติ ขลิตํ คณฺหาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน นาภิหรติ นาภิมทฺทติ น อนุปชคฺฆติ น ขลิตํ คณฺหาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

“比丘たちよ、対話によって、その人が対話するに値する者か、あるいは対話するに値しない者かを知ることができる。比丘たちよ、もしこの人が問いを向けられた際、一方的に圧倒し、力でねじ伏せ、嘲笑し、あるいはわずかな言い間違いを咎めるなら、比丘たちよ、そのような場合、この人は対話するに値しない者である。比丘たちよ、しかしながら、もしこの人が問いを向けられた際、一方的に圧倒せず、力でねじ伏せず、嘲笑せず、わずかな言い間違いを咎めないなら、比丘たちよ、そのような場合、この人は対話するに値する者である。”

‘‘กถาสมฺปโยเคน[Pg.199], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา สอุปนิโส ยทิ วา อนุปนิโสติ. อโนหิตโสโต, ภิกฺขเว, อนุปนิโส โหติ, โอหิตโสโต สอุปนิโส โหติ. โส สอุปนิโส สมาโน อภิชานาติ เอกํ ธมฺมํ, ปริชานาติ เอกํ ธมฺมํ, ปชหติ เอกํ ธมฺมํ, สจฺฉิกโรติ เอกํ ธมฺมํ. โส อภิชานนฺโต เอกํ ธมฺมํ, ปริชานนฺโต เอกํ ธมฺมํ, ปชหนฺโต เอกํ ธมฺมํ, สจฺฉิกโรนฺโต เอกํ ธมฺมํ สมฺมาวิมุตฺตึ ผุสติ. เอตทตฺถา, ภิกฺขเว, กถา; เอตทตฺถา มนฺตนา; เอตทตฺถา อุปนิสา; เอตทตฺถํ โสตาวธานํ, ยทิทํ อนุปาทา จิตฺตสฺส วิโมกฺโขติ.

“比丘たちよ、対話によって、その人が（聞くための）依拠を備えているか、あるいは依拠を備えていないかを知ることができる。比丘たちよ、耳を傾けない者は依拠を備えておらず、耳を傾ける者は依拠を備えているのである。その依拠を備えた者は、一つの法（聖道）を特質の知によって知り、一つの法（苦諦）を遍知し、一つの法（不善）を捨て、一つの法（阿羅漢果）を現証する。彼は一つの法を特質の知によって知り、一つの法を遍知し、一つの法を捨て、一つの法を現証することによって、正しい解脱に到達する。比丘たちよ、対話、相談、依拠、耳を傾けての記憶は、すべてこれ、執着のない心の解脱を目的としているのである。”

‘‘เย วิรุทฺธา สลฺลปนฺติ, วินิวิฏฺฐา สมุสฺสิตา;

อนริยคุณมาสชฺช, อญฺโญญฺญวิวเรสิโน.

“怒りをもって対立し、誤った考えに固執して高慢になり、聖者の徳を傷つけ、互いの欠点を捜し求めて語り合う者たちがいる。”

‘‘ทุพฺภาสิตํ วิกฺขลิตํ, สมฺปโมหํ ปราชยํ;

อญฺโญญฺญสฺสาภินนฺทนฺติ, ตทริโย กถนาจเร.

“彼らは互いの失言や言い間違い、困惑や敗北を喜ぶ。聖者はそのような話し方をしてはならない。”

‘‘สเจ จสฺส กถากาโม, กาลมญฺญาย ปณฺฑิโต;

ธมฺมฏฺฐปฏิสํยุตฺตา, ยา อริยจริตา กถา.

“もし賢者が語ることを望むなら、時を知り、法に則り、法に関連した、聖者たちの実践である言葉を語るべきである。”

‘‘ตํ กถํ กถเย ธีโร, อวิรุทฺโธ อนุสฺสิโต;

อนุนฺนเตน มนสา, อปฬาโส อสาหโส.

“賢明な者は、対立せず、慢心せず、落ち着いた心で、張り合わず、強引にならず、その言葉を語るべきである。”

‘‘อนุสูยายมาโน โส, สมฺมทญฺญาย ภาสติ;

สุภาสิตํ อนุโมเทยฺย, ทุพฺภฏฺเฐ นาปสาทเย.

“嫉妬することなく、正しく知って語り、よく語られたことには随喜し、拙く語られたとしても非難してはならない。”

‘‘อุปารมฺภํ น สิกฺเขยฺย, ขลิตญฺจ น คาหเย ;

นาภิหเร นาภิมทฺเท, น วาจํ ปยุตํ ภเณ.

“他人のあら探しを学ばず、言い間違いを咎めず、圧倒せず、ねじ伏せず、作为的な言葉を語ってはならない。”

‘‘อญฺญาตตฺถํ ปสาทตฺถํ, สตํ เว โหติ มนฺตนา;

เอวํ โข อริยา มนฺเตนฺติ, เอสา อริยาน มนฺตนา;

เอตทญฺญาย เมธาวี, น สมุสฺเสยฺย มนฺตเย’’ติ. สตฺตมํ;

“善き人々の相談は、知ることと清浄な信仰のためである。このように聖者たちは相談する。これが聖者たちの相談である。賢者はこれを知り、慢心することなく相談すべきである。”（第七のスッタを終わる）

๘. อญฺญติตฺถิยสุตฺตํ

8. “外道経（アニヤティッティヤ・スッタ）”

๖๙. ‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ตโยเม, อาวุโส, ธมฺมา. กตเม ตโย? ราโค, โทโส, โมโห [Pg.200] – อิเม โข, อาวุโส, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ธมฺมานํ โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณ’นฺติ? เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ กินฺติ พฺยากเรยฺยาถา’’ติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา ภควํเนตฺติกา ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

69. “比丘たちよ、もし他教の遍歴者たちが次のように問うなら――‘友よ、これら三つの法がある。三つとは何か。貪欲、瞋恚、愚痴である。友よ、これら三つの法の違いは何であり、特徴の違いは何であり、相違点は何であるか’と。比丘たちよ、このように問われたとき、あなた方は他教の遍歴者たちに何と答えるか。”“世尊よ、私たちの諸法は世尊を根本とし、世尊を導き手とし、世尊を拠り所としています。世尊よ、願わくは世尊ご自身が、この説かれた意味を解き明かしてください。世尊から聞いて、比丘たちはそれを保持するでしょう。”“比丘たちよ、それならば聞きなさい、よく注意しなさい。私は語るであろう。”“承知いたしました、世尊よ”と、比丘たちは世尊に答えた。世尊は次のように仰せられた。

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ตโยเม, อาวุโส, ธมฺมา. กตเม ตโย? ราโค, โทโส, โมโห – อิเม โข, อาวุโส, ตโย ธมฺมา; อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ธมฺมานํ โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณ’นฺติ? เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถ – ‘ราโค โข, อาวุโส, อปฺปสาวชฺโช ทนฺธวิราคี, โทโส มหาสาวชฺโช ขิปฺปวิราคี, โมโห มหาสาวชฺโช ทนฺธวิราคี’’’ ติ.

“比丘たちよ、もし他教の遍歴者たちが‘貪欲、瞋恚、愚痴という三つの法の違いは何か’と問うなら、比丘たちよ、あなた方は彼らにこのように答えなさい。‘友よ、貪欲は罪は小さいが、離れるのが遅い。瞋恚は罪は大きいが、離れるのが速い。愚痴は罪が大きく、かつ離れるのが遅い’と。”

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา ราโค อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา ราโค ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’ติ? ‘สุภนิมิตฺตนฺติสฺส วจนียํ. ตสฺส สุภนิมิตฺตํ อโยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน วา ราโค อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา ราโค ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา ราโค อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา ราโค ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’’ติ.

“‘友よ、未だ生じていない貪欲が生じ、あるいは既に生じている貪欲が増大し広がるための原因と条件は何か’と問われたなら、‘浄なる兆し（スバ・ニミッタ）’であると答えるべきである。浄なる兆しを不適切に作意する者には、未だ生じていない貪欲が生じ、既に生じている貪欲が増大し広がるのである。友よ、これこそが、貪欲が生じ、増大し広がる原因であり条件である、と答えなさい。”

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โทโส อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โทโส ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’ติ? ‘ปฏิฆนิมิตฺตํ ติสฺส วจนียํ. ตสฺส ปฏิฆนิมิตฺตํ อโยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน วา โทโส อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โทโส ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โทโส อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โทโส ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’’ติ.

“‘友よ、未だ生じていない瞋恚が生じ、あるいは既に生じている瞋恚が増大し広がるための原因と条件は何か’と問われたなら、‘忌まわしき兆し（パティガ・ニミッタ）’であると答えるべきである。忌まわしき兆しを不適切に作意する者には、未だ生じていない瞋恚が生じ、既に生じている瞋恚が増大し広がるのである。友よ、これこそが、瞋恚が生じ、増大し広がる原因であり条件である、と答えなさい。”

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โมโห อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โมโห ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’ติ? ‘อโยนิโส มนสิกาโร ติสฺส วจนียํ. ตสฺส อโยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน วา โมโห อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โมโห ภิยฺโยภาวาย [Pg.201] เวปุลฺลาย สํวตฺตติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โมโห อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โมโห ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’’ติ.

“友よ、未だ生じていない痴（愚痴）が生じ、あるいは既に生じている痴が増大し広がるための、その原因とは何であり、その条件とは何でしょうか”と問われたならば、“如理ならざる作意（不適切な注意）である”と答えるべきです。如理ならざる作意をなす者には、未だ生じていない痴が生じ、既に生じている痴が増大し広がります。友よ、これが未だ生じていない痴が生じ、あるいは既に生じている痴が増大し広がるための原因であり、条件です。

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว ราโค นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ ราโค ปหียตี’ติ? ‘อสุภนิมิตฺตนฺติสฺส วจนียํ. ตสฺส อสุภนิมิตฺตํ โยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน เจว ราโค นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ ราโค ปหียติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว ราโค นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ ราโค ปหียตี’’’ติ.

“友よ、未だ生じていない貪欲が生じず、あるいは既に生じている貪欲が捨て去られるための、その原因とは何であり、その条件とは何でしょうか”と問われたならば、“不浄の相（不浄観）である”と答えるべきです。不浄の相を如理に（適切に）作意する者には、未だ生じていない貪欲は生じず、既に生じている貪欲は捨て去られます。友よ、これが未だ生じていない貪欲が生じず、あるいは既に生じている貪欲が捨て去られるための原因であり、条件です。

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว โทโส นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โทโส ปหียตี’ติ? ‘เมตฺตา เจโตวิมุตฺตี ติสฺส วจนียํ. ตสฺส เมตฺตํ เจโตวิมุตฺตึ โยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน เจว โทโส นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โทโส ปหียติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว โทโส นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โทโส ปหียตี’’’ติ.

“友よ、未だ生じていない怒り（瞋恚）が生じず、あるいは既に生じている怒りが捨て去られるための、その原因とは何であり、その条件とは何でしょうか”と問われたならば、“慈しみの心による解脱（慈心解脱）である”と答えるべきです。慈しみの心による解脱を如理に作意する者には、未だ生じていない怒りは生じず、既に生じている怒りは捨て去られます。友よ、これが未だ生じていない怒りが生じず、あるいは既に生じている怒りが捨て去られるための原因であり、条件です。

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว โมโห นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โมโห ปหียตี’ติ? ‘โยนิโสมนสิกาโร ติสฺส วจนียํ. ตสฺส โยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน เจว โมโห นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โมโห ปหียติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โมโห นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โมโห ปหียตี’’’ติ. อฏฺฐมํ.

“友よ、未だ生じていない痴が生じず、あるいは既に生じている痴が捨て去られるための、その原因とは何であり、その条件とは何でしょうか”と問われたならば、“如理なる作意（適切な注意）である”と答えるべきです。如理なる作意をなす者には、未だ生じていない痴は生じず、既に生じている痴は捨て去られます。友よ、これが未だ生じていない痴が生じず、あるいは既に生じている痴が捨て去られるための原因であり、条件です。（第八の経）

๙. อกุสลมูลสุตฺตํ

9. 不善根経

๗๐. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.202], ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ.

70. “比丘たちよ、これら三つの不善の根（不善根）がある。三つとは何か。貪（むさぼり）という不善根、瞋（怒り）という不善根、痴（迷い）という不善根である。”

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, โลโภ ตทปิ อกุสลมูลํ ; ยทปิ ลุทฺโธ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ อกุสลํ ; ยทปิ ลุทฺโธ โลเภน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ อกุสลํ. อิติสฺสเม โลภชา โลภนิทานา โลภสมุทยา โลภปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

“比丘たちよ、貪欲があるなら、それもまた不善の根である。貪る者が身体・言葉・心によって（意志を）形成するなら、それもまた不善である。貪る者が貪欲に圧倒され、心を奪われ、事実に反して（事実ではないことをもって）他者に苦しみを生じさせるなら、すなわち殺害や拘束、財産の損失、誹謗、追放によって、‘私には力がある、私は力を欲している’と言って苦しみを生じさせるなら、それもまた不善である。このようにして、貪から生じ、貪を原因とし、貪を源泉とし、貪を条件として、多くの邪悪で不善な法（事象）が生じるのである。”

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, โทโส ตทปิ อกุสลมูลํ; ยทปิ ทุฏฺโฐ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ อกุสลํ; ยทปิ ทุฏฺโฐ โทเสน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ อกุสลํ. อิติสฺสเม โทสชา โทสนิทานา โทสสมุทยา โทสปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

“比丘たちよ、瞋恚があるなら、それもまた不善の根である。怒れる者が身体・言葉・心によって（意志を）形成するなら、それもまた不善である。怒れる者が怒りに圧倒され、心を奪われ、事実に反して他者に苦しみを生じさせるなら、すなわち殺害や拘束、財産の損失、誹謗、追放によって、‘私には力がある、私は力を欲している’と言って苦しみを生じさせるなら、それもまた不善である。このようにして、瞋から生じ、瞋を原因とし、瞋を源泉とし、瞋を条件として、多くの邪悪で不善な法が生じるのである。”

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, โมโห ตทปิ อกุสลมูลํ; ยทปิ มูฬฺโห อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ อกุสลํ; ยทปิ มูฬฺโห โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ อกุสลํ. อิติสฺสเม โมหชา โมหนิทานา โมหสมุทยา โมหปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วุจฺจติ อกาลวาทีติปิ, อภูตวาทีติปิ, อนตฺถวาทีติปิ, อธมฺมวาทีติปิ, อวินยวาทีติปิ.

“比丘たちよ、痴（愚痴）があるなら、それもまた不善の根である。迷える者が身体・言葉・心によって（意志を）形成するなら、それもまた不善である。迷える者が痴に圧倒され、心を奪われ、事実に反して他者に苦しみを生じさせるなら、すなわち殺害や拘束、財産の損失、誹謗、追放によって、‘私には力がある、私は力を欲している’と言って苦しみを生じさせるなら、それもまた不善である。このようにして、痴から生じ、痴を原因とし、痴を源泉とし、痴を条件として、多くの邪悪で不善な法が生じるのである。比丘たちよ、このような人は、‘時宜にかなわぬことを語る者’‘真実でないことを語る者’‘義（利益）にならぬことを語る者’‘法（真理）でないことを語る者’‘律（規律）でないことを語る者’と呼ばれるのである。”

‘‘กสฺมา [Pg.203] จายํ, ภิกฺขเว, เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ อกาลวาทีติปิ, อภูตวาทีติปิ, อนตฺถวาทีติปิ, อธมฺมวาทีติปิ, อวินยวาทีติปิ? ตถาหายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ. ภูเตน โข ปน วุจฺจมาโน อวชานาติ, โน ปฏิชานาติ; อภูเตน วุจฺจมาโน น อาตปฺปํ กโรติ, ตสฺส นิพฺเพฐนาย อิติเปตํ อตจฺฉํ อิติเปตํ อภูตนฺติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ อกาลวาทีติปิ, อภูตวาทีติปิ, อนตฺถวาทีติปิ, อธมฺมวาทีติปิ, อวินยวาทีติปิ.

“比丘たちよ、なぜこのような人が‘時宜にかなわぬことを語る者’‘真実でないことを語る者’‘義にならぬことを語る者’‘法でないことを語る者’‘律でないことを語る者’と呼ばれるのか。比丘たちよ、この人は、他者に対して事実に反して苦しみを生じさせるからである。すなわち殺害や拘束、財産の損失、誹謗、追放によって、‘私には力がある、私は力を欲している’と言って（苦しみを生じさせる）。さらに、真実を言われてもそれを否定し、認めようとしない。真実でないことを言われても、それが‘このような理由で真実ではない、このような理由で事実ではない’と釈明するために努力をしない。それゆえ、このような人は‘時宜にかなわぬことを語る者’‘真実でないことを語る者’‘義にならぬことを語る者’‘法でないことを語る者’‘律でないことを語る者’と呼ばれるのである。”

‘‘เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โลภเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ, สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

“比丘たちよ、このような人は、貪から生じる邪悪で不善な法に圧倒され、心を奪われ、現世において苦悩し、苦しみ、煩悶し、熱悩して住む。そして身体が崩壊し、死した後には、不幸な境遇（悪趣）に至ることが予想されるのである。”

‘‘โทสเชหิ…เป… โมหเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ, สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สาโล วา ธโว วา ผนฺทโน วา ตีหิ มาลุวาลตาหิ อุทฺธสฺโต ปริโยนทฺโธ อนยํ อาปชฺชติ, พฺยสนํ อาปชฺชติ, อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวรูโป ปุคฺคโล โลภเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ, สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

“比丘たちよ、瞋恚から生じた……（中略）……愚痴から生じた、邪悪で不善な法に圧倒され、心を奪われた人は、現世において、苦難、絶望、熱悩とともに苦しく暮らします。そして、身体が壊れて死んだ後には、悪趣（地獄などの不幸な境遇）が予期されます。比丘たちよ、例えば、サーラ樹、あるいはダヴァ樹、あるいはパンダナ樹が、三種のマルヴァの蔓（つる）によって覆い尽くされ、絡みつかれ、破滅、滅亡、災厄に至るようなものです。比丘たちよ、それと同様に、このような人は、貪欲から生じた邪悪で不善な法に圧倒され、心を奪われ、現世において、苦難、絶望、熱悩とともに苦しく暮らし、死後には悪趣が予期されるのです”

‘‘โทสเชหิ…เป… โมหเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานีติ.

“瞋恚から生じた……（中略）……愚痴から生じた、邪悪で不善な法に圧倒され、心を奪われた人は、現世において、苦難、絶望、熱悩とともに苦しく暮らし、死後には悪趣が予期されます。比丘たちよ、これらが三つの不善根（不善の根本原因）です”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ.

“比丘たちよ、これら三つの善根（善の根本原因）があります。いかなる三つでしょうか。無貪（むとん）という善根、無瞋（むしん）という善根、無痴（むち）という善根です”

‘‘ยทปิ[Pg.204], ภิกฺขเว, อโลโภ ตทปิ กุสลมูลํ ; ยทปิ อลุทฺโธ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ กุสลํ ; ยทปิ อลุทฺโธ โลเภน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ กุสลํ. อิติสฺสเม อโลภชา อโลภนิทานา อโลภสมุทยา อโลภปจฺจยา อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

“比丘たちよ、無貪があるならば、それもまた善根です。貪欲のない人が身・口・意によって行うこともまた善です。貪欲に圧倒されず、心を奪われていない無貪の人は、‘私は力がある、私には権力がある’と言って、殺害、拘束、没収、誹謗、あるいは追放によって、真実でない（虚偽の）ことで他者に苦しみを与えることはありません。それもまた善です。このようにして、無貪から生じ、無貪を原因とし、無貪を縁として、多くの善なる法が生じるのです”

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, อโทโส ตทปิ กุสลมูลํ; ยทปิ อทุฏฺโฐ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ กุสลํ; ยทปิ อทุฏฺโฐ โทเสน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ กุสลํ. อิติสฺสเม อโทสชา อโทสนิทานา อโทสสมุทยา อโทสปจฺจยา อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

“比丘たちよ、無瞋があるならば、それもまた善根です。瞋恚のない人が身・口・意によって行うこともまた善です。瞋恚に圧倒されず、心を奪われていない無瞋の人は、‘私は力がある、私には権力がある’と言って、殺害、拘束、没収、誹謗、あるいは追放によって、真実でないことで他者に苦しみを与えることはありません。それもまた善です。このようにして、無瞋から生じ、無瞋を原因とし、無瞋を縁として、多くの善なる法が生じるのです”

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, อโมโห ตทปิ กุสลมูลํ; ยทปิ อมูฬฺโห อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ กุสลํ; ยทปิ อมูฬฺโห โมเหน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ กุสลํ. อิติสฺสเม อโมหชา อโมหนิทานา อโมหสมุทยา อโมหปจฺจยา อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วุจฺจติ กาลวาทีติปิ, ภูตวาทีติปิ, อตฺถวาทีติปิ, ธมฺมวาทีติปิ, วินยวาทีติปิ.

“比丘たちよ、無痴があるならば、それもまた善根です。迷いのない（無痴の）人が身・口・意によって行うこともまた善です。愚痴に圧倒されず、心を奪われていない無痴の人は、‘私は力がある、私には権力がある’と言って、殺害、拘束、没収、誹謗、あるいは追放によって、真実でないことで他者に苦しみを与えることはありません。それもまた善です。このようにして、無痴から生じ、無痴を原因とし、無痴を縁として、多くの善なる法が生じるのです。比丘たちよ、このような人は、‘時宜を得て語る者’、‘真実を語る者’、‘有益なことを語る者’、‘法を語る者’、‘律を語る者’と呼ばれます”

‘‘กสฺมา จายํ, ภิกฺขเว, เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ กาลวาทีติปิ, ภูตวาทีติปิ, อตฺถวาทีติปิ, ธมฺมวาทีติปิ, วินยวาทีติปิ? ตถาหายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ. ภูเตน โข ปน วุจฺจมาโน ปฏิชานาติ โน อวชานาติ; อภูเตน วุจฺจมาโน อาตปฺปํ กโรติ ตสฺส นิพฺเพฐนาย – ‘อิติเปตํ อตจฺฉํ, อิติเปตํ อภูต’นฺติ[Pg.205]. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ กาลวาทีติปิ, อตฺถวาทีติปิ, ธมฺมวาทีติปิ, วินยวาทีติปิ.

“比丘たちよ、なぜこのような人は、‘時宜を得て語る者’、‘真実を語る者’、‘有益なことを語る者’、‘法を語る者’、‘律を語る者’と呼ばれるのでしょうか。比丘たちよ、この人は、‘私は力がある、私には権力がある’と言って、殺害、拘束、没収、誹謗、あるいは追放によって、真実でないことで他者に苦しみを与えることがないからです。また、真実のことを言われればそれを認め、否定しません。真実でないことを言われれば、それを解明するために、‘これはこのような理由で不実であり、これはこのような理由で真実ではない’と精進して説明します。それゆえに、このような人は‘時宜を得て語る者’、‘真実を語る者’、‘有益なことを語る者’、‘法を語る者’、‘律を語る者’と呼ばれるのです”

‘‘เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โลภชา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ.

“比丘たちよ、このような人は、貪欲から生じた邪悪な不善の法が捨て去られ、根絶され、タラ樹の切り株のようになり、跡形もなくなり、将来において二度と生じないものとなっています。現世において、苦難なく、絶望なく、熱悩なく、安楽に暮らします。現世において、完全に静寂（涅槃）に至るのです”

‘‘โทสชา…เป… ปรินิพฺพายติ. โมหชา…เป… ปรินิพฺพายติ. เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว, สาโล วา ธโว วา ผนฺทโน วา ตีหิ มาลุวาลตาหิ อุทฺธสฺโต ปริโยนทฺโธ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาล-ปิฏกํ อาทาย. โส ตํ มาลุวาลตํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย, อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ มาลุวาลตํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย, ขณฺฑาขณฺฑิกํ เฉตฺวา ผาเลยฺย, ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย, วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑหิตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเณยฺย นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวมสฺส ตา, ภิกฺขเว, มาลุวาลตา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส โลภชา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ.

“瞋恚から生じた……（中略）……完全に静寂（涅槃）に至ります。愚痴から生じた……（中略）……完全に静寂（涅槃）に至ります。比丘たちよ、例えば、サーラ樹、ダヴァ樹、あるいはパンダナ樹が、三種のマルヴァの蔓によって覆い尽くされ、絡みつかれているとします。そこへある男が鍬と籠を持ってやって来て、そのマルヴァの蔓を根元で切り、掘り起こし、微細な根に至るまで引き抜いたとします。その男がマルヴァの蔓を細かく切り刻み、さらに裂いて薄片にし、風と日光で乾燥させ、火で焼いて灰にし、大風で散らすか、あるいは流れの速い川に流し去ったとします。比丘たちよ、そうすれば、それらのマルヴァの蔓は根絶され、タラ樹の切り株のようになり、跡形もなくなり、将来において二度と生じないものとなります。比丘たちよ、これと同様に、このような人は、貪欲から生じた邪悪な不善の法が捨て去られ、根絶され、タラ樹の切り株のようになり、跡形もなくなり、将来において二度と生じないものとなっています。現世において、苦難なく、絶望なく、熱悩なく、安楽に暮らします。現世において、完全に静寂（涅槃）に至るのです”

‘‘โทสชา …เป… โมหชา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กุสลมูลานี’’ติ. นวมํ.

“怒りから生じ、…（中略）…、迷いから生じた悪しき不善の諸法は、捨て去られ、根を断絶され、根を抜かれた多羅樹（タラジュ）のようになり、もはや存在せず、将来において再び生じることがない。現世において、害されることなく、苦悩なく、熱病（煩悩の火）もなく、安らかに住する。現世において、完全に寂静（涅槃）に達するのである。比丘たちよ、これらが三つの善根（善の根本）である。”第九の経（が完結した）。

๑๐. อุโปสถสุตฺตํ

10. 斎戒経（ウポーサタ・スッタ）

๗๑. เอวํ [Pg.206] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. อถ โข วิสาขา มิคารมาตา ตทหุโปสเถ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข วิสาขํ มิคารมาตรํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท กุโต นุ ตฺวํ, วิสาเข, อาคจฺฉสิ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘อุโปสถาหํ, ภนฺเต, อชฺช อุปวสามี’’ติ.

71. このように私は聞いた。ある時、世尊は舎衛城（サーヴァッティー）の東園（プッバーラーマ）にあるミガーラの母ヴィサーカーの講堂に滞在しておられた。その時、ミガーラの母ヴィサーカーは、その日の布薩（ふさつ）の日に、世尊のおられる場所へと赴いた。赴いた後、世尊に礼拝して、傍らに座った。傍らに座ったミガーラの母ヴィサーカーに、世尊はこのように言われた。“さて、ヴィサーカーよ、真昼のこのような時に、どこから来たのか。”“願わくば世尊よ、今日は布薩の日です。私は布薩（の戒）を守っております。”

‘‘ตโย โขเม, วิสาเข, อุโปสถา. กตเม ตโย? โคปาลกุโปสโถ, นิคณฺฐุโปสโถ, อริยุโปสโถ. กถญฺจ, วิสาเข, โคปาลกุโปสโถ โหติ? เสยฺยถาปิ, วิสาเข, โคปาลโก สายนฺหสมเย สามิกานํ คาโว นิยฺยาเตตฺวา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อชฺช โข คาโว อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส จรึสุ, อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส ปานียานิ ปิวึสุ; สฺเว ทานิ คาโว อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส จริสฺสนฺติ, อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส ปานียานิ ปิวิสฺสนฺตี’ติ; เอวเมวํ โข, วิสาเข, อิเธกจฺโจ อุโปสถิโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ ขฺวชฺช อิทญฺจิทญฺจ ขาทนียํ ขาทึ, อิทญฺจิทญฺจ โภชนียํ ภุญฺชึ; สฺเว ทานาหํ อิทญฺจิทญฺจ ขาทนียํ ขาทิสฺสามิ, อิทํ จิทญฺจ โภชนียํ ภุญฺชิสฺสามี’ติ. โส เตน อภิชฺฌาสหคเตน เจตสา ทิวสํ อตินาเมติ. เอวํ โข วิสาเข, โคปาลกุโปสโถ โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, วิสาเข, โคปาลกุโปสโถ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร.

“ヴィサーカーよ、布薩にはこれら三つの種類がある。どの三つか。牛飼いの布薩、尼乾（ニガンタ）の布薩、聖者の布薩である。ヴィサーカーよ、牛飼いの布薩とはどのようなものか。例えば、ヴィサーカーよ、牛飼いが夕暮れ時に牛を飼い主に引き渡し、このように考える。‘今日、牛たちはあそことあそこの場所で草を食み、あそことあそこの場所で水を飲んだ。明日、牛たちはあそことあそこの場所で草を食み、あそことあそこの場所で水を飲むだろう。’そのように、ヴィサーカーよ、ある布薩を守る者はこのように考える。‘私は今日、このような、あのような食べ物を食べ、このような、あのような食事をした。明日、私はこのような、あのような食べ物を食べ、このような、あのような食事をするだろう。’その者は、その貪欲（アビッジヤー）を伴う心によって一日を過ごす。ヴィサーカーよ、このようにして牛飼いの布薩となるのである。ヴィサーカーよ、このように守られた牛飼いの布薩は、大きな果報もなく、大きな功徳（阿羅漢果などの利益）もなく、大きな光輝もなく、大きな広がりもない。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, นิคณฺฐุโปสโถ โหติ? อตฺถิ, วิสาเข, นิคณฺฐา นาม สมณชาติกา. เต สาวกํ เอวํ สมาทเปนฺติ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เย ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหิ; เย ปจฺฉิมาย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหิ; เย อุตฺตราย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหิ; เย ทกฺขิณาย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหี’ติ. อิติ เอกจฺจานํ ปาณานํ อนุทฺทยาย อนุกมฺปาย สมาทเปนฺติ, เอกจฺจานํ ปาณานํ นานุทฺทยาย นานุกมฺปาย สมาทเปนฺติ. เต ตทหุโปสเถ สาวกํ เอวํ สมาทเปนฺติ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, สพฺพเจลานิ [Pg.207] นิกฺขิปิตฺวา เอวํ วเทหิ – นาหํ กฺวจนิ กสฺสจิ กิญฺจนตสฺมึ, น จ มม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนตตฺถี’ติ. ชานนฺติ โข ปนสฺส มาตาปิตโร – ‘อยํ อมฺหากํ ปุตฺโต’ติ; โสปิ ชานาติ – ‘อิเม มยฺหํ มาตาปิตโร’ติ. ชานาติ โข ปนสฺส ปุตฺตทาโร – ‘อยํ มยฺหํ ภตฺตา’ติ; โสปิ ชานาติ – ‘อยํ มยฺหํ ปุตฺตทาโร’ติ. ชานนฺติ โข ปนสฺส ทาสกมฺมกรโปริสา – ‘อยํ อมฺหากํ อยฺโย’ติ; โสปิ ชานาติ – ‘อิเม มยฺหํ ทาสกมฺมกรโปริสา’ติ. อิติ ยสฺมึ สมเย สจฺเจ สมาทเปตพฺพา มุสาวาเท ตสฺมึ สมเย สมาทเปนฺติ. อิทํ ตสฺส มุสาวาทสฺมึ วทามิ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน โภเค อทินฺนํเยว ปริภุญฺชติ. อิทํ ตสฺส อทินฺนาทานสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, วิสาเข, นิคณฺฐุโปสโถ โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, วิสาเข, นิคณฺฐุโปสโถ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร.

“ヴィサーカーよ、尼乾（ニガンタ）の布薩とはどのようなものか。ヴィサーカーよ、尼乾と呼ばれる出家者たちがいる。彼らは弟子にこのように勧め、守らせる。‘さあ、友よ。東の方角、百由旬（ヨージャナ）を超えた先にいる生き物たちに対して、杖（武器）を捨てなさい。西の方角、百由旬を超えた先にいる生き物たちに対して、杖を捨てなさい。北の方角、百由旬を超えた先にいる生き物たちに対して、杖を捨てなさい。南の方角、百由旬を超えた先にいる生き物たちに対して、杖を捨てなさい。’このようにして、ある一部の生き物たちに対しては慈しみと哀れみをもって守らせるが、別の一部（百由旬以内）の生き物たちに対しては慈しみも哀れみももたせずに守らせるのである。彼らはその布薩の日に、弟子にこのように勧め、守らせる。‘さあ、友よ。すべての衣服を脱ぎ捨てて、このように言いなさい。“私はどこにおいても、誰に対しても、何ものにも執着（繋縛）することはない。また私に対して、どこにおいても、いかなる場所においても、執着される何ものも存在しない。”と。’しかし、その者の父母は‘これは私たちの息子だ’と知っており、彼自身も‘これらは私の父母だ’と知っている。その者の妻子は‘これは私の夫（父）だ’と知っており、彼自身も‘これらは私の妻子だ’と知っている。その者の召使や労働者たちは‘これは私たちの主人だ’と知っており、彼自身も‘これらは私の召使や労働者たちだ’と知っている。このように、真実を勧めるべき時に、虚偽（妄語）を勧め、守らせているのである。これは彼の妄語であると私は言う。彼はその夜が明けると、実際には与えられていない財（前日に放棄したはずの物）を享受する。これは彼の不当な受取（偸盗）であると私は言う。ヴィサーカーよ、このようにして尼乾の布薩となるのである。ヴィサーカーよ、このように守られた尼乾の布薩は、大きな果報もなく、大きな功徳もなく、大きな光輝もなく、大きな広がりもない。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อริยุโปสโถ โหติ? อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตสฺส ตถาคตํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ. เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส สีสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、聖者の布薩とはどのようなものか。ヴィサーカーよ、汚れた心を正しい努力（修習）によって清めることである。ヴィサーカーよ、どのようにして汚れた心を正しい努力によって清めるのか。ヴィサーカーよ、この聖なる弟子は如来を随念する。‘かの世尊は、阿羅漢、正自覚者、明行足、善逝、世間解、無上士、調御丈夫、天人師、仏陀、世尊である’と。如来を随念するその者の心は清まり、歓喜が湧き起こる。心の汚れ（五蓋など）が捨て去られるのである。ヴィサーカーよ、それは例えば、汚れた頭を正しい努力によって清めるようなものである。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส สีสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? กกฺกญฺจ ปฏิจฺจ มตฺติกญฺจ ปฏิจฺจ อุทกญฺจ ปฏิจฺจ ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ, เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส สีสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、どのようにして汚れた頭を努力によって清めるのか。洗髪粉を用い、きめ細かい土を用い、水を用い、そして人の適切な努力を用いることによって、ヴィサーカーよ、汚れた頭は努力によって清められる。ヴィサーカーよ、ちょうどそれと同じように、汚れた心も、努力によって清められるのである。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส [Pg.208] ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตสฺส ตถาคตํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข – ‘อริยสาวโก พฺรหฺมุโปสถํ อุปวสติ, พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํวสติ, พฺรหฺมญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、いかにして、汚れに染まった心が努力によって清浄になるのでしょうか。ヴィサーカーよ、ここに、聖なる弟子が如来を次のように随念します。‘かの世尊は、まさに阿羅漢であり、正等覚者であり、明行足であり、善逝であり、世間解であり、無上士・調御丈夫であり、天人師であり、仏であり、世尊である’と。如来を随念する者の心は澄みわたり、歓喜が生じ、心の汚れである随煩悩が消え去ります。ヴィサーカーよ、これこそが‘聖なる弟子がブラフマ・ウポーサタ（梵天の布薩）を実践し、如来と共に住し、如来を縁として心が澄み、歓喜が生じ、心の随煩悩が消え去る’と言われるものです。ヴィサーカーよ、このように、汚れに染まった心は努力によって清浄になります。”

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ตสฺส ธมฺมํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส กายสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、汚れに染まった心は努力によって清浄になります。ヴィサーカーよ、いかにして、汚れに染まった心が努力によって清浄になるのでしょうか。ヴィサーカーよ、ここに、聖なる弟子が法（ダンマ）を次のように随念します。‘法は世尊によってよく説かれ、自ら見えるものであり、時を置かずに結果をもたらし、来たりて見よと言い得るものであり、己に導き入れるべきものであり、智者たちが各々自ら知るべきものである’と。法を随念する者の心は澄みわたり、歓喜が生じ、心の随煩悩が消え去ります。ヴィサーカーよ、それはちょうど、汚れに染まった身体が努力によって清浄になるようなものです。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส กายสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? โสตฺติญฺจ ปฏิจฺจ, จุณฺณญฺจ ปฏิจฺจ, อุทกญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส กายสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、いかにして、汚れに染まった身体が努力によって清浄になるのでしょうか。石灰（洗浄剤）を用い、洗浄粉を用い、水を用い、人の適切な努力によって清浄になります。ヴィサーカーよ、このように、汚れに染まった身体は清浄になります。ヴィサーカーよ、これと同様に、汚れに染まった心は努力によって清浄になります。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ตสฺส ธมฺมํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก ธมฺมุโปสถํ อุปวสติ, ธมฺเมน สทฺธึ สํวสติ, ธมฺมญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、いかにして、汚れに染まった心が努力によって清浄になるのでしょうか。ヴィサーカーよ、ここに、聖なる弟子が法を随念します。‘法は世尊によってよく説かれ、自ら見えるものであり、時を置かずに結果をもたらし、来たりて見よと言い得るものであり、己に導き入れるべきものであり、智者たちが各々自ら知るべきものである’と。法を随念する者の心は澄みわたり、歓喜が生じ、心の随煩悩が消え去ります。ヴィサーカーよ、これこそが‘聖なる弟子がダンマ・ウポーサタ（法の布薩）を実践し、法と共に住し、法を縁として心が澄み、歓喜が生じ、心の随煩悩が消え去る’と言われるものです。ヴィサーカーよ、このように、汚れに染まった心は努力によって清浄になります。”

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส[Pg.209], วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ตสฺส สงฺฆํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส วตฺถสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、汚れに染まった心は努力によって清浄になります。ヴィサーカーよ、いかにして、汚れに染まった心が努力によって清浄になるのでしょうか。ヴィサーカーよ、ここに、聖なる弟子が僧伽（サンガ）を次のように随念します。‘世尊の弟子である僧伽は、善く道を歩む者たちであり、直く道を歩む者たちであり、理にかなって道を歩む者たちであり、正しく道を歩む者たちである。すなわち、四双八輩。これこそが世尊の弟子である僧伽であり、供養に値し、贈り物に値し、施しに値し、合掌に値し、世の無上の福田である’と。僧伽を随念する者の心は澄みわたり、歓喜が生じ、心の随煩悩が消え去ります。ヴィサーカーよ、それはちょうど、汚れに染まった衣服が努力によって清浄になるようなものです。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส วตฺถสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อุสฺมญฺจ ปฏิจฺจ, ขารญฺจ ปฏิจฺจ, โคมยญฺจ ปฏิจฺจ, อุทกญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส วตฺถสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、いかにして、汚れに染まった衣服が努力によって清浄になるのでしょうか。熱（蒸気）を用い、灰（アルカリ）を用い、牛糞を用い、水を用い、人の適切な努力によって清浄になります。ヴィサーカーよ、このように、汚れに染まった衣服は清浄になります。ヴィサーカーよ、これと同様に、汚れに染まった心は努力によって清浄になります。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ตสฺส สงฺฆํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก สงฺฆุโปสถํ อุปวสติ, สงฺเฆน สทฺธึ สํวสติ, สงฺฆญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、いかにして、汚れに染まった心が努力によって清浄になるのでしょうか。ヴィサーカーよ、ここに、聖なる弟子が僧伽を随念します。‘世尊の弟子である僧伽は、善く道を歩む者たちであり……（中略）……世の無上の福田である’と。僧伽を随念する者の心は澄みわたり、歓喜が生じ、心の随煩悩が消え去ります。ヴィサーカーよ、これこそが‘聖なる弟子がサンガ・ウポーサタ（僧伽の布薩）を実践し、僧伽と共に住し、僧伽を縁として心が澄み、歓喜が生じ、心の随煩悩が消え去る’と言われるものです。ヴィサーカーよ、このように、汚れに染まった心は努力によって清浄になります。”

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ [Pg.210] อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ตสฺส สีลํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส อาทาสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、汚れた心は努力（精進）によって清浄にされます。ヴィサーカーよ、どのようにして汚れた心は努力によって清浄にされるのでしょうか。ヴィサーカーよ、ここに聖なる弟子が、自らの戒を随念します。すなわち、破られることなく、穿たれることなく、斑（まだら）なく、汚れなく、自由をもたらし、賢者に称賛され、誤って執着されることなく、三昧（定）に資する戒です。その戒を随念する者の心は清らかになり、歓喜が生じ、心の汚れ（随煩悩）は消え去ります。ヴィサーカーよ、それはちょうど、汚れた鏡が努力によって清浄にされるようなものです。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส อาทาสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? เตลญฺจ ปฏิจฺจ, ฉาริกญฺจ ปฏิจฺจ, วาลณฺฑุปกญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส อาทาสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、どのようにして汚れた鏡は努力によって清浄にされるのでしょうか。油により、灰により、布の束（ブラシ）により、そして人のふさわしい努力によってです。ヴィサーカーよ、このようにして汚れた鏡は努力によって清浄にされます。ヴィサーカーよ、それと全く同じように、汚れた心は努力によって清浄にされるのです。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ตสฺส สีลํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก สีลุโปสถํ อุปวสติ, สีเลน สทฺธึ สํวสติ, สีลญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、どのようにして汚れた心は努力によって清浄にされるのでしょうか。ヴィサーカーよ、ここに聖なる弟子が、自らの破られることのない……（中略）……三昧に資する戒を随念します。その戒を随念する者の心は清らかになり、歓喜が生じ、心の汚れは消え去ります。ヴィサーカーよ、これを‘聖なる弟子が戒の布薩（シーラ・ウポーサタ）を実践し、戒とともに住み、戒を対象として心が清らかになり、歓喜が生じ、心の汚れが消え去る’と言います。ヴィサーカーよ、このようにして汚れた心は努力によって清浄にされるのです。”

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ วิสาเข, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา, สนฺติ เทวา ยามา, สนฺติ เทวา ตุสิตา, สนฺติ เทวา นิมฺมานรติโน, สนฺติ เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺติโน, สนฺติ เทวา พฺรหฺมกายิกา, สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สีลํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สุเตน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สุตํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน จาเคน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูโป จาโค สํวิชฺชติ. ยถารูปาย ปญฺญาย [Pg.211] สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ตสฺส อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส ชาตรูปสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、汚れた心は努力によって清浄にされます。ヴィサーカーよ、どのようにして汚れた心は努力によって清浄にされるのでしょうか。ヴィサーカーよ、ここに聖なる弟子が、神々を随念します。‘四大王衆天、三十三天、夜摩天、兜率天、楽変化天、他化自在天、梵身天、そしてそれ以上の神々が存在する。それらの神々は、このような信（信仰）を備えてこの世から没し、あちら（天界）に生まれた。私にもそのような信がある。それらの神々は、このような戒……聞（多聞）……施（捨）……慧（智慧）を備えてこの世から没し、あちらに生まれた。私にもそのような慧がある’と。彼が自らとそれらの神々の信、戒、聞、施、慧を随念すると、心は清らかになり、歓喜が生じ、心の汚れは消え去ります。ヴィサーカーよ、それはちょうど、汚れた黄金が努力によって清浄にされるようなものです。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส ชาตรูปสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อุกฺกญฺจ ปฏิจฺจ, โลณญฺจ ปฏิจฺจ, เครุกญฺจ ปฏิจฺจ, นาฬิกสณฺฑาสญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส ชาตรูปสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、どのようにして汚れた黄金は努力によって清浄にされるのでしょうか。炉により、塩により、赤土により、吹き管とやっとこにより、そして人のふさわしい努力によってです。ヴィサーカーよ、このようにして汚れた黄金は努力によって清浄にされます。ヴィサーカーよ、それと全く同じように、汚れた心は努力によって清浄にされるのです。”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา…เป… สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน…เป… สุเตน…เป… จาเคน…เป… ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ตสฺส อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก เทวตุโปสถํ อุปวสติ, เทวตาหิ สทฺธึ สํวสติ, เทวตา อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“ヴィサーカーよ、どのようにして汚れた心は努力によって清浄にされるのでしょうか。ヴィサーカーよ、ここに聖なる弟子が、神々を随念します。‘四大王衆天、三十三天……（中略）……さらにそれ以上の神々が存在する。それらの神々は、このような信を備えてこの世から没し、あちらに生まれた。私にもそのような信がある。……戒……聞……施……慧を備えてこの世から没し、あちらに生まれた。私にもそのような慧がある’と。彼が自らとそれらの神々の信、戒、聞、施、慧を随念すると、心は清らかになり、歓喜が生じ、心の汚れは消え去ります。ヴィサーカーよ、これを‘聖なる弟子が天の布薩（デーヴァター・ウポーサタ）を実践し、神々とともに住み、神々を対象として心が清らかになり、歓喜が生じ、心の汚れが消え去る’と言います。ヴィサーカーよ、このようにして汚れた心は努力によって清浄にされるのです。”

‘‘ส โข โส, วิสาเข, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยาวชีวํ อรหนฺโต ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา นิหิตทณฺฑา นิหิตสตฺถา ลชฺชี ทยาปนฺนา สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรนฺติ; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี [Pg.212] วิหรามิ. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

“ヴィサーカーよ、その聖なる弟子はこのように省察します。‘阿羅漢たちは、命ある限り、殺生を捨て、殺生を離れ、杖を置き、武器を置き、恥を知り、慈しみ深く、すべての生きとし生けるものの利益を憐れんで過ごしている。私も今日、この夜とこの昼の間、殺生を捨て、殺生を離れ、杖を置き、武器を置き、恥を知り、慈しみ深く、すべての生きとし生けるものの利益を憐れんで過ごそう。この項目によっても、私は阿羅漢たちに倣い、私の布薩は行われたことになるであろう’と。

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรนฺติ; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรามิ. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘阿羅漢たちは、命ある限り、与えられていないものを取ることを捨て、与えられていないものを取ることから離れ、与えられたもののみを受け取り、与えられたもののみを望み、盗むことなく、清浄な自己をもって過ごしている。私も今日、この夜とこの昼の間、与えられていないものを取ることを捨て、与えられていないものを取ることから離れ、与えられたもののみを受け取り、与えられたもののみを望み、盗むことなく、清浄な自己をもって過ごそう。この項目によっても、私は阿羅漢たちに倣い、私の布薩は行われたことになるであろう’と。

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรตา เมถุนา คามธมฺมา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘阿羅漢たちは、命ある限り、非梵行（不純な行い）を捨て、梵行（清浄な行い）に励み、淫欲から遠く離れ、村人の習いである性行為を離れて過ごしている。私も今日、この夜とこの昼の間、非梵行を捨て、梵行に励み、淫欲から遠く離れ、村人の習いである性行為を離れて過ごそう。この項目によっても、私は阿羅漢たちに倣い、私の布薩は行われたことになるであろう’と。

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรตา สจฺจวาที สจฺจสนฺธา เถตา ปจฺจยิกา อวิสํวาทกา โลกสฺส; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘阿羅漢たちは、命ある限り、偽りの言葉を捨て、偽りの言葉を離れ、真実を語り、真実に拠り、堅実で、信頼され、世の人々を欺くことなく過ごしている。私も今日、この夜とこの昼の間、偽りの言葉を捨て、偽りの言葉を離れ、真実を語り、真実に拠り、堅実で、信頼され、世の人々を欺くことなく過ごそう。この項目によっても、私は阿羅漢たちに倣い、私の布薩は行われたことになるであろう’と。

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘阿羅漢たちは、命ある限り、放逸の原因となる酒類・酔いをもたらすものの飲用を捨て、酒類・酔いをもたらすものの飲用から離れて過ごしている。私も今日、この夜とこの昼の間、放逸の原因となる酒類・酔いをもたらすものの飲用を捨て、酒類・酔いをもたらすものの飲用から離れて過ごそう。この項目によっても、私は阿羅漢たちに倣い、私の布薩は行われたことになるであろう’と。

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ เอกภตฺติโก รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘阿羅漢たちは、命ある限り、一日の食事を一回とし、夜食を摂らず、非時の食事（午後以降の食事）を離れて過ごしている。私も今日、この夜とこの昼の間、一日の食事を一回とし、夜食を摂らず、非時の食事を離れて過ごそう。この項目によっても、私は阿羅漢たちに倣い、私の布薩は行われたことになるであろう’と。

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนมาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรตา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนมาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต[Pg.213]. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘阿羅漢たちは、命ある限り、踊り・歌・奏楽・見世物、および花飾り・香料・塗香による装飾・化粧の機会から離れて過ごしている。私も今日、この夜とこの昼の間、踊り・歌・奏楽・見世物、および花飾り・香料・塗香による装飾・化粧の機会から離れて過ごそう。この項目によっても、私は阿羅漢たちに倣い、私の布薩は行われたことになるであろう’と。

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อุจฺจาสยนมหาสยนํ ปหาย อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรตา นีจเสยฺยํ กปฺเปนฺติ มญฺจเก วา ติณสนฺถารเก วา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ ปหาย อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต นีจเสยฺยํ กปฺเปมิ มญฺจเก วา ติณสนฺถารเก วา. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสตี’’ติ.

‘阿羅漢たちは、命ある限り、高く大きな寝床を捨て、高く大きな寝床から離れ、低い寝台や草の敷物の上に横たわっている。私も今日、この夜とこの昼の間、高く大きな寝床を捨て、高く大きな寝床から離れ、低い寝台や草の敷物の上に横たわろう。この項目によっても、私は阿羅漢たちに倣い、私の布薩は行われたことになるであろう’と。

‘‘เอวํ โข, วิสาเข, อริยุโปสโถ โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, วิสาเข, อริยุโปสโถ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร’’.

ヴィサーカーよ、このようにして聖なる布薩は成るのです。ヴィサーカーよ、このように行われた聖なる布薩は、大きな果報があり、大きな功徳があり、大きな輝きがあり、大きな広がりがあるのです。

‘‘กีวมหปฺผโล โหติ กีวมหานิสํโส กีวมหาชุติโก กีวมหาวิปฺผาโร’’? ‘‘เสยฺยถาปิ, วิสาเข, โย อิเมสํ โสฬสนฺนํ มหาชนปทานํ ปหูตรตฺตรตนานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรยฺย, เสยฺยถิทํ – องฺคานํ, มคธานํ, กาสีนํ, โกสลานํ, วชฺชีนํ, มลฺลานํ, เจตีนํ, วงฺคานํ, กุรูนํ, ปญฺจาลานํ, มจฺฉานํ, สูรเสนานํ, อสฺสกานํ, อวนฺตีนํ, คนฺธารานํ, กมฺโพชานํ, อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตสฺส อุโปสถสฺส เอตํ กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ. ตํ กิสฺส เหตุ? กปณํ, วิสาเข, มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’.

“‘どれほどの果報があり、どれほどの功徳があり、どれほどの輝きがあり、どれほどの広がりがあるのでしょうか。’ヴィサーカーよ、例えるならば、多くの七宝を湛えた、アンガ、マガダ、カーシー、コーサラ、ヴァッジ、マッラ、チェーティ、ヴァンガ、クル、パンチャーラ、マッチャ、スーラセーナ、アッサカ、アヴァンティ、ガンダーラ、カンボージャという、これら十六の大国に君臨し支配する王者の権力であっても、八支を備えた布薩の、十六分の一にも及びません。それはなぜでしょうか。ヴィサーカーよ、人の世の王権は、天界の幸福に比べれば、微々たるものだからです。

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ ปญฺญาส วสฺสานิ, จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ ปญฺจ วสฺสสตานิ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

ヴィサーカーよ、人間の五十年間は、四大王衆天の神々の一昼夜にあたります。その三十夜が一月となり、その十二月が一昼夜となります。その年数で五百歳が、四大王衆天の神々の寿命です。ヴィサーカーよ、ここに、ある女あるいは男が、八支を備えた布薩を行い、身が崩れて死後、四大王衆天の神々の眷属として生まれるということはあり得ることです。ヴィサーカーよ、‘人の世の王権は、天界の幸福に比べれば、微々たるものである’と説かれたのは、このことを指しているのです。”

‘‘ยํ[Pg.214], วิสาเข, มานุสกํ วสฺสสตํ, ตาวตึสานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพํ วสฺสสหสฺสํ ตาวตึสานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

“ヴィサーカーよ、人間の百年間は、三十三天（タワーティンサ）の神々の一昼夜にあたります。その一昼夜によって、三十日がひと月となり、その月によって、十二ヶ月が一年（一齢）となります。その年によって、千年間が三十三天の神々の寿命の分量なのです。ヴィサーカーよ、この世において、ある女、あるいは男が、八つの支を具えた布薩を守り、身体が崩壊して死んだ後、三十三天の神々の眷属として生まれ変わるということは、十分にあり得ることです。ヴィサーカーよ、まさにこのことを指して、‘人間の王権は、天界の幸福に比ぶれば、哀れなものである’と私は説いたのです。”

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ ทฺเว วสฺสสตานิ, ยามานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ ทฺเว วสฺสสหสฺสานิ ยามานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

“ヴィサーカーよ、人間の二百年間は、夜摩天（ヤーマ）の神々の一昼夜にあたります。その一昼夜によって、三十日がひと月となり、その月によって、十二ヶ月が一年となります。その年によって、二千年間が夜摩天の神々の寿命の分量なのです。ヴィサーカーよ、この世において、ある女、あるいは男が、八つの支を具えた布薩を守り、身体が崩壊して死んだ後、夜摩天の神々の眷属として生まれ変わるということは、十分にあり得ることです。ヴィサーカーよ、まさにこのことを指して、‘人間の王権は、天界の幸福に比ぶれば、哀れなものである’と私は説いたのです。”

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ จตฺตาริ วสฺสสตานิ, ตุสิตานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ จตฺตาริ วสฺสสหสฺสานิ ตุสิตานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

“ヴィサーカーよ、人間の四百年間は、兜率天（トシータ）の神々の一昼夜にあたります。その一昼夜によって、三十日がひと月となり、その月によって、十二ヶ月が一年となります。その年によって、四千年間が兜率天の神々の寿命の分量なのです。ヴィサーカーよ、この世において、ある女、あるいは男が、八つの支を具えた布薩を守り、身体が崩壊して死んだ後、兜率天の神々の眷属として生まれ変わるということは、十分にあり得ることです。ヴィサーカーよ、まさにこのことを指して、‘人間の王権は、天界の幸福に比ぶれば、哀れなものである’と私は説いたのです。”

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ อฏฺฐ วสฺสสตานิ, นิมฺมานรตีนํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ อฏฺฐ วสฺสสหสฺสานิ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ [Pg.215] อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

“ヴィサーカーよ、人間の八百年間は、化楽天（ニンマーナラティー）の神々の一昼夜にあたります。その一昼夜によって、三十日がひと月となり、その月によって、十二ヶ月が一年となります。その年によって、八千年間が化楽天の神々の寿命の分量なのです。ヴィサーカーよ、この世において、ある女、あるいは男が、八つの支を具えた布薩を守り、身体が崩壊して死んだ後、化楽天の神々の眷属として生まれ変わるということは、十分にあり得ることです。ヴィサーカーよ、まさにこのことを指して、‘人間の王権は、天界の幸福に比ぶれば、哀れなものである’と私は説いたのです。”

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ โสฬส วสฺสสตานิ, ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ โสฬส วสฺสสหสฺสานิ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธายา’’’ติ.

“ヴィサーカーよ、人間の千六百年間は、他化自在天（パラニンミタ・ヴァサヴァッティー）の神々の一昼夜にあたります。その一昼夜によって、三十日がひと月となり、その月によって、十二ヶ月が一年となります。その年によって、一万六千年間が他化自在天の神々の寿命の分量なのです。ヴィサーカーよ、この世において、ある女、あるいは男が、八つの支を具えた布薩を守り、身体が崩壊して死んだ後、他化自在天の神々の眷属として生まれ変わるということは、十分にあり得ることです。ヴィサーカーよ、まさにこのことを指して、‘人間の王権は、天界の幸福に比ぶれば、哀れなものである’と私は説いたのです。”

‘‘ปาณํ น หญฺเญ น จทินฺนมาทิเย,มุสา น ภาเส น จ มชฺชโป สิยา;

อพฺรหฺมจริยา วิรเมยฺย เมถุนา,รตฺตึ น ภุญฺเชยฺย วิกาลโภชนํ.

“（布薩を守る者は）生きものを殺してはならず、与えられていないものを取ってはならず、偽りを語ってはならず、酒を飲んではならない。淫らな行為を離れ、清らかな行い（梵行）に励み、夜には食事を摂らず、非時の食（午後の食事）を避けよ。”

‘‘มาลํ น ธาเร น จ คนฺธมาจเร,มญฺเจ ฉมายํ ว สเยถ สนฺถเต;

เอตญฺหิ อฏฺฐงฺคิกมาหุโปสถํ,พุทฺเธน ทุกฺขนฺตคุนา ปกาสิตํ.

“華飾りを身につけず、香料を塗ってはならない。低い床の上、あるいは地に敷いた草布の上に臥せよ。これこそが、苦の終焉を極めた仏陀によって示された、八つの支より成る布薩である。”

‘‘จนฺโท จ สูริโย จ อุโภ สุทสฺสนา,โอภาสยํ อนุปริยนฺติ ยาวตา;

ตโมนุทา เต ปน อนฺตลิกฺขคา,นเภ ปภาสนฺติ ทิสาวิโรจนา.

“月と太陽の、見事な姿をした両者が、光り輝きながら、及ぶ限りの場所を巡りゆく。虚空を行き、闇を払うそれらは、空において輝き、諸方の方角を照らしている。”

‘‘เอตสฺมึ ยํ วิชฺชติ อนฺตเร ธนํ,มุตฺตา มณิ เวฬุริยญฺจ ภทฺทกํ;

สิงฺคี สุวณฺณํ อถ วาปิ กญฺจนํ,ยํ ชาตรูปํ หฏกนฺติ วุจฺจติ.

“その（照らされた世界）の間に存在する富、すなわち真珠、宝石、見事な瑠璃、シンギー黄金、あるいは山から出た金、ハータカと呼ばれる天然の黄金、”

‘‘อฏฺฐงฺคุเปตสฺส [Pg.216] อุโปสถสฺส,กลมฺปิ เต นานุภวนฺติ โสฬสึ;

จนฺทปฺปภา ตารคณา จ สพฺเพ.‘‘ตสฺมา หิ นารี จ นโร จ สีลวา,อฏฺฐงฺคุเปตํ อุปวสฺสุโปสถํ;

ปุญฺญานิ กตฺวาน สุขุทฺรยานิ,อนินฺทิตา สคฺคมุเปนฺติ ฐาน’’นฺติ. ทสมํ;

“それらすべての（富）も、八支を具えた布薩の功徳の十六分の一にも及ばない。ちょうど、すべての星々の群れが月の光に及ばないようなものである。ゆえに、戒を具えた女と男は、八支を具えた布薩を守り、幸福をもたらす功徳を積み、誰からも謗られることなく、天界という至福の場所へと至るのである。第十の経、終わる。”

มหาวคฺโค สตฺตโม.

“第七、大篇（マハー・ヴァッゴ）。”

ตสฺสุทฺทานํ –

“その摂頌（経の目次）は以下の通り。”

ติตฺถภยญฺจ เวนาโค, สรโภ เกสมุตฺติยา;

สาฬฺโห จาปิ กถาวตฺถุ, ติตฺถิยมูลุโปสโถติ.

“ティッタ（外道の見解）、バヤ（恐怖）、ヴェナーガ、サラバ、ケーサムッティ、サーラ、三つの事柄、外道（ティッティヤ）、不善根（ムーラ）、布薩（ウポーサタ）である。”

(๘) ๓. อานนฺทวคฺโค

“（八） 三、アーナンダ篇”

๑. ฉนฺนสุตฺตํ

1. “チャンナ経”

๗๒. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ฉนฺโน ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ฉนฺโน ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ตุมฺเหปิ, อาวุโส อานนฺท, ราคสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, โมหสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถาติ. มยํ โข, อาวุโส, ราคสฺส ปหานํ ปญฺญาเปม, โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปม, โมหสฺส ปหานํ ปญฺญเปมา’’ติ.

72. ある時、世尊は舎衛城のジェータ太子の林、給孤独長者の園（祇園精舎）に滞在しておられた。その時、遊行者のチャンナが尊者アーナンダのもとへやって来た。やって来て、尊者アーナンダと共に親しく挨拶を交わした。歓迎と回想の言葉を交わした後、一方に座った。一方に座った遊行者のチャンナは、尊者アーナンダに次のように言った。“友アーナンダよ、あなた方も貪欲の放棄を説き、怒りの放棄を説き、愚痴の放棄を説いているのですか”。“友よ、私たちは確かに、貪欲の放棄を説き、怒りの放棄を説き、愚痴の放棄を説いています”

‘‘กึ ปน ตุมฺเห, อาวุโส, ราเค อาทีนวํ ทิสฺวา ราคสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, กึ โทเส อาทีนวํ ทิสฺวา โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, กึ โมเห อาทีนวํ ทิสฺวา โมหสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถา’’ติ?

“友よ、ではあなた方は貪欲にどのような過患を見て、貪欲の放棄を説くのですか。怒りにどのような過患を見て、怒りの放棄を説くのですか。愚痴にどのような過患を見て、愚痴の放棄を説くのですか”

‘‘รตฺโต [Pg.217] โข, อาวุโส, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ; ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. รตฺโต โข, อาวุโส, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ; ราเค ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. รตฺโต โข, อาวุโส, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ; ราเค ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. ราโค โข, อาวุโส, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก.

“友よ、貪欲に染まり、貪欲に圧倒され、心を支配された人は、自らを害することを目論み、他者を害することを目論み、自他共に害することを目論みます。また、精神的な苦しみや憂いを経験します。貪欲が捨てられたなら、自らを害することを目論まず、他者を害することを目論まず、自他共に害することを目論みません。また、精神的な苦しみや憂いを経験しません。友よ、貪欲に染まった人は、身で悪行をなし、口で悪行をなし、意で悪行をなします。貪欲が捨てられたなら、身で悪行をなさず、口で悪行をなさず、意で悪行をなしません。友よ、貪欲に染まった人は、自分の利益をありのままに知らず、他人の利益をありのままに知らず、自他双方の利益をありのままに知りません。貪欲が捨てられたなら、自分の利益をありのままに知り、他人の利益をありのままに知り、自他双方の利益をありのままに知ります。友よ、貪欲は智慧の眼をくらませ、智慧をなくし、無知をもたらし、智慧を滅ぼし、苦悩を伴い、涅槃へと導かないものです”

‘‘ทุฏฺโฐ โข, อาวุโส, โทเสน…เป… มูฬฺโห โข, อาวุโส, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ; โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. มูฬฺโห โข, อาวุโส, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ; โมเห ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. มูฬฺโห โข, อาวุโส, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ; โมเห ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. โมโห โข, อาวุโส, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก. อิทํ โข มยํ, อาวุโส, ราเค อาทีนวํ ทิสฺวา ราคสฺส ปหานํ [Pg.218] ปญฺญาเปม. อิทํ โทเส อาทีนวํ ทิสฺวา โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปม. อิทํ โมเห อาทีนวํ ทิสฺวา โมหสฺส ปหานํ ปญฺญาเปมา’’ติ.

“友よ、怒りに支配された人は……（中略）……友よ、愚痴に惑わされ、愚痴に圧倒され、心を支配された人は、自らを害することを目論み、他者を害することを目論み、自他共に害することを目論みます。また、精神的な苦しみや憂いを経験します。愚痴が捨てられたなら、自らを害することを目論まず、他者を害することを目論まず、自他共に害することを目論みません。また、精神的な苦しみや憂いを経験しません。愚痴に惑わされた人は、身で悪行をなし、口で悪行をなし、意で悪行をなします。愚痴が捨てられたなら、身で悪行をなさず、口で悪行をなさず、意で悪行をなしません。愚痴に惑わされた人は、自分の利益をありのままに知らず、他人の利益をありのままに知らず、自他双方の利益をありのままに知りません。愚痴が捨てられたなら、自分の利益をありのままに知り、他人の利益をありのままに知り、自他双方の利益をありのままに知ります。友よ、愚痴は智慧の眼をくらませ、智慧をなくし、無知をもたらし、智慧を滅ぼし、苦悩を伴い、涅槃へと導かないものです。友よ、私たちは貪欲にこのような過患を見て貪欲の放棄を説き、怒りにこのような過患を見て怒りの放棄を説き、愚痴にこのような過患を見て愚痴の放棄を説くのです”

‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ? ‘‘อตฺถาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ? ‘‘อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก โข, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานาย. อลญฺจ ปนาวุโส อานนฺท, อปฺปมาทายา’’ติ. ปฐมํ.

“友よ、その貪欲・怒り・愚痴を捨てるための道があり、実践法があるのですか”。“友よ、道はあり、実践法はあります”。“友よ、その道とはどのようなもので、実践法とはどのようなものですか”。“それこそが、この聖なる八支聖道です。すなわち、正見……（中略）……正定です。友よ、これが貪欲・怒り・愚痴を捨てるための道であり、実践法です”。“友よ、その道は素晴らしく、実践法は素晴らしいものです。友アーナンダよ、不放逸に励むべきです”。第一の経。

๒. อาชีวกสุตฺตํ

2. アージヴィカ経

๗๓. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อญฺญตโร อาชีวกสาวโก คหปติ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส อาชีวกสาวโก คหปติ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

73. ある時、尊者アーナンダはコーサンビーのゴーシタ園に滞在しておられた。その時、アージヴィカ教徒の弟子である一人の長者が、尊者アーナンダのもとへやって来た。やって来て、尊者アーナンダに礼拝して一方に座った。一方に座ったそのアージヴィカ教徒の弟子の長者は、尊者アーナンダに次のように言った。

‘‘เกสํ โน, ภนฺเต อานนฺท, ธมฺโม สฺวากฺขาโต? เก โลเก สุปฺปฏิปนฺนา? เก โลเก สุกตา’’ติ ? ‘‘เตน หิ, คหปติ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, เย ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เตสํ ธมฺโม สฺวากฺขาโต โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เตสํ ธมฺโม สฺวากฺขาโต. เอวํ เม เอตฺถ โหตี’’ติ.

“尊者アーナンダよ、いったい誰の教えがよく説かれたものでしょうか。世において、誰が正しく実践している者でしょうか。世において、誰がよくなし遂げた者でしょうか”。“長者よ、それでは、あなたにこの点について問い返しましょう。あなたが納得するように、その問いに答えなさい。長者よ、あなたはどう思いますか。貪欲（貪り）を捨てるために法を説き、瞋恚（怒り）を捨てるために法を説き、愚痴（迷い）を捨てるために法を説く者たち、彼らの教えはよく説かれたものでしょうか、それとも、よく説かれていないものでしょうか。これについて、あなたの考えはいかがですか”。“尊者よ、貪欲を捨てるために法を説き、瞋恚を捨てるために法を説き、愚痴を捨てるために法を説く者たち、彼らの教えはよく説かれたものです。これについて、私はこのように考えます”。

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, เย ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา [Pg.219] โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา. เอวํ เม เอตฺถ โหตี’’ติ.

“長者よ、あなたはどう思いますか。貪欲を捨てるために実践し、瞋恚を捨てるために実践し、愚痴を捨てるために実践している者たち、彼らは世において正しく実践している者でしょうか、それとも、正しく実践していない者でしょうか。これについて、あなたの考えはいかがですか”。“尊者よ、貪欲を捨てるために実践し、瞋恚を捨てるために実践し、愚痴を捨てるために実践している者たち、彼らは世において正しく実践している者です。これについて、私はこのように考えます”。

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, เยสํ ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โทโส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุกตา โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘เยสํ, ภนฺเต, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โทโส ปหีโน…เป… เยสํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุกตา. เอวํ เม เอตฺถ โหตี’’ติ.

“長者よ、あなたはどう思いますか。貪欲を捨て去り、根を断ち切り、多羅樹の切り株のようにして、存在しないものとし、将来に再び生じることがない性質にした者たち、瞋恚を捨て去り、根を断ち切り、多羅樹の切り株のようにして、存在しないものとし、将来に再び生じることがない性質にした者たち、愚痴を捨て去り、根を断ち切り、多羅樹の切り株のようにして、存在しないものとし、将来に再び生じることがない性質にした者たち、彼らは世においてよくなし遂げた者でしょうか、それとも、よくなし遂げていない者でしょうか。これについて、あなたの考えはいかがですか”。“尊者よ、貪欲を捨て去り、根を断ち切り、多羅樹の切り株のようにして、存在しないものとし、将来に再び生じることがない性質にした者たち、瞋恚を捨て去り……（中略）……愚痴を捨て去り、根を断ち切り、多羅樹の切り株のようにして、存在しないものとし、将来に再び生じることがない性質にした者たち、彼らは世においてよくなし遂げた者です。これについて、私はこのように考えます”。

‘‘อิติ โข, คหปติ, ตยาเวตํ พฺยากตํ – ‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เตสํ ธมฺโม สฺวากฺขาโต’ติ. ตยาเวตํ พฺยากตํ – ‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา’ติ. ตยาเวตํ พฺยากตํ – ‘เยสํ, ภนฺเต, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โทโส ปหีโน…เป… เยสํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุกตา’’’ติ.

“長者よ、このように、あなた自身によって次のように答えられました。‘尊者よ、貪欲を捨てるために……法を説く者たち、彼らの教えはよく説かれたものです’と。また、あなたによって次のように答えられました。‘尊者よ、貪欲を捨てるために……実践している者たち、彼らは世において正しく実践している者です’と。さらに、あなたによって次のように答えられました。‘尊者よ、貪欲を捨て去り、根を断ち切り、多羅樹の切り株のようにして、存在しないものとし、将来に再び生じることがない性質にした者たち……彼らは世においてよくなし遂げた者です’と”。

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! น เจว นาม สธมฺมุกฺกํสนา ภวิสฺสติ, น จ ปรธมฺมาปสาทนา. อายตเนว ธมฺมเทสนา, อตฺโถ จ วุตฺโต, อตฺตา จ อนุปนีโต. ตุมฺเห, ภนฺเต อานนฺท, ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, โทสสฺส…เป… โมหสฺส ปหนาย ธมฺมํ เทเสถ. ตุมฺหากํ, ภนฺเต อานนฺท, ธมฺโม สฺวากฺขาโต. ตุมฺเห, ภนฺเต อานนฺท, ราคสฺส ปหานาย [Pg.220] ปฏิปนฺนา, โทสสฺส…เป… โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา. ตุมฺเห, ภนฺเต, โลเก สุปฺปฏิปนฺนา. ตุมฺหากํ, ภนฺเต อานนฺท, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, ตุมฺหากํ โทโส ปหีโน…เป… ตุมฺหากํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. ตุมฺเห โลเก สุกตา.

“尊者よ、驚くべきことです、尊者よ、未曾有のことです！ 自らの教えを称揚することもなく、他者の教えを非難することもなく、道理に適った法の説示がなされました。意義が語られ、自らを誇示することもありませんでした。尊者アーナンダよ、あなた方は貪欲を捨てるために法を説き、瞋恚を……愚痴を捨てるために法を説かれます。尊者アーナンダよ、あなた方の教えはよく説かれたものです。尊者アーナンダよ、あなた方は貪欲を捨てるために実践し、瞋恚を……愚痴を捨てるために実践されています。尊者アーナンダよ、あなた方は世において正しく実践されている者たちです。尊者アーナンダよ、あなた方は貪欲を捨て去り、根を断ち切り、多羅樹の切り株のようにして、存在しないものとし、将来に再び生じることがない性質にされました。あなた方の瞋恚は捨て去られ……あなた方の愚痴は捨て去られ、根を断ち切り、存在しないものとされました。あなた方は世においてよくなし遂げた者たちです”。

‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ อยฺเยน อานนฺเทน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต อานนฺท, ตํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ อยฺโย อานนฺโท ธาเรตุ, อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทุติยํ.

“素晴らしいことです、尊者よ、素晴らしいことです！ 尊者よ、例えるなら、倒れたものを起こすように、隠されていたものを露わにするように、道に迷った者に道を教えるように、あるいは‘眼のある者は色を見るだろう’と暗闇の中に灯火を掲げるように、尊者アーナンダによって、さまざまな方便をもって法が明らかにされました。尊者アーナンダよ、私はかの世尊に帰依し、法に帰依し、比丘サンガに帰依します。尊者アーナンダよ、私を、今日より命ある限り帰依した在家の信徒として受け入れてください”。第二の経（終わる）。

๓. มหานามสกฺกสุตฺตํ

3. マハーナーマ・サッカ・スッタ（釈尊の親族マハーナーマに関する経）

๗๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา คิลานาวุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทีฆรตฺตาหํ, ภนฺเต, ภควตา เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ – ‘สมาหิตสฺส ญาณํ, โน อสมาหิตสฺสา’ติ. สมาธิ นุ โข, ภนฺเต, ปุพฺเพ, ปจฺฉา ญาณํ; อุทาหุ ญาณํ ปุพฺเพ, ปจฺฉา สมาธี’’ติ? อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ภควา โข คิลานวุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. อยญฺจ มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ อติคมฺภีรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ. ยํนูนาหํ มหานามํ สกฺกํ เอกมนฺตํ อปเนตฺวา ธมฺมํ เทเสยฺย’’นฺติ.

74. このように私は聞きました。ある時、世尊はシャカ国のカピラヴァットゥにあるニグローダ園に滞在しておられました。その時、世尊は病から快復されたばかりでした。さて、シャカ族のマハーナーマは、世尊のもとへ赴き、世尊を敬礼して一方に座りました。一方に座ったシャカ族のマハーナーマは、世尊に次のように申し上げました。“尊者よ、私は長きにわたり、世尊が‘定がある者に智慧が生じ、定がない者には生じない’と説かれるのを理解してきました。尊者よ、定（三昧）が先にあり、後に智慧が生じるのでしょうか。それとも、智慧が先にあり、後に定が生じるのでしょうか”。その時、尊者アーナンダにこのような思いが生じました。“世尊は病から快復されたばかりである。しかし、このシャカ族のマハーナーマは、世尊に対して非常に深い問いを尋ねている。私がシャカ族のマハーナーマを一方へ連れ出し、法を説くのがよいのではないだろうか”と。

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท มหานามํ สกฺกํ พาหายํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ อปเนตฺวา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เสขมฺปิ โข, มหานาม, สีลํ วุตฺตํ ภควตา, อเสขมฺปิ สีลํ วุตฺตํ ภควตา; เสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา, อเสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา; เสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา, อเสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา. กตมญฺจ, มหานาม[Pg.221], เสขํ สีลํ? อิธ, มหานาม, ภิกฺขุ สีลวา โหติ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อิทํ วุจฺจติ, มหานาม, เสขํ สีลํ’’.

その時、尊者アーナンダは釈迦族のマハーナーマの手を引いて傍らへ連れ出し、釈迦族のマハーナーマにこう言いました。“マハーナーマよ、世尊は有学（うがく）の戒を説かれ、また無学（むがく）の戒を説かれました。世尊は有学の定を説かれ、また無学の定を説かれました。世尊は有学の慧を説かれ、また無学の慧を説かれました。マハーナーマよ、有学の戒とはどのようなものですか。マハーナーマよ、ここに比丘がいて、戒を具足し、別解脱律儀（パティモッカ）によって自らを制して住み、...学処（がくしょ）を正しく受け入れて修行します。マハーナーマよ、これが有学の戒と呼ばれます”。

‘‘กตโม จ, มหานาม, เสโข สมาธิ? อิธ, มหานาม, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม, เสโข สมาธิ.

“マハーナーマよ、有学の定とはどのようなものですか。マハーナーマよ、ここに比丘がいて、諸々の欲から離れ、...第四禅を具足して住みます。マハーナーマよ、これが有学の定と呼ばれます”。

‘‘กตมา จ, มหานาม, เสขา ปญฺญา? อิธ, มหานาม, ภิกฺขุ อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม, เสขา ปญฺญา.

“マハーナーマよ、有学の慧とはどのようなものですか。マハーナーマよ、ここに比丘がいて、‘これは苦である’とありのままに知ります。...‘これは苦の滅へと導く道である’とありのままに知ります。マハーナーマよ、これが有学の慧と呼ばれます”。

‘‘ส โข โส, มหานาม, อริยสาวโก เอวํ สีลสมฺปนฺโน เอวํ สมาธิสมฺปนฺโน เอวํ ปญฺญาสมฺปนฺโน อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, มหานาม, เสขมฺปิ สีลํ วุตฺตํ ภควตา, อเสขมฺปิ สีลํ วุตฺตํ ภควตา; เสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา, อเสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา; เสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา, อเสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา’’ติ. ตติยํ.

“マハーナーマよ、その聖なる弟子は、このように戒を具足し、このように定を具足し、このように慧を具足して、諸々の漏（ろ）の尽滅により、漏のない心解脱（しんげだつ）と慧解脱（えげだつ）を、現世において自ら高い知恵で悟り、証得して住むのです。マハーナーマよ、このように、世尊は有学の戒を説かれ、また無学の戒を説かれました。世尊は有学の定を説かれ、また無学の定を説かれました。世尊は有学の慧を説かれ、また無学の慧を説かれました”。第三（の経）。

๔. นิคณฺฐสุตฺตํ

4. ニガンタ経

๗๕. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข อภโย จ ลิจฺฉวิ ปณฺฑิตกุมารโก จ ลิจฺฉวิ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อภโย ลิจฺฉวิ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ – ‘จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ. โส ปุราณานํ กมฺมานํ ตปสา พฺยนฺตีภาวํ ปญฺญเปติ นวานํ กมฺมานํ อกรณา เสตุฆาตํ. อิติ กมฺมกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา เวทนากฺขโย, เวทนากฺขยา สพฺพํ ทุกฺขํ นิชฺชิณฺณํ ภวิสฺสติ – เอวเมติสฺสา สนฺทิฏฺฐิกาย นิชฺชราย [Pg.222] วิสุทฺธิยา สมติกฺกโม โหติ. อิธ, ภนฺเต, ภควา กิมาหา’’ติ?

75. ある時、尊者アーナンダはヴェーサーリーの大林にある重閣講堂に住んでいました。その時、リッチャヴィ族のアバヤとリッチャヴィ族のパンディタ・クマーラカが尊者アーナンダのところへやって来ました。やって来ると、尊者アーナンダに挨拶をして、傍らに座りました。傍らに座ったリッチャヴィ族のアバヤは尊者アーナンダにこう言いました。“尊者よ、ニガンタ・ナータプッタは一切知者、一切見者であり、‘歩いている時も、立っている時も、眠っている時も、目覚めている時も、常に絶え間なく知見が確立されている’と、残りのない知見を公言しています。彼は、苦行によって古い業（ごう）を消滅させ、新しい業を作らないことによって（業の再起という）橋を破壊することを説いています。このように、業の尽滅によって苦が尽き、苦の尽滅によって感受が尽き、感受の尽滅によってすべての苦が消滅（耗尽）すると。このように、現世において確認できる消滅による清浄によって、（輪廻の苦しみを）超脱すると説いています。尊者よ、これについて世尊は何と説かれていますか”。

‘‘ติสฺโส โข อิมา, อภย, นิชฺชรา วิสุทฺธิโย เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺมทกฺขาตา สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย. กตมา ติสฺโส? อิธ, อภย, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหีติ.

“アバヤよ、これら三つの消滅による清浄は、知る者、見る者、阿羅漢、正自覚者であるあの世尊によって、衆生の清浄のため、愁いと悲しみを乗り越えるため、苦しみと憂いを滅するため、聖道を体得するため、涅槃を証得するために正しく説かれたものです。三つとは何でしょうか。アバヤよ、ここに比丘がいて、戒を具足し、...学処を正しく受け入れて修行します。彼は新しい業を作らず、古い業を（果報として）受けるたびに消滅（耗尽）させます。これは、現世で確認でき、時を置かず、来たりて見るべき、自らへ導き入れるべき、智者が各々自ら知るべき、消滅による清浄です”。

‘‘ส โข โส, อภย, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหีติ.

“アバヤよ、その比丘は、このように戒を具足し、諸々の欲から離れ、諸々の不善の法から離れ、尋と伺があり、離より生じた喜と楽のある初禅を具足して住みます。尋と伺が止息したことにより、内なる清浄があり、心が一つになり、尋もなく伺もなく、定より生じた喜と楽のある第二禅を具足して住みます。喜が消えたことにより、平静（捨）を保ち、正念と正知をもって住み、体で楽を感じます。聖者たちが‘平静であり、正念があり、安楽に住む’と説く、第三禅を具足して住みます。楽を捨て、苦を捨て、あらかじめ喜悦と憂いとを滅したことにより、不苦不楽であり、平静と正念による清浄がある、第四禅を具足して住みます。彼は新しい業を作らず、古い業を受けるたびに消滅（耗尽）させます。これは、現世で確認でき、時を置かず、来たりて見るべき、自らへ導き入れるべき、智者が各々自ら知るべき、消滅による清浄です”。

‘‘ส โข โส, อภย, ภิกฺขุ เอวํ สมาธิสมฺปนฺโน อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหีติ. อิมา โข, อภย, ติสฺโส นิชฺชรา วิสุทฺธิโย เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺมทกฺขาตา สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

“アバヤよ、その比丘は、このように定を具足し、諸々の漏の尽滅により、漏のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら高い知恵で悟り、証得して住むのです。彼は新しい業を作らず、古い業を受けるたびに消滅（耗尽）させます。これは、現世で確認でき、時を置かず、来たりて見るべき、自らへ導き入れるべき、智者が各々自ら知るべき、消滅による清浄です。アバヤよ、これら三つの消滅による清浄は、知る者、見る者、阿羅漢、正自覚者であるあの世尊によって、衆生の清浄のため、愁いと悲しみを乗り越えるため、苦しみと憂いを滅するため、聖道を体得するため、涅槃を証得するために正しく説かれたものです”。

เอวํ วุตฺเต ปณฺฑิตกุมารโก ลิจฺฉวิ อภยํ ลิจฺฉวึ เอตทโวจ – ‘‘กึ ปน ตฺวํ, สมฺม อภย, อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทสี’’ติ? ‘‘กฺยาหํ, สมฺม ปณฺฑิตกุมารก, อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทิสฺสามิ! มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย โย อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมเทยฺยา’’ติ. จตุตฺถํ.

このように言われたとき、パンディタクマーラカ・リッチャヴィは、アバヤ・リッチャヴィにこう言いました。“親愛なるアバヤよ、あなたは、尊者アーナンダの善説を、善説としてなぜ歓喜しないのですか”。“親愛なるパンディタクマーラカよ、どうして私が尊者アーナンダの善説を、善説として歓喜しないことがあり得ましょうか。尊者アーナンダの善説を、善説として歓喜しない者がいるならば、その者の頭は割れて落ちてしまうに違いありません”。第四の経。

๕. นิเวสกสุตฺตํ

5. ニヴェーサカ経（確立させることに関する経）

๗๖. อถ [Pg.223] โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

76. その時、尊者アーナンダは世尊のおられる所へ近づきました。近づいて世尊に礼拝し、一方に座りました。一方に座った尊者アーナンダに、世尊は次のように言われました。

‘‘เย, อานนฺท, อนุกมฺเปยฺยาถ เย จ โสตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาตี วา สาโลหิตา วา เต โว, อานนฺท, ตีสุ ฐาเนสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา. กตเมสุ ตีสุ? พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเท สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ; สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, พุทฺโธ ภควา’ติ, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเท สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเท สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’’ติ.

“アーナンダよ、慈しみをかけるべき人々、あるいはあなたがたの言葉を聴き入れるべきであると考えている友人、同僚、親族、血縁者たちがいるならば、アーナンダよ、あなたがたは彼らを三つの場所に導き、住立させ、確立させなければならない。その三つとは何か。第一に、仏陀に対する揺るぎない清信に導き、住立させ、確立させなければならない。すなわち‘このように、その世尊は、阿羅漢であり、正等覚者であり、明行足であり、善逝であり、世間解であり、無上士・調御丈夫であり、天人師であり、仏陀であり、世尊である’と。第二に、法に対する揺るぎない清信に導き、住立させ、確立させなければならない。すなわち‘法は、世尊によってよく説かれ、自ら見えるものであり、時を置かずに果をもたらすものであり、来たり見よと言い得るものであり、自らの心に導き入れるべきものであり、智者たちが各自で知るべきものである’と。第三に、僧伽に対する揺るぎない清信に導き、住立させ、確立させなければならない。すなわち‘世尊の弟子たちの僧伽は、よく実践しており、世尊の弟子たちの僧伽は、真っ直ぐに実践しており、世尊の弟子たちの僧伽は、理に適って実践しており、世尊の弟子たちの僧伽は、正しく実践している。すなわち、四双八輩。この世尊の弟子たちの僧伽は、遠方からの供養を受けるに値し、布施を受けるに値し、寄進を受けるに値し、合掌されるに値し、世間の無上の福田である’と”。

‘‘สิยา, อานนฺท, จตุนฺนํ มหาภูตานํ อญฺญถตฺตํ – ปถวีธาตุยา อาโปธาตุยา เตโชธาตุยา วาโยธาตุยา, น ตฺเวว พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส สิยา อญฺญถตฺตํ ตตฺริทํ อญฺญถตฺตํ. โส วตานนฺท, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต อริยสาวโก นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา เปตฺติวิสยํ วา อุปปชฺชิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“アーナンダよ、地界、水界、火界、風界という四つの大種に変異が起こることはあっても、仏陀に対する揺るぎない清信を具足した聖なる弟子に変異が起こることは決してない。そこにおける変異とは次のことである。アーナンダよ、仏陀に対する揺るぎない清信を具足したその聖なる弟子が、地獄、畜生、あるいは餓鬼界に生まれるということは、決してあり得ないことである”。

‘‘สิยา, อานนฺท, จตุนฺนํ มหาภูตานํ อญฺญถตฺตํ – ปถวีธาตุยา อาโปธาตุยา เตโชธาตุยา วาโยธาตุยา, น ตฺเวว ธมฺเม…เป… น ตฺเวว สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส สิยา อญฺญถตฺตํ ตตฺริทํ อญฺญถตฺตํ. โส วตานนฺท, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต [Pg.224] อริยสาวโก นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา เปตฺติวิสยํ วา อุปปชฺชิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“アーナンダよ、四つの大種、すなわち地界、水界、火界、風界に変異が起こることはあっても、法に対して……（中略）……僧伽に対する揺るぎない清信を具足した聖なる弟子に変異が起こることは決してない。そこにおける変異とは次のことである。アーナンダよ、僧伽に対する揺るぎない清信を具足したその聖なる弟子が、地獄、畜生、あるいは餓鬼界に生まれるということは、決してあり得ないことである”。

‘‘เย, อานนฺท, อนุกมฺเปยฺยาถ เย จ โสตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาตี วา สาโลหิตา วา เต โว, อานนฺท, อิเมสุ ตีสุ ฐาเนสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ. ปญฺจมํ.

“アーナンダよ、慈しみをかけるべき人々、あるいはあなたがたの言葉を聴き入れるべきであると考えている友人、同僚、親族、血縁者たちがいるならば、アーナンダよ、あなたがたは彼らをこれら三つの場所に導き、住立させ、確立させなければならない”。第五の経。

๖. ปฐมภวสุตฺตํ

6. 第一・バヴァ経（第一・存在経）

๗๗. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภโว, ภโวติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภโว โหตี’’ติ?

77. その時、尊者アーナンダは世尊のおられる所へ近づきました。近づいて世尊に礼拝し、一方に座りました。一方に座った尊者アーナンダは、世尊にこう申し上げました。“世尊よ、‘存在（バヴァ）、存在’と言われます。世尊よ、一体どれほどのことによって存在は生じるのでしょうか”。

‘‘กามธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข กามภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ หีนาย ธาตุยา วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิตํ เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. ( )

“アーナンダよ、もし欲界で熟すべき業がなかったならば、果たして欲界の存在は現れただろうか”。“いいえ、世尊よ、現れません”。“このように、アーナンダよ、業は田であり、識は種子であり、渇愛は潤いである。無明に覆われ、渇愛に結ばれた衆生たちのために、卑しき界（欲界）に識が確立される。このようにして、将来における再誕生が起こるのである”。

‘‘รูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข รูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ มชฺฌิมาย ธาตุยา วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิตํ เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. ( )

“アーナンダよ、もし色界で熟すべき業がなかったならば、果たして色界の存在は現れただろうか”。“いいえ、世尊よ、現れません”。“このように、アーナンダよ、業は田であり、識は種子であり、渇愛は潤いである。無明に覆われ、渇愛に結ばれた衆生たちのために、中くらいの界（色界）に識が確立される。このようにして、将来における再誕生が起こるのである”。

‘‘อรูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข อรูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปณีตาย ธาตุยา วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิตํ เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. เอวํ โข, อานนฺท, ภโว โหตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“アーナンダよ、もし無色界で熟すべき業がなかったならば、果たして無色界の存在は現れただろうか”。“いいえ、世尊よ、現れません”。“このように、アーナンダよ、業は田であり、識は種子であり、渇愛は潤いである。無明に覆われ、渇愛に結ばれた衆生たちのために、優れた界（無色界）に識が確立される。このようにして、将来における再誕生が起こるのである。アーナンダよ、このようにして存在は生じるのである”。第六の経。

๗. ทุติยภวสุตฺตํ

7. 第二・バヴァ経（第二・存在経）

๗๘. อถ [Pg.225] โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภโว, ภโวติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภโว โหตี’’ติ?

78. その時、尊者アーナンダは世尊のおられる所へ近づきました。……（中略）……尊者アーナンダは、世尊にこう申し上げました。“世尊よ、‘存在（バヴァ）、存在’と言われます。世尊よ、一体どれほどのことによって存在は生じるのでしょうか”。

‘‘กามธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข กามภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ หีนาย ธาตุยา เจตนา ปติฏฺฐิตา ปตฺถนา ปติฏฺฐิตา เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ’’.

“アーナンダよ、もし欲界に報いをもたらす業がなかったならば、果たして欲の生存（欲有）は現れるだろうか？”“いいえ、世尊よ、現れません”“このように、アーナンダよ、業は田であり、識は種子であり、渇愛は水分（潤い）である。無明に覆われ、渇愛に結びつけられた衆生たちの、劣った界（欲界）に意志（思）が確立し、願望が確立する。このようにして、将来に再びの生存が生じるのである”

‘‘รูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข รูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ มชฺฌิมาย ธาตุยา เจตนา ปติฏฺฐิตา ปตฺถนา ปติฏฺฐิตา เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ’’.

“アーナンダよ、もし色界に報いをもたらす業がなかったならば、果たして色の生存（色有）は現れるだろうか？”“いいえ、世尊よ、現れません”“このように、アーナンダよ、業は田であり、識は種子であり、渇愛は水分である。無明に覆われ、渇愛に結びつけられた衆生たちの、中位の界（色界）に意志が確立し、願望が確立する。このようにして、将来に再びの生存が生じるのである”

‘‘อรูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข อรูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปณีตาย ธาตุยา เจตนา ปติฏฺฐิตา ปตฺถนา ปติฏฺฐิตา เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. เอวํ โข, อานนฺท, ภโว โหตี’’ติ. สตฺตมํ.

“アーナンダよ、もし無色界に報いをもたらす業がなかったならば、果たして無色の生存（無色有）は現れるだろうか？”“いいえ、世尊よ、現れません”“このように、アーナンダよ、業は田であり、識は種子であり、渇愛は水分である。無明に覆われ、渇愛に結びつけられた衆生たちの、勝れた界（無色界）に意志が確立し、願望が確立する。このようにして、将来に再びの生存が生じるのである。アーナンダよ、このようにして、生存（有）は生じるのである”。第七の経（が終了した）。

๘. สีลพฺพตสุตฺตํ

8. 戒禁経

๗๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สพฺพํ นุ โข, อานนฺท, สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ สผล’’นฺติ? ‘‘น ขฺเวตฺถ, ภนฺเต, เอกํเสนา’’ติ. ‘‘เตน หานนฺท, วิภชสฺสู’’ติ.

79. その時、尊者アーナンダは世尊のもとへ赴いた。赴いて、世尊を礼拝し、一方に座った。一方に座った尊者アーナンダに、世尊はこのように言われた。“アーナンダよ、すべての戒禁、生活、梵行、修行を本質とすることは、すべて報いがあるのだろうか？”“世尊よ、それについては一概には言えません”“それではアーナンダよ、それを（詳しく）分けて説きなさい”

‘‘ยญฺหิสฺส, ภนฺเต, สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ สีลพฺพตํ ชีวิตํ [Pg.226] พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ อผลํ. ยญฺจ ขฺวาสฺส, ภนฺเต, สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ สผล’’นฺติ. อิทมโวจ อายสฺมา อานนฺโท; สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ.

“世尊よ、ある戒禁、生活、梵行、修行を本質とすることを修めたとき、不善の法が増大し、善の法が衰退するなら、そのような戒禁、生活、梵行、修行を本質とすることは、無益であります。しかし世尊よ、ある戒禁、生活、梵行、修行を本質とすることを修めたとき、不善の法が衰退し、善の法が増大するなら、そのような戒禁、生活、梵行、修行を本質とすることは、有益であります”。尊者アーナンダはこのように語った。師（世尊）はそれを是認された。

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ, อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เสโข, ภิกฺขเว, อานนฺโท; น จ ปนสฺส สุลภรูโป สมสโม ปญฺญายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

その時、尊者アーナンダは“師は私を是認された”と考え、座から立ち、世尊を礼拝し、右繞（うにょう）して去っていった。尊者アーナンダが去って間もなく、世尊は比丘たちに告げられた。“比丘たちよ、アーナンダは学人（有学）であるが、彼と智慧において等しい者は、容易に見出せるものではない”。第八の経。

๙. คนฺธชาตสุตฺตํ

9. 香生経

๘๐. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

80. その時、尊者アーナンダは世尊のもとへ赴いた。赴いて、世尊を礼拝し、一方に座った。一方に座った尊者アーナンダは、世尊に次のように申し上げた。

‘‘ตีณิมานิ, ภนฺเต, คนฺธชาตานิ, เยสํ อนุวาตํเยว คนฺโธ คจฺฉติ, โน ปฏิวาตํ. กตมานิ ตีณิ? มูลคนฺโธ, สารคนฺโธ, ปุปฺผคนฺโธ – อิมานิ โข, ภนฺเต, ตีณิ คนฺธชาตานิ, เยสํ อนุวาตํเยว คนฺโธ คจฺฉติ, โน ปฏิวาตํ. อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, กิญฺจิ คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ?

“世尊よ、風下には香るが、風上には香らない三種の香があります。その三種とは何でしょうか。根の香、芯（材）の香、花の香です。世尊よ、これら三つの香は、風下には香りますが、風上には香ることはありません。世尊よ、風下にも、風上にも、そして風下・風上の両方にも香るような、何らかの香はあるのでしょうか？”

‘‘อตฺถานนฺท, กิญฺจิ คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ. ‘‘กตมญฺจ ปน, ภนฺเต, คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ?

“アーナンダよ、風下にも、風上にも、そして風下・風上の両方にも香るような香はある”“世尊よ、風下にも、風上にも、そして風下・風上の両方にも香るような香とは、どのようなものでしょうか？”

‘‘อิธานนฺท, ยสฺมึ คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ[Pg.227], สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต.

“アーナンダよ、この世で、ある村や町において、女であれ男であれ、仏に帰依し、法に帰依し、僧に帰依している者がいる。殺生を離れ、不当な利得（盗み）を離れ、不道徳な性関係を離れ、偽りの言葉を離れ、放逸の原因となる酒類を離れている。戒を持ち、善き徳を備え、物惜しみの汚れを離れた心で家庭に住み、施しに心を開き、施しの準備を整え、分かち合うことを喜び、乞われることに応じ、施しと分配を喜んでいる者である”

‘‘ตสฺส ทิสาสุ สมณพฺราหฺมณา วณฺณํ ภาสนฺติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’’’ติ.

“あらゆる方角の沙門や婆羅門たちが、その者の徳を讃えるのである。‘どこどこの村あるいは町の、あの女（あるいは男）は、仏に帰依し、法に帰依し、僧に帰依している。殺生を離れ、不当な利得を離れ、不道徳な性関係を離れ、偽りの言葉を離れ、放逸の原因となる酒類を離れている。戒を持ち、善き徳を備え、物惜しみの汚れを離れた心で家庭に住み、施しに心を開き、施しの準備を整え、分かち合うことを喜び、乞われることに応じ、施しと分配を喜んでいる’と”

‘‘เทวตาปิสฺส วณฺณํ ภาสนฺติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’ติ. อิทํ โข ตํ, อานนฺท, คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ.

“神々もまた、その人の徳を称えます。すなわち、‘どこそこの村や町において、ある女、あるいはある男が、仏に帰依し、法に帰依し、僧に帰依している。生き物を殺すことを離れ、……（中略）……、怠慢の原因となる酒類を飲むことを離れている。戒を具え、善き法（徳）を持ち、物惜しみの汚れを離れた心で、家で生活し、気前よく施し、手は浄められ、捨てることを喜び、乞われるにふさわしく、分かち合うことを喜んでいる’と。アーナンダよ、これこそが、風下に流れるだけでなく、風上にも流れ、風下と風上の両方に流れる、その香りの種類（徳の香り）である。”

‘‘น ปุปฺผคนฺโธ ปฏิวาตเมติ,น จนฺทนํ ตครมลฺลิกา วา;

สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ,สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายตี’’ติ. นวมํ;

“花の香りは風上には届かない。栴檀も、タガラ（沈香の一種）も、ジャスミンも同様である。しかし、善き人々の徳の香りは風上にも届く。善き人は、あらゆる方角にその徳の香りを漂わせるのである。”（第九の経）

๑๐. จูฬนิกาสุตฺตํ

10. “小千世界経（チューラニカー・スッタ）”

๘๑. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขาเมตํ, ภนฺเต, ภควโต [Pg.228] สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ภควโต, อานนฺท, สิขิสฺส อภิภู นาม สาวโก พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปสี’ติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กีวตกํ ปโหติ สเรน วิญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สาวโก โส, อานนฺท, อปฺปเมยฺยา ตถาคตา’’ติ.

81. “その時、尊者アーナンダは世尊のもとへ参じた。参じて世尊を礼拝し、一方に座った。一方に座った尊者アーナンダは世尊にこう申し上げた。‘世尊よ、私は世尊の御前から直接聞き、直接学びました。“アーナンダよ、シキー世尊の弟子であるアビブーという者は、梵天界に立ちながら、千の世界にその声を響かせた”と。世尊よ、阿羅漢であり、正自覚者である世尊は、どれほどの範囲に声を届かせることができるのでしょうか？’‘アーナンダよ、彼は弟子にすぎない。諸々の如来は、計り知れず、比較の対象ではないのだ。’

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ภควโต, อานนฺท, สิขิสฺส อภิภู นาม สาวโก พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปสี’ติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กีวตกํ ปโหติ สเรน วิญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สาวโก โส, อานนฺท, อปฺปเมยฺยา ตถาคตา’’ติ.

“二度目もまた、尊者アーナンダは世尊にこう申し上げた。‘世尊よ、私は世尊の御前から直接聞き、直接学びました。“アーナンダよ、シキー世尊の弟子であるアビブーという者は、梵天界に立ちながら、千の世界にその声を響かせた”と。世尊よ、阿羅漢であり、正自覚者である世尊は、どれほどの範囲に声を届かせることができるのでしょうか？’‘アーナンダよ、彼は弟子にすぎない。諸々の如来は、計り知れず、比較の対象ではないのだ。’

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขาเมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ภควโต, อานนฺท, สิขิสฺส อภิภู นาม สาวโก พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปสี’ติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กีวตกํ ปโหติ สเรน วิญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สุตา เต, อานนฺท, สหสฺสี จูฬนิกา โลกธาตู’’ติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล! ยํ ภควา ภาเสยฺย. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตนหานนฺท, สุณาหิ สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“三度目もまた、尊者アーナンダは世尊にこう申し上げた。‘世尊よ、私は世尊の御前から直接聞き、直接学びました。“アーナンダよ、シキー世尊の弟子であるアビブーという者は、梵天界に立ちながら、千の世界にその声を響かせた”と。世尊よ、阿羅漢であり、正自覚者である世尊は、どれほどの範囲に声を届かせることができるのでしょうか？’‘アーナンダよ、お前は“千の小世界（小千世界）”について聞いたことがあるか？’‘世尊よ、今こそその時です。善逝よ、今こそその時です。世尊が説かれることを、比丘たちは世尊から聞いて、それを保持することでしょう。’‘それならば、アーナンダよ、よく聞き、よく心に留めなさい。説くことにしよう。’‘はい、世尊’と尊者アーナンダは世尊に応答した。世尊はこう説かれた。”

‘‘ยาวตา, อานนฺท, จนฺทิมสูริยา ปริหรนฺติ, ทิสา ภนฺติ วิโรจนา, ตาว สหสฺสธา โลโก. ตสฺมึ สหสฺสธา โลเก สหสฺสํ จนฺทานํ, สหสฺสํ สูริยานํ, สหสฺสํ สิเนรุปพฺพตราชานํ, สหสฺสํ ชมฺพุทีปานํ, สหสฺสํ อปรโคยานานํ, สหสฺสํ อุตฺตรกุรูนํ, สหสฺสํ ปุพฺพวิเทหานํ, จตฺตาริ มหาสมุทฺทสหสฺสานิ, จตฺตาริ มหาราชสหสฺสานิ, สหสฺสํ จาตุมหาราชิกานํ, สหสฺสํ ตาวตึสานํ, สหสฺสํ ยามานํ, สหสฺสํ ตุสิตานํ, สหสฺสํ นิมฺมานรตีนํ, สหสฺสํ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ, สหสฺสํ พฺรหฺมโลกานํ – อยํ วุจฺจตานนฺท, สหสฺสี จูฬนิกา โลกธาตุ.

“アーナンダよ、月と太陽が巡り、諸方が輝き照らされる範囲、その千倍の広さが一つの世界（小千世界）である。その千倍の世界の中には、千の月、千の太陽、千の須弥山王、千の閻浮提、千の西牛貨洲、千の北倶盧洲、千の東勝身洲、四千の大海、四千の四大王衆、千の四大王衆天、千の三十三天、千の夜摩天、千の兜率天、千の化楽天、千の他化自在天、千の梵天界がある。アーナンダよ、これが‘千の小世界（小千世界）’と呼ばれるものである。”

‘‘ยาวตานนฺท[Pg.229], สหสฺสี จูฬนิกา โลกธาตุ ตาว สหสฺสธา โลโก. อยํ วุจฺจตานนฺท, ทฺวิสหสฺสี มชฺฌิมิกา โลกธาตุ.

“アーナンダよ、千の小世界の範囲を、さらに千倍した世界がある。アーナンダよ、これは‘二千の中世界（中千世界）’と呼ばれる。”

‘‘ยาวตานนฺท, ทฺวิสหสฺสี มชฺฌิมิกา โลกธาตุ ตาว สหสฺสธา โลโก. อยํ วุจฺจตานนฺท, ติสหสฺสี มหาสหสฺสี โลกธาตุ.

“アーナンダよ、二千の中世界の範囲を、さらに千倍した世界がある。アーナンダよ、これは‘三千の大千世界（大千世界）’と呼ばれる。”

‘‘อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺย, ยาวตา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ.

“アーナンダよ、如来は望むならば、三千大千世界にその声を届かせることができ、また望むところまでの範囲に声を届かせることができるのだ。”

‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, ภควา ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺย, ยาวตา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ? ‘‘อิธานนฺท, ตถาคโต ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ โอภาเสน ผเรยฺย. ยทา เต สตฺตา ตํ อาโลกํ สญฺชาเนยฺยุํ, อถ ตถาคโต โฆสํ กเรยฺย สทฺทมนุสฺสาเวยฺย. เอวํ โข, อานนฺท, ตถาคโต ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺย, ยาวตา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ.

“世尊よ、世尊はどのようにして三千大千世界に声を届かせ、また望むところまでの範囲に声を届かせることができるのでしょうか？’‘アーナンダよ、ここで如来は、三千大千世界を光で満たす。それらの生きとし生けるものがその光を認識したとき、如来は声を上げ、音を響かせるのである。アーナンダよ、このようにして如来は、三千大千世界にその声を届かせ、また望むところまでの範囲に声を届かせることができるのだ。’

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท (อายสฺมนฺตํ อุทายึ) เอตทโวจ – ‘‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม สตฺถา เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘กึ ตุยฺเหตฺถ, อาวุโส อานนฺท, ยทิ เต สตฺถา เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ? เอวํ วุตฺเต ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘มา เหวํ, อุทายิ, มา เหวํ, อุทายิ. สเจ, อุทายิ, อานนฺโท อวีตราโค กาลํ กเรยฺย, เตน จิตฺตปฺปสาเทน สตฺตกฺขตฺตุํ เทเวสุ เทวรชฺชํ กาเรยฺย, สตฺตกฺขตฺตุํ อิมสฺมึเยว ชมฺพุทีเป มหารชฺชํ กาเรยฺย. อปิ จ, อุทายิ, อานนฺโท ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. ทสมํ.

“このように説かれたとき、尊者アーナンダは尊者ウダーイーにこう言った。‘私にとっては何という利益だろうか、私にとっては何という幸運だろうか、このように大きな神通力と威神力をお持ちの方が、私の師であるということは。’このように言われたとき、尊者ウダーイーは尊者アーナンダにこう言った。‘友アーナンダよ、あなたの師がこのように大きな神通力と威神力をお持ちだとして、それがあなたに何の関係があるというのですか？’このように言われたとき、世尊は尊者ウダーイーにこう説かれた。‘ウダーイーよ、そんな風に言ってはならない。ウダーイーよ、そんな風に言ってはならない。ウダーイーよ、もしアーナンダが執着を離れないままに亡くなったとしても、その心の清浄な喜びによって、天界において七度、天界の王となるだろう。また、この閻浮提において七度、偉大な王（転輪聖王）となるだろう。しかしながら、ウダーイーよ、アーナンダはこの現世において、必ずや完全な涅槃に入るであろう。’第十の経。”

อานนฺทวคฺโค ตติโย.

“アーナンダ品　第三（完了）。”

ตสฺสุทฺทานํ –

“その要目は以下の通りである。”

ฉนฺโน อาชีวโก สกฺโก, นิคณฺโฐ จ นิเวสโก;

ทุเว ภวา สีลพฺพตํ, คนฺธชาตญฺจ จูฬนีติ.

チャンナ、アージーヴァカ、サッカ、ニガンタ、そして勧誘者。二つの有、戒禁、香、および小（の世界）。

(๙) ๔. สมณวคฺโค

（九） 第四 サマナ（沙門）品

๑. สมณสุตฺตํ

1. 一 サマナ（沙門）経

๘๒. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.230], ภิกฺขเว, สมณสฺส สมณิยานิ สมณกรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อธิสีลสิกฺขาสมาทานํ, อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทานํ, อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สมณสฺส สมณิยานิ สมณกรณียานิ.

82. “比丘たちよ、沙門にとって、沙門に属する、沙門としてなすべき三つの仕事（沙門作法）がある。その三つとは何か？ 増上戒学の受持、増上心学の受持、増上慧学の受持である。比丘たちよ、これらが沙門にとって、沙門に属する、沙門としてなすべき三つの仕事である。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、それゆえに、このように修学すべきである。‘増上戒学の受持において、我らの意欲（欲求）は強固なものとなるであろう。増上心学の受持において、我らの意欲は強固なものとなるであろう。増上慧学の受持において、我らの意欲は強固なものとなるであろう’と。比丘たちよ、このように修学すべきである。” 第一（の経が終った）。

๒. คทฺรภสุตฺตํ

2. 二 ガドラバ（驢馬）経

๘๓. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คทฺรโภ โคคณํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ทมฺโม, อหมฺปิ ทมฺโม’ติ. ตสฺส น ตาทิโส วณฺโณ โหติ เสยฺยถาปิ คุนฺนํ, น ตาทิโส สโร โหติ เสยฺยถาปิ คุนฺนํ, น ตาทิสํ ปทํ โหติ เสยฺยถาปิ คุนฺนํ. โส โคคณํเยว ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ทมฺโม, อหมฺปิ ทมฺโม’’’ติ.

83. “比丘たちよ、例えば、驢馬（ロバ）が‘私も牛だ、私も牛だ’と言いながら、牛の群れの後をずっと追っているとする。しかし、その驢馬には牛のような色もなく、牛のような声もなく、牛のような足跡（蹄）もない。その驢馬はただ‘私も牛だ、私も牛だ’と言いながら、牛の群れの後を追っているにすぎない。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ภิกฺขุสงฺฆํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ภิกฺขุ, อหมฺปิ ภิกฺขู’ติ. ตสฺส น ตาทิโส ฉนฺโท โหติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน เสยฺยถาปิ อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ, น ตาทิโส ฉนฺโท โหติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน เสยฺยถาปิ อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ, น ตาทิโส ฉนฺโท โหติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน เสยฺยถาปิ อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ. โส ภิกฺขุสงฺฆํเยว ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ภิกฺขุ, อหมฺปิ ภิกฺขู’’’ติ.

“比丘たちよ、それと同じように、この世にある比丘が‘私も比丘だ、私も比丘だ’と言いながら、比丘サンガ（比丘の集い）の後をずっと追っている。しかし、その者には他の比丘たちのような増上戒学の受持に対する強い意欲がなく、増上心学の受持に対する強い意欲がなく、増上慧学の受持に対する強い意欲もない。その者はただ‘私も比丘だ、私も比丘だ’と言いながら、比丘サンガの後を追っているにすぎない。”

‘‘ตสฺมาติห[Pg.231], ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、それゆえに、このように修学すべきである。‘増上戒学の受持において、我らの意欲は強固なものとなるであろう。増上心学の受持において、我らの意欲は強固なものとなるであろう。増上慧学の受持において、我らの意欲は強固なものとなるであろう’と。比丘たちよ、このように修学すべきである。” 第二（の経が終った）。

๓. เขตฺตสุตฺตํ

3. 三 ケッタ（田）経

๘๔. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, กสฺสโก คหปติ ปฏิกจฺเจว เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กโรติ สุมติกตํ. ปฏิกจฺเจว เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กริตฺวา สุมติกตํ กาเลน พีชานิ ปติฏฺฐาเปติ. กาเลน พีชานิ ปติฏฺฐาเปตฺวา สมเยน อุทกํ อภิเนติปิ อปเนติปิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กสฺสกสฺส คหปติสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ.

84. “比丘たちよ、耕作者である居士（農夫）には、あらかじめなすべき三つの仕事がある。その三つとは何か？ 比丘たちよ、この世で農夫は、まず初めに田をよく耕し、平らにならす。まず初めに田をよく耕し、平らにならした後に、適した時期に種をまく。適した時期に種をまいた後に、時宜に応じて水を引き入れ、また排出する。比丘たちよ、これらが農夫である居士があらかじめなすべき三つの仕事である。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีณิมานิ ภิกฺขุสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อธิสีลสิกฺขาสมาทานํ, อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทานํ, อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ภิกฺขุสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ.

“比丘たちよ、それと同じように、比丘にも（本格的な修行の）前にあらかじめなすべき三つの仕事がある。その三つとは何か？ 増上戒学の受持、増上心学の受持、増上慧学の受持である。比丘たちよ、これらが比丘があらかじめなすべき三つの仕事である。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、それゆえに、このように修学すべきである。‘増上戒学の受持において、我らの意欲は強固なものとなるであろう。増上心学の受持において、我らの意欲は強固なものとなるであろう。増上慧学の受持において、我らの意欲は強固なものとなるであろう’と。比丘たちよ、このように修学すべきである。” 第三（の経が終った）。

๔. วชฺชิปุตฺตสุตฺตํ

4. 四 ヴァッジプッタ（ヴァッジ族の子）経

๘๕. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข อญฺญตโร วชฺชิปุตฺตโก ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส วชฺชิปุตฺตโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธิกมิทํ, ภนฺเต, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. นาหํ[Pg.232], ภนฺเต, เอตฺถ สกฺโกมิ สิกฺขิตุ’’นฺติ. ‘‘สกฺขิสฺสสิ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตุํ – อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย อธิปญฺญาสิกฺขายา’’ติ? ‘‘สกฺโกมหํ, ภนฺเต, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตุํ – อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย, อธิปญฺญาสิกฺขายา’’ติ. ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขสฺสุ – อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย, อธิปญฺญาสิกฺขาย’’.

85. ある時、世尊はヴェーサーリーの、大林（マハーヴァナ）にある重閣講堂に滞在しておられた。その時、一人のヴァッジ族出身の比丘が世尊の所へ近づき、世尊を礼拝して片脇に座った。片脇に座ったそのヴァッジ族の比丘は、世尊に次のように申し上げた。“世尊よ、この百五十を超える学処（戒律）は、半月ごとに誦出されます。世尊よ、私はこれら（すべて）において修学することができません。”“比丘よ、それでは、あなたは三つの学、すなわち増上戒学、増上心学、増上慧学を修めることはできるか？”“世尊よ、それら三つの学、すなわち増上戒学、増上心学、増上慧学を修めることなら、私はできます。”“比丘よ、それゆえに、あなたはこれら三つの学、すなわち増上戒学、増上心学、増上慧学において修学しなさい。”

‘‘ยโต โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อธิสีลมฺปิ สิกฺขิสฺสสิ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขิสฺสสิ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขิสฺสสิ, ตสฺส ตุยฺหํ ภิกฺขุ อธิสีลมฺปิ สิกฺขโต อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขโต อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขโต ราโค ปหียิสฺสติ, โทโส ปหียิสฺสติ, โมโห ปหียิสฺสติ. โส ตฺวํ ราคสฺส ปหานา โทสสฺส ปหานา โมหสฺส ปหานา ยํ อกุสลํ น ตํ กริสฺสสิ, ยํ ปาปํ น ตํ เสวิสฺสสี’’ติ.

“比丘よ、あなたがもし増上戒をも修め、増上心をも修め、増上慧をも修めるならば、そのように増上戒、増上心、増上慧を修めるあなたにとって、貪欲は捨てられ、嗔恚は捨てられ、愚痴は捨てられるであろう。あなたは貪欲を捨てるがゆえに、嗔恚を捨てるがゆえに、愚痴を捨てるがゆえに、いかなる不善をも行わず、いかなる悪をもなさないであろう。”

อถ โข โส ภิกฺขุ อปเรน สมเยน อธิสีลมฺปิ สิกฺขิ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขิ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขิ. ตสฺส อธิสีลมฺปิ สิกฺขโต อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขโต อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขโต ราโค ปหียิ, โทโส ปหียิ, โมโห ปหียิ. โส ราคสฺส ปหานา โทสสฺส ปหานา โมหสฺส ปหานา ยํ อกุสลํ ตํ นากาสิ, ยํ ปาปํ ตํ น เสวีติ. จตุตฺถํ.

その後、その比丘は後の時に、増上戒をも修め、増上心をも修め、増上慧をも修めた。増上戒、増上心、増上慧を修めたその比丘にとって、貪欲は捨てられ、嗔恚は捨てられ、愚痴は捨てられた。彼は貪欲、嗔恚、愚痴を捨てたがゆえに、いかなる不善も行わず、いかなる悪もなさなかった。 第四（の経が終った）。

๕. เสกฺขสุตฺตํ

5. 五 セッカ（有学）経

๘๖. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

86. その時、ある比丘が世尊がおられるところに近づいた。近づいてから、世尊に礼拝し、一方に座った。一方に座ったその比丘は、世尊に次のように申し上げた。

‘‘‘เสโข, เสโข’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, เสโข โหตี’’ติ? ‘‘สิกฺขตีติ โข, ภิกฺขุ, ตสฺมา เสโขติ วุจฺจติ. กิญฺจ สิกฺขติ? อธิสีลมฺปิ สิกฺขติ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขติ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขติ. สิกฺขตีติ โข, ภิกฺขุ, ตสฺมา เสโขติ วุจฺจตี’’ติ.

“尊師よ、‘有学（うがく）、有学’と言われます。尊師よ、どのような理由で有学となるのでしょうか？”“比丘よ、修行する（学ぶ）からこそ、有学と呼ばれるのである。では、何を修行するのか？ 増上戒（ぞうじょうかい）を修行し、増上心（ぞうじょうしん）を修行し、増上慧（ぞうじょうえ）を修行するのである。比丘よ、修行するからこそ、有学と呼ばれるのである。”

‘‘เสขสฺส สิกฺขมานสฺส, อุชุมคฺคานุสาริโน;

ขยสฺมึ ปฐมํ ญาณํ, ตโต อญฺญา อนนฺตรา.

“直道（じきどう）に従い修行している有学の者には、まず（煩悩の）滅尽における智（道智）が生じ、その直後に完全な悟り（阿羅漢果）が生じる。”

‘‘ตโต อญฺญาวิมุตฺตสฺส, ญาณํ เว โหติ ตาทิโน;

อกุปฺปา เม วิมุตฺตีติ, ภวสํโยชนกฺขเย’’ติ. ปญฺจมํ;

( )

“次に、完全な悟りによって解脱し、如実（不動）なる者には、‘有（う）の結縛（ゆいばく）の滅尽において、私の解脱は揺るぎない’という智が実に生じるのである。”（第五の経）

๖. ปฐมสิกฺขาสุตฺตํ

6. 第一の修行の経（第一学処経）

๘๗. ‘‘สาธิกมิทํ[Pg.233], ภิกฺขเว, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ, ยตฺถ อตฺตกามา กุลปุตฺตา สิกฺขนฺติ. ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา, ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ.

87. “比丘たちよ、百五十を超えるこれらの学習項目（戒本）は、半月ごとに唱えられる。そこにおいて、自らの利益を望む善男子たちが修行するのである。比丘たちよ、これら三つの修行（三学）があり、それらの中にこれらすべての学習項目は含まれる。その三つとは何か？ 増上戒学、増上心学、増上慧学である。比丘たちよ、これら三つの修行があり、それらの中にこれらすべての学習項目は含まれるのである。”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ, ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

“比丘たちよ、ここに、ある比丘が戒（三学の戒）において円満に修め、定（三学の定）においては適度に修め、慧（三学の慧）においても適度に修めている。彼は、微細な学習項目を犯すこともあるが、そこから脱する。それはなぜか？ 比丘たちよ、それら（微細な戒）において、聖者が（犯すことや脱することに）不適格であるとは、私は説いていないからである。しかし、梵行（ぼんぎょう）の基礎であり、梵行に相応しい学習項目（重戒）においては、常に戒を保ち、堅固に戒を保ち、それらの学習項目を厳格に守って修行する。彼は、三つの結縛を滅尽したことにより、預流者（よるしゃ）となり、悪道に堕ちることのない決定的（な身）であり、悟りへと向かう者となる。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.

“比丘たちよ、またここに、ある比丘が戒において円満に修め、定においては適度に修め、慧においても適度に修めている。彼は、微細な学習項目を犯すこともあるが、そこから脱する。それはなぜか？ 比丘たちよ、それらにおいて、聖者が不適格であるとは、私は説いていないからである。しかし、梵行の基礎であり、梵行に相応しい学習項目においては、常に戒を保ち、堅固に戒を保ち、それらの学習項目を厳格に守って修行する。彼は、三つの結縛を滅尽し、欲・瞋・痴を減弱させたことにより、一来者（いっらいしゃ）となり、一度だけこの世に還ってきて、苦の終焉をもたらす。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ [Pg.234] สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา.

“比丘たちよ、またここに、ある比丘が戒において円満に修め、定において円満に修め、慧においては適度に修めている。彼は、微細な学習項目を犯すこともあるが、そこから脱する。それはなぜか？ 比丘たちよ、それらにおいて、聖者が不適格であるとは、私は説いていないからである。しかし、梵行の基礎であり、梵行に相応しい学習項目においては、常に戒を保ち、堅固に戒を保ち、それらの学習項目を厳格に守って修行する。彼は、五つの下分結（げぶんけつ）を滅尽したことにより、化生（けしょう）の者となり、その場所（梵天界）で涅槃に入り、その世界から還ることのない者（不還者）となる。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย ปริปูรการี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“比丘たちよ、またここに、ある比丘が戒において円満に修め、定において円満に修め、慧においても円満に修めている。彼は、微細な学習項目を犯すこともあるが、そこから脱する。それはなぜか？ 比丘たちよ、それらにおいて、聖者が不適格であるとは、私は説いていないからである。しかし、梵行の基礎であり、梵行に相応しい学習項目においては、常に戒を保ち、堅固に戒を保ち、それらの学習項目を厳格に守って修行する。彼は、諸々の漏（ろ）を滅尽したことにより、漏のない心解脱（しんげだつ）と慧解脱（えげだつ）を、現世において自ら卓越した知恵で悟り、証得して住むのである。”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ปเทสํ ปเทสการี อาราเธติ ปริปูรํ ปริปูรการี. อวญฺฌานิ ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สิกฺขาปทานิ วทามี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、このように、一部を修める者は一部を成し遂げ、円満に修める者は円満に成し遂げる。比丘たちよ、私は、これらの学習項目が空しいものであるとは説かない（実りあるものであると説く）のである。”（第六の経）

๗. ทุติยสิกฺขาสุตฺตํ

7. 第二の修行の経（第二学処経）

๘๘. ‘‘สาธิกมิทํ, ภิกฺขเว, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ ยตฺถ อตฺตกามา กุลปุตฺตา สิกฺขนฺติ. ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ.

88. “比丘たちよ、百五十を超えるこれらの学習項目（戒本）は、半月ごとに唱えられる。そこにおいて、自らの利益を望む善男子たちが修行するのである。比丘たちよ、これら三つの修行があり、それらの中にこれらすべての学習項目は含まれる。その三つとは何か？ 増上戒学、増上心学、増上慧学である。比丘たちよ、これら三つの修行があり、それらの中にこれらすべての学習項目は含まれるのである。”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สตฺตกฺขตฺตุปรโม โหติ. สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โกลํโกโล โหติ, ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. โส ติณฺณํ [Pg.235] สํโยชนานํ ปริกฺขยา เอกพีชี โหติ, เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.

“比丘たちよ、ここに、ある比丘は戒（シーラ）を完全に満たし、定（サマーディ）をある程度行い、慧（パンニャー）をある程度行っています。彼は、軽微な、あるいは極めて軽微な学処を犯すこともあり、そこから復帰（悔い改め）もします。それはなぜでしょうか。比丘たちよ、なぜなら、これらの学処において、私が（聖者にとって）不適合であるとは説かなかったからです。しかし、清浄行の根本であり、清浄行にふさわしい学処については、不動の戒を保ち、堅固な戒を保ち、学処を正しく受持して学びます。彼は三つの結（サンヨージャナ）を滅尽したことにより、最大でも七回（人界・天界を）転生する‘七生畢竟者（サッタッカトゥパラマ）’となり、七回まで天界と人界を転生し巡ったのち、苦の終焉を遂げます。あるいは、三つの結を滅尽したことにより、二つか三つの家（転生）を巡って苦の終焉を遂げる‘家家（コーランコーラ）’となります。あるいは、三つの結を滅尽したことにより、ただ一度だけ人間としての生を受けて苦の終焉を遂げる‘一子（エーカビージー）’となります。あるいは、三つの結を滅尽し、貪・瞋・癡を希薄にしたことにより‘一来者（サカダーガーミー）’となり、一度だけこの世界に戻って苦の終焉を遂げます。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุทฺธํโสโต อกนิฏฺฐคามี. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุปหจฺจปรินิพฺพายี โหติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อนฺตราปรินิพฺพายี โหติ.

“比丘たちよ、またここに、ある比丘は戒を完全に満たし、定を完全に満たし、慧をある程度行っています。彼は、軽微な、あるいは極めて軽微な学処を犯すこともあり、そこから復帰もします。それはなぜでしょうか。比丘たちよ、なぜなら、それらの学処において、私が不適合であるとは説かなかったからです。しかし、清浄行の根本であり、清浄行にふさわしい学処については、不動の戒を保ち、堅固な戒を保ち、学処を正しく受持して学びます。彼は、五下分結を滅尽したことにより、上流（上の界）へ向かい色究竟天に至る‘上流究竟者（アカニッタガーミー）’となります。あるいは、五下分結を滅尽したことにより、‘有行般涅槃者’となります。あるいは、五下分結を滅尽したことにより、‘無行般涅槃者’となります。あるいは、五下分結を滅尽したことにより、‘生般涅槃者’となります。あるいは、五下分結を滅尽したことにより、‘中般涅槃者’となります。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย ปริปูรการี. โส ยานิ ตานิ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“比丘たちよ、またここに、ある比丘は戒を完全に満たし、定を完全に満たし、慧を完全に満たしています。彼は、不動の戒を保ち、堅固な戒を保ち、学処を正しく受持して学びます。彼は、諸々の漏（アーサヴァ）が尽きたことにより、漏のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵によって覚り、証得して住みます。”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ปเทสํ ปเทสการี อาราเธติ, ปริปูรํ ปริปูรการี, อวญฺฌานิ ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สิกฺขาปทานิ วทามี’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、このように、一部分（の一部）を行う者はその一部分を成し遂げ、完全に満たす者は完全なものを成し遂げます。比丘たちよ、私は学処が不毛（無益）なものではないと説くのです。”第七の経が終了。

๘. ตติยสิกฺขาสุตฺตํ

8. 第三学処経

๘๙. ‘‘สาธิกมิทํ, ภิกฺขเว, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ ยตฺถ อตฺตกามา กุลปุตฺตา สิกฺขนฺติ. ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา [Pg.236] ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ.

89. “比丘たちよ、百五十を超えるこの学処は、半月ごとに唱えられており、そこにおいて、自らの利益を求める良家の男子たちが学んでいます。比丘たちよ、これら三つの学（トレーニング）があり、これらすべての学処はその中に含まれます。三つとは何か。増上戒学、増上心学、増上慧学です。比丘たちよ、これらが三つの学であり、これらすべての学処はその中に含まれるのです。”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย ปริปูรการี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อนฺตราปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุปหจฺจปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุทฺธํโสโต โหติ อกนิฏฺฐคามี ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา, ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา เอกพีชี โหติ, เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โกลํโกโล โหติ, ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สตฺตกฺขตฺตุปรโม โหติ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.

“比丘たちよ、ここに、戒において完全に修行し、定において完全に修行し、慧において完全に修行する比丘がいる。彼は、微細な、あるいは極めて微細な学処を犯すこともあり、またそれから脱することもある。それはなぜか。比丘たちよ、これらにおいて、聖者にとって［解脱の］不可能性であるとは、私は説かないからである。しかし、清浄行の根本であり、清浄行にふさわしい学処については、戒を堅固に守り、不動の戒を持ち、学処を正しく受けて修習する。彼は、諸々の漏（煩悩）が尽きることによって、漏のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵で悟り、証得して住む。もしそれを達成できず、証得できないならば、五下分結を滅尽したことにより、中般涅槃者（アンタラーパリニッパーイー）となる。あるいは、それを達成できず、証得できないならば、五下分結を滅尽したことにより、生般涅槃者（ウパハッチャパリニッパーイー）となる。あるいは、それを達成できず、証得できないならば、五下分結を滅尽したことにより、無行般涅槃者（アサンカーラパリニッパーイー）となる。あるいは、それを達成できず、証得できないならば、五下分結を滅尽したことにより、有行般涅槃者（ササンカーラパリニッパーイー）となる。あるいは、それを達成できず、証得できないならば、五下分結を滅尽したことにより、上流色究竟天行者（ウッダンソート・アカニッタガーミー）となる。あるいは、それを達成できず、証得できないならば、三結を滅尽し、貪・瞋・癡が希薄になることによって、一来者（サカダーガーミー）となり、一度だけこの世に戻って苦の終焉をもたらす。あるいは、それを達成できず、証得できないならば、三結を滅尽したことにより、一種子（エーカビージー）となり、一度だけ人間の生存を生じて、苦の終焉をもたらす。あるいは、それを達成できず、証得できないならば、三結を滅尽したことにより、家家（コーランコーラ）となり、二つ三つの家を転々と輪廻したのちに、苦の終焉をもたらす。あるいは、それを達成できず、証得できないならば、三結を滅尽したことにより、七生究極（サッタックハットゥパラマ）となり、天界と人間界を最大で七回まで転々と輪廻したのちに、苦の終焉をもたらす。”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ปริปูรํ ปริปูรการี อาราเธติ ปเทสํ ปเทสการี. อวญฺฌานิตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สิกฺขาปทานิ วทามี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、このように、完全に修行する者は完全な結果を成し遂げ、部分的に修行する者は部分的な結果を成し遂げる。比丘たちよ、学処は無益ではないと私は説くのである。”第八の経が終わった。

๙. ปฐมสิกฺขตฺตยสุตฺตํ

9. 第一・三学経

๙๐. ‘‘ติสฺโส [Pg.237] อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา.

90. “比丘たちよ、これら三つの修行（学）がある。いかなる三つか。増上戒学、増上心学、増上慧学である。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา.

“比丘たちよ、増上戒学とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、比丘が戒を備え、別解脱律儀によって自らを護り……（中略）……学処を正しく受けて修習する。比丘たちよ、これを増上戒学と呼ぶ。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา.

“比丘たちよ、増上心学とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、比丘が諸々の欲から離れ……（中略）……第四禅を具足して住む。比丘たちよ、これを増上心学と呼ぶ。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญาสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญาสิกฺขา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、増上慧学とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、比丘が‘これは苦である’とありのままに知る。……（中略）……‘これは苦の滅へと導く道である’とありのままに知る。比丘たちよ、これを増上慧学と呼ぶ。比丘たちよ、これらが三つの修行（学）である。”第九の経が終わった。

๑๐. ทุติยสิกฺขตฺตยสุตฺตํ

10. 第二・三学経

๙๑. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา.

91. “比丘たちよ、これら三つの修行（学）がある。いかなる三つか。増上戒学、増上心学、増上慧学である。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา.

“比丘たちよ、増上戒学とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、比丘が戒を備え、別解脱律儀によって自らを護り……（中略）……学処を正しく受けて修習する。比丘たちよ、これを増上戒学と呼ぶ。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา.

“比丘たちよ、増上心学とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、比丘が諸々の欲から離れ……（中略）……第四禅を具足して住む。比丘たちよ、これを増上心学と呼ぶ。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญาสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญา สิกฺขา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา’’ติ.

“比丘たちよ、増上慧学とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、比丘が諸々の漏（煩悩）が尽きることによって、漏のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵で悟り、証得して住む。比丘たちよ、これを増上慧学と呼ぶ。比丘たちよ、これらが三つの修行（学）である。”

‘‘อธิสีลํ [Pg.238] อธิจิตฺตํ, อธิปญฺญญฺจ วีริยวา;

ถามวา ธิติมา ฌายี, สโต คุตฺตินฺทฺริโย จเร.

“精進あり、力量あり、堅固で、禅定を修め、正念あり、感官を護る者は、増上戒、増上心、増上慧を実践すべきである。”

‘‘ยถา ปุเร ตถา ปจฺฉา, ยถา ปจฺฉา ตถา ปุเร;

ยถา อโธ ตถา อุทฺธํ, ยถา อุทฺธํ ตถา อโธ.

“以前のようには以後も、以後のようには以前も。下（足下）のようには上（頭上）も、上のようには下も。”

‘‘ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา;

อภิภุยฺย ทิสา สพฺพา, อปฺปมาณสมาธินา.

“昼のようには夜も、夜のようには昼も。計り知れない定をもって、一切の方角を圧倒して［修行せよ］。”

‘‘ตมาหุ เสขํ ปฏิปทํ, อโถ สํสุทฺธจาริยํ ;

ตมาหุ โลเก สมฺพุทฺธํ, ธีรํ ปฏิปทนฺตคุํ.

“その者を、実践ある有学（セーカ）と呼び、また清浄な行いある者と呼ぶ。世において、その者を、実践を極めた賢明な正覚者（サンブッダ）と呼ぶ。”

‘‘วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, ตณฺหากฺขยวิมุตฺติโน;

ปชฺโชตสฺเสว นิพฺพานํ, วิโมกฺโข โหติ เจตโส’’ติ. ทสมํ;

“渇愛が尽きて解脱した者には、灯火の消滅するように、識が滅することによって、心の解脱が起こるのである。”第十の経が終わった。

๑๑. สงฺกวาสุตฺตํ

11. サンカヴァ経

๙๒. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน สงฺกวา นาม โกสลานํ นิคโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา สงฺกวายํ วิหรติ. เตน โข ปน สมเยน กสฺสปโคตฺโต นาม ภิกฺขุ สงฺกวายํ อาวาสิโก โหติ. ตตฺร สุทํ ภควา สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. อถ โข กสฺสปโคตฺตสฺส ภิกฺขุโน ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’’ติ. อถ โข ภควา สงฺกวายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน ราชคหํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ราชคหํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ราชคเห วิหรติ.

92. ある時、世尊は多くの比丘衆とともにコーサラ国を遊行され、サンカヴァーという名のコーサラ人の村に到着された。そこで世尊はサンカヴァーに滞在された。その時、カッサパゴッタという名の比丘がサンカヴァーの住職であった。そこで世尊は、学処（戒律）に関する法話によって、比丘たちを教示し、勧発し、激励し、喜ばせておられた。すると、カッサパゴッタ比丘は、世尊が学処に関する法話によって比丘たちを教示・勧発・激励・歓喜させておられるのを見て、“この沙門はあまりにも（削ぎ落とすように）厳格すぎる”と考えて、不満と不快の念を抱いた。その後、世尊はサンカヴァーに心ゆくまで滞在されると、王舎城（ラージャガハ）へと遊行に出発された。順次に遊行を続けられ、王舎城に到着された。そこで世尊は王舎城に滞在された。

อถ โข กสฺสปโคตฺตสฺส ภิกฺขุโน อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อหุเทว กุกฺกุจฺจํ อหุ วิปฺปฏิสาโร – ‘‘อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา[Pg.239]; ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ; ยสฺส เม ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยํ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อจฺจยํ อจฺจยโต เทเสยฺย’’นฺติ. อถ โข กสฺสปโคตฺโต ภิกฺขุ เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ราชคหํ เตน ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน เยน ราชคหํ เยน คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข กสฺสปโคตฺโต ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

さて、世尊が去られて間もなく、カッサパゴッタ比丘に後悔と心の痛み（慙愧）が湧き起こった。“私は実に利益を得られなかった、私は実に不運であった。私にとって不運であった、幸運ではなかった。世尊が学処に関する法話によって比丘たちを教示・勧発・激励・歓喜させておられたのに、‘この沙門はあまりにも厳格すぎる’と考えて、不満と不快の念を抱いてしまったのだから。私は世尊のもとへ参り、世尊の御前で自らの過ちを過ちとして告白すべきではないだろうか”と。そこでカッサパゴッタ比丘は、寝所を整理し、鉢と衣を手に取って、王舎城へと向かった。順次に進み、王舎城の霊鷲山（ギッジャクータ）の世尊がおられる場所へと至った。到着すると世尊に礼拝し、一方に座った。一方に座ったカッサパゴッタ比丘は、世尊に次のように申し上げた。

‘‘เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา สงฺกวายํ วิหรติ, สงฺกวา นาม โกสลานํ นิคโม. ตตฺร, ภนฺเต, ภควา สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. ตสฺส มยฺหํ ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. อถ โข ภควา สงฺกวายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน ราชคหํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. ( ) ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อหุเทว กุกฺกุจฺจํ อหุ วิปฺปฏิสาโร – อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา; ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ; ยสฺส เม ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยํ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อจฺจยํ อจฺจยโต เทเสยฺยนฺติ. อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ ยสฺส เม ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ตสฺส [Pg.240] เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ, อายตึ สํวรายา’’ติ.

“世尊よ、かつて世尊はコーサラ国のサンカヴァーという村に滞在しておられました。世尊よ、そこで世尊は学処に関する法話によって比丘たちを教示し、勧発し、激励し、喜ばせておられました。その時、世尊がそのようにされているのに対して、私は‘この沙門はあまりにも厳格すぎる’と考え、不満と不快の念を抱いてしまいました。その後、世尊はサンカヴァーに心ゆくまで滞在され、王舎城へと遊行に出発されました。世尊よ、世尊が去られて間もなく、私には後悔と心の痛みが湧き起こりました。‘私は実に利益を得られず不運であった。世尊が法を説いておられたのに、不満を抱いてしまったのだから。世尊のもとへ参り、過ちを告白すべきではないだろうか’と。世尊よ、愚かさのままに、迷いのままに、不徳のままに、私は過ちを犯してしまいました。世尊が学処に関する法話によって比丘たちを教示・勧発・激励・歓喜させておられた時に、‘この沙門はあまりにも厳格すぎる’と不満を抱いてしまったのです。世尊よ、どうか世尊は私の過ちを過ちとして、将来の慎みのために、お受け入れください。分野。

‘‘ตคฺฆ ตํ, กสฺสป, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยสฺส เต มยิ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ยโต จ โข ตฺวํ, กสฺสป, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิเหสา, กสฺสป, อริยสฺส วินเย โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, อายตึ สํวรํ อาปชฺชติ.

“カッサパよ、確かに、愚かさのままに、迷いのままに、不徳のままに、過ちがお前を圧倒した。私が学処に関する法話によって比丘たちを教示・勧発・激励・歓喜させていた時に、‘この沙門はあまりにも厳格すぎる’と不満を抱いたのだから。しかし、カッサパよ、お前が過ちを過ちとして認め、法（道理）に従って悔い改めるのであるから、私たちはそれを受け入れよう。カッサパよ、過ちを過ちとして見て、法に従って悔い改め、将来の慎みを守るということは、聖者の規律（アリア・ヴィナヤ）における成長なのである。”

‘‘เถโร เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ น สิกฺขากาโม น สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ น สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ น วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, เถรสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส เถรสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ.

“カッサパよ、たとえ長老（テーラ）比丘であっても、もし三学（修行）を望まず、学の受持を称讃せず、学を望まない他の比丘たちに修行を勧めず、また学を望んでいる他の比丘たちの功徳を、適切な時にありのままに、事実として語らないのであれば、カッサパよ、私はそのような長老比丘を称讃しない。それはなぜか。もし師（如来）が彼の功徳を語れば、他の比丘たちが彼を親近するからである。彼を親近する者たちは、彼の見解（振る舞い）を模倣するようになるだろう。彼の態度を模倣する者たちにとって、それは長い間、不利益と苦しみをもたらすことになる。それゆえ、カッサパよ、私はそのような長老比丘を称讃しないのである。”

‘‘มชฺฌิโม เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ…เป… นโว เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ น สิกฺขากาโม น สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ น สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ น วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, นวสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส นวสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ.

“カッサパよ、たえ中座の比丘であっても……カッサパよ、たとえ新参の比丘であっても、修行（三学）を望まず、修行を具足することの徳を語らず、修行を望まない他の比丘たちに修行を勧めず、また修行を望む他の比丘たちの徳を、適切な時にありのままに、事実に基づいて語らないのであれば、カッサパよ、私はそのような新参の比丘を称讃しない。それはなぜか。もし‘師（仏陀）が彼の徳を語っている’として、他の比丘たちが彼に親近するならば、彼に親近する者たちは彼の見解に追随することになる。彼の見解に追随する者たちにとって、それは長きにわたって不利益と苦しみをもたらすことになるからである。それゆえ、カッサパよ、私はこのような新参の比丘を称讃しないのである。”

‘‘เถโร [Pg.241] เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ สิกฺขากาโม สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, เถรสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส เถรสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามิ.

“カッサパよ、たとえ長老の比丘であっても、修行（三学）を望み、修行を具足することの徳を語り、修行を望まない他の比丘たちに修行を勧め、また修行を望む他の比丘たちの徳を、適切な時にありのままに、事実に基づいて語るのであれば、カッサパよ、私はそのような長老の比丘を称讃する。それはなぜか。もし‘師（仏陀）が彼の徳を語っている’として、他の比丘たちが彼に親近するならば、彼に親近する者たちは彼の見解に追随することになる。修行を望む比丘の見解に追随する者たちにとって、それは長きにわたって利益と幸福をもたらすことになるからである。それゆえ、カッサパよ、私はこのような長老の比丘を称讃するのである。”

‘‘มชฺฌิโม เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ สิกฺขากาโม…เป… นโว เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ สิกฺขากาโม สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, นวสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส นวสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามี’’ติ. เอกาทสมํ.

“カッサパよ、たとえ中座の比丘であっても修行を望み……カッサパよ、たとえ新参の比丘であっても、修行を望み、修行を具足することの徳を語り、修行を望まない他の比丘たちに修行を勧め、また修行を望む他の比丘たちの徳を、適切な時にありのままに、事実に基づいて語るのであれば、カッサパよ、私はそのような新参の比丘を称讃する。それはなぜか。もし‘師（仏陀）が彼の徳を語っている’として、他の比丘たちが彼に親近するならば、彼に親近する者たちは彼の見解に追随することになる。修行を望む比丘の見解に追随する者たちにとって、それは長きにわたって利益と幸福をもたらすことになるからである。それゆえ、カッサパよ、私はこのような新参の比丘を称讃するのである。”第十一（サッダ・カッサパ）スッタが終了。

สมณวคฺโค นวโม.

第九 サマナ・ヴァッガ（沙門品）が終了。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要旨（ウダーナ）は以下の通りである。

สมโณ คทฺรโภ เขตฺตํ, วชฺชิปุตฺโต จ เสกฺขกํ;

ตโย จ สิกฺขนา วุตฺตา, ทฺเว สิกฺขา สงฺกวาย จาติ.

沙門、驢馬、田畑、ヴァッジプッタ、有学、三つの修行の説、二つの修行の説、そしてサンカヴァ（聚落）について説かれた。

(๑๐) ๕. โลณกปลฺลวคฺโค

（10） 5. ロナカパッラ・ヴァッガ（塩皿品）

๑. อจฺจายิกสุตฺตํ

1. アッチャーイカ・スッタ（緊急任務経）

๙๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, กสฺสโก คหปติ สีฆํ สีฆํ เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กโรติ สุมติกตํ. สีฆํ สีฆํ เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กริตฺวา [Pg.242] สุมติกตํ สีฆํ สีฆํ พีชานิ ปติฏฺฐาเปติ. สีฆํ สีฆํ พีชานิ ปติฏฺฐาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ อุทกํ อภิเนติปิ อปเนติปิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กสฺสกสฺส คหปติสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. ตสฺส โข ตํ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส นตฺถิ สา อิทฺธิ วา อานุภาโว วา – ‘อชฺเชว เม ธญฺญานิ ชายนฺตุ, สฺเวว คพฺภีนิ โหนฺตุ, อุตฺตรสฺเวว ปจฺจนฺตู’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ตสฺส กสฺสกสฺส คหปติสฺส ตานิ ธญฺญานิ อุตุปริณามีนิ ชายนฺติปิ คพฺภีนิปิ โหนฺติ ปจฺจนฺติปิ.

93. “比丘たちよ、農夫である家主には、三つの緊急に成すべき任務がある。その三つとは何か。比丘たちよ、この世で農夫である家主は、速やかに田をよく耕し、地を平らにならす。速やかに田をよく耕し地をならしたならば、速やかに種をまく。速やかに種をまいたならば、速やかに水を引いたり、あるいは排出したりする。比丘たちよ、これらが農夫である家主の三つの緊急に成すべき任務である。比丘たちよ、その農夫である家主には、‘今日のうちに私の穀物が芽を出し、明日のうちに穂をはらみ、明後日のうちに実るように’と、そのように思い通りに実現させる超能力や威力はない。比丘たちよ、しかしながら、その農夫の穀物が適切な季節の移り変わりを得て、芽を出し、穂をはらみ、実る、そのような時が来るのである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีณิมานิ ภิกฺขุสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อธิสีลสิกฺขาสมาทานํ, อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทานํ, อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ภิกฺขุสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. ตสฺส โข ตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน นตฺถิ สา อิทฺธิ วา อนุภาโว วา – ‘อชฺเชว เม อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตุ สฺเว วา อุตฺตรสฺเว วา’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ตสฺส ภิกฺขุโน อธิสีลมฺปิ สิกฺขโต อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขโต อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขโต อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ.

“比丘たちよ、全く同じように、比丘には三つの緊急に成すべき任務がある。その三つとは何か。増上戒の修行を具足すること、増上心の修行を具足すること、増上慧の修行を具足することである。比丘たちよ、これらが比丘の三つの緊急に成すべき任務である。比丘たちよ、その比丘には、‘今日のうちに、あるいは明日のうちに、あるいは明後日のうちに、私の心が執着することなく諸漏から解脱するように’と、そのように思い通りに実現させる超能力や威力はない。比丘たちよ、しかしながら、増上戒を修め、増上心を修め、増上慧を修めるその比丘の心が、執着することなく諸漏から解脱する、そのような時が来るのである。”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、それゆえ、このように修学すべきである。‘我らには、増上戒の修行を具足することに対して、強烈な意欲（善法欲）が起こるであろう。増上心の修行を具足することに対して、強烈な意欲が起こるであろう。増上慧の修行を具足することに対して、強烈な意欲が起こるであろう’と。比丘たちよ、汝らはこのように修学すべきである。”第一（アッチャーイカ）スッタが終了。

๒. ปวิเวกสุตฺตํ

2. パヴィヴェーカ・スッタ（離隔経）

๙๔. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปวิเวกานิ ปญฺญาเปนฺติ. กตมานิ ตีณิ? จีวรปวิเวกํ, ปิณฺฑปาตปวิเวกํ, เสนาสนปวิเวกํ.

94. “比丘たちよ、外道の遊行者たちは、三つの離隔（遠離）を説く。その三つとは何か。衣の離隔、食の離隔、住居の離隔である。”

‘‘ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา จีวรปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ, สาณานิปิ ธาเรนฺติ, มสาณานิปิ ธาเรนฺติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรนฺติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรนฺติ, ติรีฏานิปิ ธาเรนฺติ, อชินมฺปิ ธาเรนฺติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรนฺติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรนฺติ, วากจีรมฺปิ ธาเรนฺติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรนฺติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรนฺติ, วาลกมฺพลมฺปิ ธาเรนฺติ, อุลูกปกฺขิกมฺปิ [Pg.243] ธาเรนฺติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา จีวรปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ.

“比丘たちよ、そのうちで、外道の遊行者たちは、衣の離隔についてこのように説く。彼らは麻の衣を纏い、麻混じりの衣を纏い、死体から剥ぎ取った布の衣を纏い、糞掃衣を纏い、樹皮の衣を纏い、カモシカの皮を纏い、カモシカの皮を裂いて繋ぎ合わせたものを纏い、吉祥草を編んだ衣を纏い、樹皮の繊維を編んだ衣を纏い、木板を繋ぎ合わせた衣を纏い、人間の髪で編んだ毛織物を纏い、動物の尾の毛で編んだ毛織物を纏い、梟の羽を繋ぎ合わせた衣を纏う。比丘たちよ、これが外道の遊行者たちが衣の離隔について説く内容である。”

‘‘ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปิณฺฑปาตปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ. สากภกฺขาปิ โหนฺติ, สามากภกฺขาปิ โหนฺติ, นีวารภกฺขาปิ โหนฺติ, ททฺทุลภกฺขาปิ โหนฺติ, หฏภกฺขาปิ โหนฺติ, กณภกฺขาปิ โหนฺติ, อาจามภกฺขาปิ โหนฺติ, ปิญฺญากภกฺขาปิ โหนฺติ, ติณภกฺขาปิ โหนฺติ, โคมยภกฺขาปิ โหนฺติ, วนมูลผลาหารา ยาเปนฺติ ปวตฺตผลโภชี. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปิณฺฑปาตปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ.

“比丘たちよ、そこにおいて、異学の遊行者たちは托鉢における遠離をこのように制定している。彼らは青菜を食し、サマカ米を食し、野の米（ニーヴァーラ米）を食し、皮屑を食し、藻を食し、糠を食し、飯のお焦げを食し、油滓を食し、草を食し、牛糞を食す。森の根や果実を食糧として命を繋ぎ、自然に落ちた果実を食す。比丘たちよ、このように異学の遊行者たちは、托鉢における遠離を制定しているのである。”

‘‘ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เสนาสนปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ ภุสาคารํ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เสนาสนปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปวิเวกานิ ปญฺญาเปนฺติ.

“比丘たちよ、そこにおいて、異学の遊行者たちは住居における遠離をこのように制定している。すなわち、森林、樹下、墓地、林野、露地、藁の山、籾蔵を（住居として）制定している。比丘たちよ、このように異学の遊行者たちは住居における遠離を制定している。比丘たちよ、これら三つの遠離を、異学の遊行者たちは制定しているのである。”

‘‘ตีณิ โข ปนิมานิ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ภิกฺขุโน ปวิเวกานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา จ โหติ, ทุสฺสีลฺยญฺจสฺส ปหีนํ โหติ, เตน จ วิวิตฺโต โหติ; สมฺมาทิฏฺฐิโก จ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จสฺส ปหีนา โหติ, ตาย จ วิวิตฺโต โหติ; ขีณาสโว จ โหติ, อาสวา จสฺส ปหีนา โหนฺติ, เตหิ จ วิวิตฺโต โหติ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ทุสฺสีลฺยญฺจสฺส ปหีนํ โหติ, เตน จ วิวิตฺโต โหติ; สมฺมาทิฏฺฐิโก จ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จสฺส ปหีนา โหติ, ตาย จ วิวิตฺโต โหติ; ขีณาสโว จ โหติ, อาสวา จสฺส ปหีนา โหนฺติ, เตหิ จ วิวิตฺโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อคฺคปฺปตฺโต สารปฺปตฺโต สุทฺโธ สาเร ปติฏฺฐิโต’’’.

“比丘たちよ、しかしながら、この法と律において、比丘の遠離にはこれら三つがある。三つとは何か。比丘たちよ、ここに比丘がいて、戒を具足し、破戒を捨て、それから遠離している。正見を有し、邪見を捨て、それから遠離している。漏尽者（阿羅漢）であり、諸の漏を捨て、それらから遠離している。比丘たちよ、比丘が戒を具足して破戒を捨て、それから遠離し、正見を有して邪見を捨て、それから遠離し、漏尽者となって諸の漏を捨て、それらから遠離しているとき、比丘たちよ、この比丘は‘究極に達し、本質に達し、清浄にして、本質に確立した者’と呼ばれるのである。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส สมฺปนฺนํ สาลิกฺเขตฺตํ. ตเมนํ กสฺสโก คหปติ สีฆํ สีฆํ ลวาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ลวาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ สงฺฆราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ สงฺฆราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ [Pg.244] อุพฺพหาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ อุพฺพหาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ปุญฺชํ การาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ปุญฺชํ การาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ มทฺทาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ มทฺทาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ปลาลานิ อุทฺธราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ปลาลานิ อุทฺธราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ภุสิกํ อุทฺธราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ภุสิกํ อุทฺธราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ โอปุนาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ โอปุนาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ อติหราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ อติหราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ โกฏฺฏาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ โกฏฺฏาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ถุสานิ อุทฺธราเปยฺย. เอวมสฺสุ ตานิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส ธญฺญานิ อคฺคปฺปตฺตานิ สารปฺปตฺตานิ สุทฺธานิ สาเร ปติฏฺฐิตานิ.

“比丘たちよ、例えば、ある農夫である長者の稲田が実っているとする。その農夫である長者は、それを速やかに刈り取らせ、速やかに集めさせ、速やかに運び出させ、速やかに山に積み上げさせ、速やかに脱穀させ、速やかに藁を取り除かせ、速やかに籾殻を取り除かせ、速やかに扇がせ、速やかに運び込ませ、速やかに精米させ、速やかに糠を取り除かせる。比丘たちよ、このようにして、その農夫である長者の穀物は、究極に達し、本質に達し、清浄にして、本質として確立したものとなるのである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยโต ภิกฺขุ สีลวา จ โหติ, ทุสฺสีลฺยญฺจสฺส ปหีนํ โหติ, เตน จ วิวิตฺโต โหติ; สมฺมาทิฏฺฐิโก จ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จสฺส ปหีนา โหติ, ตาย จ วิวิตฺโต โหติ; ขีณาสโว จ โหติ, อาสวา จสฺส ปหีนา โหนฺติ, เตหิ จ วิวิตฺโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อคฺคปฺปตฺโต สารปฺปตฺโต สุทฺโธ สาเร ปติฏฺฐิโต’’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、それと同じように、比丘が戒を具足して破戒を捨て、それから遠離し、正見を有して邪見を捨て、それから遠離し、漏尽者となって諸の漏を捨て、それらから遠離しているとき、比丘たちよ、この比丘は‘究極に達し、本質に達し、清浄にして、本質に確立した者’と呼ばれるのである。”第二（の経）。

๓. สรทสุตฺตํ

3. 秋の経

๙๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน สพฺพํ อากาสคตํ ตมคตํ อภิวิหจฺจ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ.

95. “比丘たちよ、例えば、秋の季節、雲が去って澄み渡った空に、太陽が天空へと昇り、虚空にあるすべての闇を打ち破って、輝き、照らし、光を放つのと同じように。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยโต อริยสาวกสฺส วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุปฺปชฺชติ, สห ทสฺสนุปฺปาทา, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ตีณิ สํโยชนานิ ปหียนฺติ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส.

“比丘たちよ、それと同じように、聖なる弟子に塵なく汚れなき法の眼が生じるとき、比丘たちよ、その見解（預流道）の発生とともに、聖なる弟子の三つの結縛――すなわち有身見、疑、戒禁取――が捨てられる。”

‘‘อถาปรํ ทฺวีหิ ธมฺเมหิ นิยฺยาติ อภิชฺฌาย จ พฺยาปาเทน จ. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺมึ เจ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก กาลํ กเรยฺย, นตฺถิ ตํ สํโยชนํ เยน [Pg.245] สํโยชเนน สํยุตฺโต อริยสาวโก ปุน อิมํ โลกํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ. ตติยํ.

“さらに、貪欲と嗔恚という二つの法を脱する。彼は諸欲から離れ、不善の法から離れて、尋があり伺があり、離より生じた喜と楽のある初禅を具足して住む。比丘たちよ、もしその時に聖なる弟子が死を迎えるならば、その聖なる弟子を再びこの世に戻らせるような結縛は、もはや存在しないのである。”第三（の経）。

๔. ปริสาสุตฺตํ

4. 集会の経

๙๖. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ติสฺโส? อคฺควตี ปริสา, วคฺคา ปริสา, สมคฺคา ปริสา.

96. “比丘たちよ、これら三つの会衆がある。三つとは何か。勝れた会衆、不和な会衆、和合した会衆である。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อคฺควตี ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ เถรา ภิกฺขู น พาหุลิกา โหนฺติ น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ น พาหุลิกา น สาถลิกา โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อคฺควตี ปริสา.

“比丘たちよ、勝れた会衆とは何か。比丘たちよ、ここにある会衆において、比丘長老たちが蓄財にふけらず、修行をゆるめず、下降させるもの（五蓋）という重荷を下ろし、遠離において先駆者となり、未到達のものを到達するために、未獲得のものを獲得するために、未現証のものを現証するために精進を始める。彼らの後の世代の人々は、その見習うべき行いに従う。彼らもまた蓄財にふけらず、修行をゆるめず、下降させるものという重荷を下ろし、遠離において先駆者となり、未到達のものを到達するために、未獲得のものを獲得するために、未現証のものを現証するために精進を始める。比丘たちよ、これを勝れた会衆と呼ぶのである。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, วคฺคา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วคฺคา ปริสา.

“比丘たちよ、不和な（分派した）会衆とはどのようなものか。比丘たちよ、ここにある会衆において、比丘たちが諍いを起こし、論争し、不和に陥り、互いに言葉の槍で突き刺し合って暮らしている。比丘たちよ、これを不和な会衆という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมคฺคา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมคฺคา ปริสา.

“比丘たちよ、和合した会衆とはどのようなものか。比丘たちよ、ここにある会衆において、比丘たちが和合し、喜び合い、論争することなく、乳と水が混じり合うかのように、互いに慈しみの眼差しで見つめ合って暮らしている。比丘たちよ、これを和合した会衆という。”

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, พหุํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ตสฺมึ สมเย ปุญฺญํ ปสวนฺติ. พฺรหฺมํ, ภิกฺขเว, วิหารํ ตสฺมึ สมเย ภิกฺขู วิหรนฺติ, ยทิทํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ.

“比丘たちよ、比丘たちが和合し、喜び合い、論争することなく、乳と水が混じり合うかのように、互いに慈しみの眼差しで見つめ合って暮らしているとき、比丘たちはその時、多くの功徳を積むのである。比丘たちよ、その時、比丘たちは、いわゆる‘喜（ムディター）による心解脱’という梵住（清らかな住まい）に住しているのである。大いに喜ぶ者には喜悦（ピーティ）が生じ、喜悦した心の者の身体は軽安（安らぎ）を得る。身体が軽安となった者は楽（スッカ）を感じ、楽がある者の心は三昧（定）に入る。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ, ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ, กุโสพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ [Pg.246] ปริปูเรนฺติ, มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ, กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ, มหานทิโย ปริปูรา สมุทฺทํ ปริปูเรนฺติ.

“比丘たちよ、例えば、山頂に大粒の雨が降ったとき、その水は低い方へと流れ、山の裂け目や谷間や小溝を満たし、それらが満たされると小池を満たし、小池が満たされると大池を満たし、大池が満たされると小川を満たし、小川が満たされると大河を満たし、大河が満たされると大海を満たすのと同様である。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, พหุํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ตสฺมึ สมเย ปุญฺญํ ปสวนฺติ. พฺรหฺมํ, ภิกฺขเว, วิหารํ ตสฺมึ สมเย ภิกฺขู วิหรนฺติ, ยทิทํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปริสา’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、それと同じように、比丘たちが和合し、喜び合い、論争することなく、乳と水が混じり合うかのように、互いに慈しみの眼差しで見つめ合って暮らしているとき、比丘たちはその時、多くの功徳を積むのである。比丘たちよ、その時、比丘たちは、いわゆる‘喜による心解脱’という梵住に住しているのである。大いに喜ぶ者には喜悦が生じ、喜悦した心の者の身体は軽安を得る。身体が軽安となった者は楽を感じ、楽がある者の心は三昧に入る。比丘たちよ、これらが三つの会衆である。”（第四の経が終わる）

๕. ปฐมอาชานียสุตฺตํ

5. 第一のアージャーンニーヤ経（名馬経）

๙๗. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ.

97. “比丘たちよ、三つの属性を備えた王の優れた名馬は、王に相応しく、王の御用達となり、王の象徴と見なされる。いかなる三つか。比丘たちよ、ここにある王の優れた名馬は、容姿（毛並み）が美しく、力強く、速さに優れている。比丘たちよ、これら三つの属性を備えた王の優れた名馬は、王に相応しく、王の御用達となり、王の象徴と見なされる。比丘たちよ、同様に、三つの法（徳）を備えた比丘は、供養を受けるに値し（応供）、歓待を受けるに値し、施しを受けるに値し、合掌されるに値する、世の無上の福田となる。いかなる三つか。比丘たちよ、ここに比丘が、容姿を備え、力を備え、速さを備えていることである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は容姿を備えた者となるのか。比丘たちよ、ここに比丘が、戒徳があり、別解脱律儀（パーティモッカ）を遵守して暮らし、正しい行いと場所（行処）を具足し、微細な過ちにも罪の恐ろしさを見、学処を自ら受けて修行している。比丘たちよ、このようにして比丘は容姿を備えた者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ [Pg.247] อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は力を備えた者となるのか。比丘たちよ、ここに比丘が、不善な法を捨て、善なる法を具足するために、励み努力し（精進）、強固な意志と堅固な勇猛心を持ち、善なる法において責任を投げ出さない。比丘たちよ、このようにして比丘は力を備えた者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は速さを備えた者となるのか。比丘たちよ、ここに比丘が、‘これは苦である’とありのままに知る。‘これは苦の生起（集）である’とありのままに知る。‘これは苦の滅尽である’とありのままに知る。‘これは苦の滅尽に至る道である’とありのままに知る。比丘たちよ、このようにして比丘は速さを備えた者となるのである。比丘たちよ、これら三つの法を備えた比丘は、供養を受けるに値し、歓待を受けるに値し、施しを受けるに値し、合掌されるに値する、世の無上の福田となる。”（第五の経が終わる）

๖. ทุติยอาชานียสุตฺตํ

6. 第二のアージャーンニーヤ経（名馬経）

๙๘. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ.

98. “比丘たちよ、三つの属性を備えた王の優れた名馬は、王に相応しく、王の御用達となり、王の象徴と見なされる。いかなる三つか。比丘たちよ、ここにある王の優れた名馬は、容姿が美しく、力強く、速さに優れている。比丘たちよ、これら三つの属性を備えた王の優れた名馬は、王に相応しく、王の御用達となり、王の象徴と見なされる。比丘たちよ、同様に、三つの法を備えた比丘は、供養を受けるに値し、……（中略）……世の無上の福田となる。いかなる三つか。比丘たちよ、ここに比丘が、容姿を備え、力を備え、速さを備えていることである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

“比丘たちよ、比丘はどのようにして容色（徳の輝き）を具足しているのか。比丘たちよ、ここで比丘は戒（シーラ）を備え、受持した諸々の学習聖典（学処）において修行する。比丘たちよ、このようにして比丘は容色を具足しているのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

“比丘たちよ、比丘はどのようにして力（精進の力）を具足しているのか。比丘たちよ、ここで比丘は、不善の法を捨てるため、善の法を成就するために、精進を出し、確固として、強固な励みがあり、善の法において責任を投げ出すことなく住む。比丘たちよ、このようにして比丘は力を具足しているのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี [Pg.248] อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、比丘はどのようにして速さ（智慧の速さ）を具足しているのか。比丘たちよ、ここで比丘は、五つの下分結を滅尽したことにより、化生（の存在）となり、そこで般涅槃し、その世界から戻ることのない性質となる。比丘たちよ、このようにして比丘は速さを具足しているのである。比丘たちよ、これら三つの法を具足した比丘は、供養を受けるに値し……世の中の無上の福田となるのである。”第六。

๗. ตติยอาชานียสุตฺตํ

7. “第三アージャーンニヤ（名馬）経”

๙๙. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ.

99. “比丘たちよ、三つの要素を具足した王の優れた名馬は、王にふさわしく、王の御用達となり、王の構成要素の一つとして数えられる。どのような三つか。比丘たちよ、ここで王の優れた名馬は、容色が具足し、力が具足し、速さが具足している。比丘たちよ、これら三つの要素を具足した王の優れた名馬は、王にふさわしく、王の御用達となり、王の構成要素の一つとして数えられる。比丘たちよ、それと同じように、三つの法を具足した比丘は、供養を受けるに値し、歓待を受けるに値し、布施を受けるに値し、合掌を受けるに値し、世の中の無上の福田となる。どのような三つか。比丘たちよ、ここで比丘は、容色が具足し、力が具足し、速さが具足しているのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

“比丘たちよ、比丘はどのようにして容色（徳の輝き）を具足しているのか。比丘たちよ、ここで比丘は戒を備え、別解脱律儀（パーティモッカ）によって守護して住み、正しい行儀と交際を具足し、微細な過ちにも恐れを抱き、受持した諸々の学習聖典において修行する。比丘たちよ、このようにして比丘は容色を具足しているのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

“比丘たちよ、比丘はどのようにして力（精進の力）を具足しているのか。比丘たちよ、ここで比丘は、不善の法を捨てるため、善の法を成就するために、精進を出し、確固として、強固な励みがあり、善の法において責任を投げ出すことなく住む。比丘たちよ、このようにして比丘は力を具足しているのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、比丘はどのようにして速さ（智慧の速さ）を具足しているのか。比丘たちよ、ここで比丘は、諸々の漏（煩悩）の滅尽により、漏のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵によって悟り、現証して、具足して住む。比丘たちよ、このようにして比丘は速さを具足しているのである。比丘たちよ、これら三つの法を具足した比丘は、供養を受けるに値し……世の中の無上の福田となるのである。”第七。

๘. โปตฺถกสุตฺตํ

8. “ポッタカ（麻布）経”

๑๐๐. ‘‘นโวปิ[Pg.249], ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ จ โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ; มชฺฌิโมปิ, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ จ โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ; ชิณฺโณปิ, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ จ โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ. ชิณฺณมฺปิ, ภิกฺขเว, โปตฺถกํ อุกฺขลิปริมชฺชนํ วา กโรนฺติ สงฺการกูเฏ วา นํ ฉฑฺเฑนฺติ.

100. “比丘たちよ、新しい麻布であっても、色は悪く、手触りは荒く、価値は低い。比丘たちよ、中くらいの麻布であっても、色は悪く、手触りは荒く、価値は低い。比丘たちよ、古い麻布であっても、色は悪く、手触りは荒く、価値は低い。比丘たちよ、古い麻布は（飯）鍋を拭くのに使われるか、あるいはゴミ捨て場に投げ捨てられるのである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม. อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. มชฺฌิโม เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ…เป… เถโร เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม, อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

“比丘たちよ、それと同じように、もし新参の比丘であっても、破戒者であり、悪しき性質の者であるならば、私はこれをその比丘の‘悪色（不徳）’であると言います。比丘たちよ、例えば、あの粗末な麻布が色の悪いものであるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると言います。彼に親しみ、近づき、仕え、その見解に従う者たちにとって、それは長い間、不利益と苦しみをもたらすことになります。私はこれを、その比丘の‘悪触（粗悪さ）’であると言います。比丘たちよ、例えば、あの粗末な麻布が肌触りの悪いものであるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると言います。また、彼が受け取る衣・食・住・薬の供養は、施主たちにとって大きな果報も、大きな功徳ももたらしません。私はこれを、その比丘の‘安価（無価値）’であると言います。比丘たちよ、例えば、あの粗末な麻布が安価であるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると言います。比丘たちよ、中座の比丘であっても……（中略）……比丘たちよ、長老の比丘であっても、もし破戒者であり、悪しき性質の者であるならば、私はこれをその比丘の‘悪色（不徳）’であると言います。比丘たちよ、例えば、あの粗末な麻布が色の悪いものであるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると言います。彼に親しみ、近づき、仕え、その見解に従う者たちにとって、それは長い間、不利益と苦しみをもたらすことになります。私はこれを、その比丘の‘悪触（粗悪さ）’であると言います。比丘たちよ、例えば、あの粗末な麻布が肌触りの悪いものであるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると言います。また、彼が受け取る衣・食・住・薬の供養は、施主たちにとって大きな果報も、大きな功徳ももたらしません。私はこれを、その比丘の‘安価（無価値）’であると言います。比丘たちよ、例えば、あの粗末な麻布が安価であるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると言います。

‘‘เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘กึ นุ โข ตุยฺหํ พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส ภณิเตน, ตฺวมฺปิ นาม ภณิตพฺพํ มญฺญสี’ติ! โส กุปิโต อนตฺตมโน ตถารูปึ วาจํ นิจฺฉาเรติ [Pg.250] ยถารูปาย วาจาย สงฺโฆ ตํ อุกฺขิปติ, สงฺการกูเฏว นํ โปตฺถกํ.

“比丘たちよ、このような（不徳な）長老比丘が僧伽の中で発言すると、比丘たちは彼に対して次のように言います。‘愚かで未熟なお前の発言に何の意味があるのか。お前のような者が発言すべきだとでも思っているのか’と。彼は怒り、不満を抱き、ゴミ捨て場にあの粗末な麻布を投げ捨てるかのように、僧伽が彼を排斥する原因となるような（不穏な）言葉を吐くのです。”

‘‘นวมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ; มชฺฌิมมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ; ชิณฺณมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ. ชิณฺณมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ รตนปลิเวฐนํ วา กโรติ คนฺธกรณฺฑเก วา นํ ปกฺขิปนฺติ.

“比丘たちよ、カシ地方の新しい布は、色が美しく、触り心地も良く、価値が高いものです。比丘たちよ、カシ地方の中程度の布も、色が美しく、触り心地も良く、価値が高いものです。比丘たちよ、カシ地方の古くなった布であっても、色が美しく、触り心地も良く、価値が高いものです。比丘たちよ、カシ地方の古い布であっても、人々はそれで宝物を包んだり、香箱の中に入れたりするのです。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม, อิทมสฺส สุวณฺณตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตํ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. อิทมสฺส สุขสมฺผสฺสตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ สุขสมฺผสฺสํ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ มหปฺผลํ โหติ มหานิสํสํ. อิทมสฺส มหคฺฆตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ มหคฺฆํ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. มชฺฌิโม เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ…เป… เถโร เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ…เป… ปุคฺคลํ วทามิ.

“比丘たちよ、それと同じように、もし新参の比丘であっても、持戒の者であり、善き性質の者であるならば、私はこれをその比丘の‘美色（徳）’であると言います。比丘たちよ、例えば、あのカシ地方の布が美しい色をしているように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると言います。彼に親しみ、近づき、仕え、その見解に従う者たちにとって、それは長い間、利益と幸せをもたらすことになります。私はこれを、その比丘の‘楽触（心地よさ）’であると言います。比丘たちよ、例えば、あのカシ地方の布が触り心地の良いものであるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると言います。また、彼が受け取る衣・食・住・薬の供養は、施主たちにとって大きな果報となり、大きな功徳となります。私はこれを、その比丘の‘高価（価値の高さ）’であると言います。比丘たちよ、例えば、あのカシ地方の布が高価であるように、比丘たちよ、私はこの人をそれと同様であると言います。比丘たちよ、中座の比丘であっても……（中略）……長老の比丘であっても……（中略）……私はこの人を（それと同様であると）言います。”

‘‘เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘อปฺปสทฺทา อายสฺมนฺโต โหถ, เถโร ภิกฺขุ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ ภณตี’ติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กาสิกวตฺถูปมา ภวิสฺสาม, น โปตฺถกูปมา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、このような（徳のある）長老比丘が僧伽の中で発言すると、比丘たちは次のように言います。‘尊者たちよ、静かにしてください。長老比丘が法と律を説いています’と。比丘たちよ、それゆえに、このように学ぶべきです。‘私たちはカシ地方の布のような者になり、粗末な麻布のような者にはなるまい’と。比丘たちよ、あなた方はこのように学ぶべきなのです。”（第八の経）

๙. โลณกปลฺลสุตฺตํ

9. ローナカパッラ・スッタ（塩塊経）

๑๐๑. ‘‘โย, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถายํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตํ ปฏิสํเวทิยตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ, โอกาโส น ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย[Pg.251]. โย จ โข, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถา เวทนียํ อยํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถาสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิยตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส โหติ, โอกาโส ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นา’ณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

101. “比丘たちよ、もし誰かが‘人はなした行為（業）の通りに、そのままその報いを受ける’と言うならば、比丘たちよ、そのようであれば、清浄行の修行は成り立たず、正しく苦しみを終焉させる機会も現れません。しかし比丘たちよ、もし誰かが‘人は報いを受けるべき行為をなしたその通りに、その報いを受ける’と言うならば、比丘たちよ、そのようであれば、清浄行の修行は成り立ち、正しく苦しみを終焉させる機会が現れます。比丘たちよ、この世に、ある人がわずかな悪業をなしただけで、それが彼を地獄へと導く場合があります。しかし比丘たちよ、別の人は、全く同じようなわずかな悪業をなしても、それが現世で受ける報いとなり、次生においては微塵も現れず、ましてや多くの報いとなることなどありません。”

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

“比丘たちよ、どのような修行者が、たとえ僅かな悪業をなしたとしても、それによって地獄に導かれるのか。比丘たちよ、ここに、ある人は、身を修めず、戒を修めず、心を修めず、智慧を修めず、〔徳が〕乏しく、微小で、僅かな悪事によっても苦しみの中に住む者である。比丘たちよ、このような修行者が、たとえ僅かな悪業をなしたとしても、それによって地獄に導かれるのである。”

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นา’ณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

“比丘たちよ、どのような修行者が、同様の僅かな悪業をなしたとしても、それが現世で受ける報いとなり、〔次生において〕微塵も現れず、ましてや多く現れることなどないのか。比丘たちよ、ここに、ある人は、身を修め、戒を修め、心を修め、智慧を修め、〔徳が〕乏しくなく、偉大で、無量の境地に住む者である。比丘たちよ、このような修行者が、同様の僅かな悪業をなしたとしても、それは現世で受ける報いとなり、〔次生において〕微塵も現れず、ましてや多く現れることなどないのである。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส โลณกปลฺลํ ปริตฺเต อุทกมลฺลเก ปกฺขิเปยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตํ ปริตฺตํ อุทกํ อมุนา โลณกปลฺเลน โลณํ อสฺส อเปยฺย’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อทุญฺหิ, ภนฺเต, ปริตฺตํ อุทกกปลฺลเก อุทกํ, ตํ อมุนา โลณกปลฺเลน โลณํ อสฺส อเปยฺย’’นฺติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส โลณกปลฺลกํ คงฺคาย นทิยา ปกฺขิเปยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ สา คงฺคา นที อมุนา โลณกปลฺเลน โลณํ อสฺส อเปยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุ หิ, ภนฺเต, คงฺคาย นทิยา มหา อุทกกฺขนฺโธ โส อมุนา โลณกปลฺเลน โลโณ น อสฺส อเปยฺโย’’ติ.

“比丘たちよ、例えば、ある男が塩の塊を僅かな水が入った器に投げ入れたとする。比丘たちよ、お前たちはどう思うか。その僅かな水は、その塩の塊によって塩辛くなり、飲めなくなるだろうか。”“その通りです、世尊よ。”“それはなぜか。”“世尊よ、器の水が僅かであるため、その塩の塊によって塩辛くなり、飲めなくなるのです。”“比丘たちよ、例えば、ある男が塩の塊をガンジス川に投げ入れたとする。比丘たちよ、お前たちはどう思うか。そのガンジス川は、その塩の塊によって塩辛くなり、飲めなくなるだろうか。”“いいえ、世尊よ、そうはなりません。”“それはなぜか。”“世尊よ、ガンジス川には莫大な水の塊があるため、その塩の塊によって塩辛くなり、飲めなくなることはないからです。”

‘‘เอวเมวํ [Pg.252] โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

“比丘たちよ、それと全く同じように、この世において、ある人はたとえ僅かな悪業をなしたとしても、それによって地獄に導かれる。また、比丘たちよ、この世において、ある人は同様の僅かな悪業をなしたとしても、それが現世で受ける報いとなり、〔次生において〕微塵も現れず、ましてや多く現れることなどないのである。”

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

“比丘たちよ、どのような修行者が、たとえ僅かな悪業をなしたとしても、それによって地獄に導かれるのか。比丘たちよ、ここに、ある人は、身を修めず、戒を修めず、心を修めず、智慧を修めず、〔徳が〕乏しく、微小で、僅かな悪事によっても苦しみの中に住む者である。比丘たちよ、このような修行者が、たとえ僅かな悪業をなしたとしても、それによって地獄に導かれるのである。”

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

“比丘たちよ、どのような修行者が、同様の僅かな悪業をなしたとしても、それが現世で受ける報いとなり、〔次生において〕微塵も現れず、ましてや多く現れることなどないのか。比丘たちよ、ここに、ある人は、身を修め、戒を修め、心を修め、智慧を修め、〔徳が〕乏しくなく、偉大で、無量の境地に住む者である。比丘たちよ、このような修行者が、同様の僅かな悪業をなしたとしても、それは現世で受ける報いとなり、〔次生において〕微塵も現れず、ましてや多く現れることなどないのである。”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺฒกหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ.

“比丘たちよ、この世において、ある人は半カハーパナのためにさえ投獄され、一カハーパナのためにさえ投獄され、百カハーパナのためにさえ投獄される。また、比丘たちよ、この世において、ある人は半カハーパナのために投獄されることはなく、一カハーパナのために投獄されることはなく、百カハーパナのために投獄されることもないのである。”

‘‘กถํรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ทลิทฺโท โหติ อปฺปสฺสโก อปฺปโภโค. เอวรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ.

“比丘たちよ、どのような者が、半カハーパナのために投獄され、一カハーパナのために投獄され、百カハーパナのために投獄されるのか。比丘たちよ、ここに、ある人は貧しく、私有財産が乏しく、生活の資が少ない。比丘たちよ、このような者は、半カハーパナのためにも投獄され、一カハーパナのためにも投獄され、百カハーパナのためにも投獄されるのである。”

‘‘กถํรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. เอวรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ. ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ[Pg.253], ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

“比丘たちよ、どのような者が、半カハーパナのために投獄されることなく、一カハーパナのために投獄されることなく、百カハーパナのために投獄されることもないのか。比丘たちよ、ここに、ある人は富裕で、多くの財産を持ち、豊かな生活の資がある。比丘たちよ、このような者は、半カハーパナのために投獄されることなく、一カハーパナのために投獄されることなく、百カハーパナのために投獄されることもないのである。比丘たちよ、それと全く同じように、この世において、ある人はたとえ僅かな悪業をなしたとしても、それによって地獄に導かれる。また、比丘たちよ、この世において、ある人は同様の僅かな悪業をなしたとしても、それが現世で受ける報いとなり、〔次生において〕微塵も現れず、ましてや多く現れることなどないのである。”

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ, ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

“比丘たちよ、どのような修行者が、たとえ僅かな悪業をなしたとしても、それによって地獄に導かれるのか。比丘たちよ、ここに、ある人は、身を修めず、戒を修めず、心を修めず、智慧を修めず、〔徳が〕乏しく、微小で、僅かな悪事によっても苦しみの中に住む者である。比丘たちよ、このような修行者が、同様の僅かな悪業をなしたとしても、それによって地獄に導かれるのである。”

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

比丘たちよ、どのような人の場合、なされた些細な悪業が、現世においてのみ報いを受け、わずかばかりも（来世に）現れず、ましてや多く現れることなどないのか。比丘たちよ、ここに、ある人は身を修め、戒を修め、心を修め、慧を修め、狭小ではなく、徳高く、無量に住している。比丘たちよ、このような人の場合、なされた些細な悪業が、現世においてのみ報いを受け、わずかばかりも現れず、ましてや多く現れることなどない。

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อปฺเปกจฺจํ อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ ปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ, อปฺเปกจฺจํ อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ นปฺปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ.

比丘たちよ、ここに、ある人は身を修め、戒を修め、心を修め、慧を修め、狭小ではなく、徳高く、無量に住している。比丘たちよ、このような人の場合、なされた些細な悪業が、現世においてのみ報いを受け、わずかばかりも現れず、ましてや多く現れることなどない。比丘たちよ、例えば、羊飼いや羊殺しが、与えられていない羊を奪うある者に対しては、殺したり、縛ったり、罰金を科したり、あるいは望むように扱うことができるが、ある者に対しては、殺したり、縛ったり、罰金を科したり、あるいは望むように扱うことができないようなものである。

‘‘กถํรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ ปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ทลิทฺโท โหติ อปฺปสฺสโก อปฺปโภโค. เอวรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ ปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ.

比丘たちよ、どのような者に対して、羊飼いや羊殺しは、与えられていない羊を奪ったからといって、殺したり、縛ったり、罰金を科したり、あるいは望むように扱うことができるのか。比丘たちよ、ここに、ある者は貧しく、持ち物が少なく、財産が乏しい。比丘たちよ、このような者に対して、羊飼いや羊殺しは、与えられていない羊を奪ったからといって、殺したり、縛ったり、罰金を科したり、あるいは望むように扱うことができる。

‘‘กถํรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ นปฺปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ[Pg.254]. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค ราชา วา ราชมหามตฺโต วา. เอวรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ นปฺปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ. อญฺญทตฺถุ ปญฺชลิโกว นํ ยาจติ – ‘เทหิ เม, มาริส, อุรพฺภํ วา อุรพฺภธนํ วา’ติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

比丘たちよ、どのような者に対して、羊飼いや羊殺しは、与えられていない羊を奪ったからといって、殺したり、縛ったり、罰金を科したり、あるいは望むように扱うことができないのか。比丘たちよ、ここに、ある者は裕福で、多くの資産を持ち、大きな財産がある王や大臣である。比丘たちよ、このような者に対して、羊飼いや羊殺しは、与えられていない羊を奪ったからといって、殺したり、縛ったり、罰金を科したり、あるいは望むように扱うことができない。むしろ、合掌して、‘尊い方よ、どうか私に羊、あるいは羊の代金を返してください’と乞うのである。比丘たちよ、それと同じように、ある人の場合は、なされた些細な悪業であっても、その者を地獄へ連れて行く。しかし、比丘たちよ、ある人の場合は、なされた些細な悪業が、現世においてのみ報いを受け、わずかばかりも現れず、ましてや多く現れることなどない。

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

比丘たちよ、どのような人の場合、なされた些細な悪業がその者を地獄へ連れて行くのか。比丘たちよ、ここに、ある人は身を修めず、戒を修めず、心を修めず、慧を修めず、狭小で、徳が少なく、些細な悪業によって苦しみに住している。比丘たちよ、このような人の場合、なされた些細な悪業が、その者を地獄へ連れて行く。

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

比丘たちよ、どのような人の場合、なされた些細な悪業が、現世においてのみ報いを受け、わずかばかりも現れず、ましてや多く現れることなどないのか。比丘たちよ、ここに、ある人は身を修め、戒を修め、心を修め、慧を修め、狭小ではなく、徳高く、無量に住している。比丘たちよ、このような人の場合、なされた些細な悪業が、現世においてのみ報いを受け、わずかばかりも現れず、ましてや多く現れることなどない。

‘‘โย, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถายํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตํ ปฏิสํเวเทตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ, โอกาโส น ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย. โย จ โข, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถา เวทนียํ อยํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส โหติ, โอกาโส ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’ติ. นวมํ.

比丘たちよ、‘人はそのなす業の通りに、その報いを受ける’と言う者がいれば、比丘たちよ、その場合には、清浄行の生活は成り立たず、正しく苦しみを終焉させる機会も見出されない。比丘たちよ、しかし、‘人は、受けるべき報いのある業をなした通りに、その報いを受ける’と言う者がいれば、比丘たちよ、その場合には、清浄行の生活は成り立ち、正しく苦しみを終焉させる機会が見出される。第九の経（が終了した）。

๑๐. ปํสุโธวกสุตฺตํ

10. パンスドーヴァカ・スッタ（塵を洗う者の経）

๑๐๒. ‘‘สนฺติ[Pg.255], ภิกฺขเว, ชาตรูปสฺส โอฬาริกา อุปกฺกิเลสา ปํสุวาลุกา สกฺขรกฐลา. ตเมนํ ปํสุโธวโก วา ปํสุโธวกนฺเตวาสี วา โทณิยํ อากิริตฺวา โธวติ สนฺโธวติ นิทฺโธวติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ ชาตรูปสฺส มชฺฌิมสหคตา อุปกฺกิเลสา สุขุมสกฺขรา ถูลวาลุกา. ตเมนํ ปํสุโธวโก วา ปํสุโธวกนฺเตวาสี วา โธวติ สนฺโธวติ นิทฺโธวติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ ชาตรูปสฺส สุขุมสหคตา อุปกฺกิเลสา สุขุมวาลุกา กาฬชลฺลิกา. ตเมนํ ปํสุโธวโก วา ปํสุโธวกนฺเตวาสี วา โธวติ สนฺโธวติ นิทฺโธวติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต อถาปรํ สุวณฺณสิกตาวสิสฺสนฺติ. ตเมนํ สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ชาตรูปํ มูสายํ ปกฺขิปิตฺวา ธมติ สนฺธมติ นิทฺธมติ. ตํ โหติ ชาตรูปํ ธนฺตํ สนฺธนฺตํ นิทฺธนฺตํ อนิทฺธนฺตกสาวํ, น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ, น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ, น จ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ ธมติ สนฺธมติ นิทฺธมติ. ตํ โหติ ชาตรูปํ ธนฺตํ สนฺธนฺตํ นิทฺธนฺตํ นิทฺธนฺตกสาวํ, มุทุ จ โหติ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิลนฺธนวิกติยา อากงฺขติ – ยทิ ปฏฺฏิกาย, ยทิ กุณฺฑลาย, ยทิ คีเวยฺยเก, ยทิ สุวณฺณมาลาย – ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

102. 比丘たちよ、金には粗大な不純物、すなわち土砂、砂、砂利、瓦礫がある。それらを砂金洗いの者やその弟子が、樋に入れて洗い、よく洗い、徹底的に洗浄する。それが除かれ、取り除かれたとき、金には中程度の不純物、すなわち細かい砂利や粗い砂が残る。それらを砂金洗いの者やその弟子が洗い、よく洗い、徹底的に洗浄する。それが除かれ、取り除かれたとき、金には微細な不純物、すなわち微細な砂や黒い塵が残る。それらを砂金洗いの者やその弟子が洗い、よく洗い、徹底的に洗浄する。それが除かれ、取り除かれたとき、その後に金砂だけが残る。それを金細工師やその弟子が、るつぼに入れて吹き、よく吹き、徹底的に吹き分ける。吹き分けられ、よく吹き分けられ、徹底的に吹き分けられても、まだ不純物が完全に除かれていないその金は、柔軟ではなく、加工に適さず、輝きもなく、もろいものであり、工作のために十分な状態ではない。比丘たちよ、金細工師やその弟子がその金を吹き、よく吹き、徹底的に吹き分ける時が来る。吹き分けられ、よく吹き分けられ、徹底的に吹き分けられ、不純物が除かれたその金は、柔軟であり、加工に適し、輝きがあり、もろくなく、工作のために十分な状態となる。それによって、金板であれ、耳飾りであれ、首飾りであれ、金の鎖であれ、望むままにどのような装身具の種類であっても、その目的を果たすことができるのである。

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สนฺติ อธิจิตฺตมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน โอฬาริกา อุปกฺกิเลสา กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ, ตเมนํ สเจตโส ภิกฺขุ ทพฺพชาติโก ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ อธิจิตฺตมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน มชฺฌิมสหคตา อุปกฺกิเลสา กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก, ตเมนํ สเจตโส ภิกฺขุ ทพฺพชาติโก ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ตสฺมึ [Pg.256] ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ อธิจิตฺตมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน สุขุมสหคตา อุปกฺกิเลสา ญาติวิตกฺโก ชนปทวิตกฺโก อนวญฺญตฺติปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก, ตเมนํ สเจตโส ภิกฺขุ ทพฺพชาติโก ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต อถาปรํ ธมฺมวิตกฺกาวสิสฺสติ. โส โหติ สมาธิ น เจว สนฺโต น จ ปณีโต นปฺปฏิปฺปสฺสทฺธลทฺโธ น เอโกทิภาวาธิคโต สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต โหติ. โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ ตํ จิตฺตํ อชฺฌตฺตํเยว สนฺติฏฺฐติ สนฺนิสีทติ เอโกทิ โหติ สมาธิยติ. โส โหติ สมาธิ สนฺโต ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ เอโกทิภาวาธิคโต น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญา สจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญา สจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

比丘たちよ、これと同じように、増上心（定・慧）に励む比丘には、粗大な不純物、すなわち身体の悪行、言葉の悪行、心の悪行がある。それらを、正念ある賢明な比丘は捨て去り、払い除け、消滅させ、二度と起こらないようにする。それが除かれ、取り除かれたとき、増上心に励む比丘には、中程度の不純物、すなわち欲尋（欲の考え）、瞋尋（怒りの考え）、害尋（害意の考え）が残る。それらを、正念ある賢明な比丘は捨て去り、払い除け、消滅させ、二度と起こらないようにする。それが除かれ、取り除かれたとき、増上心に励む比丘には、微細な不純物、すなわち親族に関する考え、国土に関する考え、人から軽んじられないことに関連する考えが残る。それらを、正念ある賢明な比丘は捨て去り、払い除け、消滅させ、二度と起こらないようにする。それが除かれ、取り除かれたとき、その後に法に関する考え（ヴィパッサナーの対象）が残る。その三昧は、まだ完全に静止したものではなく、妙好でもなく、煩悩の静止によって得られたものでもなく、一境性に達したものでもなく、努力して（煩悩を）抑えることで維持されているものである。比丘たちよ、しかし、その心が内において定まり、静まり、一境性となり、集中する時が来る。その三昧は、静止しており、妙好であり、安らぎによって得られたものであり、一境性に達しており、努力して抑える必要がないものである。そして、比丘が、証得し体験すべきいかなる法に心を向けても、その原因となる条件（禅定など）が整っていれば、その対象において、いかなる場合でも証得の実現に到達することができる。

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก อสฺสํ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กเรยฺยํ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กเมยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมเสยฺยํ ปริมชฺเชยฺยํ; ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

もし彼が‘私は多種多様な神変を体験したい。一人でありながら多人数になり、多人数でありながら一人になりたい。姿を現したり、姿を消したりしたい。壁や囲いや山を、空中のように通り抜けたい。地面において、水中のように浮沈（潜ったり現れたり）をしたい。水の上において、地面のように足を踏み外さずに歩きたい。空中において、鳥のように結跏趺坐して飛びたい。これほどまでに大きな威力と権能を持つ月や太陽を、手で触れ、撫でたい。梵天の世界に至るまで、この身体で自由自在に行使したい’と望むなら、その原因となる条件が整っていれば、その対象において証得の実現に到達することができる。

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

もし彼が‘清浄で人間の能力を超えた天耳によって、天界の音と人間の音の両方を、遠くにあるものも近くにあるものも聞きたい’と望むなら、その原因となる条件が整っていれば、その対象において証得の実現に到達することができる。

‘‘โส [Pg.257] สเจ อากงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ สํขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

“もし、彼が‘他の衆生や他の個人の心を、自分の心で推し量って知りたい。すなわち、貪りのある心を“貪りのある心”であると知り、貪りのない心を“貪りのない心”であると知り、怒りのある心を“怒りのある心”であると知り、怒りのない心を“怒りのない心”であると知り、惑いのある心を“惑いのある心”であると知り、惑いのない心を“惑いのない心”であると知り、縮こまった心を“縮こまった心”であると知り、散漫な心を“散漫な心”であると知り、広大な心を“広大な心”であると知り、広大でない心を“広大でない心”であると知り、さらに上のある心を“さらに上のある心”であると知り、無上の心を“無上の心”であると知り、定まった心を“定まった心”であると知り、定まらない心を“定まらない心”であると知り、解脱した心を“解脱した心”であると知り、解脱していない心を“解脱していない心”であると知りたい’と望むならば、その根拠があるとき、その時々に証得の能力に達するのである。”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

“もし、彼が‘多種多様な過去の生存を想起したい。すなわち、一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生、あるいは多くの壊劫、多くの成劫、多くの壊成劫を。“あそこの生存において、私はこのような名を持ち、このような姓を持ち、このような容姿で、このような食物を摂り、このような苦楽を経験し、このような寿命であった。その私はそこから没して、あそこの生存に現れた。そこでも私はこのような名を持ち、このような姓を持ち、このような容姿で、このような食物を摂り、このような苦楽を経験し、このような寿命であった。その私はそこから没して、ここに現れた”と、このように形態と共に、詳細と共に、多種多様な過去の生存を想起したい’と望むならば、その根拠があるとき、その時々に証得の能力に達するのである。”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยํ – อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา[Pg.258], เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนาติ, อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

“もし、彼が‘清浄で人間の能力を超えた天眼によって、死にゆき、生まれゆく衆生を見たい。卑しい者、貴い者、美しい者、醜い者、善き境遇にある者、悪しき境遇にある者、それら業に従って赴く衆生を理解したい。すなわち、“ああ、この衆生たちは、身体の悪行、言葉の悪行、意の悪行を具え、聖者を誹り、邪見を抱き、邪見による業を積み上げた。彼らは身体が壊れ、死後、不遇な、悪しき、没落した境遇である地獄に生まれた。一方、この衆生たちは、身体の善行、言葉の善行、意の善行を具え、聖者を誹らず、正見を抱き、正見による業を積み上げた。彼らは身体が壊れ、死後、善き境遇である天界に生まれた”と。このように、清浄で人間の能力を超えた天眼によって衆生を見、業に従って赴く衆生を理解したい’と望むならば、その根拠があるとき、その時々に証得の能力に達するのである。”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน’’ติ. ทสมํ.

“もし、彼が‘諸々の漏（煩悩）の尽滅によって、漏のない心の解脱と智慧による解脱を、現世において自ら卓越した知恵によって悟り、証得して住みたい’と望むならば、その根拠があるとき、その時々に証得の能力に達するのである。”

๑๑. นิมิตฺตสุตฺตํ

11. “相（ニミッタ）の経”

๑๐๓. ‘‘อธิจิตฺตมนุยุตฺเตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา ตีณิ นิมิตฺตานิ กาเลน กาลํ มนสิ กาตพฺพานิ – กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ สมาธินิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ โกสชฺชาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ ปคฺคหนิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ อุเปกฺขานิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ น สมฺมา สมาธิเยยฺย อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย.

103. “比丘たちよ、増上心に専念する比丘は、三つの相（兆候）を時々に作意すべきである。すなわち、時々に三昧（定）の相を作意し、時々に精進（策励）の相を作意し、時々に等持（捨）の相を作意すべきである。比丘たちよ、もし増上心に専念する比丘が、三昧の相のみを一途に作意するならば、その心は懈怠（怠り）に導かれる可能性がある。比丘たちよ、もし増上心に専念する比丘が、精進の相のみを一途に作意するならば、その心は掉挙（浮ついた状態）に導かれる可能性がある。比丘たちよ、もし増上心に専念する比丘が、等持の相のみを一途に作意するならば、その心は漏（煩悩）を尽くすための正しい三昧に導かれない可能性がある。比丘たちよ、増上心に専念する比丘が、時々に三昧の相を作意し、時々に精進の相を作意し、時々に等持の相を作意するとき、その心は柔軟で、適業（自在）であり、輝かしく、脆くなく、漏の尽滅のために正しく定まるのである。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา อุกฺกํ พนฺเธยฺย, อุกฺกํ พนฺธิตฺวา อุกฺกามุขํ อาลิมฺเปยฺย, อุกฺกามุขํ อาลิมฺเปตฺวา สณฺฑาเสน [Pg.259] ชาตรูปํ คเหตฺวา อุกฺกามุเข ปกฺขิเปยฺย, อุกฺกามุเข ปกฺขิปิตฺวา กาเลน กาลํ อภิธมติ, กาเลน กาลํ อุทเกน ปริปฺโผเสติ, กาเลน กาลํ อชฺฌุเปกฺขติ. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อภิธเมยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ ฑเหยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อุทเกน ปริปฺโผเสยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ นิพฺพาเปยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อชฺฌุเปกฺเขยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ น สมฺมา ปริปากํ คจฺเฉยฺย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ กาเลน กาลํ อภิธมติ, กาเลน กาลํ อุทเกน ปริปฺโผเสติ, กาเลน กาลํ อชฺฌุเปกฺขติ, ตํ โหติ ชาตรูปํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิลนฺธนวิกติยา อากงฺขติ – ยทิ ปฏฺฏิกาย, ยทิ กุณฺฑลาย, ยทิ คีเวยฺยเก, ยทิ สุวณฺณมาลาย – ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

“比丘たちよ、例えば金細工師、あるいはその弟子が、炉（鞴）を据え、炉に火を熾し、やっとこで金をつかんで炉に入れ、時宜に応じて風を吹き込み、時宜に応じて水を注ぎ、時宜に応じてただ見守るようなものである。比丘たちよ、もし金細工師あるいはその弟子が、その金をただひたすら吹き続けるならば、その金が焼き切れてしまう可能性がある。比丘たちよ、もし金細工師あるいはその弟子が、その金にただひたすら水を注ぎ続けるならば、その金が冷え固まってしまう可能性がある。比丘たちよ、もし金細工師あるいはその弟子が、その金をただひたすら見守り続けるならば、その金が十分に練り上げられない（熟成しない）可能性がある。比丘たちよ、金細工師あるいはその弟子が、その金を時宜に応じて吹き、時宜に応じて水を注ぎ、時宜に応じて見守る時、その金は柔軟で、加工しやすく、輝きを放ち、脆（もろ）くなくなり、細工のために適切に整うのである。彼が、金の帯であれ、耳飾りであれ、首飾りであれ、金の華飾であれ、望むままにどのような種類の装身具を作ろうとしても、その目的を果たすことができるのである。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺเตน ภิกฺขุนา ตีณิ นิมิตฺตานิ กาเลน กาลํ มนสิ กาตพฺพานิ – กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ สมาธินิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ โกสชฺชาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ ปคฺคหนิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ อุเปกฺขานิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ น สมฺมา สมาธิเยยฺย อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

“比丘たちよ、これと同様に、増上心（adhicitta）に専念する比丘は、三つの相（nimittāni）を時宜に応じて心に留めるべきである。時宜に応じて三昧の相（定相）を心に留め、時宜に応じて精進の相（策励相）を心に留め、時宜に応じて捨の相（等持相）を心に留めるべきである。比丘たちよ、増上心に専念する比丘が、もしひたすら三昧の相のみを心に留めるならば、その心は懈怠（怠惰）へと傾く可能性がある。比丘たちよ、増上心に専念する比丘が、もしひたすら精進の相のみを心に留めるならば、その心は掉挙（心の浮ついた状態）へと傾く可能性がある。比丘たちよ、増上心に専念する比丘が、もしひたすら捨の相のみを心に留めるならば、その心は諸々の煩悩（漏）を滅尽するために正しく定まることがない可能性がある。比丘たちよ、増上心に専念する比丘が、時宜に応じて三昧の相を心に留め、時宜に応じて精進の相を心に留め、時宜に応じて捨の相を心に留める時、その心は柔軟で、加工しやすく、輝きを放ち、脆くなく、諸々の煩悩を滅尽するために正しく定まるのである。そして、直証すべきどのような法に対しても、直証のために心を向けるならば、その条件（依処）が備わっている限り、その時々に証得の状態に到達するのである。”

‘‘โส [Pg.260] สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ…เป… (ฉ อภิญฺญา วิตฺถาเรตพฺพา) อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน’’ติ. เอกาทสมํ.

“もし彼が‘種々の神変を体験したい……（中略）……六つの神通を詳述……諸々の煩悩の滅尽……自ら直証し、体得して住したい’と望むならば、その条件が備わっている限り、その時々に証得の状態に到達するのである。”第十一（ニミッタ・スッタ／諸相経）。

โลณกปลฺลวคฺโค ปญฺจโม.

第五　ロゥナカパッラ品　完。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（目次）：

อจฺจายิกํ ปวิเวกํ, สรโท ปริสา ตโย;

อาชานียา โปตฺถโก จ, โลณํ โธวติ นิมิตฺตานีติ.

緊要、遠離、三つの会衆、阿闍梨（駿馬）、布、塩、洗浄、および諸相（ニミッタ）である。

ทุติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.

第二の五十経篇（ドゥティヤ・パンナーサカ）　完。

๓. ตติยปณฺณาสกํ

3. 第三の五十経篇（タティヤ・パンナーサカ）

(๑๑) ๑. สมฺโพธวคฺโค

（十一）１．サンボーダ品（等正覚品）

๑. ปุพฺเพวสมฺโพธสุตฺตํ

1. プッベーヴァ・サンボーダ・スッタ（等正覚以前経）

๑๐๔. ‘‘ปุพฺเพว [Pg.261] เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข โลเก อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ยํ โข โลกํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ โลเก อสฺสาโท. ยํ โลโก อนิจฺโจ ทุกฺโข วิปริณามธมฺโม, อยํ โลเก อาทีนโว. โย โลเก ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ โลเก นิสฺสรณ’นฺติ. ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, เอวํ โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, เอวํ โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ปฐมํ.

104. “比丘たちよ、私がいまだ悟りを開く前、正覚を得ていない菩薩であった時、次のような思いが生じた。‘この世における味わい（assāda）とは何か、過患（ādīnava）とは何か、出離（nissaraṇa）とは何か’と。比丘たちよ、私にこのような思いが生じた。‘この世を縁として生じる喜びや楽しみ、これが世における“味わい”である。世が、無常であり、苦であり、変易する性質のものであること、これが世における“過患”である。世における欲貪の制伏、欲貪の断滅、これが世における“出離”である’と。比丘たちよ、私がこのように、世の味わいを味わいとして、過患を過患として、出離を出離として、ありのままに如実に知らなかった間は、比丘たちよ、天・魔・梵天を含む世界において、沙門・バラモン、天・人を含む生類の中で、‘無上正等覚を現成した’とは宣言しなかった。比丘たちよ、しかし私がこのように、世の味わいを味わいとして、過患を過患として、出離を出離として、ありのままに如実にと知った時、比丘たちよ、天・魔・梵天を含む世界において、沙門・バラモン、天・人を含む生類の中で、‘無上正等覚を現成した’と宣言した。そして、私には智慧と見識（智見）が生じた。‘私の解脱は不変（不動）である。これが最後の生であり、もはや再生することはない’と。”第一。

๒. ปฐมอสฺสาทสุตฺตํ

2. 第一　アッサアダ・スッタ（味わい経）

๑๐๕. ‘‘โลกสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ. โย โลเก อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ. ยาวตโก โลเก อสฺสาโท, ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. โลกสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ[Pg.262]. โย โลเก อาทีนโว ตทชฺฌคมํ. ยาวตโก โลเก อาทีนโว, ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. โลกสฺสาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ. ยํ โลเก นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ. ยาวตกํ โลเก นิสฺสรณํ, ปญฺญาย เม ตํ สุทิฏฺฐํ. ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ทุติยํ.

105. “比丘たちよ、私は世の中の悦味を求めて遍歴した。そして、世の中にある悦味を見出した。世の中に悦味がどれほどあろうとも、私はそれを知恵によってよく観察した。比丘たちよ、私は世の中の過患を求めて遍歴した。そして、世の中にある過患を見出した。世の中に過患がどれほどあろうとも、私はそれを知恵によってよく観察した。比丘たちよ、私は世の中からの離脱を求めて遍歴した。そして、世の中にある離脱を見出した。世の中に離脱がどれほどあろうとも、私はそれを知恵によってよく観察した。比丘たちよ、私が世の中の悦味を悦味として、過患を過患として、離脱を離脱として、あるがままに如実に知らなかった間は、比丘たちよ、神々、悪魔、梵天を含むこの世界、沙門や婆羅門、神と人間を含む生きとし生けるものの中で、‘無上正等覚を悟った’と公言することはなかった。しかし比丘たちよ、私が世の中の悦味を悦味として、過患を過患として、離脱を離脱として、あるがままに如実に知ったとき、比丘たちよ、神々、悪魔、梵天を含むこの世界、沙門や婆羅門、神と人間を含む生きとし生けるものの中で、‘無上正等覚を悟った’と公言した。そして、私に知と見が生じた。‘私の解脱は不動であり、これが最後の生である。もはや再生することはない’と。”

๓. ทุติยอสฺสาทสุตฺตํ

3. 第二悦味経

๑๐๖. ‘‘โน เจทํ, ภิกฺขเว, โลเก อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา โลเก สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ โลเก อสฺสาโท, ตสฺมา สตฺตา โลเก สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, โลเก อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา โลเก นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ โลเก อาทีนโว, ตสฺมา สตฺตา โลเก นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, โลเก นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา โลกมฺหา นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ โลเก นิสฺสรณํ, ตสฺมา สตฺตา โลกมฺหา นิสฺสรนฺติ. ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, สตฺตา โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสุํ, เนว ตาว, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรึสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สตฺตา โลกสฺส [Pg.263] อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสุํ, อถ, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรนฺตี’’ติ. ตติยํ.

106. “比丘たちよ、もし世の中に悦味がなかったならば、生きとし生けるものは世の中に執着しないだろう。しかし比丘たちよ、世の中に悦味があるからこそ、生きとし生けるものは世の中に執着するのである。比丘たちよ、もし世の中に過患がなかったならば、生きとし生けるものは世の中に嫌気がささないだろう。しかし比丘たちよ、世の中に過患があるからこそ、生きとし生けるものは世の中に嫌気がさすのである。比丘たちよ、もし世の中に離脱がなかったならば、生きとし生けるものは世の中から抜け出すことができないだろう。しかし比丘たちよ、世の中に離脱があるからこそ、生きとし生けるものは世の中から抜け出すのである。比丘たちよ、生きとし生けるものが、世の中の悦味を悦味として、過患を過患として、離脱を離脱として、あるがままに如実に知らなかった間は、比丘たちよ、生きとし生けるものは、神々、悪魔、梵天、沙門や婆羅門、神と人間を含む世界から、抜け出し、離れ、解き放たれ、境界のない心で住むことはなかった。しかし比丘たちよ、生きとし生けるものが、世の中の悦味を悦味として、過患を過患として、離脱を離脱として、あるがままに如実に知ったとき、比丘たちよ、生きとし生けるものは、神々、悪魔、梵天、沙門や婆羅門、神と人間を含む世界から、抜け出し、離れ、解き放たれ、境界のない心で住むのである。”

๔. สมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

4. 沙門婆羅門経

๑๐๗. ‘‘เย เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ. เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ ปชานนฺติ, เต โข, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

107. “比丘たちよ、どのような沙門や婆羅門であれ、世の中の悦味を悦味として、過患を過患として、離脱を離脱として、あるがままに如実に理解していないのであれば、比丘たちよ、それらの沙門や婆羅門は、沙門たちの中で沙門と認められることもなく、婆羅門たちの中で婆羅門と認められることもない。また、それらの尊者たちは、沙門としての目的や婆羅門としての目的を、現世において自ら高い知恵によって悟り、体現して住むこともない。しかし比丘たちよ、どのような沙門や婆羅門であれ、世の中の悦味を悦味として、過患を過患として、離脱を離脱として、あるがままに如実に理解しているならば、比丘たちよ、それらの沙門や婆羅門は、沙門たちの中で沙門と認められ、婆羅門たちの中で婆羅門と認められる。また、それらの尊者たちは、沙門としての目的や婆羅門としての目的を、現世において自ら高い知恵によって悟り、体現して住むのである。”

๕. รุณฺณสุตฺตํ

5. 号泣経

๑๐๘. ‘‘รุณฺณมิทํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ยทิทํ คีตํ. อุมฺมตฺตกมิทํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ยทิทํ นจฺจํ. โกมารกมิทํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ยทิทํ อติเวลํ ทนฺตวิทํสกหสิตํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เสตุฆาโต คีเต, เสตุฆาโต นจฺเจ, อลํ โว ธมฺมปฺปโมทิตานํ สตํ สิตํ สิตมตฺตายา’’ติ. ปญฺจมํ.

108. “比丘たちよ、聖者の規律において、歌を歌うことは泣くこと（号泣）である。比丘たちよ、聖者の規律において、踊ることは狂気である。比丘たちよ、聖者の規律において、歯を剥き出して度を超えて笑うことは子供じみたことである。それゆえ、比丘たちよ、歌に対する執着を断ち、踊りに対する執着を断ちなさい。法を喜ぶあなたがたにとっては、何らかの理由で喜ぶとしても、ただ微笑む程度で十分である。”

๖. อติตฺติสุตฺตํ

6. 無飽経

๑๐๙. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺติ. กตเมสํ ติณฺณํ? โสปฺปสฺส, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺติ. สุราเมรยปานสฺส, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย [Pg.264] นตฺถิ ติตฺติ. เมถุนธมฺมสมาปตฺติยา, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺติ. อิเมสํ, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

109. “比丘たちよ、三つのことを享受することにおいて、飽きることがない。三つとは何か。比丘たちよ、眠りを享受すること、酒を飲むこと、そして不浄行（性交）を行うことである。比丘たちよ、これら三つのことを享受することにおいて、決して飽きることがないのである。”

๗. อรกฺขิตสุตฺตํ

7. 不守護経

๑๑๐. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จิตฺเต, คหปติ, อรกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ. ตสฺส อรกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ. ตสฺส ปูติกายกมฺมนฺตสฺส ปูติวจีกมฺมนฺตสฺส ปูติมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

110. そのとき、給孤独長者は世尊がおられるところに近づき、近づいてから世尊を敬礼して、一方に座った。一方に座った給孤独長者に、世尊は次のように仰せられた。“長者よ、心が守られていないとき、身業（からだの行い）も守られておらず、口業（言葉の行い）も守られておらず、意業（こころの行い）も守られていない。その身業・口業・意業が守られていない者にとって、身業も（煩悩という雨に）浸され、口業も浸され、意業も浸される。その身業・口業・意業が浸されている者にとって、身業も腐敗し、口業も腐敗し、意業も腐敗する。その身業・口業・意業が腐敗している者にとって、善き死を迎えることはなく、善き命終を迎えることもない。”

‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร ทุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, โคปานสิโยปิ อรกฺขิตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อรกฺขิตา โหติ; กูฏมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, โคปานสิโยปิ อวสฺสุตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อวสฺสุตา โหติ; กูฏมฺปิ ปูติกํ โหติ, โคปานสิโยปิ ปูติกา โหนฺติ, ภิตฺติปิ ปูติกา โหติ.

“長者よ、例えば、屋根の葺き方が悪い尖塔屋敷においては、屋根の頂部も守られておらず、垂木も守られておらず、壁も守られていない。そのため、頂部も（雨に）浸され、垂木も浸され、壁も浸される。そして、頂部も腐朽し、垂木も腐朽し、壁も腐朽するのと同様である。”

‘‘เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต อรกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ. ตสฺส อรกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ. ตสฺส ปูติกายกมฺมนฺตสฺส ปูติวจีกมฺมนฺตสฺส ปูติมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

“長者よ、それと同じように、心が守られていないとき、身業も守られておらず、口業も守られておらず、意業も守られていない。その身業・口業・意業が守られていない者にとって、身業も（煩悩という雨に）浸され、口業も浸され、意業も浸される。その身業・口業・意業が浸されている者にとって、身業も腐敗し、口業も腐敗し、意業も腐敗する。その身業・口業・意業が腐敗している者にとって、善き死を迎えることはなく、善き命終を迎えることもない。”

‘‘จิตฺเต[Pg.265], คหปติ, รกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ. ตสฺส รกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อนวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ. ตสฺส อปูติกายกมฺมนฺตสฺส อปูติวจีกมฺมนฺตสฺส อปูติมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

“長者よ、心が守られているとき、身業も守られ、口業も守られ、意業も守られる。その身業・口業・意業が守られている者にとって、身業も（煩悩に）浸されることがなく、口業も浸されることがなく、意業も浸されることがない。その身業・口業・意業が浸されていない者にとって、身業も腐敗することがなく、口業も腐敗することがなく、意業も腐敗することがない。その身業・口業・意業が腐敗していない者にとって、善き死を迎え、善き命終を迎えることができる。”

‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร สุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, โคปานสิโยปิ รกฺขิตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ รกฺขิตา โหติ; กูฏมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, โคปานสิโยปิ อนวสฺสุตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อนวสฺสุตา โหติ; กูฏมฺปิ อปูติกํ โหติ, โคปานสิโยปิ อปูติกา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อปูติกา โหติ.

“長者よ、例えば、屋根がよく葺かれた尖塔屋敷においては、屋根の頂部も守られ、垂木も守られ、壁も守られている。そのため、頂部も（雨に）浸されることがなく、垂木も浸されることがなく、壁も浸されることがない。そして、頂部も腐朽することがなく、垂木も腐朽することがなく、壁も腐朽することがないのと同様である。”

เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต รกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ. ตสฺส รกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อนวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ. ตสฺส อปูติกายกมฺมนฺตสฺส อปูติวจีกมฺมนฺตสฺส อปูติมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา’’ติ. สตฺตมํ.

“長者よ、それと同じように、心が守られているとき、身業も守られ、口業も守られ、意業も守られる。その身業・口業・意業が守られている者にとって、身業も（煩悩に）浸されることがなく、口業も浸されることがなく、意業も浸されることがない。その身業・口業・意業が浸されていない者にとって、身業も腐敗することがなく、口業も腐敗することがなく、意業も腐敗することがない。その身業・口業・意業が腐敗していない者にとって、善き死を迎え、善き命終を迎えることができるのである。”第七の経が終了。

๘. พฺยาปนฺนสุตฺตํ

8. 第八・ビヤーパンナ経（変質経）

๑๑๑. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จิตฺเต, คหปติ, พฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส พฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนวจีกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา. เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร ทุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, โคปานสิโยปิ พฺยาปนฺนา โหนฺติ, ภิตฺติปิ พฺยาปนฺนา [Pg.266] โหติ; เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต พฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส พฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนวจีกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

111. 一方に座った給孤独長者に、世尊は次のように仰せられた。“長者よ、心が（煩悩によって）変質し損なわれているとき、身業も変質し、口業も変質し、意業も変質する。その身業・口業・意業が変質している者にとって、善き死を迎えることはなく、善き命終を迎えることもない。長者よ、例えば、屋根の葺き方が悪い尖塔屋敷において、屋根の頂部も損なわれ、垂木も損なわれ、壁も損なわれるのと同様である。長者よ、それと同じように、心が変質しているとき、身業も変質し、口業も変質し、意業も変質する。その身業・口業・意業が変質している者にとって、善き死を迎えることはなく、善き命終を迎えることもないのである。”

‘‘จิตฺเต, คหปติ, อพฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส อพฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส อพฺยาปนฺนวจีกมฺมนฺตสฺส อพฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา. เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร สุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, โคปานสิโยปิ อพฺยาปนฺนา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อพฺยาปนฺนา โหติ; เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต อพฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส อพฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส…เป… อพฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“居士よ、心が汚されていなければ（変質していなければ）、身業も汚されず、口業も汚されず、意業も汚されません。身業・口業・意業が汚されていない者にとって、その死は吉兆であり、臨終は吉兆なものとなります。居士よ、例えば、尖塔屋根の家がよく葺かれているならば、その尖塔も汚されず（腐食せず）、垂木も汚されず、壁も汚されないのと同じことです。居士よ、同様に、心が汚されていなければ、身業も汚されず、口業も汚されず、意業も汚されません。身業・口業・意業が汚されていない者にとって、その死は吉兆であり、臨終は吉兆なものとなります”と、（世尊は）語られた。第八。

๙. ปฐมนิทานสุตฺตํ

9. 第一因縁経

๑๑๒. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? โลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. ยํ, ภิกฺขเว, โลภปกตํ กมฺมํ โลภชํ โลภนิทานํ โลภสมุทยํ, ตํ กมฺมํ อกุสลํ ตํ กมฺมํ สาวชฺชํ ตํ กมฺมํ ทุกฺขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, โทสปกตํ กมฺมํ โทสชํ โทสนิทานํ โทสสมุทยํ, ตํ กมฺมํ อกุสลํ ตํ กมฺมํ สาวชฺชํ ตํ กมฺมํ ทุกฺขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, โมหปกตํ กมฺมํ โมหชํ โมหนิทานํ โมหสมุทยํ, ตํ กมฺมํ อกุสลํ ตํ กมฺมํ สาวชฺชํ ตํ กมฺมํ ทุกฺขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

112. “比丘たちよ、業を生起させるためのこれら三つの因があります。三つとは何でしょうか。貪（むさぼり）は業を生起させるための因であり、瞋（怒り）は業を生起させるための因であり、痴（迷い）は業を生起させるための因です。比丘たちよ、貪によってなされ、貪から生じ、貪を縁（因）とし、貪を原因とするいかなる業も、その業は不善であり、その業は有罪であり、その業は苦の異熟（報い）をもたらします。その業は（輪廻を継続させる）業の生起に資するものであり、その業は業の滅尽には資しません。比丘たちよ、瞋によってなされ、瞋から生じ、瞋を縁とし、瞋を原因とするいかなる業も、その業は不善であり、その業は有罪であり、その業は苦の異熟をもたらします。その業は業の生起に資するものであり、その業は業の滅尽には資しません。比丘たちよ、痴によってなされ、痴から生じ、痴を縁とし、痴を原因とするいかなる業も、その業は不善であり、その業は有罪であり、その業は苦の異熟をもたらします。その業は業の生起に資するものであり、その業は業の滅尽には資しません。比丘たちよ、これらが業を生起させるための三つの因です。”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. ยํ, ภิกฺขเว, อโลภปกตํ กมฺมํ อโลภชํ อโลภนิทานํ อโลภสมุทยํ, ตํ [Pg.267] กมฺมํ กุสลํ ตํ กมฺมํ อนวชฺชํ ตํ กมฺมํ สุขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, อโทสปกตํ กมฺมํ อโทสชํ อโทสนิทานํ อโทสสมุทยํ, ตํ กมฺมํ กุสลํ ตํ กมฺมํ อนวชฺชํ ตํ กมฺมํ สุขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, อโมหปกตํ กมฺมํ อโมหชํ อโมหนิทานํ อโมหสมุทยํ, ตํ กมฺมํ กุสลํ ตํ กมฺมํ อนวชฺชํ ตํ กมฺมํ สุขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、（輪廻を離れる）業を生起させるためのこれら三つの因があります。三つとは何でしょうか。無貪（むさぼりの不在）は業を生起させるための因であり、無瞋（怒りの不在）は業を生起させるための因であり、無痴（迷いの不在）は業を生起させるための因です。比丘たちよ、無貪によってなされ、無貪から生じ、無貪を縁とし、無貪を原因とするいかなる業も、その業は善であり、その業は無罪であり、その業は楽の異熟をもたらします。その業は（輪廻を終わらせるための）業の滅尽に資するものであり、その業は（輪廻を継続させる）業の生起には資しません。比丘たちよ、無瞋によってなされ……比丘たちよ、無痴によってなされ……その業は業の滅尽に資するものであり、その業は業の生起には資しません。比丘たちよ、これらが業を生起させるための三つの因です”と、（世尊は）語られた。第九。

๑๐. ทุติยนิทานสุตฺตํ

10. 第二因縁経

๑๑๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อตีเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ; อนาคเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ; ปจฺจุปฺปนฺเน, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ? อตีเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ. ตสฺส อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต ฉนฺโท ชายติ. ฉนฺทชาโต เตหิ ธมฺเมหิ สํยุตฺโต โหติ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, สํโยชนํ วทามิ โย เจตโส สาราโค. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ.

113. “比丘たちよ、業を生起させるためのこれら三つの因があります。三つとは何でしょうか。比丘たちよ、過去の欲貪の対象となる諸法を縁として、欲が生じます。比丘たちよ、未来の欲貪の対象となる諸法を縁として、欲が生じます。比丘たちよ、現在の欲貪の対象となる諸法を縁として、欲が生じます。比丘たちよ、いかにして過去の欲貪の対象となる諸法を縁として欲が生じるのでしょうか。比丘たちよ、過去の欲貪の対象となる諸法を縁として、心で繰り返し思い（思惟）、繰り返し考え（考察）ます。過去の欲貪の対象となる諸法を縁として、心で繰り返し思い、繰り返し考える者に、欲が生じます。欲が生じた者は、それら（欲貪の対象となる）諸法に縛られます。比丘たちよ、この心の強い染着を、私は結（束縛）と呼びます。比丘たちよ、このようにして、過去の欲貪の対象となる諸法を縁として欲が生じるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ? อนาคเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ. ตสฺส อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต ฉนฺโท ชายติ. ฉนฺทชาโต เตหิ ธมฺเมหิ สํยุตฺโต โหติ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, สํโยชนํ วทามิ โย เจตโส สาราโค. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ.

“比丘たちよ、いかにして未来の欲貪の対象となる諸法を縁として欲が生じるのでしょうか。比丘たちよ、未来の欲貪の対象となる諸法を縁として、心で繰り返し思い、繰り返し考えます。未来の欲貪の対象となる諸法を縁として、心で繰り返し思い、繰り返し考える者に、欲が生じます。欲が生じた者は、それら諸法に縛られます。比丘たちよ、この心の強い染着を、私は結（束縛）と呼びます。比丘たちよ、このようにして、未来の欲貪の対象となる諸法を縁として欲が生じるのです。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ? ปจฺจุปฺปนฺเน, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺเกติ [Pg.268] อนุวิจาเรติ. ตสฺส ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต ฉนฺโท ชายติ. ฉนฺทชาโต เตหิ ธมฺเมหิ สํยุตฺโต โหติ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, สํโยชนํ วทามิ โย เจตโส สาราโค. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

“比丘たちよ、いかにして、現在における欲貪（よくとん）の根拠となる諸法を縁として、欲（よく）が生じるのか。比丘たちよ、現在における欲貪の根拠となる諸法を縁として、心で繰り返し考え、繰り返し考察する。彼が現在における欲貪の根拠となる諸法を縁として、心で繰り返し考え、繰り返し考察することによって、欲が生じる。欲が生じた者は、それら諸法に束縛される。比丘たちよ、この心の強い貪欲を、私は結（けつ：縛り）と呼ぶ。比丘たちよ、このようにして、現在における欲貪の根拠となる諸法を縁として、欲が生じるのである。比丘たちよ、これらが業の生起（輪廻の原因となる業）についての三つの原因である。”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อตีเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ; อนาคเต ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ; ปจฺจุปฺปนฺเน, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ? อตีตานํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิยานํ ธมฺมานํ อายตึ วิปากํ ปชานาติ. อายตึ วิปากํ วิทิตฺวา ตทภินิวตฺเตติ. ตทภินิวตฺเตตฺวา เจตสา อภินิวิชฺฌิตฺวา ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ.

“比丘たちよ、業の生起（解脱に至る業）についての三つの原因がある。三つとは何か。比丘たちよ、過去における欲貪の根拠となる諸法を縁として欲が生じず、未来における欲貪の根拠となる諸法を縁として欲が生じず、現在における欲貪の根拠となる諸法を縁として欲が生じないことである。比丘たちよ、いかにして過去における欲貪の根拠となる諸法を縁として欲が生じないのか。比丘たちよ、過去における欲貪の根拠となる諸法の将来の果報を如実に知る。将来の果報を知って、それを退ける。それを退けて、心で貫き、智慧によって見抜いて見るのである。比丘たちよ、このようにして過去における欲貪の根拠となる諸法を縁として欲が生じないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ? อนาคตานํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิยานํ ธมฺมานํ อายตึ วิปากํ ปชานาติ. อายตึ วิปากํ วิทิตฺวา ตทภินิวตฺเตติ. ตทภินิวตฺเตตฺวา เจตสา อภินิวิชฺฌิตฺวา ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ.

“比丘たちよ、いかにして未来における欲貪の根拠となる諸法を縁として欲が生じないのか。比丘たちよ、未来における欲貪の根拠となる諸法の将来の果報を如実に知る。将来の果報を知って、それを退ける。それを退けて、心で貫き、智慧によって見抜いて見るのである。比丘たちよ、このようにして未来における欲貪の根拠となる諸法を縁として欲が生じないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ? ปจฺจุปฺปนฺนานํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิยานํ ธมฺมานํ อายตึ วิปากํ ปชานาติ, อายตึ วิปากํ วิทิตฺวา ตทภินิวตฺเตติ, ตทภินิวตฺเตตฺวา เจตสา อภินิวิชฺฌิตฺวา ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、いかにして現在における欲貪の根拠となる諸法を縁として欲が生じないのか。比丘たちよ、現在における欲貪の根拠となる諸法の将来の果報を如実に知る。将来の果報を知って、それを退ける。それを退けて、心で貫き、智慧によって見抜いて見るのである。比丘たちよ、このようにして現在における欲貪の根拠となる諸法を縁として欲が生じないのである。比丘たちよ、これらが（業を滅尽させる）業の生起についての三つの原因である。” 第十の経が終了。

สมฺโพธวคฺโค ปฐโม.

第一 菩提品（サンボーダ・ヴァッガ）完結。

ตสฺสุทฺทานํ –

その目次は――

ปุพฺเพว [Pg.269] ทุเว อสฺสาทา, สมโณ รุณฺณปญฺจมํ;

อติตฺติ ทฺเว จ วุตฺตานิ, นิทานานิ อปเร ทุเวติ.

前（プッバ）、二つの味（アッサータ）、沙門（サマナ）、第五に泣（ルンナ）、不満（アティッティ）、説かれた二つ、そして二つの原因（ニダーナ）。

(๑๒) ๒. อาปายิกวคฺโค

（12） 2. 悪趣品（アーパーイカ・ヴァッガ）

๑. อาปายิกสุตฺตํ

1. 悪趣経（アーパーイカ・スッタ）

๑๑๔. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหาย. กตเม ตโย? โย จ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ, โย จ สุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตํ อมูลเกน อพฺรหฺมจริเยน อนุทฺธํเสติ, โย จายํ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’ติ, โส ตาย กาเมสุ ปาตพฺยตํ อาปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหายา’’ติ. ปฐมํ.

114. “比丘たちよ、これらを捨てなければ、悪趣（あくしゅ）に落ち、地獄に至る三種の人がある。三種とは何か。清浄な行いをしていないのに、清浄な行いをしていると公言する者。清浄な行いを実践している汚れのない人を、根拠のない非難をもって中傷する者。そして、‘欲（欲望の対象）には何の過失もない’という説と見解を持ち、その見解によって欲を享受することにふける者。比丘たちよ、これらを捨てなければ、悪趣に落ち、地獄に至る三種の人とは、これらである。” 第一の経が終了。

๒. ทุลฺลภสุตฺตํ

2. 得難経（ドゥッラバ・スッタ）

๑๑๕. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว, ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ติณฺณํ? ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, กตญฺญู กตเวที ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

115. “比丘たちよ、世において三種の人の出現は得難い。三種とは何か。比丘たちよ、阿羅漢であり正自覚者である如来の世における出現は得難い。世において如来の説かれた法と律を説く人は得難い。世において恩を知り、恩に報いる人は得難い。比丘たちよ、これら三種の人の世における出現は得難いのである。” 第二の経が終了。

๓. อปฺปเมยฺยสุตฺตํ

3. 無量経（アッパメーヤ・スッタ）

๑๑๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? สุปฺปเมยฺโย, ทุปฺปเมยฺโย, อปฺปเมยฺโย. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย.

116. “比丘たちよ、これら三種の人が世の中に実在している。三種とは何か。量りやすい人、量りがたい人、量りしれない人である。比丘たちよ、いかなる人が量りやすい人か。比丘たちよ、ここに、ある人は、心が高ぶり、虚栄心が強く、軽はずみで、口やかましく、言葉が乱れ、正念を失い、正知なく、定（じょう）がなく、心が散乱し、諸根が露（あらわ）である。比丘たちよ、この人を量りやすい人と呼ぶ。”

‘‘กตโม [Pg.270] จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อนุทฺธโต โหติ อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย.

“比丘たちよ、いかなる人が量りがたい人か。比丘たちよ、ここに、ある人は、心が高ぶらず、虚栄心がなく、軽はずみでなく、口やかましくなく、言葉が乱れず、正念が確立し、正知があり、定があり、心が一境に集中し、諸根が抑制されている。比丘たちよ、この人を量りがたい人と呼ぶ。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、いかなる人が量りしれない人か。比丘たちよ、ここに、比丘は阿羅漢であり、諸漏（しゅろ）が尽きている。比丘たちよ、この人を量りしれない人と呼ぶ。比丘たちよ、これら三種の人が世の中に実在しているのである。” 第三の経が終了。

๔. อาเนญฺชสุตฺตํ

4. 不動経（アーネーンジャ・スッタ）

๑๑๗. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ ตํ นิกาเมติ เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ, ตตฺร ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อากาสานญฺจายตนูปคานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ วีสติ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา.

117. “比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在している。三種とは何か？ 比丘たちよ、ここに、ある人は、あらゆる色想（物質的対象の認識）を超越し、有対想（感覚器官の接触による認識）を消滅させ、別異想（多様性の認識）を意に留めないことによって、‘空は無限である’と観じ、空無辺処（くうむへんじょ）を具足して住する。彼はそれを味わい、それを望み、それによって満足を得る。そこに留まり、それに専念し、多くそれを修習して、退転することなく死を迎えると、空無辺処天の神々の眷属として生まれる。比丘たちよ、空無辺処天の神々の寿命は二万劫（ごう）である。そこにおいて、凡夫は寿命の限り住し、それら神々の寿命のすべてを尽くした後、地獄へも行き、畜生門へも行き、餓鬼界へも行く。しかし、世尊の弟子（聖弟子）は、そこにおいて寿命の限り住し、それら神々の寿命のすべてを尽くした後、その場所（無色界）においてのみ、完全に涅槃に入る（パリニッバーナする）。比丘たちよ、これこそが、往先（ガティ）と再生（ウパパッティ）に関して、聞法ある聖弟子が、聞法なき凡夫と異なる点であり、卓越した目的であり、相違点である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ ตํ นิกาเมติ เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ, ตตฺร ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน วิญฺญาณญฺจายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. วิญฺญาณญฺจายตนูปคานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ จตฺตารีสํ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ [Pg.271] ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา.

“比丘たちよ、次にまた、ある人は、あらゆる空無辺処を超越し、‘識は無限である’と観じ、識無辺処（しきむへんじょ）を具足して住する。彼はそれを味わい、それを望み、それによって満足を得る。そこに留まり、それに専念し、多くそれを修習して、退転することなく死を迎えると、識無辺処天の神々の眷属として生まれる。比丘たちよ、識無辺処天の神々の寿命は四万劫である。そこにおいて、凡夫は寿命の限り住し、それら神々の寿命のすべてを尽くした後、地獄へも行き、畜生門へも行き、餓鬼界へも行く。しかし、世尊の弟子は、そこにおいて寿命の限り住し、それら神々の寿命のすべてを尽くした後、その場所においてのみ、完全に涅槃に入る。比丘たちよ、これこそが、往先と再生に関して、聞法ある聖弟子が、聞法なき凡夫と異なる点であり、卓越した目的であり、相違点である。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ ตํ นิกาเมติ เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ, ตตฺร ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน อากิญฺจญฺญายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อากิญฺจญฺญายตนูปคานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ สฏฺฐิ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ、次にまた、ある人は、あらゆる識無辺処を超越し、‘何ものも存在しない’と観じ、無所有処（むしょうじょ）を具足して住する。彼はそれを味わい、それを望み、それによって満足を得る。そこに留まり、それに専念し、多くそれを修習して、退転することなく死を迎えると、無所有処天の神々の眷属として生まれる。比丘たちよ、無所有処天の神々の寿命は六万劫である。そこにおいて、凡夫は寿命の限り住し、それら神々の寿命のすべてを尽くした後、地獄へも行き、畜生門へも行き、餓鬼界へも行く。しかし、世尊の弟子は、そこにおいて寿命の限り住し、それら神々の寿命のすべてを尽くした後、その場所においてのみ、完全に涅槃に入る。比丘たちよ、これこそが、往先と再生に関して、聞法ある聖弟子が、聞法なき凡夫と異なる点であり、卓越した目的であり、相違点である。比丘たちよ、これら三種の人が世の中に存在しているのである。”以上、第四の経（空無辺処経等）。

๕. วิปตฺติสมฺปทาสุตฺตํ

5. 失敗と具足の経（ビパッティ・サンパダー・スッタ）

๑๑๘. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? สีลวิปตฺติ, จิตฺตวิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ.

118. “比丘たちよ、これら三つの失敗（破綻）がある。三つとは何か？ 戒の破綻（シーラ・ヴィパッティ）、心の破綻（チッタ・ヴィパッティ）、見の破綻（ディッティ・ヴィパッティ）である。比丘たちよ、戒の破綻とは何か？ 比丘たちよ、ここに、ある人は、殺生をし、盗みを働き、邪淫を犯し、嘘をつき、離間語（中傷）を言い、粗悪語（罵り）を言い、弄語（無益な雑談）を言う。比丘たちよ、これを戒の破綻と言う。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อภิชฺฌาลุ โหติ พฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ.

“比丘たちよ、心の破綻とは何か？ 比丘たちよ、ここに、ある人は、貪欲（あさぼり）であり、害心（怒りによって歪んだ心）を持っている。比丘たちよ、これを心の破綻と言う。”

‘‘กตมา [Pg.272] จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ, กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สีลวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; จิตฺตวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; ทิฏฺฐิวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิปตฺติโยติ.

“比丘たちよ、見の破綻とは何か？ 比丘たちよ、ここに、ある人は、邪見を持ち、歪んだ見解を持っている。‘布施に報いはない、大規模な供犠に報いはない、ささやかな供え物に報いはない。善悪の行為（業）に結果や果報はない。この世というものはない。あの世というものはない。母に対する義務（の報い）はない。父に対する義務（の報い）はない。化生（けしょう）によって生まれる衆生はいない。この世において、この世とあの世を自ら高い知恵で知り、悟って、それを説き示す正しく歩み、正しく修行した沙門やバラモンはいない’と。比丘たちよ、これを見の破綻と言う。比丘たちよ、戒の破綻を原因として、衆生は身体が崩壊して死んだ後、不幸な場所、悪い往先、破滅、地獄へと生まれる。比丘たちよ、心の破綻を原因として、衆生は身体が崩壊して死んだ後、地獄へと生まれる。比丘たちよ、見の破綻を原因として、衆生は身体が崩壊して死んだ後、不幸な場所、悪い往先、破滅、地獄へと生まれる。比丘たちよ、これらが三つの破綻（失敗）である。”

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? สีลสมฺปทา, จิตฺตสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา.

“比丘たちよ、これら三つの成就がある。どのような三つか。戒の成就、心の成就、見の成就である。比丘たちよ、どのようなものが戒の成就か。比丘たちよ、ここに、ある者は生き物を殺すことから離れ、与えられていないものを取ること（盗み）から離れ、邪な性行為から離れ、嘘をつくことから離れ、離間語（中傷）から離れ、粗野な言葉から離れ、無益な饒舌から離れている。比丘たちよ、これを戒の成就という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ อพฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา.

“比丘たちよ、どのようなものが心の成就か。比丘たちよ、ここに、ある者は貪欲がなく、害意のない心を持っている。比丘たちよ、これを心の成就という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา. สีลสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ; จิตฺตสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ[Pg.273]; ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、どのようなものが“見”の成就か。比丘たちよ、ここに、ある者は正見を持ち、誤りのない見解を有している。すなわち、‘布施には果報がある。供犠には果報がある。献物には果報がある。善悪の行為（業）には、その報いである結果（異熟）がある。この世があり、あの世がある。母（への恩）があり、父（への恩）がある。化生の衆生がいる。この世において、この世とあの世を自ら高い知恵によって覚り、現証して説く、正しく歩み、正しく実践する修行者やバラモンたちがいる’と。比丘たちよ、これを見の成就という。比丘たちよ、戒の成就を原因として、衆生は身体が壊れて死後、善趣・天界に生まれる。比丘たちよ、心の成就を原因として、衆生は身体が壊れて死後、善趣・天界に生まれる。比丘たちよ、見の成就を原因として、衆生は身体が壊れて死後、善趣・天界に生まれる。比丘たちよ、これら三つの成就がある。”（第五の経）

๖. อปณฺณกสุตฺตํ

6. “アパンナカ経（第六）”

๑๑๙. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? สีลวิปตฺติ, จิตฺตวิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ.

119. “比丘たちよ、これら三つの喪失がある。どのような三つか。戒の喪失、心の喪失、見の喪失である。比丘たちよ、どのようなものが戒の喪失か。比丘たちよ、ここに、ある者は生き物を殺す者であり、……（中略）……無益な饒舌をなす者である。比丘たちよ、これを戒の喪失という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อภิชฺฌาลุ โหติ พฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ.

“比丘たちよ、どのようなものが心の喪失か。比丘たちよ、ここに、ある者は貪欲であり、害意ある心を持っている。比丘たちよ、これを心の喪失という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สีลวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว…เป… ทิฏฺฐิวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อปณฺณโก มณิ อุทฺธํ ขิตฺโต เยน เยเนว ปติฏฺฐาติ สุปฺปติฏฺฐิตํเยว ปติฏฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติเหตุ วา สตฺตา…เป… อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิปตฺติโยติ.

“比丘たちよ、どのようなものが“見”の喪失か。比丘たちよ、ここに、ある者は邪見を持ち、誤った見解を有している。すなわち、‘布施には果報がない。供犠には果報がない。……（中略）……自ら高い知恵によって知って現証し説く者はいない’と。比丘たちよ、これを見の喪失という。戒の喪失を原因として、あるいは……（中略）……見の喪失を原因として、衆生は身体が壊れて死後、苦界、悪趣、破滅の所、地獄に生まれる。比丘たちよ、例えば、六面のさいころを上に投げたとき、それがどのように落ちても、しっかりと安定して立つようなものである。比丘たちよ、そのように、戒の喪失を原因として……（中略）……衆生は生まれるのである。比丘たちよ、これら三つの喪失がある。”

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? สีลสมฺปทา, จิตฺตสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา.

“比丘たちよ、これら三つの成就がある。どのような三つか。戒の成就、心の成就、見の成就である。比丘たちよ、どのようなものが戒の成就か。比丘たちよ、ここに、ある者は生き物を殺すことから離れ……（中略）……これを戒の成就という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ อพฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา.

“比丘たちよ、どのようなものが心の成就か。比丘たちよ、ここに、ある者は貪欲がなく、害意のない心を持っている。比丘たちよ、これを心の成就という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา. สีลสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. จิตฺตสมฺปทาเหตุ วา…เป… ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ [Pg.274] วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อปณฺณโก มณิ อุทฺธํ ขิตฺโต เยน เยเนว ปติฏฺฐาติ สุปฺปติฏฺฐิตํเยว ปติฏฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ, จิตฺตสมฺปทาเหตุ วา สตฺตา…เป… ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ、どのようなものが“見”の成就か。比丘たちよ、ここに、ある者は正見を持ち、誤りのない見解を有している。すなわち、‘布施には果報がある。供犠には果報がある……（中略）……自ら高い知恵によって知って現証し説く者がいる’と。比丘たちよ、これを見の成就という。比丘たちよ、戒の成就を原因として、衆生は身体が壊れて死後、善趣・天界に生まれる。心の成就を原因として……（中略）……見の成就を原因として、衆生は身体が壊れて死後、善趣・天界に生まれる。比丘たちよ、例えば、六面のさいころを上に投げたとき、それがどのように落ちても、しっかりと安定して立つようなものである。比丘たちよ、そのように、戒の成就を原因として、衆生は身体が壊れて死後、善趣・天界に生まれる。心の成就を原因として……（中略）……見の成就を原因として、衆生は身体が壊れて死後、善趣・天界に生まれる。比丘たちよ、これら三つの成就がある。”（第六の経）

๗. กมฺมนฺตสุตฺตํ

7. “行為経（第七）”

๑๒๐. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? กมฺมนฺตวิปตฺติ, อาชีววิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. กตมา จ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตวิปตฺติ.

120. “比丘たちよ、これら三つの喪失がある。どのような三つか。行為の喪失、生活の喪失、見の喪失である。比丘たちよ、どのようなものが行為の喪失か。比丘たちよ、ここに、ある者は生き物を殺す者であり、……（中略）……無益な饒舌をなす者である。比丘たちよ、これを行為の喪失という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อาชีววิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาอาชีโว โหติ, มิจฺฉาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาชีววิปตฺติ.

“比丘たちよ、どのようなものが生活の喪失か。比丘たちよ、ここに、ある者は邪命（不正な生活）を営む者であり、不正な生活によって生計を立てている。比丘たちよ、これを生活の喪失という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิปตฺติโยติ.

“比丘たちよ、見（けん）の失敗（見壊）とは何か。比丘たちよ、ここに、ある者は邪見を抱き、誤った見方をしている。すなわち、‘布施に果報はない。献身的な供養に果報はない。……この世も他世も自ら高い智慧によって知り、現証して宣言するような、正しく実践し、正しく到達した沙門やバラモンたちは、この世には存在しない’。比丘たちよ、これを見の失敗という。比丘たちよ、これらが三つの失敗である。”

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? กมฺมนฺตสมฺปทา, อาชีวสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตสมฺปทา.

“比丘たちよ、これら三つの成就（じょうじゅ）がある。いかなる三つか。業の成就、身持（しんじ）の成就、見の成就である。比丘たちよ、業の成就とは何か。比丘たちよ、ここに、ある者は殺生から離れ、……戯論（けろん）から離れている。比丘たちよ、これを業の成就という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อาชีวสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาชีวสมฺปทา.

“比丘たちよ、身持の成就（正命の成就）とは何か。比丘たちよ、ここに、ある者は正しく生活し、正しき糧によって命を営む。比丘たちよ、これを身持の成就という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ [Pg.275] โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. สตฺตมํ.

“比丘たちよ、見の成就とは何か。比丘たちよ、ここに、ある者は正見を抱き、誤りのない見方をしている。すなわち、‘布施には果報がある。献身的な供養には果報がある。……この世も他世も自ら高い智慧によって知り、現証して宣言するような、正しく実践し、正しく到達した沙門やバラモンたちは、この世に存在する’。比丘たちよ、これを見の成就という。比丘たちよ、これらが三つの成就である。”（第七の経）

๘. ปฐมโสเจยฺยสุตฺตํ

8. 第一の清浄経

๑๒๑. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โสเจยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ.

121. “比丘たちよ、これら三つの清浄（しょうじょう）がある。いかなる三つか。身の清浄、口の清浄、意の清浄である。比丘たちよ、身の清浄とは何か。比丘たちよ、ここに、ある者は殺生から離れ、盗みから離れ、邪淫（不適切な性関係）から離れている。比丘たちよ、これを身の清浄という。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ.

“比丘たちよ、口の清浄とは何か。比丘たちよ、ここに、ある者は虚妄語（嘘）から離れ、離間語（中傷）から離れ、粗悪語（暴言）から離れ、戯論（無益な言葉）から離れている。比丘たちよ、これを口の清浄という。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โสเจยฺยานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、意の清浄とは何か。比丘たちよ、ここに、ある者は貪欲でなく、害心を持たず、正見を有している。比丘たちよ、これを意の清浄という。比丘たちよ、これらが三つの清浄である。”（第八の経）

๙. ทุติยโสเจยฺยสุตฺตํ

9. 第二の清浄経

๑๒๒. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โสเจยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ.

122. “比丘たちよ、これら三つの清浄がある。いかなる三つか。身の清浄、口の清浄、意の清浄である。比丘たちよ、身の清浄とは何か。比丘たちよ、ここに、比丘は殺生から離れ、盗みから離れ、非梵行（不純な行為）から離れている。比丘たちよ、これを身の清浄という。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ.

“比丘たちよ、口の清浄とは何か。比丘たちよ、ここに、比丘は虚妄語から離れ、離間語から離れ、粗悪語から離れ、戯論から離れている。比丘たちよ、これを口の清浄という。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส [Pg.276] อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส พฺยาปาทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส ถินมิทฺธสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนาย วิจิกิจฺฉาย อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โสเจยฺยานีติ.

“比丘たちよ、意の清浄（こころのしょうじょう）とはどのようなものか。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいて、自らの内面に欲貪（五蓋の一つ）があるときは、‘私の内面に欲貪がある’と如実に知る。あるいは自らの内面に欲貪がないときは、‘私の内面に欲貪がない’と如実に知る。まだ生じていない欲貪がいかにして生じるかを知り、すでに生じた欲貪がいかにして捨て去られるかを知り、捨て去られた欲貪が将来いかにして二度と生じないかを知る。自らの内面に瞋恚（しんい）があるときは、‘私の内面に瞋恚がある’と如実に知る。自らの内面に瞋恚がないときは、‘私の内面に瞋恚がない’と如実に知る。まだ生じていない瞋恚がいかにして生じるかを知り、すでに生じた瞋恚がいかにして捨て去られるかを知り、捨て去られた瞋恚が将来いかにして二度と生じないかを知る。自らの内面に惛沈睡眠（こんじんすいめん）があるときは、‘私の内面に惛沈睡眠がある’と如実に知る。自らの内面に惛沈睡眠がないときは、‘私の内面に惛沈睡眠がない’と如実に知る。まだ生じていない惛沈睡眠がいかにして生じるかを知り、すでに生じた惛沈睡眠がいかにして捨て去られるかを知り、捨て去られた惛沈睡眠が将来いかにして二度と生じないかを知る。自らの内面に掉挙悪作（じょうこあくさ）があるときは、‘私の内面に掉挙悪作がある’と如実に知る。自らの内面に掉挙悪作がないときは、‘私の内面に掉挙悪作がない’と如実に知る。まだ生じていない掉挙悪作がいかにして生じるかを知り、すでに生じた掉挙悪作がいかにして捨て去られるかを知り、捨て去られた掉挙悪作が将来いかにして二度と生じないかを知る。自らの内面に疑（ぎ）があるときは、‘私の内面に疑がある’と如実に知る。自らの内面に疑がないときは、‘私の内面に疑がない’と如実に知る。まだ生じていない疑がいかにして生じるかを知り、すでに生じた疑がいかにして捨て去られるかを知り、捨て去られた疑が将来いかにして二度と生じないかを知る。比丘たちよ、これを意の清浄という。比丘たちよ、これらが三つの清浄である”と（仰せられた）。

‘‘กายสุจึ วจีสุจึ, เจโตสุจึ อนาสวํ;

สุจึ โสเจยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ นินฺหาตปาปก’’นฺติ. นวมํ;

“身が清らかで、口が清らかで、心が清らかであり、諸々の漏（煩悩）がない者。清らかで、清浄の徳を具え、諸々の悪を洗い流した者、人はその者を清らかな者と呼ぶ”。第九の経。

๑๐. โมเนยฺยสุตฺตํ

10. 10. 賢者性経（モーネイヤ・スッタ）

๑๒๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โมเนยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโมเนยฺยํ, วจีโมเนยฺยํ, มโนโมเนยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กายโมเนยฺยํ[Pg.277]? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กายโมเนยฺยํ.

123. 123. “比丘たちよ、これら三つの賢者性（モーネイヤ）がある。三つとは何か。身の賢者性、口の賢者性、意の賢者性である。比丘たちよ、身の賢者性とはどのようなものか。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいて、生き物を殺すことから離れ、与えられていないものを取ること（盗み）から離れ、不浄行（梵行でないもの）から離れている。比丘たちよ、これを身の賢者性という”。

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วจีโมเนยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วจีโมเนยฺยํ.

“比丘たちよ、口の賢者性とはどのようなものか。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいて、偽りを言うことから離れ、離間させる言葉（中傷）から離れ、粗野な言葉（悪口）から離れ、無益な饒舌（戯論）から離れている。比丘たちよ、これを口の賢者性という”。

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มโนโมเนยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มโนโมเนยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โมเนยฺยานี’’ติ.

“比丘たちよ、意の賢者性とはどのようなものか。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいて、諸々の漏（煩悩）が尽きることによって、漏のない心解脱と慧解脱を、現世において自ら卓越した知恵で現証し、それに到達して住む。比丘たちよ、これを意の賢者性という。比丘たちよ、これらが三つの賢者性である”と（仰せられた）。

‘‘กายมุนึ วจีมุนึ, เจโตมุนึ อนาสวํ;

มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ สพฺพปฺปหายิน’’นฺติ. ทสมํ;

“身の賢者、口の賢者、心の賢者であり、諸々の漏（煩悩）がない者。賢者の徳を具え、すべての不善を捨て去った者、人はその者を賢者（ムニ）と呼ぶ”。第十の経。

อาปายิกวคฺโค ทฺวาทสโม.

第二、アーパーイカ品（第十二）完。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要旨（ウッダーナ）は以下の通り――

อาปายิโก ทุลฺลโภ อปฺปเมยฺยํ, อาเนญฺชวิปตฺติสมฺปทา;

อปณฺณโก จ กมฺมนฺโต, ทฺเว โสเจยฺยานิ โมเนยฺยนฺติ.

アーパーイカ（悪趣）、ドゥッラバ（得がたき者）、アッパメイヤ（無量）、アーネンジャ（不動）、ヴィパッティ（失）、サンパダー（具足）、第六のアパンナカ（不誤）、カンマンタ（業）、二つのソーチェイヤ（清浄）、そしてモーネイヤ（賢者性）である。

(๑๓) ๓. กุสินารวคฺโค

（13）3. クシナーラ品

๑. กุสินารสุตฺตํ

1. 1. クシナーラ経

๑๒๔. เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ พลิหรเณ วนสณฺเฑ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

124. 124. ある時、世尊はクシナーラーのバリハラナという名の森に滞在しておられた。そこで世尊は比丘たちに“比丘たちよ”と呼びかけられた。比丘たちは“尊師よ”と世尊に応答した。世尊は次のように仰せられた。

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. ตเมนํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อุปสงฺกมิตฺวา สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺเตติ[Pg.278]. อากงฺขมาโน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมติ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทติ. ตเมนํ โส คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรติ.

“比丘たちよ、ここに一人の比丘がいて、ある村や町に依止して住んでいる。そこへ長者、あるいは長者の息子がやって来て、明日の食事（供養）に招く。比丘たちよ、その比丘が望むなら（その招きを）受け入れる。その比丘は夜が明けたのち、午前中に下衣を整え、鉢と衣を手に取って、その長者あるいは長者の息子の家へと赴く。赴いて、用意された座に座る。すると、その長者あるいは長者の息子は、自らの手で、優れた硬食や軟食をもって、満足するまで、あるいは断るまで（自らの手で）供養する”。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สาธุ วต มฺยายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรตี’ติ. เอวมฺปิสฺส โหติ – ‘อโห วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อายติมฺปิ เอวรูเปน ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปยฺย สมฺปวาเรยฺยา’ติ! โส ตํ ปิณฺฑปาตํ คถิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌสนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. โส ตตฺถ กามวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ, พฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ, วิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวรูปสฺสาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ทินฺนํ น มหปฺผลนฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ปมตฺโต หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหรติ.

“その比丘に次のような思いが生じる。‘実に素晴らしいことだ。この長者、あるいは長者の息子が、自らの手で、優れた食べ物や飲み物をもって、私を満足させ、十分に供養してくれている’。また、彼に次のような思いも生じる。‘ああ、願わくば、この長者、あるいは長者の息子が、将来もまた、このような優れた食べ物や飲み物をもって、自らの手で、私を満足させ、十分に供養してくれればよいのに’。彼はその施食に執着し、溺れ、耽溺して、過失（不利益）を見ることなく、そこから脱却する知恵もなく、それを食する。彼はそこで感官の欲望に関する思考（欲尋）を巡らせ、悪意に関する思考（恚尋）を巡らせ、害意に関する思考（害尋）を巡らせる。比丘たちよ、このような比丘に与えられた施物は、大きな果報をもたらさないと私は言う。それはなぜか。比丘たちよ、その比丘は放逸に暮らしているからである。”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. ตเมนํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อุปสงฺกมิตฺวา สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺเตติ. อากงฺขมาโน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมติ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทติ. ตเมนํ โส คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรติ.

“比丘たちよ、ここに、ある村や町を頼って暮らしている比丘がいる。そこへ、長者あるいは長者の息子がやって来て、翌日の食事に招待する。比丘たちよ、望むならば、比丘はその招待を受ける。彼はその夜が明けたのち、午前中に、下衣を整え、鉢と衣を手に取って、その長者あるいは長者の息子の家へと赴く。赴いたのち、用意された座に座る。すると、その長者あるいは長者の息子が、優れた食べ物や飲み物をもって、自らの手で、彼を満足させ、十分に供養する。”

‘‘ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘สาธุ วต มฺยายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรตี’ติ. เอวมฺปิสฺส น โหติ – ‘อโห วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อายติมฺปิ เอวรูเปน ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปยฺย สมฺปวาเรยฺยา’ติ! โส ตํ ปิณฺฑปาตํ อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. โส ตตฺถ เนกฺขมฺมวิตกฺกมฺปิ [Pg.279] วิตกฺเกติ, อพฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ, อวิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวรูปสฺสาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺปมตฺโต หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหรตี’’ติ. ปฐมํ.

“その比丘には次のような思いは生じない。‘実に素晴らしいことだ。この長者、あるいは長者の息子が、自らの手で、優れた食べ物や飲み物をもって、私を満足させ、十分に供養してくれている’。また、彼に次のような思いも生じない。‘ああ、願わくば、この長者、あるいは長者の息子が、将来もまた、このような優れた食べ物や飲み物をもって、自らの手で、私を満足させ、十分に供養してくれればよいのに’。彼はその施食に執着せず、溺れず、耽溺することなく、過失を見極め、そこから脱却する知恵をもって、それを食する。彼はそこで出離に関する思考、無瞋に関する思考、不害に関する思考を巡らせる。比丘たちよ、このような比丘に与えられた施物は、大きな果報をもたらすと私は言う。それはなぜか。比丘たちよ、その比丘は不放逸に暮らしているからである。”第一の経。

๒. ภณฺฑนสุตฺตํ

2. 争いに関する経（バンダナ・スッタ）

๑๒๕. ‘‘ยสฺสํ, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ, มนสิ กาตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา น ผาสุ โหติ, ปเคว คนฺตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ. กตเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ? เนกฺขมฺมวิตกฺกํ, อพฺยาปาทวิตกฺกํ, อวิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ. กตเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ’. ยสฺสํ, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ, มนสิ กาตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา น ผาสุ โหติ, ปเคว คนฺตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ’’’.

125. “比丘たちよ、比丘たちが諍いを起こし、喧嘩をし、論争に陥り、互いに言葉の槍で突き刺し合って暮らしている方角については、比丘たちよ、私はその方角を心に思い浮かべることさえ心地よくなく、ましてやそこへ行くことなど言うまでもない。私はそのことについて、このように確信する。‘間違いなく、それらの長老たちは三つの法を捨て去り、三つの法を多習している’。どのような三つの法を捨て去ったのか。出離に関する思考、無瞋に関する思考、不害に関する思考である。これら三つの法を捨て去ったのである。では、どのような三つの法を多習しているのか。欲に関する思考、悪意に関する思考、害意に関する思考である。これら三つの法を多習しているのである。比丘たちよ、比丘たちが諍いを起こし、喧嘩をし、論争に陥り、互いに言葉の槍で突き刺し合って暮らしている方角については、比丘たちよ、私はその方角を心に思い浮かべることさえ心地よくなく、ましてやそこへ行くことなど言うまでもない。私はそのことについて、‘間違いなく、それらの長老たちはこれら三つの法を捨て去り、これら三つの法を多習している’と確信する。”

‘‘ยสฺสํ ปน, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, คนฺตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา ผาสุ โหติ, ปเคว มนสิ กาตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ. กตเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ. กตเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ? เนกฺขมฺมวิตกฺกํ, อพฺยาปาทวิตกฺกํ, อวิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ’. ยสฺสํ, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, คนฺตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา ผาสุ โหติ, ปเคว มนสิ กาตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสู’’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、一方で、比丘たちが和合し、喜び合い、争うことなく、ミルクと水が混ざり合うかのように、互いに慈しみの眼差しで見つめ合って暮らしている方角については、比丘たちよ、私はその方角へ行くことが心地よく、心に思い浮かべることはなおさらである。私はそのことについて、このように確信する。‘間違いなく、それらの長老たちは三つの法を捨て去り、三つの法を多習している’。どのような三つの法を捨て去ったのか。欲に関する思考、悪意に関する思考、害意に関する思考である。これら三つの法を捨て去ったのである。では、どのような三つの法を多習しているのか。出離に関する思考、無瞋に関する思考、不害に関する思考である。これら三つの法を多習しているのである。比丘たちよ、比丘たちが和合し、喜び合い、争うことなく、ミルクと水が混ざり合うかのように、互いに慈しみの眼差しで見つめ合って暮らしている方角については、比丘たちよ、私はその方角へ行くことが心地よく、心に思い浮かべることはなおさらである。私はそのことについて、‘間違いなく、それらの長老たちはこれら三つの法を捨て去り、これら三つの法を多習している’と確信する。”第二の経。

๓. โคตมกเจติยสุตฺตํ

3. ゴータマカ・チェーティヤの経

๑๒๖. เอกํ [Pg.280] สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ โคตมเก เจติเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

126. ある時、世尊はヴェーサーリーのゴータマカ・チェーティヤに滞在しておられた。そこで世尊は“比丘たちよ”と比丘たちに呼びかけられた。比丘たちは“御尊師”と世尊に答えた。世尊は次のように仰せられた。”

‘‘อภิญฺญายาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมิ, โน อนภิญฺญาย. สนิทานาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมิ, โน อนิทานํ. สปฺปาฏิหาริยาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมิ, โน อปฺปาฏิหาริยํ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ธมฺมํ เทสยโต โน อนภิญฺญาย, สนิทานํ ธมฺมํ เทสยโต โน อนิทานํ, สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทสยโต โน อปฺปาฏิหาริยํ, กรณีโย โอวาโท, กรณียา อนุสาสนี. อลญฺจ ปน โว, ภิกฺขเว, ตุฏฺฐิยา, อลํ อตฺตมนตาย, อลํ โสมนสฺสาย – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน สงฺโฆ’’’ติ.

“比丘たちよ、私は証知して（自ら現証して）法を説くのであり、証知せずして説くのではない。比丘たちよ、私は因縁（根拠）をもって法を説くのであり、因縁なくして説くのではない。比丘たちよ、私は神変（対治の力）をもって法を説くのであり、神変なくして説くのではない。比丘たちよ、このように証知して法を説き、因縁をもって法を説き、神変をもって法を説く私において、教誡はなされるべきであり、教示はなされるべきである。比丘たちよ、あなたがたにとって、満足し、歓喜し、喜悦するに十分である。‘世尊は正自覚者であり、法はよく説かれ、僧伽はよく修行している’と。”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน สหสฺสี โลกธาตุ อกมฺปิตฺถาติ. ตติยํ.

世尊はこのように説かれた。それらの比丘は世尊の説法を歓喜して受け入れた。また、この解説が説かれているとき、一千の境界（小千世界）が震動した。第三の経。

๔. ภรณฺฑุกาลามสุตฺตํ

4. バランドゥ・カーラーマ経

๑๒๗. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน เยน กปิลวตฺถุ ตทวสริ. อสฺโสสิ โข มหานาโม สกฺโก – ‘‘ภควา กิร กปิลวตฺถุํ อนุปฺปตฺโต’’ติ. อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข มหานามํ สกฺกํ ภควา เอตทโวจ –

127. あるとき、世尊はコーサラ国を遊行し、カピラヴァットゥに到着された。釈迦族のマハーナーマは“世尊がカピラヴァットゥに到着された”と聞いた。そこでマハーナーマは世尊のもとへ向かい、世尊を礼拝して、傍らに立った。傍らに立っている釈迦族のマハーナーマに、世尊はこのように言われた。

‘‘คจฺฉ, มหานาม, กปิลวตฺถุสฺมึ, ตถารูปํ อาวสถํ ชาน ยตฺถชฺช มยํ เอกรตฺตึ วิหเรยฺยามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข มหานาโม สกฺโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา กปิลวตฺถุํ ปวิสิตฺวา เกวลกปฺปํ กปิลวตฺถุํ อนฺวาหิณฺฑนฺโต นาทฺทส กปิลวตฺถุสฺมึ ตถารูปํ อาวสถํ ยตฺถชฺช ภควา เอกรตฺตึ วิหเรยฺย.

“マハーナーマよ、行きなさい。今日、我々が一晩滞在できるような、そのような宿所をカピラヴァットゥで探しなさい”。“仰せの通りにいたします、世尊”と、釈迦族のマハーナーマは世尊に応え、カピラヴァットゥに入り、カピラヴァットゥを隈なく歩き回ったが、今日世尊が一晩滞在できるような宿所をカピラヴァットゥで見つけることができなかった。

อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นตฺถิ, ภนฺเต, กปิลวตฺถุสฺมึ ตถารูโป อาวสโถ [Pg.281] ยตฺถชฺช ภควา เอกรตฺตึ วิหเรยฺย. อยํ, ภนฺเต, ภรณฺฑุ กาลาโม ภควโต ปุราณสพฺรหฺมจารี. ตสฺสชฺช ภควา อสฺสเม เอกรตฺตึ วิหรตู’’ติ. ‘‘คจฺฉ, มหานาม, สนฺถรํ ปญฺญเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข มหานาโม สกฺโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภรณฺฑุสฺส กาลามสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สนฺถรํ ปญฺญาเปตฺวา อุทกํ ฐเปตฺวา ปาทานํ โธวนาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺถโต, ภนฺเต, สนฺถาโร, อุทกํ ฐปิตํ ปาทานํ โธวนาย. ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

そこで、釈迦族のマハーナーマは世尊のもとへ戻り、世尊にこう言った。“世尊よ、今日世尊が一晩滞在できるような宿所はカピラヴァットゥにはございません。世尊よ、このバランドゥ・カーラーマは、世尊のかつての修行仲間でございます。今日、世尊は彼の庵に一晩滞在なさってください”。“マハーナーマよ、行きなさい。座席（敷物）を準備しなさい”。“仰せの通りにいたします、世尊”と、釈迦族のマハーナーマは世尊に応え、バランドゥ・カーラーマの庵へ向かった。到着すると、座席を準備し、足を洗うための水を置き、世尊のもとへ戻った。世尊にこう言った。“世尊よ、座席は準備され、足を洗うための水も置かれました。世尊よ、今や、あなたが進まれるべき時でございます”。

อถ โข ภควา เยน ภรณฺฑุสฺส กาลามสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ปาเท ปกฺขาเลสิ. อถ โข มหานามสฺส สกฺกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข อชฺช ภควนฺตํ ปยิรุปาสิตุํ. กิลนฺโต ภควา. สฺเว ทานาหํ ภควนฺตํ ปยิรุปาสิสฺสามี’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

そこで世尊は、バランドゥ・カーラーマの庵へ向かわれた。到着すると、用意された座に座られた。座ると、世尊は足を洗われた。そのとき、釈迦族のマハーナーマにこのような思いが浮かんだ。“今日は、世尊にお仕えする時ではない。世尊はお疲れである。明日、私は世尊にお仕えしよう”。そして、世尊を礼拝し、右繞して立ち去った。

อถ โข มหานาโม สกฺโก ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มหานามํ สกฺกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘ตโย โขเม, มหานาม, สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, มหานาม, เอกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ; น รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ. อิธ ปน, มหานาม, เอกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ; น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ. อิธ ปน, มหานาม, เอกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ. อิเม โข, มหานาม, ตโย สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. ‘อิเมสํ, มหานาม, ติณฺณํ สตฺถารานํ เอกา นิฏฺฐา อุทาหุ ปุถุ นิฏฺฐา’’’ติ?

そして、その夜が明けると、釈迦族のマハーナーマは世尊のもとへ向かった。到着すると、傍らに座った。傍らに座っている釈迦族のマハーナーマに、世尊はこのように言われた。“マハーナーマよ、世の中には三種類の師が存在する。どのような三種類か？ マハーナーマよ、ここにある師は、欲（欲愛）の遍知（超克）を説くが、色の遍知を説かず、受の遍知を説かない。マハーナーマよ、またここにある師は、欲の遍知を説き、色の遍知を説くが、受の遍知を説かない。マハーナーマよ、さらにここにある師は、欲の遍知を説き、色の遍知を説き、受の遍知を説く。マハーナーマよ、これら三種類の師が世の中に存在する。マハーナーマよ、これら三種類の師の帰着点（究極の目的）は、同一であるか、それとも異なっているか”。

เอวํ วุตฺเต ภรณฺฑุ กาลาโม มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เอกาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. เอวํ วุตฺเต ภควา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘นานาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภรณฺฑุ กาลาโม มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เอกาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘นานาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. ตติยมฺปิ โข ภรณฺฑุ กาลาโม มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เอกาติ, มหานาม[Pg.282], วเทหี’’ติ. ตติยมฺปิ โข ภควา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘นานาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ.

そのように説かれたとき、バランドゥ・カーラーマは釈迦族のマハーナーマにこう言った。“マハーナーマよ、‘同一である’と言いなさい”。そのように言われると、世尊は釈迦族のマハーナーマにこう言われた。“マハーナーマよ、‘異なっている’と言いなさい”。二度目も、バランドゥ・カーラーマは釈迦族のマハーナーマにこう言った。“マハーナーマよ、‘同一である’と言いなさい”。二度目も、世尊は釈迦族のマハーナーマにこう言われた。“マハーナーマよ、‘異なっている’と言いなさい”。三度目も、バランドゥ・カーラーマは釈迦族のマハーナーマにこう言った。“マハーナーマよ、‘同一である’と言いなさい”。三度目も、世尊は釈迦族のマハーナーマにこう言われた。“マハーナーマよ、‘異なっている’と言いなさい”。

อถ โข ภรณฺฑุ กาลามสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มเหสกฺขสฺส วตมฺหิ มหานามสฺส สกฺกสฺส สมฺมุขา สมเณน โคตเมน ยาวตติยํ อปสาทิโต. ยํนูนาหํ กปิลวตฺถุมฺหา ปกฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข ภรณฺฑุ กาลาโม กปิลวตฺถุมฺหา ปกฺกามิ. ยํ กปิลวตฺถุมฺหา ปกฺกามิ ตถา ปกฺกนฺโตว อโหสิ น ปุน ปจฺจาคจฺฉีติ. จตุตฺถํ.

そのとき、バランドゥ・カーラーマは次のように考えた。“私は、威徳ある釈迦族のマハーナーマの目の前で、沙門ゴータマによって三度までも退けられた（論破された）。私はカピラヴァットゥを去ったほうがよい”。そこで、バランドゥ・カーラーマはカピラヴァットゥを去った。彼がカピラヴァットゥを去ったその立ち去り方は、二度と戻ってくることのないものであった。第四の経。

๕. หตฺถกสุตฺตํ

5. ハッタカ経

๑๒๘. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข หตฺถโก เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา – ‘‘ภควโต ปุรโต ฐสฺสามี’’ติ โอสีทติเมว สํสีทติเมว, น สกฺโกติ สณฺฐาตุํ. เสยฺยถาปิ นาม สปฺปิ วา เตลํ วา วาลุกาย อาสิตฺตํ โอสีทติเมว สํสีทติเมว, น สณฺฐาติ; เอวเมวํ หตฺถโก เทวปุตฺโต – ‘‘ภควโต ปุรโต ฐสฺสามี’’ติ โอสีทติเมว สํสีทติเมว, น สกฺโกติ สณฺฐาตุํ.

128. ある時、世尊は舎衛城のアナータピンディカ園、ジェータ林におられた。その時、ハッタカ天子は、夜も更けた頃、類いまれな輝きを放ち、ジェータ林の全域を照らしながら、世尊のおられる所へ近づいた。近づいてから、“世尊の御前に立とう”としたが、そのまま沈み込み、崩れ落ちてしまい、留まることができなかった。あたかも、バターや油を砂の上に注ぐと、沈み込み、吸い込まれて、そこに留まれないのと同じように、ハッタカ天子も“世尊の御前に立とう”としたが、そのまま沈み込み、崩れ落ちてしまい、留まることができなかった。

อถ โข ภควา หตฺถกํ เทวปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โอฬาริกํ, หตฺถก, อตฺตภาวํ อภินิมฺมินาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ, โข หตฺถโก เทวปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข หตฺถกํ เทวปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ –

そこで世尊はハッタカ天子にこう言われた。“ハッタカよ、粗大な身（実体のある姿）を現しなさい”。ハッタカ天子は“仰せの通りにいたします、世尊”と答え、粗大な身を現して、世尊を礼拝し、傍らに立った。傍らに立っているハッタカ天子に対し、世尊はこう言われた。

‘‘เย เต, หตฺถก, ธมฺมา ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส ปวตฺติโน อเหสุํ, อปิ นุ เต เต ธมฺมา เอตรหิ ปวตฺติโน’’ติ? ‘‘เย จ เม, ภนฺเต, ธมฺมา ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส ปวตฺติโน อเหสุํ, เต จ เม ธมฺมา เอตรหิ ปวตฺติโน; เย จ เม, ภนฺเต, ธมฺมา ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส นปฺปวตฺติโน อเหสุํ, เต จ เม ธมฺมา เอตรหิ ปวตฺติโน. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ภควา เอตรหิ อากิณฺโณ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ ราชูหิ [Pg.283] ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, อากิณฺโณ วิหรามิ เทวปุตฺเตหิ. ทูรโตปิ, ภนฺเต, เทวปุตฺตา อาคจฺฉนฺติ หตฺถกสฺส เทวปุตฺตสฺส สนฺติเก ‘ธมฺมํ โสสฺสามา’ติ. ติณฺณาหํ, ภนฺเต, ธมฺมานํ อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต. กตเมสํ ติณฺณํ? ภควโต อหํ, ภนฺเต, ทสฺสนสฺส อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต; สทฺธมฺมสวนสฺสาหํ, ภนฺเต, อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต; สงฺฆสฺสาหํ, ภนฺเต, อุปฏฺฐานสฺส อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต. อิเมสํ โข อหํ, ภนฺเต, ติณฺณํ ธมฺมานํ อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต’’ติ.

“ハッタカよ、かつて人間であった時にあなたが習得した教え（法）は、今でも身についていますか？”“世尊よ、かつて人間であった時に習得した教えは、今でも身についております。さらに世尊よ、かつて人間であった時には習得していなかった教えも、今は身についております。世尊よ、ちょうど世尊が今、比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、王や大臣、外道やその弟子たちに囲まれておられるように、私もまた、多くの天子たちに囲まれて過ごしております。世尊よ、遠くからも天子たちが‘ハッタカ天子のもとで法を聞こう’と集まって参ります。世尊よ、私は三つの法において、満足しきることなく、また倦むことなく没しました。その三つとは何でしょうか。世尊よ、私は世尊を拝見することに満足しきることなく没しました。世尊よ、私は正法を聞くことに満足しきることなく没しました。世尊よ、私は僧伽に仕えることに満足しきることなく没しました。世尊よ、私はこれら三つの法において、満足しきることなく、また倦むことなく没したのです”。

‘‘นาหํ ภควโต ทสฺสนสฺส, ติตฺติมชฺฌคา กุทาจนํ;

สงฺฆสฺส อุปฏฺฐานสฺส, สทฺธมฺมสวนสฺส จ.

“私は世尊を拝見することに、決して満足（飽和）することはありませんでした。また、僧伽に仕えること、正法を聞くことにおいても同様でした。

‘‘อธิสีลํ สิกฺขมาโน, สทฺธมฺมสวเน รโต;

ติณฺณํ ธมฺมานํ อติตฺโต, หตฺถโก อวิหํ คโต’’ติ. ปญฺจมํ;

増上戒を学び、正法を聞くことを楽しみ、三つの法において満足しきることがなかったハッタカは、阿毘訶（アビハ）天へと至ったのである”。 （第五の経）

๖. กฏุวิยสุตฺตํ

6. 腐敗経

๑๒๙. เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย พาราณสึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข ภควา โคโยคปิลกฺขสฺมึ ปิณฺฑาย จรมาโน อญฺญตรํ ภิกฺขุํ ริตฺตสฺสาทํ พาหิรสฺสาทํ มุฏฺฐสฺสตึ อสมฺปชานํ อสมาหิตํ วิพฺภนฺตจิตฺตํ ปากตินฺทฺริยํ. ทิสฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ –

129. ある時、世尊は波羅奈（バラナシ）の仙人堕処（イシパタナ）、鹿野苑（ミガダーヤ）におられた。そこで世尊は朝、下衣を整え、鉢と衣を持って、波羅奈の街へ托鉢に入られた。世尊は、牛の売買が行われる場所にあるイチジクの樹の近くで、托鉢に歩いている一人の比丘をご覧になった。その比丘は、禅定の喜びがなく、外的な欲楽に耽り、正念を失い、正知なく、心は定まらず、散漫で、諸根が放逸であった。その比丘を見て、こう言われた。

‘‘มา โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อตฺตานํ กฏุวิยมกาสิ. ตํ วต ภิกฺขุ กฏุวิยกตํ อตฺตานํ อามคนฺเธน อวสฺสุตํ มกฺขิกา นานุปติสฺสนฺติ นานฺวาสฺสวิสฺสนฺตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ. อถ โข โส ภิกฺขุ ภควตา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต สํเวคมาปาทิ. อถ โข ภควา พาราณสิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

“比丘よ、自らを腐敗したもの（汚物のようなもの）にしてはならない。比丘よ、自らを腐敗させ、生臭い匂い（悪意）に染まり、汚れに満ちた者には、蝿（不善の思考）がたかり、つきまとう。そうならないことはあり得ないのだ”。そこでその比丘は、世尊のこの教誡に触れ、戦慄（道心）を生じた。その後、世尊は波羅奈で托鉢を終え、食事を済ませて托鉢から戻られると、比丘たちに呼びかけられた。

‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย พาราณสึ [Pg.284] ปิณฺฑาย ปาวิสึ. อทฺทสํ โข อหํ, ภิกฺขเว, โคโยคปิลกฺขสฺมึ ปิณฺฑาย จรมาโน อญฺญตรํ ภิกฺขุํ ริตฺตสฺสาทํ พาหิรสฺสาทํ มุฏฺฐสฺสตึ อสมฺปชานํ อสมาหิตํ วิพฺภนฺตจิตฺตํ ปากตินฺทฺริยํ. ทิสฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ –

“比丘たちよ、今日、私は朝、下衣を整え、鉢と衣を持って、波羅奈の街へ托鉢に入った。比丘たちよ、私は牛の売買所のイチジクの樹の近くで、托鉢に歩いている一人の比丘を見た。彼は、禅定の喜びがなく、外的な欲楽に耽り、正念を失い、正知なく、心は定まらず、散漫で、諸根が放逸であった。その比丘を見て、私はこう言った。

‘‘‘มา โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อตฺตานํ กฏุวิยมกาสิ. ตํ วต ภิกฺขุ กฏุวิยกตํ อตฺตานํ อามคนฺเธน อวสฺสุตํ มกฺขิกา นานุปติสฺสนฺติ นานฺวาสฺสวิสฺสนฺตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, โส ภิกฺขุ มยา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต สํเวคมาปาที’’ติ. เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, กฏุวิยํ? โก อามคนฺโธ? กา มกฺขิกา’’ติ?

‘比丘よ、自らを腐敗したものにしてはならない。比丘よ、自らを腐敗させ、生臭い匂いに染まり、汚れに満ちた者には、蝿がたかり、つきまとう。そうならないことはあり得ないのだ’と。比丘たちよ、その比丘は私のこの教誡を受け、戦慄を生じたのである”。このように言われた時、一人の比丘が世尊に尋ねた。“世尊よ、‘腐敗したもの（カトゥヴィヤ）’とは何でしょうか。‘生臭い匂い’とは何でしょうか。‘蝿’とは何のことでしょうか”。

‘‘อภิชฺฌา โข, ภิกฺขุ, กฏุวิยํ; พฺยาปาโท อามคนฺโธ; ปาปกา อกุสลา วิตกฺกา มกฺขิกา. ตํ วต, ภิกฺขุ, กฏุวิยกตํ อตฺตานํ อามคนฺเธน อวสฺสุตํ มกฺขิกา นานุปติสฺสนฺติ นานฺวาสฺสวิสฺสนฺตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ.

“比丘よ、貪欲こそが‘腐敗したもの’である。悪意こそが‘生臭い匂い’である。邪悪で不善な思考（尋）こそが‘蝿’である。比丘よ、自らを腐敗させ、生臭い匂いに染まり、汚れに満ちた者には、蝿がたかり、つきまとう。そうならないことはあり得ないのだ”。

‘‘อคุตฺตํ จกฺขุโสตสฺมึ, อินฺทฺริเยสุ อสํวุตํ;

มกฺขิกานุปติสฺสนฺติ, สงฺกปฺปา ราคนิสฺสิตา.

“眼や耳を守らず、諸根を慎まない者には、貪欲に依存した思考という名の‘蝿’がたかるであろう。

‘‘กฏุวิยกโต ภิกฺขุ, อามคนฺเธ อวสฺสุโต;

อารกา โหติ นิพฺพานา, วิฆาตสฺเสว ภาควา.

自らを腐敗させ、生臭い匂いに染まった比丘は、涅槃から遠く離れており、ただ苦悩のみを味わうことになる。

‘‘คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, อลทฺธา สมถมตฺตโน ;

ปเรติ พาโล ทุมฺเมโธ, มกฺขิกาหิ ปุรกฺขโต.

村にあっても森にあっても、自らの心の静まりを得られず、蝿（邪念）に囲まれて彷徨う者は、智慧のない愚者である。

‘‘เย จ สีเลน สมฺปนฺนา, ปญฺญายูปสเมรตา;

อุปสนฺตา สุขํ เสนฺติ, นาสยิตฺวาน มกฺขิกา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

しかし、戒を備え、智慧によって静寂を楽しみ、蝿（邪念）を滅ぼして安らぎを得た人々は、幸福のうちに横たわるのである”。 （第六の経）

๗. ปฐมอนุรุทฺธสุตฺตํ

7. 第一のアヌルッダ経

๑๓๐. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ทิพฺเพน จกฺขุนา [Pg.285] วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน เยภุยฺเยน ปสฺสามิ มาตุคามํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชมานํ. กติหิ นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ?

130. その時、尊者アヌルッダは世尊のもとへ赴き、世尊を礼拝して、傍らに座った。傍らに座った尊者アヌルッダは、世尊に次のように申し上げた。“世尊よ、私は、清浄で人間の眼を超えた天眼によって、女人が、身体が崩壊して死んだ後、多くの場合において、不幸な場所、悪い境遇、堕落した場所、地獄に生まれているのを見ています。世尊よ、女人はいかなる法を備えることによって、身体が崩壊して死んだ後、不幸な場所、悪い境遇、堕落した場所、地獄に生まれるのでしょうか。”

‘‘ตีหิ โข, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, อนุรุทฺธ, มาตุคาโม ปุพฺพณฺหสมยํ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ อิสฺสาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, สายนฺหสมยํ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ. อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ.

“アヌルッダよ、三つの法を備える女人は、身体が崩壊して死んだ後、不幸な場所、悪い境遇、堕落した場所、地獄に生まれる。いかなる三つか。アヌルッダよ、ここに、女人は午前の時には、物惜しみという汚れに支配された心で家庭に住み、日中の時には、嫉妬に支配された心で家庭に住み、夕刻の時には、欲愛に支配された心で家庭に住んでいる。アヌルッダよ、これら三つの法を備える女人は、身体が崩壊して死んだ後、不幸な場所、悪い境遇、堕落した場所、地獄に生まれるのである。”（第七の経が終了した。）

๘. ทุติยอนุรุทฺธสุตฺตํ

8. 第二アヌルッダ経

๑๓๑. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, อาวุโส สาริปุตฺต, ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สหสฺสํ โลกํ โอโลเกมิ. อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. อถ จ ปน เม นานุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตี’’ติ.

131. その時、尊者アヌルッダは尊者サーリプッタのもとへ赴き、尊者サーリプッタと共に、親しく挨拶を交わした。喜ばしく、心に留めるべき挨拶を交わした後、傍らに座った。傍らに座った尊者アヌルッダは、尊者サーリプッタに次のように申し上げた。“友サーリプッタよ、私は、清浄で人間の眼を超えた天眼によって、千の世界を眺めています。私の精進は奮い起こされて退くことがなく、正念は確立して忘れることがなく、身体は静まり、心は定まって一境性にあります。しかしながら、私の心は執着することなく、諸々の漏（煩悩）から解脱していません。”

‘‘ยํ โข เต, อาวุโส อนุรุทฺธ, เอวํ โหติ – ‘อหํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สหสฺสํ โลกํ โวโลเกมี’ติ, อิทํ เต มานสฺมึ. ยมฺปิ เต, อาวุโส อนุรุทฺธ, เอวํ โหติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ, อิทํ เต อุทฺธจฺจสฺมึ. ยมฺปิ เต, อาวุโส อนุรุทฺธ, เอวํ โหติ – ‘อถ จ ปน เม นานุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตี’ติ, อิทํ [Pg.286] เต กุกฺกุจฺจสฺมึ. สาธุ วตายสฺมา อนุรุทฺโธ อิเม ตโย ธมฺเม ปหาย, อิเม ตโย ธมฺเม อมนสิกริตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรตู’’ติ.

“友アヌルッダよ、‘私は、清浄で人間の眼を超えた天眼によって、千の世界を眺めている’というその思いは、あなたの慢（慢心）です。友アヌルッダよ、‘私の精進は奮い起こされて退くことがなく、正念は確立して忘れることがなく、身体は静まり、心は定まって一境性にある’というその思いは、あなたの掉挙（心の浮つき）です。友アヌルッダよ、‘しかしながら、私の心は執着することなく、諸々の漏から解脱していない’というその思いは、あなたの後悔（悔い）です。尊者アヌルッダよ、これら三つの法を捨て、これら三つの法を心に留めることなく、不死の界（涅槃）へと心を向けるのが誠に良いことです。”

อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อปเรน สมเยน อิเม ตโย ธมฺเม ปหาย, อิเม ตโย ธมฺเม อมนสิกริตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหริ. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา อนุรุทฺโธ อรหตํ อโหสีติ. อฏฺฐมํ.

その後、尊者アヌルッダは時を経て、これら三つの法を捨て、これら三つの法を心に留めることなく、不死の界へと心を向けた。そして、尊者アヌルッダは、独り、離れて、不放逸に、精進し、専心して住し、ほどなくして、良家の息子たちが正しく家を離れて出家する目的である、あの無上の聖なる道の完成（阿羅漢果）を、現世において自らの卓越した知恵によって悟り、体得して住した。“生は尽きた。聖なる修行は成し遂げられた。なすべきことはなされた。もはや、この状態に戻ることはない”と悟った。そして、尊者アヌルッダは、阿羅漢の一人となったのである。（第八の経が終了した。）

๙. ปฏิจฺฉนฺนสุตฺตํ

9. 隠されたもの経

๑๓๒. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺฉนฺนานิ อาวหนฺติ, โน วิวฏานิ. กตมานิ ตีณิ? มาตุคาโม, ภิกฺขเว, ปฏิจฺฉนฺโน อาวหติ, โน วิวโฏ; พฺราหฺมณานํ, ภิกฺขเว, มนฺตา ปฏิจฺฉนฺนา อาวหนฺติ, โน วิวฏา; มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺฉนฺนา อาวหติ, โน วิวฏา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปฏิจฺฉนฺนานิ อาวหนฺติ, โน วิวฏานิ.

132. “比丘たちよ、これら三つのものは、隠されている時に効力をもたらし、開かれている時にはもたらさない。いかなる三つか。比丘たちよ、女人は、隠されている時に効力をもたらし、開かれている時にはもたらさない。比丘たちよ、婆羅門の呪文は、隠されている時に効力をもたらし、開かれている時にはもたらさない。比丘たちよ、邪見は、隠されている時に効力をもたらし、開かれている時にはもたらさない。比丘たちよ、これら三つのものは、隠されている時に効力をもたらし、開かれている時にはもたらさないのである。”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, วิวฏานิ วิโรจนฺติ, โน ปฏิจฺฉนฺนานิ. กตมานิ ตีณิ? จนฺทมณฺฑลํ, ภิกฺขเว, วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; สูริยมณฺฑลํ, ภิกฺขเว, วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย, ภิกฺขเว, วิวโฏ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺโน. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ วิวฏานิ วิโรจนฺติ, โน ปฏิจฺฉนฺนานี’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、これら三つのものは、開かれている時に輝き、隠されている時には輝かない。いかなる三つか。比丘たちよ、月輪は、開かれている時に輝き、隠されている時には輝かない。比丘たちよ、日輪は、開かれている時に輝き、隠されている時には輝かない。比丘たちよ、如来によって説かれた法と律は、開かれている時に輝き、隠されている時には輝かない。比丘たちよ、これら三つのものは、開かれている時に輝き、隠されている時には輝かないのである。”（第九の経が終了した。）

๑๐. เลขสุตฺตํ

10. 銘文経

๑๓๓. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ [Pg.287] ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปาสาเณ เลขา น ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล.

133. “比丘たちよ、世の中には三つのタイプの人間が存在する。いかなる三つか。岩に刻まれた銘文のような人間、地面に書かれた銘文のような人間、水に書かれた銘文のような人間である。比丘たちよ、岩に刻まれた銘文のような人間とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、ある人は頻繁に怒り、その怒りは長い間、持続する。比丘たちよ、例えば岩に刻まれた銘文が、風や水によって速やかに消えることなく、長く留まるように、比丘たちよ、そのように、ある人は頻繁に怒り、その怒りは長い間、持続する。比丘たちよ、これが岩に刻まれた銘文のような人間と呼ばれる。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปถวิยา เลขา ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล.

“比丘たちよ、大地に刻まれた文字のような人とは、どのようなものか。比丘たちよ、ここに、ある人は頻繁に怒る。しかし、その怒りは長くは続かない。比丘たちよ、例えば大地に刻まれた文字が、風や水によって速やかに消え去り、長くは留まらないように。比丘たちよ、そのように、ここに、ある人は頻繁に怒るが、その怒りは長くは続かない。比丘たちよ、これを大地に刻まれた文字のような人と呼ぶ。”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สนฺธิยติเมว สํสนฺทติเมว สมฺโมทติเมว. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุทเก เลขา ขิปฺปํเยว ปฏิวิคจฺฉติ, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สนฺธิยติเมว สํสนฺทติเมว สมฺโมทติเมว. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、水に書かれた文字のような人とは、どのようなものか。比丘たちよ、ここに、ある人は激しい言葉を浴びせられても、粗野な言葉を浴びせられても、不快な言葉を浴びせられても、すぐに和らぎ、打ち解け、親しく接する。比丘たちよ、例えば水に書かれた文字が速やかに消え去り、長くは留まらないように。比丘たちよ、そのように、ここに、ある人は激しい言葉を浴びせられても、粗野な言葉を浴びせられても、不快な言葉を浴びせられても、すぐに和らぎ、打ち解け、親しく接する。比丘たちよ、これを水に書かれた文字のような人と呼ぶ。比丘たちよ、これら三種の人々が世の中に存在しているのである。”第十の経（完）。

กุสินารวคฺโค เตรสโม.

第十三 クシナガラ品（完）。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要旨（経の目録）は以下の通りである。

กุสินารภณฺฑนา เจว, โคตมภรณฺฑุหตฺถโก;

กฏุวิยํ ทฺเว อนุรุทฺธา, ปฏิจฺฉนฺนํ เลเขน เต ทสาติ.

クシナガラ経、紛争経、ゴータマ経、バッダ（ハッダ）経、ハッタカ経、カトゥヴィヤ経、二つのアヌルッダ経、隠されたもの（パティチャンナ）経、文字（レーカ）経。これら十の経である。

(๑๔) ๔. โยธาชีววคฺโค

（14） 4. 戦士品

๑. โยธาชีวสุตฺตํ

1. 戦士経

๑๓๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ[Pg.288]? อิธ, ภิกฺขเว, โยธาชีโว ทูเร ปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเร ปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา.

134. “比丘たちよ、三つの要素を備えた戦士は、王にふさわしく、王の用を成し、王の重臣として数えられる。三つとは何か。比丘たちよ、ここに戦士は、遠くから射ることができ、正確に射抜くことができ、大きな体を撃ち抜くことができる。比丘たちよ、これら三つの要素を備えた戦士は、王にふさわしく、王の用を成し、王の重臣として数えられる。比丘たちよ、同様に、三つの要素を備えた比丘は、供養を受けるに値し、奉仕を受けるに値し、施しを受けるに値し、合掌されるに値し、世の中の無上の福田となる。三つとは何か。比丘たちよ、ここに比丘は、遠くから射ることができ、正確に射抜くことができ、大きな体を撃ち抜くことができる。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเร ปาตี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ รูปํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยา กาจิ เวทนา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา ยา ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ เวทนํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยา กาจิ สญฺญา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา ยา ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ สญฺญํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. เย เกจิ สงฺขารา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา เย ทูเร สนฺติเก วา, สพฺเพ สงฺขาเร – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ วิญฺญาณํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเร ปาตี โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は遠くから射る者となるのか。比丘たちよ、ここに比丘は、過去・未来・現在、内・外、粗・細、劣・勝、遠・近を問わず、あらゆる色（物質的形態）について、‘これは私のものではない、これは私ではない、これは私の自己ではない’と、このように如実に正しい智慧をもって見る。あらゆる受（感受）・・・あらゆる想（表象）・・・あらゆる行（形成）・・・過去・未来・現在、内・外、粗・細、劣・勝、遠・近を問わず、あらゆる識（認識）について、‘これは私のものではない、これは私ではない、これは私の自己ではない’と、このように如実に正しい智慧をもって見る。比丘たちよ、このようにして比丘は遠くから射る者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี [Pg.289] ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は正確に射抜く者となるのか。比丘たちよ、ここに比丘は、‘これは苦である’と如実に知る。‘これは苦の生起（集）である’と如実に知る。‘これは苦の滅尽である’と如実に知る。‘これは苦の滅尽に至る道である’と如実に知る。比丘たちよ、このようにして比丘は正確に射抜く者となるのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหโต กายสฺส ปทาเลตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหนฺตํ อวิชฺชากฺขนฺธํ ปทาเลติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหโต กายสฺส ปทาเลตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、どのようにして比丘は大きな体を撃ち抜く者となるのか。比丘たちよ、ここに比丘は、巨大な無明の塊を撃ち抜くのである。比丘たちよ、このようにして比丘は大きな体を撃ち抜く者となる。比丘たちよ、これら三つの法を備えた比丘は、供養を受けるに値し……世の中の無上の福田となるのである。”第一の経（完）。

๒. ปริสาสุตฺตํ

2. 会衆経

๑๓๕. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ติสฺโส? อุกฺกาจิตวินีตา ปริสา, ปฏิปุจฺฉาวินีตา ปริสา, ยาวตาวินีตา ปริสา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปริสา’’ติ. ทุติยํ.

135. “比丘たちよ、これら三つの会衆（集団）がある。三つとは何か。問うことなく導かれる会衆、問いを経て導かれる会衆、適切に導かれる会衆である。比丘たちよ、これら三つの会衆がある。”第二の経（完）。

๓. มิตฺตสุตฺตํ

3. 友経

๑๓๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโต เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? ( ) ทุทฺททํ ททาติ, ทุกฺกรํ กโรติ, ทุกฺขมํ ขมติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโต เสวิตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

136. “比丘たちよ、三つの要素を備えた友は親しむべきである。三つとは何か。与え難きを与え、なし難きをなし、耐え難きを耐える。比丘たちよ、これら三つの要素を備えた友は親しむべきである。”第三の経（完）。

๔. อุปฺปาทาสุตฺตํ

4. 出現経

๑๓๗. ‘‘อุปฺปาทา วา, ภิกฺขเว, ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ, ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา. สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ – ‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’ติ. อุปฺปาทา วา, ภิกฺขเว, ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา. สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา [Pg.290] อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ – ‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’ติ. อุปฺปาทา วา, ภิกฺขเว, ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา. สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ – ‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’’ติ. จตุตฺถํ.

137. “比丘たちよ、如来たちが世に現れようとも、如来たちが現れまいとも、その法性（要素）は定まっており、法の確立、法の定則として存在しています。すなわち、‘一切の行（つくられたもの）は無常である’ということです。如来はそれを等正覚し、それに到達します。等正覚し到達した後に、‘一切の行は無常である’と告げ、示し、定め、確立し、開示し、分説し、明快にするのです。比丘たちよ、如来たちが世に現れようとも、如来たちが現れまいとも、その法性は定まっており、法の確立、法の定則として存在しています。すなわち、‘一切の行は苦である’ということです。如来はそれを等正覚し、それに到達します。等正覚し到達した後に、‘一切の行は苦である’と告げ、示し、定め、確立し、開示し、分説し、明快にするのです。比丘たちよ、如来たちが世に現れようとも、如来たちが現れまいとも、その法性は定まっており、法の確立、法の定則として存在しています。すなわち、‘一切の法（すべての存在）は無我である’ということです。如来はそれを等正覚し、それに到達します。等正覚し到達した後に、‘一切の法は無我である’と告げ、示し、定め、確立し、開示し、分説し、明快にするのです”第四の経。

๕. เกสกมฺพลสุตฺตํ

5. 人毛衣経

๑๓๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ตนฺตาวุตานํ วตฺถานํ, เกสกมฺพโล เตสํ ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ. เกสกมฺพโล, ภิกฺขเว, สีเต สีโต, อุณฺเห อุณฺโห, ทุพฺพณฺโณ, ทุคฺคนฺโธ, ทุกฺขสมฺผสฺโส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ปุถุสมณพฺราหฺมณวาทานํ มกฺขลิวาโท เตสํ ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ.

138. “比丘たちよ、織られた布のいかなるものであっても、人毛で編まれた衣がそれらの中で最も卑しいと言われます。比丘たちよ、人毛の衣は、寒い時には冷たく、暑い時には熱く、色は悪く、臭いも悪く、肌触りも悪いものです。比丘たちよ、それと同じように、多くの沙門や婆羅門の見説のいかなるものであっても、末迦梨（マッカリ・ゴーサーラ）の説がそれらの中で最も卑しいと言われます”

‘‘มกฺขลิ, ภิกฺขเว, โมฆปุริโส เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’นฺติ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตปิ ภควนฺโต กมฺมวาทา เจว อเหสุํ กิริยวาทา จ วีริยวาทา จ. เตปิ, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’นฺติ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตปิ ภควนฺโต กมฺมวาทา เจว ภวิสฺสนฺติ กิริยวาทา จ วีริยวาทา จ. เตปิ, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’นฺติ. อหมฺปิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กมฺมวาโท เจว กิริยวาโท จ วีริยวาโท จ. มมฺปิ, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’’’นฺติ.

“比丘たちよ、愚か者である末迦梨は、このように説き、このような見解を持っています。‘業はなく、作用はなく、努力（精進）はない’と。比丘たちよ、過去の時代に現れた、供養を受けるに値する正等覚者である諸仏たちも、彼ら世尊たちは‘業がある’と説き、‘作用がある’と説き、‘努力がある’と説く者たちでした。比丘たちよ、愚か者である末迦梨は、それら過去の諸仏たちに対しても‘業はなく、作用はなく、努力はない’と言って否定するのです。比丘たちよ、未来の時代に現れるであろう、供養を受けるに値する正等覚者である諸仏たちも、彼ら世尊たちは‘業がある’と説き、‘作用がある’と説き、‘努力がある’と説く者たちとなるでしょう。比丘たちよ、愚か者である末迦梨は、それら未来の諸仏たちに対しても‘業はなく、作用はなく、努力はない’と言って否定するのです。比丘たちよ、今現在、供養を受けるに値する正等覚者である私自身も、‘業がある’と説き、‘作用がある’と説き、‘努力がある’と説く者です。比丘たちよ、愚か者である末迦梨は、私に対しても‘業はなく、作用はなく、努力はない’と言って否定するのです”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นทีมุเข ขิปฺปํ อุฑฺเฑยฺย พหูนํ มจฺฉานํ อหิตาย ทุกฺขาย อนยาย พฺยสนาย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส มนุสฺสขิปฺปํ มญฺเญ โลเก อุปฺปนฺโน พหูนํ สตฺตานํ อหิตาย ทุกฺขาย อนยาย พฺยสนายา’’ติ. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、例えば、川口に仕掛けられた簗（やな）が、多くの魚にとって不利益、苦しみ、災難、滅亡となるようなものです。比丘たちよ、それと同じように、いわば‘人間を捕らえる簗’として世に現れた愚か者末迦梨は、多くの生き物にとって不利益、苦しみ、災難、滅亡となるのです”第五の経。

๖. สมฺปทาสุตฺตํ

6. 具足経

๑๓๙. ‘‘ติสฺโส [Pg.291] อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

139. “比丘たちよ、これら三つの具足（成就）があります。いかなる三つでしょうか。信具足、戒具足、慧具足です。比丘たちよ、これらが三つの具足です”第六の経。

๗. วุทฺธิสุตฺตํ

7. 増長経

๑๔๐. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วุทฺธิโย. กตมา ติสฺโส? สทฺธาวุทฺธิ, สีลวุทฺธิ, ปญฺญาวุทฺธิ – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วุทฺธิโย’’ติ. สตฺตมํ.

140. “比丘たちよ、これら三つの増長（繁栄）があります。いかなる三つでしょうか。信増長、戒増長、慧増長です。比丘たちよ、これらが三つの増長です”第七の経。

๘. อสฺสขฬุงฺกสุตฺตํ

8. 野馬経

๑๔๑. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, อสฺสขฬุงฺเก เทเสสฺสามิ ตโย จ ปุริสขฬุงฺเก. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

141. “比丘たちよ、三種の野馬（劣った馬）と、三種の野人（劣った男）について説きましょう。それを聞きなさい、よく注意して心に留めなさい。説くことにしましょう”。“はい、世尊”と、それらの比丘たちは世尊に応答しました。世尊は次のように仰せられました。

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสขฬุงฺกา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสขฬุงฺกา.

“比丘たちよ、三種の野馬とは何でしょうか。比丘たちよ、ここに、ある野馬は速さ（java）を具えていますが、姿（vaṇṇa）を具えておらず、体格（ārohapariṇāha）も具えていません。比丘たちよ、またある野馬は速さを具え、姿も具えていますが、体格を具えていません。比丘たちよ、またある野馬は速さを具え、姿も具え、体格も具えています。比丘たちよ、これが三種の野馬です”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสขฬุงฺกา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

“比丘たちよ、三種の野人（劣った男）とは何でしょうか。比丘たちよ、ここに、ある野人は知恵の速さを具えていますが、徳の美しさを具えておらず、徳の大きさも具えていません。比丘たちよ、またある野人は知恵の速さを具え、徳の美しさを具えていますが、徳の大きさを具えていません。比丘たちよ、またある野人は知恵の速さを具え、徳の美しさも具え、徳の大きさも具えています。比丘たちよ、これが三種の野人です”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ [Pg.292], โน วิสฺสชฺเชติ. อิทมสฺส น วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

“比丘たちよ、どのようにして、ある劣った男は速さを具えているが、容色を具えず、体格を具えていないのか。比丘たちよ、ここに、ある比丘が‘これが苦である’とありのままに知る……（中略）……‘これが苦の滅に至る道である’とありのままに知る。これを彼の速さであると、わたしは説く。しかしながら、アビダンマ（勝法）やアビヴィナヤ（勝律）について質問されたとき、窮してしまい、答えることができない。これを彼の容色のなさであると、わたしは説く。さらに、衣・食・住・薬の四資具を得ることができない。これを彼の体格のなさであると、わたしは説く。比丘たちよ、このようにして、ある劣った男は速さを具えているが、容色を具えず、体格を具えていないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. น ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

“比丘たちよ、どのようにして、ある劣った男は速さを具え、容色も具えているが、体格を具えていないのか。比丘たちよ、ここに、ある比丘が‘これが苦である’とありのままに知る……（中略）……‘これが苦の滅に至る道である’とありのままに知る。これを彼の速さであると、わたしは説く。しかしながら、アビダンマやアビヴィナヤについて質問されたとき、答えることができ、窮することがない。これを彼の容色であると、わたしは説く。しかし、衣・食・住・薬の四資具を得ることができない。これを彼の体格のなさであると、わたしは説く。比丘たちよ、このようにして、ある劣った男は速さを具え、容色も具えているが、体格を具えていないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสขฬุงฺกา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ、どのようにして、ある劣った男は速さを具え、容色も具え、体格も具えているのか。比丘たちよ、ここに、ある比丘が‘これが苦である’とありのままに知る……（中略）……‘これが苦の滅に至る道である’とありのままに知る。これを彼の速さであると、わたしは説く。しかしながら、アビダンマやアビヴィナヤについて質問されたとき、答えることができ、窮することがない。これを彼の容色であると、わたしは説く。さらに、衣・食・住・薬の四資具を得ることができる。これを彼の体格であると、わたしは説く。比丘たちよ、このようにして、ある劣った男は速さを具え、容色も具え、体格も具えているのである。比丘たちよ、これら三種の劣った男がいるのである。”第八（の経が終った）。

๙. อสฺสปรสฺสสุตฺตํ

9. 良馬（あるいは優れた男）経

๑๔๒. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, อสฺสปรสฺเส เทเสสฺสามิ ตโย จ ปุริสปรสฺเส. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

142. “比丘たちよ、三種の優れた馬と、三種の優れた男について説こう。それを聞き、よく心に留めなさい。わたしは語ろう”。“はい、世尊”と、比丘たちは世尊に応答した。世尊は次のように仰せられた。

‘‘กตเม [Pg.293] จ, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสปรสฺสา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสปรสฺสา.

“比丘たちよ、三種の優れた馬とはどのようなものか。比丘たちよ、この世に、ある優れた馬は、速さを具えているが、容色を具えず、体格を具えていない。比丘たちよ、またある優れた馬は、速さを具え、容色も具えているが、体格を具えていない。比丘たちよ、またある優れた馬は、速さを具え、容色も具え、体格も具えている。比丘たちよ、これらが三種の優れた馬である。”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสปรสฺสา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

“比丘たちよ、三種の優れた男とはどのようなものか。比丘たちよ、この世に、ある優れた男は、速さを具えているが、容色を具えず、体格を具えていない。比丘たちよ、またある優れた男は、速さを具え、容色も具えているが、体格を具えていない。比丘たちよ、またある優れた男は、速さを具え、容色も具え、体格も具えている。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินิเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ, โน วิสฺสชฺเชติ. อิทมสฺส น วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

“比丘たちよ、どのようにして、優れた男は速さを具えているが、容色を具えず、体格を具えていないのか。比丘たちよ、ここに、ある比丘が五下分結を滅尽したことにより、化生（の者）となり、その場所で般涅槃し、その世界から戻ることのない性質（不還者）となる。これを彼の速さであると、わたしは説く。しかしながら、アビダンマやアビヴィナヤについて質問されたとき、窮してしまい、答えることができない。これを彼の容色のなさであると、わたしは説く。さらに、衣・食・住・薬の四資具を得ることができない。これを彼の体格のなさであると、わたしは説く。比丘たちよ、このようにして、優れた男は速さを具えているが、容色を具えず、体格を具えていないのである。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ; วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

“比丘たちよ、どのようにして、優れた男は速さを具え、容色も具えているが、体格を具えていないのか。比丘たちよ、ここに、ある比丘が五下分結を滅尽したことにより、化生（の者）となり、その場所で般涅槃し、その世界から戻ることのない性質となる。これを彼の速さであると、わたしは説く。しかしながら、アビダンマやアビヴィナヤについて質問されたとき、答えることができ、窮することがない。これを彼の容色であると、わたしは説く。しかし、衣・食・住・薬の四資具を得ることができない。これを彼の体格のなさであると、わたしは説く。比丘たちよ、このようにして、優れた男は速さを具え、容色も具えているが、体格を具えていないのである。”

‘‘กถญฺจ[Pg.294], ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสปรสฺสา’’ติ. นวมํ.

“比丘たちよ、どのようにして優れた男は、速さと美しさと体格（高さと太さ）を具えているのでしょうか。比丘たちよ、この法と規律において、ある比丘は五下分結を滅尽したことにより、化生する者（不還者）となり、その場所で入涅槃し、その世界から戻らない性質を持ちます。これを彼の‘速さ’であると私は言います。また、勝法（アビダンマ）と勝律（アビヴィナヤ）について問いを投げかけられると、それに応えて解決し、淀むことがありません。これを彼の‘美しさ’であると私は言います。また、衣、供養の食事、住処、病の薬の必需品を得る者となります。これを彼の‘体格’であると私は言います。比丘たちよ、このように優れた男は、速さと美しさと体格を具えているのです。比丘たちよ、これら三種の優れた男がいます。”第九。

๑๐. อสฺสาชานียสุตฺตํ

10. アッサージャニーヤ経（すぐれた馬経）

๑๔๓. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, ภทฺเร อสฺสาชานีเย เทเสสฺสามิ ตโย จ ภทฺเร ปุริสาชานีเย. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

143. “比丘たちよ、三種のすぐれた駿馬について、また三種のすぐれた聖者について説きましょう。それを聞き、よく心に留めなさい。私は説くであろう。”“はい、世尊”と、それらの比丘たちは世尊に応じた。世尊は次のように言われた。

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา อสฺสาชานียา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย …เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา อสฺสาชานียา.

“比丘たちよ、三種のすぐれた駿馬とはどのようなものでしょうか。比丘たちよ、ここに、あるすぐれた駿馬がいて…（中略）…速さと美しさと体格を具えています。比丘たちよ、これらが三種のすぐれた駿馬です。

‘‘กตเม จ ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา ปุริสาชานียา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

“比丘たちよ、三種のすぐれた聖者とはどのようなものでしょうか。比丘たちよ、ここに、あるすぐれた聖者がいて…（中略）…速さと美しさと体格を具えています。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภทฺโร ปุริสาชานีโย…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภทฺโร ปุริสาชานีโย ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน [Pg.295] จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา ปุริสาชานียา’’ติ. ทสมํ.

“比丘たちよ、どのようにしてすぐれた聖者は、速さと美しさと体格を具えているのでしょうか。比丘たちよ、ここに比丘がいて、諸々の煩悩を滅尽したことにより、煩悩のない、心による解脱と智慧による解脱を、現世において自ら特別な智慧によって知り、実現し、達成して住んでいます。これを彼の‘速さ’であると私は言います。また、勝法（アビダンマ）と勝律（アビヴィナヤ）について問いを投げかけられると、それに応えて解決し、淀むことがありません。これを彼の‘美しさ’であると私は言います。また、衣、供養の食事、住処、病の薬の必需品を得る者となります。これを彼の‘体格’であると私は言います。比丘たちよ、このようにすぐれた聖者は、速さと美しさと体格を具えているのです。比丘たちよ、これら三種のすぐれた聖者がいます。”第十。

๑๑. ปฐมโมรนิวาปสุตฺตํ

11. 第一モラニヴァーパ経（孔雀飼育場経）

๑๔๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ โมรนิวาเป ปริพฺพาชการาเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

144. ある時、世尊は王舎城の、孔雀に餌を与える場所（孔雀飼育場）である遍行者の精舎におられた。そこで世尊は比丘たちに“比丘たちよ”と呼びかけられた。“尊師”と、それらの比丘たちは世尊に応じた。世尊は次のように言われた。

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน, อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. เอกาทสมํ.

“比丘たちよ、三つの法を具えた比丘は、究極の完成に達し、究極の四軛からの安穏を得、究極の梵行を修め、究極の終着点に至り、神々と人間の中で最高となります。三つの法とは何でしょうか。無学（阿羅漢）の戒蘊、無学の定蘊、無学の慧蘊です。比丘たちよ、これら三つの法を具えた比丘は、究極の完成に達し、究極の安穏を得、究極の梵行を修め、究極の終着点に至り、神々と人間の中で最高となるのです。”第十一。

๑๒. ทุติยโมรนิวาปสุตฺตํ

12. 第二モラニヴァーパ経

๑๔๕. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อิทฺธิปาฏิหาริเยน, อาเทสนาปาฏิหาริเยน, อนุสาสนีปาฏิหาริเยน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ทฺวาทสมํ.

145. “比丘たちよ、三つの法を具えた比丘は、究極の完成に達し、究極の四軛からの安穏を得、究極の梵行を修め、究極の終着点に至り、神々と人間の中で最高となります。三つの法とは何でしょうか。神変の奇蹟、読心の奇蹟、教誡の奇蹟です。比丘たちよ、これら三つの法を具えた比丘は、究極の完成に達し、究極の安穏を得、究極の梵行を修め、究極の終着点に至り、神々と人間の中で最高となるのです。”第十二。

๑๓. ตติยโมรนิวาปสุตฺตํ

13. 第三モラニヴァーパ経

๑๔๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? สมฺมาทิฏฺฐิยา, สมฺมาญาเณน, สมฺมาวิมุตฺติยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ [Pg.296] โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. เตรสมํ.

146. “比丘たちよ、三つの法を具えた比丘は、究極の完成に達し、究極の四軛からの安穏を得、究極の梵行を修め、究極の終着点に至り、神々と人間の中で最高となります。三つの法とは何でしょうか。正見、正智、正解脱です。比丘たちよ、これら三つの法を具えた比丘は、究極の完成に達し、究極の安穏を得、究極の梵行を修め、究極の終着点に至り、神々と人間の中で最高となるのです。”第十三。

โยธาชีววคฺโค จุทฺทสโม.

ヨータージーヴァ品（戦士品）、第十四品が終了しました。

ตสฺสุทฺทานํ –

その摂頌（要録）は以下の通りです。

โยโธ ปริสมิตฺตญฺจ, อุปฺปาทา เกสกมฺพโล;

สมฺปทา วุทฺธิ ตโย, อสฺสา ตโย โมรนิวาปิโนติ.

“戦士、会衆、友、生起、毛織の衣、具足、増大、三つの馬、そして三つの孔雀飼育場の経です。”

(๑๕) ๕. มงฺคลวคฺโค

（15）第五 吉祥品

๑. อกุสลสุตฺตํ

1. 不善経

๑๔๗. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? อกุสเลน กายกมฺเมน, อกุสเลน วจีกมฺเมน, อกุสเลน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

147. “比丘たちよ、三つの法を具えている者は、あたかも担ぎ込まれて置かれるかのように、そのように地獄に落ちます。三つの法とは何でしょうか。不善な身業、不善な口業、不善な意業です。比丘たちよ、これら三つの法を具えている者は、あたかも担ぎ込まれて置かれるかのように、そのように地獄に落ちるのです。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? กุสเลน กายกมฺเมน, กุสเลน วจีกมฺเมน, กุสเลน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“比丘たちよ、三つの法を具えている者は、あたかも担ぎ込まれて置かれるかのように、そのように天界に至ります。三つの法とは何でしょうか。善なる身業、善なる口業、善なる意業です。比丘たちよ、これら三つの法を具えている者は、あたかも担ぎ込まれて置かれるかのように、そのように天界に至るのです。”第一。

๒. สาวชฺชสุตฺตํ

2. 有罪経（過失ある法経）

๑๔๘. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

148. “比丘たちよ、三つの法を具足する者は、[誰かに] 運ばれて置かれたかのように、そのように地獄に[落ちる]。いかなる三つか。有過の身業、有過の口業、有過の意業である。比丘たちよ、これら三つの法を具足する者は、運ばれて置かれたかのように、そのように地獄に[落ちる]。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ สคฺเค’’ติ. ทุติยํ.

“比丘たちよ、三つの法を具足する者は、[誰かに] 運ばれて置かれたかのように、そのように天界に[至る]。いかなる三つか。無過の身業、無過の口業、無過の意業である。比丘たちよ、これら……（中略）……そのように天界に[至る]。”第二（の経）。

๓. วิสมสุตฺตํ

3. 不道経（ヴィサマ・スッタ）

๑๔๙. ‘‘ตีหิ[Pg.297], ภิกฺขเว…เป… วิสเมน กายกมฺเมน, วิสเมน วจีกมฺเมน, วิสเมน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ นิรเย.

149. “比丘たちよ……（中略）……非道な身業、非道な口業、非道な意業。これら……（中略）……そのように地獄に[落ちる]。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ…เป… สเมน กายกมฺเมน, สเมน วจีกมฺเมน, สเมน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ สคฺเค’’ติ. ตติยํ.

“比丘たちよ、三つの法……（中略）……正道な身業、正道な口業、正道な意業。これら……（中略）……そのように天界に[至る]。”第三（の経）。

๔. อสุจิสุตฺตํ

4. 不浄経（アスチ・スッタ）

๑๕๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… อสุจินา กายกมฺเมน, อสุจินา วจีกมฺเมน, อสุจินา มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ นิรเย.

150. “比丘たちよ……（中略）……不浄な身業、不浄な口業、不浄な意業。これら……（中略）……そのように地獄に[落ちる]。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สุจินา กายกมฺเมน, สุจินา วจีกมฺเมน, สุจินา มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จตุตฺถํ.

“比丘たちよ……（中略）……清浄な身業、清浄な口業、清浄な意業。比丘たちよ、これら三つの法を具足する者は、運ばれて置かれたかのように、そのように天界に[至る]。”第四（の経）。

๕. ปฐมขตสุตฺตํ

5. 第一・破滅経（パタマ・カタ・スッタ）

๑๕๑. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? อกุสเลน กายกมฺเมน, อกุสเลน วจีกมฺเมน, อกุสเลน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

151. “比丘たちよ、三つの法を具足する愚かで、未熟で、正しからざる人は、[自身の徳を]掘り崩し、損なわれた自己を維持する。彼は過失があり、賢者たちから非難され、多くの不徳を積むことになる。いかなる三つか。不善の身業、不善の口業、不善の意業である。比丘たちよ、これら三つの法を具足する愚かで、未熟で、正しからざる人は、[自身の徳を]掘り崩し、損なわれた自己を維持し、過失があり、賢者たちから非難され、多くの不徳を積むことになる。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? กุสเลน กายกมฺเมน, กุสเลน วจีกมฺเมน, กุสเลน มโนกมฺเมน…เป…. ปญฺจมํ.

“比丘たちよ、三つの法を具足する賢く、熟練した、正しい人は、[自身の徳を]掘り崩さず、損なわれない自己を維持する。彼は過失がなく、賢者たちから非難されず、多くの徳を積むことになる。いかなる三つか。善の身業、善の口業、善の意業である……（中略）……。”第五（の経）。

๖. ทุติยขตสุตฺตํ

6. 第二・破滅経（ドゥティヤ・カタ・スッタ）

๑๕๒. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป….

152. “比丘たちよ……（中略）……有過の身業、有過の口業、有過の意業……（中略）……。”

‘‘ตีหิ[Pg.298], ภิกฺขเว…เป… อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป…. ฉฏฺฐํ.

“比丘たちよ……（中略）……無過の身業、無過の口業、無過の意業……（中略）……。”第六（の経）。

๗. ตติยขตสุตฺตํ

7. 第三・破滅経（タティヤ・カタ・スッタ）

๑๕๓. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… วิสเมน กายกมฺเมน, วิสเมน วจีกมฺเมน, วิสเมน มโนกมฺเมน…เป….

153. “比丘たちよ……（中略）……非道な身業、非道な口業、非道な意業……（中略）……。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สเมน กายกมฺเมน, สเมน วจีกมฺเมน, สเมน มโนกมฺเมน…เป…. สตฺตมํ.

“比丘たちよ……（中略）……正道な身業、正道な口業、正道な意業……（中略）……。”第七（の経）。

๘. จตุตฺถขตสุตฺตํ

8. 第四・破滅経（チャトゥッタ・カタ・スッタ）

๑๕๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… อสุจินา กายกมฺเมน, อสุจินา วจีกมฺเมน, อสุจินา มโนกมฺเมน…เป….

154. “比丘たちよ……（中略）……不浄な身業、不浄な口業、不浄な意業……（中略）……。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สุจินา กายกมฺเมน, สุจินา วจีกมฺเมน, สุจินา มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“比丘たちよ……（中略）……清浄な身業、清浄な口業、清浄な意業。比丘たちよ、これら三つの法を具足する賢く、熟練した、正しい人は、掘り崩されず、損なわれない自己を維持し、過失がなく、賢者たちから非難されず、多くの徳を積むことになる。”第八（の経）。

๙. วนฺทนาสุตฺตํ

9. 礼拝経（ヴァンダナー・スッタ）

๑๕๕. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วนฺทนา. กตมา ติสฺโส? กาเยน, วาจาย, มนสา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วนฺทนา’’ติ. นวมํ.

155. “比丘たちよ、これら三つの礼拝がある。いかなる三つか。身によるもの、口によるもの、心によるものである。比丘たちよ、これらが三つの礼拝である。”第九（の経）。

๑๐. ปุพฺพณฺหสุตฺตํ

10. 午前経（プッバンハ・スッタ）

๑๕๖. ‘‘เย, ภิกฺขเว, สตฺตา ปุพฺพณฺหสมยํ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, สุปุพฺพณฺโห, ภิกฺขเว, เตสํ สตฺตานํ.

156. “比丘たちよ、生きとし生けるものが、午前の時間に身で善行をなし、口で善行をなし、心で善行をなすなら、比丘たちよ、その生き物たちにとって、それは良き午前である。”

‘‘เย, ภิกฺขเว, สตฺตา มชฺฌนฺหิกสมยํ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, สุมชฺฌนฺหิโก, ภิกฺขเว, เตสํ สตฺตานํ.

“比丘たちよ、生きとし生けるものが、正午の時間に身で善行をなし、口で善行をなし、心で善行をなすなら、比丘たちよ、その生き物たちにとって、それは良き正午である。”

‘‘เย[Pg.299], ภิกฺขเว, สตฺตา สายนฺหสมยํ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, สุสายนฺโห, ภิกฺขเว, เตสํ สตฺตาน’’นฺติ.

“比丘たちよ、生きとし生けるものが、夕方の時間に身で善行をなし、口で善行をなし、心で善行をなすなら、比丘たちよ、その生き物たちにとって、それは良き夕方である。”

‘‘สุนกฺขตฺตํ สุมงฺคลํ, สุปฺปภาตํ สุหุฏฺฐิตํ ;

สุขโณ สุมุหุตฺโต จ, สุยิฏฺฐํ พฺรหฺมจาริสุ.

“[その時こそが]吉星であり、吉祥であり、良き夜明けであり、良き目覚めである。良き刹那であり、良き須臾であり、梵行者たちへの布施がよく供えられたものである。”

‘‘ปทกฺขิณํ กายกมฺมํ, วาจากมฺมํ ปทกฺขิณํ;

ปทกฺขิณํ มโนกมฺมํ, ปณีธิ เต ปทกฺขิเณ ;

ปทกฺขิณานิ กตฺวาน, ลภนฺตตฺเถ ปทกฺขิเณ.

“身業は右回り（有益）であり、口業も右回りである。意業も右回りであり、それらの誓願も右回りである。右回りの（有益な）業をなして、人々は右回りの（有益な）果報を得る。”

‘‘เต อตฺถลทฺธา สุขิตา, วิรุฬฺหา พุทฺธสาสเน;

อโรคา สุขิตา โหถ, สห สพฺเพหิ ญาติภี’’ติ. ทสมํ;

“果報を得て幸せになり、仏教において成長し、すべての親族と共に、病なく幸せであれ。”第十（の経）。

มงฺคลวคฺโค ปญฺจโม.

第五・吉祥品（マンガラ・ヴァッガ）完結。

ตสฺสุทฺทานํ –

その（この篇の）要綱（ウッダーナ）は次の通りである。

อกุสลญฺจ สาวชฺชํ, วิสมาสุจินา สห;

จตุโร ขตา วนฺทนา, ปุพฺพณฺเหน จ เต ทสาติ.

不善（アクサラ）、有罪（サーヴァッジャ）、不平等（ヴィサマ）、不浄（アスチ）、四つの自滅（カタ）、礼拝（ヴァンダナー）、そして午前（プッパンハ）に関するもの、これら十の経である。

ตติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.

第三の五十経篇（パンナーサカ）が終了した。

(๑๖) ๖. อเจลกวคฺโค

（十六） 第六　裸形（アチェーラカ）品

๑๕๗-๑๖๓. ‘‘ติสฺโส [Pg.300] อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา ติสฺโส? อาคาฬฺหา ปฏิปทา, นิชฺฌามา ปฏิปทา, มชฺฌิมา ปฏิปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’ติ. โส กาเมสุ ปาตพฺยตํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา.

157-163. “比丘たちよ、これら三つの行（修行の道）がある。いかなる三つか。極端にふける行（アーガーリハー）、自らを焼き苦しめる行（ニッジハーマー）、中道（マジマ）の行である。比丘たちよ、極端にふける行とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、ある者がこのように語り、このような見解を持っている。‘欲楽に何の過失もない’と。その者は欲楽の深みにはまり込み、享楽に耽る。比丘たちよ、これを極端にふける行という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน, น เอหิภทนฺติโก, น ติฏฺฐภทนฺติโก, นาภิหฏํ น อุทฺทิสฺสกตํ น นิมนฺตนํ สาทิยติ. โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ น เอฬกมนฺตรํ น ทณฺฑมนฺตรํ น มุสลมนฺตรํ น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ น คพฺภินิยา น ปายมานาย น ปุริสนฺตรคตาย น สงฺกิตฺตีสุ น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี น มจฺฉํ น มํสํ น สุรํ น เมรยํ, น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ – อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ.

“比丘たちよ、自らを焼き苦しめる行とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、ある者が裸形（無衣）となり、世俗の習慣を離れ、食後に手を舐め、招かれても行かず、呼び止められても留まらず、運ばれてきたもの、特別に作られたもの、招待の食事を受けない。その者は、瓶の口から差し出されるものを受け取らず、皿の口から差し出されるものを受け取らず、敷居越し、杖越し、杵越しに差し出されるものを受け取らず、二人の食卓から一人が立ち上がって与えるものを受け取らず、妊婦、授乳中の女、男と共にある女から（与えられるもの）を受け取らず、施しの集まりにおいて、あるいは犬が待ち構えている場所、ハエが群がっている場所から（運ばれたもの）を受け取らない。魚を食べず、肉を食べず、酒も酔い薬も、もみ殻の酸味液（薬）も飲まない。その者は、一軒の家で一口だけ食べ、二軒の家で二口だけ食べ、……七軒の家で七口だけ食べる。また、一つの小皿の分だけで食いつなぎ、二つの小皿、……七つの小皿の分だけで食いつなぐ。また、一日に一度食事をし、二日に一度、……七日に一度、というように半月に一度の周期で、このように定期的な食事の制限に専念して過ごす。”

โส สากภกฺโขปิ โหติ, สามากภกฺโขปิ โหติ, นีวารภกฺโขปิ โหติ, ททฺทุลภกฺโขปิ โหติ, หฏภกฺโขปิ โหติ, กณฺหภกฺโขปิ โหติ, อาจามภกฺโขปิ โหติ, ปิญฺญากภกฺโขปิ โหติ, ติณภกฺโขปิ โหติ, โคมยภกฺโขปิ โหติ, วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี.

“その者は、青菜を食し、キビを食し、野の米を食し、皮の削り屑を食し、藻を食し、米糠を食し、お焦げを食し、絞り滓を食し、草を食し、牛糞を食す。森の根や果実を食糧として食いつなぎ、自然に落ちた果実を食べる。”

โส สาณานิปิ ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ, ติรีฏานิปิ ธาเรติ, อชินมฺปิ ธาเรติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรติ, วากจีรมฺปิ ธาเรติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, อุลูกปกฺขิกมฺปิ [Pg.301] ธาเรติ, เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ, สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ – อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา.

“その者は、麻の衣をまとい、麻混じりの衣をまとい、死体遺棄場の布をまとい、糞掃衣（ふんぞうえ）をまとい、木の皮の衣をまとい、鹿の皮をまとい、鹿の皮を継ぎ合わせたものをまとい、クサ草の衣をまとい、樹皮の衣をまとい、木の板の衣をまとい、人毛の毛織物をまとい、動物の毛の毛織物をまとい、フクロウの羽を綴り合わせたものをまとう。また、髪や髭を抜くことに専念し、常に立ち続け、座ることを拒み、常にうずくまり、うずくまる修行に専念する。また、刺（とげ）の床の上に寝ることを習慣とし、夕刻に三度の水浴び（沐浴）の修行に専念して過ごす。このように、多種多様な身体を焼き苦しめ、責め立てる修行に専念して過ごす。比丘たちよ、これを自らを焼き苦しめる行という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปฏิปทา’’ติ.

“比丘たちよ、中道の行とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、比丘が身体において身体を観察し（身随観）、熱心に、正知して、正念をもって、世における貪欲と憂いを除いて住む。受において……心において……法において法を観察し（法随観）、熱心に、正知して、正念をもって、世における貪欲と憂いを除いて住む。比丘たちよ、これを中道の行という。比丘たちよ、実にこれらが三つの行である。”

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา ติสฺโส? อาคาฬฺหา ปฏิปทา, นิชฺฌามา ปฏิปทา, มชฺฌิมา ปฏิปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา.

“比丘たちよ、これら三つの行がある。いかなる三つか。極端にふける行、自らを焼き苦しめる行、中道の行である。比丘たちよ、極端にふける行とはいかなるものか……（中略）……比丘たちよ、これを極端にふける行という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา.

“比丘たちよ、自らを焼き苦しめる行とはいかなるものか……（中略）……比丘たちよ、これを自らを焼き苦しめる行という。”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ….

“比丘たちよ、中道の行とはいかなるものか。比丘たちよ、ここに、比丘がいまだ生じていない悪しき不善の法を生じさせないために、意欲を生じ、精進し、勇猛心を奮い起こし、心を掌握し、励む。すでに生じた悪しき不善の法を捨断するために、意欲を生じ、精進し、勇猛心を奮い起こし、心を掌握し、励む。いまだ生じていない善なる法を生じさせるために、意欲を生じ、精進し、勇猛心を奮い起こし、心を掌握し、励む。すでに生じた善なる法を維持し、失わせず、増大させ、広大にし、修習によって完成させるために、意欲を生じ、精進し、勇猛心を奮い起こし、心を掌握し、励む。”

‘‘ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วีริยสมาธิ…เป… จิตฺตสมาธิ…เป… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ…เป….

“欲（意欲）による三昧と、勤の行（精進の働き）とを具足した神足を修習する。精進による三昧と……心による三昧と……観（考察）による三昧と、勤の行とを具足した神足を修習する。”

‘‘สทฺธินฺทฺริยํ ภาเวติ… วีริยินฺทฺริยํ ภาเวติ… สตินฺทฺริยํ ภาเวติ… สมาธินฺทฺริยํ ภาเวติ… ปญฺญินฺทฺริยํ ภาเวติ….

“信根（しんこん）を修習し……精進根を修習し……念根を修習し……定根を修習し……慧根を修習する。”

‘‘สทฺธาพลํ [Pg.302] ภาเวติ… วีริยพลํ ภาเวติ… สติพลํ ภาเวติ… สมาธิพลํ ภาเวติ… ปญฺญาพลํ ภาเวติ….

“信力（しんりき）を修習し……精進力を修習し……念力を修習し……定力を修習し……慧力を修習する。”

‘‘สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ….

“念等覚支を修習し、択法等覚支を修習し、精進等覚支を修習し、喜等覚支を修習し、軽安等覚支を修習し、定等覚支を修習し、捨等覚支を修習する。...”

‘‘สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ… สมฺมาสงฺกปฺปํ ภาเวติ… สมฺมาวาจํ ภาเวติ… สมฺมากมฺมนฺตํ ภาเวติ … สมฺมาอาชีวํ ภาเวติ… สมฺมาวายามํ ภาเวติ… สมฺมาสตึ ภาเวติ… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ…. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปฏิปทา’’ติ.

“正見を修習し、正思惟を修習し、正語を修習し、正業を修習し、正命を修習し、正精進を修習し、正念を修習し、正定を修習する。比丘たちよ、これを中道と呼ぶ。比丘たちよ、これら三つの道（実践）である。”

อเจลกวคฺโค ฉฏฺโฐ.

アチェーラカ品（無衣者品）第六が終了した。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要綱（摂頌）は以下の通りである。

สติปฏฺฐานํ สมฺมปฺปธานํ, อิทฺธิปาทินฺทฺริเยน จ;

พลํ โพชฺฌงฺโค มคฺโค จ, ปฏิปทาย โยชเยติ.

念処、正勤、神足、根、力、覚支、そして道について、道の実践として結びつけるべきである。

(๑๗) ๗. กมฺมปถเปยฺยาลํ

(17) 7. 業道略説（カンマパタ・ペイヤーラ）

๑๖๔-๑๘๓. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, ปาณาติปาเต จ สมนุญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

164-183. “比丘たちよ、三つの法を具足する者は、運ばれて置かれるように、そのように地獄に落ちる。いかなる三つか。自ら生き物を殺し、他者に生き物を殺すことを勧め、生き物を殺すことを是認することである。比丘たちよ、これら三つの法を具足する者は、運ばれて置かれるように、そのように地獄に落ちるのである。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, ปาณาติปาตา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“比丘たちよ、三つの法を具足する者は、運ばれて置かれるように、そのように天界に送られる。いかなる三つか。自ら生き物を殺すことを離れ、他者に殺生から離れることを勧め、殺生から離れることを是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อทินฺนาทาเน จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら与えられていないものを奪い、他者に不与取を勧め、不与取を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら与えられていないものを奪うことを離れ、他者に不与取から離れることを勧め、不与取から離れることを是認することである。...”

‘‘อตฺตนา [Pg.303] จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจาเร จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら諸々の欲について邪らな行い（邪淫）をし、他者に欲邪行を勧め、欲邪行を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら諸々の欲について邪らな行いから離れ、他者に欲邪行から離れることを勧め、欲邪行から離れることを是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ, ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, มุสาวาเท จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら虚偽の言葉を語り（妄語）、他者に妄語を勧め、妄語を是非することである。...”

‘‘อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, มุสาวาทา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら虚偽の言葉から離れ、他者に妄語から離れることを勧め、妄語から離れることを是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら離間語（仲違いさせる言葉）を語り、他者に離間語を勧め、離間語を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら離間語から離れ、他者に離間語から離れることを勧め、離間語から離れることを是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら粗悪語（荒々しい言葉）を語り、他者に粗悪語を勧め、粗悪語を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら粗悪語から離れ、他者に粗悪語から離れることを勧め、粗悪語から離れることを是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาเป จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら戯論（無益な言葉）を語り、他者に戯論を勧め、戯論を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら戯論から離れ、他者に戯論から離れることを勧め、戯論から離れることを是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ, อภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら貪欲（他者の財を欲する心）があり、他者に貪欲を勧め、貪欲を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ, อนภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら無貪であり、他者に無貪を勧め、無貪を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา [Pg.304] จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ, พฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら害心（他者を傷つけようとする心）があり、他者に害心を勧め、害心を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ, อพฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ….

“自ら害心がなく（無瞋）、他者に無害心を勧め、無害心を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ ….

“自ら邪見（誤った見解）を持ち、他者に邪見を勧め、邪見を是認することである。...”

‘‘อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.

“自ら正見（正しい見解）を持ち、他者に正見を勧め、正見を是認することである。比丘たちよ、これら三つの法を具足する者は、運ばれて置かれるように、そのように天界に送られるのである。”

กมฺมปถเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

業道略説が終了した。

ตสฺสุทฺทานํ –

その要綱（摂頌）は以下の通りである。

ปาณํ อทินฺนมิจฺฉา จ, มุสาวาที จ ปิสุณา;

ผรุสา สมฺผปฺปลาโป จ, อภิชฺฌา พฺยาปาททิฏฺฐิ จ;

กมฺมปเถสุ เปยฺยาลํ, ติกเกน นิโยชเยติ.

殺生、不与取、欲邪行、妄語、離間語、粗悪語、戯論、貪欲、害心、邪見。これらの業道における略説を、三つ一組（の形式）で適用すべきである。

(๑๘) ๘. ราคเปยฺยาลํ

(18) 8. 貪欲略説（ラーガ・ペイヤーラ）

๑๘๔. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? สุญฺญโต สมาธิ, อนิมิตฺโต สมาธิ, อปฺปณิหิโต สมาธิ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ( )

184. “比丘たちよ、貪欲を等知（特別の知恵）をもって知るために、三つの法が修習されるべきである。いかなる三つか。空の三昧、無相の三昧、無願の三昧である。比丘たちよ、貪欲を等知をもって知るために、これら三つの法が修習されるべきである。”

‘‘ราคสฺส[Pg.305], ภิกฺขเว, ปริญฺญาย…เป… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

“比丘たちよ、貪欲を遍知（完全に知る）するために……（中略）……尽滅させるために、捨断するために、滅尽するために、消失させるために、離欲のために、滅尽のために、捨離するために、放棄するために、これら三つの法が修習されるべきである。”

‘‘โทสสฺส… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปลาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส… มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

“瞋恚（しんい）を……愚痴を……怒りを……恨みを……軽視を……張り合いを……嫉妬を……物惜しみを……欺瞞を……狡猾さを……強情さを……激しさを……慢を……過慢を……放縦を……放逸を、等知するために、遍知するために、尽滅させるために、捨断するために、滅尽するために、消失させるために、離欲のために、滅尽のために、捨離するために、放棄するために、これら三つの法が修習されるべきである。”

(อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.)

“世尊はこのように語られた。それらの比丘たちは世尊の説かれたことに歓喜した。”

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

“貪欲品（ラーガ・ペイヤアラ）が終了した。”

ตสฺสุทฺทานํ –

“その要録（ウダーナ）は以下の通りである。”

ราคํ โทสญฺจ โมหญฺจ, โกธูปนาหปญฺจมํ;

มกฺขปฬาสอิสฺสา จ, มจฺฉริมายาสาเฐยฺยา.

“貪欲、瞋恚、愚痴、怒りと、第五に恨み。軽視、張り合い、嫉妬、物惜しみ、欺瞞、狡猾さ。”

ถมฺภสารมฺภมานญฺจ, อติมานมทสฺส จ;

ปมาทา สตฺตรส วุตฺตา, ราคเปยฺยาลนิสฺสิตา.

“強情さ、激しさ、慢、過慢、放縦、そして放逸。これら十七の法が、貪欲品に関連して説かれた。”

เอเต โอปมฺมยุตฺเตน, อาปาเทน อภิญฺญาย;

ปริญฺญาย ปริกฺขยา, ปหานกฺขยพฺพเยน;

วิราคนิโรธจาคํ, ปฏินิสฺสคฺเค อิเม ทส.

“これら（不善法）に対して、等知、遍知、尽滅、捨断、滅尽、消失、離欲、滅尽、捨離、放棄のために――これら十（の目的）がある。”

สุญฺญโต อนิมิตฺโต จ, อปฺปณิหิโต จ ตโย;

สมาธิมูลกา เปยฺยาเลสุปิ ววตฺถิตา จาติ.

“空、無相、無願の三つの三昧を根本とする法が、諸々の省略（ペイヤアラ）においても規定されている。”

ติกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

“三集（ティカ・ニパータ）が終了した。”