. นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

Hommage à lui, le Bienheureux, l'Arhat, le Parfaitement Éveillé.

องฺคุตฺตรนิกาโย

Aṅguttara Nikāya

ติกนิปาตปาฬิ

Le Livre des Trois (Tikanipāta)

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. La Première Cinquantaine (Paṭhamapaṇṇāsaka)

๑. พาลวคฺโค

1. Chapitre sur le Fou (Bālavagga)

๑. ภยสุตฺตํ

1. Sutta sur la Peur (Bhaya Sutta)

๑. เอวํ [Pg.99] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต ’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au parc d'Anāthapiṇḍika. Là, le Bienheureux s'adressa aux moines : « Ô moines ! ». « Vénérable Seigneur », répondirent ces moines au Bienheureux. Le Bienheureux dit ceci :

‘‘ยานิ กานิจิ, ภิกฺขเว, ภยานิ อุปฺปชฺชนฺติ สพฺพานิ ตานิ พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปทฺทวา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปสคฺคา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นฬาคารา วา ติณาคารา วา อคฺคิ มุตฺโต กูฏาคารานิปิ ฑหติ อุลฺลิตฺตาวลิตฺตานิ นิวาตานิ ผุสิตคฺคฬานิ ปิหิตวาตปานานิ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ภยานิ อุปฺปชฺชนฺติ สพฺพานิ ตานิ พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปทฺทวา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปสคฺคา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต.

« Ô moines, toutes les peurs qui surgissent, surgissent à cause du fou, et non à cause du sage. Tous les troubles qui surgissent, surgissent à cause du fou, et non à cause du sage. Toutes les afflictions qui surgissent, surgissent à cause du fou, et non à cause du sage. De même, ô moines, qu'un feu s'échappant d'une hutte de roseaux ou d'une hutte de paille brûle même des maisons à étages soigneusement crépies à l'intérieur et à l'extérieur, à l'abri du vent, munies de verrous solides et de fenêtres closes ; de même, ô moines, toutes les peurs qui surgissent, surgissent à cause du fou, et non à cause du sage. Tous les troubles qui surgissent, surgissent à cause du fou, et non à cause du sage. Toutes les afflictions qui surgissent, surgissent à cause du fou, et non à cause du sage.

‘‘อิติ [Pg.100] โข, ภิกฺขเว, สปฺปฏิภโย พาโล, อปฺปฏิภโย ปณฺฑิโต. สอุปทฺทโว พาโล, อนุปทฺทโว ปณฺฑิโต. สอุปสคฺโค พาโล, อนุปสคฺโค ปณฺฑิโต. นตฺถิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตโต ภยํ, นตฺถิ ปณฺฑิตโต อุปทฺทโว, นตฺถิ ปณฺฑิตโต อุปสคฺโค.

« Ainsi, ô moines, le fou est accompagné de peur, le sage est sans peur. Le fou est accompagné de troubles, le sage est sans troubles. Le fou est accompagné d'afflictions, le sage est sans afflictions. Ô moines, il n'y a pas de peur venant du sage, il n'y a pas de trouble venant du sage, il n'y a pas d'affliction venant du sage.

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา, เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

« C'est pourquoi, ô moines, vous devez vous entraîner ainsi : 'Nous éviterons les trois caractéristiques par lesquelles on reconnaît un fou, et nous entreprendrons et pratiquerons les trois caractéristiques par lesquelles on reconnaît un sage.' C'est ainsi, ô moines, que vous devez vous entraîner. » Premier sutta.

๒. ลกฺขณสุตฺตํ

2. Sutta sur les Caractéristiques (Lakkhaṇa Sutta)

๒. ‘‘กมฺมลกฺขโณ, ภิกฺขเว, พาโล, กมฺมลกฺขโณ ปณฺฑิโต, อปทานโสภนี ปญฺญาติ. ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

2. « Ô moines, le fou se reconnaît à ses actes, le sage se reconnaît à ses actes. La sagesse brille par la conduite. Ô moines, on reconnaît un fou à trois caractéristiques. Quelles sont ces trois ? Par la mauvaise conduite du corps, par la mauvaise conduite de la parole, par la mauvaise conduite de l'esprit. C'est par ces trois caractéristiques, ô moines, qu'on reconnaît un fou.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ.

« On reconnaît un sage à trois caractéristiques. Quelles sont ces trois ? Par la bonne conduite du corps, par la bonne conduite de la parole, par la bonne conduite de l'esprit. C'est par ces trois caractéristiques, ô moines, qu'on reconnaît un sage.

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา, เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

« C'est pourquoi, ô moines, vous devez vous entraîner ainsi : 'Nous éviterons les trois caractéristiques par lesquelles on reconnaît un fou, et nous entreprendrons et pratiquerons les trois caractéristiques par lesquelles on reconnaît un sage.' C'est ainsi, ô moines, que vous devez vous entraîner. » Deuxième sutta.

๓. จินฺตีสุตฺตํ

3. Sutta sur la Pensée (Cintī Sutta)

๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, พาโล ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ ทุพฺภาสิตภาสี จ ทุกฺกฏกมฺมการี จ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, พาโล ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ อภวิสฺส ทุพฺภาสิตภาสี จ ทุกฺกฏกมฺมการี จ, เกน นํ ปณฺฑิตา ชาเนยฺยุํ – ‘พาโล อยํ ภวํ อสปฺปุริโส’ติ? ยสฺมา [Pg.101] จ โข, ภิกฺขเว, พาโล ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ ทุพฺภาสิตภาสี จ ทุกฺกฏกมฺมการี จ ตสฺมา นํ ปณฺฑิตา ชานนฺติ – ‘พาโล อยํ ภวํ อสปฺปุริโส’ติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ.

3. « Ô moines, il y a ces trois caractéristiques du fou, signes du fou, marques de conduite du fou. Quelles sont ces trois ? Ici, ô moines, le fou est quelqu'un qui pense de mauvaises pensées, qui dit de mauvaises paroles et qui commet de mauvaises actions. Ô moines, si le fou n'était pas quelqu'un qui pense de mauvaises pensées, dit de mauvaises paroles et commet de mauvaises actions, comment les sages sauraient-ils : 'Cet homme est un fou, une personne indigne' ? Mais parce que le fou pense de mauvaises pensées, dit de mauvaises paroles et commet de mauvaises actions, alors les sages savent : 'Cet homme est un fou, une personne indigne'. Telles sont, ô moines, les trois caractéristiques du fou, signes du fou, marques de conduite du fou.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ สุภาสิตภาสี จ สุกตกมฺมการี จ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต สุจินฺติตจินฺตี จ อภวิสฺส สุภาสิตภาสี จ สุกตกมฺมการี จ, เกน นํ ปณฺฑิตา ชาเนยฺยุํ – ‘ปณฺฑิโต อยํ ภวํ สปฺปุริโส’ติ? ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ สุภาสิตภาสี จ สุกตกมฺมการี จ ตสฺมา นํ ปณฺฑิตา ชานนฺติ – ‘ปณฺฑิโต อยํ ภวํ สปฺปุริโส’ติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ. ตสฺมาติห…. ตติยํ.

« Ô moines, il y a ces trois caractéristiques du sage, signes du sage, marques de conduite du sage. Quelles sont ces trois ? Ici, ô moines, le sage est quelqu'un qui pense de bonnes pensées, qui dit de bonnes paroles et qui commet de bonnes actions. Ô moines, si le sage n'était pas quelqu'un qui pense de bonnes pensées, dit de bonnes paroles et commet de bonnes actions, comment les sages sauraient-ils : 'Cet homme est un sage, une personne de bien' ? Mais parce que le sage pense de bonnes pensées, dit de bonnes paroles et commet de bonnes actions, alors les sages savent : 'Cet homme est un sage, une personne de bien'. Telles sont, ô moines, les trois caractéristiques du sage, signes du sage, marques de conduite du sage. C'est pourquoi... Troisième sutta.

๔. อจฺจยสุตฺตํ

4. Sutta sur la Faute (Accaya Sutta)

๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อจฺจยํ อจฺจยโต น ปสฺสติ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ นปฺปฏิกโรติ, ปรสฺส โข ปน อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ นปฺปฏิคฺคณฺหาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

4. « Ô moines, on reconnaît un fou à trois caractéristiques. Quelles sont ces trois ? Il ne voit pas sa faute comme une faute ; l'ayant vue comme une faute, il ne la répare pas conformément au Dhamma ; et quand un autre confesse une faute, il ne l'accepte pas conformément au Dhamma. C'est par ces trois caractéristiques, ô moines, qu'on reconnaît un fou.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อจฺจยํ อจฺจยโต ปสฺสติ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, ปรสฺส โข ปน อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ ปฏิคฺคณฺหาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. ตสฺมาติห…. จตุตฺถํ.

« Ô moines, on reconnaît un sage à trois caractéristiques. Quelles sont ces trois ? Il voit sa faute comme une faute ; l'ayant vue comme une faute, il la répare conformément au Dhamma ; et quand un autre confesse une faute, il l'accepte conformément au Dhamma. C'est par ces par ces trois caractéristiques, ô moines, qu'on reconnaît un sage. C'est pourquoi... Quatrième sutta.

๕. อโยนิโสสุตฺตํ

5. Sutta sur le Manque de Réflexion Judicieuse (Ayoniso Sutta)

๕. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อโยนิโส ปญฺหํ กตฺตา โหติ, อโยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตา โหติ, ปรสฺส โข ปน โยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺชิตํ ปริมณฺฑเลหิ [Pg.102] ปทพฺยญฺชเนหิ สิลิฏฺเฐหิ อุปคเตหิ นาพฺภนุโมทิตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

5. « Ô moines, on reconnaît un fou à trois caractéristiques. Quelles sont ces trois ? Il pose une question sans réflexion judicieuse, il répond à une question sans réflexion judicieuse, et quand un autre répond à une question avec réflexion judicieuse, par des termes et des expressions parfaits, fluides et pertinents, il ne l'approuve pas. C'est par ces trois caractéristiques, ô moines, qu'on reconnaît un fou.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? โยนิโส ปญฺหํ กตฺตา โหติ, โยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตา โหติ, ปรสฺส โข ปน โยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺชิตํ ปริมณฺฑเลหิ ปทพฺยญฺชเนหิ สิลิฏฺเฐหิ อุปคเตหิ อพฺภนุโมทิตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. ตสฺมาติห…. ปญฺจมํ.

« Moines, on reconnaît le sage à trois qualités. Quelles sont ces trois ? Il pose des questions de manière judicieuse, il répond aux questions de manière judicieuse et, lorsqu'un autre a répondu judicieusement à une question avec des termes et des expressions fluides, accomplis et riches de sens, il s'en réjouit. C'est par ces trois qualités, moines, que l'on reconnaît le sage. C'est pourquoi... Cinquième discours. »

๖. อกุสลสุตฺตํ

6. Le discours sur l'insalubre

๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อกุสเลน กายกมฺเมน, อกุสเลน วจีกมฺเมน, อกุสเลน มโนกมฺเมน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

6. « Moines, on reconnaît le sot à trois qualités. Quelles sont ces trois ? Par une action corporelle insalubre, par une action verbale insalubre et par une action mentale insalubre. C'est à ces trois qualités, moines, que l'on reconnaît le sot. »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? กุสเลน กายกมฺเมน, กุสเลน วจีกมฺเมน, กุสเลน มโนกมฺเมน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. ตสฺมาติห…. ฉฏฺฐํ.

« Moines, on reconnaît le sage à trois qualités. Quelles sont ces trois ? Par une action corporelle salubre, par une action verbale salubre et par une action mentale salubre. C'est à ces trois qualités, moines, que l'on reconnaît le sage. C'est pourquoi... Sixième discours. »

๗. สาวชฺชสุตฺตํ

7. Le discours sur ce qui est blâmable

๗. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป… อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป…. สตฺตมํ.

7. « Moines, on reconnaît le sot à trois qualités. Quelles sont ces trois ? Par une action corporelle blâmable, par une action verbale blâmable et par une action mentale blâmable... [et de même pour le sage] par une action corporelle irréprochable, par une action verbale irréprochable et par une action mentale irréprochable... Septième discours. »

๘. สพฺยาพชฺฌสุตฺตํ

8. Le discours sur l'affliction

๘. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? สพฺยาพชฺเฌน กายกมฺเมน, สพฺยาพชฺเฌน วจีกมฺเมน, สพฺยาพชฺเฌน มโนกมฺเมน…เป… อพฺยาพชฺเฌน กายกมฺเมน, อพฺยาพชฺเฌน วจีกมฺเมน[Pg.103], อพฺยาพชฺเฌน มโนกมฺเมน. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ.

8. « Moines, on reconnaît le sot à trois qualités. Quelles sont ces trois ? Par une action corporelle accompagnée de souffrance, par une action verbale accompagnée de souffrance et par une action mentale accompagnée de souffrance... [et de même pour le sage] par une action corporelle exempte de souffrance, par une action verbale exempte de souffrance et par une action mentale exempte de souffrance. C'est par ces trois qualités, moines, que l'on reconnaît le sage. »

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา, เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

« C'est pourquoi, moines, vous devriez vous entraîner ainsi : “En évitant les trois qualités par lesquelles on reconnaît le sot et en entreprenant les trois qualités par lesquelles on reconnaît le sage, nous agirons ainsi.” C'est ainsi, moines, que vous devez vous entraîner. Huitième discours. »

๙. ขตสุตฺตํ

9. Le discours sur le déracinement

๙. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

9. « Moines, doté de trois qualités, le sot, l'ignorant, l'homme de peu de vertu se comporte comme un être déraciné et corrompu ; il est blâmable, critiqué par les sages et il engendre beaucoup de démérite. Quelles sont ces trois ? Par une mauvaise conduite corporelle, par une mauvaise conduite verbale et par une mauvaise conduite mentale. C'est par ces trois qualités, moines, que le sot, l'ignorant, l'homme de peu de vertu se comporte comme un être déraciné et corrompu ; il est blâmable, critiqué par les sages et il engendre beaucoup de démérite. »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. นวมํ.

« Moines, doté de trois qualités, le sage, l'homme avisé, l'homme de bien se comporte comme un être non déraciné et non corrompu ; il est irréprochable, n'est pas critiqué par les sages et il engendre beaucoup de mérite. Quelles sont ces trois ? Par une bonne conduite corporelle, par une bonne conduite verbale et par une bonne conduite mentale. C'est par ces trois qualités, moines, que le sage, l'homme avisé, l'homme de bien se comporte comme un être non déraciné et non corrompu ; il est irréprochable, n'est pas critiqué par les sages et il engendre beaucoup de mérite. Neuvième discours. »

๑๐. มลสุตฺตํ

10. Le discours sur les souillures

๑๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตโย มเล อปฺปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? ทุสฺสีโล จ โหติ, ทุสฺสีลฺยมลญฺจสฺส อปฺปหีนํ โหติ; อิสฺสุกี จ โหติ, อิสฺสามลญฺจสฺส อปฺปหีนํ โหติ; มจฺฉรี จ โหติ, มจฺเฉรมลญฺจสฺส อปฺปหีนํ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเม ตโย มเล อปฺปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

10. « Moines, doté de trois qualités, n'ayant pas abandonné trois souillures, on se retrouve en enfer comme si l'on y avait été transporté. Quelles sont ces trois ? On est immoral et la souillure de l'immoralité n'est pas abandonnée ; on est envieux et la souillure de l'envie n'est pas abandonnée ; on est avare et la souillure de l'avarice n'est pas abandonnée. C'est par ces trois qualités, moines, que n'ayant pas abandonné ces trois souillures, on se retrouve en enfer comme si l'on y avait été transporté. »

‘‘ตีหิ[Pg.104], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตโย มเล ปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? สีลวา จ โหติ, ทุสฺสีลฺยมลญฺจสฺส ปหีนํ โหติ; อนิสฺสุกี จ โหติ, อิสฺสามลญฺจสฺส ปหีนํ โหติ; อมจฺฉรี จ โหติ, มจฺเฉรมลญฺจสฺส ปหีนํ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเม ตโย มเล ปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

« Moines, doté de trois qualités, ayant abandonné trois souillures, on se retrouve au ciel comme si l'on y avait été transporté. Quelles sont ces trois ? On est vertueux et la souillure de l'immoralité est abandonnée ; on est sans envie et la souillure de l'envie est abandonnée ; on est sans avarice et la souillure de l'avarice est abandonnée. C'est par ces trois qualités, moines, qu'ayant abandonné ces trois souillures, on se retrouve au ciel comme si l'on y avait été transporté. Dixième discours. »

พาลวคฺโค ปฐโม.

Le premier chapitre sur les sots.

ตสฺสุทฺทานํ –

Le résumé en est :

ภยํ ลกฺขณจินฺตี จ, อจฺจยญฺจ อโยนิโส;

อกุสลญฺจ สาวชฺชํ, สพฺยาพชฺฌขตํ มลนฺติ.

Péril, Caractéristique, Réflexion, Faute, Inattention, Insalubre, Blâmable, Affliction, Déracinement et Souillure.

๒. รถการวคฺโค

2. Le chapitre du Charron

๑. ญาตสุตฺตํ

1. Le discours sur le moine célèbre

๑๑. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนทุกฺขาย, พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อนนุโลมิเก กายกมฺเม สมาทเปติ, อนนุโลมิเก วจีกมฺเม สมาทเปติ, อนนุโลมิเกสุ ธมฺเมสุ สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนทุกฺขาย, พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

11. « Moines, doté de trois qualités, un moine célèbre œuvre pour le préjudice de la multitude, pour le malheur de la multitude, pour le désavantage, le préjudice et la souffrance de beaucoup de gens, des divinités et des hommes. Quelles sont ces trois ? Il incite autrui à une action corporelle non conforme, il incite autrui à une action verbale non conforme, il incite autrui à des principes non conformes. C'est par ces trois qualités, moines, qu'un moine célèbre œuvre pour le préjudice de la multitude, pour le malheur de la multitude, pour le désavantage, le préjudice et la souffrance de beaucoup de gens, des divinités et des hommes. »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อนุโลมิเก กายกมฺเม สมาทเปติ, อนุโลมิเก วจีกมฺเม สมาทเปติ, อนุโลมิเกสุ ธมฺเมสุ สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ปฐมํ.

« Moines, doté de trois qualités, un moine célèbre œuvre pour le bien de la multitude, pour le bonheur de la multitude, pour l'avantage, le bien et le bonheur de beaucoup de gens, des divinités et des hommes. Quelles sont ces trois ? Il incite autrui à une action corporelle conforme, il incite autrui à une action verbale conforme, il incite autrui à des principes conformes. C'est par ces trois qualités, moines, qu'un moine célèbre œuvre pour le bien de la multitude, pour le bonheur de la multitude, pour l'avantage, le bien et le bonheur de beaucoup de gens, des divinités et des hommes. Premier discours. »

๒. สารณียสุตฺตํ

2. Le discours sur ce qui doit être rappelé

๑๒. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.105], ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปเทเส ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ชาโต โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

12. « Moines, il y a trois lieux dont un roi guerrier oint doit se souvenir toute sa vie. Quels sont ces trois ? C'est, moines, le lieu où le roi guerrier oint est né. C’est là, moines, le premier lieu dont un roi guerrier oint doit se souvenir toute sa vie. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

« En outre, ô moines, l'endroit où un roi khattiya a reçu l'onction royale sur le front. Ceci, ô moines, est le deuxième endroit dont un roi khattiya ayant reçu l'onction doit se souvenir toute sa vie durant. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺติ.

« En outre, ô moines, l'endroit où un roi khattiya ayant reçu l'onction, après avoir remporté une bataille et être devenu victorieux, réside en maître sur ce champ de bataille même. Ceci, ô moines, est le troisième endroit dont un roi khattiya ayant reçu l'onction doit se souvenir toute sa vie durant. Tels sont, ô moines, les trois endroits dont un roi khattiya ayant reçu l'onction doit se souvenir toute sa vie durant. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีณิมานิ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปเทเส ภิกฺขุ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

« De la même manière, ô moines, il y a trois endroits dont un moine doit se souvenir toute sa vie durant. Quels sont ces trois ? L'endroit, ô moines, où un moine, s'étant rasé les cheveux et la barbe, et ayant revêtu les robes teintes, est passé de la vie domestique à l'état sans foyer. Ceci, ô moines, est le premier endroit dont un moine doit se souvenir toute sa vie durant. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

« En outre, ô moines, l'endroit où un moine comprend tel qu'il en est réellement : "Ceci est la souffrance" ; il comprend tel qu'il en est réellement : "Ceci est l'origine de la souffrance" ; il comprend tel qu'il en est réellement : "Ceci est la cessation de la souffrance" ; il comprend tel qu'il en est réellement : "Ceci est le chemin menant à la cessation de la souffrance". Ceci, ô moines, est le deuxième endroit dont un moine doit se souvenir toute sa vie durant. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

« En outre, ô moines, l'endroit où un moine, par la destruction des impuretés, accède et demeure dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, exemptes d'impuretés, qu'il a lui-même réalisées par une connaissance directe dès cette vie présente. Ceci, ô moines, est le troisième endroit dont un moine doit se souvenir toute sa vie durant. Tels sont, ô moines, les trois endroits dont un moine doit se souvenir toute sa vie durant. » (Deuxième Sutta terminé).

๓. อาสํสสุตฺตํ

3. Le Sutta de l'aspiration

๑๓. ‘‘ตโยเม[Pg.106], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? นิราโส, อาสํโส, วิคตาโส. กตโม จ, ภิกฺขเว ปุคฺคโล นิราโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ, จณฺฑาลกุเล วา เวนกุเล วา เนสาทกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พวฺหาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ขตฺติโย ขตฺติเยหิ ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม มมฺปิ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺจิสฺสนฺตี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิราโส.

13. « Ô moines, il y a trois sortes de personnes que l'on trouve dans le monde. Quelles sont ces trois ? Celui qui est sans aspiration, celui qui a une aspiration, et celui qui a transcendé l'aspiration. Et quelle est, ô moines, la personne sans aspiration ? Ici, ô moines, une certaine personne est née dans une famille de basse condition, que ce soit une famille de parias, de vanniers, de chasseurs, de charrons ou de balayeurs ; une famille pauvre, où la nourriture et la boisson sont rares, où l'on vit avec difficulté, et où l'on obtient péniblement de quoi se nourrir et se vêtir. Elle est de plus laide, de piètre apparence, difforme, souvent malade, ou bien aveugle, manchote, boiteuse ou paralysée ; elle n'obtient pas de nourriture, de boisson, de vêtements, de véhicules, de guirlandes, de parfums, d'onguents, de lits, de logements ou de lampes. Elle entend dire : "Un tel roi khattiya a été oint par les khattiyas avec l'onction royale". Il ne lui vient pas à l'esprit : "Oh, quand donc les khattiyas m'oindront-ils moi aussi de l'onction royale ?". Une telle personne, ô moines, est appelée une personne sans aspiration. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต โหติ อาภิเสโก อนภิสิตฺโต อจลปฺปตฺโต. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ขตฺติโย ขตฺติเยหิ ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม มมฺปิ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺจิสฺสนฺตี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส.

« Et quelle est, ô moines, la personne qui a une aspiration ? Ici, ô moines, le fils aîné d'un roi khattiya ayant reçu l'onction, qui est apte à l'onction mais n'a pas encore été oint, et qui est parvenu à la maturité. Il entend dire : "Un tel roi khattiya a été oint par les khattiyas avec l'onction royale". Il lui vient alors à l'esprit : "Oh, quand donc les khattiyas m'oindront-ils moi aussi de l'onction royale ?". Une telle personne, ô moines, est appelée une personne ayant une aspiration. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา โหติ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ขตฺติโย ขตฺติเยหิ ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม มมฺปิ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺจิสฺสนฺตี’ติ! ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนภิสิตฺตสฺส อภิเสกาสา สา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

« Et quelle est, ô moines, la personne qui a transcendé l'aspiration ? Ici, ô moines, un roi est déjà un khattiya ayant reçu l'onction. Il entend dire : "Un tel roi khattiya a été oint par les khattiyas avec l'onction royale". Il ne lui vient pas à l'esprit : "Oh, quand donc les khattiyas m'oindront-ils moi aussi de l'onction royale ?". Pour quelle raison ? Parce que l'aspiration à l'onction qu'il avait autrefois, avant d'être oint, s'est maintenant apaisée. Une telle personne, ô moines, est appelée une personne ayant transcendé l'aspiration. Telles sont, ô moines, les trois sortes de personnes que l'on trouve dans le monde. »

‘‘เอวเมวํ [Pg.107] โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ตโย? นิราโส, อาสํโส, วิคตาโส. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิราโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิราโส.

« De la même manière, ô moines, il y a trois sortes de personnes que l'on trouve parmi les moines. Quelles sont ces trois ? Celui qui est sans aspiration, celui qui a une aspiration, et celui qui a transcendé l'aspiration. Et quelle est, ô moines, la personne sans aspiration ? Ici, ô moines, une certaine personne est de mauvaise conduite, de nature vile, impure, de comportement suspect, agissant en secret, n'étant pas un moine mais prétendant l'être, ne menant pas la vie sainte mais prétendant la mener, corrompue intérieurement, imprégnée de désirs et de souillures. Elle entend dire : "Un tel moine, par la destruction des impuretés, accède et demeure dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, exemptes d'impuretés, qu'il a lui-même réalisées par une connaissance directe dès cette vie présente". Il ne lui vient pas à l'esprit : "Oh, quand donc pourrai-je moi aussi, par la destruction des impuretés, accéder et demeurer dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, exemptes d'impuretés, réalisées par moi-même par une connaissance directe dès cette vie ?". Une telle personne, ô moines, est appelée une personne sans aspiration. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม. โส สุณาติ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส.

« Et quelle est, ô moines, la personne qui a une aspiration ? Ici, ô moines, un moine est vertueux, de noble nature. Il entend dire : "Un tel moine, par la destruction des impuretés, accède et demeure dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, exemptes d'impuretés, qu'il a lui-même réalisées par une connaissance directe dès cette vie présente". Il lui vient alors à l'esprit : "Oh, quand donc pourrai-je moi aussi, par la destruction des impuretés, accéder et demeurer dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, exemptes d'impuretés, réalisées par moi-même par une connaissance directe dès cette vie ?". Une telle personne, ô moines, est appelée une personne ayant une aspiration. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อวิมุตฺตสฺส วิมุตฺตาสา สา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสู’’ติ. ตติยํ.

Et quel est, ô moines, l'individu qui a abandonné toute attente ? Ici, ô moines, un moine est un Arahant, dont les souillures sont détruites. Il entend : 'Il paraît qu'un tel moine, par la destruction des souillures, a réalisé par lui-même, grâce à une connaissance directe, et demeure dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, qui sont sans souillures, dans cette vie même.' Il ne lui vient pas cette pensée : 'Oh, quand pourrai-je moi aussi, par la destruction des souillures... réaliser et demeurer dans cet état ?' Pourquoi cela ? Car, ô moines, l'attente de la libération qu'il avait autrefois, avant d'être libéré, cette attente est désormais apaisée. Voilà, ô moines, ce qu'on appelle l'individu qui a abandonné toute attente. Voici, ô moines, les trois sortes d'individus que l'on trouve parmi les moines. Troisième discours.

๔. จกฺกวตฺติสุตฺตํ

4. Le discours sur le monarque universel.

๑๔. ‘‘โยปิ โส, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา โสปิ น อราชกํ จกฺกํ วตฺเตตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ [Pg.108] – ‘‘โก ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ราชา’’ติ ? ‘‘ธมฺโม, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ อนฺโตชนสฺมึ’’.

14. Moines, même le roi qui est un monarque universel, souverain juste et roi du Dhamma, ne fait pas tourner la roue sans un roi au-dessus de lui. Cela ayant été dit, un certain moine s'adressa au Béni du Ciel : 'Mais qui donc, Seigneur, est le roi du monarque universel, souverain juste et roi du Dhamma ?' 'C'est le Dhamma, ô moines', répondit le Béni du Ciel. 'Ici, ô moine, le monarque universel, souverain juste et roi du Dhamma, s'appuyant uniquement sur le Dhamma, honorant le Dhamma, respectant le Dhamma, vénérant le Dhamma, ayant le Dhamma pour bannière, le Dhamma pour étendard, le Dhamma pour autorité suprême, assure une protection, une garde et un abri conformes au Dhamma pour les gens de sa maison.'

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ขตฺติเยสุ, อนุยนฺเตสุ, พลกายสฺมึ, พฺราหฺมณคหปติเกสุ, เนคมชานปเทสุ, สมณพฺราหฺมเณสุ, มิคปกฺขีสุ. ส โข โส ภิกฺขุ ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อนฺโตชนสฺมึ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ขตฺติเยสุ, อนุยนฺเตสุ, พลกายสฺมึ, พฺราหฺมณคหปติเกสุ, เนคมชานปเทสุ, สมณพฺราหฺมเณสุ, มิคปกฺขีสุ, ธมฺเมเนว จกฺกํ วตฺเตติ. ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

En outre, ô moine, le monarque universel, souverain juste et roi du Dhamma, s'appuyant uniquement sur le Dhamma, honorant le Dhamma, respectant le Dhamma, vénérant le Dhamma, ayant le Dhamma pour bannière, le Dhamma pour étendard, le Dhamma pour autorité suprême, assure une protection, une garde et un abri conformes au Dhamma pour les nobles, les princes vassaux, l'armée, les brahmanes et les chefs de famille, les habitants des villes et des campagnes, les ascètes et les brahmanes, ainsi que pour les bêtes et les oiseaux. Ce roi qui est un monarque universel, souverain juste et roi du Dhamma... après avoir assuré une protection, une garde et un abri conformes au Dhamma pour les gens de sa maison, après avoir assuré une protection, une garde et un abri conformes au Dhamma pour les nobles, les princes vassaux, l'armée, les brahmanes et les chefs de famille, les habitants des villes et des campagnes, les ascètes et les brahmanes, ainsi que pour les bêtes et les oiseaux, il fait tourner la roue par le seul Dhamma. Cette roue ne peut être arrêtée par aucun être humain ni par aucun adversaire.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ กายกมฺมสฺมึ – ‘เอวรูปํ กายกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ กายกมฺมํ น เสวิตพฺพ’’’นฺติ.

De la même manière, ô moine, le Tathāgata, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, roi juste et roi du Dhamma, s'appuyant uniquement sur le Dhamma, honorant le Dhamma, respectant le Dhamma, vénérant le Dhamma, ayant le Dhamma pour bannière, le Dhamma pour étendard, le Dhamma pour autorité suprême, assure une protection, une garde et un abri conformes au Dhamma concernant les actes corporels, en disant : 'Telle action corporelle doit être pratiquée, telle action corporelle ne doit pas être pratiquée.'

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ วจีกมฺมสฺมึ – ‘เอวรูปํ วจีกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ วจีกมฺมํ น เสวิตพฺพ’นฺติ…เป… มโนกมฺมสฺมึ – ‘เอวรูปํ มโนกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ มโนกมฺมํ น เสวิตพฺพ’’’นฺติ.

En outre, ô moine, le Tathāgata, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, roi juste et roi du Dhamma, s'appuyant uniquement sur le Dhamma, honorant le Dhamma, respectant le Dhamma, vénérant le Dhamma, ayant le Dhamma pour bannière, le Dhamma pour étendard, le Dhamma pour autorité suprême, assure une protection, une garde et un abri conformes au Dhamma concernant les actes verbaux, en disant : 'Telle parole doit être pratiquée, telle parole ne doit pas être pratiquée'... et de même concernant les actes mentaux : 'Telle pensée doit être pratiquée, telle pensée ne doit pas être pratiquée.'

‘‘ส [Pg.109] โข โส, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา กายกมฺมสฺมึ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา วจีกมฺมสฺมึ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา มโนกมฺมสฺมึ, ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

Ainsi, ô moine, ce Tathāgata, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, roi juste et roi du Dhamma, s'appuyant uniquement sur le Dhamma, honorant le Dhamma, respectant le Dhamma, vénérant le Dhamma, ayant le Dhamma pour bannière, le Dhamma pour étendard, le Dhamma pour autorité suprême, après avoir assuré une protection, une garde et un abri conformes au Dhamma pour les actes corporels, après avoir assuré une protection, une garde et un abri conformes au Dhamma pour les actes verbaux, et après avoir assuré une protection, une garde et un abri conformes au Dhamma pour les actes mentaux, il fait tourner par le seul Dhamma la roue suprême du Dhamma. Cette roue du Dhamma ne peut être arrêtée dans le monde par aucun ascète, ni brahmane, ni deva, ni Mara, ni Brahma, ni par quiconque. Quatrième discours.

๕. สเจตนสุตฺตํ

5. Le discours sur la volition.

๑๕. เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

15. En une occasion, le Béni du Ciel séjournait à Bénarès, à Isipatana, dans le Parc des Cerfs. Là, le Béni du Ciel s'adressa aux moines en ces termes : 'Ô moines !' 'Vénérable Seigneur', répondirent ces moines au Béni du Ciel. Le Béni du Ciel dit ceci :

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ราชา อโหสิ สเจตโน นาม. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา สเจตโน รถการํ อามนฺเตสิ – ‘อิโต เม, สมฺม รถการ, ฉนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน สงฺคาโม ภวิสฺสติ. สกฺขิสฺสสิ เม, สมฺม รถการ, นวํ จกฺกยุคํ กาตุ’นฺติ? ‘สกฺโกมิ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, รถกาโร รญฺโญ สเจตนสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, รถกาโร ฉหิ มาเสหิ ฉารตฺตูเนหิ เอกํ จกฺกํ นิฏฺฐาเปสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา สเจตโน รถการํ อามนฺเตสิ – ‘อิโต เม, สมฺม รถการ, ฉนฺนํ ทิวสานํ อจฺจเยน สงฺคาโม ภวิสฺสติ, นิฏฺฐิตํ นวํ จกฺกยุค’นฺติ? ‘อิเมหิ โข, เทว, ฉหิ มาเสหิ ฉารตฺตูเนหิ เอกํ จกฺกํ นิฏฺฐิต’นฺติ. ‘สกฺขิสฺสสิ ปน เม, สมฺม รถการ, อิเมหิ ฉหิ ทิวเสหิ ทุติยํ จกฺกํ นิฏฺฐาเปตุ’นฺติ? ‘สกฺโกมิ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, รถกาโร ฉหิ ทิวเสหิ ทุติยํ จกฺกํ นิฏฺฐาเปตฺวา นวํ จกฺกยุคํ อาทาย เยน ราชา สเจตโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ สเจตนํ เอตทโวจ – ‘อิทํ เต, เทว, นวํ จกฺกยุคํ นิฏฺฐิต’นฺติ. ‘ยญฺจ เต อิทํ, สมฺม รถการ, จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ยญฺจ เต อิทํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ, อิเมสํ กึ นานากรณํ? เนสาหํ กิญฺจิ นานากรณํ ปสฺสามี’ติ. ‘อตฺเถสํ, เทว, นานากรณํ. ปสฺสตุ เทโว นานากรณ’’’นฺติ.

« Autrefois, moines, il y avait un roi nommé Sacetana. Alors, moines, le roi Sacetana s'adressa au charron : 'Mon ami le charron, dans six mois d'ici, il y aura une bataille. Pourras-tu, mon ami le charron, me fabriquer une nouvelle paire de roues ?' 'Je le peux, Majesté', répondit le charron au roi Sacetana. Alors, moines, le charron acheva une première roue en six mois moins six nuits. Puis, moines, le roi Sacetana s'adressa au charron : 'Mon ami le charron, dans six jours d'ici, il y aura une bataille. La nouvelle paire de roues est-elle achevée ?' 'Majesté, en ces six mois moins six nuits, une seule roue est achevée.' 'Mais pourras-tu, mon ami le charron, achever la seconde roue en ces six jours ?' 'Je le peux, Majesté', répondit le charron. Alors, moines, le charron acheva la seconde roue en six jours, et prenant la nouvelle paire de roues, il se rendit auprès du roi Sacetana. Arrivé là, il dit au roi Sacetana : 'Majesté, voici votre nouvelle paire de roues achevée.' 'Mon ami le charron, quelle est la différence entre cette roue que tu as achevée en six mois moins six nuits et cette roue que tu as achevée en six jours ? Je n'y vois aucune différence.' 'Il y a pourtant une différence, Majesté. Que Votre Majesté observe la différence.' »

‘‘อถ [Pg.110] โข, ภิกฺขเว, รถกาโร ยํ ตํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ ตํ ปวตฺเตสิ. ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา จิงฺคุลายิตฺวา ภูมิยํ ปปติ. ยํ ปน ตํ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ตํ ปวตฺเตสิ. ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสิ.

« Alors, moines, le charron fit rouler la roue qui avait été achevée en six jours. Une fois lancée, elle alla aussi loin que l'impulsion initiale le permettait, puis, après avoir tournoyé sur elle-même, elle tomba au sol. Quant à la roue achevée en six mois moins six nuits, il la fit rouler. Une fois lancée, elle alla aussi loin que l'impulsion initiale le permettait, puis s'arrêta net comme si elle était fixée à son essieu. »

‘‘‘โก นุ โข, สมฺม รถการ, เหตุ โก ปจฺจโย ยมิทํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา จิงฺคุลายิตฺวา ภูมิยํ ปปติ? โก ปน, สมฺม รถการ, เหตุ โก ปจฺจโย ยมิทํ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสี’ติ? ‘ยมิทํ, เทว, จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ ตสฺส เนมิปิ สวงฺกา สโทสา สกสาวา, อราปิ สวงฺกา สโทสา สกสาวา, นาภิปิ สวงฺกา สโทสา สกสาวา. ตํ เนมิยาปิ สวงฺกตฺตา สโทสตฺตา สกสาวตฺตา, อรานมฺปิ สวงฺกตฺตา สโทสตฺตา สกสาวตฺตา, นาภิยาปิ สวงฺกตฺตา สโทสตฺตา สกสาวตฺตา ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา จิงฺคุลายิตฺวา ภูมิยํ ปปติ. ยํ ปน ตํ, เทว, จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ตสฺส เนมิปิ อวงฺกา อโทสา อกสาวา, อราปิ อวงฺกา อโทสา อกสาวา, นาภิปิ อวงฺกา อโทสา อกสาวา. ตํ เนมิยาปิ อวงฺกตฺตา อโทสตฺตา อกสาวตฺตา, อรานมฺปิ อวงฺกตฺตา อโทสตฺตา อกสาวตฺตา, นาภิยาปิ อวงฺกตฺตา อโทสตฺตา อกสาวตฺตา ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสี’’’ติ.

« 'Quelle est donc la cause, mon ami le charron, quel est le motif pour lequel cette roue achevée en six jours, une fois lancée, va aussi loin que l'impulsion le permet, puis tournoie et tombe au sol ? Et quelle est la cause, quel est le motif pour lequel cette roue achevée en six mois moins six nuits, une fois lancée, va aussi loin que l'impulsion le permet, puis s'arrête net comme si elle était fixée à son essieu ?' 'Majesté, pour la roue achevée en six jours, la jante est tortueuse, défectueuse et pleine d'impuretés ; les rais sont tortueux, défectueux et pleins d'impuretés ; le moyeu est tortueux, défectueux et plein d'impuretés. À cause de la nature tortueuse, défectueuse et impure de la jante, des rais et du moyeu, cette roue, une fois lancée, va aussi loin que l'impulsion le permet, puis tournoie et tombe au sol. Mais pour la roue achevée en six mois moins six nuits, Majesté, la jante n'est pas tortueuse, elle est sans défaut et sans impureté ; les rais ne sont pas tortueux, ils sont sans défaut et sans impureté ; le moyeu n'est pas tortueux, il est sans défaut et sans impureté. À cause de la nature non tortueuse, sans défaut et sans impureté de la jante, des rais et du moyeu, cette roue, une fois lancée, va aussi loin que l'impulsion le permet, puis s'arrête net comme si elle était fixée à son essieu.' »

‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน โส รถกาโร อโหสี’ติ! น โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน โส รถกาโร อโหสึ. ตทาหํ, ภิกฺขเว, กุสโล ทารุวงฺกานํ ทารุโทสานํ ทารุกสาวานํ. เอตรหิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กุสโล กายวงฺกานํ กายโทสานํ [Pg.111] กายกสาวานํ, กุสโล วจีวงฺกานํ วจีโทสานํ วจีกสาวานํ, กุสโล มโนวงฺกานํ มโนโทสานํ มโนกสาวานํ. ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา กายวงฺโก อปฺปหีโน กายโทโส กายกสาโว, วจีวงฺโก อปฺปหีโน วจีโทโส วจีกสาโว, มโนวงฺโก อปฺปหีโน มโนโทโส มโนกสาโว, เอวํ ปปติตา เต, ภิกฺขเว, อิมสฺมา ธมฺมวินยา, เสยฺยถาปิ ตํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ.

« Il se pourrait, moines, que vous pensiez : 'En ce temps-là, ce charron devait être quelqu'un d'autre.' Mais il ne faut pas voir les choses ainsi, moines. En ce temps-là, c'est moi qui étais ce charron. À cette époque, moines, j'étais expert dans les courbures, les défauts et les impuretés du bois. À présent, moines, en tant qu'Arahant, Parfaitement Éveillé, je suis expert dans les courbures du corps, les défauts du corps et les impuretés du corps ; expert dans les courbures de la parole, les défauts de la parole et les impuretés de la parole ; expert dans les courbures de l'esprit, les défauts de l'esprit et les impuretés de l'esprit. Pour tout moine ou toute moniale dont la courbure, le défaut et l'impureté du corps ne sont pas abandonnés ; dont la courbure, le défaut et l'impureté de la parole ne sont pas abandonnés ; dont la courbure, le défaut et l'impureté de l'esprit ne sont pas abandonnés ; de tels êtres, moines, tombent de ce Dhamma-Vinaya, tout comme cette roue achevée en six jours. »

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา กายวงฺโก ปหีโน กายโทโส กายกสาโว, วจีวงฺโก ปหีโน วจีโทโส วจีกสาโว, มโนวงฺโก ปหีโน มโนโทโส มโนกสาโว, เอวํ ปติฏฺฐิตา เต, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, เสยฺยถาปิ ตํ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ.

« Pour tout moine ou toute moniale dont la courbure, le défaut et l'impureté du corps sont abandonnés ; dont la courbure, le défaut et l'impureté de la parole sont abandonnés ; dont la courbure, le défaut et l'impureté de l'esprit sont abandonnés ; de tels êtres, moines, demeurent fermement établis dans ce Dhamma-Vinaya, tout comme cette roue achevée en six mois moins six nuits. »

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กายวงฺกํ ปชหิสฺสาม กายโทสํ กายกสาวํ, วจีวงฺกํ ปชหิสฺสาม วจีโทสํ วจีกสาวํ, มโนวงฺกํ ปชหิสฺสาม มโนโทสํ มโนกสาว’นฺติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

« C'est pourquoi, moines, vous devez vous entraîner ainsi : 'Nous abandonnerons les courbures, les défauts et les impuretés du corps ; nous abandonnerons les courbures, les défauts et les impuretés de la parole ; nous abandonnerons les courbures, les défauts et les impuretés de l'esprit.' C’est ainsi, moines, que vous devez vous entraîner. »

๖. อปณฺณกสุตฺตํ

6. Le Discours sur la Pratique Infaillible

๑๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ, โภชเน มตฺตญฺญู โหติ, ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ.

16. « Pourvu de trois qualités, moines, un moine suit la pratique infaillible et s'emploie avec justesse à la destruction des impuretés (āsavas). Quelles sont ces trois qualités ? Ici, moines, un moine garde les portes de ses sens, connaît la juste mesure dans la nourriture et est dévoué à la vigilance. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ [Pg.112] มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ.

« Et comment, ô moines, un moine est-il celui qui garde les portes de ses facultés sensorielles ? Ici, ô moines, un moine, ayant vu une forme avec l’œil, ne saisit ni son aspect général ni ses détails secondaires. Puisque, s’il demeurait sans protéger la faculté de l’œil, des états mauvais et malsains de convoitise et de déplaisir pourraient l’assaillir, il s’applique à sa protection ; il garde la faculté de l’œil, il parvient à la maîtrise de la faculté de l’œil. Ayant entendu un son avec l’oreille… ayant senti une odeur avec le nez… ayant goûté une saveur avec la langue… ayant touché un objet tangible avec le corps… ayant perçu un objet mental avec le mental, il ne saisit ni son aspect général ni ses détails secondaires. Puisque, s’il demeurait sans protéger la faculté du mental, des états mauvais et malsains de convoitise et de déplaisir pourraient l’assaillir, il s’applique à sa protection ; il garde la faculté du mental, il parvient à la maîtrise de la faculté du mental. C’est ainsi, ô moines, qu’un moine est celui qui garde les portes de ses facultés sensorielles. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ.

« Et comment, ô moines, un moine connaît-il la mesure dans la nourriture ? Ici, ô moines, un moine consomme de la nourriture après y avoir réfléchi sagement : "Ce n'est ni pour le divertissement, ni pour l'ivresse, ni pour l'embellissement, ni pour la parure, mais seulement pour le maintien et la subsistance de ce corps, pour mettre fin à la souffrance de la faim, et pour soutenir la vie sainte, me disant : 'Ainsi, je détruirai la sensation ancienne et je n'en ferai pas naître de nouvelle ; j'aurai ainsi de quoi subsister, je serai sans reproche et je vivrai en paix'." C’est ainsi, ô moines, qu’un moine connaît la mesure dans la nourriture. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ, รตฺติยา ปฐมํ ยามํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ, รตฺติยา มชฺฌิมํ ยามํ ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา, รตฺติยา ปจฺฉิมํ ยามํ ปจฺจุฏฺฐาย จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« Et comment, ô moines, un moine est-il dévoué à la vigilance ? Ici, ô moines, durant la journée, en marchant et en s’asseyant, un moine purifie son esprit des obstacles mentaux. Durant la première veille de la nuit, en marchant et en s’asseyant, il purifie son esprit des obstacles mentaux. Durant la veille du milieu de la nuit, il s’allonge sur le côté droit dans la posture du lion, plaçant un pied sur l’autre, conscient et attentif, gardant à l'esprit l'heure du réveil. Durant la dernière veille de la nuit, s'étant levé, en marchant et en s’asseyant, il purifie son esprit des obstacles mentaux. C’est ainsi, ô moines, qu’un moine est dévoué à la vigilance. Doté de ces trois qualités, ô moines, un moine pratique la voie infaillible, et le fondement est ainsi posé pour la destruction des souillures. » Sixième [discours].

๗. อตฺตพฺยาพาธสุตฺตํ

7. Discours sur le préjudice envers soi-même

๑๗. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ.

17. « Ô moines, ces trois choses conduisent au préjudice envers soi-même, au préjudice envers autrui, et au préjudice envers les deux. Quelles sont ces trois choses ? La mauvaise conduite du corps, la mauvaise conduite de la parole, et la mauvaise conduite de l'esprit. Ce sont là, ô moines, les trois choses qui conduisent au préjudice envers soi-même, au préjudice envers autrui, et au préjudice envers les deux. »

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย [Pg.113] ธมฺมา เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

« Ô moines, ces trois choses ne conduisent ni au préjudice envers soi-même, ni au préjudice envers autrui, ni au préjudice envers les deux. Quelles sont ces trois choses ? La bonne conduite du corps, la bonne conduite de la parole, et la bonne conduite de l'esprit. Ce sont là, ô moines, les trois choses qui ne conduisent ni au préjudice envers soi-même, ni au préjudice envers autrui, ni au préjudice envers les deux. » Septième [discours].

๘. เทวโลกสุตฺตํ

8. Discours sur le monde céleste

๑๘. ‘‘สเจ โว, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘เทวโลกูปปตฺติยา, อาวุโส, สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ วุสฺสถา’ติ? นนุ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ปุฏฺฐา อฏฺฏีเยยฺยาถ หราเยยฺยาถ ชิคุจฺเฉยฺยาถา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ กิร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ทิพฺเพน อายุนา อฏฺฏียถ หรายถ ชิคุจฺฉถ, ทิพฺเพน วณฺเณน ทิพฺเพน สุเขน ทิพฺเพน ยเสน ทิพฺเพนาธิปเตยฺเยน อฏฺฏียถ หรายถ ชิคุจฺฉถ; ปเคว โข ปน, ภิกฺขเว, ตุมฺเหหิ กายทุจฺจริเตน อฏฺฏียิตพฺพํ หรายิตพฺพํ ชิคุจฺฉิตพฺพํ, วจีทุจฺจริเตน… มโนทุจฺจริเตน อฏฺฏียิตพฺพํ หรายิตพฺพํ ชิคุจฺฉิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

18. « Ô moines, si des errants d'autres écoles vous demandaient : "Amis, mène-t-on la vie sainte sous le moine Gotama pour renaître dans un monde céleste ?", n'éprouveriez-vous pas de la répulsion, de la honte et du dégoût à une telle question ? — Oui, Vénérable. — Ainsi, ô moines, vous éprouvez de la répulsion, de la honte et du dégoût pour la vie céleste, pour la beauté, le bonheur, la renommée et le pouvoir célestes. À plus forte raison, ô moines, devriez-vous éprouver de la répulsion, de la honte et du dégoût pour la mauvaise conduite du corps, pour la mauvaise conduite de la parole et pour la mauvaise conduite de l'esprit. » Huitième [discours].

๙. ปฐมปาปณิกสุตฺตํ

9. Premier discours sur le marchand

๑๙. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก อภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก ปุพฺพณฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ น สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ, สายนฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก อภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ.

19. « Ô moines, un marchand pourvu de trois caractéristiques est incapable d'acquérir des richesses qu'il n'a pas encore obtenues ou de faire fructifier celles qu'il possède déjà. Quelles sont ces trois caractéristiques ? Ici, ô moines, un marchand ne s'applique pas sérieusement à ses affaires le matin, il ne s'applique pas sérieusement à ses affaires à la mi-journée, et il ne s'applique pas sérieusement à ses affaires le soir. Un marchand pourvu de ces trois caractéristiques est incapable d'acquérir des richesses qu'il n'a pas encore obtenues ou de faire fructifier celles qu'il possède déjà. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปุพฺพณฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ น สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, สายนฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ.

« De la même manière, ô moines, un moine pourvu de trois qualités est incapable d'atteindre des états salutaires qu'il n'a pas encore atteints ou de faire croître ceux qu'il a déjà atteints. Quelles sont ces trois qualités ? Ici, ô moines, un moine ne s'applique pas sérieusement à l'objet de la concentration le matin, il ne s'applique pas sérieusement à l'objet de la concentration à la mi-journée, et il ne s'applique pas sérieusement à l'objet de la concentration le soir. Un moine pourvu de ces trois qualités est incapable d'atteindre des états salutaires qu'il n'a pas encore atteints ou de faire croître ceux qu'il a déjà atteints. »

‘‘ตีหิ[Pg.114], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก ภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก ปุพฺพณฺหสมยํ สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ…เป… สายนฺหสมยํ สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก ภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ.

« Ô moines, un marchand pourvu de trois caractéristiques est capable d'acquérir des richesses qu'il n'a pas encore obtenues ou de faire fructifier celles qu'il possède déjà. Quelles sont ces trois caractéristiques ? Ici, ô moines, un marchand s'applique sérieusement à ses affaires le matin, il s'applique sérieusement à ses affaires à la mi-journée... et il s'applique sérieusement à ses affaires le soir. Un marchand pourvu de ces trois caractéristiques est capable d'acquérir des richesses qu'il n'a pas encore obtenues ou de faire fructifier celles qu'il possède déjà. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปุพฺพณฺหสมยํ สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ…เป… สายนฺหสมยํ สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุ’’นฺติ. นวมํ.

« De la même manière, ô moines, un moine doté de trois qualités est capable d'atteindre un état salutaire non encore atteint, ou de faire fructifier un état salutaire déjà atteint. Quelles sont ces trois qualités ? Ici, ô moines, un moine s’applique avec respect au signe de la concentration le matin, à midi... et le soir. Doté de ces trois qualités, ô moines, un moine est capable d'atteindre un état salutaire non encore atteint, ou de faire fructifier un état salutaire déjà atteint. » Neuvième discours.

๑๐. ทุติยปาปณิกสุตฺตํ

10. Le deuxième discours sur le marchand.

๒๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ โภเคสุ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก จกฺขุมา จ โหติ วิธุโร จ นิสฺสยสมฺปนฺโน จ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก จกฺขุมา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก ปณิยํ ชานาติ – ‘อิทํ ปณิยํ เอวํ กีตํ, เอวํ วิกฺกยมานํ, เอตฺตกํ มูลํ ภวิสฺสติ, เอตฺตโก อุทโย’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปณิโก จกฺขุมา โหติ.

20. « Ô moines, doté de trois caractéristiques, un marchand parvient en peu de temps à la grandeur et à l'abondance de ses richesses. Quelles sont ces trois ? Ici, ô moines, un marchand est clairvoyant, énergique et possède de bons soutiens. Et comment, ô moines, un marchand est-il clairvoyant ? Ici, ô moines, un marchand connaît sa marchandise : "Cette marchandise, achetée à tel prix et vendue ainsi, rapportera tant de capital et tant de profit." C'est ainsi, ô moines, qu'un marchand est clairvoyant.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก วิธุโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก กุสโล โหติ ปณิยํ เกตุญฺจ วิกฺเกตุญฺจ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปณิโก วิธุโร โหติ.

Et comment, ô moines, un marchand est-il énergique ? Ici, ô moines, un marchand est habile à acheter et à vendre de la marchandise. C'est ainsi, ô moines, qu'un marchand est énergique.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ? อิธ ภิกฺขเว, ปาปณิกํ เย เต คหปตี วา คหปติปุตฺตา วา อฑฺฒา มหทฺธนา มหาโภคา เต เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ ปาปณิโก จกฺขุมา วิธุโร [Pg.115] จ ปฏิพโล ปุตฺตทารญฺจ โปเสตุํ, อมฺหากญฺจ กาเลน กาลํ อนุปฺปทาตุ’นฺติ. เต นํ โภเคหิ นิปตนฺติ – ‘อิโต, สมฺม ปาปณิก, โภเค กริตฺวา ปุตฺตทารญฺจ โปเสหิ, อมฺหากญฺจ กาเลน กาลํ อนุปฺปเทหี’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปณิโก นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ โภเคสุ.

Et comment, ô moines, un marchand possède-t-il de bons soutiens ? Ici, ô moines, les chefs de famille ou les fils de chefs de famille qui sont riches, opulents et possèdent de grands biens, savent ceci : "Ce digne marchand est clairvoyant, énergique et capable de subvenir aux besoins de sa femme et de ses enfants, ainsi que de nous rembourser de temps à autre." Ils lui proposent alors des richesses en disant : "Cher marchand, prends ces richesses, fais-en usage pour subvenir aux besoins de ta femme et de tes enfants, et rembourse-nous de temps à autre." C'est ainsi, ô moines, qu'un marchand possède de bons soutiens. Doté de ces trois caractéristiques, ô moines, un marchand parvient en peu de temps à la grandeur et à l'abondance de ses richesses. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุมา จ โหติ วิธุโร จ นิสฺสยสมฺปนฺโน จ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุมา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุมา โหติ.

« De la même manière, ô moines, un moine doté de trois qualités parvient en peu de temps à la grandeur et à l'abondance dans les états salutaires. Quelles sont ces trois qualités ? Ici, ô moines, un moine est clairvoyant, énergique et possède de bons soutiens. Et comment, ô moines, un moine est-il clairvoyant ? Ici, ô moines, un moine comprend tel que c'est : "Ceci est la souffrance" ; il comprend tel que c'est : "Ceci est l'origine de la souffrance" ; il comprend tel que c'est : "Ceci est la cessation de la souffrance" ; il comprend tel que c'est : "Ceci est la voie menant à la cessation de la souffrance". C'est ainsi, ô moines, qu'un moine est clairvoyant.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิธุโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิธุโร โหติ.

Et comment, ô moines, un moine est-il énergique ? Ici, ô moines, un moine demeure avec une énergie soutenue pour l'abandon des états non salutaires et pour l'acquisition des états salutaires ; il est vigoureux, fermement déterminé et ne relâche pas ses efforts à l'égard des états salutaires. C'est ainsi, ô moines, qu'un moine est énergique.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ, อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ? ตสฺส เต อายสฺมนฺโต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานีกโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. ทสมํ.

Et comment, ô moines, un moine possède-t-il de bons soutiens ? Ici, ô moines, le moine s'approche de temps à autre des moines qui sont très instruits, versés dans les textes transmis, experts du Dhamma, experts du Vinaya et experts des résumés doctrinaux, pour les interroger et les questionner : "Vénérable, comment cela se présente-t-il ? Quel est le sens de ceci ?" Ces vénérables lui ouvrent ce qui était fermé, clarifient ce qui n'était pas clair et dissipent ses doutes sur de nombreux points problématiques. C'est ainsi, ô moines, qu'un moine possède de bons soutiens. Doté de ces trois qualités, ô moines, un moine parvient en peu de temps à la grandeur et à l'abondance dans les états salutaires. » Dixième discours.

รถการวคฺโค ทุติโย.

Le deuxième chapitre : Le charron.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

La première section de récitation est terminée.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le résumé :

ญาโต [Pg.116] สารณีโย ภิกฺขุ, จกฺกวตฺตี สเจตโน;

อปณฺณกตฺตา เทโว จ, ทุเว ปาปณิเกน จาติ.

Le Moine connu, les Choses à se remémorer, le Moine, le Monarque universel, le Char conscient, l'Enseignement infaillible, le Dieu, et deux sur le Marchand.

๓. ปุคฺคลวคฺโค

3. Le chapitre sur les personnes.

๑. สมิทฺธสุตฺตํ

1. Le discours sur Samiddha.

๒๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา จ สมิทฺโธ อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สมิทฺธํ อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

21. Ainsi ai-je entendu : à une époque, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. Alors, le vénérable Samiddha et le vénérable Mahākoṭṭhika se rendirent auprès du vénérable Sāriputta ; y étant arrivés, ils échangèrent des salutations cordiales avec lui. Après avoir conclu cet échange de propos courtois et mémorables, ils s'assirent à l'écart. Tandis que le vénérable Samiddha était assis à l'écart, le vénérable Sāriputta lui adressa ces paroles :

‘‘ตโยเม, อาวุโส สมิทฺธ, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

« Mon ami Samiddha, il existe ces trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. Quelles sont ces trois ? Le témoin corporel, celui qui a atteint la vision et celui qui est libéré par la foi. Ce sont là, mon ami, les trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. Parmi ces trois personnes, laquelle te semble la meilleure et la plus excellente ? »

‘‘ตโยเม, อาวุโส สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต, อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมสฺส, อาวุโส, ปุคฺคลสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อธิมตฺต’’นฺติ.

« Mon ami Sāriputta, il existe ces trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. Quelles sont ces trois ? Le témoin corporel, celui qui a atteint la vision et celui qui est libéré par la foi. Ce sont là, mon ami, les trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. Parmi ces trois personnes, c'est celui qui est libéré par la foi qui me semble le meilleur et le plus excellent. Pour quelle raison ? Parce que chez cette personne, mon ami, la faculté de la foi est prédominante. »

อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจ – ‘‘ตโยเม, อาวุโส โกฏฺฐิก, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ[Pg.117]. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

Alors, le vénérable Sāriputta s'adressa au vénérable Mahākoṭṭhika : « Mon ami Koṭṭhika, il existe ces trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. Quelles sont ces trois ? Le témoin corporel, celui qui a atteint la vision et celui qui est libéré par la foi. Ce sont là, mon ami, les trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. Parmi ces trois personnes, laquelle te semble la meilleure et la plus excellente ? »

‘‘ตโยเม, อาวุโส สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี, อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมสฺส, อาวุโส, ปุคฺคลสฺส สมาธินฺทฺริยํ อธิมตฺต’’นฺติ.

« Ami Sāriputta, ces trois types de personnes se rencontrent dans le monde. Quels sont ces trois ? Le témoin corporel (kāyasakkhī), celui qui a atteint la vision (diṭṭhippatto) et celui qui est libéré par la foi (saddhāvimutto). Voilà, ami, les trois types de personnes que l’on trouve dans le monde. Entre ces trois personnes, l'ami, celle qui est un témoin corporel est celle qui me plaît le plus ; elle est, parmi ces trois, la plus excellente et la plus éminente. Pour quelle raison ? Parce que chez cette personne, ami, la faculté de concentration (samādhindriya) est prédominante. »

อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ตโยเม, อาวุโส สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

Alors, l'énigmatique Mahākoṭṭhika s'adressa ainsi à l'énigmatique Sāriputta : « Ami Sāriputta, ces trois types de personnes se rencontrent dans le monde. Quels sont ces trois ? Le témoin corporel, celui qui a atteint la vision et celui qui est libéré par la foi. Voilà, ami, les trois types de personnes que l’on trouve dans le monde. Entre ces trois personnes, ami, laquelle vous plaît le plus comme étant la plus excellente et la plus éminente ? »

‘‘ตโยเม, อาวุโส โกฏฺฐิก, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมสฺส, อาวุโส, ปุคฺคลสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ อธิมตฺต’’นฺติ.

« Ami Koṭṭhika, ces trois types de personnes se rencontrent dans le monde. Quels sont ces trois ? Le témoin corporel, celui qui a atteint la vision et celui qui est libéré par la foi. Voilà, ami, les trois types de personnes que l’on trouve dans le monde. Entre ces trois personnes, ami, celle qui a atteint la vision est celle qui me plaît le plus ; elle est, parmi ces trois, la plus excellente et la plus éminente. Pour quelle raison ? Parce que chez cette personne, ami, la faculté de sagesse (paññindriya) est prédominante. »

อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตญฺจ สมิทฺธํ อายสฺมนฺตญฺจ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจ – ‘‘พฺยากตํ โข, อาวุโส, อมฺเหหิ สพฺเพเหว ยถาสกํ ปฏิภานํ. อายามาวุโส, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสฺสาม. ยถา โน ภควา พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา จ สมิทฺโธ อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส [Pg.118] ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ สมิทฺโธ อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ยาวตโก อโหสิ อายสฺมตา จ สมิทฺเธน อายสฺมตา จ มหาโกฏฺฐิเกน สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ.

Alors, l'énigmatique Sāriputta s'adressa aux énigmatiques Samiddha et Mahākoṭṭhika en ces termes : « Amis, nous avons tous les trois répondu selon notre propre inspiration. Allons, amis, rendons-nous auprès du Bienheureux ; après l'avoir approché, nous lui exposerons cette affaire. Tel que le Bienheureux nous répondra, tel nous le retiendrons. » « Très bien, ami », répondirent l'énigmatique Samiddha et l'énigmatique Mahākoṭṭhika à l'énigmatique Sāriputta. Alors, l'énigmatique Sāriputta, l'énigmatique Samiddha et l'énigmatique Mahākoṭṭhika se rendirent auprès du Bienheureux ; après l'avoir approché et salué respectueusement, ils s'assirent à ses côtés. Une fois assis, l'énigmatique Sāriputta rapporta au Bienheureux l'intégralité de la conversation qu'il avait eue avec les énigmatiques Samiddha et Mahākoṭṭhika.

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’ติ. ฐานญฺเหตํ, สาริปุตฺต, วิชฺชติ ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต สฺวาสฺส อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, ยฺวายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี สฺวาสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา, โย จายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต โสปสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา.

« Sāriputta, il n'est pas facile de déclarer de façon catégorique : “Parmi ces trois, telle personne est la plus excellente et la plus éminente.” Car il est possible, Sāriputta, que telle personne libérée par la foi soit engagée sur la voie de l'état d'Arahant, alors que telle personne qui est un témoin corporel ne soit qu'un

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’ติ. ฐานญฺเหตํ, สาริปุตฺต, วิชฺชติ ยฺวายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี สฺวาสฺส อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต สฺวาสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา, โย จายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต โสปสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา.

« Sāriputta, il n'est pas facile de déclarer de façon catégorique : “Parmi ces trois, telle personne est la plus excellente et la plus éminente.” Car il est possible, Sāriputta, que telle personne qui est un témoin corporel soit engagée sur la voie de l'état d'Arahant, alors que telle personne libérée par la foi ne soit qu'un une-fois-revenant ou un non-revenant, et que telle personne ayant atteint la vision ne soit aussi qu'un une-fois-revenant ou un non-revenant. Une telle situation est tout à fait possible. »

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’ติ. ฐานญฺเหตํ, สาริปุตฺต, วิชฺชติ ยฺวายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต สฺวาสฺส อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต สฺวาสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา, โย จายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี โสปสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา.

« Sāriputta, il n'est pas facile de déclarer de façon catégorique : “Parmi ces trois, telle personne est la plus excellente et la plus éminente.” Car il est possible, Sāriputta, que telle personne ayant atteint la vision soit engagée sur la voie de l'état d'Arahant, alors que telle personne libérée par la foi ne soit qu'un une-fois-revenant ou un non-revenant, et que telle personne qui est un témoin corporel ne soit aussi qu'un une-fois-revenant ou un non-revenant. Une telle situation est tout à fait possible. »

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’’ติ. ปฐมํ.

« Sāriputta, il n'est pas facile de déclarer de façon catégorique : “Parmi ces trois, telle personne est la plus excellente et la plus éminente.” » C’est ce que dit le Bienheureux. Premier discours.

๒. คิลานสุตฺตํ

2. Gilānasutta - Discours sur les malades.

๒๒. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, คิลานา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา [Pg.119] ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ เนว วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา.

22. « Moines, il y a ces trois types de malades que l’on trouve dans le monde. Quels sont ces trois ? Ici, moines, un certain malade, qu'il reçoive ou non une nourriture appropriée, qu'il reçoive ou non des médicaments appropriés, qu'il reçoive ou non les soins d'un infirmier compétent, ne se rétablit pas de sa maladie.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา.

« Mais ici, moines, un certain malade, qu'il reçoive ou non une nourriture appropriée, qu'il reçoive ou non des médicaments appropriés, qu'il reçoive ou non les soins d'un infirmier compétent, se rétablit de sa maladie.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโตว สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา.

« Enfin ici, moines, un certain malade se rétablit de sa maladie seulement s'il reçoit une nourriture appropriée et non s'il ne la reçoit pas, seulement s'il reçoit des médicaments appropriés et non s'il ne les reçoit pas, seulement s'il reçoit les soins d'un infirmier compétent et non s'il ne les reçoit pas.

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ คิลาโน ลภนฺโตว สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา, อิมํ โข, ภิกฺขเว, คิลานํ ปฏิจฺจ คิลานภตฺตํ อนุญฺญาตํ คิลานเภสชฺชํ อนุญฺญาตํ คิลานุปฏฺฐาโก อนุญฺญาโต. อิมญฺจ ปน, ภิกฺขเว, คิลานํ ปฏิจฺจ อญฺเญปิ คิลานา อุปฏฺฐาตพฺพา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย คิลานา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

« À cet égard, moines, c'est en considération de ce type de malade qui se rétablit de sa maladie seulement s'il reçoit une nourriture appropriée et non autrement, seulement s'il reçoit des médicaments appropriés et non autrement, seulement s'il reçoit les soins d'un infirmier compétent et non autrement, que la nourriture pour les malades est autorisée, que les remèdes pour les malades sont autorisés, et que les infirmiers pour les malades sont autorisés. Et c'est aussi en considération de ce malade que les autres malades doivent également être soignés. Moines, voilà les trois types de malades que l’on trouve dans le monde. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตโยเม คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย เนว โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

« De même, ô moines, ces trois types de personnes semblables à des malades existent et se trouvent dans le monde. Quels sont ces trois ? Ici, ô moines, une certaine personne, qu’elle ait ou non l’occasion de voir le Tathāgata, qu’elle ait ou non l’occasion d’entendre le Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata, n’entre pas dans la voie fixée de la rectitude parmi les états salutaires. »

‘‘อิธ, ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

« Ici encore, ô moines, une certaine personne, qu’elle ait ou non l’occasion de voir le Tathāgata, qu’elle ait ou non l’occasion d’entendre le Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata, entre dans la voie fixée de la rectitude parmi les états salutaires. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโตว ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย โน อลภนฺโต โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

« Ici encore, ô moines, une certaine personne n’entre dans la voie fixée de la rectitude parmi les états salutaires que si elle a l’occasion de voir le Tathāgata, et non si elle ne l’a pas ; que si elle a l’occasion d’entendre le Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata, et non si elle ne l’a pas. »

‘‘ตตฺร[Pg.120], ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ลภนฺโตว ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย โน อลภนฺโต โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ, อิมํ โข ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ ธมฺมเทสนา อนุญฺญาตา. อิมญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ อญฺเญสมฺปิ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. ‘‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

« Parmi celles-ci, ô moines, c’est en considération de cette personne qui n’entre dans la voie fixée de la rectitude parmi les états salutaires que si elle a l’occasion de voir le Tathāgata, et non si elle ne l’a pas, et que si elle a l’occasion d’entendre le Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata, et non si elle ne l’a pas, que l’enseignement du Dhamma a été autorisé. Et c’est aussi en considération de cette personne que le Dhamma doit être enseigné aux autres. Telles sont, ô moines, les trois personnes semblables à des malades qui existent et se trouvent dans le monde. »

๓. สงฺขารสุตฺตํ

3. Le Discours sur les Formations.

๒๓. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทยติ เอกนฺตทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ สตฺตา เนรยิกา.

23. « Moines, ces trois types de personnes existent et se trouvent dans le monde. Quels sont ces trois ? Ici, ô moines, une certaine personne produit des formations corporelles affligeantes, produit des formations verbales affligeantes, produit des formations mentales affligeantes. Ayant produit ces formations corporelles, verbales et mentales affligeantes, elle renaît dans un monde affligeant. Une fois née dans un monde affligeant, des contacts affligeants la touchent. Étant touchée par des contacts affligeants, elle ressent une sensation affligeante, une souffrance absolue, tout comme les êtres des enfers. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ อพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส อพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน อพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทยติ เอกนฺตสุขํ, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา.

« Ici encore, ô moines, une certaine personne produit des formations corporelles non affligeantes, produit des formations verbales non affligeantes, produit des formations mentales non affligeantes. Ayant produit ces formations corporelles, verbales et mentales non affligeantes, elle renaît dans un monde non affligeant. Une fois née dans un monde non affligeant, des contacts non affligeants la touchent. Étant touchée par des contacts non affligeants, elle ressent une sensation non affligeante, un bonheur absolu, tout comme les divinités Subhakiṇhā. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ [Pg.121] อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌาปิ อพฺยาพชฺฌาปิ ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิปิ อพฺยาพชฺเฌหิปิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ เวทนํ เวทยติ โวกิณฺณสุขทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

« Ici encore, ô moines, une certaine personne produit des formations corporelles à la fois affligeantes et non affligeantes, produit des formations verbales à la fois affligeantes et non affligeantes, produit des formations mentales à la fois affligeantes et non affligeantes. Ayant produit ces formations corporelles, verbales et mentales à la fois affligeantes et non affligeantes, elle renaît dans un monde à la fois affligeant et non affligeant. Une fois née dans un monde à la fois affligeant et non affligeant, des contacts à la fois affligeants et non affligeants la touchent. Étant touchée par ces contacts à la fois affligeants et non affligeants, elle ressent une sensation à la fois affligeante et non affligeante, un mélange de bonheur et de souffrance, tout comme les êtres humains, certaines divinités et certains êtres déchus. Voici, ô moines, les trois types de personnes qui existent et se trouvent dans le monde. »

๔. พหุการสุตฺตํ

4. Le Discours sur la Grande Utilité.

๒๔. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา ปุคฺคลสฺส พหุการา. กตเม ตโย? ยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ อาคมฺม ปุคฺคโล พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ; อยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อิมสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกาโร.

24. « Moines, ces trois types de personnes sont d’une grande utilité pour une autre personne. Quels sont ces trois ? Ô moines, la personne grâce à qui une autre personne va prendre refuge dans le Bouddha, va prendre refuge dans le Dhamma, va prendre refuge dans le Sangha ; cette personne, ô moines, est d’une grande utilité pour cette autre personne. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยํ ปุคฺคลํ อาคมฺม ปุคฺคโล ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; อยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อิมสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกาโร.

« De plus, ô moines, la personne grâce à qui une autre personne comprend tel qu'il est en vérité : ‘Ceci est la souffrance’, ‘Ceci est l’origine de la souffrance’, ‘Ceci est la cessation de la souffrance’, ‘Ceci est la voie menant à la cessation de la souffrance’ ; cette personne, ô moines, est d’une grande utilité pour cette autre personne. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยํ ปุคฺคลํ อาคมฺม ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อิมสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา ปุคฺคลสฺส พหุการา.

« De plus, ô moines, la personne grâce à qui une autre personne, par la destruction des impuretés, réalise par elle-même par une connaissance directe, dès cette vie même, la libération de l’esprit et la libération par la sagesse exemptes d’impuretés, y accède et y demeure ; cette personne, ô moines, est d’une grande utilité pour cette autre personne. Telles sont, ô moines, les trois personnes qui sont d’une grande utilité pour une autre personne. »

‘‘อิเมหิ จ ปน, ภิกฺขเว, ตีหิ ปุคฺคเลหิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถญฺโญ ปุคฺคโล พหุกาโรติ วทามิ. อิเมสํ ปน, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อิมินา ปุคฺคเลน น สุปฺปติการํ วทามิ, ยทิทํ อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานอญฺชลิกมฺมสามีจิกมฺมจีวรปิณฺฑปาตเสนาสน-คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานุปฺปทาเนนา’’ติ. จตุตฺถํ.

« Je déclare, ô moines, qu’en dehors de ces trois personnes, il n’y en a pas d’autre qui soit d’une plus grande utilité pour une personne. Et je déclare, ô moines, qu’il n’est pas facile pour cette personne de rendre pleinement les bienfaits à ces trois personnes par les salutations, le fait de se lever à leur approche, le geste de respect les mains jointes, les actes de courtoisie, ou par l’offrande de robes, de nourriture d’aumône, de logements, et de remèdes et fournitures pour les malades. »

๕. วชิรูปมสุตฺตํ

5. Le Discours sur la Comparaison avec le Diamant.

๒๕. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล. กตโม จ, ภิกฺขเว, อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล อปฺปมฺปิ [Pg.122] วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโสมตฺตาย อาสวํ เทติ ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล.

25. « Moines, il y a ces trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. Quels sont les trois ? La personne dont l'esprit ressemble à une plaie, la personne dont l'esprit ressemble à l'éclair, et la personne dont l'esprit ressemble au diamant. Et quelle est, moines, la personne dont l'esprit ressemble à une plaie ? Ici, moines, une certaine personne est colérique et pleine de désespoir. Même si on lui dit peu de chose, elle s'offense, s'irrite, s'exaspère, s'obstine et manifeste de la colère, de l'hostilité et du mécontentement. Tout comme, moines, une plaie purulente, lorsqu'elle est frappée par un bâton ou un tesson, laisse couler encore plus de pus ; de même, moines, une certaine personne ici est colérique et pleine de désespoir. Même si on lui dit peu de chose, elle s'offense, s'irrite, s'exaspère, s'obstine et manifeste de la colère, de l'hostilité et du mécontentement. On l'appelle, moines, une personne dont l'esprit ressemble à une plaie. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว, จกฺขุมา ปุริโส รตฺตนฺธการติมิสายํ วิชฺชนฺตริกาย รูปานิ ปสฺเสยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล.

« Et quelle est, moines, la personne dont l'esprit ressemble à l'éclair ? Ici, moines, une certaine personne comprend tel qu'il est réellement : 'Ceci est la souffrance', 'Ceci est l'origine de la souffrance', 'Ceci est la cessation de la souffrance', 'Ceci est la voie menant à la cessation de la souffrance'. Tout comme, moines, un homme doué de vision pourrait voir des formes lors d'un éclair au milieu de l'obscurité profonde d'une nuit noire ; de même, moines, une certaine personne ici comprend tel qu'il est réellement : 'Ceci est la souffrance'... 'Ceci est la voie menant à la cessation de la souffrance'. On l'appelle, moines, une personne dont l'esprit ressemble à l'éclair. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, วชิรสฺส นตฺถิ กิญฺจิ อเภชฺชํ มณิ วา ปาสาโณ วา; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา…เป… อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ. ปญฺจมํ.

« Et quelle est, moines, la personne dont l'esprit ressemble au diamant ? Ici, moines, une certaine personne, par la destruction des impuretés, réalise par elle-même, dès cette vie, par une connaissance directe, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés, et y demeure après y être parvenue. Tout comme, moines, il n'y a rien qu'un diamant ne puisse percer, qu'il s'agisse d'un joyau ou d'une pierre ; de même, moines, une certaine personne ici, par la destruction des impuretés... y demeure après y être parvenue. On l'appelle, moines, une personne dont l'esprit ressemble au diamant. Ce sont là, moines, les trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. » Cinquième sutta.

๖. เสวิตพฺพสุตฺตํ

6. Sutta sur la fréquentation.

๒๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล [Pg.123] น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล หีโน โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ อญฺญตฺร อนุทฺทยา อญฺญตฺร อนุกมฺปา.

26. « Moines, il y a ces trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. Quels sont les trois ? Il y a, moines, la personne qu'il ne faut pas fréquenter, qu'il ne faut pas courtiser, auprès de laquelle il ne faut pas se tenir. Il y a, moines, la personne qu'il faut fréquenter, qu'il faut courtiser, auprès de laquelle il faut se tenir. Il y a, moines, la personne qu'il faut fréquenter, courtiser et auprès de laquelle il faut se tenir avec respect et honneur. Et quelle est, moines, la personne qu'il ne faut pas fréquenter, qu'il ne faut pas courtiser, auprès de laquelle il ne faut pas se tenir ? Ici, moines, une certaine personne est inférieure en moralité, en concentration et en sagesse. Une telle personne, moines, ne doit pas être fréquentée, courtisée ou servie, sauf par compassion ou par sympathie. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สทิโส โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? สีลสามญฺญคตานํ สตํ สีลกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ. สมาธิสามญฺญคตานํ สตํ สมาธิกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ. ปญฺญาสามญฺญคตานํ สตํ ปญฺญากถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสตีติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ.

« Et quelle est, moines, la personne qu'il faut fréquenter, courtiser et auprès de laquelle il faut se tenir ? Ici, moines, une certaine personne est égale en moralité, en concentration et en sagesse. Une telle personne, moines, doit être fréquentée, courtisée et servie. Pourquoi donc ? 'Puisque nous sommes parvenus à une égalité de moralité, nous aurons des conversations sur la moralité ; ces conversations seront suivies, et elles nous apporteront le bien-être. Puisque nous sommes parvenus à une égalité de concentration, nous aurons des conversations sur la concentration ; ces conversations seront suivies, et elles nous apporteront le bien-être. Puisque nous sommes parvenus à une égalité de sagesse, nous aurons des conversations sur la sagesse ; ces conversations seront suivies, et elles nous apporteront le bien-être.' C'est pourquoi une telle personne doit être fréquentée, courtisée et servie. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อธิโก โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิติ อปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามีติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ.

« Et quelle est, moines, la personne qu'il faut fréquenter, courtiser et auprès de laquelle il faut se tenir avec respect et honneur ? Ici, moines, une certaine personne est supérieure en moralité, en concentration et en sagesse. Une telle personne, moines, doit être fréquentée, courtisée et servie avec respect et honneur. Pourquoi donc ? 'Ainsi, je rendrai complet ce qui est incomplet dans mon groupe de moralité, ou je soutiendrai par la sagesse, en diverses occasions, ce qui est déjà complet dans mon groupe de moralité ; je rendrai complet ce qui est incomplet dans mon groupe de concentration, ou je soutiendrai par la sagesse, en diverses occasions, ce qui est déjà complet dans mon groupe de concentration ; je rendrai complet ce qui est incomplet dans mon groupe de sagesse, ou je soutiendrai par la sagesse, en diverses occasions, ce qui est déjà complet dans mon groupe de sagesse.' C'est pourquoi une telle personne doit être fréquentée, courtisée et servie avec respect et honneur. Ce sont là, moines, les trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. »

‘‘นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี,น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี;

เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ,ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

« L'homme décline s'il fréquente un inférieur, l'homme qui fréquente un égal ne faiblit jamais ; en s'attachant à un supérieur, on s'élève promptement. C'est pourquoi on doit fréquenter celui qui est supérieur à soi-même. » Sixième sutta.

๗. ชิคุจฺฉิตพฺพสุตฺตํ

7. Sutta sur celui qui doit être évité avec dégoût.

๒๗. ‘‘ตโยเม[Pg.124], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต, อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ, อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ, อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’ติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อหิ คูถคโต กิญฺจาปิ น ทํสติ, อถ โข นํ มกฺเขติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, กิญฺจาปิ เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ.

27. « Moines, il y a ces trois types de personnes que l'on rencontre dans le monde. Quels sont ces trois ? Il y a, moines, la personne qui doit être évitée avec dégoût, que l'on ne doit pas fréquenter, que l'on ne doit pas servir et que l'on ne doit pas honorer. Il y a, moines, la personne envers laquelle on doit faire preuve d'indifférence, que l'on ne doit pas fréquenter, que l'on ne doit pas servir et que l'on ne doit pas honorer. Il y a, moines, la personne que l'on doit fréquenter, servir et honorer. Et quelle est, moines, la personne qui doit être évitée avec dégoût, que l'on ne doit pas fréquenter, servir ni honorer ? Ici, moines, une certaine personne est immorale, de mauvaise nature, impure, de conduite suspecte, aux actions dissimulées ; elle n'est pas un ascète mais prétend l'être, elle ne mène pas la vie sainte mais prétend la mener, elle est corrompue intérieurement, souillée par les passions et semblable à un tas d'ordures. Une telle personne, moines, doit être évitée avec dégoût, non fréquentée, non servie et non honorée. Pour quelle raison ? Même si, moines, on ne suit pas l'exemple d'une telle personne, une mauvaise réputation se propage à son sujet : 'Cet individu a de mauvais amis, de mauvais compagnons, de mauvaises fréquentations.' Tout comme un serpent tombé dans une fosse d'excréments, même s'il ne mord pas, il souille celui qui le touche ; de la même manière, moines, même si l'on ne suit pas l'exemple d'une telle personne, une mauvaise réputation se propage : 'Cet individu a de mauvais amis, de mauvais compagnons, de mauvaises fréquentations.' C'est pourquoi une telle personne doit être évitée avec dégoût, non fréquentée, non servie et non honorée. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโสมตฺตาย อาสวํ เทติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว…เป… เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ตินฺทุกาลาตํ กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิตํ ภิยฺโยโสมตฺตาย จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ; เอวเมวํ โข ภิกฺขเว…เป… เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คูถกูโป กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโสมตฺตาย ทุคฺคนฺโธ โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล [Pg.125] โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? อกฺโกเสยฺยปิ มํ ปริภาเสยฺยปิ มํ อนตฺถมฺปิ มํ กเรยฺยาติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ.

« Et quelle est, moines, la personne envers laquelle on doit faire preuve d'indifférence, que l'on ne doit pas fréquenter, servir ni honorer ? Ici, moines, une certaine personne est colérique et pleine de ressentiment ; même pour un mot insignifiant, elle s'offusque, s'emporte, s'irrite, s'obstine et manifeste de la colère, de l'hostilité et du mécontentement. Tout comme une plaie infectée, lorsqu'elle est heurtée par un bâton ou un tesson, suppure abondamment ; de la même manière... de même, moines, qu'un tison de bois de tinduka, lorsqu'il est frappé par un bâton ou un tesson, crépite et pétille bruyamment ; de la même manière... de même, moines, qu'une fosse d'aisance, lorsqu'elle est remuée par un bâton ou un tesson, dégage une odeur encore plus fétide ; de la même manière, moines, une certaine personne est colérique et pleine de ressentiment... manifeste de la colère, de l'hostilité et du mécontentement. Une telle personne, moines, doit être traitée avec indifférence, non fréquentée, non servie et non honorée. Pour quelle raison ? De peur qu'elle ne m'insulte, ne me réprimande ou ne me cause du tort. C'est pourquoi une telle personne doit être traitée avec indifférence, non fréquentée, non servie et non honorée. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘กลฺยาณมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ.

« Et quelle est, moines, la personne que l'on doit fréquenter, servir et honorer ? Ici, moines, une certaine personne est vertueuse et de bonne nature. Une telle personne, moines, doit être fréquentée, servie et honorée. Pour quelle raison ? Même si, moines, on ne suit pas encore l'exemple d'une telle personne, une excellente réputation se propage : 'Cet individu a de bons amis, de bons compagnons, de bonnes fréquentations.' C'est pourquoi une telle personne doit être fréquentée, servie et honorée. Telles sont, moines, les trois types de personnes que l'on rencontre dans le monde. »

‘‘นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี,น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี;

เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ,ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถา’’ติ. สตฺตมํ;

« L'homme qui fréquente l'inférieur décline, celui qui fréquente son égal ne déchoit jamais ; en s'attachant au supérieur, on s'élève promptement. C'est pourquoi on doit s'associer à celui qui est plus noble que soi. » Septième sutta.

๘. คูถภาณีสุตฺตํ

8. Le Sutta sur celui qui parle comme des excréments (Gūthabhāṇīsutta).

๒๘. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? คูถภาณี, ปุปฺผภาณี, มธุภาณี. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คูถภาณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’ติ. โส อชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘น [Pg.126] ปสฺสามี’ติ ; อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คูถภาณี.

28. « Moines, il y a ces trois types de personnes que l'on rencontre dans le monde. Quelles sont ces trois ? Celui qui parle comme des excréments, celui qui parle comme des fleurs, et celui qui parle comme du miel. Et quelle est, moines, la personne qui parle comme des excréments ? Ici, moines, une certaine personne se trouve dans une assemblée, une réunion, au milieu de ses parents, d'une corporation ou à la cour royale ; appelée comme témoin, on l'interroge : 'Hé, mon brave, dis ce que tu sais.' Ne sachant pas, elle dit : 'Je sais', ou sachant, elle dit : 'Je ne sais pas' ; ne voyant pas, elle dit : 'Je vois', ou voyant, elle dit : 'Je ne vois pas'. Ainsi, que ce soit pour son propre intérêt, pour l'intérêt d'autrui ou pour un quelconque profit matériel, elle profère sciemment des mensonges. Cette personne, moines, est appelée celle qui parle comme des excréments. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ปชานาสิ ตํ วเทหี’ติ, โส อชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘น ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ; อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา น สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี.

« Et quelle est, moines, la personne qui parle comme des fleurs ? Ici, moines, une certaine personne se trouvant dans une assemblée... interrogée comme témoin... Ne sachant pas, elle dit : 'Je ne sais pas', ou sachant, elle dit : 'Je sais' ; ne voyant pas, elle dit : 'Je ne vois pas', ou voyant, elle dit : 'Je vois'. Ainsi, que ce soit pour son propre intérêt, pour l'intérêt d'autrui ou pour un profit matériel, elle ne profère pas sciemment de mensonges. Cette personne, moines, est appelée celle qui parle comme des fleurs. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มธุภาณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ; ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มธุภาณี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

« Et quelle est, moines, la personne qui parle comme du miel ? Ici, moines, une certaine personne, ayant abandonné les paroles dures, s'abstient de paroles dures. Elle profère des paroles qui sont sans défaut, agréables à l'oreille, affectueuses, touchant le cœur, polies, aimées et appréciées du grand nombre. Cette personne, moines, est appelée celle qui parle comme du miel. Tels sont, moines, les trois types de personnes que l'on rencontre dans le monde. » Huitième sutta.

๙. อนฺธสุตฺตํ

9. Le Sutta sur l'aveugle (Andhasutta).

๒๙. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อนฺโธ, เอกจกฺขุ, ทฺวิจกฺขุ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนฺโธ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย ; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนฺโธ.

29. « Moines, il y a ces trois types de personnes que l'on rencontre dans le monde. Quels sont ces trois ? L'aveugle, le borgne et celui qui a les deux yeux. Et qu'est-ce, moines, que la personne aveugle ? Ici, moines, une certaine personne ne possède pas l'œil tel qu'il lui permettrait d'acquérir une richesse qu'elle n'a pas encore obtenue ou de faire fructifier une richesse déjà acquise ; elle ne possède pas non plus l'œil tel qu'il lui permettrait de connaître les choses saines et malsaines, de connaître les choses blâmables et louables, de connaître les choses inférieures et supérieures, ou de connaître les choses sombres et lumineuses. C'est ce que l'on appelle, moines, une personne aveugle. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เอกจกฺขุ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ [Pg.127] อธิคจฺเฉยฺย อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปํ ปนสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เอกจกฺขุ.

« Et qu'est-ce, moines, que la personne borgne ? Ici, moines, une certaine personne possède l'œil tel qu'il lui permet d'acquérir une richesse qu'elle n'a pas encore obtenue ou de faire fructifier une richesse déjà acquise ; toutefois, elle ne possède pas l'œil tel qu'il lui permettrait de connaître les choses saines et malsaines, de connaître les choses blâmables et louables, de connaître les choses inférieures et supérieures, ou de connaître les choses sombres et lumineuses. C'est ce que l'on appelle, moines, une personne borgne. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย; สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ.

« Et qu'est-ce, moines, que la personne qui a les deux yeux ? Ici, moines, une certaine personne possède l'œil tel qu'il lui permet d'acquérir une richesse qu'elle n'a pas encore obtenue ou de faire fructifier une richesse déjà acquise ; et elle possède également l'œil tel qu'il lui permet de connaître les choses saines et malsaines, de connaître les choses blâmables et louables, de connaître les choses inférieures et supérieures, et de connaître les choses sombres et lumineuses. C'est ce que l'on appelle, moines, une personne qui a les deux yeux. Tels sont, moines, les trois types de personnes que l'on rencontre dans le monde. »

‘‘น เจว โภคา ตถารูปา, น จ ปุญฺญานิ กุพฺพติ;

อุภยตฺถ กลิคฺคาโห, อนฺธสฺส หตจกฺขุโน.

« L'aveugle, dont la vision est détruite, n'obtient pas de richesses et ne réalise pas de mérites non plus ; dans les deux mondes, il subit une perte totale. »

‘‘อถาปรายํ อกฺขาโต, เอกจกฺขุ จ ปุคฺคโล;

ธมฺมาธมฺเมน สโฐโส, โภคานิ ปริเยสติ.

« Ensuite, on décrit une autre personne : le borgne. Par des moyens tantôt justes, tantôt injustes, cet homme fourbe recherche les richesses. »

‘‘เถยฺเยน กูฏกมฺเมน, มุสาวาเทน จูภยํ;

กุสโล โหติ สงฺฆาตุํ, กามโภคี จ มานโว;

อิโต โส นิรยํ คนฺตฺวา, เอกจกฺขุ วิหญฺญติ.

« Par le vol, par la fraude, et par le mensonge, il est habile à accumuler des biens, cet homme adonné aux plaisirs des sens. Après avoir quitté ce monde pour l'enfer, ce borgne y subit de grandes souffrances. »

‘‘ทฺวิจกฺขุ ปน อกฺขาโต, เสฏฺโฐ ปุริสปุคฺคโล;

ธมฺมลทฺเธหิ โภเคหิ, อุฏฺฐานาธิคตํ ธนํ.

« Quant à celui qui a les deux yeux, il est déclaré être le meilleur des hommes. Possédant des richesses acquises par des moyens justes, une fortune obtenue par son propre effort, »

‘‘ททาติ เสฏฺฐสงฺกปฺโป, อพฺยคฺคมานโส นโร;

อุเปติ ภทฺทกํ ฐานํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ.

« cet homme aux nobles intentions et à l'esprit ferme donne ses biens en charité. Il accède ainsi à un lieu bienheureux où, une fois parvenu, on ne connaît plus le chagrin. »

‘‘อนฺธญฺจ เอกจกฺขุญฺจ, อารกา ปริวชฺชเย;

ทฺวิจกฺขุํ ปน เสเวถ, เสฏฺฐํ ปุริสปุคฺคล’’นฺติ. นวมํ;

« L'aveugle et le borgne, on doit les éviter de loin ; mais celui qui a les deux yeux, cet homme éminent, on doit le fréquenter. » Ainsi finit le neuvième sutta.

๑๐. อวกุชฺชสุตฺตํ

10. Avakujjasutta (Le discours sur la sagesse renversée)

๓๐. ‘‘ตโยเม[Pg.128], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล. กตโม จ, ภิกฺขเว, อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กุมฺโภ นิกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ วิวฏฺฏติ, โน สณฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนวาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล.

30. « Moines, il y a ces trois types de personnes que l'on rencontre dans le monde. Quels sont ces trois ? La personne à la sagesse renversée, la personne à la sagesse en giron, et la personne à la sagesse vaste. Et qu'est-ce, moines, que la personne à la sagesse renversée ? Ici, moines, une certaine personne se rend fréquemment auprès des moines dans un monastère pour écouter le Dhamma. Les moines lui enseignent le Dhamma, bon en son début, bon en son milieu, bon en sa fin, riche en sens et en expression, et ils lui exposent la vie sainte parfaitement complète et pure. Assise à cette place, elle ne prête pas attention au début de ce discours, ni au milieu, ni à la fin. Même après s'être levée de cette place, elle ne prête pas attention au début de ce discours, ni au milieu, ni à la fin. Tout comme, moines, une cruche renversée sur laquelle on verserait de l'eau : l'eau s'écoule et ne s'y maintient point ; de même, moines, ici une certaine personne se rend fréquemment auprès des moines pour écouter le Dhamma... mais assise à cette place ou s'en étant levée, elle ne prête nullement attention au début, au milieu ou à la fin du discours. C'est ce que l'on appelle, moines, une personne à la sagesse renversée. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนวาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส อุจฺฉงฺเค นานาขชฺชกานิ อากิณฺณานิ – ติลา ตณฺฑุลา โมทกา พทรา. โส ตมฺหา อาสนา วุฏฺฐหนฺโต สติสมฺโมสา ปกิเรยฺย[Pg.129]. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล.

Et qu'est-ce, ô moines, qu'une personne à la sagesse de giron ? Ici, moines, une certaine personne se rend fréquemment au monastère pour écouter le Dhamma auprès des moines. Les moines lui enseignent le Dhamma, bon au début, bon au milieu, bon à la fin, riche en sens et en expression, et ils révèlent la vie sainte parfaitement accomplie et pure. Assise sur son siège, cette personne prête attention au début, au milieu et à la fin de ce discours. Cependant, sitôt levée de ce siège, elle ne prête plus attention ni au début, ni au milieu, ni à la fin de ce discours. C'est comme si, moines, un homme avait divers comestibles répandus dans son giron — sésame, riz, gâteaux, jujubes. En se levant de sa place, par manque d'attention, il les disperserait. De même, moines, une certaine personne se rend fréquemment au monastère pour écouter le Dhamma auprès des moines. Les moines lui enseignent le Dhamma, bon au début, bon au milieu, bon à la fin, riche en sens et en expression, et ils révèlent la vie sainte parfaitement accomplie et pure. Assise sur son siège, cette personne prête attention au début, au milieu et à la fin de ce discours. Cependant, sitôt levée de ce siège, elle ne prête plus attention ni au début, ni au milieu, ni à la fin de ce discours. Une telle personne est appelée, moines, une personne à la sagesse de giron.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กุมฺโภ อุกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ สณฺฐาติ โน วิวฏฺฏติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ.

Et qu'est-ce, ô moines, qu'une personne à la vaste sagesse ? Ici, moines, une certaine personne se rend fréquemment au monastère pour écouter le Dhamma auprès des moines. Les moines lui enseignent le Dhamma, bon au début, bon au milieu, bon à la fin, riche en sens et en expression, et ils révèlent la vie sainte parfaitement accomplie et pure. Assise sur son siège, cette personne prête attention au début, au milieu et à la fin de ce discours ; et même levée de ce siège, elle continue de prêter attention au début, au milieu et à la fin de ce discours. C'est comme si, moines, une cruche était placée à l'endroit : l'eau qu'on y verse y reste et ne s'écoule pas. De même, moines, une certaine personne se rend fréquemment au monastère pour écouter le Dhamma auprès des moines. Les moines lui enseignent le Dhamma, bon au début, bon au milieu, bon à la fin, riche en sens et en expression, et ils révèlent la vie sainte parfaitement accomplie et pure. Assise sur son siège, cette personne prête attention au début, au milieu et à la fin de ce discours ; et même levée de ce siège, elle continue de prêter attention au début, au milieu et à la fin de ce discours. Une telle personne est appelée, moines, une personne à la vaste sagesse. Telles sont, moines, les trois sortes de personnes que l'on trouve existantes dans le monde.

‘‘อวกุชฺชปญฺโญ ปุริโส, ทุมฺเมโธ อวิจกฺขโณ;

อภิกฺขณมฺปิ เจ โหติ, คนฺตา ภิกฺขูน สนฺติเก.

L'homme à la sagesse renversée, stupide et sans discernement, même s'il se rend fréquemment auprès des moines ;

‘‘อาทึ กถาย มชฺฌญฺจ, ปริโยสานญฺจ ตาทิโส;

อุคฺคเหตุํ น สกฺโกติ, ปญฺญา หิสฺส น วิชฺชติ.

Il est incapable de saisir le début, le milieu ou la fin du discours ; car en lui, la sagesse n'existe point.

‘‘อุจฺฉงฺคปญฺโญ [Pg.130] ปุริโส, เสยฺโย เอเตน วุจฺจติ;

อภิกฺขณมฺปิ เจ โหติ, คนฺตา ภิกฺขูน สนฺติเก.

L'homme à la sagesse de giron est dit être supérieur à celui-là ; même s'il se rend fréquemment auprès des moines ;

‘‘อาทึ กถาย มชฺฌญฺจ, ปริโยสานญฺจ ตาทิโส;

นิสินฺโน อาสเน ตสฺมึ, อุคฺคเหตฺวาน พฺยญฺชนํ;

วุฏฺฐิโต นปฺปชานาติ, คหิตํ หิสฺส มุสฺสติ.

Saisissant le début, le milieu et la fin du discours tant qu'il est assis sur son siège, ayant appréhendé les mots ; une fois levé, il ne comprend plus ; ce qu'il a saisi lui échappe.

‘‘ปุถุปญฺโญ จ ปุริโส, เสยฺโย เอเตหิ วุจฺจติ;

อภิกฺขณมฺปิ เจ โหติ, คนฺตา ภิกฺขูน สนฺติเก.

Et l'homme à la vaste sagesse est dit être supérieur à ceux-là ; s'il se rend fréquemment auprès des moines ;

‘‘อาทึ กถาย มชฺฌญฺจ, ปริโยสานญฺจ ตาทิโส;

นิสินฺโน อาสเน ตสฺมึ, อุคฺคเหตฺวาน พฺยญฺชนํ.

Il saisit le début, le milieu et la fin du discours en étant assis sur son siège, appréhendant les mots.

‘‘ธาเรติ เสฏฺฐสงฺกปฺโป, อพฺยคฺคมานโส นโร;

ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน, ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา’’ติ. ทสมํ;

Homme aux nobles intentions, à l'esprit concentré, il retient l'enseignement ; pratiquant le Dhamma conformément au Dhamma, il pourrait mettre fin à la souffrance. (Dixième).

ปุคฺคลวคฺโค ตติโย.

Le troisième chapitre sur les personnes (Puggalavaggo) est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire :

สมิทฺธ -คิลาน-สงฺขารา, พหุการา วชิเรน จ;

เสวิ-ชิคุจฺฉ-คูถภาณี, อนฺโธ จ อวกุชฺชตาติ.

Prospère, malade, formations, d'un grand secours, et comme la foudre ; celui qu'on fréquente, celui qui est répugnant, celui qui parle comme des excréments, l'aveugle et celui à la sagesse renversée.

๔. เทวทูตวคฺโค

4. Chapitre des Messagers Divins (Devadūtavaggo)

๑.สพฺรหฺมกสุตฺตํ

1. Le discours sur Brahma (Sabrahmakasuttaṃ)

๓๑. ‘‘สพฺรหฺมกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สปุพฺพาจริยกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สาหุเนยฺยานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. ‘พฺรหฺมา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘ปุพฺพาจริยา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘อาหุเนยฺยา’ติ[Pg.131], ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ตํ กิสฺส เหตุ? พหุการา, ภิกฺขเว, มาตาปิตโร ปุตฺตานํ, อาปาทกา โปสกา, อิมสฺส โลกสฺส ทสฺเสตาโรติ.

31. « Moines, elles vivent avec Brahma, ces familles où les parents sont honorés par leurs enfants dans la demeure. Moines, elles vivent avec les premiers enseignants, ces familles où les parents sont honorés par leurs enfants dans la demeure. Moines, elles vivent avec ceux qui sont dignes d'offrandes, ces familles où les parents sont honorés par leurs enfants dans la demeure. "Brahma", moines, est une désignation pour les parents. "Premiers enseignants", moines, est une désignation pour les parents. "Dignes d'offrandes", moines, est une désignation pour les parents. Pour quelle raison ? Les parents, moines, sont d'un grand secours pour leurs enfants : ils les ont mis au monde, les ont nourris et leur ont montré ce monde. »

‘‘พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร, ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร;

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ, ปชาย อนุกมฺปกา.

« Les parents sont appelés Brahma, on les appelle aussi les premiers enseignants ; ils sont dignes d'offrandes de la part de leurs enfants, car ils ont de la compassion pour leur progéniture. »

‘‘ตสฺมา หิ เน นมสฺเสยฺย, สกฺกเรยฺย จ ปณฺฑิโต;

อนฺเนน อถ ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

อุจฺฉาทเนน นฺหาปเนน, ปาทานํ โธวเนน จ.

« C'est pourquoi le sage devrait leur rendre hommage et les honorer par la nourriture et la boisson, les vêtements et un lit, par l'onction, le bain et le lavage des pieds. »

‘‘ตาย นํ ปาริจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

« Pour un tel service envers ses parents, les sages le louent dès cette vie-même, et après la mort, il se réjouit dans les cieux. (Premier). »

๒. อานนฺทสุตฺตํ

2. Le discours d'Ananda (Ānandasuttaṃ)

๓๒. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

32. Alors, le vénérable Ānanda se rendit auprès du Béni ; s'étant approché, il salua le Béni et s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Ānanda adressa ces paroles au Béni : »

‘‘สิยา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ.

« Serait-il possible, Seigneur, qu’un moine parvienne à un tel état de concentration qu’à l’égard de ce corps doué de conscience, il n’y ait plus de notion de “je”, de notion de “mien” ni de tendance latente à l’orgueil ; qu’à l’égard de tous les signes extérieurs, il n’y ait plus de notion de “je”, de notion de “mien” ni de tendance latente à l’orgueil ; et qu’il puisse demeurer en ayant atteint cette libération de l’esprit et cette libération par la sagesse pour lesquelles, lorsqu’on y demeure, les notions de “je”, de “mien” et la tendance latente à l’orgueil n’existent plus ? » « Il se pourrait, Ananda, qu’un moine parvienne à un tel état de concentration qu’à l’égard de ce corps doué de conscience, il n’y ait plus de notion de “je”, de notion de “mien” ni de tendance latente à l’orgueil ; qu’à l’égard de tous les signes extérieurs, il n’y ait plus de notion de “je”, de notion de “mien” ni de tendance latente à l’orgueil ; et qu’il puisse demeurer en ayant atteint cette libération de l’esprit et cette libération par la sagesse pour lesquelles, lorsqu’on y demeure, les notions de “je”, de “mien” et la tendance latente à l’orgueil n’existent plus. »

‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, สิยา ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา [Pg.132] นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ?

« Mais comment, Seigneur, un moine pourrait-il parvenir à un tel état de concentration qu’à l’égard de ce corps doué de conscience, il n’y ait plus de notion de “je”, de notion de “mien” ni de tendance latente à l’orgueil ; qu’à l’égard de tous les signes extérieurs, il n’y ait plus de notion de “je”, de notion de “mien” ni de tendance latente à l’orgueil ; et qu’il puisse demeurer en ayant atteint cette libération de l’esprit et cette libération par la sagesse pour lesquelles, lorsqu’on y demeure, les notions de “je”, de “mien” et la tendance latente à l’orgueil n’existent plus ? »

‘‘อิธานนฺท, ภิกฺขุโน เอวํ โหติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. เอวํ โข, อานนฺท, สิยา ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ.

« Ici, Ananda, un moine considère ainsi : “Ceci est paisible, ceci est sublime, à savoir : l’apaisement de toutes les formations, le renoncement à tous les attachements, l’extinction de la soif, le détachement, la cessation, le Nibbāna.” C’est ainsi, Ananda, qu’un moine peut parvenir à un tel état de concentration qu’à l’égard de ce corps doué de conscience, il n’y ait plus de notion de “je”, de notion de “mien” ni de tendance latente à l’orgueil ; qu’à l’égard de tous les signes extérieurs, il n’y ait plus de notion de “je”, de notion de “mien” ni de tendance latente à l’orgueil ; et qu’il puisse demeurer en ayant atteint cette libération de l’esprit et cette libération par la sagesse pour lesquelles, lorsqu’on y demeure, les notions de “je”, de “mien” et la tendance latente à l’orgueil n’existent plus. »

‘‘อิทญฺจ ปน เมตํ, อานนฺท, สนฺธาย ภาสิตํ ปารายเน ปุณฺณกปญฺเห –

« Et c’est à ce propos, Ananda, que j’ai déclaré ceci dans le Pārāyana, lors des questions de Puṇṇaka : »

‘‘สงฺขาย โลกสฺมึ ปโรปรานิ,ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส,อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมี’’ติ. ทุติยํ;

« Celui qui, ayant discerné le haut et le bas dans le monde, n’éprouve plus d’agitation nulle part dans le monde ; celui qui est paisible, sans fumée, sans souffrance et sans attente, j’affirme qu’il a traversé la naissance et la vieillesse. » (Deuxième Sutta).

๓. สาริปุตฺตสุตฺตํ

3. Sāriputtasuttaṃ (Sutta sur Sāriputta)

๓๓. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สํขิตฺเตนปิ โข อหํ, สาริปุตฺต, ธมฺมํ เทเสยฺยํ; วิตฺถาเรนปิ โข อหํ, สาริปุตฺต, ธมฺมํ เทเสยฺยํ; สํขิตฺตวิตฺถาเรนปิ โข อหํ, สาริปุตฺต, ธมฺมํ เทเสยฺยํ; อญฺญาตาโร จ ทุลฺลภา’’ติ. ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล, เอตสฺส, สุคต, กาโล ยํ ภควา สํขิตฺเตนปิ ธมฺมํ เทเสยฺย, วิตฺถาเรนปิ ธมฺมํ เทเสยฺย, สํขิตฺตวิตฺถาเรนปิ ธมฺมํ เทเสยฺย. ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’’ติ.

33. Alors, l'énigmatique Sāriputta s'approcha du Bienheureux, le salua respectueusement et s'assit à ses côtés. Le Bienheureux dit alors à l'énigmatique Sāriputta : « Sāriputta, je pourrais enseigner le Dhamma de manière concise ; je pourrais aussi l'enseigner en détail ; ou encore de manière à la fois concise et détaillée. Mais ceux qui comprennent sont rares. » « C’est le moment, Bienheureux, c’est le moment, Sugata, pour que le Bienheureux enseigne le Dhamma de manière concise, détaillée, ou les deux à la fois. Il y aura des personnes capables de comprendre le Dhamma. »

‘‘ตสฺมาติห, สาริปุตฺต, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น ภวิสฺสนฺติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น ภวิสฺสนฺติ, ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ [Pg.133] อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โข, สาริปุตฺต, สิกฺขิตพฺพํ.

« C’est pourquoi, Sāriputta, vous devez vous exercer ainsi : “Dans ce corps doué de conscience, il n’y aura plus de notion de ‘je’, de notion de ‘mien’ ni de tendance latente à l’orgueil ; à l’égard de tous les signes extérieurs, il n’y aura plus de notion de ‘je’, de notion de ‘mien’ ni de tendance latente à l’orgueil ; et nous demeurerons en ayant atteint cette libération de l’esprit et cette libération par la sagesse pour lesquelles, lorsqu’on y demeure, les notions de ‘je’, de ‘mien’ et la tendance latente à l’orgueil n’existent plus.” C’est ainsi, Sāriputta, que vous devez vous exercer. »

‘‘ยโต จ โข, สาริปุตฺต, ภิกฺขุโน อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ, ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อยํ วุจฺจติ, สาริปุตฺต – ‘ภิกฺขุ อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺส’. อิทญฺจ ปน เมตํ, สาริปุตฺต, สนฺธาย ภาสิตํ ปารายเน อุทยปญฺเห –

« Et dès lors, Sāriputta, qu’un moine n’a plus de notion de “je”, de notion de “mien” ni de tendance latente à l’orgueil à l’égard de ce corps doué de conscience, ni à l’égard de tous les signes extérieurs, et qu’il demeure en ayant atteint cette libération de l’esprit et cette libération par la sagesse... on dit de lui : “Ce moine a coupé la soif, a rejeté les entraves, et par la pleine réalisation de l’orgueil, a mis fin à la souffrance.” Et c’est à ce propos, Sāriputta, que j’ai déclaré ceci dans le Pārāyana, lors des questions d'Udaya : »

‘‘ปหานํ กามสญฺญานํ, โทมนสฺสาน จูภยํ;

ถินสฺส จ ปนูทนํ, กุกฺกุจฺจานํ นิวารณํ.

« L’abandon des perceptions sensuelles et de la détresse, ces deux choses ; l'élimination de la torpeur, l'éviction des remords. »

‘‘อุเปกฺขาสติสํสุทฺธํ, ธมฺมตกฺกปุเรชวํ;

อญฺญาวิโมกฺขํ ปพฺรูมิ, อวิชฺชาย ปเภทน’’นฺติ. ตติยํ;

« Purifié par l'équanimité et l'attention, précédé par la réflexion correcte sur le Dhamma, je proclame la libération par la connaissance supérieure comme étant le démantèlement de l'ignorance. » (Troisième Sutta).

๔. นิทานสุตฺตํ

4. Nidānasuttaṃ (Sutta sur les causes)

๓๔. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? โลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย.

34. « Moines, il y a ces trois causes pour l’origination des actes (kamma). Quelles sont ces trois ? La cupidité est une cause pour l’origination des actes ; la haine est une cause pour l’origination des actes ; l’égarement est une cause pour l’origination des actes. »

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, โลภปกตํ กมฺมํ โลภชํ โลภนิทานํ โลภสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

« Moines, l’acte accompli par cupidité, né de la cupidité, ayant la cupidité pour cause, ayant la cupidité pour origine : partout où l’existence individuelle de cet être se produit, là cet acte mûrit. Et là où cet acte mûrit, il en éprouve le résultat, que ce soit dans cette vie même, dans la vie suivante ou dans une vie ultérieure. »

‘‘ยํ[Pg.134], ภิกฺขเว, โทสปกตํ กมฺมํ โทสชํ โทสนิทานํ โทสสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

« Moines, l’acte accompli par haine, né de la haine, ayant la haine pour cause, ayant la haine pour origine : partout où l’existence individuelle de cet être se produit, là cet acte mûrit. Et là où cet acte mûrit, il en éprouve le résultat, que ce soit dans cette vie même, dans la vie suivante ou dans une vie ultérieure. »

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, โมหปกตํ กมฺมํ โมหชํ โมหนิทานํ โมหสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

« Moines, l’acte accompli par égarement, né de l’égarement, ayant l’égarement pour cause, ayant l’égarement pour origine : partout où l’existence individuelle de cet être se produit, là cet acte mûrit. Et là où cet acte mûrit, il en éprouve le résultat, que ce soit dans cette vie même, dans la vie suivante ou dans une vie ultérieure. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สาราทานิ สุขสยิตานิ สุเขตฺเต สุปริกมฺมกตาย ภูมิยา นิกฺขิตฺตานิ. เทโว จ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. เอวสฺสุ ตานิ, ภิกฺขเว, พีชานิ วุทฺธึ วิรุฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยํ โลภปกตํ กมฺมํ โลภชํ โลภนิทานํ โลภสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

« C’est comme si, moines, des graines intactes, non pourries, préservées du vent et du soleil, vigoureuses, bien conservées, étaient semées dans un bon champ, sur une terre bien préparée. Et que la pluie tombe abondamment. Alors, moines, ces graines connaîtraient croissance, développement et abondance. De même, moines, toute action accomplie par l’avidité, née de l’avidité, ayant l’avidité pour cause, ayant l’avidité pour origine, mûrit là où l’être renaît. Là où cette action mûrit, on en subit les conséquences, soit dans cette vie présente, soit dans la vie suivante, soit dans une existence ultérieure. »

‘‘ยํ โทสปกตํ กมฺมํ…เป… ยํ โมหปกตํ กมฺมํ โมหชํ โมหนิทานํ โมหสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

« Toute action accomplie par la haine… toute action accomplie par l’égarement, née de l’égarement, ayant l’égarement pour cause, ayant l’égarement pour origine, mûrit là où l’être renaît. Là où cette action mûrit, on en subit les conséquences, soit dans cette vie présente, soit dans la vie suivante, soit dans une existence ultérieure. Telles sont, moines, les trois causes de l’accumulation des actions. »

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย.

« Moines, il y a ces trois causes pour l’accumulation des actions. Quelles sont ces trois ? La non-avidité est une cause de l’accumulation des actions, la non-haine est une cause de l’accumulation des actions, la non-illusion est une cause de l’accumulation des actions. »

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อโลภปกตํ กมฺมํ อโลภชํ อโลภนิทานํ อโลภสมุทยํ, โลเภ วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

« Moines, toute action accomplie par la non-avidité, née de la non-avidité, ayant la non-avidité pour cause, ayant la non-avidité pour origine : l’avidité ayant disparu, cette action est abandonnée, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier déterré, réduite à néant et n’est plus sujette à réapparaître dans le futur. »

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อโทสปกตํ กมฺมํ อโทสชํ อโทสนิทานํ อโทสสมุทยํ, โทเส วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

« Moines, toute action accomplie par la non-haine, née de la non-haine, ayant la non-haine pour cause, ayant la non-haine pour origine : la haine ayant disparu, cette action est abandonnée, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier déterré, réduite à néant et n’est plus sujette à réapparaître dans le futur. »

‘‘ยํ[Pg.135], ภิกฺขเว, อโมหปกตํ กมฺมํ อโมหชํ อโมหนิทานํ อโมหสมุทยํ, โมเห วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

« Moines, toute action accomplie par la non-illusion, née de la non-illusion, ayant la non-illusion pour cause, ayant la non-illusion pour origine : l’illusion ayant disparu, cette action est abandonnée, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier déterré, réduite à néant et n’est plus sujette à réapparaître dans le futur. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สาราทานิ สุขสยิตานิ. ตานิ ปุริโส อคฺคินา ฑเหยฺย. อคฺคินา ฑหิตฺวา มสึ กเรยฺย. มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเณยฺย นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวสฺสุ ตานิ, ภิกฺขเว, พีชานิ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวงฺกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยํ อโลภปกตํ กมฺมํ อโลภชํ อโลภนิทานํ อโลภสมุทยํ, โลเภ วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

« C’est comme si, moines, un homme brûlait au feu des graines intactes, non pourries, vigoureuses et bien conservées. Après les avoir brûlées, il en ferait de la cendre. Ayant fait de la cendre, il la vannerait au vent fort ou la jetterait dans un fleuve au courant rapide. Ainsi, moines, ces graines seraient déracinées, rendues semblables à un tronc de palmier déterré, réduites à néant et ne seraient plus sujettes à croître dans le futur. De même, moines, toute action accomplie par la non-avidité, née de la non-avidité, ayant la non-avidité pour cause, ayant la non-avidité pour origine : l’avidité ayant disparu, cette action est abandonnée, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier déterré, réduite à néant et n’est plus sujette à réapparaître dans le futur. »

‘‘ยํ อโทสปกตํ กมฺมํ…เป… ยํ อโมหปกตํ กมฺมํ อโมหชํ อโมหนิทานํ อโมหสมุทยํ, โมเห วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ…เป… อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ.

« Toute action accomplie par la non-haine… toute action accomplie par la non-illusion, née de la non-illusion, ayant la non-illusion pour cause, ayant la non-illusion pour origine : l’illusion ayant disparu, cette action est abandonnée… n’est plus sujette à réapparaître dans le futur. Telles sont, moines, les trois causes de l’accumulation des actions [menant à la libération]. »

‘‘โลภชํ โทสชญฺเจว, โมหชญฺจาปวิทฺทสุ;

ยํ เตน ปกตํ กมฺมํ, อปฺปํ วา ยทิ วา พหุํ;

อิเธว ตํ เวทนิยํ, วตฺถุ อญฺญํ น วิชฺชติ.

« L'ignorant accomplit des actions nées de l’avidité, de la haine et de l’illusion. Qu’elles soient moindres ou grandes, ces actions qu’il a commises, c’est ici-même qu’il doit en éprouver le fruit ; il n’existe pas d’autre fondement [pour les subir]. »

‘‘ตสฺมา โลภญฺจ โทสญฺจ, โมหชญฺจาปิ วิทฺทสุ;

วิชฺชํ อุปฺปาทยํ ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. จตุตฺถํ;

« C’est pourquoi, le sage ne commet point d’actions nées de l’avidité, de la haine ou de l’illusion. Le moine, en développant la connaissance, devrait abandonner toutes les mauvaises destinées. »

๕. หตฺถกสุตฺตํ

5. Hatthakasuttaṃ (Discours à Hatthaka)

๓๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ วิหรติ โคมคฺเค สึสปาวเน ปณฺณสนฺถเร. อถ โข หตฺถโก อาฬวโก ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน อทฺทส ภควนฺตํ โคมคฺเค สึสปาวเน ปณฺณสนฺถเร นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข หตฺถโก อาฬวโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ภนฺเต, ภควา สุขมสยิตฺถา’’ติ? ‘‘เอวํ[Pg.136], กุมาร, สุขมสยิตฺถํ. เย จ ปน โลเก สุขํ เสนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร’’ติ.

35. Ainsi ai-je entendu : un jour, le Béni résidait à Alavi, sur un sentier de bétail, dans une forêt de simsapa, sur une couche de feuilles. Alors, Hatthaka d’Alavi, qui se promenait et déambulait pour se dégourdir les jambes, vit le Béni assis dans la forêt de simsapa sur une couche de feuilles. L’ayant vu, il s’approcha du Béni ; s’étant approché, il salua le Béni et s’assit à l’écart. Assis à l’écart, Hatthaka d’Alavi dit ceci au Béni : « Seigneur, le Béni a-t-il dormi d’un sommeil paisible ? » — « Oui, prince, j’ai dormi paisiblement. Parmi ceux qui, dans le monde, dorment en paix, je suis l’un d’entre eux. »

‘‘สีตา, ภนฺเต, เหมนฺติกา รตฺติ, อนฺตรฏฺฐโก หิมปาตสมโย, ขรา โคกณฺฏกหตา ภูมิ, ตนุโก ปณฺณสนฺถโร, วิรฬานิ รุกฺขสฺส ปตฺตานิ, สีตานิ กาสายานิ วตฺถานิ, สีโต จ เวรมฺโภ วาโต วายติ. อถ จ ปน ภควา เอวมาห – ‘เอวํ, กุมาร, สุขมสยิตฺถํ. เย จ ปน โลเก สุขํ เสนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร’’’ติ.

« Seigneur, la nuit d’hiver est froide, c’est la période des huit jours de neige, le sol est dur et marqué par les sabots du bétail, la couche de feuilles est mince, les feuilles de l’arbre sont éparses, les robes safranées sont froides et un vent glacial souffle de toutes parts. Pourtant, le Béni déclare : “Oui, prince, j’ai dormi paisiblement. Parmi ceux qui, dans le monde, dorment en paix, je suis l’un d’entre eux.” »

‘‘เตน หิ, กุมาร, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, อิธสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา กูฏาคารํ อุลฺลิตฺตาวลิตฺตํ นิวาตํ ผุสิตคฺคฬํ ปิหิตวาตปานํ. ตตฺรสฺส ปลฺลงฺโก โคนกตฺถโต ปฏิกตฺถโต ปฏลิกตฺถโต กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรโณ สอุตฺตรจฺฉโท อุภโต โลหิตกูปธาโน; เตลปฺปทีโป เจตฺถ ฌาเยยฺย ; จตสฺโส จ ปชาปติโย มนาปามนาเปน ปจฺจุปฏฺฐิตา อสฺสุ. ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, สุขํ วา โส สเยยฺย โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘สุขํ โส, ภนฺเต, สเยยฺย. เย จ ปน โลเก สุขํ เสนฺติ, โส เตสํ อญฺญตโร’’ติ.

« Eh bien, prince, je vais t’interroger à ce sujet. Réponds comme il te plaira. Qu’en penses-tu, prince ? Suppose qu’un chef de famille ou le fils d’un chef de famille ait une maison à étage, enduite de mortier à l’intérieur et à l’extérieur, à l’abri du vent, avec des verrous bien ajustés et des fenêtres closes. Là, il y aurait un divan couvert d’un tapis de laine noire à longs poils, d’un tapis de laine blanche, d’un tapis de laine brodé de fleurs, d’une couverture de peau d’antilope de qualité supérieure, pourvu d’un baldaquin et de coussins rouges aux deux extrémités. Une lampe à huile y brûlerait et ses quatre épouses le serviraient avec toutes sortes de soins agréables. Qu’en penses-tu, prince ? Dormirait-il paisiblement ou non ? Quelle est ton opinion à ce sujet ? » — « Seigneur, il dormirait paisiblement. Parmi ceux qui, dans le monde, dorment en paix, il serait l’un d’entre eux. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, อปิ นุ ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ ราคชา ปริฬาหา กายิกา วา เจตสิกา วา เยหิ โส ราคเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

« Qu’en penses-tu, prince ? Ne pourrait-il pas s’élever chez ce chef de famille ou chez ce fils de chef de famille des tourments nés de la passion, qu’ils soient physiques ou mentaux, par lesquels, brûlé par ces tourments de la passion, il dormirait dans la souffrance ? » — « Certes, Seigneur. »

‘‘เยหิ โข โส, กุมาร, คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ราคเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺย, โส ราโค ตถาคตสฺส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. ตสฺมาหํ สุขมสยิตฺถํ.

« Prince, ces tourments nés de la passion par lesquels ce chef de famille ou ce fils de chef de famille, étant brûlé, dormirait dans la souffrance, cette passion a été abandonnée par le Tathagata, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier déterré, réduite à néant et n’est plus sujette à réapparaître dans le futur. C’est pourquoi j’ai dormi paisiblement. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, อปิ นุ ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โทสชา ปริฬาหา…เป… โมหชา ปริฬาหา กายิกา วา เจตสิกา วา เยหิ โส โมหเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

« Qu'en penses-tu, prince ? N'arriverait-il pas que ce père de famille ou ce fils de père de famille éprouve des tourments nés de la haine... ou des tourments nés de l'égarement, qu'ils soient physiques ou mentaux, par lesquels, consumé par ces tourments nés de l'égarement, il dormirait dans la souffrance ? » — « C'est ainsi, Vénérable. »

‘‘เย [Pg.137] หิ โข โส, กุมาร, คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา โมหเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺย, โส โมโห ตถาคตสฺส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. ตสฺมาหํ สุขมสยิตฺถ’’นฺติ.

« Prince, cet égarement par lequel ce père de famille ou ce fils de père de famille, étant consumé par des tourments nés de l'égarement, dormirait dans la souffrance, cet égarement a été abandonné par le Tathāgata, déraciné, rendu semblable à un tronc de palmier, anéanti, et n'est plus sujet à réapparaître dans le futur. C'est pourquoi j'ai dormi paisiblement. »

‘‘สพฺพทา เว สุขํ เสติ, พฺราหฺมโณ ปรินิพฺพุโต;

โย น ลิมฺปติ กาเมสุ, สีติภูโต นิรูปธิ.

« Toujours en vérité il dort en paix, le brāhmine totalement apaisé ; lui qui ne s'attache pas aux plaisirs sensuels, devenu frais, libre de tout attachement.

‘‘สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวา, วิเนยฺย หทเย ทรํ;

อุปสนฺโต สุขํ เสติ, สนฺตึ ปปฺปุยฺย เจตโส’’ติ. ปญฺจมํ;

« Ayant tranché tous les attachements, ayant dissipé l'angoisse du cœur, apaisé, il dort paisiblement, ayant atteint la paix de l'esprit. » Cinquième discours.

๖. เทวทูตสุตฺตํ

6. Discours sur les messagers divins (Devadūta Sutta).

๓๖. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, เทวทูตานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา นานาพาหาสุ คเหตฺวา ยมสฺส รญฺโญ ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส อมตฺเตยฺโย อเปตฺเตยฺโย อสามญฺโญ อพฺรหฺมญฺโญ, น กุเล เชฏฺฐาปจายี. อิมสฺส เทโว ทณฺฑํ ปเณตู’’’ติ.

36. « Il y a, ô moines, ces trois messagers divins. Quels sont ces trois ? Ici, ô moines, quelqu'un pratique l'inconduite par le corps, par la parole et par l'esprit. Ayant pratiqué l'inconduite par le corps, par la parole et par l'esprit, à la dissolution du corps, après la mort, il renaît dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer. Les gardiens de l'enfer le saisissent alors par les bras et le présentent au roi Yama en disant : "Seigneur, cet homme ne prenait pas soin de sa mère, ne prenait pas soin de son père, ne respectait pas les ascètes, ne respectait pas les brāhmines, et n'honorait pas les aînés de sa famille. Que le Seigneur lui inflige un châtiment."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ปฐมํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชติ สมนุคาหติ สมนุภาสติ – ‘อมฺโภ, ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ ปฐมํ เทวทูตํ ปาตุภูต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘นาทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama interroge, questionne et s'entretient avec lui au sujet du premier messager divin : "Hé, l'ami, n'as-tu pas vu parmi les hommes le premier messager divin apparu ?" Il répond ainsi : "Je ne l'ai pas vu, Seigneur."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อาสีติกํ วา นาวุติกํ วา วสฺสสติกํ วา ชาติยา ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายณํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ คตโยพฺพนํ ขณฺฑทนฺตํ ปลิตเกสํ วิลูนํ ขลฺลิตสิรํ วลิตํ ติลกาหตคตฺต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘อทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama lui dit : "Hé, l'ami, n'as-tu pas vu parmi les hommes une femme ou un homme de quatre-vingts, quatre-vingt-dix ou cent ans, décrépit par l'âge, courbé comme une poutre de toiture, voûté, s'appuyant sur un bâton, marchant en tremblant, infirme, ayant passé sa jeunesse, les dents brisées, les cheveux gris ou rares, le crâne chauve, la peau ridée et le corps couvert de taches ?" Il répond ainsi : "Je l'ai vu, Seigneur."

‘‘ตเมนํ[Pg.138], ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ, ปุริส, ตสฺส เต วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – อหมฺปิ โขมฺหิ ชราธมฺโม ชรํ อนตีโต, หนฺทาหํ กลฺยาณํ กโรมิ, กาเยน วาจาย มนสา’ติ? โส เอวมาห – ‘นาสกฺขิสฺสํ, ภนฺเต. ปมาทสฺสํ, ภนฺเต’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama lui dit : "Hé, l'ami, bien qu'étant conscient et d'un âge mûr, ne t'est-il pas venu à l'esprit : 'Je suis, moi aussi, sujet à la vieillesse, je n'ai pas échappé à la vieillesse. Eh bien, je vais accomplir le bien par le corps, par la parole et par l'esprit' ?" Il répond ainsi : "Je n'ai pas pu, Seigneur. J'ai été négligent, Seigneur."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ, ปุริส, ปมาทตาย น กลฺยาณมกาสิ กาเยน วาจาย มนสา. ตคฺฆ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ตถา กริสฺสนฺติ ยถา ตํ ปมตฺตํ. ตํ โข ปน เต เอตํ ปาปกมฺมํ เนว มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภาตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น มิตฺตามจฺเจหิ กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ; อถ โข ตยาเวตํ ปาปกมฺมํ กตํ, ตฺวญฺเญเวตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิสฺสสี’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama lui dit : "Hé, l'ami, par négligence tu n'as pas accompli le bien par le corps, par la parole et par l'esprit. Certes, hé l'ami, on te traitera conformément à ta négligence. Or, cette mauvaise action n'a été accomplie ni par ta mère, ni par ton père, ni par ton frère, ni par ta sœur, ni par tes amis et compagnons, ni par tes parents de sang, ni par les divinités, ni par les ascètes et brāhmines. C'est par toi seul que cette mauvaise action a été accomplie ; c'est toi seul qui en subiras le résultat."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ปฐมํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชิตฺวา สมนุคาหิตฺวา สมนุภาสิตฺวา, ทุติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชติ สมนุคาหติ สมนุภาสติ – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ ทุติยํ เทวทูตํ ปาตุภูต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘นาทฺทสํ, ภนฺเต’ติ. ‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ, สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ, อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ, อญฺเญหิ สํเวสิยมาน’นฺติ? โส เอวมาห – ‘อทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama, après l'avoir interrogé, questionne et s'être entretenu avec lui au sujet du premier messager divin, l'interroge, le questionne et s'entretient avec lui au sujet du deuxième messager divin : "Hé, l'ami, n'as-tu pas vu parmi les hommes le deuxième messager divin apparu ?" Il répond ainsi : "Je ne l'ai pas vu, Seigneur." Alors, ô moines, le roi Yama lui dit : "Hé, l'ami, n'as-tu pas vu parmi les hommes une femme ou un homme malade, souffrant, gravement affligé, gisant dans ses propres excréments et son urine, soulevé par les uns et recouché par les autres ?" Il répond ainsi : "Je l'ai vu, Seigneur."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ตสฺส เต วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – อหมฺปิ โขมฺหิ พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต, หนฺทาหํ กลฺยาณํ กโรมิ กาเยน วาจาย มนสา’ติ? โส เอวมาห – ‘นาสกฺขิสฺสํ, ภนฺเต. ปมาทสฺสํ, ภนฺเต’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama lui dit : "Hé, l'ami, bien qu'étant conscient et d'un âge mûr, ne t'est-il pas venu à l'esprit : 'Je suis, moi aussi, sujet à la maladie, je n'ai pas échappé à la maladie. Eh bien, je vais accomplir le bien par le corps, par la parole et par l'esprit' ?" Il répond ainsi : "Je n'ai pas pu, Seigneur. J'ai été négligent, Seigneur."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ปมาทตาย น กลฺยาณมกาสิ กาเยน วาจาย มนสา. ตคฺฆ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ตถา กริสฺสนฺติ ยถา ตํ ปมตฺตํ. ตํ โข ปน เต เอตํ ปาปกมฺมํ เนว มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภาตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น มิตฺตามจฺเจหิ [Pg.139] กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ; อถ โข ตยาเวตํ ปาปกมฺมํ กตํ. ตฺวญฺเญเวตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิสฺสสี’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama lui dit : "Hé, l'ami, par négligence tu n'as pas accompli le bien par le corps, par la parole et par l'esprit. Certes, hé l'ami, on te traitera conformément à ta négligence. Or, cette mauvaise action n'a été accomplie ni par ta mère, ni par ton père, ni par ton frère, ni par ta sœur, ni par tes amis et compagnons, ni par tes parents de sang, ni par les divinités, ni par les ascètes et brāhmines. C'est par toi seul que cette mauvaise action a été accomplie. C'est toi seul qui en subiras le résultat."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ทุติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชิตฺวา สมนุคาหิตฺวา สมนุภาสิตฺวา, ตติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชติ สมนุคาหติ สมนุภาสติ – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ ตติยํ เทวทูตํ ปาตุภูต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘นาทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama, après l'avoir interrogé, questionné et s'être entretenu avec lui au sujet du deuxième messager divin, l'interroge, le questionne et s'entretient avec lui au sujet du troisième messager divin : "Hé, l'ami, n'as-tu pas vu parmi les hommes le troisième messager divin apparu ?" Il répond ainsi : "Je ne l'ai pas vu, Seigneur."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘อทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama lui dit : "Hé, l'ami, n'as-tu pas vu parmi les hommes une femme ou un homme mort depuis un jour, deux jours ou trois jours, gonflé, livide et purulent ?" Il répond ainsi : "Je l'ai vu, Seigneur."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ตสฺส เต วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – อหมฺปิ โขมฺหิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต, หนฺทาหํ กลฺยาณํ กโรมิ กาเยน วาจาย มนสา’ติ? โส เอวมาห – ‘นาสกฺขิสฺสํ, ภนฺเต. ปมาทสฺสํ, ภนฺเต’’’ติ.

« Alors, ô moines, le roi Yama lui dit : "Hé, l'ami, bien qu'étant conscient et d'un âge mûr, ne t'est-il pas venu à l'esprit : 'Je suis, moi aussi, sujet à la mort, je n'ai pas échappé à la mort. Eh bien, je vais accomplir le bien par le corps, par la parole et par l'esprit' ?" Il répond ainsi : "Je n'ai pas pu, Seigneur. J'ai été négligent, Seigneur." »

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ปมาทตาย น กลฺยาณมกาสิ กาเยน วาจาย มนสา. ตคฺฆ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ตถา กริสฺสนฺติ ยถา ตํ ปมตฺตํ. ตํ โข ปน เต เอตํ ปาปกมฺมํ เนว มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภาตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น มิตฺตามจฺเจหิ กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ; อถ โข ตยาเวตํ ปาปกมฺมํ กตํ. ตฺวญฺเญเวตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิสฺสสี’’’ติ.

"Moines, le roi Yama lui dit alors : 'Hé là, mon brave ! Par négligence, tu n’as pas accompli de bonnes actions par le corps, la parole ou l’esprit. Certes, mon brave, on te traitera conformément à ta négligence. Car ce mauvais acte n’a été accompli ni par ta mère, ni par ton père, ni par ton frère, ni par ta sœur, ni par tes amis et compagnons, ni par tes parents de sang, ni par les divinités, ni par les ascètes et les brahmanes ; c’est par toi seul que ce mauvais acte a été accompli. C’est toi seul qui en éprouveras le fruit.'"

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ตติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชิตฺวา สมนุคาหิตฺวา สมนุภาสิตฺวา ตุณฺหี โหติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา ปญฺจวิธพนฺธนํ นาม การณํ กโรนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ หตฺเถ คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ ทุติยสฺมึ หตฺเถ คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ ปาเท คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ ทุติยสฺมึ ปาเท คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ มชฺเฌ อุรสฺมึ คเมนฺติ. โส ตตฺถ ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทิยติ, น จ ตาว กาลงฺกโรติ ยาว น ตํ ปาปกมฺมํ พฺยนฺตีโหติ.

"Moines, après avoir interrogé, pressé et questionné cet homme sur le troisième messager divin, le roi Yama garde le silence. Alors, moines, les gardiens de l’enfer lui infligent le supplice appelé les cinq liens. Ils lui enfoncent un pieu de fer chauffé à blanc dans une main, un pieu de fer chauffé à blanc dans l’autre main, un pieu de fer chauffé à blanc dans un pied, un pieu de fer chauffé à blanc dans l’autre pied, et un pieu de fer chauffé à blanc au milieu de la poitrine. Là, il éprouve des sensations douloureuses, aiguës, rudes et cuisantes, mais il ne meurt pas tant que ce mauvais acte n’est pas épuisé."

‘‘ตเมนํ[Pg.140], ภิกฺขเว, นิรยปาลา สํเวเสตฺวา กุธารีหิ ตจฺฉนฺติ. โส ตตฺถ ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทิยติ, น จ ตาว กาลงฺกโรติ ยาว น ตํ ปาปกมฺมํ พฺยนฺตีโหติ.

"Moines, les gardiens de l’enfer l'allongent alors et le découpent à coups de haches. Là, il éprouve des sensations douloureuses, aiguës, rudes et cuisantes, mais il ne meurt pas tant que ce mauvais acte n’est pas épuisé."

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา อุทฺธํปาทํ อโธสิรํ คเหตฺวา วาสีหิ ตจฺฉนฺติ…เป… ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา รเถ โยเชตฺวา อาทิตฺตาย ภูมิยา สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย สาเรนฺติปิ ปจฺจาสาเรนฺติปิ…เป… ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา มหนฺตํ องฺคารปพฺพตํ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ อาโรเปนฺติปิ โอโรเปนฺติปิ…เป… ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา อุทฺธํปาทํ อโธสิรํ คเหตฺวา ตตฺตาย โลหกุมฺภิยา ปกฺขิปนฺติ, อาทิตฺตาย สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย. โส ตตฺถ เผณุทฺเทหกํ ปจฺจมาโน สกิมฺปิ อุทฺธํ คจฺฉติ, สกิมฺปิ อโธ คจฺฉติ, สกิมฺปิ ติริยํ คจฺฉติ. โส ตตฺถ ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทิยติ, น จ ตาว กาลํ กโรติ ยาว น ตํ ปาปกมฺมํ พฺยนฺตีโหติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา มหานิรเย ปกฺขิปนฺติ. โส โข ปน, ภิกฺขเว, มหานิรโย –

"Moines, les gardiens de l’enfer le saisissent les pieds en haut et la tête en bas et le taillent à coups d'herminettes... ils l'attellent à un char et le font aller et venir sur un sol embrasé, flamboyant et incandescent... ils le font monter et descendre une grande montagne de charbons ardents, embrasée, flamboyante et incandescente... ils le saisissent les pieds en haut et la tête en bas et le jettent dans une marmite de cuivre chauffée à blanc, embrasée, flamboyante et incandescente. Là, bouillant avec des bouffées d'écume, il monte une fois vers le haut, descend une fois vers le bas, et se déplace une fois de travers. Là, il éprouve des sensations douloureuses, aiguës, rudes et cuisantes, mais il ne meurt pas tant que ce mauvais acte n’est pas épuisé. Puis, moines, les gardiens de l’enfer le jettent dans le grand enfer. Et ce grand enfer, moines, est ainsi :"

‘‘จตุกฺกณฺโณ จตุทฺวาโร, วิภตฺโต ภาคโส มิโต;

อโยปาการปริยนฺโต, อยสา ปฏิกุชฺชิโต.

"Il a quatre coins et quatre portes, il est divisé en sections égales. Il est entouré d'un mur de fer et recouvert d'un toit de fer."

‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา;

สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา’’ติ.

"Son sol est fait de fer, brûlant et doté d'un éclat intense ; il s'étend tout autour sur cent yojanas et demeure ainsi pour toujours."

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ยมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘เย กิร, โภ, โลเก ปาปกานิ กมฺมานิ กโรนฺติ เต เอวรูปา วิวิธา กมฺมการณา กรียนฺติ. อโห วตาหํ มนุสฺสตฺตํ ลเภยฺยํ, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปชฺเชยฺย อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตญฺจาหํ ภควนฺตํ ปยิรุปาเสยฺยํ. โส จ เม ภควา ธมฺมํ เทเสยฺย, ตสฺส จาหํ ภควโต ธมฺมํ อาชาเนยฺย’นฺติ. ตํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, น อญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สุตฺวา เอวํ วทามิ, อปิ จ โข, ภิกฺขเว, ยเทว เม สามํ ญาตํ สามํ ทิฏฺฐํ สามํ วิทิตํ ตเทวาหํ วทามี’’ติ.

"Autrefois, moines, cette pensée vint au roi Yama : 'Ceux qui accomplissent des actes mauvais dans le monde subissent de tels et divers supplices. Oh ! Puissé-je obtenir la condition humaine, et qu'un Tathāgata, un Arhat, un Parfaitement Éveillé apparaisse dans le monde ! Que je puisse servir ce Bienheureux, qu'il m'enseigne le Dhamma et que je puisse comprendre son Dhamma !' Or, moines, ce n’est pas après l'avoir entendu d'un autre ascète ou brahmane que je dis cela, mais je ne dis, moines, que ce que j'ai moi-même connu, moi-même vu et moi-même réalisé."

‘‘โจทิตา [Pg.141] เทวทูเตหิ, เย ปมชฺชนฺติ มาณวา;

เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ, หีนกายูปคา นรา.

"Les hommes qui, avertis par les messagers divins, se montrent négligents, gémissent longtemps, étant tombés dans une condition inférieure."

‘‘เย จ โข เทวทูเตหิ, สนฺโต สปฺปุริสา อิธ;

โจทิตา นปฺปมชฺชนฺติ, อริยธมฺเม กุทาจนํ.

"Mais ici, les gens de bien qui, avertis par les messagers divins, sont paisibles et ne sont jamais négligents dans le noble Dhamma,"

‘‘อุปาทาเน ภยํ ทิสฺวา, ชาติมรณสมฺภเว;

อนุปาทา วิมุจฺจนฺติ, ชาติมรณสงฺขเย.

"Voyant le danger dans l'attachement, source de la naissance et de la mort, ils sont libérés par le non-attachement, là où cessent la naissance et la mort."

‘‘เต อปฺปมตฺตา สุขิโน, ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา;

สพฺพเวรภยาตีตา, สพฺพทุกฺขํ อุปจฺจคุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ;

"Vigilants et heureux, ayant atteint l'extinction dès cette vie, ils ont transcendé toutes les haines et toutes les peurs, et ont surmonté toute souffrance."

๗. จตุมหาราชสุตฺตํ

7. "Sutta des quatre grands rois"

๓๗. ‘‘อฏฺฐมิยํ, ภิกฺขเว, ปกฺขสฺส จตุนฺนํ มหาราชานํ อมจฺจา ปาริสชฺชา อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺติ – ‘กจฺจิ พหู มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. จาตุทฺทสึ, ภิกฺขเว, ปกฺขสฺส จตุนฺนํ มหาราชานํ ปุตฺตา อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺติ – ‘กจฺจิ พหู มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. ตทหุ, ภิกฺขเว, อุโปสเถ ปนฺนรเส จตฺตาโร มหาราชาโน สามญฺเญว อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺติ – ‘กจฺจิ พหู มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’’’ติ.

37. "Moines, le huitième jour de la quinzaine, les ministres et serviteurs des quatre grands rois parcourent ce monde en se demandant : 'Est-ce que beaucoup d'hommes parmi les humains se comportent bien envers leur mère, envers leur père, envers les ascètes, envers les brahmanes, respectent les aînés de la famille, observent le jour d'Uposatha, restent vigilants et accomplissent des mérites ?' Le quatorzième jour de la quinzaine, moines, les fils des quatre grands rois parcourent ce monde... Le quinzième jour, le jour d'Uposatha, les quatre grands rois eux-mêmes parcourent ce monde en se demandant : 'Est-ce que beaucoup d'hommes... accomplissent des mérites ?'"

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อปฺปกา โหนฺติ มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาราชาโน เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมาย สภาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อาโรเจนฺติ – ‘อปฺปกา โข, มาริสา, มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. เตน โข, ภิกฺขเว[Pg.142], เทวา ตาวตึสา อนตฺตมนา โหนฺติ – ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริหายิสฺสนฺติ, ปริปูริสฺสนฺติ อสุรกายา’’’ติ.

"Moines, s'il y a peu d'hommes parmi les humains qui se comportent bien envers leur mère... accomplissent des mérites, les quatre grands rois en informent les divinités Tāvatiṃsa assemblées dans la salle de Sudhammā : 'Hélas, mes seigneurs, il y a peu d'hommes parmi les humains qui se comportent bien envers leur mère... accomplissent des mérites.' À cause de cela, moines, les divinités Tāvatiṃsa sont mécontentes et disent : 'Hélas ! Les troupes divines vont diminuer et les troupes des Asuras vont se remplir !'"

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, พหู โหนฺติ มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาราชาโน เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมาย สภาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อาโรเจนฺติ – ‘พหู โข, มาริสา, มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. เตน, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ – ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูริสฺสนฺติ, ปริหายิสฺสนฺติ อสุรกายา’’’ติ.

« Si, ô moines, les êtres humains sont nombreux à être respectueux envers leur mère, respectueux envers leur père, respectueux envers les ascètes, respectueux envers les brahmanes, à honorer les aînés de la famille, à observer l'Uposatha, à pratiquer la veille de l'Uposatha et à accomplir des actes méritoires ; alors, ô moines, les Quatre Grands Rois en informent les dieux Tāvatiṃsa réunis et assemblés dans la salle de conférence Sudhamma en disant : 'Sachez, messieurs, que les êtres humains sont nombreux à être respectueux envers leur mère, envers leur père, envers les ascètes, envers les brahmanes, à honorer les aînés de la famille, à observer l'Uposatha, à pratiquer la veille de l'Uposatha et à accomplir des actes méritoires.' À cette nouvelle, ô moines, les dieux Tāvatiṃsa se réjouissent en disant : 'Certes, les rangs divins vont se remplir et les rangs des Asuras vont diminuer !' »

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

« Autrefois, ô moines, Sakka, le seigneur des dieux, voulant instruire les dieux Tāvatiṃsa, prononça ce vers en cette circonstance : »

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

« 'Le quatorzième jour, le quinzième jour, ainsi que le huitième jour de la quinzaine, et durant la quinzaine spéciale de pratique prolongée, l'homme qui me ressemble devrait observer l'Uposatha doté des huit facteurs.' »

‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถา ทุคฺคีตา น สุคีตา ทุพฺภาสิตา น สุภาสิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? สกฺโก หิ, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท อวีตราโค อวีตโทโส อวีตโมโห.

« Cependant, ô moines, ce vers a été mal chanté par Sakka, le seigneur des dieux, et non bien chanté ; il a été mal énoncé et non bien énoncé. Pour quelle raison ? Parce que Sakka, le seigneur des dieux, ô moines, n'est pas libéré de l'attachement, n'est pas libéré de l'aversion, n'est pas libéré de l'égarement. »

‘‘โย จ โข โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา พฺรหฺมจริโย กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, ตสฺส โข เอตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กลฺลํ วจนาย –

« Mais, ô moines, quant au moine qui est un Arahant, dont les souillures sont épuisées, qui a parachevé la vie sainte, fait ce qui devait être fait, déposé le fardeau, atteint son propre but, détruit les liens de l'existence et qui est libéré par la connaissance parfaite ; pour un tel moine, ô moines, il est approprié de dire : »

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

« 'Le quatorzième jour, le quinzième jour, ainsi que le huitième jour de la quinzaine, et durant la quinzaine spéciale de pratique prolongée, l'homme qui me ressemble devrait observer l'Uposatha doté des huit facteurs.' »

‘‘ตํ [Pg.143] กิสฺส เหตุ? โส หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วีตราโค วีตโทโส วีตโมโห’’ติ. สตฺตมํ.

« Pour quelle raison ? Car ce moine, ô moines, est libéré de l'attachement, libéré de l'aversion, libéré de l'égarement. » Septième discours.

๘. ทุติยจตุมหาราชสุตฺตํ

8. Deuxième discours sur les Quatre Grands Rois

๓๘. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

38. « Autrefois, ô moines, Sakka, le seigneur des dieux, voulant instruire les dieux Tāvatiṃsa, prononça ce vers en cette circonstance : »

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

« 'Le quatorzième jour, le quinzième jour, ainsi que le huitième jour de la quinzaine, et durant la quinzaine spéciale de pratique prolongée, l'homme qui me ressemble devrait observer l'Uposatha doté des huit facteurs.' »

‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถา ทุคฺคีตา น สุคีตา ทุพฺภาสิตา น สุภาสิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? สกฺโก หิ, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท อปริมุตฺโต ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, อปริมุตฺโต ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

« Cependant, ô moines, ce vers a été mal chanté par Sakka, le seigneur des dieux, et non bien chanté ; il a été mal énoncé et non bien énoncé. Pour quelle raison ? Parce que Sakka, le seigneur des dieux, ô moines, n'est pas libéré de la naissance, de la vieillesse, de la mort, des chagrins, des lamentations, des souffrances, des peines et des désespoirs ; il n'est pas libéré de la souffrance, dis-je. »

‘‘โย จ โข โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, ตสฺส โข เอตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กลฺลํ วจนาย –

« Mais, ô moines, quant au moine qui est un Arahant, dont les souillures sont épuisées, qui a parachevé la vie sainte, fait ce qui devait être fait, déposé le fardeau, atteint son propre but, détruit les liens de l'existence et qui est libéré par la connaissance parfaite ; pour un tel moine, ô moines, il est approprié de dire : »

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

« 'Le quatorzième jour, le quinzième jour, ainsi que le huitième jour de la quinzaine, et durant la quinzaine spéciale de pratique prolongée, l'homme qui me ressemble devrait observer l'Uposatha doté des huit facteurs.' »

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ? โส หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปริมุตฺโต ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ปริมุตฺโต ทุกฺขสฺมาติ วทามี’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Pour quelle raison ? Parce que ce moine, ô moines, est libéré de la naissance, de la vieillesse, de la mort, des chagrins, des lamentations, des souffrances, des peines et des désespoirs ; il est libéré de la souffrance, dis-je. » Huitième discours.

๙. สุขุมาลสุตฺตํ

9. Discours sur la Délicatesse

๓๙. ‘‘สุขุมาโล อหํ, ภิกฺขเว, ปรมสุขุมาโล อจฺจนฺตสุขุมาโล. มม สุทํ, ภิกฺขเว, ปิตุ นิเวสเน โปกฺขรณิโย การิตา โหนฺติ. เอกตฺถ สุทํ, ภิกฺขเว, อุปฺปลํ วปฺปติ, เอกตฺถ ปทุมํ, เอกตฺถ ปุณฺฑรีกํ, ยาวเทว มมตฺถาย. น โข ปนสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อกาสิกํ จนฺทนํ ธาเรมิ. กาสิกํ[Pg.144], ภิกฺขเว, สุ เม ตํ เวฐนํ โหติ, กาสิกา กญฺจุกา, กาสิกํ นิวาสนํ, กาสิโก อุตฺตราสงฺโค. รตฺตินฺทิวํ โข ปน เม สุ ตํ, ภิกฺขเว, เสตจฺฉตฺตํ ธารียติ – ‘มา นํ ผุสิ สีตํ วา อุณฺหํ วา ติณํ วา รโช วา อุสฺสาโว วา’’’ติ.

39. « J'étais délicat, ô moines, extrêmement délicat, infiniment délicat. Dans la demeure de mon père, on avait fait creuser des étangs de lotus : dans l'un, on cultivait des lotus bleus, dans un autre, des lotus roses, et dans un autre encore, des lotus blancs, uniquement pour mon plaisir. Je n'utilisais pas de santal qui ne vienne de Kāsī. Mon turban était fait d'étoffe de Kāsī, ma tunique d'étoffe de Kāsī, mon vêtement de dessous d'étoffe de Kāsī, et mon manteau d'étoffe de Kāsī. Jour et nuit, un parasol blanc était tenu au-dessus de moi afin que le froid, la chaleur, les brindilles, la poussière ou la rosée ne me touchent point. »

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, ตโย ปาสาทา อเหสุํ – เอโก เหมนฺติโก, เอโก คิมฺหิโก, เอโก วสฺสิโก. โส โข อหํ, ภิกฺขเว, วสฺสิเก ปาสาเท วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส นิปฺปุริเสหิ ตูริเยหิ ปริจารยมาโน น เหฏฺฐาปาสาทํ โอโรหามิ. ยถา โข ปน, ภิกฺขเว, อญฺเญสํ นิเวสเน ทาสกมฺมกรโปริสสฺส กณาชกํ โภชนํ ทียติ พิลงฺคทุติยํ, เอวเมวสฺสุ เม, ภิกฺขเว, ปิตุ นิเวสเน ทาสกมฺมกรโปริสสฺส สาลิมํโสทโน ทียติ.

« J'avais trois palais : l'un pour l'hiver, l'un pour l'été et l'un pour la saison des pluies. Dans le palais de la saison des pluies, je passais les quatre mois de la mousson entouré de musiciennes, sans jamais descendre du palais. Tandis que dans les maisons d'autrui, on donne aux serviteurs, aux ouvriers et aux domestiques une nourriture faite de brisures de riz accompagnée de bouillon de lie, dans la demeure de mon père, on donnait aux serviteurs, aux ouvriers et aux domestiques du riz de qualité supérieure accompagné de viande. »

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอวรูปาย อิทฺธิยา สมนฺนาคตสฺส เอวรูเปน จ สุขุมาเลน เอตทโหสิ – ‘อสฺสุตวา โข ปุถุชฺชโน อตฺตนา ชราธมฺโม สมาโน ชรํ อนตีโต ปรํ ชิณฺณํ ทิสฺวา อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อตฺตานํเยว อติสิตฺวา, อหมฺปิ โขมฺหิ ชราธมฺโม ชรํ อนตีโต. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺโม สมาโน ชรํ อนตีโต ปรํ ชิณฺณํ ทิสฺวา อฏฺฏีเยยฺยํ หราเยยฺยํ ชิคุจฺเฉยฺยํ น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขโต โย โยพฺพเน โยพฺพนมโท โส สพฺพโส ปหียิ.

« À moi, ô moines, qui étais pourvu d'une telle opulence et d'une telle délicatesse, cette pensée vint : 'L'homme du commun non instruit, bien qu'il soit lui-même sujet à la vieillesse et incapable d'y échapper, éprouve de l'ennui, de la honte et du dégoût en voyant un vieillard, oubliant sa propre condition. Moi aussi, je suis sujet à la vieillesse et incapable d'y échapper. Si, étant sujet à la vieillesse, j'éprouvais de l'ennui, de la honte et du dégoût en voyant un vieillard, cela ne me conviendrait pas.' Tandis que je considérais ainsi, ô moines, l'infatuation pour la jeunesse qui m'habitait disparut complètement.' »

‘‘อสฺสุตวา โข ปุถุชฺชโน อตฺตนา พฺยาธิธมฺโม สมาโน พฺยาธึ อนตีโต ปรํ พฺยาธิตํ ทิสฺวา อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อตฺตานํเยว อติสิตฺวา – ‘อหมฺปิ โขมฺหิ พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต, อหญฺเจว โข ปน พฺยาธิธมฺโม สมาโน พฺยาธึ อนตีโต ปรํ พฺยาธิกํ ทิสฺวา อฏฺฏีเยยฺยํ หราเยยฺยํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขโต โย อาโรคฺเย อาโรคฺยมโท โส สพฺพโส ปหียิ.

« 'L'homme du commun non instruit, bien qu'il soit lui-même sujet à la maladie et incapable d'y échapper, éprouve de l'ennui, de la honte et du dégoût en voyant un malade, oubliant sa propre condition. Moi aussi, je suis sujet à la maladie et incapable d'y échapper. Si, étant sujet à la maladie, j'éprouvais de l'ennui, de la honte et du dégoût en voyant un malade, cela ne me conviendrait pas.' Tandis que je considérais ainsi, ô moines, l'infatuation pour la santé qui m'habitait disparut complètement.' »

‘‘อสฺสุตวา โข ปุถุชฺชโน อตฺตนา มรณธมฺโม สมาโน มรณํ อนตีโต ปรํ มตํ ทิสฺวา อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อตฺตานํเยว อติสิตฺวา – ‘อหมฺปิ โขมฺหิ มรณธมฺโม, มรณํ อนตีโต, อหํ เจว โข ปน [Pg.145] มรณธมฺโม สมาโน มรณํ อนตีโต ปรํ มตํ ทิสฺวา อฏฺฏีเยยฺยํ หราเยยฺยํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขโต โย ชีวิเต ชีวิตมโท โส สพฺพโส ปหียี’’ติ.

« Un homme ordinaire non instruit, bien qu'il soit lui-même de nature à mourir et ne puisse échapper à la mort, en voyant un autre qui est mort, est troublé, éprouve de la honte et du dégoût, en oubliant sa propre condition. [Il réfléchit ainsi :] ‘Je suis moi aussi sujet à la mort, je ne peux y échapper. Bien que je sois de nature à mourir et incapable d’y échapper, si je devais être troublé, éprouver de la honte ou du dégoût en voyant un autre mort, cela ne me conviendrait pas.’ Ô moines, tandis que je réfléchissais ainsi, toute l'ivresse de la vie qui résidait en moi fut totalement abandonnée. »

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, มทา. กตเม ตโย? โยพฺพนมโท, อาโรคฺยมโท, ชีวิตมโท. โยพฺพนมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อาโรคฺยมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน…เป… ชีวิตมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ.

« Il y a, ô moines, ces trois types d'ivresse. Quels sont les trois ? L'ivresse de la jeunesse, l'ivresse de la santé et l'ivresse de la vie. Ô moines, l'homme ordinaire non instruit, enivré par l'ivresse de la jeunesse, pratique une mauvaise conduite par le corps, par la parole et par l'esprit. Ayant pratiqué une mauvaise conduite par le corps, la parole et l'esprit, à la dissolution du corps, après la mort, il renaît dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans le dénuement, en enfer. Ô moines, l'homme ordinaire non instruit, enivré par l'ivresse de la santé... (le texte suit le même schéma)... Ô moines, l'homme ordinaire non instruit, enivré par l'ivresse de la vie, pratique une mauvaise conduite par le corps, la parole et l'esprit. Ayant pratiqué une mauvaise conduite par le corps, la parole et l'esprit, à la dissolution du corps, après la mort, il renaît dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans le dénuement, en enfer. »

‘‘โยพฺพนมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อาโรคฺยมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… ชีวิตมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตตี’’ติ.

« Ô moines, un moine enivré par l'ivresse de la jeunesse renonce à l'entraînement et retourne à la vie inférieure. Ô moines, un moine enivré par l'ivresse de la santé... (le texte suit le même schéma)... Ô moines, un moine enivré par l'ivresse de la vie renonce à l'entraînement et retourne à la vie inférieure. »

‘‘พฺยาธิธมฺมา ชราธมฺมา, อโถ มรณธมฺมิโน;

ยถาธมฺมา ตถาสนฺตา, ชิคุจฺฉนฺติ ปุถุชฺชนา.

« Les hommes ordinaires, bien qu'étant eux-mêmes de nature à tomber malades, à vieillir et à mourir, éprouvent du dégoût [en voyant les autres dans cet état], alors que telle est leur propre condition. »

‘‘อหญฺเจ ตํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, เอวํธมฺเมสุ ปาณิสุ;

น เมตํ ปติรูปสฺส, มม เอวํ วิหาริโน.

« Si je devais éprouver du dégoût envers les êtres ayant une telle nature, cela ne conviendrait pas à celui que je suis et qui vit ainsi. »

‘‘โสหํ เอวํ วิหรนฺโต, ญตฺวา ธมฺมํ นิรูปธึ;

อาโรคฺเย โยพฺพนสฺมิญฺจ, ชีวิตสฺมิญฺจ เย มทา.

« Vivant ainsi, ayant réalisé l’état sans attachement (le Nibbāna), je discerne les ivresses qui résident dans la santé, la jeunesse et la vie. »

‘‘สพฺเพ มเท อภิโภสฺมิ, เนกฺขมฺเม ทฏฺฐุ เขมตํ;

ตสฺส เม อหุ อุสฺสาโห, นิพฺพานํ อภิปสฺสโต.

« J'ai surmonté toutes les ivresses, voyant la sécurité dans le renoncement ; un grand effort est né en moi qui contemple le Nibbāna. »

‘‘นาหํ ภพฺโพ เอตรหิ, กามานิ ปฏิเสวิตุํ;

อนิวตฺติ ภวิสฺสามิ, พฺรหฺมจริยปรายโณ’’ติ. นวมํ;

« Je ne suis plus capable désormais de m'adonner aux plaisirs des sens ; je ne reviendrai pas en arrière, étant totalement dévoué à la vie sainte. »

๑๐. อาธิปเตยฺยสุตฺตํ

10. Le Discours sur la Suprématie

๔๐. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.146], ภิกฺขเว, อาธิปเตยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? อตฺตาธิปเตยฺยํ, โลกาธิปเตยฺยํ, ธมฺมาธิปเตยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺตาธิปเตยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข ปนาหํ จีวรเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. น ปิณฺฑปาตเหตุ, น เสนาสนเหตุ, น อิติภวาภวเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต. อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถาติ. อหญฺเจว โข ปน ยาทิสเก กาเม โอหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต ตาทิสเก วา กาเม ปริเยเสยฺยํ ตโต วา ปาปิฏฺฐตเร, น เมตํ ปติรูป’นฺติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ ภวิสฺสติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ. โส อตฺตานํเยว อธิปตึ กริตฺวา อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ, สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตฺตาธิปเตยฺยํ.

40. « Ô moines, il y a ces trois principes de suprématie. Quels sont les trois ? La suprématie de soi-même, la suprématie du monde et la suprématie du Dhamma. Et qu’est-ce, ô moines, que la suprématie de soi-même ? Ici, ô moines, un moine retiré dans la forêt, au pied d'un arbre ou dans une demeure vide, réfléchit ainsi : ‘Ce n'est certes pas pour des vêtements, pour de la nourriture, pour un logement, ni pour obtenir un quelconque devenir que j'ai quitté la vie de famille pour la vie sans foyer. Mais je suis accablé par la naissance, la vieillesse, la mort, par les chagrins, les lamentations, les douleurs physiques, les souffrances morales et les désespoirs ; je suis plongé dans la souffrance, assailli par la souffrance. Peut-être qu’un terme à toute cette masse de souffrance pourrait être connu. Si, après avoir abandonné de tels plaisirs des sens pour entrer dans la vie sans foyer, je devais rechercher ces mêmes plaisirs ou d’autres plus vils encore, cela ne me conviendrait pas.’ Il réfléchit alors ainsi : ‘Mon énergie sera fermement mobilisée sans relâche, ma pleine conscience sera établie sans confusion, mon corps sera calme et apaisé, mon esprit sera concentré et unifié.’ En faisant de lui-même son propre maître, il abandonne ce qui est malfaisant, développe ce qui est bénéfique, délaisse ce qui est blâmable, cultive ce qui est irréprochable et se conduit avec pureté. C’est cela, ô moines, que l’on appelle la suprématie de soi-même. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โลกาธิปเตยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข ปนาหํ จีวรเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. น ปิณฺฑปาตเหตุ, น เสนาสนเหตุ, น อิติภวาภวเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต. อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ. อหญฺเจว โข ปน เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กามวิตกฺกํ วา วิตกฺเกยฺยํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ วา วิตกฺเกยฺยํ, วิหึสาวิตกฺกํ วา วิตกฺเกยฺยํ, มหา โข ปนายํ โลกสนฺนิวาโส. มหนฺตสฺมึ โข ปน โลกสนฺนิวาเส สนฺติ สมณพฺราหฺมณา อิทฺธิมนฺโต ทิพฺพจกฺขุกา ปรจิตฺตวิทุโน. เต ทูรโตปิ ปสฺสนฺติ, อาสนฺนาปิ น ทิสฺสนฺติ, เจตสาปิ จิตฺตํ ปชานนฺติ. เตปิ มํ เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘ปสฺสถ, โภ, อิมํ กุลปุตฺตํ [Pg.147] สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน โวกิณฺโณ วิหรติ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหี’ติ. เทวตาปิ โข สนฺติ อิทฺธิมนฺตินิโย ทิพฺพจกฺขุกา ปรจิตฺตวิทุนิโย. ตา ทูรโตปิ ปสฺสนฺติ, อาสนฺนาปิ น ทิสฺสนฺติ, เจตสาปิ จิตฺตํ ชานนฺติ. ตาปิ มํ เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘ปสฺสถ, โภ, อิมํ กุลปุตฺตํ สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน โวกิณฺโณ วิหรติ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหี’ติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ ภวิสฺสติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ. โส โลกํเยว อธิปตึ กริตฺวา อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ, สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โลกาธิปเตยฺยํ.

« Et qu’est-ce, ô moines, que la suprématie du monde ? Ici, ô moines, un moine retiré dans la forêt, au pied d'un arbre ou dans une demeure vide, réfléchit ainsi : ‘Ce n'est certes pas pour des vêtements... (le texte suit le même schéma)... Peut-être qu’un terme à toute cette masse de souffrance pourrait être connu. Si, étant ainsi entré dans la vie sainte, je devais entretenir des pensées de plaisir sensuel, de malveillance ou de cruauté, [je devrais me souvenir que] le monde est vaste. Dans ce vaste monde, il y a des ascètes et des brahmanes dotés de pouvoirs, ayant l'œil divin et capables de lire dans l'esprit d'autrui. Ils voient de loin, bien qu'ils ne soient pas vus de près, et ils connaissent les pensées par leur propre esprit. Ils pourraient me juger ainsi : « Voyez cet homme de bonne famille qui, bien qu’ayant quitté par foi la vie de famille pour la vie sans foyer, vit mêlé à de mauvaises pensées malfaisantes. » Il y a aussi des divinités puissantes, dotées de l'œil divin et capables de lire dans l'esprit d'autrui... Elles pourraient aussi me juger ainsi : « Voyez cet homme de bonne famille... »’. Il réfléchit alors ainsi : ‘Mon énergie sera fermement mobilisée sans relâche, ma pleine conscience sera établie sans confusion, mon corps sera calme et apaisé, mon esprit sera concentré et unifié.’ En prenant le monde comme témoin et autorité, il abandonne ce qui est malfaisant, développe ce qui est bénéfique, délaisse ce qui est blâmable, cultive ce qui est irréprochable et se conduit avec pureté. C’est cela, ô moines, que l’on appelle la suprématie du monde. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธมฺมาธิปเตยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข ปนาหํ จีวรเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. น ปิณฺฑปาตเหตุ, น เสนาสนเหตุ, น อิติภวาภวเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต. อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถาติ. สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ. สนฺติ โข ปน เม สพฺรหฺมจารี ชานํ ปสฺสํ วิหรนฺติ. อหญฺเจว โข ปน เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิโต สมาโน กุสีโต วิหเรยฺยํ ปมตฺโต, น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ ภวิสฺสติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ. โส ธมฺมํเยว อธิปตึ กริตฺวา อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ, สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺมาธิปเตยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อาธิปเตยฺยานี’’ติ.

« Et qu'est-ce, moines, que la suprématie du Dhamma ? Ici, moines, un moine s'étant rendu dans une forêt, au pied d'un arbre ou dans une demeure solitaire, réfléchit ainsi : 'Ce n'est certes pas pour obtenir des robes, de la nourriture, un logement, ou pour tel ou tel devenir que je suis passé de la vie de foyer à la vie sans foyer. Mais au contraire, je suis assailli par la naissance, la vieillesse, la mort, par les chagrins, les lamentations, les douleurs, les peines et les désespoirs ; je suis plongé dans la souffrance, accablé par la souffrance. Puisse la fin de toute cette masse de souffrance être connue ! Le Dhamma est bien exposé par le Béni, visible par soi-même, intemporel, invitant à venir voir, menant au but, et devant être réalisé individuellement par les sages. Or, il y a mes compagnons de vie sainte qui vivent en sachant et en voyant ce Dhamma. Si moi, étant entré dans ce Dhamma-Vinaya si bien exposé, je devais demeurer paresseux et négligent, cela ne serait pas digne de ma part.' Il réfléchit ainsi : 'Mon énergie sera fermement mobilisée, sans relâchement ; ma pleine conscience sera établie, sans confusion ; mon corps sera calme, sans agitation ; mon esprit sera concentré et unifié.' Ainsi, faisant du Dhamma sa suprématie, il abandonne ce qui est malsain, développe ce qui est sain, abandonne ce qui est blâmable, développe ce qui est irréprochable, et se conduit avec pureté. C’est cela, moines, qu’on appelle la suprématie du Dhamma. Telles sont, moines, les trois suprématies. »

‘‘นตฺถิ โลเก รโห นาม, ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต;

อตฺตา เต ปุริส ชานาติ, สจฺจํ วา ยทิ วา มุสา.

« Il n'existe en ce monde aucun lieu secret pour celui qui commet une mauvaise action ; ton propre cœur, ô homme, sait si c'est vrai ou faux. »

‘‘กลฺยาณํ [Pg.148] วต โภ สกฺขิ, อตฺตานํ อติมญฺญสิ;

โย สนฺตํ อตฺตนิ ปาปํ, อตฺตานํ ปริคูหสิ.

« Hélas, mon ami, tu te considères comme ton propre témoin de bien alors que tu caches en toi le mal qui y réside. »

‘‘ปสฺสนฺติ เทวา จ ตถาคตา จ,โลกสฺมึ พาลํ วิสมํ จรนฺตํ;

ตสฺมา หิ อตฺตาธิปเตยฺยโก จ,โลกาธิโป จ นิปโก จ ฌายี.

« Les dévas et les Tathāgatas voient le sot qui se conduit de manière inique dans le monde ; c'est pourquoi, le sage méditant, ayant pour suprématies lui-même et le monde, »

‘‘ธมฺมาธิโป จ อนุธมฺมจารี,น หียติ สจฺจปรกฺกโม มุนิ;

ปสยฺห มารํ อภิภุยฺย อนฺตกํ,โย จ ผุสี ชาติกฺขยํ ปธานวา;

โส ตาทิโส โลกวิทู สุเมโธ,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อตมฺมโย มุนี’’ติ. ทสมํ;

« ayant pour suprématie le Dhamma et pratiquant conformément au Dhamma, le sage à l'effort sincère ne décline pas. Ayant dompté Māra et vaincu le destructeur, celui qui, par son effort, a atteint la fin de la naissance ; un tel être, connaisseur du monde et doté d'une grande sagesse, est un sage qui ne s'attache à aucun phénomène et ne déchoit jamais. » (Dixième discours)

เทวทูตวคฺโค จตุตฺโถ.

Le quatrième chapitre, celui des Messagers Divins (Devadūtavagga), est achevé.

ตสฺสุทฺทานํ –

En voici le sommaire :

พฺรหฺม อานนฺท สาริปุตฺโต, นิทานํ หตฺถเกน จ;

ทูตา ทุเว จ ราชาโน, สุขุมาลาธิปเตยฺเยน จาติ.

Brahma, Ānanda, Sāriputta, Nidāna, Hatthaka, les Messagers, les deux Rois, Sukhumāla et la Suprématie.

๕. จูฬวคฺโค

5. Le Petit Chapitre (Cūḷavagga)

๑. สมฺมุขีภาวสุตฺตํ

1. Discours sur la Présence (Sammukhībhāvasutta)

๔๑. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสํ ติณฺณํ? สทฺธาย, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. เทยฺยธมฺมสฺส, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. ทกฺขิเณยฺยานํ, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ปฐมํ.

41. « Moines, par la présence de trois choses, un fils de bonne famille pourvu de foi produit un grand mérite. Quelles sont ces trois choses ? Par la présence de la foi, moines, un fils de bonne famille pourvu de foi produit un grand mérite. Par la présence d'un objet de don, moines, un fils de bonne famille pourvu de foi produit un grand mérite. Par la présence de personnes dignes de dons, moines, un fils de bonne famille pourvu de foi produit un grand mérite. C'est par la présence de ces trois choses, moines, qu'un fils de bonne famille pourvu de foi produit un grand mérite. » Premier discours.

๒. ติฐานสุตฺตํ

2. Discours sur les Trois Points (Tiṭhānasutta)

๔๒. ‘‘ตีหิ[Pg.149], ภิกฺขเว, ฐาเนหิ สทฺโธ ปสนฺโน เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? สีลวนฺตานํ ทสฺสนกาโม โหติ, สทฺธมฺมํ โสตุกาโม โหติ, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ฐาเนหิ สทฺโธ ปสนฺโน เวทิตพฺโพ’’.

42. « Moines, on reconnaît un homme de foi par trois points. Quels sont ces trois ? Il désire voir les personnes vertueuses ; il désire entendre le Noble Dhamma ; il vit dans son foyer avec un esprit libre de la souillure de l'avarice, pratiquant la générosité, les mains prêtes à donner, aimant le renoncement, ouvert aux sollicitations et se plaisant à partager ses dons. C’est par ces trois points, moines, qu’on reconnaît un homme de foi. »

‘‘ทสฺสนกาโม สีลวตํ, สทฺธมฺมํ โสตุมิจฺฉติ;

วินเย มจฺเฉรมลํ, ส เว สทฺโธติ วุจฺจตี’’ติ. ทุติยํ;

« Désireux de voir les vertueux, voulant entendre le Noble Dhamma, il élimine la souillure de l'avarice ; celui-là est véritablement appelé un homme de foi. » Deuxième discours.

๓. อตฺถวสสุตฺตํ

3. Discours sur les Avantages (Atthavasasutta)

๔๓. ‘‘ตโย, ภิกฺขเว, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุํ. กตเม ตโย? โย ธมฺมํ เทเสติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย ธมฺมํ สุณาติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย เจว ธมฺมํ เทเสติ โย จ ธมฺมํ สุณาติ อุโภ อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน จ โหนฺติ ธมฺมปฺปฏิสํเวทิโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อตฺถวเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุ’’นฺติ. ตติยํ.

43. « Moines, en considérant trois avantages, il convient d'enseigner le Dhamma aux autres. Quels sont ces trois ? Celui qui enseigne le Dhamma pénètre le sens et pénètre le texte. Celui qui écoute le Dhamma pénètre le sens et pénètre le texte. Tant celui qui enseigne le Dhamma que celui qui l'écoute pénètrent tous deux le sens et le texte. C’est en considérant ces trois avantages, moines, qu'il convient d'enseigner le Dhamma aux autres. » Troisième discours.

๔. กถาปวตฺติสุตฺตํ

4. Discours sur le Déroulement de la Parole (Kathāpavattisutta)

๔๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ กถา ปวตฺตินี โหติ. กตเมหิ ตีหิ? โย ธมฺมํ เทเสติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย ธมฺมํ สุณาติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย เจว ธมฺมํ เทเสติ โย จ ธมฺมํ สุณาติ อุโภ อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน จ โหนฺติ ธมฺมปฺปฏิสํเวทิโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ฐาเนหิ กถา ปวตฺตินี โหตี’’ติ. จตุตฺถํ.

44. « Moines, c'est par trois conditions que la parole se déploie. Quelles sont ces trois ? Celui qui enseigne le Dhamma pénètre le sens et pénètre le texte. Celui qui écoute le Dhamma pénètre le sens et pénètre le texte. Tant celui qui enseigne le Dhamma que celui qui l'écoute pénètrent tous deux le sens et le texte. C’est par ces trois conditions, moines, qu’on appelle le déploiement de la parole. » Quatrième discours.

๕. ปณฺฑิตสุตฺตํ

5. Discours sur le Sage (Paṇḍitasutta)

๔๕. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตปญฺญตฺตานิ สปฺปุริสปญฺญตฺตานิ. กตมานิ ตีณิ? ทานํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตปญฺญตฺตํ สปฺปุริสปญฺญตฺตํ. ปพฺพชฺชา, ภิกฺขเว[Pg.150], ปณฺฑิตปญฺญตฺตา สปฺปุริสปญฺญตฺตา. มาตาปิตูนํ, ภิกฺขเว, อุปฏฺฐานํ ปณฺฑิตปญฺญตฺตํ สปฺปุริสปญฺญตฺตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตปญฺญตฺตานิ สปฺปุริสปญฺญตฺตานี’’ติ.

45. « Moines, ces trois choses sont prescrites par les sages, prescrites par les hommes de bien. Quelles sont ces trois ? Le don, moines, est prescrit par les sages et par les hommes de bien. La vie monastique, moines, est prescrite par les sages et par les hommes de bien. Le service envers les parents, moines, est prescrit par les sages et par les hommes de bien. Telles sont, moines, les trois choses prescrites par les sages et par les hommes de bien. »

‘‘สพฺภิ ทานํ อุปญฺญตฺตํ, อหึสา สํยโม ทโม;

มาตาปิตุ อุปฏฺฐานํ, สนฺตานํ พฺรหฺมจารินํ.

« Le don a été prescrit par les hommes de bien, ainsi que la non-violence, la retenue et la maîtrise de soi ; de même que le service envers les parents pour les êtres paisibles qui mènent la vie sainte. »

‘‘สตํ เอตานิ ฐานานิ, ยานิ เสเวถ ปณฺฑิโต;

อริโย ทสฺสนสมฺปนฺโน, ส โลกํ ภชเต สิว’’นฺติ. ปญฺจมํ;

« Telles sont les pratiques des gens de bien que le sage devrait cultiver ; noble et doté d'une vision parfaite, il s'attache au monde céleste et paisible. » Cinquième discours.

๖. สีลวนฺตสุตฺตํ

6. Discours sur les Vertueux (Sīlavantasutta)

๔๖. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. ตตฺถ มนุสฺสา ตีหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. กตเมหิ ตีหิ? กาเยน, วาจาย, มนสา. ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. ตตฺถ มนุสฺสา อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

46. « Moines, partout où des moines vertueux résident en dépendant d'un village ou d'un bourg, les gens y produisent un grand mérite de trois manières. Quelles sont ces trois ? Par le corps, par la parole et par l'esprit. Partout où des moines vertueux résident en dépendant d'un village ou d'un bourg, moines, les gens y produisent un grand mérite par ces trois manières. » Sixième discours.

๗. สงฺขตลกฺขณสุตฺตํ

7. Discours sur les Caractéristiques du Conditionné (Saṅkhatalakkhaṇasutta)

๔๗. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานิ. กตมานิ ตีณิ? อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานี’’ติ. สตฺตมํ.

47. « Moines, il y a ces trois caractéristiques du conditionné. Quelles sont ces trois ? L'apparition est discernée, la disparition est discernée, et l'altération de ce qui subsiste est discernée. Telles sont, moines, les trois caractéristiques du conditionné. » Septième sutta.

๘. อสงฺขตลกฺขณสุตฺตํ

8. Sutta sur les caractéristiques du non-conditionné

๔๘. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อสงฺขตสฺส อสงฺขตลกฺขณานิ. กตมานิ ตีณิ? น อุปฺปาโท ปญฺญายติ, น วโย ปญฺญายติ, น ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อสงฺขตสฺส อสงฺขตลกฺขณานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

48. « Moines, il y a ces trois caractéristiques du non-conditionné. Quelles sont ces trois ? L'apparition n'est pas discernée, la disparition n'est pas discernée, et l'altération de ce qui subsiste n'est pas discernée. Telles sont, moines, les trois caractéristiques du non-conditionné. » Huitième sutta.

๙. ปพฺพตราชสุตฺตํ

9. Sutta sur le roi des montagnes

๔๙. ‘‘หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ. กตมาหิ ตีหิ? สาขาปตฺตปลาเสน วฑฺฒนฺติ, ตจปปฏิกาย วฑฺฒนฺติ[Pg.151], เผคฺคุสาเรน วฑฺฒนฺติ. หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา อิมาหิ ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ.

49. « Moines, s'appuyant sur l'Himalaya, le roi des montagnes, les grands arbres croissent selon trois types de croissance. Selon quelles trois ? Ils croissent par les branches, les feuilles et le feuillage ; ils croissent par l'écorce et le liber ; ils croissent par l'aubier et le cœur. Moines, s'appuyant sur l'Himalaya, le roi des montagnes, les grands arbres croissent selon ces trois types de croissance. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สทฺธํ กุลปตึ นิสฺสาย อนฺโต ชโน ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒติ. กตมาหิ ตีหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ. สทฺธํ, ภิกฺขเว, กุลปตึ นิสฺสาย อนฺโต ชโน อิมาหิ ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒตี’’ติ.

« De la même manière, moines, s'appuyant sur un chef de famille doté de foi, les gens de sa maison croissent selon trois types de croissance. Selon quelles trois ? Ils croissent en foi, ils croissent en vertu et ils croissent en sagesse. Moines, s'appuyant sur un chef de famille doté de foi, les gens de sa maison croissent selon ces trois types de croissance. »

‘‘ยถาปิ ปพฺพโต เสโล, อรญฺญสฺมึ พฺรหาวเน;

ตํ รุกฺขา อุปนิสฺสาย, วฑฺฒนฺเต เต วนปฺปตี.

« Tout comme une montagne rocheuse située dans une vaste forêt sauvage, les arbres qui s'appuient sur elle, ces seigneurs de la forêt, croissent. »

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺนํ, สทฺธํ กุลปตึ อิธ;

อุปนิสฺสาย วฑฺฒนฺติ, ปุตฺตทารา จ พนฺธวา;

อมจฺจา ญาติสงฺฆา จ, เย จสฺส อนุชีวิโน.

« De même, ici-bas, s'appuyant sur un chef de famille vertueux et doté de foi, croissent ses enfants et son épouse, ses parents, ses amis, ses proches et tous ceux qui dépendent de lui. »

‘‘ตฺยาสฺส สีลวโต สีลํ, จาคํ สุจริตานิ จ;

ปสฺสมานานุกุพฺพนฺติ, อตฺตมตฺถํ วิจกฺขณา.

« Voyant la vertu de cet homme vertueux, sa générosité et ses bonnes actions, ceux qui sont clairvoyants quant à leur propre intérêt l'imitent. »

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, มคฺคํ สุคติคามินํ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. นวมํ;

« Ayant pratiqué ici-bas le Dhamma, le chemin menant vers une heureuse destination, ils se réjouissent dans le monde céleste, comblés de bonheur et de plaisirs. » Neuvième sutta.

๑๐. อาตปฺปกรณียสุตฺตํ

10. Sutta sur l'effort à accomplir

๕๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ อาตปฺปํ กรณียํ. กตเมหิ ตีหิ? อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย อาตปฺปํ กรณียํ, อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย อาตปฺปํ กรณียํ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสนาย อาตปฺปํ กรณียํ. อิเมหิ ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ อาตปฺปํ กรณียํ.

50. « Moines, l'effort doit être accompli dans trois cas. Dans quels trois ? L'effort doit être accompli pour la non-apparition des états malsains et mauvais non encore apparus ; l'effort doit être accompli pour l'apparition des états sains non encore apparus ; l'effort doit être accompli pour endurer les sensations corporelles douloureuses, intenses, rudes, cuisantes, déplaisantes, désagréables et mortelles qui sont apparues. Dans ces trois cas, moines, l'effort doit être accompli. »

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย อาตปฺปํ กโรติ, อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย อาตปฺปํ กโรติ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสนาย อาตปฺปํ [Pg.152] กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาตาปี นิปโก สโต สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’ติ. ทสมํ.

« Lorsque, moines, un moine déploie son effort pour la non-apparition des états malsains et mauvais non encore apparus, pour l'apparition des états sains non encore apparus, et pour endurer les sensations corporelles douloureuses, intenses, rudes, cuisantes, déplaisantes, désagréables et mortelles qui sont apparues, ce moine est alors appelé, moines, un moine ardent, prudent et attentif, œuvrant droitement pour mettre fin à la souffrance. » Dixième sutta.

๑๑. มหาโจรสุตฺตํ

11. Sutta sur le grand voleur

๕๑. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ, นิลฺโลปมฺปิ หรติ, เอกาคาริกมฺปิ กโรติ, ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต จ โหติ, คหนนิสฺสิโต จ โหติ, พลวนิสฺสิโต จ โหติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร นทีวิทุคฺคํ วา นิสฺสิโต โหติ ปพฺพตวิสมํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ.

51. « Moines, doté de trois caractéristiques, un grand voleur commet des cambriolages, pratique le pillage, dévalise des maisons isolées et se tient en embuscade sur les chemins. Quelles sont ces trois ? Ici, moines, un grand voleur s'appuie sur un terrain accidenté, s'appuie sur des fourrés épais et s'appuie sur les puissants. Et comment, moines, un grand voleur s'appuie-t-il sur un terrain accidenté ? Ici, moines, un grand voleur s'appuie soit sur un passage de rivière difficile d'accès, soit sur les escarpements d'une montagne. C'est ainsi, moines, qu'un grand voleur s'appuie sur un terrain accidenté. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ติณคหนํ วา นิสฺสิโต โหติ, รุกฺขคหนํ วา โรธํ วา มหาวนสณฺฑํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ.

« Et comment, moines, un grand voleur s'appuie-t-il sur des fourrés épais ? Ici, moines, un grand voleur s'appuie soit sur un fourré d'herbes hautes, soit sur un fourré d'arbres, soit sur un buisson impénétrable ou une vaste forêt. C'est ainsi, moines, qu'un grand voleur s'appuie sur des fourrés épais. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยาสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ, นิลฺโลปมฺปิ หรติ, เอกาคาริกมฺปิ กโรติ, ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ.

« Et comment, moines, un grand voleur s'appuie-t-il sur les puissants ? Ici, moines, un grand voleur s'appuie sur les rois ou sur les grands ministres du roi. Il pense ainsi : "Si quelqu'un m'accuse de quoi que ce soit, ces rois ou ces grands ministres du roi plaideront ma cause en ma faveur." Si quelqu'un l'accuse, ces rois ou ces grands ministres du roi plaident effectivement sa cause en sa faveur. C'est ainsi, moines, qu'un grand voleur s'appuie sur les puissants. Doté de ces trois caractéristiques, moines, un grand voleur commet des cambriolages, pratique le pillage, dévalise des maisons isolées et se tient en embuscade sur les chemins. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต จ โหติ คหนนิสฺสิโต จ พลวนิสฺสิโต จ.

« De la même manière, moines, doté de trois caractéristiques, un mauvais moine se conduit comme un homme dégradé et ruiné ; il est blâmable, sujet aux reproches des sages, et engendre beaucoup de démérite. Quelles sont ces trois ? Ici, moines, un mauvais moine s'appuie sur l'accidenté, s'appuie sur les fourrés épais et s'appuie sur les puissants. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสเมน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน วจีกมฺเมน [Pg.153] สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ.

« Et comment, moines, un mauvais moine s'appuie-t-il sur l'accidenté ? Ici, moines, un mauvais moine est doté d'actions corporelles malhonnêtes, doté de paroles malhonnêtes et doté d'actions mentales malhonnêtes. C'est ainsi, moines, qu'un mauvais moine s'appuie sur l'accidenté. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ.

« Et comment, moines, un mauvais moine s'appuie-t-il sur des fourrés épais ? Ici, moines, un mauvais moine a des vues fausses, il est doté d'une vue extrémiste. C'est ainsi, moines, qu'un mauvais moine s'appuie sur des fourrés épais. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยาสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. เอกาทสมํ.

« Et comment, moines, un mauvais moine est-il appuyé par les puissants ? Ici, moines, un mauvais moine s'appuie sur le roi ou sur les hauts fonctionnaires royaux. Il pense ainsi : “Si quelqu'un me dit quoi que ce soit [pour me blâmer], ces rois ou ces hauts fonctionnaires royaux me défendront en plaidant ma cause.” Si quelqu'un lui dit quelque chose, ces rois ou ces hauts fonctionnaires royaux prennent sa défense en plaidant sa cause. C'est ainsi, moines, qu'un mauvais moine est appuyé par les puissants. Pourvu de ces trois caractéristiques, moines, un mauvais moine se conduit comme quelqu'un de déraciné et de corrompu ; il est blâmable, sujet aux reproches des sages, et il engendre beaucoup de démérite. » Onzième [discours].

จูฬวคฺโค ปญฺจโม.

Cinquième chapitre : Le Petit Chapitre (Cūḷavagga).

ตสฺสุทฺทานํ –

En voici le sommaire :

สมฺมุขี ฐานตฺถวสํ, ปวตฺติ ปณฺฑิต สีลวํ;

สงฺขตํ ปพฺพตาตปฺปํ, มหาโจเรเนกาทสาติ.

[Les discours sur] la présence, l'état, l'existence, celui qui prêche à autrui, le sage, la vertu, le conditionné, la montagne, l'ardeur, et le grand voleur — tels sont les onze.

ปฐโม ปณฺณาสโก สมตฺโต.

La première cinquantaine (Paṭhamapaṇṇāsaka) est terminée.

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. Deuxième cinquantaine (Dutiyapaṇṇāsaka).

(๖) ๑. พฺราหฺมณวคฺโค

(6) 1. Chapitre des Brahmanes (Brāhmaṇavagga).

๑. ปฐมทฺเวพฺราหฺมณสุตฺตํ

1. Premier discours sur les deux brahmanes (Paṭhamadvebrāhmaṇasutta).

๕๒. อถ [Pg.154] โข ทฺเว พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต พฺราหฺมณา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จมฺหา อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. โอวทตุ โน ภวํ โคตโม, อนุสาสตุ โน ภวํ โคตโม ยํ อมฺหากํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

52. Alors, deux brahmanes, vieux, âgés, avancés en âge, ayant atteint le terme de leur vie, âgés de cent vingt ans depuis leur naissance, s'approchèrent du Béni. Après s'être approchés, ils échangèrent des salutations amicales avec le Béni. Après avoir conclu cet échange de paroles aimables et mémorables, ils s'assirent à l'écart. Assis à l'écart, ces brahmanes dirent au Béni : « Maître Gotama, nous sommes des brahmanes vieux, âgés, avancés en âge, ayant atteint le terme de notre vie, âgés de cent vingt ans depuis notre naissance. Pourtant, nous n'avons pas accompli d'actions nobles, nous n'avons pas accompli d'actions méritoires, nous n'avons pas créé de refuge contre la peur [des mauvaises destinées]. Que le vénérable Gotama nous exhorte, que le vénérable Gotama nous instruise de ce qui sera pour notre bien et notre bonheur pour longtemps. »

‘‘ตคฺฆ ตุมฺเห, พฺราหฺมณา, ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จตฺถ อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. อุปนียติ โข อยํ, พฺราหฺมณา, โลโก ชราย พฺยาธินา มรเณน. เอวํ อุปนียมาเน โข, พฺราหฺมณา, โลเก ชราย พฺยาธินา มรเณน, โย อิธ กาเยน สํยโม วาจาย สํยโม มนสา สํยโม, ตํ ตสฺส เปตสฺส ตาณญฺจ เลณญฺจ ทีปญฺจ สรณญฺจ ปรายณญฺจา’’ติ.

« Certes, brahmanes, vous êtes vieux, âgés, avancés en âge, ayant atteint le terme de votre vie, âgés de cent vingt ans depuis votre naissance ; et pourtant, vous n'avez pas accompli d'actions nobles, vous n'avez pas accompli d'actions méritoires, vous n'avez pas créé de refuge contre la peur. Brahmanes, ce monde est entraîné par la vieillesse, la maladie et la mort. Alors que le monde est ainsi entraîné par la vieillesse, la maladie et la mort, la retenue du corps, la retenue de la parole et la retenue de l'esprit pratiquées ici-bas constituent une protection, un abri, une île, un refuge et un recours pour celui qui est passé dans l'autre monde. »

‘‘อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ,ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ.

« La vie est emportée, la durée de l'existence est brève. Pour celui qui est entraîné par la vieillesse, il n'y a point de protection. Voyant ce danger dans la mort, on devrait accomplir des mérites qui apportent le bonheur. »

‘‘โยธ กาเยน สํยโม, วาจาย อุท เจตสา;

ตํ ตสฺส เปตสฺส สุขาย โหติ,ยํ ชีวมาโน ปกโรติ ปุญฺญ’’นฺติ. ปฐมํ;

« La retenue exercée ici-bas par le corps, par la parole, ou encore par l'esprit, ainsi que le mérite qu'un homme accomplit de son vivant, tout cela contribue au bonheur de celui qui est passé dans l'autre monde. » Premier [discours].

๒. ทุติยทฺเวพฺราหฺมณสุตฺตํ

2. Deuxième discours sur les deux brahmanes (Dutiyadvebrāhmaṇasutta).

๕๓. อถ [Pg.155] โข ทฺเว พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต พฺราหฺมณา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จมฺหา อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. โอวทตุ โน ภวํ โคตโม, อนุสาสตุ โน ภวํ โคตโม ยํ อมฺหากํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

53. Alors, deux brahmanes, vieux, âgés, avancés en âge, ayant atteint le terme de leur vie, âgés de cent vingt ans depuis leur naissance, s'approchèrent du Béni. Après s'être approchés, ils saluèrent le Béni et s'assirent à l'écart. Assis à l'écart, ces brahmanes dirent au Béni : « Maître Gotama, nous sommes des brahmanes vieux, âgés, avancés en âge, ayant atteint le terme de notre vie, âgés de cent vingt ans depuis notre naissance. Pourtant, nous n'avons pas accompli d'actions nobles, nous n'avons pas accompli d'actions méritoires, nous n'avons pas créé de refuge contre la peur. Que le vénérable Gotama nous exhorte, que le vénérable Gotama nous instruise de ce qui sera pour notre bien et notre bonheur pour longtemps. »

‘‘ตคฺฆ ตุมฺเห, พฺราหฺมณา, ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จตฺถ อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. อาทิตฺโต โข อยํ, พฺราหฺมณา, โลโก ชราย พฺยาธินา มรเณน. เอวํ อาทิตฺเต โข, พฺราหฺมณา, โลเก ชราย พฺยาธินา มรเณน, โย อิธ กาเยน สํยโม วาจาย สํยโม มนสา สํยโม, ตํ ตสฺส เปตสฺส ตาณญฺจ เลณญฺจ ทีปญฺจ สรณญฺจ ปรายณญฺจา’’ติ.

« Certes, brahmanes, vous êtes vieux, âgés, avancés en âge, ayant atteint le terme de votre vie, âgés de cent vingt ans depuis votre naissance ; et pourtant, vous n'avez pas accompli d'actions nobles, vous n'avez pas accompli d'actions méritoires, vous n'avez pas créé de refuge contre la peur. Brahmanes, ce monde est en proie aux flammes de la vieillesse, de la maladie et de la mort. Tandis que le monde est ainsi dévoré par les flammes de la vieillesse, de la maladie et de la mort, la retenue du corps, la retenue de la parole et la retenue de l'esprit pratiquées ici-bas constituent une protection, un abri, une île, un refuge et un recours pour celui qui est passé dans l'autre monde. »

‘‘อาทิตฺตสฺมึ อคารสฺมึ, ยํ นีหรติ ภาชนํ;

ตํ ตสฺส โหติ อตฺถาย, โน จ ยํ ตตฺถ ฑยฺหติ.

« Quand une maison est en feu, l'objet que l'on en retire est celui qui s'avère utile, et non celui qui y est consumé. »

‘‘เอวํ อาทิตฺโต โข โลโก, ชราย มรเณน จ;

นีหเรเถว ทาเนน, ทินฺนํ โหติ สุนีหตํ.

« De même, le monde est en proie aux flammes de la vieillesse et de la mort. On devrait s'en prémunir par le don ; ce qui est donné est un bien mis en sûreté. »

‘‘โยธ กาเยน สํยโม, วาจาย อุท เจตสา;

ตํ ตสฺส เปตสฺส สุขาย โหติ,ยํ ชีวมาโน ปกโรติ ปุญฺญ’’นฺติ. ทุติยํ;

« La retenue exercée ici-bas par le corps, par la parole, ou encore par l'esprit, ainsi que le mérite qu'un homme accomplit de son vivant, tout cela contribue au bonheur de celui qui est passé dans l'autre monde. » Deuxième [discours].

๓. อญฺญตรพฺราหฺมณสุตฺตํ

3. Discours sur un certain brahmane (Aññatarabrāhmaṇasutta).

๕๔. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ [Pg.156] ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

54. Alors, un certain brahmane s'approcha du Béni. Après s'être approché, il échangea des salutations amicales avec le Béni... assis à l'écart, ce brahmane dit au Béni : « Maître Gotama, on dit : “Le Dhamma est visible ici et maintenant, le Dhamma est visible ici et maintenant”. De quelle manière, maître Gotama, le Dhamma est-il visible ici et maintenant, intemporel, invitant à venir voir, applicable, et devant être réalisé par les sages, chacun par soi-même ? »

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. (รตฺโต โข…เป… กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. ราเค ปหีนา เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. รตฺโต โข…เป… อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ราเค ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ.) เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

« Celui qui est passionné, brahmane, étant subjugué et l'esprit envahi par la passion, projette son propre malheur, projette le malheur d'autrui, et projette le malheur des deux à la fois ; il éprouve une douleur et une affliction mentales. Quand la passion est abandonnée, il ne projette ni son propre malheur, ni le malheur d'autrui, ni le malheur des deux à la fois ; il n'éprouve ni douleur ni affliction mentales. (Celui qui est passionné... commet des méfaits par le corps, la parole et l'esprit. Quand la passion est abandonnée, il ne commet plus de méfaits par le corps, la parole ou l'esprit. Celui qui est passionné... ne comprend pas selon la réalité son propre bien, ni le bien d'autrui, ni le bien des deux à la fois. Quand la passion est abandonnée, il comprend selon la réalité son propre bien, le bien d'autrui, et le bien des deux à la fois.) C'est ainsi, brahmane, que le Dhamma est visible ici et maintenant... »

‘‘ทุฏฺโฐ โข, พฺราหฺมณ, โทเสน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โทเส ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

« Brâhmane, celui qui est corrompu par la haine, subjugué par elle et dont l’esprit en est envahi, projette son propre préjudice, projette le préjudice d’autrui, ou projette le préjudice des deux, et il éprouve de la souffrance et du déplaisir mentaux. Lorsque la haine est abandonnée, il ne projette plus son propre préjudice, ni le préjudice d’autrui, ni le préjudice des deux, et il n'éprouve plus cette souffrance ni ce déplaisir mentaux. C’est ainsi, brâhmane, que le Dhamma est visible ici et maintenant... »

‘‘มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ[Pg.157]. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

« Brâhmane, celui qui est égaré par l’illusion, subjugué par elle et dont l’esprit en est envahi, projette son propre préjudice, projette le préjudice d’autrui, ou projette le préjudice des deux, et il éprouve de la souffrance et du déplaisir mentaux. Lorsque l’illusion est abandonnée, il ne projette plus son propre préjudice, ni le préjudice d’autrui, ni le préjudice des deux, et il n’éprouve plus de souffrance ni de déplaisir mentaux. C’est ainsi, brâhmane, que le Dhamma est visible ici et maintenant, intemporel, invitant à l’examen, digne d'être appliqué, et devant être réalisé par les sages, chacun pour soi. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ตติยํ.

« Magnifique, Maître Gotama ! Magnifique, Maître Gotama ! C'est comme si, Maître Gotama, on redressait ce qui était renversé, si on révélait ce qui était caché, si on montrait le chemin à celui qui s'était égaré, ou si on portait une lampe dans l'obscurité en se disant : “Ceux qui ont des yeux verront les formes”. De la même manière, le Dhamma a été exposé par le Vénérable Gotama de multiples façons. Je prends refuge en le Vénérable Gotama, dans le Dhamma et dans la communauté des moines. Que le Vénérable Gotama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. » Troisième sutta.

๔. ปริพฺพาชกสุตฺตํ

4. Paribbājakasutta — Sutta sur le voyageur

๕๕. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมณปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมณปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

55. Alors un certain voyageur brâhmane s’approcha du Béni. S’étant approché... s'étant assis à l'écart, ce voyageur brâhmane dit au Béni : « Maître Gotama, on dit : “le Dhamma est visible ici et maintenant, le Dhamma est visible ici et maintenant”. Dans quelle mesure, Maître Gotama, le Dhamma est-il visible ici et maintenant, intemporel, invitant à l’examen, digne d'être appliqué, et devant être réalisé par les sages, chacun pour soi ? »

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ.

« Brâhmane, celui qui est passionné par la convoitise, subjugué par elle et dont l’esprit en est envahi, projette son propre préjudice, projette le préjudice d’autrui, ou projette le préjudice des deux, et il éprouve de la souffrance et du déplaisir mentaux. Lorsque la convoitise est abandonnée, il ne projette plus son propre préjudice, ni le préjudice d’autrui, ni le préjudice des deux, et il n’éprouve plus de souffrance ni de déplaisir mentaux. »

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. ราเค ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ.

« Brâhmane, celui qui est passionné par la convoitise, subjugué par elle et dont l’esprit en est envahi, pratique l’inconduite par le corps, pratique l’inconduite par la parole et pratique l’inconduite par l’esprit. Lorsque la convoitise est abandonnée, il ne pratique plus l’inconduite par le corps, ni par la parole, ni par l’esprit. »

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ราเค ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ[Pg.158], ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

« Brâhmane, celui qui est passionné par la convoitise, subjugué par elle et dont l’esprit en est envahi, ne comprend pas tel quel son propre bien, ne comprend pas tel quel le bien d’autrui, et ne comprend pas tel quel le bien des deux. Lorsque la convoitise est abandonnée, il comprend tel quel son propre bien, il comprend tel quel le bien d’autrui, et il comprend tel quel le bien des deux. C’est ainsi, brâhmane, que le Dhamma est visible ici et maintenant... »

‘‘ทุฏฺโฐ โข, พฺราหฺมณ, โทเสน…เป… มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ.

« Brâhmane, celui qui est corrompu par la haine... celui qui est égaré par l’illusion, subjugué par elle et dont l’esprit en est envahi, projette son propre préjudice, projette le préjudice d’autrui, ou projette le préjudice des deux, et il éprouve de la souffrance et du déplaisir mentaux. Lorsque l’illusion est abandonnée, il ne projette plus son propre préjudice, ni le préjudice d’autrui, ni le préjudice des deux, et il n’éprouve plus de souffrance ni de déplaisir mentaux. »

‘‘มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต, กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โมเห ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ.

« Brâhmane, celui qui est égaré par l’illusion, subjugué par elle et dont l’esprit en est envahi, pratique l’inconduite par le corps, pratique l’inconduite par la parole et pratique l’inconduite par l’esprit. Lorsque l’illusion est abandonnée, il ne pratique plus l’inconduite par le corps, ni par la parole, ni par l’esprit. »

‘‘มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. โมเห ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

« Brâhmane, celui qui est égaré par l’illusion, subjugué par elle et dont l’esprit en est envahi, ne comprend pas tel quel son propre bien, ne comprend pas tel quel le bien d’autrui, et ne comprend pas tel quel le bien des deux. Lorsque l’illusion est abandonnée, il comprend tel quel son propre bien, il comprend tel quel le bien d’autrui, et il comprend tel quel le bien des deux. C’est ainsi, brâhmane, que le Dhamma est visible ici et maintenant, intemporel, invitant à l’examen, digne d’être appliqué, et devant être réalisé par les sages, chacun pour soi. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

« Magnifique, Maître Gotama !... Que le Vénérable Gotama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. » Quatrième sutta.

๕. นิพฺพุตสุตฺตํ

5. Nibbutasutta — Sutta sur l'extinction

๕๖. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพาน’นฺติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ อกาลิกํ เอหิปสฺสิกํ โอปเนยฺยิกํ ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพํ วิญฺญูหี’’ติ?

56. Alors le brâhmane Jāṇussoṇi s’approcha du Béni ; s’étant approché, il salua le Béni et s’assit à l’écart. Assis à l'écart, le brâhmane Jāṇussoṇi dit au Béni : « Maître Gotama, on dit : “le Nibbāna est visible ici et maintenant, le Nibbāna est visible ici et maintenant”. Dans quelle mesure, Maître Gotama, le Nibbāna est-il visible ici et maintenant, intemporel, invitant à l’examen, digne d'être appliqué, et devant être réalisé par les sages, chacun pour soi ? »

‘‘รตฺโต [Pg.159] โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ.

« Brâhmane, celui qui est passionné par la convoitise, subjugué par elle et dont l’esprit en est envahi, projette son propre préjudice, projette le préjudice d’autrui, ou projette le préjudice des deux, et il éprouve de la souffrance et du déplaisir mentaux. Lorsque la convoitise est abandonnée, il ne projette plus son propre préjudice, ni le préjudice d’autrui, ni le préjudice des deux, et il n’éprouve plus de souffrance ni de déplaisir mentaux. C’est ainsi, brâhmane, que le Nibbāna est visible ici et maintenant. »

‘‘ทุฏฺโฐ โข, พฺราหฺมณ…เป… มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ.

« Brahmane, celui qui est égaré, celui qui est accablé par l'égarement, dont l'esprit est envahi par l'égarement, projette son propre malheur, projette le malheur d'autrui, projette le malheur de l'un et de l'autre, et il éprouve une douleur mentale et un déplaisir. Lorsque l'égarement est abandonné, il ne projette plus son propre malheur, ni le malheur d'autrui, ni le malheur de l'un et de l'autre, et il n'éprouve plus de douleur mentale ni de déplaisir. C'est ainsi, brahmane, que le Nibbāna est visible ici et maintenant. »

‘‘ยโต โข อยํ, พฺราหฺมณ, อนวเสสํ ราคกฺขยํ ปฏิสํเวเทติ, อนวเสสํ โทสกฺขยํ ปฏิสํเวเทติ, อนวเสสํ โมหกฺขยํ ปฏิสํเวเทติ; เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ อกาลิกํ เอหิปสฺสิกํ โอปเนยฺยิกํ ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพํ วิญฺญูหี’’ติ. ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

« Brahmane, dès lors que l'on fait l'expérience de la destruction totale de la concupiscence, de la destruction totale de la haine, de la destruction totale de l'égarement, c'est ainsi, brahmane, que le Nibbāna est visible ici et maintenant, immédiat, invitant à l'examen, menant au but, et devant être réalisé par les sages, chacun pour soi-même. » « Magnifique, Maître Gotama ! [...] Que Maître Gotama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. » Cinquième discours.

๖. ปโลกสุตฺตํ

6. Le Discours sur la destruction (Paloka Sutta)

๕๗. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมณมหาสาโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมณมหาสาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, ปุพฺพกานํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘ปุพฺเพ สุทํ อยํ โลโก อวีจิ มญฺเญ ผุโฏ อโหสิ มนุสฺเสหิ, กุกฺกุฏสํปาติกา คามนิคมราชธานิโย’ติ. โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ [Pg.160] อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺตี’’ติ?

57. Alors, un certain brahmane de grande fortune s'approcha du Béni [...] s'étant assis à l'écart, ce brahmane de grande fortune dit au Béni : « J'ai entendu dire, Maître Gotama, par les anciens brahmanes, des maîtres et des maîtres des maîtres d'autrefois, que jadis ce monde était, pour ainsi dire, aussi peuplé que l'enfer Avīci, et que les villages, bourgs et capitales étaient si proches qu'un coq pouvait voler de l'un à l'autre. Quelle est donc la cause, Maître Gotama, quelle est la raison pour laquelle, de nos jours, on observe une diminution des êtres humains, un dépeuplement manifeste, de sorte que les villages deviennent des non-villages, les bourgs des non-bourgs, les cités des non-cités et les contrées des non-contrées ? »

‘‘เอตรหิ, พฺราหฺมณ, มนุสฺสา อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา. เต อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา ติณฺหานิ สตฺถานิ คเหตฺวา อญฺญมญฺญํ ชีวิตา โวโรเปนฺติ, เตน พหู มนุสฺสา กาลํ กโรนฺติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺติ.

« Brahmane, de nos jours, les êtres humains sont passionnés par une convoitise illicite, dominés par une avidité déréglée et adonnés à des pratiques erronées. Étant ainsi passionnés par une convoitise illicite, dominés par une avidité déréglée et adonnés à des pratiques erronées, ils saisissent des armes tranchantes et s'entretuent ; c'est pourquoi de nombreux êtres humains périssent. Telle est, brahmane, la cause, telle est la raison pour laquelle, de nos jours, on observe une diminution des êtres humains, un dépeuplement manifeste, de sorte que les villages deviennent des non-villages, les bourgs des non-bourgs, les cités des non-cités et les contrées des non-contrées. »

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, เอตรหิ มนุสฺสา อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา. เตสํ อธมฺมราครตฺตานํ วิสมโลภาภิภูตานํ มิจฺฉาธมฺมปเรตานํ เทโว น สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺฉติ. เตน ทุพฺภิกฺขํ โหติ ทุสฺสสฺสํ เสตฏฺฐิกํ สลากาวุตฺตํ. เตน พหู มนุสฺสา กาลํ กโรนฺติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺติ.

« En outre, brahmane, de nos jours, les êtres humains sont passionnés par une convoitise illicite, dominés par une avidité déréglée et adonnés à des pratiques erronées. À cause de cela, le dieu de la pluie ne fait pas tomber de pluie de manière appropriée. Il en résulte une famine, de mauvaises récoltes, le blanchiment des tiges et une vie précaire de subsistance. C'est pourquoi de nombreux êtres humains périssent. Telle est, brahmane, la cause, telle est la raison pour laquelle, de nos jours, on observe une diminution des êtres humains, un dépeuplement manifeste, de sorte que les villages deviennent des non-villages, les bourgs des non-bourgs, les cités des non-cités et les contrées des non-contrées. »

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, เอตรหิ มนุสฺสา อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา. เตสํ อธมฺมราครตฺตานํ วิสมโลภาภิภูตานํ มิจฺฉาธมฺมปเรตานํ ยกฺขา วาเฬ อมนุสฺเส โอสฺสชฺชนฺติ, เตน พหู มนุสฺสา กาลํ กโรนฺติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺตี’’ติ.

« En outre, brahmane, de nos jours, les êtres humains sont passionnés par une convoitise illicite, dominés par une avidité déréglée et adonnés à des pratiques erronées. À cause de cela, les esprits (yakkha) lâchent des êtres non-humains féroces ; c'est pourquoi de nombreux êtres humains périssent. Telle est, brahmane, la cause, telle est la raison pour laquelle, de nos jours, on observe une diminution des êtres humains, un dépeuplement manifeste, de sorte que les villages deviennent des non-villages, les bourgs des non-bourgs, les cités des non-cités et les contrées des non-contrées. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

« Magnifique, Maître Gotama ! [...] Que Maître Gotama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. » Sixième discours.

๗. วจฺฉโคตฺตสุตฺตํ

7. Le Discours à Vacchagotta (Vacchagotta Sutta)

๕๘. อถ [Pg.161] โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, สมโณ โคตโม เอวมาห – ‘มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ ทานํ ทาตพฺพํ; มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ; มยฺหเมว ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ ทินฺนํ มหปฺผลํ; มยฺหเมว สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ. เย เต, โภ โคตม, เอวมาหํสุ ‘สมโณ โคตโม เอวมาห มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ ทินฺนํ มหปฺผลํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ. กจฺจิ เต โภโต โคตมสฺส วุตฺตวาทิโน จ ภวนฺตํ โคตมํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ? อนพฺภกฺขาตุกามา หิ มยํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ.

58. Alors, le vagabond Vacchagotta s'approcha du Béni ; s'étant approché, il échangea des salutations amicales avec le Béni. Après avoir conclu cet échange de propos courtois et mémorables, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le vagabond Vacchagotta dit au Béni : « Maître Gotama, j'ai entendu dire ceci : “Le samana Gotama dit : C'est à moi seul que l'on doit faire des dons, et non à d'autres ; c'est à mes seuls disciples que l'on doit faire des dons, et non aux disciples d'autrui. Seul le don qui m'est fait porte de grands fruits, et non celui fait à d'autres. Seul le don fait à mes disciples porte de grands fruits, et non celui fait aux disciples d'autrui.” Ceux qui disent cela, Maître Gotama, rapportent-ils les paroles de Maître Gotama sans le calomnier par des mensonges ? Expliquent-ils sa doctrine conformément à la vérité, de sorte qu'aucun de leurs propos n'entraîne de critique fondée ? Car nous ne voudrions en aucun cas calomnier Maître Gotama. »

‘‘เย เต, วจฺฉ, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม เอวมาห – มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ…เป… นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ น เม เต วุตฺตวาทิโน. อพฺภาจิกฺขนฺติ จ ปน มํ อสตา อภูเตน. โย โข, วจฺฉ, ปรํ ทานํ ททนฺตํ วาเรติ โส ติณฺณํ อนฺตรายกโร โหติ, ติณฺณํ ปาริปนฺถิโก. กตเมสํ ติณฺณํ? ทายกสฺส ปุญฺญนฺตรายกโร โหติ, ปฏิคฺคาหกานํ ลาภนฺตรายกโร โหติ, ปุพฺเพว โข ปนสฺส อตฺตา ขโต จ โหติ อุปหโต จ. โย โข, วจฺฉ, ปรํ ทานํ ททนฺตํ วาเรติ โส อิเมสํ ติณฺณํ อนฺตรายกโร โหติ, ติณฺณํ ปาริปนฺถิโก.

« Vaccha, ceux qui disent que le samana Gotama a déclaré : “C'est à moi seul que l'on doit faire des dons... et non celui fait aux disciples d'autrui”, ne rapportent pas mes paroles. Ils me calomnient par des déclarations fausses et mensongères. En vérité, Vaccha, quiconque empêche un autre de faire un don crée un obstacle pour trois personnes, il est un faiseur d'embûches pour trois. Pour quelles trois ? Il crée un obstacle au mérite du donateur, il crée un obstacle au gain des bénéficiaires, et il s'est déjà, au préalable, lui-même miné et corrompu. En vérité, Vaccha, quiconque empêche un autre de faire un don crée un obstacle pour ces trois personnes, il est un faiseur d'embûches pour ces trois. »

‘‘อหํ โข ปน, วจฺฉ, เอวํ วทามิ – เย หิ เต จนฺทนิกาย วา โอลิคลฺเล วา ปาณา, ตตฺรปิ โย ถาลิโธวนํ วา สราวโธวนํ วา ฉฑฺเฑติ – เย [Pg.162] ตตฺถ ปาณา เต เตน ยาเปนฺตูติ, ตโต นิทานมฺปาหํ, วจฺฉ, ปุญฺญสฺส อาคมํ วทามิ. โก ปน วาโท มนุสฺสภูเต! อปิ จาหํ, วจฺฉ, สีลวโต ทินฺนํ มหปฺผลํ วทามิ, โน ตถา ทุสฺสีลสฺส, โส จ โหติ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต.

« Cependant, Vaccha, je le déclare ainsi : même si l’on jette l’eau de lavage d’un plat ou d’un bol dans une fosse d’aisance ou un puisard en pensant : “Que les êtres qui s’y trouvent puissent en vivre”, je dis que cela même est une source de mérite. Combien plus alors s’il s’agit d’un être humain ! Néanmoins, Vaccha, je déclare que l’offrande faite à celui qui possède la vertu est d’un grand fruit, et non de la même manière celle faite à celui qui est sans vertu. Et celui qui possède la vertu a abandonné cinq facteurs et est pourvu de cinq facteurs. »

‘‘กตมานิ ปญฺจงฺคานิ ปหีนานิ โหนฺติ? กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. อิมานิ ปญฺจงฺคานิ วิปฺปหีนานิ โหนฺติ.

« Quels sont les cinq facteurs abandonnés ? Le désir sensuel est abandonné, la malveillance est abandonnée, la torpeur et la paresse sont abandonnées, l’agitation et le remords sont abandonnés, et le doute est abandonné. Ces cinq facteurs sont abandonnés. »

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ? อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อิเมหิ ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ. อิติ ปญฺจงฺควิปฺปหีเน ปญฺจงฺคสมนฺนาคเต ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ วทามี’’ติ.

« De quels cinq facteurs est-il pourvu ? Il est pourvu du groupe de la vertu d’un adepte (asekha), du groupe de la concentration d’un adepte, du groupe de la sagesse d’un adepte, du groupe de la libération d’un adepte, et du groupe de la connaissance et de la vision de la libération d’un adepte. Il est pourvu de ces cinq facteurs. C’est ainsi que je déclare que l’offrande faite à celui qui a abandonné ces cinq facteurs et qui est pourvu de ces cinq facteurs est d’un grand fruit. »

‘‘อิติ กณฺหาสุ เสตาสุ, โรหิณีสุ หรีสุ วา;

กมฺมาสาสุ สรูปาสุ, โคสุ ปาเรวตาสุ วา.

« Qu’il s’agisse de vaches noires, blanches, rouges ou jaunâtres, tachetées, de couleur uniforme ou de la couleur d’un pigeon,

‘‘ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ ปุงฺคโว;

โธรยฺโห พลสมฺปนฺโน, กลฺยาณชวนิกฺกโม;

ตเมว ภาเร ยุญฺชนฺติ, นาสฺส วณฺณํ ปริกฺขเร.

quel que soit l’animal parmi elles, s’il naît un taureau dompté, capable de porter le joug, doué de force et d’une allure rapide et vigoureuse, c’est lui seul que l’on attelle au fardeau, sans se soucier de sa couleur. »

‘‘เอวเมวํ มนุสฺเสสุ, ยสฺมึ กสฺมิญฺจิ ชาติเย;

ขตฺติเย พฺราหฺมเณ เวสฺเส, สุทฺเท จณฺฑาลปุกฺกุเส.

« De même, parmi les êtres humains, quelle que soit la classe sociale où l’on naît — noble, brahmane, commerçant, ouvrier, hors-caste ou balayeur —,

‘‘ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ สุพฺพโต;

ธมฺมฏฺโฐ สีลสมฺปนฺโน, สจฺจวาที หิรีมโน.

si l’on y trouve quelqu’un de dompté, aux pratiques pures, établi dans le Dhamma, accompli dans la vertu, disant la vérité et doué de pudeur morale,

‘‘ปหีนชาติมรโณ, พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี;

ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว.

ayant abandonné la naissance et la mort, accompli dans la vie sainte, ayant déposé le fardeau, détaché, ayant achevé sa tâche et étant libre des souillures (āsava),

‘‘ปารคู สพฺพธมฺมานํ, อนุปาทาย นิพฺพุโต;

ตสฺมึเยว วิรเช เขตฺเต, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

étant parvenu à l’autre rive de tous les phénomènes, apaisé sans plus aucun attachement ; c’est précisément dans ce champ libre de passion que l’offrande devient abondante. »

‘‘พาลา [Pg.163] จ อวิชานนฺตา, ทุมฺเมธา อสฺสุตาวิโน;

พหิทฺธา เทนฺติ ทานานิ, น หิ สนฺเต อุปาสเร.

« Les sots et les ignorants, dépourvus de sagesse et peu instruits, font des offrandes à l’extérieur de la Doctrine et ne servent pas les saints. »

‘‘เย จ สนฺเต อุปาสนฺติ, สปฺปญฺเญ ธีรสมฺมเต;

สทฺธา จ เนสํ สุคเต, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา.

« Mais ceux qui servent les saints, reconnus comme sages par les gens avisés, ont leur foi dans le Sugata fermement enracinée et établie. »

‘‘เทวโลกญฺจ เต ยนฺติ, กุเล วา อิธ ชายเร;

อนุปุพฺเพน นิพฺพานํ, อธิคจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ. สตฺตมํ;

« Ils vont au monde des dieux ou renaissent ici-bas dans une famille noble ; graduellement, les sages parviennent au Nibbāna. »

๘. ติกณฺณสุตฺตํ

8. « Sutta de Tikaṇṇa »

๕๙. อถ โข ติกณฺโณ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ติกณฺโณ พฺราหฺมโณ ภควโต สมฺมุขา เตวิชฺชานํ สุทํ พฺราหฺมณานํ วณฺณํ ภาสติ – ‘‘เอวมฺปิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา, อิติปิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา’’ติ.

59. « Alors le brahmane Tikaṇṇa se rendit auprès du Bienheureux ; s'étant approché, il échangea des salutations avec le Bienheureux... s’assit à l’écart. Assis là, le brahmane Tikaṇṇa fit l’éloge, devant le Bienheureux, des brahmanes possesseurs des trois savoirs (tevijja) : “C’est ainsi que les brahmanes sont des possesseurs des trois savoirs, c’est pour cette raison que les brahmanes sont des possesseurs des trois savoirs.” »

‘‘ยถา กถํ ปน, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ เตวิชฺชํ ปญฺญาเปนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา, อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก, มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโยติ. เอวํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เตวิชฺชํ ปญฺญาเปนฺตี’’ติ.

« Mais comment, brahmane, les brahmanes désignent-ils un brahmane comme possesseur des trois savoirs ? » « Ici, Maître Gotama, un brahmane est de naissance noble des deux côtés, de la mère comme du père, de conception pure jusqu’à la septième génération ancestrale, sans reproche ni blâme quant à sa lignée. Il est récitant et détenteur des hymnes, expert des trois Védas avec leurs glossaires, leurs rituels, leur phonologie, l’étymologie et les récits historiques comme cinquième ; il connaît les mots, est grammairien, et est versé dans la philosophie mondaine et les marques du Grand Homme. C’est ainsi, Maître Gotama, que les brahmanes désignent un possesseur des trois savoirs. »

‘‘อญฺญถา โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ? สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ติกณฺโณ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

« C’est d’une certaine manière, brahmane, que les brahmanes désignent un brahmane comme possesseur des trois savoirs, mais c’est d’une tout autre manière qu’on l’est dans la discipline du Noble. » « Et comment, Maître Gotama, devient-on possesseur des trois savoirs dans la discipline du Noble ? Que le Vénérable Gotama veuille bien m’enseigner le Dhamma de la manière dont on devient possesseur des trois savoirs dans la discipline du Noble. » « Dans ce cas, brahmane, écoute et sois attentif ; je vais parler. » « Très bien, Maître », répondit le brahmane Tikaṇṇa au Bienheureux. Le Bienheureux dit ceci :

‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา [Pg.164] จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

« Ici, brahmane, un moine, s’étant détaché des plaisirs sensuels et des états malsains, entre et demeure dans le premier jhana, qui est accompagné de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, né du détachement, et rempli de la joie et du bonheur. Puis, avec l’apaisement de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, par la tranquillité intérieure et l’unification de l’esprit, il entre et demeure dans le deuxième jhana, exempt de pensée appliquée et soutenue, né de la concentration, et rempli de la joie et du bonheur. Par le détachement de la joie, il demeure équanime, attentif et conscient, et il ressent physiquement ce bonheur dont les Nobles disent : “Équanime et attentif, il demeure dans le bonheur”, il entre et demeure ainsi dans le troisième jhana. Par l’abandon du plaisir et de la douleur, avec la disparition préalable de la joie et de la tristesse, il entre et demeure dans le quatrième jhana, qui n’est ni douloureux ni agréable, et qui possède la pureté de l’attention grâce à l’équanimité. »

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ, อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อยมสฺส ปฐมา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

« Avec l'esprit ainsi concentré, pur, limpide, sans tache, libre d'impuretés, devenu malléable, maniable, stable et parvenu à l'imperturbabilité, il dirige son esprit vers la connaissance du souvenir des existences antérieures. Il se remémore ses nombreuses existences passées, à savoir : une naissance, deux naissances, trois naissances, quatre naissances, cinq naissances, dix naissances, vingt naissances, trente naissances, quarante naissances, cinquante naissances, cent naissances, mille naissances, cent mille naissances, ainsi que de nombreux cycles de dissolution, de nombreux cycles d'évolution, et de nombreux cycles de dissolution et d'évolution du monde : 'Là-bas, j'avais tel nom, j'appartenais à tel clan, j'avais telle apparence, je me nourrissais de tels aliments, je ressentais tel bonheur et telle souffrance, et le terme de ma vie était tel. En mourant de cet état, je suis né dans tel autre. Là aussi, j'avais tel nom, tel clan, telle apparence, tels aliments, tel bonheur et telle souffrance, et le terme de ma vie était tel. En mourant de cet état, je suis né ici.' C'est ainsi qu'il se remémore ses nombreuses existences passées avec leurs caractéristiques et leurs détails. Telle est la première connaissance qu'il a acquise ; l'ignorance est bannie, la connaissance est née ; l'obscurité est dissipée, la lumière est apparue, comme il advient pour celui qui vit vigilant, ardent et résolu. »

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา…เป… มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา, วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา, มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา [Pg.165] อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อยมสฺส ทุติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

« Avec l'esprit ainsi concentré, pur, limpide, sans tache, libre d'impuretés, devenu malléable, maniable, stable et parvenu à l'imperturbabilité, il dirige son esprit vers la connaissance du trépas et de la renaissance des êtres. Avec l'œil divin, pur et surpassant la vue humaine, il voit les êtres mourir et renaître ; il reconnaît les êtres inférieurs et supérieurs, beaux et laids, heureux et malheureux, selon leurs actions : 'Hélas ! Ces êtres qui ont pratiqué l'inconduite par le corps, la parole et l'esprit, qui ont dénigré les Nobles, qui ont eu des vues fausses et qui ont agi sous l'influence de ces vues fausses, à la dissolution du corps, après la mort, ils renaissent dans les états de privation, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer. Mais ces autres êtres, qui ont pratiqué la bonne conduite par le corps, la parole et l'esprit, qui n'ont pas dénigré les Nobles, qui ont eu des vues justes et qui ont agi sous l'influence de ces vues justes, à la dissolution du corps, après la mort, ils renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste.' C'est ainsi qu'avec l'œil divin, pur et surpassant la vue humaine, il voit les êtres mourir et renaître... il reconnaît les êtres selon leurs actions. Telle est la deuxième connaissance qu'il a acquise ; l'ignorance est bannie, la connaissance est née ; l'obscurité est dissipée, la lumière est apparue, comme il advient pour celui qui vit vigilant, ardent et résolu. »

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยมสฺส ตติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต’’ติ.

« Avec l'esprit ainsi concentré, pur, limpide, sans tache, libre d'impuretés, devenu malléable, maniable, stable et parvenu à l'imperturbabilité, il dirige son esprit vers la connaissance de la destruction des impuretés. Il comprend alors tel qu'il est vraiment : 'Ceci est la souffrance' ; il comprend tel qu'il est vraiment : 'Ceci est l'origine de la souffrance' ; il comprend tel qu'il est vraiment : 'Ceci est la cessation de la souffrance' ; il comprend tel qu'il est vraiment : 'Ceci est la voie menant à la cessation de la souffrance'. Il comprend tel qu'il est vraiment : 'Celles-ci sont les impuretés' ; il comprend tel qu'il est vraiment : 'Ceci est l'origine des impuretés' ; il comprend tel qu'il est vraiment : 'Ceci est la cessation des impuretés' ; il comprend tel qu'il est vraiment : 'Ceci est la voie menant à la cessation des impuretés'. Pour lui qui sait et voit ainsi, son esprit est libéré de l'impureté du désir sensuel, son esprit est libéré de l'impureté de l'existence, son esprit est libéré de l'impureté de l'ignorance. Dans la libération, surgit la connaissance : 'Je suis libéré'. Il comprend : 'La naissance est épuisée, la vie sainte est accomplie, ce qui devait être fait a été fait, il n'y a plus rien au-delà de cet état.' Telle est la troisième connaissance qu'il a acquise ; l'ignorance est bannie, la connaissance est née ; l'obscurité est dissipée, la lumière est apparue, comme il advient pour celui qui vit vigilant, ardent et résolu. »

‘‘อนุจฺจาวจสีลสฺส, นิปกสฺส จ ฌายิโน;

จิตฺตํ ยสฺส วสีภูตํ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

« Pour celui dont la vertu ne faiblit pas, qui est sage, méditant et maître de son propre esprit, dont la conscience est unifiée et parfaitement stable ; »

‘‘ตํ เว ตโมนุทํ ธีรํ, เตวิชฺชํ มจฺจุหายินํ;

หิตํ เทวมนุสฺสานํ, อาหุ สพฺพปฺปหายินํ.

« Celui qui dissipe les ténèbres, le sage ferme doté du triple savoir, vainqueur de la mort, œuvrant pour le bien des dieux et des hommes, on l'appelle celui qui a tout abandonné. »

‘‘ตีหิ วิชฺชาหิ สมฺปนฺนํ, อสมฺมูฬฺหวิหารินํ;

พุทฺธํ อนฺติมเทหินํ, ตํ นมสฺสนฺติ โคตมํ.

« Pourvu des trois savoirs, vivant sans aucune confusion, Éveillé portant son dernier corps physique, c'est ce Gotama que les disciples vénèrent. »

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ [Pg.166] โย เวที, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

« Celui qui connaît les existences antérieures, voit les mondes célestes et les états de souffrance, et a atteint la fin des renaissances, est le sage accompli par la connaissance transcendante. »

‘‘เอตาหิ ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ;

ตมหํ วทามิ เตวิชฺชํ, นาญฺญํ ลปิตลาปน’’นฺติ.

« C'est par ces trois savoirs qu'un brahmane possède le triple savoir ; c'est lui que j'appelle celui qui possède le triple savoir, et non celui qui ne fait que répéter les dires d'autrui. »

‘‘เอวํ โข, พฺราหฺมณ, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘อญฺญถา, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ. อิมสฺส จ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺชสฺส พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ’’.

« C'est ainsi, brahmane, que l'on possède le triple savoir dans la discipline du Noble. » À ces mots, Jāṇussoṇi s'exclama : « Autre est la possession du triple savoir selon les brahmanes, et tout autre est-elle dans la discipline du Noble, ô cher Gotama ! Et par rapport à celui qui possède le triple savoir dans la discipline du Noble, la possession du triple savoir des brahmanes ne vaut pas même une seizième partie. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

« C'est magnifique, ô cher Gotama ! [...] Que le Seigneur Gotama me considère comme un disciple laïc dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie, ayant pris refuge. » Huitième discours.

๙. ชาณุสฺโสณิสุตฺตํ

9. Le Discours à Jāṇussoṇi

๖๐. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยสฺสสฺสุ, โภ โคตม, ยญฺโญ วา สทฺธํ วา ถาลิปาโก วา เทยฺยธมฺมํ วา, เตวิชฺเชสุ พฺราหฺมเณสุ ทานํ ทเทยฺยา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโยติ. เอวํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺตี’’ติ.

60. Alors le brahmane Jāṇussoṇi se rendit auprès du Bienheureux et, après avoir échangé des salutations courtoises, s'assit à ses côtés. Assis là, le brahmane Jāṇussoṇi dit au Bienheureux : « Ô cher Gotama, si un homme prépare un sacrifice, une offrande pour les défunts, un repas rituel ou tout autre don, il devrait l'offrir à des brahmanes possédant le triple savoir. » « Mais comment, brahmane, les brahmanes définissent-ils celui qui possède le triple savoir ? » « Ici, cher Gotama, un brahmane est de naissance pure tant du côté maternel que paternel, de conception irréprochable jusqu'à la septième génération d'ancêtres, sans reproche ni blâme quant à sa lignée. Il est récitant et détenteur des hymnes sacrés ; il a atteint la maîtrise des trois Védas, avec leurs lexiques, leurs rituels, la phonétique et l'étymologie, et les récits historiques comme cinquième ; il connaît les mots, est grammairien et est versé dans la philosophie naturelle et les signes du grand homme. C'est ainsi, cher Gotama, que les brahmanes définissent celui qui possède le triple savoir. »

‘‘อญฺญถา โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ? สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ[Pg.167]. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

« Ô brahmane, les brahmanes désignent un brahmane comme étant ”détenteur de la triple science” d'une certaine manière, mais c’est d'une tout autre manière que l'on est détenteur de la triple science dans la discipline du Noble. » — « Mais de quelle manière, ô Gautama, est-on détenteur de la triple science dans la discipline du Noble ? Que le vénérable Gautama veuille bien m'enseigner le Dhamma de telle sorte que l'on puisse savoir comment on devient détenteur de la triple science dans la discipline du Noble. » — « En ce cas, brahmane, écoute et prête une attention soutenue ; je vais parler. » — « Très bien, ô Vénérable », répondit le brahmane Jāṇussoṇi au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

« Ici, ô brahmane, un moine, s'étant détaché des plaisirs sensuels et des états malhabiles... [pe]... entre et demeure dans le quatrième jhana. »

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อยมสฺส ปฐมา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

« Avec un esprit ainsi concentré, pur, limpide, sans tache, débarrassé des imperfections, devenu malléable, maniable, stable et parvenu à l'imperturbabilité, il dirige son esprit vers la connaissance du souvenir des existences antérieures. Il se rappelle ses multiples existences passées, à savoir : une naissance, deux naissances... [pe]... c'est ainsi qu'il se rappelle ses multiples existences antérieures avec leurs caractéristiques et leurs détails. C'est la première science qu'il acquiert ; l'ignorance est détruite, la science est apparue ; les ténèbres sont dissipées, la lumière est apparue, comme il en est pour celui qui demeure vigilant, ardent et résolu. »

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อยมสฺส ทุติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

« Avec un esprit ainsi concentré, pur, limpide, sans tache, débarrassé des imperfections, devenu malléable, maniable, stable et parvenu à l'imperturbabilité, il dirige son esprit vers la connaissance du trépas et de la renaissance des êtres. Avec l'œil divin, pur et surpassant celui des hommes... [pe]... il connaît les êtres qui s'en vont selon leurs actions. C'est la deuxième science qu'il acquiert ; l'ignorance est détruite, la science est apparue ; les ténèbres sont dissipées, la lumière est apparue, comme il en est pour celui qui demeure vigilant, ardent et résolu. »

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยมสฺส ตติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต[Pg.168], อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต’’ติ.

« Avec un esprit ainsi concentré, pur, limpide, sans tache, débarrassé des imperfections, devenu malléable, maniable, stable et parvenu à l'imperturbabilité, il dirige son esprit vers la connaissance de la destruction des taints. Il comprend tel qu'il en est vraiment : ”Ceci est la souffrance”... [pe]... ”Voici la pratique menant à la cessation de la souffrance” ; il comprend tel qu'il en est vraiment : ”Voici les taints”... [pe]... ”Voici la pratique menant à la cessation des taints”. Pour lui qui connaît ainsi et voit ainsi, l'esprit est libéré du taint des désirs sensuels, l'esprit est libéré du taint de l'existence, l'esprit est libéré du taint de l'ignorance. Dans la libération, surgit la connaissance : ”Je suis libéré”. Il comprend : ”La naissance est épuisée, la vie sainte a été vécue, ce qui devait être fait a été accompli, il n'y a plus rien au-delà de cet état”. C’est la troisième science qu'il acquiert ; l'ignorance est détruite, la science est apparue ; les ténèbres sont dissipées, la lumière est apparue, comme il en est pour celui qui demeure vigilant, ardent et résolu. »

‘‘โย สีลพฺพตสมฺปนฺโน, ปหิตตฺโต สมาหิโต;

จิตฺตํ ยสฺส วสีภูตํ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

« Celui qui est accompli en vertu et en vœux, résolu et concentré, dont l'esprit est maîtrisé, unifié et parfaitement établi. »

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โย เวที, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

« Celui qui connaît les existences antérieures, qui voit le ciel et les mondes de souffrance, qui a atteint la fin des naissances, ce sage parachevé par la connaissance transcendante. »

‘‘เอตาหิ ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ;

ตมหํ วทามิ เตวิชฺชํ, นาญฺญํ ลปิตลาปน’’นฺติ.

« C'est par ces trois sciences qu'un brahmane est dit ”détenteur de la triple science”. C'est lui que j'appelle détenteur de la triple science, et non celui qui ne fait que répéter les paroles d'autrui. »

‘‘เอวํ โข, พฺราหฺมณ, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘อญฺญถา, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ. อิมสฺส จ, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺชสฺส พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ’’.

« C'est ainsi, ô brahmane, que l'on est détenteur de la triple science dans la discipline du Noble. » — « Autre est, ô Gautama, le détenteur de la triple science des brahmanes, et autre est le détenteur de la triple science dans la discipline du Noble. Et, ô Gautama, la triple science des brahmanes ne vaut pas même une seizième partie de cette triple science dans la discipline du Noble. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. นวมํ.

« Magnifique, ô Gautama ! ... [pe]... Que le vénérable Gautama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. » Neuvième discours.

๑๐. สงฺคารวสุตฺตํ

10. Saṅgārava Sutta

๖๑. อถ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นาม. ยญฺญํ ยชามปิ ยชาเปมปิ. ตตฺร, โภ โคตม, โย เจว ยชติ โย จ ยชาเปติ สพฺเพ เต อเนกสารีริกํ ปุญฺญปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺนา โหนฺติ, ยทิทํ ยญฺญาธิกรณํ. โย ปนายํ, โภ โคตม, ยสฺส วา ตสฺส วา กุลา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต เอกมตฺตานํ ทเมติ, เอกมตฺตานํ สเมติ, เอกมตฺตานํ ปรินิพฺพาเปติ, เอวมสฺสายํ เอกสารีริกํ ปุญฺญปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, ยทิทํ ปพฺพชฺชาธิกรณ’’นฺติ.

61. Alors le brahmane Saṅgārava se rendit auprès du Béni et, à son arrivée, échangea avec lui des salutations courtoises. Après avoir terminé ces paroles de salutations et d'amitié, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le brahmane Saṅgārava dit au Béni : « Ô Gautama, nous autres brahmanes pratiquons le sacrifice et le faisons pratiquer. À ce sujet, ô Gautama, celui qui sacrifie lui-même et celui qui fait sacrifier s'engagent tous deux dans une pratique de mérite qui concerne de nombreux individus, en raison du sacrifice. Mais, ô Gautama, celui qui, issu de n'importe quelle famille, quitte la vie de foyer pour l'état de sans-foyer, ne dompte qu'un seul soi, ne calme qu'un seul soi, n'apaise qu'un seul soi ; en agissant ainsi, il s'engage dans une pratique de mérite qui ne concerne qu'un seul individu, en raison de son renoncement. »

‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อิธ ตถาคโต โลเก [Pg.169] อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส เอวมาห – ‘เอถายํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา ยถาปฏิปนฺโน อหํ อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริโยคธํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทมิ; เอถ, ตุมฺเหปิ ตถา ปฏิปชฺชถ, ยถาปฏิปนฺนา ตุมฺเหปิ อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริโยคธํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ. อิติ อยญฺเจว สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, ปเร จ ตถตฺถาย ปฏิปชฺชนฺติ, ตานิ โข ปน โหนฺติ อเนกานิปิ สตานิ อเนกานิปิ สหสฺสานิ อเนกานิปิ สตสหสฺสานิ.

« Eh bien, brahmane, je t'interrogerai à ce sujet. Réponds comme il te plaira. Qu'en penses-tu, brahmane ? Un Tathāgata apparaît ici-bas, un Arhat, un Parfaitement Éveillé, accompli dans la science et la conduite, un Sugata, connaisseur du monde, guide inégalé pour ceux qui doivent être domptés, maître des dieux et des hommes, un Bouddha, un Béni. Il dit : ”Venez, voici le chemin, voici la pratique par laquelle j'ai moi-même réalisé par une connaissance transcendante et directe le fondement suprême de la vie sainte ; venez, pratiquez de même, afin que vous puissiez vous aussi réaliser par une connaissance transcendante et directe ce fondement suprême de la vie sainte et y demeurer”. Ainsi, le Maître lui-même enseigne le Dhamma, et les autres pratiquent dans ce but ; et ils sont des centaines, des milliers, voire des centaines de milliers. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อิจฺจายํ เอวํ สนฺเต เอกสารีริกา วา ปุญฺญปฺปฏิปทา โหติ อเนกสารีริกา วา, ยทิทํ ปพฺพชฺชาธิกรณ’’นฺติ? ‘‘อิจฺจายมฺปิ, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต อเนกสารีริกา ปุญฺญปฺปฏิปทา โหติ, ยทิทํ ปพฺพชฺชาธิกรณ’’นฺติ.

« Qu'en penses-tu, brahmane ? En est-il ainsi ? Cette pratique, en raison du renoncement, est-elle une pratique de mérite concernant un seul individu ou concernant de nombreux individus ? » — « Dans ce cas, ô Gautama, il s'agit bien d'une pratique de mérite concernant de nombreux individus, en raison du renoncement. »

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘อิมาสํ เต, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ ปฏิปทานํ กตมา ปฏิปทา ขมติ อปฺปตฺถตรา จ อปฺปสมารมฺภตรา จ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จา’’ติ? เอวํ วุตฺเต สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม ภวํ จานนฺโท. เอเต เม ปุชฺชา, เอเต เม ปาสํสา’’ติ.

Cela dit, le vénérable Ānanda dit au brahmane Saṅgārava : « Brāhmaṇa, de ces deux pratiques, laquelle vous agrée comme ayant le moins de complications, demandant le moins d'efforts, tout en apportant les plus grands fruits et les plus grands bienfaits ? » Cela dit, le brahmane Saṅgārava répondit au vénérable Ānanda : « Tout comme Monsieur Gotama et Monsieur Ānanda, ce sont eux que j'honore, ce sont eux que je loue. »

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘น โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘เก วา เต ปุชฺชา เก วา เต ปาสํสา’ติ? เอวํ โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, ปุจฺฉามิ – ‘อิมาสํ เต, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ ปฏิปทานํ กตมา ปฏิปทา ขมติ อปฺปตฺถตรา จ อปฺปสมารมฺภตรา จ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จา’’’ติ? ทุติยมฺปิ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม ภวํ จานนฺโท. เอเต เม ปุชฺชา, เอเต เม ปาสํสา’’ติ.

Pour la deuxième fois, le vénérable Ānanda dit au brahmane Saṅgārava : « Ce n'est pas cela, brāhmaṇa, que je vous demande : “Qui honorez-vous ou qui louez-vous ?” Mais voici, brāhmaṇa, ce que je vous demande : “De ces deux pratiques, laquelle vous agrée comme ayant le moins de complications, demandant le moins d'efforts, tout en apportant les plus grands fruits et les plus grands bienfaits ?” » Pour la deuxième fois, le brahmane Saṅgārava répondit au vénérable Ānanda : « Tout comme Monsieur Gotama et Monsieur Ānanda, ce sont eux que j'honore, ce sont eux que je loue. »

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘น โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘เก วา เต ปุชฺชา เก วา เต ปาสํสา’ติ? เอวํ โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, ปุจฺฉามิ – ‘อิมาสํ เต, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ ปฏิปทานํ กตมา ปฏิปทา ขมติ อปฺปตฺถตรา จ อปฺปสมารมฺภตรา จ มหปฺผลตรา [Pg.170] จ มหานิสํสตรา จา’’’ติ? ตติยมฺปิ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม ภวํ จานนฺโท. เอเต เม ปุชฺชา, เอเต เม ปาสํสา’’ติ.

Pour la troisième fois, le vénérable Ānanda dit au brahmane Saṅgārava : « Ce n'est pas cela, brāhmaṇa, que je vous demande : “Qui honorez-vous ou qui louez-vous ?” Mais voici, brāhmaṇa, ce que je vous demande : “De ces deux pratiques, laquelle vous agrée comme ayant le moins de complications, demandant le moins d'efforts, tout en apportant les plus grands fruits et les plus grands bienfaits ?” » Pour la troisième fois, le brahmane Saṅgārava répondit au vénérable Ānanda : « Tout comme Monsieur Gotama et Monsieur Ānanda, ce sont eux que j'honore, ce sont eux que je loue. »

อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ยาว ตติยมฺปิ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อานนฺเทน สหธมฺมิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ โน วิสฺสชฺเชติ. ยํนูนาหํ ปริโมเจยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กา นฺวชฺช, พฺราหฺมณ, ราชนฺเตปุเร ราชปุริสานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อนฺตรากถา อุทปาที’’ติ? ‘‘อยํ ขฺวชฺช, โภ โคตม, ราชนฺเตปุเร ราชปุริสานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘ปุพฺเพ สุทํ อปฺปตรา เจว ภิกฺขู อเหสุํ พหุตรา จ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสสุํ; เอตรหิ ปน พหุตรา เจว ภิกฺขู อปฺปตรา จ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสนฺตี’ติ. อยํ ขฺวชฺช, โภ โคตม, ราชนฺเตปุเร ราชปุริสานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อนฺตรากถา อุทปาที’’ติ.

Alors, cette pensée vint au Bienheureux : « Jusqu'à trois fois, le brahmane Saṅgārava, interrogé par Ānanda sur une question légitime, élude et ne répond pas. Et si je le délivrais de cet embarras ? » Alors le Bienheureux dit au brahmane Saṅgārava : « Brāhmaṇa, quel a été le sujet de conversation aujourd'hui, parmi les gens du roi réunis et assemblés dans le palais intérieur ? » « Monsieur Gotama, voici quel a été le sujet de conversation aujourd'hui, parmi les gens du roi réunis et assemblés dans le palais intérieur : “Autrefois, il y avait certes moins de moines, mais plus nombreux étaient ceux qui manifestaient des pouvoirs supranormaux dépassant les facultés humaines habituelles ; maintenant, il y a certes plus de moines, mais moins nombreux sont ceux qui manifestent des pouvoirs supranormaux dépassant les facultés humaines habituelles.” Monsieur Gotama, tel a été le sujet de conversation aujourd'hui, parmi les gens du roi réunis et assemblés dans le palais intérieur. »

‘‘ตีณิ โข อิมานิ, พฺราหฺมณ, ปาฏิหาริยานิ. กตมานิ ตีณิ? อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, อิทฺธิปาฏิหาริยํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – ‘เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสติ ปริมชฺชติ, ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ’. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, อิทฺธิปาฏิหาริยํ.

« Brāhmaṇa, il y a ces trois sortes de miracles. Lesquels trois ? Le miracle des pouvoirs psychiques, le miracle de la lecture de la pensée et le miracle de l'enseignement. Et qu'est-ce, brāhmaṇa, que le miracle des pouvoirs psychiques ? Ici, brāhmaṇa, quelqu'un exerce divers types de pouvoirs psychiques : d'étant seul, il devient multiple ; d'étant multiple, il redevient seul ; il apparaît et disparaît ; il traverse sans encombre murs, remparts et montagnes comme s'il s'agissait d'espace ; il plonge et ressort de la terre comme s'il s'agissait d'eau ; il marche sur l'eau sans s'y enfoncer comme s'il s'agissait de terre ferme ; dans les airs, il se déplace les jambes croisées comme un oiseau ailé ; même la lune et le soleil, si puissants et majestueux, il les touche et les caresse de la main ; il exerce même une maîtrise par son corps jusqu'au monde de Brahmā. C’est ce qu'on appelle, brāhmaṇa, le miracle des pouvoirs psychiques. »

‘‘กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ นิมิตฺเตน อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา.

« Et qu'est-ce, brāhmaṇa, que le miracle de la lecture de la pensée ? Ici, brāhmaṇa, quelqu'un révèle l'état d'esprit d'autrui par des signes : “Ton esprit est ainsi, ton esprit est de telle manière, ta pensée est ainsi.” Même s'il révèle beaucoup de choses, il en est exactement ainsi et pas autrement. »

‘‘อิธ [Pg.171] ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, อปิ จ โข มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา.

« En outre, brāhmaṇa, quelqu'un ne révèle pas par des signes, mais après avoir entendu les voix d'humains, d'êtres non-humains ou de divinités, il révèle : “Ton esprit est ainsi, ton esprit est de telle manière, ta pensée est ainsi.” Même s'il révèle beaucoup de choses, il en est exactement ainsi et pas autrement. »

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา.

« En outre, brāhmaṇa, quelqu'un ne révèle pas par des signes, ni après avoir entendu les voix d'humains, d'êtres non-humains ou de divinités, mais en entendant le son produit par le déploiement de la pensée de celui qui raisonne et réfléchit, il révèle : “Ton esprit est ainsi, ton esprit est de telle manière, ta pensée est ainsi.” Même s'il révèle beaucoup de choses, il en est exactement ainsi et pas autrement. »

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, นปิ วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ.

« En outre, brāhmaṇa, quelqu'un ne révèle pas par des signes, ni après avoir entendu les voix d'humains, d'êtres non-humains ou de divinités, ni après avoir entendu le son produit par le déploiement de la pensée de celui qui raisonne et réfléchit, mais, par son propre esprit, il connaît l'esprit d'un être entré dans une concentration sans raisonnement ni réflexion : “Selon la manière dont les formations mentales de ce vénérable sont disposées, immédiatement après cet état d'esprit, il pensera telle pensée.” Même s'il révèle beaucoup de choses, il en est exactement ainsi et pas autrement. C'est ce qu'on appelle, brāhmaṇa, le miracle de la lecture de la pensée. »

‘‘กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ เอวมนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. อิมานิ โข, พฺราหฺมณ, ตีณิ ปาฏิหาริยานิ. อิเมสํ เต, พฺราหฺมณ, ติณฺณํ ปาฏิหาริยานํ กตมํ ปาฏิหาริยํ ขมติ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจา’’ติ?

« Et qu'est-ce, brāhmaṇa, que le miracle de l'enseignement ? Ici, brāhmaṇa, quelqu'un instruit ainsi : “Pensez de cette manière, ne pensez pas de cette manière ; portez votre attention ainsi, ne portez pas votre attention ainsi ; abandonnez ceci, réalisez cela et demeurez-y.” C’est ce qu'on appelle, brāhmaṇa, le miracle de l'enseignement. Tels sont, brāhmaṇa, les trois miracles. De ces trois miracles, lequel vous agrée comme étant le plus excellent et le plus sublime ? »

‘‘ตตฺร, โภ โคตม, ยทิทํ ปาฏิหาริยํ อิเธกจฺโจ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ…เป… ยาว พฺราหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ, อิทํ, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ โยว นํ กโรติ โสว นํ ปฏิสํเวเทติ, โยว นํ กโรติ ตสฺเสว ตํ โหติ. อิทํ เม, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ มายาสหธมฺมรูปํ วิย ขายติ.

« En ce qui concerne cela, vénérable Gotama, quant à ce miracle où quelqu'un exerce divers types de pouvoirs supranormaux... exerçant une maîtrise avec son corps jusqu'au monde de Brahma ; ce miracle, vénérable Gotama, seul celui qui l'accomplit en fait l'expérience, il n'appartient qu'à celui qui l'accomplit. Ce miracle, vénérable Gotama, m'apparaît comme semblable à un tour de magie. »

‘‘ยมฺปิทํ[Pg.172], โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ อิเธกจฺโจ นิมิตฺเตน อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ, โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิธ ปน, โภ โคตม, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, อปิ จ โข มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ…เป… นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ…เป… นปิ วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมฺหํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ, โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิทมฺปิ, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ โยว นํ กโรติ โสว นํ ปฏิสํเวเทติ, โยว นํ กโรติ ตสฺเสว ตํ โหติ. อิทมฺปิ เม, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ มายาสหธมฺมรูปํ วิย ขายติ.

« Et quant à cet autre miracle, vénérable Gotama, où quelqu'un prédit au moyen de signes : “Ton esprit est ainsi, ton esprit est de telle manière, ta pensée est ainsi” ; même s'il prédit beaucoup, c'est exactement ainsi et pas autrement. Ou bien, vénérable Gotama, quelqu'un ne prédit pas par des signes, mais il prédit après avoir entendu les voix d'êtres humains, de non-humains ou de divinités... ou bien il prédit après avoir entendu le son de la vibration des pensées de quelqu'un qui raisonne et réfléchit... ou bien encore, il discerne avec son propre esprit l'esprit de celui qui est entré dans une concentration sans raisonnement ni réflexion, sachant : “Selon la manière dont les formations mentales de ce vénérable sont disposées, immédiatement après cette pensée, il pensera telle autre pensée”. Même s'il prédit beaucoup, c'est exactement ainsi et pas autrement. Ce miracle aussi, vénérable Gotama, seul celui qui l'accomplit en fait l'expérience, il n'appartient qu'à celui qui l'accomplit. Ce miracle aussi, vénérable Gotama, m'apparaît comme semblable à un tour de magie. »

‘‘ยญฺจ โข อิทํ, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ อิเธกจฺโจ เอวํ อนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ. อิทเมว, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปาฏิหาริยานํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

« Mais quant à ce miracle, vénérable Gotama, où quelqu'un instruit ainsi : “Pensez de cette façon, ne pensez pas de cette façon ; portez votre attention ainsi, ne portez pas votre attention ainsi ; abandonnez ceci, réalisez cela et y demeurez”. C'est ce miracle seul, vénérable Gotama, qui me plaît, car il est le plus excellent et le plus sublime de ces trois miracles. »

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาวสุภาสิตมิทํ โภตา โคตเมน อิเมหิ จ มยํ ตีหิ ปาฏิหาริเยหิ สมนฺนาคตํ ภวนฺตํ โคตมํ ธาเรม. ภวญฺหิ โคตโม อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ, ภวญฺหิ โคตโม อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. ภวญฺหิ โคตโม เอวมนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’’’ติ.

« C'est merveilleux, vénérable Gotama ! C'est extraordinaire, vénérable Gotama ! Combien cela a été bien dit par le vénérable Gotama ! Nous considérons le vénérable Gotama comme étant doté de ces trois miracles. Car le vénérable Gotama exerce divers types de pouvoirs supranormaux... exerçant une maîtrise avec son corps jusqu'au monde de Brahma. Le vénérable Gotama discerne avec son propre esprit l'esprit de celui qui est entré dans une concentration sans raisonnement ni réflexion, sachant : “Selon la manière dont les formations mentales de ce vénérable sont disposées, immédiatement après cette pensée, il pensera telle autre pensée”. Et le vénérable Gotama instruit ainsi : “Pensez de cette façon, ne pensez pas de cette façon ; portez votre attention ainsi, ne portez pas votre attention ainsi ; abandonnez ceci, réalisez cela et y demeurez”. »

‘‘อทฺธา [Pg.173] โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, อาสชฺช อุปนีย วาจา ภาสิตา; อปิ จ ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภมิ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตมิ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา, อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, เอวมนุสาสามิ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’’’ติ.

« Certes, brahmane, tes paroles sont provocantes et m'interpellent ; cependant, je vais te répondre. En effet, brahmane, j'exerce divers types de pouvoirs supranormaux... exerçant une maîtrise avec mon corps jusqu'au monde de Brahma. En effet, brahmane, je discerne avec mon propre esprit l'esprit de celui qui est entré dans une concentration sans raisonnement ni réflexion, sachant : “Selon la manière dont les formations mentales de ce vénérable sont disposées, immédiatement après cette pensée, il pensera telle autre pensée”. En effet, brahmane, j'instruis ainsi : “Pensez de cette façon, ne pensez pas de cette façon ; portez votre attention ainsi, ne portez pas votre attention ainsi ; abandonnez ceci, réalisez cela et y demeurez”. »

‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ เอกภิกฺขุปิ โย อิเมหิ ตีหิ ปาฏิหาริเยหิ สมนฺนาคโต, อญฺญตฺร โภตา โคตเมนา’’ติ? ‘‘น โข, พฺราหฺมณ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว, เย ภิกฺขู อิเมหิ ตีหิ ปาฏิหาริเยหิ สมนฺนาคตา’’ติ. ‘‘กหํ ปน, โภ โคตม, เอตรหิ เต ภิกฺขู วิหรนฺตี’’ติ? ‘‘อิมสฺมึเยว โข, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุสงฺเฆ’’ติ.

« Mais y a-t-il, vénérable Gotama, ne serait-ce qu'un seul autre moine qui soit doté de ces trois miracles, à part le vénérable Gotama ? » — « Brahmane, ce n'est pas seulement cent, ni deux cents, ni trois cents, ni quatre cents, ni cinq cents, mais bien plus nombreux encore sont les moines qui sont dotés de ces trois miracles. » — « Mais où demeurent actuellement ces moines, vénérable Gotama ? » — « C'est précisément au sein de cette communauté de moines, brahmane. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ, เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทสมํ.

« C'est magnifique, vénérable Gotama ! C'est magnifique, vénérable Gotama ! Tout comme, vénérable Gotama, on redresserait ce qui était renversé, on révélerait ce qui était caché, on montrerait le chemin à celui qui s'est égaré, ou on porterait une lampe à huile dans l'obscurité pour que ceux qui ont des yeux voient les formes ; de la même manière, le vénérable Gotama a exposé le Dhamma de multiples façons. Je prends refuge dans le vénérable Gotama, dans le Dhamma et dans la communauté des moines. Que le vénérable Gotama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. » (Dixième discours).

พฺราหฺมณวคฺโค ปฐโม.

Fin du premier chapitre des Brahmanes.

ตสฺสุทฺทานํ –

Son résumé :

ทฺเว พฺราหฺมณา จญฺญตโร, ปริพฺพาชเกน นิพฺพุตํ;

ปโลกวจฺโฉ ติกณฺโณ, โสณิ สงฺคารเวน จาติ.

Deux brahmanes, un autre, par un errant sur l'extinction ; sur la destruction, Vacchagotta, Tikaṇṇa, Jāṇussoṇi et Saṅgārava.

(๗) ๒. มหาวคฺโค

(7) 2. Le Grand Chapitre.

๑. ติตฺถายตนาทิสุตฺตํ

1. Discours sur les bases des doctrines sectaires, et autres.

๖๒. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.174], ภิกฺขเว, ติตฺถายตนานิ ยานิ ปณฺฑิเตหิ สมนุยุญฺชิยมานานิ สมนุคาหิยมานานิ สมนุภาสิยมานานิ ปรมฺปิ คนฺตฺวา อกิริยาย สณฺฐหนฺติ. กตมานิ ตีณิ? สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ. สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อิสฺสรนิมฺมานเหตู’ติ. สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อเหตุอปฺปจฺจยา’’’ติ.

62. « Il y a, ô moines, ces trois bases des doctrines sectaires qui, lorsqu'elles sont examinées, approfondies et discutées par les sages, aboutissent à l'inaction, même après avoir remonté la lignée des maîtres. Quelles sont ces trois bases ? Il y a, moines, certains ascètes et brahmanes qui soutiennent cette thèse et cette vue : “Tout ce que cet individu ressent — que ce soit du plaisir, de la douleur ou du neutre — tout cela est dû à ce qui a été fait antérieurement”. Il y a, moines, certains ascètes et brahmanes qui soutiennent cette thèse et cette vue : “Tout ce que cet individu ressent — que ce soit du plaisir, de la douleur ou du neutre — tout cela a pour cause la création par un Dieu Suprême”. Il y a, moines, certains ascètes et brahmanes qui soutiennent cette thèse et cette vue : “Tout ce que cet individu ressent — que ce soit du plaisir, de la douleur ou du neutre — tout cela arrive sans cause ni condition”. »

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตนหายสฺมนฺโต ปาณาติปาติโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, อทินฺนาทายิโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, อพฺรหฺมจาริโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, มุสาวาทิโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, ปิสุณวาจา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, ผรุสวาจา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, สมฺผปฺปลาปิโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, อภิชฺฌาลุโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, พฺยาปนฺนจิตฺตา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ’’’.

« À cet égard, moines, parmi ces ascètes et brahmanes qui ont de tels discours et de telles vues : “Quelle que soit l'expérience que cet individu ressent, qu'elle soit agréable, douloureuse ou neutre, tout cela a pour cause des actes antérieurs”, je m'approche d'eux et leur dis : “Est-il vrai, vénérables, que vous avez de tels discours et de telles vues : ‘Quelle que soit l'expérience que cet individu ressent, qu'elle soit agréable, douloureuse ou neutre, tout cela a pour cause des actes antérieurs’ ?” Interrogés ainsi par moi, ils reconnaissent : “Oui”. Je leur dis alors : “Dans ce cas, vénérables, c'est en raison d'actes antérieurs que l'on devient tueur d'êtres vivants ; c'est en raison d'actes antérieurs que l'on devient voleur ; c'est en raison d'actes antérieurs que l'on mène une vie non sainte ; c'est en raison d'actes antérieurs que l'on devient menteur ; c'est en raison d'actes antérieurs que l'on tient des propos calomnieux ; c'est en raison d'actes antérieurs que l'on tient des paroles dures ; c'est en raison d'actes antérieurs que l'on s'adonne à des bavardages futiles ; c'est en raison d'actes antérieurs que l'on devient avide ; c'est en raison d'actes antérieurs que l'on a l'esprit malveillant ; c'est en raison d'actes antérieurs que l'on a des vues fausses” ».

‘‘ปุพฺเพกตํ โข ปน, ภิกฺขเว, สารโต ปจฺจาคจฺฉตํ น โหติ ฉนฺโท วา วายาโม วา อิทํ วา กรณียํ อิทํ วา อกรณียนฺติ. อิติ กรณียากรณีเย โข ปน สจฺจโต เถตโต อนุปลพฺภิยมาเน มุฏฺฐสฺสตีนํ อนารกฺขานํ วิหรตํ น โหติ ปจฺจตฺตํ สหธมฺมิโก สมณวาโท[Pg.175]. อยํ โข เม, ภิกฺขเว, เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ เอวํวาทีสุ เอวํทิฏฺฐีสุ ปฐโม สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ.

« Or, moines, pour ceux qui s'attachent aux actes antérieurs comme étant la vérité essentielle, il n'y a ni désir ni effort pour faire ce qui doit être fait ou pour ne pas faire ce qui ne doit pas être fait. Ainsi, alors que ce qui doit être fait et ce qui ne doit pas être fait ne sont pas établis de manière réelle et certaine, pour ceux qui vivent sans attention et sans protection des sens, un discours d'ascète légitime n'est pas possible en soi. Telle est, moines, ma première réfutation légitime à l'encontre de ces ascètes et brahmanes qui ont de tels discours et de telles vues ».

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อิสฺสรนิมฺมานเหตู’ติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวทิฏฺฐิโน – ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อิสฺสรนิมฺมานเหตู’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตนหายสฺมนฺโต ปาณาติปาติโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, อทินฺนาทายิโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, อพฺรหฺมจาริโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, มุสาวาทิโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, ปิสุณวาจา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, ผรุสวาจา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, สมฺผปฺปลาปิโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, อภิชฺฌาลุโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, พฺยาปนฺนจิตฺตา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ’’’.

« À cet égard, moines, parmi ces ascètes et brahmanes qui ont de tels discours et de telles vues : “Quelle que soit l'expérience que cet individu ressent, qu'elle soit agréable, douloureuse ou neutre, tout cela a pour cause la création par un seigneur suprême”, je m'approche d'eux et leur dis : “Est-il vrai, vénérables, que vous avez de tels discours et de telles vues : ‘Quelle que soit l'expérience que cet individu ressent, qu'elle soit agréable, douloureuse ou neutre, tout cela a pour cause la création par un seigneur suprême’ ?” Interrogés ainsi par moi, ils reconnaissent : “Oui”. Je leur dis alors : “Dans ce cas, vénérables, c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on devient tueur d'êtres vivants ; c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on devient voleur ; c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on mène une vie non sainte ; c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on devient menteur ; c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on tient des propos calomnieux ; c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on tient des paroles dures ; c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on s'adonne à des bavardages futiles ; c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on devient avide ; c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on a l'esprit malveillant ; c'est en raison de la création par un seigneur suprême que l'on a des vues fausses” ».

‘‘อิสฺสรนิมฺมานํ โข ปน, ภิกฺขเว, สารโต ปจฺจาคจฺฉตํ น โหติ ฉนฺโท วา วายาโม วา อิทํ วา กรณียํ อิทํ วา อกรณียนฺติ. อิติ กรณียากรณีเย โข ปน สจฺจโต เถตโต อนุปลพฺภิยมาเน มุฏฺฐสฺสตีนํ อนารกฺขานํ วิหรตํ น โหติ ปจฺจตฺตํ สหธมฺมิโก สมณวาโท. อยํ โข เม, ภิกฺขเว, เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ เอวํวาทีสุ เอวํทิฏฺฐีสุ ทุติโย สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ.

« Or, moines, pour ceux qui s'attachent à la création par un seigneur suprême comme étant la vérité essentielle, il n'y a ni désir ni effort pour faire ce qui doit être fait ou pour ne pas faire ce qui ne doit pas être fait. Ainsi, alors que ce qui doit être fait et ce qui ne doit pas être fait ne sont pas établis de manière réelle et certaine, pour ceux qui vivent sans attention et sans protection des sens, un discours d'ascète légitime n'est pas possible en soi. Telle est, moines, ma deuxième réfutation légitime à l'encontre de ces ascètes et brahmanes qui ont de tels discours et de telles vues ».

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กึ จายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อเหตุอปฺปจฺจยา’ติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ยํ กึ จายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อเหตุอปฺปจฺจยา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตนหายสฺมนฺโต ปาณาติปาติโน ภวิสฺสนฺติ อเหตุอปฺปจฺจยา…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ อเหตุอปฺปจฺจยา’’’.

« À cet égard, moines, parmi ces ascètes et brahmanes qui ont de tels discours et de telles vues : “Quelle que soit l'expérience que cet individu ressent, qu'elle soit agréable, douloureuse ou neutre, tout cela est sans cause ni condition”, je m'approche d'eux et leur dis : “Est-il vrai, vénérables, que vous avez de tels discours et de telles vues : ‘Quelle que soit l'expérience que cet individu ressent, qu'elle soit agréable, douloureuse ou neutre, tout cela est sans cause ni condition’ ?” Interrogés ainsi par moi, ils reconnaissent : “Oui”. Je leur dis alors : “Dans ce cas, vénérables, c'est sans cause ni condition que l'on devient tueur d'êtres vivants... (et ainsi de suite)... c'est sans cause ni condition que l'on a des vues fausses” ».

‘‘อเหตุอปฺปจฺจยํ [Pg.176] โข ปน, ภิกฺขเว, สารโต ปจฺจาคจฺฉตํ น โหติ ฉนฺโท วา วายาโม วา อิทํ วา กรณียํ อิทํ วา อกรณียนฺติ. อิติ กรณียากรณีเย โข ปน สจฺจโต เถตโต อนุปลพฺภิยมาเน มุฏฺฐสฺสตีนํ อนารกฺขานํ วิหรตํ น โหติ ปจฺจตฺตํ สหธมฺมิโก สมณวาโท. อยํ โข เม, ภิกฺขเว, เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ เอวํวาทีสุ เอวํทิฏฺฐีสุ ตติโย สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ.

« Or, moines, pour ceux qui s'attachent à l'absence de cause et de condition comme étant la vérité essentielle, il n'y a ni désir ni effort pour faire ce qui doit être fait ou pour ne pas faire ce qui ne doit pas être fait. Ainsi, alors que ce qui doit être fait et ce qui ne doit pas être fait ne sont pas établis de manière réelle et certaine, pour ceux qui vivent sans attention et sans protection des sens, un discours d'ascète légitime n'est pas possible en soi. Telle est, moines, ma troisième réfutation légitime à l'encontre de ces ascètes et brahmanes qui ont de tels discours et de telles vues ».

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ติตฺถายตนานิ ยานิ ปณฺฑิเตหิ สมนุยุญฺชิยมานานิ สมนุคาหิยมานานิ สมนุภาสิยมานานิ ปรมฺปิ คนฺตฺวา อกิริยาย สณฺฐหนฺติ.

« Telles sont, moines, ces trois doctrines sectaires qui, lorsqu'elles sont interrogées, examinées et discutées par les sages, même en remontant à leurs fondements, aboutissent à l'inaction ».

‘‘อยํ โข ปน, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. กตโม จ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ? อิมา ฉ ธาตุโยติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิมานิ ฉ ผสฺสายตนานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิเม อฏฺฐารส มโนปวิจาราติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ.

« Mais voici, moines, le Dhamma enseigné par moi, qui est irréfutable, pur, irréprochable et non blâmé par les ascètes et les brahmanes qui sont sages. Et quel est, moines, ce Dhamma enseigné par moi, irréfutable, pur, irréprochable et non blâmé par les ascètes et les brahmanes sages ? “Voici les six éléments”, tel est, moines, le Dhamma enseigné par moi... “Voici les six bases du contact”, tel est, moines, le Dhamma enseigné par moi... “Voici les dix-huit explorations mentales”, tel est, moines, le Dhamma enseigné par moi... “Voici les quatre nobles vérités”, tel est, moines, le Dhamma enseigné par moi, qui est irréfutable, pur, irréprochable et non blâmé par les ascètes et les brahmanes sages ».

‘‘อิมา ฉ ธาตุโยติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉยิมา, ภิกฺขเว, ธาตุโย – ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ. อิมา ฉ ธาตุโยติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« "Voici les six éléments", ô moines, tel est l'enseignement que j'ai exposé, lequel ne peut être contesté, souillé, blâmé ni réprouvé par les ascètes et les brahmanes sages. C’est en ce sens que cela a été dit. En considération de quoi cela a-t-il été dit ? Il y a ces six éléments, ô moines : l'élément terre, l'élément eau, l'élément feu, l'élément air, l'élément espace et l'élément conscience. "Voici les six éléments", ô moines, tel est l'enseignement que j'ai exposé, lequel ne peut être contesté, souillé, blâmé ni réprouvé par les ascètes et les brahmanes sages. C’est en considération de cela que ce qui a été dit fut dit. »

‘‘อิมานิ [Pg.177] ฉ ผสฺสายตนานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนานิ – จกฺขุ ผสฺสายตนํ, โสตํ ผสฺสายตนํ, ฆานํ ผสฺสายตนํ, ชิวฺหา ผสฺสายตนํ, กาโย ผสฺสายตนํ, มโน ผสฺสายตนํ. อิมานิ ฉ ผสฺสายตนานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« "Voici les six bases du contact", ô moines, tel est l'enseignement que j'ai exposé, lequel ne peut être contesté, souillé, blâmé ni réprouvé par les ascètes et les brahmanes sages. C’est en ce sens que cela a été dit. En considération de quoi cela a-t-il été dit ? Il y a ces six bases du contact, ô moines : la base du contact de l'œil, la base du contact de l'oreille, la base du contact du nez, la base du contact de la langue, la base du contact du corps et la base du contact du mental. "Voici les six bases du contact", ô moines, tel est l'enseignement que j'ai exposé, lequel ne peut être contesté, souillé, blâmé ni réprouvé par les ascètes et les brahmanes sages. C’est en considération de cela que ce qui a été dit fut dit. »

‘‘อิเม อฏฺฐารส มโนปวิจาราติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา โสมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ โทมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ, โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย โสมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ โทมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ. อิเม อฏฺฐารส มโนปวิจาราติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« "Voici les dix-huit examens mentaux", ô moines, tel est l'enseignement que j'ai exposé, lequel ne peut être contesté, souillé, blâmé ni réprouvé par les ascètes et les brahmanes sages. C’est en ce sens que cela a été dit. En considération de quoi cela a-t-il été dit ? En voyant une forme avec l'œil, on examine une forme qui est source de joie, on examine une forme qui est source de douleur, on examine une forme qui est source d'équanimité. En entendant un son avec l'oreille... en sentant une odeur avec le nez... en goûtant une saveur avec la langue... en touchant un objet tangible avec le corps... en connaissant un phénomène avec le mental, on examine un phénomène qui est source de joie, on examine un phénomène qui est source de douleur, on examine un phénomène qui est source d'équanimité. "Voici les dix-huit examens mentaux", ô moines, tel est l'enseignement que j'ai exposé, lequel ne peut être contesté, souillé, blâmé ni réprouvé par les ascètes et les brahmanes sages. C’est en considération de cela que ce qui a été dit fut dit. »

‘‘อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉนฺนํ, ภิกฺขเว, ธาตูนํ อุปาทาย คพฺภสฺสาวกฺกนฺติ โหติ; โอกฺกนฺติยา สติ นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา. เวทิยมานสฺส โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, อิทํ ทุกฺขนฺติ ปญฺญเปมิ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ปญฺญเปมิ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ปญฺญเปมิ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ปญฺญเปมิ.

« "Voici les quatre nobles vérités", ô moines, tel est l'enseignement que j'ai exposé, lequel ne peut être contesté, souillé, blâmé ni réprouvé par les ascètes et les brahmanes sages. C’est en ce sens que cela a été dit. En considération de quoi cela a-t-il été dit ? C’est en dépendant des six éléments, ô moines, qu’a lieu la conception dans la matrice ; la conception étant là, le nom-et-la-forme apparaît ; par la condition du nom-et-de-la-forme, les six bases des sens ; par la condition des six bases des sens, le contact ; par la condition du contact, la sensation. À celui qui ressent, ô moines, je déclare : "Ceci est la souffrance", je déclare : "Ceci est l'origine de la souffrance", je déclare : "Ceci est la cessation de la souffrance", je déclare : "Ceci est la pratique menant à la cessation de la souffrance". »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ? ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, ( ) มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, (อปฺปิเยหิ [Pg.178] สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข,) ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ.

« Et qu'est-ce, ô moines, que la noble vérité de la souffrance ? La naissance est souffrance, la vieillesse est souffrance, la maladie est souffrance, la mort est souffrance, le chagrin, les lamentations, la douleur, la tristesse et le désespoir sont souffrance ; ne pas obtenir ce que l'on désire est souffrance. En résumé, les cinq agrégats d'attachement sont souffrance. C'est ce qu'on appelle, ô moines, la noble vérité de la souffrance. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ? อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ.

« Et qu'est-ce, ô moines, que la noble vérité de l'origine de la souffrance ? Par la condition de l'ignorance, les formations ; par la condition des formations, la conscience ; par la condition de la conscience, le nom-et-la-forme ; par la condition du nom-et-la-forme, les six bases des sens ; par la condition des six bases des sens, le contact ; par la condition du contact, la sensation ; par la condition de la sensation, la soif ; par la condition de la soif, l'attachement ; par la condition de l'attachement, le devenir ; par la condition du devenir, la naissance ; par la condition de la naissance, la vieillesse et la mort, le chagrin, les lamentations, la douleur, la tristesse et le désespoir apparaissent. Telle est l'origine de toute cette masse de souffrance. C'est ce qu'on appelle, ô moines, la noble vérité de l'origine de la souffrance. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ? อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ.

« Et qu'est-ce, ô moines, que la noble vérité de la cessation de la souffrance ? Par la cessation complète et sans reste de cette même ignorance, il y a cessation des formations ; par la cessation des formations, cessation de la conscience ; par la cessation de la conscience, cessation du nom-et-la-forme ; par la cessation du nom-et-la-forme, cessation des six bases des sens ; par la cessation des six bases des sens, cessation du contact ; par la cessation du contact, cessation de la sensation ; par la cessation de la sensation, cessation de la soif ; par la cessation de la soif, cessation de l'attachement ; par la cessation de l'attachement, cessation du devenir ; par la cessation du devenir, cessation de la naissance ; par la cessation de la naissance, la vieillesse et la mort, le chagrin, les lamentations, la douleur, la tristesse et le désespoir cessent. Telle est la cessation de toute cette masse de souffrance. C'est ce qu'on appelle, ô moines, la noble vérité de la cessation de la souffrance. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ. ‘อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานี’ติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

« Et qu'est-ce, ô moines, que la noble vérité de la pratique menant à la cessation de la souffrance ? C’est précisément ce noble chemin octuple, à savoir : la vue juste, la pensée juste, la parole juste, l'action juste, les moyens d'existence justes, l'effort juste, l'attention juste et la concentration juste. C'est ce qu'on appelle, ô moines, la noble vérité de la pratique menant à la cessation de la souffrance. "Voici les quatre nobles vérités", ô moines, tel est l'enseignement que j'ai exposé, lequel ne peut être contesté, souillé, blâmé ni réprouvé par les ascètes et les brahmanes sages. C’est en considération de cela que ce qui a été dit fut dit. »

๖๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. กตมานิ ตีณิ? โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ [Pg.179] มหาอคฺคิฑาโห วุฏฺฐาติ. มหาอคฺคิฑาเห โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต เตน คามาปิ ฑยฺหนฺติ นิคมาปิ ฑยฺหนฺติ นคราปิ ฑยฺหนฺติ. คาเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ ฑยฺหมาเนสุ ตตฺถ มาตาปิ ปุตฺตํ นปฺปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ นปฺปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

63. « Moines, l’homme du commun non instruit affirme : “Il existe ces trois dangers où la mère et le fils ne peuvent s'aider l'un l'autre.” Quels sont ces trois ? Il arrive un moment, moines, où un grand incendie se déclare. Lorsqu'un grand incendie se déclare, il brûle les villages, les bourgs et les cités. Tandis que les villages, les bourgs et les cités brûlent, la mère ne peut pas rejoindre son fils, et le fils ne peut pas rejoindre sa mère. Ceci, moines, est le premier danger où la mère et le fils ne peuvent s'aider mutuellement, selon ce que dit l'homme du commun non instruit. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ มหาเมโฆ วุฏฺฐาติ. มหาเมเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต มหาอุทกวาหโก สญฺชายติ. มหาอุทกวาหเก โข ปน, ภิกฺขเว, สญฺชายนฺเต เตน คามาปิ วุยฺหนฺติ นิคมาปิ วุยฺหนฺติ นคราปิ วุยฺหนฺติ. คาเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ วุยฺหมาเนสุ ตตฺถ มาตาปิ ปุตฺตํ นปฺปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ นปฺปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

« En outre, moines, il arrive un moment où une grande pluie tombe. Lorsqu'une grande pluie tombe, une grande crue survient. Par cette grande crue, les villages, les bourgs et les cités sont emportés. Tandis que les villages, les bourgs et les cités sont emportés, la mère ne peut pas rejoindre son fils, et le fils ne peut pas rejoindre sa mère. Ceci, moines, est le deuxième danger où la mère et le fils ne peuvent s'aider mutuellement, selon ce que dit l'homme du commun non instruit. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารุฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. ภเย โข ปน, ภิกฺขเว, สติ อฏวิสงฺโกเป จกฺกสมารุฬฺเหสุ ชานปเทสุ ปริยายนฺเตสุ ตตฺถ มาตาปิ ปุตฺตํ นปฺปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ นปฺปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

« En outre, moines, il arrive un moment où survient le danger d'une incursion de brigands des forêts, et les habitants de la campagne s'enfuient en montant sur des véhicules. Lorsque survient ce danger d'incursion de brigands et que les habitants s'enfuient sur des véhicules, la mère ne peut pas rejoindre son fils, et le fils ne peut pas rejoindre sa mère. Ceci, moines, est le troisième danger où la mère et le fils ne peuvent s'aider mutuellement, selon ce que dit l'homme du commun non instruit. Ce sont là, moines, les trois dangers où la mère et le fils ne peuvent s'aider mutuellement, selon ce que dit l'homme du commun non instruit. »

‘‘ตานิ โข ปนิมานิ, ภิกฺขเว, ตีณิ สมาตาปุตฺติกานิเยว ภยานิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. กตมานิ ตีณิ? โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ มหาอคฺคิฑาโห วุฏฺฐาติ. มหาอคฺคิฑาเห โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต เตน คามาปิ ฑยฺหนฺติ นิคมาปิ ฑยฺหนฺติ นคราปิ ฑยฺหนฺติ. คาเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ ฑยฺหมาเนสุ โหติ โส สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ มาตาปิ ปุตฺตํ ปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ ปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ สมาตาปุตฺติกํเยว ภยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

« Or, moines, ces trois dangers-là sont en réalité des dangers où la mère et le fils peuvent s'aider mutuellement, bien que l'homme du commun non instruit les appelle des dangers où ils ne peuvent pas s'aider. Quels sont ces trois ? Il arrive un moment, moines, où un grand incendie se déclare. Lorsqu'un grand incendie se déclare, il brûle les villages, les bourgs et les cités. Tandis que les villages, les bourgs et les cités brûlent, il arrive parfois, en de rares occasions, que la mère puisse rejoindre son fils et que le fils puisse rejoindre sa mère. Ce danger, moines, qui est pourtant un cas où la mère et le fils peuvent s'aider, l'homme du commun non instruit l'appelle un danger où la mère et le fils ne peuvent s'aider. »

‘‘ปุน [Pg.180] จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ มหาเมโฆ วุฏฺฐาติ. มหาเมเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต มหาอุทกวาหโก สญฺชายติ. มหาอุทกวาหเก โข ปน, ภิกฺขเว, สญฺชาเต เตน คามาปิ วุยฺหนฺติ นิคมาปิ วุยฺหนฺติ นคราปิ วุยฺหนฺติ. คาเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ วุยฺหมาเนสุ โหติ โส สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ มาตาปิ ปุตฺตํ ปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ ปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ สมาตาปุตฺติกํเยว ภยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

« En outre, moines, il arrive un moment où une grande pluie tombe. Lorsqu'une grande pluie tombe, une grande crue survient. Par cette grande crue, les villages, les bourgs et les cités sont emportés. Tandis que les villages, les bourgs et les cités sont emportés, il arrive parfois, en de rares occasions, que la mère puisse rejoindre son fils et que le fils puisse rejoindre sa mère. Ce deuxième danger, moines, qui est pourtant un cas où la mère et le fils peuvent s'aider, l'homme du commun non instruit l'appelle un danger où la mère et le fils ne peuvent s'aider. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารุฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. ภเย โข ปน, ภิกฺขเว, สติ อฏวิสงฺโกเป จกฺกสมารุฬฺเหสุ ชานปเทสุ ปริยายนฺเตสุ โหติ โส สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ มาตาปิ ปุตฺตํ ปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ ปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ สมาตาปุตฺติกํเยว ภยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. ‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สมาตาปุตฺติกานิเยว ภยานิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ’’.

« En outre, moines, il arrive un moment où survient le danger d'une incursion de brigands des forêts, et les habitants de la campagne s'enfuient en montant sur des véhicules. Lorsque survient ce danger d'incursion de brigands et que les habitants s'enfuient sur des véhicules, il arrive parfois, en de rares occasions, que la mère puisse rejoindre son fils et que le fils puisse rejoindre sa mère. Ce troisième danger, moines, qui est pourtant un cas où la mère et le fils peuvent s'aider, l'homme du commun non instruit l'appelle un danger où la mère et le fils ne peuvent s'aider. Ce sont là, moines, les trois dangers où la mère et le fils peuvent en fait s'aider mutuellement, que l'homme du commun non instruit appelle des dangers où ils ne le peuvent pas. »

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อมาตาปุตฺติกานิ ภยานิ. กตมานิ ตีณิ? ชราภยํ, พฺยาธิภยํ, มรณภยนฺติ. น, ภิกฺขเว, มาตา ปุตฺตํ ชีรมานํ เอวํ ลภติ – ‘อหํ ชีรามิ, มา เม ปุตฺโต ชีรี’ติ; ปุตฺโต วา ปน มาตรํ ชีรมานํ น เอวํ ลภติ – ‘อหํ ชีรามิ, มา เม มาตา ชีรี’’’ติ.

« Il existe, moines, trois dangers où la mère et le fils ne peuvent véritablement pas s'aider mutuellement. Quels sont ces trois ? Le danger de la vieillesse, le danger de la maladie et le danger de la mort. Une mère, moines, ne peut obtenir ceci pour son fils qui vieillit : “Que je vieillisse, mais que mon fils ne vieillisse pas !” ; et un fils, pour sa mère qui vieillit, ne peut pas non plus obtenir ceci : “Que je vieillisse, mais que ma mère ne vieillisse pas !” »

‘‘น, ภิกฺขเว, มาตา ปุตฺตํ พฺยาธิยมานํ เอวํ ลภติ – ‘อหํ พฺยาธิยามิ, มา เม ปุตฺโต พฺยาธิยี’ติ; ปุตฺโต วา ปน มาตรํ พฺยาธิยมานํ น เอวํ ลภติ – ‘อหํ พฺยาธิยามิ, มา เม มาตา พฺยาธิยี’’’ติ.

« Une mère, moines, ne peut obtenir ceci pour son fils malade : “Que je sois malade, mais que mon fils ne soit pas malade !” ; et un fils, pour sa mère malade, ne peut pas non plus obtenir ceci : “Que je sois malade, mais que ma mère ne soit pas malade !” »

‘‘น, ภิกฺขเว, มาตา ปุตฺตํ มียมานํ เอวํ ลภติ – ‘อหํ มียามิ, มา เม ปุตฺโต มียี’ติ; ปุตฺโต วา ปน มาตรํ มียมานํ น เอวํ ลภติ – ‘อหํ มียามิ, มา เม มาตา มียี’ติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานี’’ติ.

« Une mère, moines, ne peut obtenir ceci pour son fils mourant : “Que je meure, mais que mon fils ne meure pas !” ; et un fils, pour sa mère mourante, ne peut pas non plus obtenir ceci : “Que je meure, mais que ma mère ne meure pas !” Ce sont là, moines, les trois véritables dangers où la mère et le fils ne peuvent s'aider mutuellement. »

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา อิเมสญฺจ ติณฺณํ สมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ อิเมสญฺจ ติณฺณํ อมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย สํวตฺตติ. กตโม จ, ภิกฺขเว, มคฺโค กตมา จ ปฏิปทา [Pg.181] อิเมสญฺจ ติณฺณํ สมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ อิเมสญฺจ ติณฺณํ อมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, ภิกฺขเว, มคฺโค อยํ ปฏิปทา อิเมสญฺจ ติณฺณํ สมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ อิเมสญฺจ ติณฺณํ อมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย สํวตฺตตี’’ติ. ทุติยํ.

« Il existe, moines, un chemin, une pratique, qui conduit à l'abandon et au dépassement de ces trois dangers où la mère et le fils peuvent s'aider, ainsi que de ces trois dangers où la mère et le fils ne peuvent pas s'aider. Et quels sont ce chemin et cette pratique ? C'est précisément ce Noble Octuple Chemin, à savoir : la vue juste, l'intention juste, la parole juste, l'action juste, les moyens d'existence justes, l'effort juste, l'attention juste et la concentration juste. C'est cela, moines, le chemin et la pratique qui conduisent à l'abandon et au dépassement de ces trois dangers où la mère et le fils peuvent s'aider, ainsi que de ces trois dangers où la mère et le fils ne peuvent pas s'aider. »

๓. เวนาคปุรสุตฺตํ

3. Le discours à Venāgapura (Venāgapura Sutta)

๖๔. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวนาคปุรํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข เวนาคปุริกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต เวนาคปุรํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ.

64. En ce temps-là, le Bienheureux, voyageant dans le pays de Kosala avec une grande communauté de moines, arriva à Venāgapura, un village de brahmanes de Kosala. Les brahmanes et les chefs de famille de Venāgapura apprirent : « Le moine Gotama, fils des Sakyas, issu de la lignée des Sakyas, est arrivé à Venāgapura. Une excellente renommée concernant ce seigneur Gotama s'est ainsi répandue : "C’est pour telle raison que ce Bienheureux est un Arahant, parfaitement éveillé par lui-même, accompli dans la connaissance et la conduite, bien-allé, connaisseur du monde, guide incomparable des personnes à dresser, instructeur des dieux et des humains, éveillé, bienheureux." Il fait connaître ce monde avec ses dieux, ses Maras et ses Brahmas, cette génération avec ses moines et ses brahmanes, ses princes et ses hommes, après l'avoir réalisé par sa propre connaissance transcendante. Il enseigne le Dhamma, bon au début, bon au milieu, bon à la fin, avec le sens et la lettre ; il proclame une vie sainte parfaitement accomplie et pure. Il est certes bon de voir de tels Arahants. »

อถ โข เวนาคปุริกา พฺราหฺมณคหปติกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เวนาคปุริโก วจฺฉโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Alors, les brahmanes et les chefs de famille de Venāgapura se rendirent auprès du Bienheureux. S'étant approchés, certains saluèrent le Bienheureux et s'assirent à l'écart. Certains échangèrent avec le Bienheureux des salutations amicales et, après avoir conclu ces propos de courtoisie et de bienvenue, s'assirent à l'écart. Certains saluèrent le Bienheureux les mains jointes et s'assirent à l'écart. Certains firent connaître leur nom et leur clan avant de s'asseoir à l'écart. Certains s'assirent à l'écart en restant silencieux. Une fois assis à l'écart, le brahmane Vacchagotta de Venāgapura dit ceci au Bienheureux :

‘‘อจฺฉริยํ[Pg.182], โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาวญฺจิทํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, สารทํ พทรปณฺฑุํ ปริสุทฺธํ โหติ ปริโยทาตํ; เอวเมวํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, ตาลปกฺกํ สมฺปติ พนฺธนา ปมุตฺตํ ปริสุทฺธํ โหติ ปริโยทาตํ; เอวเมวํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, เนกฺขํ ชมฺโพนทํ ทกฺขกมฺมารปุตฺตสุปริกมฺมกตํ อุกฺกามุเข สุกุสลสมฺปหฏฺฐํ ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺตํ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมวํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. ยานิ ตานิ, โภ โคตม, อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เสยฺยถิทํ – อาสนฺทิ ปลฺลงฺโก โคนโก จิตฺตโก ปฏิกา ปฏลิกา ตูลิกา วิกติกา อุทฺทโลมี เอกนฺตโลมี กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณี กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ, เอวรูปานํ นูน ภวํ โคตโม อุจฺจาสยนมหาสยนานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

« C'est merveilleux, Maître Gotama, c'est extraordinaire, Maître Gotama ! À quel point les facultés de Maître Gotama sont sereines, et son teint est pur et éclatant ! De même, Maître Gotama, qu'en automne, un jujube mûr est pur et éclatant, de même les facultés de Maître Gotama sont sereines et son teint est pur et éclatant. De même, Maître Gotama, qu'un fruit de palmier mûr qui vient de tomber de sa tige est pur et éclatant, de même les facultés de Maître Gotama sont sereines et son teint est pur et éclatant. De même, Maître Gotama, qu'un ornement d'or pur de Jambunada, façonné par un orfèvre habile, bien poli dans le creuset et placé sur une couverture rouge, brille, resplendit et rayonne, de même les facultés de Maître Gotama sont sereines et son teint est pur et éclatant. Quant à ces lits et sièges hauts et luxueux, à savoir : les lits hauts, les divans aux pieds sculptés, les tapis à longs poils, les couvertures brodées, les tapis de laine blanche, les couvertures à fleurs, les matelas de coton, les tapis ornés de figures animales, les tapis à double face, les tapis à simple face, les dessus-de-lit brodés de joyaux, les étoffes de soie, les grands tapis de laine, les tapis pour éléphants, les tapis pour chevaux, les tapis pour chars, les peaux de panthère noire, les précieuses couvertures en peau de cerf Kadali, les sièges avec baldaquin rouge et des coussins rouges aux deux extrémités ; nul doute que Maître Gotama obtient de tels sièges et lits hauts et luxueux à sa guise, sans difficulté et sans peine. »

‘‘ยานิ โข ปน ตานิ, พฺราหฺมณ, อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เสยฺยถิทํ – อาสนฺทิ ปลฺลงฺโก โคนโก จิตฺตโก ปฏิกา ปฏลิกา ตูลิกา วิกติกา อุทฺทโลมี เอกนฺตโลมี กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณี กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ. ทุลฺลภานิ ตานิ ปพฺพชิตานํ ลทฺธา จ ปน น กปฺปนฺติ.

« Brāhmane, ces sièges et lits hauts et luxueux, à savoir : les lits hauts, les divans aux pieds sculptés, les tapis à longs poils, les couvertures brodées, les tapis de laine blanche, les couvertures à fleurs, les matelas de coton, les tapis ornés de figures animales, les tapis à double face, les tapis à simple face, les dessus-de-lit brodés de joyaux, les étoffes de soie, les grands tapis de laine, les tapis pour éléphants, les tapis pour chevaux, les tapis pour chars, les peaux de panthère noire, les précieuses couvertures en peau de cerf Kadali, les sièges avec baldaquin rouge et des coussins rouges aux deux extrémités ; ces choses sont difficiles à obtenir pour les renonçants et, si elles sont obtenues, elles ne leur sont pas permises. »

‘‘ตีณิ โข, อิมานิ, พฺราหฺมณ, อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เยสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. กตมานิ ตีณิ? ทิพฺพํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, พฺรหฺมํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, อริยํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ. อิมานิ โข, พฺราหฺมณ, ตีณิ อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เยสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

« Cependant, brāhmane, il y a trois sortes de sièges et de lits hauts et luxueux que j'obtiens actuellement à ma guise, sans difficulté et sans peine. Quelles sont ces trois sortes ? Le siège et lit haut et luxueux céleste, le siège et lit haut et luxueux de Brahma, et le siège et lit haut et luxueux noble. Telles sont, brāhmane, les trois sortes de sièges et de lits hauts et luxueux que j'obtiens actuellement à ma guise, sans difficulté et sans peine. »

‘‘กตมํ [Pg.183] ปน ตํ, โภ โคตม, ทิพฺพํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺส ภวํ โคตโม เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ? ‘‘อิธาหํ, พฺราหฺมณ, ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรามิ, โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสามิ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วนนฺตญฺเญว ปวิสามิ. โส ยเทว ตตฺถ โหนฺติ ติณานิ วา ปณฺณานิ วา ตานิ เอกชฺฌํ สงฺฆริตฺวา นิสีทามิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรามิ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทมิ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต จงฺกมามิ, ทิพฺโพ เม เอโส ตสฺมึ สมเย จงฺกโม โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต ติฏฺฐามิ, ทิพฺพํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย ฐานํ โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต นิสีทามิ, ทิพฺพํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อาสนํ โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต เสยฺยํ กปฺเปมิ, ทิพฺพํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อุจฺจาสยนมหาสยนํ โหติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, ทิพฺพํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

« Quelle est donc, maître Gotama, cette haute et grande couche divine que vous obtenez maintenant à volonté, sans difficulté et sans peine ? » « Ici, brahmane, résidant près d'un village ou d'un bourg, je m'habille le matin, prends mon bol et ma robe, et j'entre dans ce village ou ce bourg pour la quête d'aumône. Après le repas, de retour de la quête, j'entre dans la forêt. Là, je rassemble de l'herbe ou des feuilles, je m'assois les jambes croisées, le corps droit, et j'établis la pleine conscience devant moi. Écarté des plaisirs sensuels, écarté des états malsains, j'entre et demeure dans le premier jhana, accompagné de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, ainsi que de la joie et du bonheur nés du détachement. Puis, avec l'apaisement de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, j'entre et demeure dans le deuxième jhana, marqué par la sérénité intérieure et l'unification de l'esprit, sans pensée appliquée ni soutenue, avec la joie et le bonheur nés de la concentration. Par le détachement de la joie, je demeure équanime, pleinement conscient et attentif, et je ressens le bonheur par le corps, ce jhana dont les Nobles disent : "Équanime et attentif, il demeure dans le bonheur", j'entre et demeure ainsi dans le troisième jhana. Par l'abandon du bonheur et de la souffrance, et la disparition préalable de la joie et de la peine, j'entre et demeure dans le quatrième jhana, qui n'est ni souffrance ni bonheur, et qui est caractérisé par la pureté de l'attention due à l'équanimité. Si, brahmane, étant dans cet état, je marche, ma marche est alors en cet instant une marche divine. Si je me tiens debout, ma station debout est alors en cet instant une station divine. Si je m'assois, mon assise est alors en cet instant une assise divine. Si je me couche, cet acte de m'allonger est alors en cet instant une haute et grande couche divine. C'est cela, brahmane, la haute et grande couche divine que j'obtiens maintenant à volonté, sans difficulté et sans peine. »

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! โก จญฺโญ เอวรูปสฺส ทิพฺพสฺส อุจฺจาสยนมหาสยนสฺส นิกามลาภี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อญฺญตฺร โภตา โคตเมน!

« C'est merveilleux, maître Gotama ! C'est extraordinaire, maître Gotama ! Qui d'autre que le vénérable Gotama pourrait obtenir à volonté, sans difficulté et sans peine, une telle haute et grande couche divine ? »

‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, พฺรหฺมํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺส ภวํ โคตโม เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ? ‘‘อิธาหํ, พฺราหฺมณ, ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรามิ, โส ปุพฺพณฺหสมยํ [Pg.184] นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสามิ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วนนฺตญฺเญว ปวิสามิ. โส ยเทว ตตฺถ โหนฺติ ติณานิ วา ปณฺณานิ วา ตานิ เอกชฺฌํ สงฺฆริตฺวา นิสีทามิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรามิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรามิ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรามิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรามิ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต จงฺกมามิ, พฺรหฺมา เม เอโส ตสฺมึ สมเย จงฺกโม โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต ติฏฺฐามิ…เป… นิสีทามิ…เป… เสยฺยํ กปฺเปมิ, พฺรหฺมํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อุจฺจาสยนมหาสยนํ โหติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, พฺรหฺมํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

« Quelle est donc, maître Gotama, cette haute et grande couche sublime que vous obtenez maintenant à volonté, sans difficulté et sans peine ? » « Ici, brahmane, résidant près d'un village ou d'un bourg, je m'habille le matin, prends mon bol et ma robe, et j'entre dans ce village ou ce bourg pour la quête d'aumône. Après le repas, de retour de la quête, j'entre dans la forêt. Là, je rassemble de l'herbe ou des feuilles, je m'assois les jambes croisées, le corps droit, et j'établis la pleine conscience devant moi. Je demeure en imprégnant une direction de mon esprit empreint d'amour bienveillant, de même pour la seconde, la troisième et la quatrième direction. Ainsi, en haut, en bas, tout autour, partout et envers tous les êtres comme envers moi-même, je demeure en imprégnant le monde entier d'un esprit empreint d'amour bienveillant, vaste, sublime, incommensurable, sans haine ni malveillance. Je demeure en imprégnant [le monde] d'un esprit empreint de compassion... de joie altruiste... d'équanimité, vaste, sublime, incommensurable, sans haine ni malveillance. Si, brahmane, étant dans cet état, je marche, ma marche est alors en cet instant une marche sublime. Si je me tiens debout... si je m'assois... si je me couche, cet acte de m'allonger est alors en cet instant une haute et grande couche sublime. C'est cela, brahmane, la haute et grande couche sublime que j'obtiens maintenant à volonté, sans difficulté et sans peine. »

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! โก จญฺโญ เอวรูปสฺส พฺรหฺมสฺส อุจฺจาสยนมหาสยนสฺส นิกามลาภี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อญฺญตฺร โภตา โคตเมน!

« C'est merveilleux, maître Gotama ! C'est extraordinaire, maître Gotama ! Qui d'autre que le vénérable Gotama pourrait obtenir à volonté, sans difficulté et sans peine, une telle haute et grande couche sublime ? »

‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, อริยํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺส ภวํ โคตโม เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ? ‘‘อิธาหํ, พฺราหฺมณ, ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรามิ, โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสามิ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วนนฺตญฺเญว ปวิสามิ. โส ยเทว ตตฺถ โหนฺติ ติณานิ วา ปณฺณานิ วา ตานิ เอกชฺฌํ สงฺฆริตฺวา นิสีทามิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส เอวํ ชานามิ – ‘ราโค เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม; โทโส เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล [Pg.185] ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม; โมโห เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต จงฺกมามิ, อริโย เม เอโส ตสฺมึ สมเย จงฺกโม โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต ติฏฺฐามิ…เป… นิสีทามิ…เป… เสยฺยํ กปฺเปมิ, อริยํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อุจฺจาสยนมหาสยนํ โหติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, อริยํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

« Quelle est donc, maître Gotama, cette haute et grande couche noble que vous obtenez maintenant à volonté, sans difficulté et sans peine ? » « Ici, brahmane, résidant près d'un village ou d'un bourg, je m'habille le matin, prends mon bol et ma robe, et j'entre dans ce village ou ce bourg pour la quête d'aumône. Après le repas, de retour de la quête, j'entre dans la forêt. Là, je rassemble de l'herbe ou des feuilles, je m'assois les jambes croisées, le corps droit, et j'établis la pleine conscience devant moi. Je sais alors ceci : "Le désir est abandonné en moi, déraciné, rendu semblable à un tronc de palmier dont la base est détruite, supprimé, destiné à ne plus renaître à l'avenir ; l'aversion est abandonnée en moi... l'illusion est abandonnée en moi, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier, supprimée, destinée à ne plus renaître à l'avenir." Si, brahmane, étant dans cet état, je marche, ma marche est alors en cet instant une marche noble. Si je me tiens debout... si je m'assois... si je me couche, cet acte de m'allonger est alors en cet instant une haute et grande couche noble. C'est cela, brahmane, la haute et grande couche noble que j'obtiens maintenant à volonté, sans difficulté et sans peine. »

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! โก จญฺโญ เอวรูปสฺส อริยสฺส อุจฺจาสยนมหาสยนสฺส นิกามลามี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อญฺญตฺร โภตา โคตเมน!

« C'est merveilleux, vénérable Gotama ! C'est extraordinaire, vénérable Gotama ! En dehors du vénérable Gotama, qui d'autre pourrait obtenir à volonté, sans difficulté et sans peine, de tels lits et sièges hauts et spacieux propres aux Nobles ? »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โข โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ. ตติยํ.

« C'est magnifique, vénérable Gotama ! C'est magnifique, vénérable Gotama ! Tout comme on redresserait ce qui était renversé, ou on dévoilerait ce qui était caché, ou on montrerait le chemin à celui qui s'est égaré, ou on porterait une lampe à l'huile dans l'obscurité pour que ceux qui ont des yeux voient les formes ; de la même manière, le vénérable Gotama a exposé le Dhamma par de multiples moyens. Nous prenons refuge dans le vénérable Gotama, dans le Dhamma et dans la communauté des moines. Que le vénérable Gotama nous accepte comme disciples laïcs ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour toute la vie. » Troisième sutta terminé.

๔. สรภสุตฺตํ

4. Le Discours sur Sarabha (Sarabhasutta).

๖๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน สรโภ นาม ปริพฺพาชโก อจิรปกฺกนฺโต โหติ อิมสฺมา ธมฺมวินยา. โส ราชคเห ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’’ติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. อสฺโสสุํ โข เต ภิกฺขู สรภสฺส ปริพฺพาชกสฺส ราชคเห ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสมานสฺส [Pg.186] – ‘‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’’ติ.

65. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni séjournait à Rājagaha, sur le mont du Vautour (Gijjhakūṭa). En ce temps-là, un vagabond nommé Sarabha venait de quitter récemment ce Dhamma-Vinaya. Il tenait ce discours devant l'assemblée à Rājagaha : « J'ai compris le Dhamma des ascètes fils des Sakyas. C'est précisément parce que j'ai compris leur Dhamma que j'ai quitté ce Dhamma-Vinaya. » Alors, de nombreux moines, s'étant vêtus le matin, prirent leurs bols et leurs robes et entrèrent dans Rājagaha pour la collecte d'aumônes. Ces moines entendirent le vagabond Sarabha tenir ce discours devant l'assemblée à Rājagaha : « J'ai compris le Dhamma des ascètes fils des Sakyas. C'est précisément parce que j'ai compris leur Dhamma que j'ai quitté ce Dhamma-Vinaya. »

อถ โข เต ภิกฺขู ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สรโภ นาม, ภนฺเต, ปริพฺพาชโก อจิรปกฺกนฺโต อิมสฺมา ธมฺมวินยา. โส ราชคเห ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’ติ. สาธุ ภนฺเต, ภควา เยน สิปฺปินิกาตีรํ ปริพฺพาชการาโม เยน สรโภ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

Puis ces moines, après avoir mendié à Rājagaha et être revenus de leur collecte après le repas, se rendirent auprès du Béni ; s'étant approchés, ils saluèrent le Béni et s'assirent à l'écart. Assis à l'écart, ces moines dirent au Béni : « Vénérable, un vagabond nommé Sarabha a récemment quitté ce Dhamma-Vinaya. Il tient ce discours devant l'assemblée à Rājagaha : "J'ai compris le Dhamma des ascètes fils des Sakyas. C'est précisément parce que j'ai compris leur Dhamma que j'ai quitté ce Dhamma-Vinaya." Il serait bon, Vénérable, que le Béni se rende par compassion sur les rives de la Sippinikā, au parc des vagabonds, là où se trouve le vagabond Sarabha. » Le Béni accepta par le silence.

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน สิปฺปินิกาตีรํ ปริพฺพาชการาโม เยน สรโภ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, สรภ, เอวํ วเทสิ – ‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’’’ติ? เอวํ วุตฺเต สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหี อโหสิ.

Le soir venu, le Béni sortit de sa méditation solitaire et se rendit sur les rives de la Sippinikā, au parc des vagabonds, là où se trouvait le vagabond Sarabha. S'étant approché, il s'assit sur le siège préparé. Une fois assis, le Béni s'adressa au vagabond Sarabha : « Est-il vrai, Sarabha, que tu dis ceci : "J'ai compris le Dhamma des ascètes fils des Sakyas. C'est précisément parce que j'ai compris leur Dhamma que j'ai quitté ce Dhamma-Vinaya" ? » À ces mots, le vagabond Sarabha resta silencieux.

ทุติยมฺปิ โข, ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘วเทหิ, สรภ, กินฺติ เต อญฺญาโต สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม? สเจ เต อปริปูรํ ภวิสฺสติ, อหํ ปริปูเรสฺสามิ. สเจ ปน เต ปริปูรํ ภวิสฺสติ, อหํ อนุโมทิสฺสามี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหี อโหสิ.

Pour la deuxième fois, le Béni dit au vagabond Sarabha : « Parle, Sarabha, comment as-tu compris le Dhamma des ascètes fils des Sakyas ? Si ta compréhension est incomplète, je la compléterai. Mais si elle est complète, je m'en réjouirai. » Pour la deuxième fois, le vagabond Sarabha resta silencieux.

ตติยมฺปิ โข ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – (‘‘โย โข สรภ ปญฺญายติ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม) ‘‘วเทหิ, สรภ, กินฺติ เต อญฺญาโต สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม? สเจ เต อปริปูรํ [Pg.187] ภวิสฺสติ, อหํ ปริปูเรสฺสามิ. สเจ ปน เต ปริปูรํ ภวิสฺสติ, อหํ อนุโมทิสฺสามี’’ติ. ตติยมฺปิ โข สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหี อโหสิ.

Pour la troisième fois, le Béni dit au vagabond Sarabha : « Parle, Sarabha, comment as-tu compris le Dhamma des ascètes fils des Sakyas ? Si ta compréhension est incomplète, je la compléterai. Mais si elle est complète, je m'en réjouirai. » Pour la troisième fois, le vagabond Sarabha resta silencieux.

อถ โข เต ปริพฺพาชกา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยเทว โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, สมณํ โคตมํ ยาเจยฺยาสิ ตเทว เต สมโณ โคตโม ปวาเรติ. วเทหาวุโส สรภ, กินฺติ เต อญฺญาโต สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม? สเจ เต อปริปูรํ ภวิสฺสติ, สมโณ โคตโม ปริปูเรสฺสติ. สเจ ปน เต ปริปูรํ ภวิสฺสติ, สมโณ โคตโม อนุโมทิสฺสตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิ.

Alors les vagabonds dirent au vagabond Sarabha : « Ce que tu as demandé à l'ascète Gotama, l'ascète Gotama te l'offre maintenant. Parle, l'ami Sarabha, comment as-tu compris le Dhamma des ascètes fils des Sakyas ? Si ta compréhension est incomplète, l'ascète Gotama la complétera. Mais si elle est complète, l'ascète Gotama s'en réjouira. » À ces mots, le vagabond Sarabha resta assis silencieux, confus, les épaules tombantes, la tête baissée, pensif et sans répartie.

อถ โข ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ ตุณฺหีภูตํ มงฺกุภูตํ ปตฺตกฺขนฺธํ อโธมุขํ ปชฺฌายนฺตํ อปฺปฏิภานํ วิทิตฺวา เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจ –

Le Béni, voyant le vagabond Sarabha silencieux, confus, les épaules tombantes, la tête baissée, pensif et sans répartie, s'adressa aux vagabonds :

‘‘โย โข มํ, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธา’ติ, ตมหํ ตตฺถ สาธุกํ สมนุยุญฺเชยฺยํ สมนุคาเหยฺยํ สมนุภาเสยฺยํ. โส วต มยา สาธุกํ สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ติณฺณํ ฐานานํ นาญฺญตรํ ฐานํ นิคจฺเฉยฺย, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสฺสติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกริสฺสติ, ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิสฺสติ, เสยฺยถาปิ สรโภ ปริพฺพาชโก.

« Ô vagabonds, si quelqu'un me disait, à moi qui affirme être le Parfaitement Éveillé : "Ces choses-là n'ont pas été comprises par vous", je l'interrogerais en détail à ce sujet, je le presserais et je l'examinerais. S'il était ainsi interrogé, pressé et examiné par moi, il est absolument impossible qu'il ne se retrouve pas dans l'une de ces trois situations : soit il éluderait une parole par une autre, soit il détournerait la conversation vers des sujets extérieurs, soit il manifesterait de la colère, de la haine et du ressentiment ; ou bien il resterait assis silencieux, confus, les épaules tombantes, la tête baissée, pensif et sans répartie, tout comme le vagabond Sarabha. »

‘‘โย โข มํ, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘ขีณาสวสฺส เต ปฏิชานโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณา’ติ, ตมหํ ตตฺถ สาธุกํ สมนุยุญฺเชยฺยํ สมนุคาเหยฺยํ สมนุภาเสยฺยํ. โส วต มยา สาธุกํ สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ติณฺณํ ฐานานํ นาญฺญตรํ ฐานํ นิคจฺเฉยฺย, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสฺสติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ [Pg.188] ปาตุกริสฺสติ, ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิสฺสติ, เสยฺยถาปิ สรโภ ปริพฺพาชโก.

« Ô vagabonds, si quelqu’un venait à me dire : ‘Bien que vous prétendiez avoir détruit les impuretés, ces impuretés ne sont pas encore épuisées chez vous’, je l’interrogerais minutieusement à ce sujet, je l’examinerais et le presserais de questions. S’il était ainsi minutieusement interrogé, examiné et pressé de questions par moi, il est tout à fait impossible qu’il ne se retrouve pas dans l’une de ces trois situations : soit il éluderait la question par une autre parole, soit il détournerait la conversation vers un sujet extérieur, soit il manifesterait de la colère, de l’irritation et du mécontentement. Ou encore, il resterait assis silencieux, déconcerté, les épaules affaissées, la tête basse, plongé dans ses pensées et incapable de répondre, tout comme le vagabond Sarabha. »

‘‘โย โข มํ, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘ยสฺส โข ปน เต อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต, โส น นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ, ตมหํ ตตฺถ สาธุกํ สมนุยุญฺเชยฺยํ สมนุคาเหยฺยํ สมนุภาเสยฺยํ. โส วต มยา สาธุกํ สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ติณฺณํ ฐานานํ นาญฺญตรํ ฐานํ นิคจฺเฉยฺย, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสฺสติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกริสฺสติ, ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิสฺสติ, เสยฺยถาปิ สรโภ ปริพฺพาชโก’’ติ. อถ โข ภควา สิปฺปินิกาตีเร ปริพฺพาชการาเม ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา เวหาสํ ปกฺกามิ.

« Ô vagabonds, si quelqu’un venait à me dire : ‘Le Dhamma que vous avez enseigné dans un certain but ne conduit pas celui qui le pratique à la destruction complète de la souffrance’, je l’interrogerais minutieusement à ce sujet, je l’examinerais et le presserais de questions. S’il était ainsi minutieusement interrogé, examiné et pressé de questions par moi, il est tout à fait impossible qu’il ne se retrouve pas dans l’une de ces trois situations : soit il éluderait la question par une autre parole, soit il détournerait la conversation vers un sujet extérieur, soit il manifesterait de la colère, de l’irritation et du mécontentement. Ou encore, il resterait assis silencieux, déconcerté, les épaules affaissées, la tête basse, plongé dans ses pensées et incapable de répondre, tout comme le vagabond Sarabha. » C’est ce que dit le Bienheureux, puis, après avoir poussé par trois fois son rugissement de lion dans le parc des vagabonds sur la rive de la rivière Sippinikā, il s’éleva dans les airs et s’en alla.

อถ โข เต ปริพฺพาชกา อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต สรภํ ปริพฺพาชกํ สมนฺตโต วาจายสนฺนิโตทเกน สญฺชมฺภริมกํสุ – ‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส สรภ, พฺรหารญฺเญ ชรสิงฺคาโล ‘สีหนาทํ นทิสฺสามี’ติ สิงฺคาลกํเยว นทติ, เภรณฺฑกํเยว นทติ ; เอวเมวํ โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, อญฺญตฺเรว สมเณน โคตเมน ‘สีหนาทํ นทิสฺสามี’ติ สิงฺคาลกํเยว นทสิ เภรณฺฑกํเยว นทสิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส สรภ, อมฺพุกสญฺจรี ‘ปุริสกรวิตํ รวิสฺสามี’ติ อมฺพุกสญฺจริรวิตํเยว รวติ; เอวเมวํ โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, อญฺญตฺเรว สมเณน โคตเมน ‘ปุริสกรวิตํ รวิสฺสามี’ติ, อมฺพุกสญฺจริรวิตํเยว รวสิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส สรภ, อุสโภ สุญฺญาย โคสาลาย คมฺภีรํ นทิตพฺพํ มญฺญติ; เอวเมวํ โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, อญฺญตฺเรว สมเณน โคตเมน คมฺภีรํ นทิตพฺพํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข เต ปริพฺพาชกา สรภํ ปริพฺพาชกํ [Pg.189] สมนฺตโต วาจายสนฺนิโตทเกน สญฺชมฺภริมกํสูติ. จตุตฺถํ.

Peu après le départ du Bienheureux, ces vagabonds assaillirent le vagabond Sarabha de toutes parts avec leurs paroles comme avec des aiguillons : « C’est tout comme, ami Sarabha, un vieux renard dans la grande forêt qui, pensant ‘je vais pousser un rugissement de lion’, ne fait que japper comme un renard ou pousser le cri d’un chacal ; de même, toi, ami Sarabha, en l’absence du moine Gotama, tu prétends ‘pousser un rugissement de lion’ mais tu ne fais que japper comme un renard ou pousser le cri d’un chacal. C’est tout comme, ami Sarabha, une petite poule qui, pensant ‘je vais chanter comme un coq’, ne fait que caqueter comme une poule ; de même, toi, ami Sarabha, en l’absence du moine Gotama, tu prétends ‘chanter comme un coq’ mais tu ne fais que caqueter comme une poule. C’est tout comme, ami Sarabha, un taureau qui, dans une étable vide, s’imagine pouvoir mugir profondément ; de même, toi, ami Sarabha, en l’absence du moine Gotama, tu t’imagines pouvoir mugir profondément. » C’est ainsi que ces vagabonds harcelèrent le vagabond Sarabha de toutes parts avec leurs paroles acérées. Quatrième discours.

๕. เกสมุตฺติสุตฺตํ

5. Discours aux Kālāmas de Kesamutta

๖๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เกสมุตฺตํ นาม กาลามานํ นิคโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข เกสมุตฺติยา กาลามา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต เกสมุตฺตํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ.

66. Ainsi ai-je entendu : En un temps, le Bienheureux voyageait dans le pays de Kosala avec une grande assemblée de moines et arriva à Kesamutta, une bourgade des Kālāmas. Les Kālāmas de Kesamutta apprirent la nouvelle : « Le moine Gotama, fils des Sakyas, parti de la famille des Sakyas pour la vie errante, est arrivé à Kesamutta. Une excellente réputation s’est ainsi propagée concernant ce Vénérable Gotama : ‘Ce Bienheureux est ainsi : il est un Arhat, parfaitement éveillé... voir de tels Arhats est assurément une bonne chose.’ »

อถ โข เกสมุตฺติยา กาลามา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต เกสมุตฺติยา กาลามา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Alors les Kālāmas de Kesamutta se rendirent auprès du Bienheureux. En arrivant, certains saluèrent respectueusement le Bienheureux et s’assirent à l’écart ; certains échangèrent des paroles de courtoisie et d’amitié avec le Bienheureux, puis s’assirent à l’écart après avoir terminé cette conversation mémorable ; certains joignirent les mains en direction du Bienheureux et s’assirent à l’écart ; certains déclinèrent leur nom et leur clan avant de s’asseoir à l’écart ; et certains restèrent silencieux et s’assirent à l’écart. Une fois assis à l’écart, les Kālāmas de Kesamutta dirent au Bienheureux :

‘‘สนฺติ, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา เกสมุตฺตํ อาคจฺฉนฺติ. เต สกํเยว วาทํ ทีเปนฺติ โชเตนฺติ, ปรปฺปวาทํ ปน ขุํเสนฺติ วมฺเภนฺติ ปริภวนฺติ โอมกฺขึ กโรนฺติ. อปเรปิ, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา เกสมุตฺตํ อาคจฺฉนฺติ. เตปิ สกํเยว วาทํ ทีเปนฺติ โชเตนฺติ, ปรปฺปวาทํ ปน ขุํเสนฺติ วมฺเภนฺติ ปริภวนฺติ โอมกฺขึ กโรนฺติ. เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ โหเตว กงฺขา โหติ วิจิกิจฺฉา – ‘โก สุ นาม อิเมสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ อาห, โก มุสา’’’ติ? ‘‘อลญฺหิ โว, กาลามา, กงฺขิตุํ อลํ วิจิกิจฺฉิตุํ. กงฺขนีเยว ปน โว ฐาเน วิจิกิจฺฉา อุปฺปนฺนา’’.

« Seigneur, il y a certains moines et brahmanes qui viennent à Kesamutta. Ils exposent et glorifient uniquement leur propre doctrine, mais ils dénigrent, méprisent, rabaissent et rejettent la doctrine d’autrui. Puis d’autres moines et brahmanes viennent à Kesamutta, et eux aussi exposent et glorifient uniquement leur propre doctrine, mais dénigrent, méprisent, rabaissent et rejettent la doctrine d’autrui. Pour nous, Seigneur, il y a assurément du doute et de l’incertitude : lequel de ces vénérables moines et brahmanes dit la vérité, et lequel ment ? » — « Il est tout à fait légitime pour vous, Kālāmas, d’avoir des doutes et d’être dans l’incertitude. C’est sur un point qui prête au doute que l’incertitude est apparue en vous. »

‘‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน[Pg.190], มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, กาลามา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตี’’’ติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, ปชเหยฺยาถ.

« Venez, Kālāmas ! Ne vous laissez pas guider par ce que l’on raconte, ni par la tradition, ni par les rumeurs, ni par l’autorité des textes sacrés, ni par la pure logique, ni par le raisonnement déductif, ni par l’apparence des preuves, ni par le penchant pour une opinion mûrie par la réflexion, ni par l’apparente compétence du locuteur, ni par la pensée : ‘Ce moine est notre maître.’ Kālāmas, quand vous savez par vous-mêmes : ‘Ces choses sont malsaines ; ces choses sont blâmables ; ces choses sont critiquées par les sages ; ces choses, quand on les entreprend et qu’on s’y attache, conduisent au malheur et à la souffrance’, alors, Kālāmas, vous devriez les rejeter. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, โลโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

« Qu’en pensez-vous, Kālāmas ? Quand la cupidité apparaît chez un homme, est-ce pour son bien ou pour son malheur ? »

‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’.

« Pour son malheur, Seigneur. »

‘‘ลุทฺโธ ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โลเภน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

« Kālāmas, un homme en proie à la cupidité, l’esprit envahi et dominé par elle, tue des êtres vivants, prend ce qui n’est pas donné, commet l’adultère, profère des mensonges et incite autrui à faire de même. Cela ne sera-t-il pas pour son malheur et sa souffrance pendant longtemps ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Si, Seigneur. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, โทโส ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

« Qu’en pensez-vous, Kālāmas ? Quand la haine apparaît chez un homme, est-ce pour son bien ou pour son malheur ? »

‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’.

« Pour son malheur, Seigneur. »

‘‘ทุฏฺโฐ ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โทเสน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

« Ô Kālāmā, l'individu malveillant, dominé par la haine, l'esprit envahi, tue des êtres vivants, prend ce qui n'est pas donné, commet l'adultère, prononce des paroles mensongères et incite autrui à faire de même. Cela conduit à son malheur et à sa souffrance pour longtemps, n'est-ce pas ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« C'est exact, Vénérable. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, โมโห ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

« Qu'en pensez-vous, Kālāma ? Quand l'égarement surgit chez un homme, surgit-il pour son bien ou pour son mal ? »

‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’.

« Pour son mal, Seigneur. »

‘‘มูฬฺโห ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

« En effet, Kālāma, cet individu égaré, dominé par l'égarement, l'esprit envahi par lui, tue des êtres vivants, prend ce qui n'est pas donné, commet l'adultère, prononce des paroles mensongères et incite autrui à faire de même. Cela conduit à son malheur et à sa souffrance pour longtemps. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« C'est ainsi, Seigneur. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

« Qu'en pensez-vous, Kālāma ? Ces choses sont-elles saines ou malsaines ? »

‘‘อกุสลา, ภนฺเต’’.

« Malsaines, Seigneur. »

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

« Sont-elles blâmables ou non blâmables ? »

‘‘สาวชฺชา, ภนฺเต’’.

« Blâmables, Seigneur. »

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

« Sont-elles censurées par les sages ou louées par les sages ? »

‘‘วิญฺญุครหิตา, ภนฺเต’’.

« Censurées par les sages, Seigneur. »

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ[Pg.191]?

« Lorsqu'elles sont accomplies et adoptées, mènent-elles au malheur et à la souffrance, ou non ? Quelle est votre opinion à ce sujet ? »

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

« Seigneur, lorsqu'elles sont accomplies et adoptées, elles mènent au malheur et à la souffrance. Telle est notre opinion à ce sujet. »

‘‘อิติ โข, กาลามา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา! มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห กาลามา อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, ปชเหยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« C'est ainsi, Kālāma, que ce que nous avons dit : 'Allons, Kālāma ! Ne vous laissez pas guider par les rapports oraux, ni par la tradition, ni par le ouï-dire, ni par l'autorité des textes, ni par la seule logique, ni par l'inférence, ni par l'examen des apparences, ni par la complaisance envers des opinions préconçues, ni par l'apparente compétence d'autrui, ni par l'idée : « Ce moine est notre maître ». Lorsque vous savez par vous-mêmes, Kālāma : « Ces choses sont malsaines, ces choses sont blâmables, ces choses sont censurées par les sages, ces choses, lorsqu'elles sont accomplies et adoptées, mènent au malheur et à la souffrance », alors, Kālāma, abandonnez-les' ; c'est en considération de cela que cela a été dit. »

‘‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, กาลามา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถ.

« Allons, Kālāma ! Ne vous laissez pas guider par les rapports oraux, ni par la tradition, ni par le ouï-dire, ni par l'autorité des textes, ni par la seule logique, ni par l'inférence, ni par l'examen des apparences, ni par la complaisance envers des opinions préconçues, ni par l'apparente compétence d'autrui, ni par l'idée : « Ce moine est notre maître ». Lorsque vous savez par vous-mêmes, Kālāma : « Ces choses sont saines, ces choses sont non blâmables, ces choses sont louées par les sages, ces choses, lorsqu'elles sont accomplies et adoptées, mènent au bien-être et au bonheur », alors, Kālāma, ayant pleinement réalisé cela, demeurez-y. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อโลโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

« Qu'en pensez-vous, Kālāma ? Quand l'absence de convoitise surgit chez un homme, surgit-elle pour son bien ou pour son mal ? »

‘‘หิตาย, ภนฺเต’’.

« Pour son bien, Seigneur. »

‘‘อลุทฺโธ ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โลเภน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, น ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

« En effet, Kālāma, cet individu libre de convoitise, non dominé par la convoitise, l'esprit non envahi par elle, ne tue pas d'êtres vivants, ne prend pas ce qui n'est pas donné, ne commet pas l'adultère, ne prononce pas de paroles mensongères et n'incite pas autrui à faire de même. Cela conduit à son bien-être et à son bonheur pour longtemps. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« C'est ainsi, Seigneur. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อโทโส ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ…เป… อโมโห ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ…เป… หิตาย สุขายา’’ติ.

« Qu'en pensez-vous, Kālāma ? Quand l'absence de haine surgit chez un homme... quand l'absence d'égarement surgit chez un homme... surgit-elle pour son bien et son bonheur ? »

‘‘เอวํ ภนฺเต’’.

« C'est ainsi, Seigneur. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

« Qu'en pensez-vous, Kālāma ? Ces choses sont-elles saines ou malsaines ? »

‘‘กุสลา, ภนฺเต’’.

« Saines, Seigneur. »

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

« Sont-elles blâmables ou non blâmables ? »

‘‘อนวชฺชา, ภนฺเต’’.

« Non blâmables, Seigneur. »

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

« Sont-elles censurées par les sages ou louées par les sages ? »

‘‘วิญฺญุปฺปสตฺถา, ภนฺเต’’.

« Louées par les sages, Seigneur. »

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา [Pg.192] หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ?

« Lorsqu'elles sont accomplies et adoptées, mènent-elles au bien-être et au bonheur, ou non ? Quelle est votre opinion à ce sujet ? »

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

« Seigneur, lorsqu'elles sont accomplies et adoptées, elles mènent au bien-être et au bonheur. Telle est notre opinion à ce sujet. »

‘‘อิติ โข, กาลามา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา! มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, กาลามา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« C'est ainsi, Kālāma, que ce que nous avons dit : 'Allons, Kālāma ! Ne vous laissez pas guider par les rapports oraux, ni par la tradition, ni par le ouï-dire, ni par l'autorité des textes, ni par la seule logique, ni par l'inférence, ni par l'examen des apparences, ni par la complaisance envers des opinions préconçues, ni par l'apparente compétence d'autrui, ni par l'idée : « Ce moine est notre maître ». Lorsque vous savez par vous-mêmes, Kālāma : « Ces choses sont saines, ces choses sont non blâmables, ces choses sont louées par les sages, ces choses, lorsqu'elles sont accomplies et adoptées, mènent au bien-être et au bonheur », alors, Kālāma, ayant pleinement réalisé cela, demeurez-y' ; c'est en considération de cela que cela a été dit. »

‘‘ส โข โส, กาลามา, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปติสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ.

« Ainsi, Kālāma, ce noble disciple, étant ainsi libre de convoitise, libre de malveillance, non égaré, conscient et attentif, demeure en rayonnant d'un cœur empreint de bonté vers une direction, de même vers la deuxième, la troisième et la quatrième ; ainsi, en haut, en bas, tout autour, partout et envers tous, il demeure en rayonnant sur le monde entier d'un cœur empreint de bonté, vaste, sublime, illimité, sans haine ni malveillance. Il demeure en rayonnant d'un cœur empreint de compassion... de joie altruiste... d'équanimité vers une direction, de même vers la deuxième, la troisième et la quatrième ; ainsi, en haut, en bas, tout autour, partout et envers tous, il demeure en rayonnant sur le monde entier d'un cœur empreint d'équanimité, vaste, sublime, illimité, sans haine ni malveillance. »

‘‘ส โข โส, กาลามา, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ. ‘สเจ โข ปน อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ, อยมสฺส ปฐโม อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

« Ce noble disciple, ô Kālāmas, ayant ainsi un esprit libre de haine, un esprit libre de malveillance, un esprit non souillé et un esprit purifié, obtient en cette vie même quatre assurances. “S’il existe un autre monde, et s’il y a un fruit et un résultat des actions bonnes ou mauvaises, alors il est possible qu’après la dissolution du corps, après la mort, je renaisse dans une destination heureuse, dans un monde céleste.” C’est la première assurance qu’il a obtenue. »

‘‘‘สเจ [Pg.193] โข ปน นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อเวรํ อพฺยาปชฺฌํ อนีฆํ สุขึ อตฺตานํ ปริหรามี’ติ, อยมสฺส ทุติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

« “Si toutefois il n’y a pas d’autre monde, et s’il n’y a pas de fruit ni de résultat des actions bonnes ou mauvaises, alors en cette vie même, je me maintiens heureux, sans haine, sans malveillance et sans souffrance.” C’est la deuxième assurance qu’il a obtenue. »

‘‘‘สเจ โข ปน กโรโต กรียติ ปาปํ, น โข ปนาหํ กสฺสจิ ปาปํ เจเตมิ. อกโรนฺตํ โข ปน มํ ปาปกมฺมํ กุโต ทุกฺขํ ผุสิสฺสตี’ติ, อยมสฺส ตติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

« “Si toutefois un mal est commis par celui qui agit, mais que je n’ai l’intention de faire de mal à personne, comment la souffrance pourrait-elle m’atteindre, moi qui ne commets aucun acte mauvais ?” C’est la troisième assurance qu’il a obtenue. »

‘‘‘สเจ โข ปน กโรโต น กรียติ ปาปํ, อถาหํ อุภเยเนว วิสุทฺธํ อตฺตานํ สมนุปสฺสามี’ติ, อยมสฺส จตุตฺโถ อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

« “Si toutefois aucun mal n’est commis par celui qui agit, alors je me vois purifié sous ces deux aspects.” C’est la quatrième assurance qu’il a obtenue. »

‘‘ส โข โส, กาลามา, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺตี’’ติ.

« Ce noble disciple, ô Kālāmas, ayant ainsi un esprit libre de haine, un esprit libre de malveillance, un esprit non souillé et un esprit purifié, obtient en cette vie même ces quatre assurances. »

‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต! ส โข โส, ภนฺเต, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ. ‘สเจ โข ปน อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ, อยมสฺส ปฐโม อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

« C’est ainsi, Bienheureux ! C’est ainsi, Sugata ! Ce noble disciple, Seigneur, ayant ainsi un esprit libre de haine, un esprit libre de malveillance, un esprit non souillé et un esprit purifié, obtient en cette vie même quatre assurances. “S’il existe un autre monde, et s’il y a un fruit et un résultat des actions bonnes ou mauvaises, alors il est possible qu’après la dissolution du corps, après la mort, je renaisse dans une destination heureuse, dans un monde céleste.” C’est la première assurance qu’il a obtenue. »

‘‘‘สเจ โข ปน นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อเวรํ อพฺยาปชฺฌํ อนีฆํ สุขึ อตฺตานํ ปริหรามี’ติ, อยมสฺส ทุติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

« “Si toutefois il n’y a pas d’autre monde, et s’il n’y a pas de fruit ni de résultat des actions bonnes ou mauvaises, alors en cette vie même, je me maintiens heureux, sans haine, sans malveillance et sans souffrance.” C’est la deuxième assurance qu’il a obtenue. »

‘‘สเจ โข ปน กโรโต กรียติ ปาปํ, น โข ปนาหํ – กสฺสจิ ปาปํ เจเตมิ, อกโรนฺตํ โข ปน มํ ปาปกมฺมํ กุโต ทุกฺขํ ผุสิสฺสตี’ติ, อยมสฺส ตติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

« “Si toutefois un mal est commis par celui qui agit, mais que je n’ai l’intention de faire de mal à personne, comment la souffrance pourrait-elle m’atteindre, moi qui ne commets aucun acte mauvais ?” C’est la troisième assurance qu’il a obtenue. »

‘‘‘สเจ [Pg.194] โข ปน กโรโต น กรียติ ปาปํ, อถาหํ อุภเยเนว วิสุทฺธํ อตฺตานํ สมนุปสฺสามี’ติ, อยมสฺส จตุตฺโถ อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

« “Si toutefois aucun mal n’est commis par celui qui agit, alors je me vois purifié sous ces deux aspects.” C’est la quatrième assurance qu’il a obtenue. »

‘‘ส โข โส, ภนฺเต, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ.

« Ce noble disciple, Seigneur, ayant ainsi un esprit libre de haine, un esprit libre de malveillance, un esprit non souillé et un esprit purifié, obtient en cette vie même ces quatre assurances. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ. ปญฺจมํ.

« C’est magnifique, Seigneur ! … Nous prenons refuge dans le Bienheureux, dans le Dhamma et dans le Sangha des moines. Que le Bienheureux nous accepte comme disciples laïcs, ayant pris refuge dès ce jour et pour le reste de notre vie. » Cinquième discours.

๖. สาฬฺหสุตฺตํ

6. Discours à Sāḷha

๖๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา นนฺทโก สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. อถ โข สาฬฺโห จ มิคารนตฺตา สาโณ จ เสขุนิยนตฺตา เยนายสฺมา นนฺทโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นนฺทกํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข สาฬฺหํ มิคารนตฺตารํ อายสฺมา นนฺทโก เอตทโวจ –

67. Ainsi ai-je entendu : un jour, le vénérable Nandaka résidait à Sāvatthī, au Pubbārāma, dans le palais de la mère de Migāra. Alors Sāḷha, petit-fils de Migāra, et Sāṇa, petit-fils de Sekhuniya, se rendirent auprès du vénérable Nandaka ; après s’être approchés et avoir salué le vénérable Nandaka, ils s’assirent à ses côtés. Le vénérable Nandaka dit alors à Sāḷha, le petit-fils de Migāra, assis à ses côtés :

‘‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห สาฬฺหา ปชเหยฺยาถ.

« Venez, Sāḷha, ne vous laissez pas guider par les ouï-dire, ni par la tradition, ni par les rumeurs, ni par l’autorité des textes, ni par le raisonnement logique, ni par l’analogie, ni par l’apparence des raisons, ni par penchant pour une opinion mûrement réfléchie, ni par l’apparente compétence d’autrui, ni par la pensée : “Le religieux est notre maître”. Mais, Sāḷha, quand vous savez par vous-mêmes : “Ces choses sont mauvaises, ces choses sont blâmables, ces choses sont censurées par les sages, ces choses, une fois entreprises et pratiquées, conduisent au malheur et à la souffrance”, alors, Sāḷha, vous devriez les abandonner. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ โลโภ’’ติ?

« Qu’en pensez-vous, Sāḷha, la convoitise existe-t-elle ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Elle existe, Seigneur. »

‘‘อภิชฺฌาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. ลุทฺโธ โข อยํ, สาฬฺหา, อภิชฺฌาลุ ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

« Sāḷha, c’est par le terme “cupidité” que je désigne cette réalité. Un homme convoiteux, Sāḷha, dominé par la cupidité, tue des êtres vivants, prend ce qui n’est pas donné, commet l’adultère, profère des mensonges et incite autrui à agir de même, ce qui conduit, pour longtemps, à son malheur et à sa souffrance. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« C’est vrai, Seigneur. »

‘‘ตํ [Pg.195] กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ โทโส’’ติ?

« Qu’en pensez-vous, Sāḷha, la haine existe-t-elle ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Elle existe, Seigneur. »

‘‘พฺยาปาโทติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. ทุฏฺโฐ โข อยํ, สาฬฺหา, พฺยาปนฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

« Sāḷha, c’est par le terme “malveillance” que je désigne cette réalité. Un homme haineux, Sāḷha, à l’esprit malveillant, tue des êtres vivants, prend ce qui n’est pas donné, commet l’adultère, profère des mensonges et incite autrui à agir de même, ce qui conduit, pour longtemps, à son malheur et à sa souffrance. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« C’est vrai, Seigneur. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ โมโห’’ติ?

« Qu’en pensez-vous, Sāḷha, l’égarement existe-t-il ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Il existe, Seigneur. »

‘‘อวิชฺชาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. มูฬฺโห โข อยํ, สาฬฺหา, อวิชฺชาคโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

« Sāḷha, c’est par le terme “ignorance” que je désigne cette réalité. Un homme égaré, Sāḷha, plongé dans l’ignorance, tue des êtres vivants, prend ce qui n’est pas donné, commet l’adultère, profère des mensonges et incite autrui à agir de même, ce qui conduit, pour longtemps, à son malheur et à sa souffrance. »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« C’est vrai, Seigneur. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

« Qu’en pensez-vous, Sāḷha, ces choses sont-elles profitables ou non profitables ? »

‘‘อกุสลา, ภนฺเต’’.

« Elles sont non profitables, Seigneur. »

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

« Sont-elles blâmables ou non blâmables ? »

‘‘สาวชฺชา, ภนฺเต’’.

« Elles sont blâmables, Seigneur. »

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

« Sont-ils blâmés par les sages ou loués par les sages ? »

‘‘วิญฺญุครหิตา, ภนฺเต’’.

« Ils sont blâmés par les sages, Vénérable. »

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ?

« Lorsqu'ils sont pleinement adoptés et mis en pratique, conduisent-ils au préjudice et à la souffrance, ou non ? Quelle est votre pensée à ce sujet ? »

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

« Vénérable, lorsqu'ils sont pleinement adoptés et mis en pratique, ils conduisent au préjudice et à la souffrance. Telle est notre pensée à ce sujet. »

‘‘อิติ โข, สาฬฺหา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, ปชเหยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« Ainsi, Sāḷha, ce que nous avons dit : “Venez, Sāḷha, ne vous laissez pas guider par les rapports entendus, ni par la tradition, ni par les ouï-dire, ni par l'autorité des textes, ni par la seule logique, ni par l'inférence, ni par l'examen des apparences, ni par l'agrément d'une théorie, ni par l'apparence de compétence [de celui qui parle], ni par la pensée : 'Le religieux est notre maître'. Sāḷha, quand vous saurez par vous-mêmes : 'Ces choses sont malhabiles, ces choses sont blâmables, ces choses sont censurées par les sages, ces choses, une fois adoptées et pratiquées, conduisent au préjudice et à la souffrance', alors, Sāḷha, vous devriez les abandonner” ; c'est en considération de cela que cela a été dit. »

‘‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา [Pg.196] สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถ.

« Venez, Sāḷha, ne vous laissez pas guider par les rapports entendus, ni par la tradition, ni par les ouï-dire, ni par l'autorité des textes, ni par la seule logique, ni par l'inférence, ni par l'examen des apparences, ni par l'agrément d'une théorie, ni par l'apparence de compétence, ni par la pensée : 'Le religieux est notre maître'. Sāḷha, quand vous saurez par vous-mêmes : “Ces choses sont habiles, ces choses sont irréprochables, ces choses sont louées par les sages, ces choses, une fois adoptées et pratiquées, conduisent au bien-être et au bonheur”, alors, Sāḷha, vous devriez les pratiquer et y demeurer. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ อโลโภ’’ติ?

« Qu'en pensez-vous, Sāḷha, le non-attachement (alobha) existe-t-il ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Oui, Vénérable. »

‘‘อนภิชฺฌาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. อลุทฺโธ โข อยํ, สาฬฺหา, อนภิชฺฌาลุ เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ น ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

« Sāḷha, c'est ce que j'appelle la non-convoitise (anabhijjhā). Sāḷha, celui qui n'est pas avide, qui est sans convoitise, ne tue pas d'êtres vivants, ne prend pas ce qui n'est pas donné, ne commet pas d'adultère, ne ment pas et n'incite pas autrui à agir ainsi ; cela ne conduit-il pas pour longtemps à son bien-être et à son bonheur ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Oui, Vénérable. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ อโทโส’’ติ?

« Qu'en pensez-vous, Sāḷha, la non-haine (adosa) existe-t-elle ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Oui, Vénérable. »

‘‘อพฺยาปาโทติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. อทุฏฺโฐ โข อยํ, สาฬฺหา, อพฺยาปนฺนจิตฺโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ น ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

« Sāḷha, c'est ce que j'appelle la non-malveillance (abyāpāda). Sāḷha, celui qui est sans haine, dont l'esprit n'est pas malveillant, ne tue pas d'êtres vivants, ne prend pas ce qui n'est pas donné, ne commet pas d'adultère, ne ment pas et n'incite pas autrui à agir ainsi ; cela ne conduit-il pas pour longtemps à son bien-être et à son bonheur ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Oui, Vénérable. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ อโมโห’’ติ?

« Qu'en pensez-vous, Sāḷha, la non-illusion (amoha) existe-t-il ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Oui, Vénérable. »

‘‘วิชฺชาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. อมูฬฺโห โข อยํ, สาฬฺหา, วิชฺชาคโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ น ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

« Sāḷha, c'est ce que j'appelle la connaissance claire (vijjā). Sāḷha, celui qui n'est pas égaré, qui possède la connaissance claire, ne tue pas d'êtres vivants, ne prend pas ce qui n'est pas donné, ne commet pas d'adultère, ne ment pas et n'incite pas autrui à agir ainsi ; cela ne conduit-il pas pour longtemps à son bien-être et à son bonheur ? »

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Oui, Vénérable. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

« Qu'en pensez-vous, Sāḷha, ces choses sont-elles habiles ou malhabiles ? »

‘‘กุสลา, ภนฺเต’’.

« Habiles, Vénérable. »

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

« Blâmables ou irréprochables ? »

‘‘อนวชฺชา, ภนฺเต’’.

« Irréprochables, Vénérable. »

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

« Blâmées par les sages ou louées par les sages ? »

‘‘วิญฺญุปฺปสตฺถา, ภนฺเต’’.

« Louées par les sages, Vénérable. »

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ?

« Lorsqu'elles sont pleinement adoptées et pratiquées, conduisent-elles au bien-être et au bonheur, ou non ? Quelle est votre pensée à ce sujet ? »

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

« Vénérable, lorsqu'elles sont pleinement adoptées et pratiquées, elles conduisent au bien-être et au bonheur. Telle est notre pensée à ce sujet. »

‘‘อิติ โข, สาฬฺหา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา [Pg.197] ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« Ainsi, Sāḷha, ce que nous avons dit : “Venez, Sāḷha, ne vous laissez pas guider par les rapports entendus, ni par la tradition, ni par les ouï-dire, ni par l'autorité des textes, ni par la seule logique, ni par l'inférence, ni par l'examen des apparences, ni par l'agrément d'une théorie, ni par l'apparence de compétence, ni par la pensée : 'Le religieux est notre maître'. Sāḷha, quand vous saurez par vous-mêmes : 'Ces choses sont habiles, ces choses sont irréprochables, ces choses sont louées par les sages, ces choses, une fois adoptées et pratiquées, conduisent pour longtemps au bien-être et au bonheur', alors, Sāḷha, vous devriez les pratiquer et y demeurer” ; c'est en considération de cela que cela a été dit. »

‘‘ส โข โส, สาฬฺหา, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปติสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา…เป… กรุณา…เป… มุทิตา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อตฺถิ อิทํ, อตฺถิ หีนํ, อตฺถิ ปณีตํ, อตฺถิ อิมสฺส สญฺญาคตสฺส อุตฺตริ นิสฺสรณ’นฺติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ.

« Sāḷha, ce noble disciple, ainsi libéré de la convoitise, libéré de la malveillance, sans égarement, pleinement conscient et attentif, demeure après avoir imprégné une direction d'un esprit imprégné de bienveillance (mettā)... de même pour la deuxième, la troisième et la quatrième direction. Ainsi, en haut, en bas, tout autour, partout et envers tous comme envers lui-même, il demeure ayant imprégné le monde entier d'un esprit imprégné d'équanimité (upekkhā), vaste, sublime, illimité, sans haine ni malveillance. Il comprend ainsi : “Il y a ceci, il y a l'inférieur, il y a le supérieur, et il y a une issue au-delà de ce domaine de la perception”. Pour lui qui sait et voit ainsi, son esprit est libéré de l'influx du désir sensuel, de l'influx de l'existence et de l'influx de l'ignorance. Dans la libération, vient la connaissance : “Je suis libéré”. Il comprend : “La naissance est épuisée, la vie sainte a été menée, ce qui devait être fait a été accompli, il n'y a plus rien au-delà de cet état”. »

‘‘โส เอวํ ปชานาติ – ‘อหุ ปุพฺเพ โลโภ, ตทหุ อกุสลํ, โส เอตรหิ นตฺถิ, อิจฺเจตํ กุสลํ; อหุ ปุพฺเพ โทโส…เป… อหุ ปุพฺเพ โมโห, ตทหุ อกุสลํ, โส เอตรหิ นตฺถิ, อิจฺเจตํ กุสล’นฺติ. โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีติภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« Il comprend ainsi : “Auparavant, il y avait en moi de l'attachement, et c'était malhabile ; maintenant, il n'y en a plus, et cela est bon. Auparavant, il y avait de la haine... Auparavant, il y avait de l'illusion, et c'était malhabile ; maintenant, il n'y en a plus, et cela est bon”. Il demeure ainsi dans cette vie même, sans soif, apaisé, rafraîchi, éprouvant du bonheur, ayant réalisé l'état sublime par lui-même. »

๗. กถาวตฺถุสุตฺตํ

7. « Discours sur les sujets de conversation »

๖๘. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กถาวตฺถูนิ. กตมานิ ตีณิ? อตีตํ วา, ภิกฺขเว, อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ อโหสิ อตีตมทฺธาน’นฺติ. อนาคตํ วา, ภิกฺขเว, อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ ภวิสฺสติ อนาคตมทฺธาน’นฺติ. เอตรหิ วา, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ โหติ เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺนมทฺธาน’’’นฺติ.

68. « Moines, il y a ces trois thèmes de conversation. Quels sont les trois ? À propos du temps passé, moines, on peut tenir une conversation : ‘Ainsi cela s’est-il passé dans le temps passé’. À propos du temps futur, moines, on peut tenir une conversation : ‘Ainsi cela se passera-t-il dans le temps futur’. À propos du temps présent, moines, on peut tenir une conversation : ‘Ainsi cela se passe-t-il actuellement, dans le temps présent’. Ce sont là, moines, les trois thèmes de conversation. »

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เอกํสพฺยากรณียํ [Pg.198] ปญฺหํ น เอกํเสน พฺยากโรติ, วิภชฺชพฺยากรณียํ ปญฺหํ น วิภชฺช พฺยากโรติ, ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณียํ ปญฺหํ น ปฏิปุจฺฉา พฺยากโรติ, ฐปนียํ ปญฺหํ น ฐเปติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เอกํสพฺยากรณียํ ปญฺหํ เอกํเสน พฺยากโรติ, วิภชฺชพฺยากรณียํ ปญฺหํ วิภชฺช พฺยากโรติ, ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณียํ ปญฺหํ ปฏิปุจฺฉา พฺยากโรติ, ฐปนียํ ปญฺหํ ฐเปติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

« Moines, c’est par la manière de converser que l’on reconnaît si une personne est apte ou inapte à la discussion. Si, moines, cette personne, ayant été interrogée sur une question, ne répond pas de manière catégorique à une question qui mérite une réponse catégorique ; ne répond pas de manière analytique à une question qui mérite une réponse analytique ; ne répond pas par une contre-question à une question qui mérite d’être traitée par une contre-question ; et n’écarte pas une question qui mérite d’être écartée ; alors, moines, une telle personne est inapte à la discussion. Si, au contraire, moines, cette personne, ayant été interrogée sur une question, répond de manière catégorique à une question qui mérite une réponse catégorique ; répond de manière analytique à une question qui mérite une réponse analytique ; répond par une contre-question à une question qui mérite d’être traitée par une contre-question ; et écarte une question qui mérite d’être écartée ; alors, moines, une telle personne est apte à la discussion. »

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ฐานาฐาเน น สณฺฐาติ ปริกปฺเป น สณฺฐาติ อญฺญาตวาเท น สณฺฐาติ ปฏิปทาย น สณฺฐาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ฐานาฐาเน สณฺฐาติ ปริกปฺเป สณฺฐาติ อญฺญาตวาเท สณฺฐาติ ปฏิปทาย สณฺฐาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

« Moines, c’est par la manière de converser que l’on reconnaît si une personne est apte ou inapte à la discussion. Si, moines, cette personne, ayant été interrogée sur une question, ne se tient pas à ce qui est fondé ou non fondé, ne se tient pas aux hypothèses, ne se tient pas aux thèses connues, et ne se tient pas à la procédure de discussion ; alors, moines, une telle personne est inapte à la discussion. Si, au contraire, moines, cette personne, ayant été interrogée sur une question, se tient à ce qui est fondé ou non fondé, se tient aux hypothèses, se tient aux thèses connues, et se tient à la procédure de discussion ; alors, moines, une telle personne est apte à la discussion. »

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน น อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ น พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

« Moines, c’est par la manière de converser que l’on reconnaît si une personne est apte ou inapte à la discussion. Si, moines, cette personne, ayant été interrogée sur une question, élude une question par une autre, détourne la conversation vers des sujets extérieurs, et manifeste de la colère, de l’irritation et du mécontentement ; alors, moines, une telle personne est inapte à la discussion. Si, au contraire, moines, cette personne, ayant été interrogée sur une question, n’élude pas une question par une autre, ne détourne pas la conversation vers des sujets extérieurs, et ne manifeste pas de colère, d’irritation ou de mécontentement ; alors, moines, une telle personne est apte à la discussion. »

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน อภิหรติ อภิมทฺทติ อนุปชคฺฆติ ขลิตํ คณฺหาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน นาภิหรติ นาภิมทฺทติ น อนุปชคฺฆติ น ขลิตํ คณฺหาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

« Moines, c’est par la manière de converser que l’on reconnaît si une personne est apte ou inapte à la discussion. Si, moines, cette personne, ayant été interrogée sur une question, accable, écrase, se moque, ou s’accroche aux moindres erreurs de langage ; alors, moines, une telle personne est inapte à la discussion. Si, au contraire, moines, cette personne, ayant été interrogée sur une question, n’accable pas, n’écrase pas, ne se moque pas, et ne s’accroche pas aux moindres erreurs de langage ; alors, moines, une telle personne est apte à la discussion. »

‘‘กถาสมฺปโยเคน[Pg.199], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา สอุปนิโส ยทิ วา อนุปนิโสติ. อโนหิตโสโต, ภิกฺขเว, อนุปนิโส โหติ, โอหิตโสโต สอุปนิโส โหติ. โส สอุปนิโส สมาโน อภิชานาติ เอกํ ธมฺมํ, ปริชานาติ เอกํ ธมฺมํ, ปชหติ เอกํ ธมฺมํ, สจฺฉิกโรติ เอกํ ธมฺมํ. โส อภิชานนฺโต เอกํ ธมฺมํ, ปริชานนฺโต เอกํ ธมฺมํ, ปชหนฺโต เอกํ ธมฺมํ, สจฺฉิกโรนฺโต เอกํ ธมฺมํ สมฺมาวิมุตฺตึ ผุสติ. เอตทตฺถา, ภิกฺขเว, กถา; เอตทตฺถา มนฺตนา; เอตทตฺถา อุปนิสา; เอตทตฺถํ โสตาวธานํ, ยทิทํ อนุปาทา จิตฺตสฺส วิโมกฺโขติ.

« Moines, c’est par la manière de converser que l’on reconnaît si une personne possède les conditions requises ou non pour l’écoute. Celui qui n’est pas attentif ne possède pas les conditions requises ; celui qui est attentif possède les conditions requises. Celui qui possède les conditions requises connaît par une sagesse supérieure une chose, comprend pleinement une chose, abandonne une chose, et réalise une chose. En connaissant par une sagesse supérieure une chose, en comprenant pleinement une chose, en abandonnant une chose, et en réalisant une chose, il touche à la pleine libération. Moines, la conversation a cet objectif ; la discussion a cet objectif ; l’écoute a cet objectif ; le fait de prêter l’oreille a cet objectif : à savoir la libération de l’esprit par le non-attachement. »

‘‘เย วิรุทฺธา สลฺลปนฺติ, วินิวิฏฺฐา สมุสฺสิตา;

อนริยคุณมาสชฺช, อญฺโญญฺญวิวเรสิโน.

« Ceux qui conversent avec hostilité, avec des pensées erronées et de l'arrogance, attaquant les qualités des Nobles et cherchant mutuellement les failles de l'autre, »

‘‘ทุพฺภาสิตํ วิกฺขลิตํ, สมฺปโมหํ ปราชยํ;

อญฺโญญฺญสฺสาภินนฺทนฺติ, ตทริโย กถนาจเร.

« se réjouissent des paroles mal dites, des erreurs commises, de l'égarement et de la défaite de l'autre. Le Noble ne devrait pas pratiquer une telle conversation. »

‘‘สเจ จสฺส กถากาโม, กาลมญฺญาย ปณฺฑิโต;

ธมฺมฏฺฐปฏิสํยุตฺตา, ยา อริยจริตา กถา.

« Si le sage désire converser, connaissant le moment opportun, qu'il tienne une conversation liée au Dhamma, telle que pratiquée par les Nobles. »

‘‘ตํ กถํ กถเย ธีโร, อวิรุทฺโธ อนุสฺสิโต;

อนุนฺนเตน มนสา, อปฬาโส อสาหโส.

« Que le sage s'exprime ainsi : sans hostilité ni arrogance, avec un esprit stable, sans rivalité et sans violence. »

‘‘อนุสูยายมาโน โส, สมฺมทญฺญาย ภาสติ;

สุภาสิตํ อนุโมเทยฺย, ทุพฺภฏฺเฐ นาปสาทเย.

« Sans envie, il parle après avoir acquis une connaissance correcte ; il doit se réjouir des paroles bien dites et ne pas s'irriter de ce qui est mal formulé. »

‘‘อุปารมฺภํ น สิกฺเขยฺย, ขลิตญฺจ น คาหเย ;

นาภิหเร นาภิมทฺเท, น วาจํ ปยุตํ ภเณ.

« Il ne doit pas chercher à critiquer autrui ni s'accrocher aux lapsus ; il ne doit pas accabler ni écraser l'autre, ni prononcer des paroles ambiguës. »

‘‘อญฺญาตตฺถํ ปสาทตฺถํ, สตํ เว โหติ มนฺตนา;

เอวํ โข อริยา มนฺเตนฺติ, เอสา อริยาน มนฺตนา;

เอตทญฺญาย เมธาวี, น สมุสฺเสยฺย มนฺตเย’’ติ. สตฺตมํ;

« C'est en vue de la connaissance et de la clarté que les hommes de bien s'entretiennent. C'est ainsi que les Nobles discutent, telle est la délibération des Nobles. Le sage, connaissant cela, doit délibérer sans arrogance. » Telle est la septième suttanta.

๘. อญฺญติตฺถิยสุตฺตํ

8. Sutta sur les Errants d’autres écoles

๖๙. ‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ตโยเม, อาวุโส, ธมฺมา. กตเม ตโย? ราโค, โทโส, โมโห [Pg.200] – อิเม โข, อาวุโส, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ธมฺมานํ โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณ’นฺติ? เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ กินฺติ พฺยากเรยฺยาถา’’ติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา ภควํเนตฺติกา ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

69. « Si, moines, des errants d’autres écoles demandaient : ‘Amis, il y a ces trois états. Quels sont les trois ? L'attachement, l'aversion et l'égarement. Ce sont là, amis, les trois états. Quelle est la distinction, quelle est l’aspiration particulière, quelle est la différence entre ces trois états ?’ Ainsi interrogés, moines, que répondriez-vous à ces errants d’autres écoles ? » « Vénérable, nos enseignements ont le Bienheureux pour racine, le Bienheureux pour guide, le Bienheureux pour refuge. Il serait bon, Vénérable, que le sens de ces paroles apparaisse au Bienheureux lui-même. Après l’avoir entendu du Bienheureux, les moines s’en souviendront. » « Dans ce cas, moines, écoutez et soyez bien attentifs ; je vais parler. » « Oui, Vénérable », répondirent les moines au Bienheureux. Le Bienheureux dit ceci :

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ตโยเม, อาวุโส, ธมฺมา. กตเม ตโย? ราโค, โทโส, โมโห – อิเม โข, อาวุโส, ตโย ธมฺมา; อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ธมฺมานํ โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณ’นฺติ? เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถ – ‘ราโค โข, อาวุโส, อปฺปสาวชฺโช ทนฺธวิราคี, โทโส มหาสาวชฺโช ขิปฺปวิราคี, โมโห มหาสาวชฺโช ทนฺธวิราคี’’’ ติ.

« Si, moines, des errants appartenant à d'autres écoles demandaient : 'Amis, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? Le désir, la haine et l'égarement ; tels sont, amis, ces trois états. Amis, quelle est la distinction, quelle est l'aspiration particulière, quelle est la différence entre ces trois états ?' À ces errants d'autres écoles qui vous interrogent ainsi, moines, vous devriez répondre ainsi : 'Amis, le désir est de peu de blâme et s'estompe lentement ; la haine est de grand blâme et s'estompe rapidement ; l'égarement est de grand blâme et s'estompe lentement.' »

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา ราโค อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา ราโค ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’ติ? ‘สุภนิมิตฺตนฺติสฺส วจนียํ. ตสฺส สุภนิมิตฺตํ อโยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน วา ราโค อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา ราโค ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา ราโค อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา ราโค ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’’ติ.

« 'Mais quelle est, amis, la cause, quel est le facteur par lequel le désir non encore né surgit, ou le désir déjà né croît et s'amplifie ?' On devrait leur répondre : 'C'est le signe du beau (subhanimitta)'. Pour celui qui porte une attention inappropriée (ayoniso manasikāra) au signe du beau, le désir non encore né surgit, et le désir déjà né croît et s'amplifie. Telle est, amis, la cause, tel est le facteur par lequel le désir non encore né surgit, ou le désir déjà né croît et s'amplifie.' »

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โทโส อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โทโส ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’ติ? ‘ปฏิฆนิมิตฺตํ ติสฺส วจนียํ. ตสฺส ปฏิฆนิมิตฺตํ อโยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน วา โทโส อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โทโส ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โทโส อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โทโส ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’’ติ.

« 'Mais quelle est, amis, la cause, quel est le facteur par lequel la haine non encore née surgit, ou la haine déjà née croît et s'amplifie ?' On devrait leur répondre : 'C'est le signe de l'aversion (paṭighanimitta)'. Pour celui qui porte une attention inappropriée au signe de l'aversion, la haine non encore née surgit, et la haine déjà née croît et s'amplifie. Telle est, amis, la cause, tel est le facteur par lequel la haine non encore née surgit, ou la haine déjà née croît et s'amplifie.' »

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โมโห อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โมโห ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’ติ? ‘อโยนิโส มนสิกาโร ติสฺส วจนียํ. ตสฺส อโยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน วา โมโห อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โมโห ภิยฺโยภาวาย [Pg.201] เวปุลฺลาย สํวตฺตติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โมโห อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โมโห ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’’ติ.

« 'Mais quelle est, amis, la cause, quel est le facteur par lequel l'égarement non encore né surgit, ou l'égarement déjà né croît et s'amplifie ?' On devrait leur répondre : 'C'est l'attention inappropriée'. Pour celui qui porte une attention inappropriée, l'égarement non encore né surgit, et l'égarement déjà né croît et s'amplifie. Telle est, amis, la cause, tel est le facteur par lequel l'égarement non encore né surgit, ou l'égarement déjà né croît et s'amplifie.' »

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว ราโค นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ ราโค ปหียตี’ติ? ‘อสุภนิมิตฺตนฺติสฺส วจนียํ. ตสฺส อสุภนิมิตฺตํ โยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน เจว ราโค นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ ราโค ปหียติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว ราโค นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ ราโค ปหียตี’’’ติ.

« 'Mais quelle est, amis, la cause, quel est le facteur par lequel le désir non encore né ne surgit pas, et le désir déjà né est abandonné ?' On devrait leur répondre : 'C'est le signe du non-beau (asubhanimitta)'. Pour celui qui porte une attention appropriée au signe du non-beau, le désir non encore né ne surgit pas, et le désir déjà né est abandonné. Telle est, amis, la cause, tel est le facteur par lequel le désir non encore né ne surgit pas, et le désir déjà né est abandonné.' »

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว โทโส นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โทโส ปหียตี’ติ? ‘เมตฺตา เจโตวิมุตฺตี ติสฺส วจนียํ. ตสฺส เมตฺตํ เจโตวิมุตฺตึ โยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน เจว โทโส นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โทโส ปหียติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว โทโส นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โทโส ปหียตี’’’ติ.

« 'Mais quelle est, amis, la cause, quel est le facteur par lequel la haine non encore née ne surgit pas, et la haine déjà née est abandonnée ?' On devrait leur répondre : 'C'est la libération de l'esprit par la bienveillance (mettā cetovimutti)'. Pour celui qui porte une attention appropriée à la libération de l'esprit par la bienveillance, la haine non encore née ne surgit pas, et la haine déjà née est abandonnée. Telle est, amis, la cause, tel est le facteur par lequel la haine non encore née ne surgit pas, et la haine déjà née est abandonnée.' »

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว โมโห นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โมโห ปหียตี’ติ? ‘โยนิโสมนสิกาโร ติสฺส วจนียํ. ตสฺส โยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน เจว โมโห นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โมโห ปหียติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โมโห นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โมโห ปหียตี’’’ติ. อฏฺฐมํ.

« 'Mais quelle est, amis, la cause, quel est le facteur par lequel l'égarement non encore né ne surgit pas, et l'égarement déjà né est abandonné ?' On devrait leur répondre : 'C'est l'attention appropriée (yoniso manasikāra)'. Pour celui qui porte une attention appropriée, l'égarement non encore né ne surgit pas, et l'égarement déjà né est abandonné. Telle est, amis, la cause, tel est le facteur par lequel l'égarement non encore né ne surgit pas, et l'égarement déjà né est abandonné.' Huitième discours. »

๙. อกุสลมูลสุตฺตํ

9. Sutta sur les racines malsaines.

๗๐. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.202], ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ.

70. « Moines, il y a ces trois racines malsaines. Quelles sont ces trois ? La convoitise est une racine malsaine, la haine est une racine malsaine, l'égarement est une racine malsaine. »

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, โลโภ ตทปิ อกุสลมูลํ ; ยทปิ ลุทฺโธ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ อกุสลํ ; ยทปิ ลุทฺโธ โลเภน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ อกุสลํ. อิติสฺสเม โลภชา โลภนิทานา โลภสมุทยา โลภปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

« Moines, la convoitise est en soi une racine malsaine ; ce qu'un homme convoiteux entreprend par le corps, la parole ou l'esprit est aussi malsain ; et la souffrance qu'un homme convoiteux, dominé par la convoitise et dont l'esprit est envahi, inflige à autrui injustement — que ce soit par le meurtre, l'emprisonnement, la spoliation, le blâme ou le bannissement, en se disant : 'Je suis puissant, j'ai le pouvoir' — cela aussi est malsain. Ainsi naissent en lui de nombreux états mauvais et malsains, nés de la convoitise, ayant la convoitise pour cause, ayant la convoitise pour origine, ayant la convoitise pour condition. »

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, โทโส ตทปิ อกุสลมูลํ; ยทปิ ทุฏฺโฐ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ อกุสลํ; ยทปิ ทุฏฺโฐ โทเสน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ อกุสลํ. อิติสฺสเม โทสชา โทสนิทานา โทสสมุทยา โทสปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

« Moines, la haine est en soi une racine malsaine ; ce qu'un homme haineux entreprend par le corps, la parole ou l'esprit est aussi malsain ; et la souffrance qu'un homme haineux, dominé par la haine et dont l'esprit est envahi, inflige à autrui injustement — que ce soit par le meurtre, l'emprisonnement, la spoliation, le blâme ou le bannissement, en se disant : 'Je suis puissant, j'ai le pouvoir' — cela aussi est malsain. Ainsi naissent en lui de nombreux états mauvais et malsains, nés de la haine, ayant la haine pour cause, ayant la haine pour origine, ayant la haine pour condition. »

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, โมโห ตทปิ อกุสลมูลํ; ยทปิ มูฬฺโห อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ อกุสลํ; ยทปิ มูฬฺโห โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ อกุสลํ. อิติสฺสเม โมหชา โมหนิทานา โมหสมุทยา โมหปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วุจฺจติ อกาลวาทีติปิ, อภูตวาทีติปิ, อนตฺถวาทีติปิ, อธมฺมวาทีติปิ, อวินยวาทีติปิ.

« Moines, l'égarement est en soi une racine malsaine ; ce qu'un homme égaré entreprend par le corps, la parole ou l'esprit est aussi malsain ; et la souffrance qu'un homme égaré, dominé par l'égarement et dont l'esprit est envahi, inflige à autrui injustement — que ce soit par le meurtre, l'emprisonnement, la spoliation, le blâme ou le bannissement, en se disant : 'Je suis puissant, j'ai le pouvoir' — cela aussi est malsain. Ainsi naissent en lui de nombreux états mauvais et malsains, nés de l'égarement, ayant l'égarement pour cause, ayant l'égarement pour origine, ayant l'égarement pour condition. Un tel individu, moines, est appelé : 'celui qui parle à contretemps', 'celui qui parle faussement', 'celui qui parle sans profit', 'celui qui parle contrairement au Dhamma', 'celui qui parle contrairement au Vinaya'. »

‘‘กสฺมา [Pg.203] จายํ, ภิกฺขเว, เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ อกาลวาทีติปิ, อภูตวาทีติปิ, อนตฺถวาทีติปิ, อธมฺมวาทีติปิ, อวินยวาทีติปิ? ตถาหายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ. ภูเตน โข ปน วุจฺจมาโน อวชานาติ, โน ปฏิชานาติ; อภูเตน วุจฺจมาโน น อาตปฺปํ กโรติ, ตสฺส นิพฺเพฐนาย อิติเปตํ อตจฺฉํ อิติเปตํ อภูตนฺติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ อกาลวาทีติปิ, อภูตวาทีติปิ, อนตฺถวาทีติปิ, อธมฺมวาทีติปิ, อวินยวาทีติปิ.

« Pourquoi, ô moines, un tel individu est-il qualifié de celui qui parle hors de propos, qui parle mensongèrement, qui parle sans profit, qui parle contrairement au Dhamma, et qui parle contrairement à la Discipline ? C’est parce qu’un tel individu, ô moines, cause de la souffrance à autrui en se fondant sur des faits inexistants, soit par le meurtre, l’emprisonnement, la spoliation, le blâme ou le bannissement, tout en se disant : ‘Je suis puissant, j’ai la force à ma disposition.’ S’il est confronté à des faits véridiques, il les rejette et ne les admet pas ; s’il est confronté à des faits mensongers, il ne fait aucun effort pour les réfuter en disant : ‘Ceci est inexact pour telle raison, ceci est faux pour telle raison.’ C’est pourquoi un tel individu est qualifié de celui qui parle hors de propos, qui parle mensongèrement, qui parle sans profit, qui parle contrairement au Dhamma, et qui parle contrairement à la Discipline. »

‘‘เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โลภเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ, สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

« Ô moines, un tel individu, dominé par des états mauvais et non salutaires nés de la convoitise, l’esprit totalement envahi, demeure dans la souffrance dès cette vie même, avec détresse, angoisse et tourment intérieur. Et à la dissolution du corps, après la mort, une destination malheureuse est à prévoir pour lui. »

‘‘โทสเชหิ…เป… โมหเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ, สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สาโล วา ธโว วา ผนฺทโน วา ตีหิ มาลุวาลตาหิ อุทฺธสฺโต ปริโยนทฺโธ อนยํ อาปชฺชติ, พฺยสนํ อาปชฺชติ, อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวรูโป ปุคฺคโล โลภเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ, สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

« De même pour ce qui est né de la haine... et de ce qui est né de l’illusion : dominé par des états mauvais et non salutaires, l’esprit envahi, il demeure dans la souffrance dès cette vie même, avec détresse, angoisse et tourment. À la dissolution du corps, après la mort, une destination malheureuse est à prévoir. C’est comme, ô moines, si un arbre Sāla, un Dhava ou un Phandana était étranglé et enveloppé par trois lianes Māluvā, et qu’il en subisse le malheur, la ruine, la ruine et le malheur total. De la même manière, ô moines, un tel individu, dominé par des états mauvais et non salutaires nés de la convoitise, l’esprit envahi, demeure dans la souffrance dès cette vie même, avec détresse, angoisse et tourment ; et après la mort, une destination malheureuse l’attend. »

‘‘โทสเชหิ…เป… โมหเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานีติ.

« De même pour ce qui est né de la haine... et de ce qui est né de l’illusion : dominé par des états mauvais et non salutaires, l’esprit envahi, il demeure dans la souffrance dès cette vie même, avec détresse, angoisse et tourment ; et après la mort, une destination malheureuse l’attend. Telles sont, ô moines, les trois racines du non-salutaire. »

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ.

« Il y a, ô moines, ces trois racines du salutaire. Quelles sont ces trois ? La non-convoitise est une racine salutaire, la non-haine est une racine salutaire, et la non-illusion est une racine salutaire. »

‘‘ยทปิ[Pg.204], ภิกฺขเว, อโลโภ ตทปิ กุสลมูลํ ; ยทปิ อลุทฺโธ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ กุสลํ ; ยทปิ อลุทฺโธ โลเภน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ กุสลํ. อิติสฺสเม อโลภชา อโลภนิทานา อโลภสมุทยา อโลภปจฺจยา อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

« La non-convoitise elle-même, ô moines, est une racine salutaire. Ce que l’homme exempt de convoitise entreprend par le corps, la parole ou l’esprit est également salutaire. De plus, n’étant pas dominé par la convoitise, l’esprit non possédé, il ne cause pas de souffrance à autrui par des faits inexistants — que ce soit par le meurtre, l’emprisonnement, la spoliation, le blâme ou le bannissement — en se disant : ‘Je suis puissant, j’ai la force.’ Cela aussi est salutaire. Ainsi, de nombreux états salutaires prennent naissance chez lui, nés de la non-convoitise, ayant la non-convoitise pour cause, pour origine et pour condition. »

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, อโทโส ตทปิ กุสลมูลํ; ยทปิ อทุฏฺโฐ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ กุสลํ; ยทปิ อทุฏฺโฐ โทเสน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ กุสลํ. อิติสฺสเม อโทสชา อโทสนิทานา อโทสสมุทยา อโทสปจฺจยา อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

« La non-haine elle-même, ô moines, est une racine salutaire. Ce que l’homme exempt de haine entreprend par le corps, la parole ou l’esprit est également salutaire. De plus, n’étant pas dominé par la haine, l’esprit non possédé, il ne cause pas de souffrance à autrui par des faits inexistants — que ce soit par le meurtre, l’emprisonnement, la spoliation, le blâme ou le bannissement — en se disant : ‘Je suis puissant, j’ai la force.’ Cela aussi est salutaire. Ainsi, de nombreux états salutaires prennent naissance chez lui, nés de la non-haine, ayant la non-haine pour cause, pour origine et pour condition. »

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, อโมโห ตทปิ กุสลมูลํ; ยทปิ อมูฬฺโห อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ กุสลํ; ยทปิ อมูฬฺโห โมเหน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ กุสลํ. อิติสฺสเม อโมหชา อโมหนิทานา อโมหสมุทยา อโมหปจฺจยา อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วุจฺจติ กาลวาทีติปิ, ภูตวาทีติปิ, อตฺถวาทีติปิ, ธมฺมวาทีติปิ, วินยวาทีติปิ.

« La non-illusion elle-même, ô moines, est une racine salutaire. Ce que l’homme exempt d’illusion entreprend par le corps, la parole ou l’esprit est également salutaire. De plus, n’étant pas dominé par l’illusion, l’esprit non possédé, il ne cause pas de souffrance à autrui par des faits inexistants — que ce soit par le meurtre, l’emprisonnement, la spoliation, le blâme ou le bannissement — en se disant : ‘Je suis puissant, j’ai la force.’ Cela aussi est salutaire. Ainsi, de nombreux états salutaires prennent naissance chez lui, nés de la non-illusion, ayant la non-illusion pour cause, pour origine et pour condition. Un tel individu, ô moines, est qualifié de celui qui parle à propos, qui parle de manière véridique, qui parle avec profit, qui parle conformément au Dhamma et qui parle conformément à la Discipline. »

‘‘กสฺมา จายํ, ภิกฺขเว, เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ กาลวาทีติปิ, ภูตวาทีติปิ, อตฺถวาทีติปิ, ธมฺมวาทีติปิ, วินยวาทีติปิ? ตถาหายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ. ภูเตน โข ปน วุจฺจมาโน ปฏิชานาติ โน อวชานาติ; อภูเตน วุจฺจมาโน อาตปฺปํ กโรติ ตสฺส นิพฺเพฐนาย – ‘อิติเปตํ อตจฺฉํ, อิติเปตํ อภูต’นฺติ[Pg.205]. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ กาลวาทีติปิ, อตฺถวาทีติปิ, ธมฺมวาทีติปิ, วินยวาทีติปิ.

« Et pourquoi, ô moines, un tel individu est-il qualifié de celui qui parle à propos, qui parle de manière véridique, qui parle avec profit, qui parle conformément au Dhamma et qui parle conformément à la Discipline ? C’est parce qu’un tel individu, ô moines, ne cause pas de souffrance à autrui par des faits inexistants, que ce soit par le meurtre, l’emprisonnement, la spoliation, le blâme ou le bannissement, en se disant : ‘Je suis puissant, j’ai la force.’ S’il est confronté à des faits véridiques, il les reconnaît et ne les rejette pas ; s’il est confronté à des faits mensongers, il fait un effort pour les réfuter en disant : ‘Ceci est inexact pour telle raison, ceci est faux pour telle raison.’ C’est pourquoi un tel individu est qualifié de celui qui parle à propos, qui parle avec profit, qui parle conformément au Dhamma et qui parle conformément à la Discipline. »

‘‘เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โลภชา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ.

« Pour un tel individu, ô moines, les états mauvais et non salutaires nés de la convoitise sont abandonnés, déracinés, rendus semblables à un tronc de palmier, réduits à néant et condamnés à ne plus réapparaître dans le futur. Il demeure dans le bonheur dès cette vie même, sans détresse, sans angoisse et sans tourment. Il s’éteint en toute paix dès cette vie même. »

‘‘โทสชา…เป… ปรินิพฺพายติ. โมหชา…เป… ปรินิพฺพายติ. เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว, สาโล วา ธโว วา ผนฺทโน วา ตีหิ มาลุวาลตาหิ อุทฺธสฺโต ปริโยนทฺโธ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาล-ปิฏกํ อาทาย. โส ตํ มาลุวาลตํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย, อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ มาลุวาลตํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย, ขณฺฑาขณฺฑิกํ เฉตฺวา ผาเลยฺย, ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย, วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑหิตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเณยฺย นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวมสฺส ตา, ภิกฺขเว, มาลุวาลตา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส โลภชา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ.

« Nés de la haine... et ainsi de suite... il s’éteint. Nés de l’égarement... et ainsi de suite... il s’éteint. C’est comme si, ô moines, un arbre sâla, un dhava ou un phandana était étouffé et enveloppé par trois lianes māluvā. Un homme viendrait alors, muni d’une houe et d’un panier. Il couperait cette liane māluvā à la racine, et après l'avoir coupée à la racine, il creuserait tout autour ; après avoir creusé, il en extrairait les racines, même les racines les plus fines de la taille d'une tige de jonc. Cet homme couperait ensuite la liane māluvā en morceaux, puis il les fendrait et en ferait des éclats. Après en avoir fait des éclats, il les ferait sécher au vent et au soleil. Une fois séchés, il les brûlerait par le feu, et après les avoir brûlés, il les réduirait en cendres. Puis, il disperserait ces cendres dans un vent violent ou les jetterait dans le courant rapide d’une rivière. De cette façon, ô moines, ces lianes māluvā seraient déracinées, rendues semblables à un moignon de palmier, supprimées et ne seraient plus sujettes à renaître à l’avenir. De la même manière, ô moines, pour un tel individu, les états mauvais et malsains nés de l'avidité sont abandonnés, déracinés, rendus semblables à un moignon de palmier, supprimés et ne sont plus sujets à renaître à l’avenir. Il vit heureux en cette vie même, sans détresse, sans tourment, sans fièvre. En cette vie même, il s’éteint. »

‘‘โทสชา …เป… โมหชา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กุสลมูลานี’’ติ. นวมํ.

« Les états mauvais et malsains nés de la haine... nés de l’égarement sont abandonnés, déracinés, rendus semblables à un moignon de palmier, supprimés et ne sont plus sujets à renaître à l’avenir. Il vit heureux en cette vie même, sans détresse, sans tourment, sans fièvre. En cette vie même, il s’éteint. Ce sont là, ô moines, les trois racines du bénéfique. » Neuvième sutta.

๑๐. อุโปสถสุตฺตํ

10. Le discours sur l'Uposatha (Uposathasutta)

๗๑. เอวํ [Pg.206] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. อถ โข วิสาขา มิคารมาตา ตทหุโปสเถ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข วิสาขํ มิคารมาตรํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท กุโต นุ ตฺวํ, วิสาเข, อาคจฺฉสิ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘อุโปสถาหํ, ภนฺเต, อชฺช อุปวสามี’’ติ.

71. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni séjournait à Sāvatthī, au Pubbārāma, dans le palais de la mère de Migāra. Alors, Visākhā, la mère de Migāra, s'approcha du Béni en ce jour d'Uposatha. Après s'être approchée, elle salua le Béni et s'assit à l'écart. Le Béni s'adressa alors à Visākhā, la mère de Migāra, qui était assise à l'écart : « Allons, Visākhā, d'où viens-tu ainsi en plein milieu de la journée ? » — « Vénérable, aujourd'hui c'est le jour de l'Uposatha, et j'observe l'Uposatha. »

‘‘ตโย โขเม, วิสาเข, อุโปสถา. กตเม ตโย? โคปาลกุโปสโถ, นิคณฺฐุโปสโถ, อริยุโปสโถ. กถญฺจ, วิสาเข, โคปาลกุโปสโถ โหติ? เสยฺยถาปิ, วิสาเข, โคปาลโก สายนฺหสมเย สามิกานํ คาโว นิยฺยาเตตฺวา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อชฺช โข คาโว อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส จรึสุ, อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส ปานียานิ ปิวึสุ; สฺเว ทานิ คาโว อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส จริสฺสนฺติ, อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส ปานียานิ ปิวิสฺสนฺตี’ติ; เอวเมวํ โข, วิสาเข, อิเธกจฺโจ อุโปสถิโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ ขฺวชฺช อิทญฺจิทญฺจ ขาทนียํ ขาทึ, อิทญฺจิทญฺจ โภชนียํ ภุญฺชึ; สฺเว ทานาหํ อิทญฺจิทญฺจ ขาทนียํ ขาทิสฺสามิ, อิทํ จิทญฺจ โภชนียํ ภุญฺชิสฺสามี’ติ. โส เตน อภิชฺฌาสหคเตน เจตสา ทิวสํ อตินาเมติ. เอวํ โข วิสาเข, โคปาลกุโปสโถ โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, วิสาเข, โคปาลกุโปสโถ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร.

« Visākhā, il y a trois types d'Uposatha. Quels sont ces trois ? L'Uposatha du vacher, l'Uposatha des Niganthas et l'Uposatha des nobles. Et comment, Visākhā, se pratique l'Uposatha du vacher ? C'est comme si, Visākhā, un vacher, le soir venu, remettait les vaches à leurs propriétaires et réfléchissait ainsi : “Aujourd'hui, les vaches ont pâturé à tel et tel endroit et ont bu de l'eau à tel et tel endroit ; demain, les vaches pâtureront à tel et tel endroit et boiront de l'eau à tel et tel endroit.” De la même manière, Visākhā, une personne qui observe l'Uposatha réfléchit ainsi : “Aujourd'hui, j'ai mangé telle et telle nourriture solide et telle et telle nourriture consistante ; demain, je mangerai telle et telle nourriture solide et telle et telle nourriture consistante.” Elle passe ainsi sa journée avec un esprit empreint de convoitise. C'est ainsi, Visākhā, qu'est l'Uposatha du vacher. Un tel Uposatha du vacher ainsi observé n'est pas d'un grand fruit, ni d'un grand avantage, ni d'un grand éclat, ni d'une grande influence. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, นิคณฺฐุโปสโถ โหติ? อตฺถิ, วิสาเข, นิคณฺฐา นาม สมณชาติกา. เต สาวกํ เอวํ สมาทเปนฺติ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เย ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหิ; เย ปจฺฉิมาย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหิ; เย อุตฺตราย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหิ; เย ทกฺขิณาย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหี’ติ. อิติ เอกจฺจานํ ปาณานํ อนุทฺทยาย อนุกมฺปาย สมาทเปนฺติ, เอกจฺจานํ ปาณานํ นานุทฺทยาย นานุกมฺปาย สมาทเปนฺติ. เต ตทหุโปสเถ สาวกํ เอวํ สมาทเปนฺติ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, สพฺพเจลานิ [Pg.207] นิกฺขิปิตฺวา เอวํ วเทหิ – นาหํ กฺวจนิ กสฺสจิ กิญฺจนตสฺมึ, น จ มม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนตตฺถี’ติ. ชานนฺติ โข ปนสฺส มาตาปิตโร – ‘อยํ อมฺหากํ ปุตฺโต’ติ; โสปิ ชานาติ – ‘อิเม มยฺหํ มาตาปิตโร’ติ. ชานาติ โข ปนสฺส ปุตฺตทาโร – ‘อยํ มยฺหํ ภตฺตา’ติ; โสปิ ชานาติ – ‘อยํ มยฺหํ ปุตฺตทาโร’ติ. ชานนฺติ โข ปนสฺส ทาสกมฺมกรโปริสา – ‘อยํ อมฺหากํ อยฺโย’ติ; โสปิ ชานาติ – ‘อิเม มยฺหํ ทาสกมฺมกรโปริสา’ติ. อิติ ยสฺมึ สมเย สจฺเจ สมาทเปตพฺพา มุสาวาเท ตสฺมึ สมเย สมาทเปนฺติ. อิทํ ตสฺส มุสาวาทสฺมึ วทามิ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน โภเค อทินฺนํเยว ปริภุญฺชติ. อิทํ ตสฺส อทินฺนาทานสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, วิสาเข, นิคณฺฐุโปสโถ โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, วิสาเข, นิคณฺฐุโปสโถ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร.

« Et comment, Visākhā, se pratique l'Uposatha des Niganthas ? Il y a, Visākhā, des ascètes nommés Niganthas. Ils enjoignent ainsi leurs disciples : “Viens, ô homme, dépose le bâton envers les êtres qui se trouvent à l'est au-delà de cent lieues ; dépose le bâton envers les êtres qui se trouvent à l'ouest au-delà de cent lieues ; dépose le bâton envers les êtres qui se trouvent au nord au-delà de cent lieues ; dépose le bâton envers les êtres qui se trouvent au sud au-delà de cent lieues.” Ils les incitent ainsi à la compassion et à la pitié envers certains êtres, et ne les y incitent pas envers d'autres. Le jour de l'Uposatha, ils enjoignent ainsi leur disciple : “Viens, ô homme, ôte tous tes vêtements et dis ceci : ‘Je n'appartiens à rien ni à personne, et rien ni personne ne m'appartient.’” Pourtant, ses parents savent encore : “Celui-ci est notre fils”, et lui aussi sait : “Ceux-là sont mes parents.” Sa femme et ses enfants savent : “Celui-ci est mon époux”, et lui aussi sait : “Ceci est ma femme et mes enfants.” Ses serviteurs et ouvriers savent : “Celui-ci est notre maître”, et lui aussi sait : “Ceux-là sont mes serviteurs et ouvriers.” Ainsi, au moment même où il devrait être établi dans la vérité, on l'établit dans le mensonge. Je dis que cela fait partie de son mensonge. Le lendemain matin, il consomme des biens qui ne lui ont pas été donnés par leur propriétaire. Je dis que cela fait partie de son vol. C'est ainsi, Visākhā, qu'est l'Uposatha des Niganthas. Un tel Uposatha des Niganthas ainsi observé n'est pas d'un grand fruit, ni d'un grand avantage, ni d'un grand éclat, ni d'une grande influence. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อริยุโปสโถ โหติ? อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตสฺส ตถาคตํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ. เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส สีสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, se pratique l'Uposatha des nobles ? C'est, Visākhā, la purification d'un esprit souillé par un effort approprié. Et comment l'esprit souillé est-il purifié par un effort approprié ? En l'occurrence, Visākhā, le noble disciple se remémore le Tathāgata : “C'est pour cette raison que ce Béni est un accompli, un parfaitement éveillé, pourvu de la science et de la conduite, un Sugata (bien-allé), un connaisseur du monde, un guide inégalé pour les personnes à dresser, le maître des dieux et des humains, un éveillé, le Béni.” Tandis qu'il se remémore le Tathāgata, son esprit s'apaise et une joie profonde surgit en lui. Les souillures de l'esprit sont alors abandonnées. C’est comme, Visākhā, la purification d'une tête sale par un effort approprié. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส สีสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? กกฺกญฺจ ปฏิจฺจ มตฺติกญฺจ ปฏิจฺจ อุทกญฺจ ปฏิจฺจ ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ, เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส สีสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, le nettoyage d’une tête souillée se fait-il par un effort ? Grâce à la pâte de myrobolan, à l’argile, à l’eau et à l’effort approprié de l’homme ; c’est ainsi, Visākhā, que le nettoyage d’une tête souillée se fait par un effort. De la même manière, Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait par un effort. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส [Pg.208] ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตสฺส ตถาคตํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข – ‘อริยสาวโก พฺรหฺมุโปสถํ อุปวสติ, พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํวสติ, พฺรหฺมญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait-il par un effort ? Ici, Visākhā, le noble disciple se remémore le Tathāgata : “C’est pour telle raison que ce Bienheureux est digne, parfaitement éveillé, accompli en science et en conduite, Sugata, connaisseur du monde, inégalable guide pour dompter les hommes à éduquer, maître des dieux et des humains, éveillé, bienheureux.” Tandis qu’il se remémore le Tathāgata, son esprit se purifie, la joie s’élève, et les souillures de l’esprit sont abandonnées. On dit de lui, Visākhā : “Le noble disciple observe le Brahmuposatha, il demeure avec Brahma ; c’est en se fondant sur Brahma que son esprit se purifie, que la joie s’élève et que les souillures de l’esprit sont abandonnées.” C’est ainsi, Visākhā, que le nettoyage d’un esprit souillé se fait par un effort. »

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ตสฺส ธมฺมํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส กายสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait par un effort. Et comment, Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait-il par un effort ? Ici, Visākhā, le noble disciple se remémore le Dhamma : “Le Dhamma est bien enseigné par le Bienheureux, il est visible ici et maintenant, intemporel, invitant à l’examen, menant au but, et doit être réalisé par les sages, chacun pour soi-même.” Tandis qu’il se remémore le Dhamma, son esprit se purifie, la joie s’élève, et les souillures de l’esprit sont abandonnées. C’est tout comme, Visākhā, le nettoyage d’un corps souillé se fait par un effort. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส กายสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? โสตฺติญฺจ ปฏิจฺจ, จุณฺณญฺจ ปฏิจฺจ, อุทกญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส กายสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, le nettoyage d’un corps souillé se fait-il par un effort ? Grâce à la pierre à polir, à la poudre de bain, à l’eau et à l’effort approprié de l’homme. C’est ainsi, Visākhā, que le nettoyage d’un corps souillé se fait par un effort. De la même manière, Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait par un effort. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ตสฺส ธมฺมํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก ธมฺมุโปสถํ อุปวสติ, ธมฺเมน สทฺธึ สํวสติ, ธมฺมญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait-il par un effort ? Ici, Visākhā, le noble disciple se remémore le Dhamma : “Le Dhamma est bien enseigné par le Bienheureux, il est visible ici et maintenant, intemporel, invitant à l’examen, menant au but, et doit être réalisé par les sages, chacun pour soi-même.” Tandis qu’il se remémore le Dhamma, son esprit se purifie, la joie s’élève, et les souillures de l’esprit sont abandonnées. On dit de lui, Visākhā : “Le noble disciple observe le Dhammuposatha, il demeure avec le Dhamma ; c’est en se fondant sur le Dhamma que son esprit se purifie, que la joie s’élève et que les souillures de l’esprit sont abandonnées.” C’est ainsi, Visākhā, que le nettoyage d’un esprit souillé se fait par un effort. »

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส[Pg.209], วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ตสฺส สงฺฆํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส วตฺถสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait par un effort. Et comment, Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait-il par un effort ? Ici, Visākhā, le noble disciple se remémore le Saṅgha : “Le Saṅgha des disciples du Bienheureux a bien pratiqué, le Saṅgha des disciples du Bienheureux a pratiqué avec droiture, le Saṅgha des disciples du Bienheureux a pratiqué avec sagesse, le Saṅgha des disciples du Bienheureux a pratiqué avec justesse. Cette communauté des disciples du Bienheureux, comprenant quatre paires d’hommes ou huit types d’individus, est digne d’offrandes, digne d’hospitalité, digne de dons, digne d’être saluée les mains jointes ; elle est un champ de mérite inégalable pour le monde.” Tandis qu’il se remémore le Saṅgha, son esprit se purifie, la joie s’élève, et les souillures de l’esprit sont abandonnées. C’est tout comme, Visākhā, le nettoyage d’un vêtement souillé se fait par un effort. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส วตฺถสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อุสฺมญฺจ ปฏิจฺจ, ขารญฺจ ปฏิจฺจ, โคมยญฺจ ปฏิจฺจ, อุทกญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส วตฺถสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, le nettoyage d’un vêtement souillé se fait-il par un effort ? Grâce à la chaleur, à la lessive de cendres, à la bouse de vache, à l’eau et à l’effort approprié de l’homme. C’est ainsi, Visākhā, que le nettoyage d’un vêtement souillé se fait par un effort. De la même manière, Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait par un effort. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ตสฺส สงฺฆํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก สงฺฆุโปสถํ อุปวสติ, สงฺเฆน สทฺธึ สํวสติ, สงฺฆญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait-il par un effort ? Ici, Visākhā, le noble disciple se remémore le Saṅgha : “Le Saṅgha des disciples du Bienheureux a bien pratiqué... (etc.)... elle est un champ de mérite inégalable pour le monde.” Tandis qu’il se remémore le Saṅgha, son esprit se purifie, la joie s’élève, et les souillures de l’esprit sont abandonnées. On dit de lui, Visākhā : “Le noble disciple observe le Saṅghuposatha, il demeure avec le Saṅgha ; c’est en se fondant sur le Saṅgha que son esprit se purifie, que la joie s’élève et que les souillures de l’esprit sont abandonnées.” C’est ainsi, Visākhā, que le nettoyage d’un esprit souillé se fait par un effort. »

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ [Pg.210] อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ตสฺส สีลํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส อาทาสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait par un effort. Et comment, Visākhā, le nettoyage d’un esprit souillé se fait-il par un effort ? Ici, Visākhā, le noble disciple se remémore ses propres vertus : intègres, sans brèche, sans tache, sans souillure, libératrices, louées par les sages, non souillées, menant à la concentration. Tandis qu’il se remémore ses vertus, son esprit se purifie, la joie s’élève, et les souillures de l’esprit sont abandonnées. C’est tout comme, Visākhā, le nettoyage d’un miroir souillé se fait par un effort. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส อาทาสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? เตลญฺจ ปฏิจฺจ, ฉาริกญฺจ ปฏิจฺจ, วาลณฺฑุปกญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส อาทาสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, un miroir souillé est-il purifié par un effort approprié ? C’est au moyen de l'huile, de la cendre, d’un tampon de crin, et de l'effort correspondant d'un homme. C'est ainsi, Visākhā, qu'un miroir souillé est purifié par un effort approprié. De la même manière, Visākhā, l'esprit souillé est purifié par un effort approprié. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ตสฺส สีลํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก สีลุโปสถํ อุปวสติ, สีเลน สทฺธึ สํวสติ, สีลญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, l'esprit souillé est-il purifié par un effort approprié ? Ici, Visākhā, le noble disciple se remémore ses propres vertus, lesquelles sont intègres, sans brèche, sans tache, sans souillure, libératrices, louées par les sages, non souillées par l'attachement et menant à la concentration. Tandis qu’il se remémore sa vertu, son esprit devient serein, la joie s'élève en lui, et les souillures de l'esprit disparaissent. On dit alors, Visākhā : “Le noble disciple observe l'Uposatha de la vertu (Sīluposatha) ; il demeure établi dans la vertu, et c'est en prenant sa propre vertu pour objet que son esprit s'apaise, que la joie s'élève, et que les souillures de l'esprit disparaissent.” C'est ainsi, Visākhā, que l'esprit souillé est purifié par un effort approprié. »

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ วิสาเข, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา, สนฺติ เทวา ยามา, สนฺติ เทวา ตุสิตา, สนฺติ เทวา นิมฺมานรติโน, สนฺติ เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺติโน, สนฺติ เทวา พฺรหฺมกายิกา, สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สีลํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สุเตน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สุตํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน จาเคน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูโป จาโค สํวิชฺชติ. ยถารูปาย ปญฺญาย [Pg.211] สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ตสฺส อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส ชาตรูปสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« L'esprit souillé, Visākhā, est purifié par un effort approprié. Et comment, Visākhā, l'esprit souillé est-il purifié par un effort approprié ? Ici, Visākhā, le noble disciple se remémore les divinités : “Il existe les dieux des Quatre Grands Rois, les dieux des Trente-Trois, les dieux Yāmā, les dieux Tusitā, les dieux qui se réjouissent de leurs propres créations, les dieux qui exercent un pouvoir sur les créations d'autrui, les dieux du cortège de Brahmā, et les dieux au-delà. Ces divinités, douées d'une telle foi, ont quitté ce monde pour renaître là-bas ; une telle foi se trouve également en moi. Ces divinités, douées d'une telle vertu... d'une telle connaissance... d'une telle générosité... d'une telle sagesse, ont quitté ce monde pour renaître là-bas ; une telle sagesse se trouve également en moi.” Tandis qu’il se remémore ainsi sa propre foi, sa vertu, sa connaissance, sa générosité et sa sagesse, ainsi que celles de ces divinités, son esprit devient serein, la joie s'élève, et les souillures de l'esprit disparaissent. C’est tout comme, Visākhā, l’or souillé qui est purifié par un effort approprié. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส ชาตรูปสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อุกฺกญฺจ ปฏิจฺจ, โลณญฺจ ปฏิจฺจ, เครุกญฺจ ปฏิจฺจ, นาฬิกสณฺฑาสญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส ชาตรูปสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, l'or souillé est-il purifié par un effort approprié ? C'est au moyen d'un fourneau, de sel, de terre rouge, d'un chalumeau et de pinces, et de l'effort correspondant d'un homme. C'est ainsi, Visākhā, que l'or souillé est purifié par un effort approprié. De la même manière, Visākhā, l'esprit souillé est purifié par un effort approprié. »

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา…เป… สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน…เป… สุเตน…เป… จาเคน…เป… ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ตสฺส อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก เทวตุโปสถํ อุปวสติ, เทวตาหิ สทฺธึ สํวสติ, เทวตา อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

« Et comment, Visākhā, l'esprit souillé est-il purifié par un effort approprié ? Ici, Visākhā, le noble disciple se remémore les divinités : “Il existe les dieux des Quatre Grands Rois, les dieux des Trente-Trois, [...], et les dieux au-delà. Ces divinités, douées d'une telle foi... une telle sagesse se trouve également en moi.” Tandis qu’il se remémore ainsi sa propre foi, sa vertu, sa connaissance, sa générosité et sa sagesse, ainsi que celles de ces divinités, son esprit devient serein, la joie s'élève, et les souillures de l'esprit disparaissent. On dit alors, Visākhā : “Le noble disciple observe l'Uposatha des divinités (Devatuposatha) ; il demeure avec les divinités, et c'est en prenant les divinités pour objet que son esprit s'apaise, que la joie s'élève, et que les souillures de l'esprit disparaissent.” C'est ainsi, Visākhā, que l'esprit souillé est purifié par un effort approprié. »

‘‘ส โข โส, วิสาเข, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยาวชีวํ อรหนฺโต ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา นิหิตทณฺฑา นิหิตสตฺถา ลชฺชี ทยาปนฺนา สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรนฺติ; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี [Pg.212] วิหรามิ. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

« Visākhā, ce noble disciple réfléchit ainsi : “Toute leur vie durant, les Arahants, ayant abandonné l'acte de tuer, s'abstiennent de prendre la vie ; ils ont déposé le bâton, déposé l'arme ; ils sont consciencieux, compatissants et demeurent bienveillants envers tous les êtres vivants. Aujourd'hui, durant cette nuit et ce jour, moi aussi, ayant abandonné l'acte de tuer, je m'abstiens de prendre la vie ; j'ai déposé le bâton, déposé l'arme ; je suis consciencieux, compatissant et je demeure bienveillant envers tous les êtres vivants. Par cet aspect, j'imite les Arahants, et mon Uposatha sera ainsi accompli.” »

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรนฺติ; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรามิ. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

« “Toute leur vie durant, les Arahants, ayant abandonné l'acte de prendre ce qui n'est pas donné, s'abstiennent de voler ; ils ne prennent que ce qui est donné, n'attendent que ce qui est donné et demeurent le cœur pur, sans intention de voler. Aujourd'hui, durant cette nuit et ce jour, moi aussi, ayant abandonné l'acte de prendre ce qui n'est pas donné, je m'abstiens de voler ; je ne prends que ce qui est donné, je n'attends que ce qui est donné et je demeure le cœur pur, sans intention de voler. Par cet aspect, j'imite les Arahants, et mon Uposatha sera ainsi accompli.” »

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรตา เมถุนา คามธมฺมา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

« “Toute leur vie durant, les Arahants, ayant abandonné la conduite non-chaste, mènent une vie sainte et vivent à l'écart, s'abstenant de l'acte sexuel, cette pratique vulgaire des gens du village. Aujourd'hui, durant cette nuit et ce jour, moi aussi, ayant abandonné la conduite non-chaste, je mène une vie sainte et je vis à l'écart, m'abstenant de l'acte sexuel, cette pratique vulgaire des gens du village. Par cet aspect, j'imite les Arahants, et mon Uposatha sera ainsi accompli.” »

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรตา สจฺจวาที สจฺจสนฺธา เถตา ปจฺจยิกา อวิสํวาทกา โลกสฺส; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

« Toute leur vie durant, les Arahants abandonnent le mensonge et s'abstiennent de paroles mensongères ; ils disent la vérité, sont attachés à la vérité, sont constants, dignes de confiance et ne trompent pas le monde. Aujourd'hui, durant cette nuit et ce jour, j'abandonne moi aussi le mensonge et m'abstiens de paroles mensongères ; je dirai la vérité, serai attaché à la vérité, constant, digne de confiance et je ne tromperai pas le monde. Par cet aspect également, j'imite les Arahants, et mon observance de l'Uposatha sera accomplie. »

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

« Toute leur vie durant, les Arahants abandonnent les boissons fermentées et distillées, causes de négligence, et s'abstiennent d'en consommer. Aujourd'hui, durant cette nuit et ce jour, j'abandonne moi aussi les boissons fermentées et distillées, causes de négligence, et je m'abstiendrai d'en consommer. Par cet aspect également, j'imite les Arahants, et mon observance de l'Uposatha sera accomplie. »

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ เอกภตฺติโก รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

« Toute leur vie durant, les Arahants ne prennent qu'un seul repas par jour, s'abstiennent de manger la nuit et s'abstiennent de manger à des heures indues. Aujourd'hui, durant cette nuit et ce jour, je ne prendrai moi aussi qu'un seul repas, je m'abstiendrai de manger la nuit et je m'abstiendrai de manger à des heures indues. Par cet aspect également, j'imite les Arahants, et mon observance de l'Uposatha sera accomplie. »

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนมาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรตา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนมาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต[Pg.213]. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

« Toute leur vie durant, les Arahants s'abstiennent de la danse, du chant, de la musique et des spectacles inconvenants, ainsi que du port de guirlandes, de parfums et d'onguents, qui sont des parures et des embellissements. Aujourd'hui, durant cette nuit et ce jour, je m'abstiendrai moi aussi de la danse, du chant, de la musique et des spectacles inconvenants, ainsi que du port de guirlandes, de parfums et d'onguents, qui sont des parures et des embellissements. Par cet aspect également, j'imite les Arahants, et mon observance de l'Uposatha sera accomplie. »

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อุจฺจาสยนมหาสยนํ ปหาย อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรตา นีจเสยฺยํ กปฺเปนฺติ มญฺจเก วา ติณสนฺถารเก วา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ ปหาย อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต นีจเสยฺยํ กปฺเปมิ มญฺจเก วา ติณสนฺถารเก วา. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสตี’’ติ.

« Toute leur vie durant, les Arahants abandonnent les lits hauts et luxueux et s'en abstiennent ; ils utilisent des couches basses, soit un petit lit, soit une litière d'herbe. Aujourd'hui, durant cette nuit et ce jour, j'abandonne moi aussi les lits hauts et luxueux et je m'en abstiendrai ; j'utiliserai une couche basse, soit un petit lit, soit une litière d'herbe. Par cet aspect également, j'imite les Arahants, et mon observance de l'Uposatha sera accomplie. »

‘‘เอวํ โข, วิสาเข, อริยุโปสโถ โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, วิสาเข, อริยุโปสโถ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร’’.

« C'est ainsi, Visākhā, qu'est l'Uposatha des Nobles. Ainsi observé, Visākhā, l'Uposatha des Nobles porte de grands fruits, de grands bienfaits, un grand éclat et un grand rayonnement. »

‘‘กีวมหปฺผโล โหติ กีวมหานิสํโส กีวมหาชุติโก กีวมหาวิปฺผาโร’’? ‘‘เสยฺยถาปิ, วิสาเข, โย อิเมสํ โสฬสนฺนํ มหาชนปทานํ ปหูตรตฺตรตนานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรยฺย, เสยฺยถิทํ – องฺคานํ, มคธานํ, กาสีนํ, โกสลานํ, วชฺชีนํ, มลฺลานํ, เจตีนํ, วงฺคานํ, กุรูนํ, ปญฺจาลานํ, มจฺฉานํ, สูรเสนานํ, อสฺสกานํ, อวนฺตีนํ, คนฺธารานํ, กมฺโพชานํ, อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตสฺส อุโปสถสฺส เอตํ กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ. ตํ กิสฺส เหตุ? กปณํ, วิสาเข, มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’.

« À quel point porte-t-il de grands fruits, de grands bienfaits, un grand éclat et un grand rayonnement ? Visākhā, supposons que quelqu'un exerce la souveraineté et la royauté sur ces seize grands royaumes abondant en joyaux précieux — à savoir : les Angas, les Magadhas, les Kāsīs, les Kosalas, les Vajjīs, les Mallas, les Cetīs, les Vaṅgas, les Kurus, les Pañcālas, les Macchas, les Sūrasenas, les Assakas, les Avantīs, les Gandhāras et les Kambojas — cela ne vaudrait pas même une seizième partie d'un Uposatha accompli avec les huit membres. Pour quelle raison ? La royauté humaine, Visākhā, est bien misérable comparée au bonheur divin. »

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ ปญฺญาส วสฺสานิ, จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ ปญฺจ วสฺสสตานิ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

« Cinquante années humaines, Visākhā, correspondent à un seul jour et une seule nuit pour les dieux des Quatre Grands Rois. Trente de ces nuits font un mois, et douze de ces mois font une année. Cinq cents de ces années divines constituent la durée de vie des dieux des Quatre Grands Rois. Or, Visākhā, il est possible qu'ici, une femme ou un homme, après avoir observé l'Uposatha doté des huit membres, à la dissolution du corps, après la mort, renaisse en compagnie des dieux des Quatre Grands Rois. C'est en référence à cela qu'il a été dit : 'La royauté humaine est bien misérable comparée au bonheur divin.' »

‘‘ยํ[Pg.214], วิสาเข, มานุสกํ วสฺสสตํ, ตาวตึสานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพํ วสฺสสหสฺสํ ตาวตึสานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

« Cent années humaines, Visākhā, correspondent à un seul jour et une seule nuit pour les dieux Tāvatiṃsā. Trente de ces nuits font un mois, et douze de ces mois font une année. Mille de ces années divines constituent la durée de vie des dieux Tāvatiṃsā. Or, Visākhā, il est possible qu'ici, une femme ou un homme, après avoir observé l'Uposatha doté des huit membres, à la dissolution du corps, après la mort, renaisse en compagnie des dieux Tāvatiṃsā. C'est en référence à cela qu'il a été dit : 'La royauté humaine est bien misérable comparée au bonheur divin.' »

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ ทฺเว วสฺสสตานิ, ยามานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ ทฺเว วสฺสสหสฺสานิ ยามานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

« Deux cents années humaines, Visākhā, correspondent à un seul jour et une seule nuit pour les dieux Yāmā. Trente de ces nuits font un mois, et douze de ces mois font une année. Deux mille de ces années divines constituent la durée de vie des dieux Yāmā. Or, Visākhā, il est possible qu'ici, une femme ou un homme, après avoir observé l'Uposatha doté des huit membres, à la dissolution du corps, après la mort, renaisse en compagnie des dieux Yāmā. C'est en référence à cela qu'il a été dit : 'La royauté humaine est bien misérable comparée au bonheur divin.' »

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ จตฺตาริ วสฺสสตานิ, ตุสิตานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ จตฺตาริ วสฺสสหสฺสานิ ตุสิตานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

« Quatre cents années humaines, Visākhā, correspondent à un seul jour et une seule nuit pour les dieux Tusitā. Trente de ces nuits font un mois, et douze de ces mois font une année. Quatre mille de ces années divines constituent la durée de vie des dieux Tusitā. Or, Visākhā, il est possible qu'ici, une femme ou un homme, après avoir observé l'Uposatha doté des huit membres, à la dissolution du corps, après la mort, renaisse en compagnie des dieux Tusitā. C'est en référence à cela qu'il a été dit : 'La royauté humaine est bien misérable comparée au bonheur divin.' »

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ อฏฺฐ วสฺสสตานิ, นิมฺมานรตีนํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ อฏฺฐ วสฺสสหสฺสานิ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ [Pg.215] อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

Ô Visākhā, ce qui correspond à huit cents années humaines constitue un seul jour et une seule nuit pour les devas Nimmānarati. Trente de ces jours et nuits font un mois. Douze de ces mois font une année. Par cette année, la durée de vie des devas Nimmānarati est de huit mille années célestes. Il est possible, Visākhā, qu’en ce monde, une certaine femme ou un homme, ayant observé l'Uposatha doté des huit membres, à la dissolution du corps, après la mort, renaisse parmi les compagnons des devas Nimmānarati. C'est en considération de cela, Visākhā, qu'il a été dit par moi : « Misérable est la royauté humaine comparée au bonheur céleste ».

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ โสฬส วสฺสสตานิ, ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ โสฬส วสฺสสหสฺสานิ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธายา’’’ติ.

Ô Visākhā, ce qui correspond à mille six cents années humaines constitue un seul jour et une seule nuit pour les devas Paranimmitavasavatti. Trente de ces jours et nuits font un mois. Douze de ces mois font une année. Par cette année, la durée de vie des devas Paranimmitavasavatti est de seize mille années célestes. Il est possible, Visākhā, qu’en ce monde, une certaine femme ou un homme, ayant observé l'Uposatha doté des huit membres, à la dissolution du corps, après la mort, renaisse parmi les compagnons des devas Paranimmitavasavatti. C'est en considération de cela, Visākhā, qu'il a été dit par moi : « Misérable est la royauté humaine comparée au bonheur céleste ».

‘‘ปาณํ น หญฺเญ น จทินฺนมาทิเย,มุสา น ภาเส น จ มชฺชโป สิยา;

อพฺรหฺมจริยา วิรเมยฺย เมถุนา,รตฺตึ น ภุญฺเชยฺย วิกาลโภชนํ.

Celui qui observe l'Uposatha ne doit pas ôter la vie, ni prendre ce qui n'est pas donné ; il ne doit pas prononcer de paroles mensongères, ni être un buveur de liqueurs enivrantes ; il doit s'abstenir de toute conduite non chaste et de l'acte sexuel ; la nuit, il ne doit pas consommer de nourriture hors des heures permises.

‘‘มาลํ น ธาเร น จ คนฺธมาจเร,มญฺเจ ฉมายํ ว สเยถ สนฺถเต;

เอตญฺหิ อฏฺฐงฺคิกมาหุโปสถํ,พุทฺเธน ทุกฺขนฺตคุนา ปกาสิตํ.

Il ne doit pas porter de guirlandes, ni faire usage de parfums ; il doit dormir sur un petit lit, à même le sol ou sur une litière étalée. Tel est l'Uposatha aux huit membres, proclamé par le Bouddha qui a atteint le terme de la souffrance.

‘‘จนฺโท จ สูริโย จ อุโภ สุทสฺสนา,โอภาสยํ อนุปริยนฺติ ยาวตา;

ตโมนุทา เต ปน อนฺตลิกฺขคา,นเภ ปภาสนฺติ ทิสาวิโรจนา.

La lune et le soleil, tous deux magnifiques à voir, illuminent et tournoient aussi loin qu'ils parviennent ; ces astres qui dissipent les ténèbres et parcourent l'espace brillent dans le ciel, resplendissant dans toutes les directions.

‘‘เอตสฺมึ ยํ วิชฺชติ อนฺตเร ธนํ,มุตฺตา มณิ เวฬุริยญฺจ ภทฺทกํ;

สิงฺคี สุวณฺณํ อถ วาปิ กญฺจนํ,ยํ ชาตรูปํ หฏกนฺติ วุจฺจติ.

Toute la richesse qui existe dans cet espace — perles, gemmes, précieux béryl, or Singi ou or Kancana, et cet or qu'on appelle Hataka —

‘‘อฏฺฐงฺคุเปตสฺส [Pg.216] อุโปสถสฺส,กลมฺปิ เต นานุภวนฺติ โสฬสึ;

จนฺทปฺปภา ตารคณา จ สพฺเพ.‘‘ตสฺมา หิ นารี จ นโร จ สีลวา,อฏฺฐงฺคุเปตํ อุปวสฺสุโปสถํ;

ปุญฺญานิ กตฺวาน สุขุทฺรยานิ,อนินฺทิตา สคฺคมุเปนฺติ ฐาน’’นฺติ. ทสมํ;

Tout cela n'équivaut pas à la seizième partie d'un Uposatha accompli avec ses huit membres, de même que tout l'éclat des étoiles n'équivaut pas à la seizième partie de la lumière de la lune. C'est pourquoi la femme et l'homme vertueux, observant l'Uposatha doté des huit membres, après avoir accompli des mérites sources de bonheur, sans être blâmés, accèdent au séjour céleste. Le dixième discours est terminé.

มหาวคฺโค สตฺตโม.

Le septième Grand Chapitre est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

En voici le résumé :

ติตฺถภยญฺจ เวนาโค, สรโภ เกสมุตฺติยา;

สาฬฺโห จาปิ กถาวตฺถุ, ติตฺถิยมูลุโปสโถติ.

Titthabhaya, Venāga, Sarabha, Kesamuttiyā, Sāḷha, Kathāvatthu, Titthiya, Mūla et Uposatha.

(๘) ๓. อานนฺทวคฺโค

(8) 3. Chapitre d'Ānanda

๑. ฉนฺนสุตฺตํ

1. Discours à Channa

๗๒. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ฉนฺโน ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ฉนฺโน ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ตุมฺเหปิ, อาวุโส อานนฺท, ราคสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, โมหสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถาติ. มยํ โข, อาวุโส, ราคสฺส ปหานํ ปญฺญาเปม, โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปม, โมหสฺส ปหานํ ปญฺญเปมา’’ติ.

72. En un temps, le Bienheureux résidait à Sāvatthi, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, dans la forêt de Jeta. Alors, le vagabond Channa se rendit auprès du vénérable Ānanda ; s'étant approché, il échangea avec le vénérable Ānanda des paroles de courtoisie et de salutations amicales, puis s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le vagabond Channa dit ceci au vénérable Ānanda : « Ami Ānanda, est-il vrai que vous préconisiez l'abandon de la convoitise, l'abandon de la haine et l'abandon de l'illusion ? » — « Ami, nous préconisons en effet l'abandon de la convoitise, l'abandon de la haine et l'abandon de l'illusion. »

‘‘กึ ปน ตุมฺเห, อาวุโส, ราเค อาทีนวํ ทิสฺวา ราคสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, กึ โทเส อาทีนวํ ทิสฺวา โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, กึ โมเห อาทีนวํ ทิสฺวา โมหสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถา’’ติ?

« Mais, ami, quel danger voyez-vous dans la convoitise pour en préconiser l'abandon ? Quel danger voyez-vous dans la haine pour en préconiser l'abandon ? Quel danger voyez-vous dans l'illusion pour en préconiser l'abandon ? »

‘‘รตฺโต [Pg.217] โข, อาวุโส, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ; ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. รตฺโต โข, อาวุโส, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ; ราเค ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. รตฺโต โข, อาวุโส, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ; ราเค ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. ราโค โข, อาวุโส, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก.

« Ami, celui qui est en proie à la convoitise, subjugué par elle, l'esprit totalement envahi, projette son propre malheur, projette le malheur d'autrui et projette le malheur de l'un et de l'autre ; il éprouve en son esprit souffrance et déplaisir. Lorsque la convoitise est abandonnée, il ne projette plus son propre malheur, ni celui d'autrui, ni celui des deux ; il n'éprouve plus de souffrance ni de déplaisir mentaux. Ami, celui qui est en proie à la convoitise... commet une mauvaise conduite par le corps, par la parole et par l'esprit ; la convoitise abandonnée, il ne commet plus de mauvaise conduite par le corps, ni par la parole, ni par l'esprit. Ami, celui qui est en proie à la convoitise... ne comprend pas selon la réalité son propre bien, ni le bien d'autrui, ni le bien des deux ; la convoitise abandonnée, il comprend selon la réalité son propre bien, le bien d'autrui et le bien des deux. Ami, la convoitise rend aveugle, elle prive de vision, elle empêche la connaissance, elle anéantit la sagesse, elle s'associe au tourment et ne conduit pas au Nibbāna. »

‘‘ทุฏฺโฐ โข, อาวุโส, โทเสน…เป… มูฬฺโห โข, อาวุโส, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ; โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. มูฬฺโห โข, อาวุโส, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ; โมเห ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. มูฬฺโห โข, อาวุโส, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ; โมเห ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. โมโห โข, อาวุโส, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก. อิทํ โข มยํ, อาวุโส, ราเค อาทีนวํ ทิสฺวา ราคสฺส ปหานํ [Pg.218] ปญฺญาเปม. อิทํ โทเส อาทีนวํ ทิสฺวา โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปม. อิทํ โมเห อาทีนวํ ทิสฺวา โมหสฺส ปหานํ ปญฺญาเปมา’’ติ.

« Un homme égaré, mon ami, dominé par l'illusion, l'esprit accaparé par elle, projette son propre tourment, projette le tourment d'autrui, projette le tourment des deux ; il éprouve une douleur et une tristesse mentales. Lorsque l'illusion est abandonnée, il ne projette plus son propre tourment, ni le tourment d'autrui, ni le tourment des deux ; il n'éprouve plus de douleur ni de tristesse mentales. Un homme égaré, mon ami, dominé par l'illusion, l'esprit accaparé par elle, commet l'inconduite par le corps, par la parole et par l'esprit. Lorsque l'illusion est abandonnée, il ne commet plus l'inconduite par le corps, ni par la parole, ni par l'esprit. Un homme égaré, mon ami, dominé par l'illusion, l'esprit accaparé par elle, ne connaît pas tel qu'il est son propre bien, ni le bien d'autrui, ni le bien des deux. Lorsque l'illusion est abandonnée, il connaît tel qu'il est son propre bien, le bien d'autrui et le bien des deux. L'illusion, mon ami, rend aveugle, ôte la vision spirituelle, empêche la connaissance, détruit la sagesse, apporte la détresse et ne mène pas au Nibbāna. C'est en voyant un tel danger dans la passion, mon ami, que nous prescrivons l'abandon de la passion. C'est en voyant ce danger dans la haine que nous prescrivons l'abandon de la haine. C'est en voyant ce danger dans l'illusion que nous prescrivons l'abandon de l'illusion. »

‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ? ‘‘อตฺถาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ? ‘‘อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก โข, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานาย. อลญฺจ ปนาวุโส อานนฺท, อปฺปมาทายา’’ติ. ปฐมํ.

« Mais existe-t-il, mon ami, un chemin, une pratique pour l'abandon de cette passion, de cette haine et de cette illusion ? » — « Il existe, mon ami, un chemin, une pratique pour l'abandon de cette passion, de cette haine et de cette illusion. » — « Et quel est donc ce chemin, quelle est cette pratique pour l'abandon de cette passion, de cette haine et de cette illusion ? » — « C'est précisément ce Noble Octuple Chemin, à savoir : la vue juste... jusqu'à... la concentration juste. Tel est, mon ami, le chemin, telle est la pratique pour l'abandon de cette passion, de cette haine et de cette illusion. » — « Ce chemin est excellent, mon ami, cette pratique est excellente pour l'abandon de cette passion, de cette haine et de cette illusion. Et cela est suffisant, vénérable Ānanda, pour que vous demeuriez vigilants. » Premier discours.

๒. อาชีวกสุตฺตํ

2. Discours sur le disciple des Ājīvaka

๗๓. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อญฺญตโร อาชีวกสาวโก คหปติ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส อาชีวกสาวโก คหปติ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

73. En une occasion, le vénérable Ānanda résidait à Kosambī, au monastère de Ghosita. Alors, un certain ménager, disciple des Ājīvaka, se rendit auprès du vénérable Ānanda ; y étant arrivé, il salua le vénérable Ānanda et s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, ce ménager, disciple des Ājīvaka, dit ceci au vénérable Ānanda :

‘‘เกสํ โน, ภนฺเต อานนฺท, ธมฺโม สฺวากฺขาโต? เก โลเก สุปฺปฏิปนฺนา? เก โลเก สุกตา’’ติ ? ‘‘เตน หิ, คหปติ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, เย ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เตสํ ธมฺโม สฺวากฺขาโต โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เตสํ ธมฺโม สฺวากฺขาโต. เอวํ เม เอตฺถ โหตี’’ติ.

« Vénérable Ānanda, pour qui l'enseignement est-il bien exposé ? Qui, dans le monde, pratique bien ? Qui, dans le monde, a bien réussi ? » — « En ce cas, ménager, je vais t'interroger à ce sujet en retour ; réponds selon ce qui te semble juste. Qu'en penses-tu, ménager ? Ceux qui enseignent le Dhamma pour l'abandon de la passion, pour l'abandon de la haine et pour l'abandon de l'illusion, leur enseignement est-il bien exposé ou non ? Quelle est ton opinion à ce sujet ? » — « Vénérable, ceux qui enseignent le Dhamma pour l'abandon de la passion, de la haine et de l'illusion, leur enseignement est bien exposé. Telle est mon opinion à ce sujet. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, เย ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา [Pg.219] โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา. เอวํ เม เอตฺถ โหตี’’ติ.

« Qu'en penses-tu, ménager ? Ceux qui s'exercent pour l'abandon de la passion, pour l'abandon de la haine et pour l'abandon de l'illusion, pratiquent-ils bien dans le monde ou non ? Quelle est ton opinion à ce sujet ? » — « Vénérable, ceux qui s'exercent pour l'abandon de la passion, de la haine et de l'illusion pratiquent bien dans le monde. Telle est mon opinion à ce sujet. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, เยสํ ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โทโส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุกตา โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘เยสํ, ภนฺเต, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โทโส ปหีโน…เป… เยสํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุกตา. เอวํ เม เอตฺถ โหตี’’ติ.

« Qu'en penses-tu, ménager ? Ceux chez qui la passion est abandonnée, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier déterré, réduite à néant et n'est plus sujette à réapparaître dans le futur ; ceux chez qui la haine est abandonnée... ceux chez qui l'illusion est abandonnée, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier déterré, réduite à néant et n'est plus sujette à réapparaître dans le futur, ont-ils bien réussi dans le monde ou non ? Quelle est ton opinion à ce sujet ? » — « Vénérable, ceux chez qui la passion est abandonnée... la haine est abandonnée... l'illusion est abandonnée, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier déterré, réduite à néant et n'est plus sujette à réapparaître dans le futur, ceux-là ont bien réussi dans le monde. Telle est mon opinion à ce sujet. »

‘‘อิติ โข, คหปติ, ตยาเวตํ พฺยากตํ – ‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เตสํ ธมฺโม สฺวากฺขาโต’ติ. ตยาเวตํ พฺยากตํ – ‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา’ติ. ตยาเวตํ พฺยากตํ – ‘เยสํ, ภนฺเต, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โทโส ปหีโน…เป… เยสํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุกตา’’’ติ.

« Ainsi donc, ménager, c'est par toi-même qu'il a été répondu : "Vénérable, ceux qui enseignent le Dhamma pour l'abandon de la passion, de la haine et de l'illusion, leur enseignement est bien exposé." C'est par toi-même qu'il a été répondu : "Ceux qui s'exercent pour l'abandon de la passion, de la haine et de l'illusion pratiquent bien dans le monde." Et c'est par toi-même qu'il a été répondu : "Ceux chez qui la passion est abandonnée, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier déterré... la haine... l'illusion... n'est plus sujette à réapparaître dans le futur, ceux-là ont bien réussi dans le monde." »

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! น เจว นาม สธมฺมุกฺกํสนา ภวิสฺสติ, น จ ปรธมฺมาปสาทนา. อายตเนว ธมฺมเทสนา, อตฺโถ จ วุตฺโต, อตฺตา จ อนุปนีโต. ตุมฺเห, ภนฺเต อานนฺท, ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, โทสสฺส…เป… โมหสฺส ปหนาย ธมฺมํ เทเสถ. ตุมฺหากํ, ภนฺเต อานนฺท, ธมฺโม สฺวากฺขาโต. ตุมฺเห, ภนฺเต อานนฺท, ราคสฺส ปหานาย [Pg.220] ปฏิปนฺนา, โทสสฺส…เป… โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา. ตุมฺเห, ภนฺเต, โลเก สุปฺปฏิปนฺนา. ตุมฺหากํ, ภนฺเต อานนฺท, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, ตุมฺหากํ โทโส ปหีโน…เป… ตุมฺหากํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. ตุมฺเห โลเก สุกตา.

« C'est merveilleux, vénérable, c'est extraordinaire, vénérable ! Il n'y a ici ni exaltation de sa propre doctrine, ni dénigrement de la doctrine d'autrui. L'enseignement du Dhamma est exposé selon la raison ; le sens a été énoncé et l'on ne se glorifie pas soi-même. Vénérable Ānanda, vous enseignez le Dhamma pour l'abandon de l'attachement, pour l'abandon de la haine... pour l'abandon de l'illusion. Vénérable Ānanda, votre Dhamma est bien exposé. Vénérable Ānanda, vous pratiquez pour l'abandon de l'attachement, pour l'abandon de la haine... pour l'abandon de l'illusion. Vénérable, vous pratiquez bien dans le monde. Vénérable Ānanda, en vous l'attachement est abandonné, déraciné, rendu semblable à un tronc de palmier, supprimé, de nature à ne plus réapparaître dans le futur. En vous la haine est abandonnée... en vous l'illusion est abandonnée, déracinée, rendue semblable à un tronc de palmier, supprimée, de nature à ne plus réapparaître dans le futur. Vous avez bien agi dans le monde. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ อยฺเยน อานนฺเทน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต อานนฺท, ตํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ อยฺโย อานนฺโท ธาเรตุ, อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทุติยํ.

« Magnifique, vénérable, magnifique ! C’est comme si l’on redressait ce qui était renversé, si l’on découvrait ce qui était caché, si l’on montrait le chemin à celui qui était égaré, ou si l’on apportait une lampe dans l’obscurité pour que ceux qui ont des yeux puissent voir les formes. Ainsi, le vénérable Ānanda a exposé le Dhamma de multiples manières. Vénérable Ānanda, je prends refuge en ce Bienheureux, dans le Dhamma et dans la communauté des moines. Que le vénérable Ānanda m'accepte comme disciple laïc ayant pris refuge à partir d'aujourd'hui et pour toute la vie. » Le deuxième (sutta).

๓. มหานามสกฺกสุตฺตํ

3. Sutta sur Mahānāma le Sakya

๗๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา คิลานาวุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทีฆรตฺตาหํ, ภนฺเต, ภควตา เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ – ‘สมาหิตสฺส ญาณํ, โน อสมาหิตสฺสา’ติ. สมาธิ นุ โข, ภนฺเต, ปุพฺเพ, ปจฺฉา ญาณํ; อุทาหุ ญาณํ ปุพฺเพ, ปจฺฉา สมาธี’’ติ? อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ภควา โข คิลานวุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. อยญฺจ มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ อติคมฺภีรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ. ยํนูนาหํ มหานามํ สกฺกํ เอกมนฺตํ อปเนตฺวา ธมฺมํ เทเสยฺย’’นฺติ.

74. Ainsi ai-je entendu. Une fois, le Bienheureux résidait chez les Sakyas, à Kapilavatthu, dans le parc de Nigrodha. À cette époque, le Bienheureux venait de se rétablir d'une maladie, il était guéri depuis peu. Alors, Mahānāma le Sakya se rendit auprès du Bienheureux, lui rendit hommage et s'assit à l'écart. Assis à l'écart, Mahānāma le Sakya dit au Bienheureux : « Vénérable, depuis longtemps je comprends ainsi le Dhamma enseigné par le Bienheureux : "La connaissance appartient à celui qui est concentré, non à celui qui n'est pas concentré." Vénérable, la concentration vient-elle d'abord et la connaissance ensuite, ou bien la connaissance vient-elle d'abord et la concentration ensuite ? » Alors, le vénérable Ānanda pensa : « Le Bienheureux vient de se rétablir d'une maladie, il est guéri depuis peu. Or Mahānāma le Sakya pose au Bienheureux une question très profonde. Et si j'emmenais Mahānāma le Sakya à l'écart pour lui enseigner le Dhamma ? »

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท มหานามํ สกฺกํ พาหายํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ อปเนตฺวา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เสขมฺปิ โข, มหานาม, สีลํ วุตฺตํ ภควตา, อเสขมฺปิ สีลํ วุตฺตํ ภควตา; เสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา, อเสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา; เสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา, อเสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา. กตมญฺจ, มหานาม[Pg.221], เสขํ สีลํ? อิธ, มหานาม, ภิกฺขุ สีลวา โหติ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อิทํ วุจฺจติ, มหานาม, เสขํ สีลํ’’.

Ensuite, le vénérable Ānanda prit Mahānāma le Sakya par le bras, l'emmena à l'écart et lui dit : « Mahānāma, la vertu du disciple en quête (sekha) a été énoncée par le Bienheureux, ainsi que la vertu de l'adepte (asekha). La concentration du disciple en quête a été énoncée par le Bienheureux, ainsi que la concentration de l'adepte. La sagesse du disciple en quête a été énoncée par le Bienheureux, ainsi que la sagesse de l'adepte. Et qu'est-ce que, Mahānāma, la vertu du disciple en quête ? Ici, Mahānāma, un moine est vertueux, il demeure restreint par les règles du Pātimokkha... s'exerçant après avoir adopté les préceptes d'entraînement. C’est ce qu'on appelle, Mahānāma, la vertu du disciple en quête. »

‘‘กตโม จ, มหานาม, เสโข สมาธิ? อิธ, มหานาม, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม, เสโข สมาธิ.

« Et qu'est-ce que, Mahānāma, la concentration du disciple en quête ? Ici, Mahānāma, un moine, s'étant écarté des plaisirs sensuels... entre et demeure dans le quatrième jhana. C’est ce qu'on appelle, Mahānāma, la concentration du disciple en quête. »

‘‘กตมา จ, มหานาม, เสขา ปญฺญา? อิธ, มหานาม, ภิกฺขุ อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม, เสขา ปญฺญา.

« Et qu'est-ce que, Mahānāma, la sagesse du disciple en quête ? Ici, Mahānāma, un moine comprend tel qu'il est réellement : "Ceci est la souffrance"... il comprend tel qu'il est réellement : "Ceci est la pratique menant à la cessation de la souffrance". C’est ce qu'on appelle, Mahānāma, la sagesse du disciple en quête. »

‘‘ส โข โส, มหานาม, อริยสาวโก เอวํ สีลสมฺปนฺโน เอวํ สมาธิสมฺปนฺโน เอวํ ปญฺญาสมฺปนฺโน อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, มหานาม, เสขมฺปิ สีลํ วุตฺตํ ภควตา, อเสขมฺปิ สีลํ วุตฺตํ ภควตา; เสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา, อเสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา; เสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา, อเสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา’’ติ. ตติยํ.

« Ce noble disciple, Mahānāma, ainsi doté de vertu, ainsi doté de concentration, ainsi doté de sagesse, par la destruction des impuretés (āsava), réalise par lui-même, ici et maintenant, par une connaissance directe, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse exemptes d'impuretés, et y demeure. C’est ainsi, Mahānāma, que la vertu du disciple en quête a été énoncée par le Bienheureux, ainsi que la vertu de l'adepte ; la concentration du disciple en quête a été énoncée par le Bienheureux, ainsi que la concentration de l'adepte ; la sagesse du disciple en quête a été énoncée par le Bienheureux, ainsi que la sagesse de l'adepte. » Le troisième (sutta).

๔. นิคณฺฐสุตฺตํ

4. Sutta sur le Nigaṇṭha

๗๕. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข อภโย จ ลิจฺฉวิ ปณฺฑิตกุมารโก จ ลิจฺฉวิ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อภโย ลิจฺฉวิ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ – ‘จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ. โส ปุราณานํ กมฺมานํ ตปสา พฺยนฺตีภาวํ ปญฺญเปติ นวานํ กมฺมานํ อกรณา เสตุฆาตํ. อิติ กมฺมกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา เวทนากฺขโย, เวทนากฺขยา สพฺพํ ทุกฺขํ นิชฺชิณฺณํ ภวิสฺสติ – เอวเมติสฺสา สนฺทิฏฺฐิกาย นิชฺชราย [Pg.222] วิสุทฺธิยา สมติกฺกโม โหติ. อิธ, ภนฺเต, ภควา กิมาหา’’ติ?

75. Une fois, le vénérable Ānanda résidait à Vesālī, dans le Grand Bois, dans la salle à pavillon pointu. Alors, Abhaya le Licchavi et le prince Paṇḍita le Licchavi se rendirent auprès du vénérable Ānanda, lui rendirent hommage et s'assirent à l'écart. Assis à l'écart, Abhaya le Licchavi dit au vénérable Ānanda : « Vénérable, le Nigaṇṭha Nāṭaputta se proclame omniscient et doué d'une vision universelle, revendiquant une connaissance et une vision totales en disant : "Que je marche, que je me tienne debout, que je dorme ou que je sois éveillé, la connaissance et la vision sont constamment et perpétuellement présentes en moi." Il enseigne l'épuisement des actions passées par l'ascèse, et par la non-action, la destruction de la cause des nouvelles actions. Ainsi, par l'extinction des actions vient l'extinction de la souffrance ; par l'extinction de la souffrance vient l'extinction de la sensation ; par l'extinction de la sensation, toute souffrance sera épuisée. C’est ainsi que s’opère le dépassement par cette purification par l’épuisement qui est visible ici-bas. Qu'en dit le Bienheureux à ce sujet, vénérable ? »

‘‘ติสฺโส โข อิมา, อภย, นิชฺชรา วิสุทฺธิโย เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺมทกฺขาตา สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย. กตมา ติสฺโส? อิธ, อภย, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหีติ.

« Abhaya, ces trois purifications par l'épuisement ont été parfaitement exposées par le Bienheureux qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, pour la purification des êtres, pour le dépassement du chagrin et des lamentations, pour la disparition de la douleur et de l'affliction, pour l'obtention de la juste méthode et pour la réalisation du Nibbāna. Quelles sont ces trois ? Ici, Abhaya, un moine est vertueux... s'exerçant après avoir adopté les préceptes d'entraînement. Il ne commet aucune action nouvelle et il épuise l'action ancienne par des contacts répétés. C’est une purification par l’épuisement, visible ici-bas, intemporelle, invitant à venir voir, menant au but, et devant être expérimentée individuellement par les sages. »

‘‘ส โข โส, อภย, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหีติ.

« Abhaya, ce moine, ainsi accompli en vertu, se tenant à l'écart des plaisirs sensuels, à l'écart des états mentaux malhabiles, entre et demeure dans le premier jhana, né de l'isolement, accompagné de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, ainsi que de la joie et du bonheur. Par l'apaisement de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, il entre et demeure dans le deuxième jhana, marqué par la confiance intérieure et l'unification de l'esprit, sans pensée appliquée ni pensée soutenue, né de la concentration, accompagné de la joie et du bonheur. Avec la disparition de la joie, il demeure équanime, attentif et pleinement conscient, et ressent dans son corps ce bonheur dont les nobles disent : “Il est équanime, attentif et demeure dans le bonheur”, il entre et demeure dans le troisième jhana. Par l'abandon du plaisir et l'abandon de la douleur, par la disparition préalable de la joie et de la tristesse, il entre et demeure dans le quatrième jhana, qui n'est ni douloureux ni agréable, et qui est caractérisé par la pureté de la pleine conscience grâce à l'équanimité. Il ne crée pas de nouveau kamma et épuise l'ancien kamma par l'expérience répétée de ses fruits. Cette discipline d'extinction des souillures est visible ici et maintenant, immédiate, invitant à venir voir, digne d'être appliquée à soi-même et doit être réalisée individuellement par les sages. »

‘‘ส โข โส, อภย, ภิกฺขุ เอวํ สมาธิสมฺปนฺโน อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหีติ. อิมา โข, อภย, ติสฺโส นิชฺชรา วิสุทฺธิโย เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺมทกฺขาตา สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

« Abhaya, ce moine ainsi accompli en concentration, par la destruction des souillures, réalise par lui-même, par une connaissance directe dans cette vie même, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse exemptes de souillures, et y demeure. Il ne crée pas de nouveau kamma et épuise l'ancien kamma par l'expérience répétée de ses fruits. Cette discipline d'extinction des souillures est visible ici et maintenant, immédiate, invitant à venir voir, digne d'être appliquée à soi-même et doit être réalisée individuellement par les sages. Abhaya, ces trois purifications par l'extinction ont été parfaitement enseignées par le Béni, celui qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, pour la purification des êtres, pour surmonter le chagrin et les lamentations, pour la disparition de la souffrance et de la douleur, pour l'obtention du noble sentier et pour la réalisation du Nibbāna. »

เอวํ วุตฺเต ปณฺฑิตกุมารโก ลิจฺฉวิ อภยํ ลิจฺฉวึ เอตทโวจ – ‘‘กึ ปน ตฺวํ, สมฺม อภย, อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทสี’’ติ? ‘‘กฺยาหํ, สมฺม ปณฺฑิตกุมารก, อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทิสฺสามิ! มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย โย อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมเทยฺยา’’ติ. จตุตฺถํ.

Cela ayant été dit, le Licchavi Paṇḍitakumāraka dit au Licchavi Abhaya : « Mais pourquoi donc, mon ami Abhaya, ne te réjouis-tu pas des paroles bien dites par le vénérable Ānanda comme étant bien dites ? » — « Mon ami Paṇḍitakumāraka, comment pourrais-je ne pas me réjouir des paroles bien dites par le vénérable Ānanda comme étant bien dites ! La tête de celui qui ne se réjouirait pas des paroles bien dites par le vénérable Ānanda pourrait bien éclater ! » Quatrième sutta.

๕. นิเวสกสุตฺตํ

5. Sutta sur l'incitation.

๗๖. อถ [Pg.223] โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

76. Alors le vénérable Ānanda s'approcha du Béni ; s'étant approché, il salua le Béni et s'assit à l'écart. Alors qu'il était assis à l'écart, le Béni dit au vénérable Ānanda :

‘‘เย, อานนฺท, อนุกมฺเปยฺยาถ เย จ โสตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาตี วา สาโลหิตา วา เต โว, อานนฺท, ตีสุ ฐาเนสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา. กตเมสุ ตีสุ? พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเท สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ; สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, พุทฺโธ ภควา’ติ, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเท สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเท สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’’ติ.

« Ānanda, ceux pour qui vous avez de la compassion et ceux qui pensent devoir vous écouter — qu'ils soient des amis, des collègues, des parents ou des proches — vous devriez les inciter, les établir et les affermir dans trois points. Quels sont ces trois points ? Ils devraient être incités, établis et affermis dans une foi inébranlable envers le Bouddha : “C'est pour cela que le Béni est un Arahant, un Parfaitement Éveillé, accompli dans la connaissance et la conduite, un Sugato, un connaisseur des mondes, l'inégalable guide des hommes à dresser, le maître des dieux et des hommes, un Bouddha, le Béni.” Ils devraient être incités, établis et affermis dans une foi inébranlable envers le Dhamma : “Le Dhamma est bien enseigné par le Béni, visible ici et maintenant, immédiat, invitant à venir voir, digne d'être appliqué à soi-même et devant être réalisé individuellement par les sages.” Ils devraient être incités, établis et affermis dans une foi inébranlable envers le Sangha : “Le Sangha des disciples du Béni pratique bien, le Sangha des disciples du Béni pratique avec droiture, le Sangha des disciples du Béni pratique selon la méthode correcte, le Sangha des disciples du Béni pratique avec justesse ; à savoir les quatre paires d'hommes, les huit types d'individus. Ce Sangha des disciples du Béni est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne d'être salué les mains jointes, et constitue un champ de mérite inégalable pour le monde.” »

‘‘สิยา, อานนฺท, จตุนฺนํ มหาภูตานํ อญฺญถตฺตํ – ปถวีธาตุยา อาโปธาตุยา เตโชธาตุยา วาโยธาตุยา, น ตฺเวว พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส สิยา อญฺญถตฺตํ ตตฺริทํ อญฺญถตฺตํ. โส วตานนฺท, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต อริยสาวโก นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา เปตฺติวิสยํ วา อุปปชฺชิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

« Ānanda, il se pourrait que les quatre grands éléments — l'élément terre, l'élément eau, l'élément feu et l'élément air — subissent une altération dans leurs caractéristiques, mais il n'est pas possible qu'un noble disciple doté d'une foi inébranlable envers le Bouddha subisse une altération [dans sa foi]. Voici ce que cela signifie : Ānanda, qu'un noble disciple doté d'une foi inébranlable envers le Bouddha renaisse en enfer, dans le royaume animal ou dans le monde des esprits affamés, cela est impossible. »

‘‘สิยา, อานนฺท, จตุนฺนํ มหาภูตานํ อญฺญถตฺตํ – ปถวีธาตุยา อาโปธาตุยา เตโชธาตุยา วาโยธาตุยา, น ตฺเวว ธมฺเม…เป… น ตฺเวว สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส สิยา อญฺญถตฺตํ ตตฺริทํ อญฺญถตฺตํ. โส วตานนฺท, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต [Pg.224] อริยสาวโก นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา เปตฺติวิสยํ วา อุปปชฺชิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

« Ānanda, il se pourrait que les quatre grands éléments — l'élément terre, l'élément eau, l'élément feu et l'élément air — subissent une altération... mais il n'est pas possible qu'un noble disciple doté d'une foi inébranlable envers le Dhamma... [ou] envers le Sangha subisse une altération. Ānanda, qu'un noble disciple doté d'une foi inébranlable envers le Sangha renaisse en enfer, dans le royaume animal ou dans le monde des esprits affamés, cela est impossible. »

‘‘เย, อานนฺท, อนุกมฺเปยฺยาถ เย จ โสตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาตี วา สาโลหิตา วา เต โว, อานนฺท, อิเมสุ ตีสุ ฐาเนสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ. ปญฺจมํ.

« Ānanda, ceux pour qui vous avez de la compassion et ceux qui pensent devoir vous écouter — qu'ils soient des amis, des collègues, des parents ou des proches — vous devriez les inciter, les établir et les affermir dans ces trois points. » Cinquième sutta.

๖. ปฐมภวสุตฺตํ

6. Premier Sutta sur l'existence.

๗๗. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภโว, ภโวติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภโว โหตี’’ติ?

77. Alors le vénérable Ānanda s'approcha du Béni ; s'étant approché, il salua le Béni et s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le vénérable Ānanda dit au Béni : « Seigneur, on parle d'existence, d'existence. Mais jusqu'à quel point, Seigneur, l'existence se produit-elle ? »

‘‘กามธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข กามภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ หีนาย ธาตุยา วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิตํ เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. ( )

« Ānanda, s'il n'y avait pas de kamma mûrissant dans le domaine des sens, une existence sensuelle apparaîtrait-elle ? » — « Certainement pas, Seigneur. » — « Ainsi, Ānanda, le kamma est le champ, la conscience est la graine, et la soif est l'humidité. Pour les êtres entravés par l'ignorance et liés par la soif, la conscience s'établit dans un domaine inférieur. C'est ainsi qu'il y a production d'une nouvelle existence future. »

‘‘รูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข รูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ มชฺฌิมาย ธาตุยา วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิตํ เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. ( )

« Ânanda, s'il n'y avait pas de kamma mûrissant dans l'élément de la forme (rūpadhātu), l'existence dans la forme (rūpabhava) apparaîtrait-elle ? » — « Non, Vénérable. » — « Ainsi, Ânanda, le kamma est comme le champ, la conscience est comme la graine, et la soif est comme l'humidité. Pour les êtres dont l'ignorance est un obstacle et qui sont liés par la soif, la conscience est établie dans l'élément moyen (rūpadhātu) ; c'est ainsi qu'il y a production d'une nouvelle existence future. »

‘‘อรูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข อรูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปณีตาย ธาตุยา วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิตํ เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. เอวํ โข, อานนฺท, ภโว โหตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« Ânanda, s'il n'y avait pas de kamma mûrissant dans l'élément sans forme (arūpadhātu), l'existence sans forme (arūpabhava) apparaîtrait-elle ? » — « Non, Vénérable. » — « Ainsi, Ânanda, le kamma est comme le champ, la conscience est comme la graine, et la soif est comme l'humidité. Pour les êtres dont l'ignorance est un obstacle et qui sont liés par la soif, la conscience est établie dans l'élément supérieur (arūpadhātu) ; c'est ainsi qu'il y a production d'une nouvelle existence future. C'est ainsi, Ânanda, qu'il y a l'existence. » Sixième discours.

๗. ทุติยภวสุตฺตํ

7. Deuxième discours sur l'existence

๗๘. อถ [Pg.225] โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภโว, ภโวติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภโว โหตี’’ติ?

78. Alors le vénérable Ânanda s'approcha du Béni... s'étant approché, il dit au Béni : « Vénérable, on parle d'existence, d'existence. Dans quelle mesure, Vénérable, y a-t-il l'existence ? »

‘‘กามธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข กามภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ หีนาย ธาตุยา เจตนา ปติฏฺฐิตา ปตฺถนา ปติฏฺฐิตา เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ’’.

« Ânanda, s'il n'y avait pas de kamma mûrissant dans l'élément des sens (kāmadhātu), l'existence sensuelle (kāmabhava) apparaîtrait-elle ? » — « Non, Vénérable. » — « Ainsi, Ânanda, le kamma est comme le champ, la conscience est comme la graine, et la soif est comme l'humidité. Pour les êtres dont l'ignorance est un obstacle et qui sont liés par la soif, la volonté (cetanā) et l'aspiration (patthanā) sont établies dans l'élément inférieur (kāmadhātu) ; c'est ainsi qu'il y a production d'une nouvelle existence future. »

‘‘รูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข รูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ มชฺฌิมาย ธาตุยา เจตนา ปติฏฺฐิตา ปตฺถนา ปติฏฺฐิตา เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ’’.

« Ânanda, s'il n'y avait pas de kamma mûrissant dans l'élément de la forme (rūpadhātu), l'existence dans la forme (rūpabhava) apparaîtrait-elle ? » — « Non, Vénérable. » — « Ainsi, Ânanda, le kamma est comme le champ, la conscience est comme la graine, et la soif est comme l'humidité. Pour les êtres dont l'ignorance est un obstacle et qui sont liés par la soif, la volonté et l'aspiration sont établies dans l'élément moyen (rūpadhātu) ; c'est ainsi qu'il y a production d'une nouvelle existence future. »

‘‘อรูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข อรูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปณีตาย ธาตุยา เจตนา ปติฏฺฐิตา ปตฺถนา ปติฏฺฐิตา เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. เอวํ โข, อานนฺท, ภโว โหตี’’ติ. สตฺตมํ.

« Ânanda, s'il n'y avait pas de kamma mûrissant dans l'élément sans forme (arūpadhātu), l'existence sans forme (arūpabhava) apparaîtrait-elle ? » — « Non, Vénérable. » — « Ainsi, Ânanda, le kamma est comme le champ, la conscience est comme la graine, et la soif est comme l'humidité. Pour les êtres dont l'ignorance est un obstacle et qui sont liés par la soif, la volonté et l'aspiration sont établies dans l'élément supérieur (arūpadhātu) ; c'est ainsi qu'il y a production d'une nouvelle existence future. C'est ainsi, Ânanda, qu'il y a l'existence. » Septième discours.

๘. สีลพฺพตสุตฺตํ

8. Discours sur les préceptes et les pratiques

๗๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สพฺพํ นุ โข, อานนฺท, สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ สผล’’นฺติ? ‘‘น ขฺเวตฺถ, ภนฺเต, เอกํเสนา’’ติ. ‘‘เตน หานนฺท, วิภชสฺสู’’ติ.

79. Alors le vénérable Ânanda s'approcha du Béni ; s'étant approché, il salua le Béni et s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le Béni dit au vénérable Ânanda : « Ânanda, tous les préceptes et pratiques, le mode de vie, la vie sainte et le service essentiel sont-ils fructueux ? » — « Vénérable, on ne peut répondre à cela de manière catégorique. » — « Dans ce cas, Ânanda, fais une distinction. »

‘‘ยญฺหิสฺส, ภนฺเต, สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ สีลพฺพตํ ชีวิตํ [Pg.226] พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ อผลํ. ยญฺจ ขฺวาสฺส, ภนฺเต, สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ สผล’’นฺติ. อิทมโวจ อายสฺมา อานนฺโท; สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ.

« Vénérable, lorsque quelqu'un s'adonne à de tels préceptes et pratiques, à un tel mode de vie, à une telle vie sainte ou à un tel service essentiel, et que les états malhabiles augmentent tandis que les états habiles diminuent, alors ces choses sont sans fruit. Mais, Vénérable, lorsque quelqu'un s'adonne à de tels préceptes et pratiques, à un tel mode de vie, à une telle vie sainte ou à un tel service essentiel, et que les états malhabiles diminuent tandis que les états habiles augmentent, alors ces choses sont fructueuses. » Le vénérable Ânanda dit cela et le Maître approuva.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ, อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เสโข, ภิกฺขเว, อานนฺโท; น จ ปนสฺส สุลภรูโป สมสโม ปญฺญายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

Alors le vénérable Ânanda, pensant : « Le Maître m'a approuvé », se leva de son siège, salua le Béni et partit en effectuant la circumambulation. Peu après le départ du vénérable Ânanda, le Béni s'adressa aux moines : « Moines, Ânanda est un disciple en formation (sekha) ; cependant, il n'est pas facile de trouver quelqu'un qui soit son égal en sagesse. » Huitième discours.

๙. คนฺธชาตสุตฺตํ

9. Discours sur les types de parfums

๘๐. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

80. Alors le vénérable Ânanda s'approcha du Béni ; s'étant approché, il salua le Béni et s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le vénérable Ânanda dit au Béni :

‘‘ตีณิมานิ, ภนฺเต, คนฺธชาตานิ, เยสํ อนุวาตํเยว คนฺโธ คจฺฉติ, โน ปฏิวาตํ. กตมานิ ตีณิ? มูลคนฺโธ, สารคนฺโธ, ปุปฺผคนฺโธ – อิมานิ โข, ภนฺเต, ตีณิ คนฺธชาตานิ, เยสํ อนุวาตํเยว คนฺโธ คจฺฉติ, โน ปฏิวาตํ. อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, กิญฺจิ คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ?

« Vénérable, il y a ces trois types de parfums dont l'odeur va uniquement dans le sens du vent et non contre le vent. Quels sont ces trois ? Le parfum des racines, le parfum du bois de cœur et le parfum des fleurs. Ce sont là, Vénérable, les trois types de parfums dont l'odeur va uniquement dans le sens du vent et non contre le vent. Existe-t-il, Vénérable, un type de parfum dont l'odeur va dans le sens du vent, va contre le vent, et va à la fois dans le sens du vent et contre le vent ? »

‘‘อตฺถานนฺท, กิญฺจิ คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ. ‘‘กตมญฺจ ปน, ภนฺเต, คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ?

« Il existe, Ânanda, un type de parfum dont l'odeur va dans le sens du vent, va contre le vent, et va à la fois dans le sens du vent et contre le vent. » — « Et quel est donc, Vénérable, ce type de parfum dont l'odeur va dans le sens du vent, contre le vent, et à la fois dans le sens et contre le vent ? »

‘‘อิธานนฺท, ยสฺมึ คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ[Pg.227], สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต.

« Ici, Ânanda, dans n'importe quel village ou ville, une femme ou un homme a pris refuge dans le Bouddha, a pris refuge dans le Dhamma, a pris refuge dans le Sangha ; s'abstient de tuer des êtres vivants, s'abstient de prendre ce qui n'est pas donné, s'abstient de l'inconduite sexuelle, s'abstient de la parole mensongère, s'abstient de la consommation de boissons alcoolisées et de drogues provoquant l'insouciance ; est vertueux, de bon caractère, et demeure à la maison le cœur libéré de la souillure de l'avarice, généreux, les mains prêtes à donner, aimant le renoncement, disposé à répondre aux demandes et se réjouissant de partager ses dons. »

‘‘ตสฺส ทิสาสุ สมณพฺราหฺมณา วณฺณํ ภาสนฺติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’’’ติ.

« Dans toutes les directions, les ascètes et les brahmanes font l'éloge de ses vertus : 'Dans tel village ou bourgade, telle femme ou tel homme a pris refuge dans le Bouddha, a pris refuge dans le Dhamma, a pris refuge dans le Sangha ; il s'abstient de tuer des êtres vivants, de prendre ce qui n'est pas donné, d'inconduite sexuelle, de paroles mensongères, de l'usage de boissons fermentées et d'alcools, causes d'insouciance ; il est vertueux, doté de nobles qualités ; il demeure chez lui avec un esprit libéré de la souillure de l'avarice, généreux, les mains prêtes à donner, aimant le renoncement, accessible à ceux qui sollicitent, se plaisant à distribuer les dons.' »

‘‘เทวตาปิสฺส วณฺณํ ภาสนฺติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’ติ. อิทํ โข ตํ, อานนฺท, คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ.

« Les divinités elles aussi font l'éloge de ses vertus : 'Dans tel village ou bourgade, telle femme ou tel homme a pris refuge dans le Bouddha, a pris refuge dans le Dhamma, a pris refuge dans le Sangha ; il s'abstient de tuer des êtres vivants... [etc.] ...il demeure chez lui avec un esprit libéré de la souillure de l'avarice, généreux, les mains prêtes à donner, aimant le renoncement, accessible à ceux qui sollicitent, se plaisant à distribuer les dons.' C'est cela même, Ānanda, cette sorte de parfum dont la senteur se répand dans le sens du vent, contre le vent, et à la fois dans le sens du vent et contre le vent. »

‘‘น ปุปฺผคนฺโธ ปฏิวาตเมติ,น จนฺทนํ ตครมลฺลิกา วา;

สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ,สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายตี’’ติ. นวมํ;

« Le parfum des fleurs ne va pas contre le vent, ni celui du santal, du tagara ou du jasmin ; mais le parfum des gens de bien va contre le vent, l'homme de bien embaume toutes les directions. » (Neuvième discours.)

๑๐. จูฬนิกาสุตฺตํ

10. Le Discours sur le Petit Système (Cūḷanikāsutta)

๘๑. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขาเมตํ, ภนฺเต, ภควโต [Pg.228] สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ภควโต, อานนฺท, สิขิสฺส อภิภู นาม สาวโก พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปสี’ติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กีวตกํ ปโหติ สเรน วิญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สาวโก โส, อานนฺท, อปฺปเมยฺยา ตถาคตา’’ติ.

81. Alors, l'vénérable Ānanda se rendit auprès du Béni ; après l'avoir approché et salué, il s'assit à ses côtés. Ainsi assis, l'vénérable Ānanda dit au Béni : « J'ai entendu ceci de la bouche même du Béni, j'ai reçu cela de sa propre bouche : 'Ānanda, Abhibhū, le disciple du Béni Sikhī, se tenant dans le monde de Brahmā, faisait entendre sa voix dans un système d'un millier de mondes.' Mais jusqu'où, Seigneur, le Béni, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, peut-il faire entendre sa voix ? » « Celui-là était un disciple, Ānanda ; les Tathāgatas, eux, sont incommensurables. »

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ภควโต, อานนฺท, สิขิสฺส อภิภู นาม สาวโก พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปสี’ติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กีวตกํ ปโหติ สเรน วิญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สาวโก โส, อานนฺท, อปฺปเมยฺยา ตถาคตา’’ติ.

Pour la deuxième fois, l'vénérable Ānanda dit au Béni : « J'ai entendu ceci de la bouche même du Béni, j'ai reçu cela de sa propre bouche : 'Ānanda, Abhibhū, le disciple du Béni Sikhī, se tenant dans le monde de Brahmā, faisait entendre sa voix dans un système d'un millier de mondes.' Mais jusqu'où, Seigneur, le Béni, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, peut-il faire entendre sa voix ? » « Celui-là était un disciple, Ānanda ; les Tathāgatas, eux, sont incommensurables. »

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขาเมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ภควโต, อานนฺท, สิขิสฺส อภิภู นาม สาวโก พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปสี’ติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กีวตกํ ปโหติ สเรน วิญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สุตา เต, อานนฺท, สหสฺสี จูฬนิกา โลกธาตู’’ติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล! ยํ ภควา ภาเสยฺย. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตนหานนฺท, สุณาหิ สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

Pour la troisième fois, l'vénérable Ānanda dit au Béni : « J'ai entendu ceci de la bouche même du Béni, j'ai reçu cela de sa propre bouche : 'Ānanda, Abhibhū, le disciple du Béni Sikhī, se tenant dans le monde de Brahmā, faisait entendre sa voix dans un système d'un millier de mondes.' Mais jusqu'où, Seigneur, le Béni, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, peut-il faire entendre sa voix ? » « As-tu entendu parler, Ānanda, du petit système d'un millier de mondes ? » « C'est le moment pour cela, Béni ! C'est le moment pour cela, Sugata ! Que le Béni l'enseigne. Ayant entendu le Béni, les moines le retiendront. » « Eh bien, Ānanda, écoute attentivement, sois bien attentif, je vais parler. » « Oui, Seigneur, » répondit l'vénérable Ānanda au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘ยาวตา, อานนฺท, จนฺทิมสูริยา ปริหรนฺติ, ทิสา ภนฺติ วิโรจนา, ตาว สหสฺสธา โลโก. ตสฺมึ สหสฺสธา โลเก สหสฺสํ จนฺทานํ, สหสฺสํ สูริยานํ, สหสฺสํ สิเนรุปพฺพตราชานํ, สหสฺสํ ชมฺพุทีปานํ, สหสฺสํ อปรโคยานานํ, สหสฺสํ อุตฺตรกุรูนํ, สหสฺสํ ปุพฺพวิเทหานํ, จตฺตาริ มหาสมุทฺทสหสฺสานิ, จตฺตาริ มหาราชสหสฺสานิ, สหสฺสํ จาตุมหาราชิกานํ, สหสฺสํ ตาวตึสานํ, สหสฺสํ ยามานํ, สหสฺสํ ตุสิตานํ, สหสฺสํ นิมฺมานรตีนํ, สหสฺสํ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ, สหสฺสํ พฺรหฺมโลกานํ – อยํ วุจฺจตานนฺท, สหสฺสี จูฬนิกา โลกธาตุ.

« Ānanda, aussi loin que tournent la lune et le soleil, illuminant les directions de leur éclat, s'étend un système d'un millier de mondes. Dans ce système d'un millier de mondes, il y a mille lunes, mille soleils, mille Sineru rois des montagnes, mille Jambudīpa (continents du sud), mille Aparagoyāna (continents de l'ouest), mille Uttarakuru (continents du nord), mille Pubbavideha (continents de l'est), quatre mille grands océans, quatre mille rois des dieux, mille mondes des Quatre Grands Rois, mille mondes des Tāvatiṃsa, mille mondes des Yāma, mille mondes des Tusita, mille mondes des Nimmānaratī, mille mondes des Paranimmitavasavattī, mille mondes de Brahmā. Cela, Ānanda, s'appelle le petit système d'un millier de mondes. »

‘‘ยาวตานนฺท[Pg.229], สหสฺสี จูฬนิกา โลกธาตุ ตาว สหสฺสธา โลโก. อยํ วุจฺจตานนฺท, ทฺวิสหสฺสี มชฺฌิมิกา โลกธาตุ.

« Ānanda, autant de fois qu'il y a de petits systèmes d'un millier de mondes, multipliés par mille, cela constitue le système de mondes intermédiaire de deux mille mondes. »

‘‘ยาวตานนฺท, ทฺวิสหสฺสี มชฺฌิมิกา โลกธาตุ ตาว สหสฺสธา โลโก. อยํ วุจฺจตานนฺท, ติสหสฺสี มหาสหสฺสี โลกธาตุ.

« Ānanda, autant de fois qu'il y a de systèmes de mondes intermédiaires de deux mille mondes, multipliés par mille, cela constitue le grand système des trois mille mondes. »

‘‘อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺย, ยาวตา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ.

« S'il le désire, Ānanda, le Tathāgata peut faire entendre sa voix dans le grand système des trois mille mondes, ou aussi loin qu'il le souhaite. »

‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, ภควา ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺย, ยาวตา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ? ‘‘อิธานนฺท, ตถาคโต ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ โอภาเสน ผเรยฺย. ยทา เต สตฺตา ตํ อาโลกํ สญฺชาเนยฺยุํ, อถ ตถาคโต โฆสํ กเรยฺย สทฺทมนุสฺสาเวยฺย. เอวํ โข, อานนฺท, ตถาคโต ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺย, ยาวตา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ.

« Mais de quelle manière, Seigneur, le Béni peut-il faire entendre sa voix dans le grand système des trois mille mondes, ou aussi loin qu'il le souhaite ? » « Ici, Ānanda, le Tathāgata imprègne de sa lumière le grand système des trois mille mondes. Quand ces êtres perçoivent cette lumière, alors le Tathāgata émet un son, il fait entendre sa voix. C'est ainsi, Ānanda, que le Tathāgata fait entendre sa voix dans le grand système des trois mille mondes, ou aussi loin qu'il le souhaite. »

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท (อายสฺมนฺตํ อุทายึ) เอตทโวจ – ‘‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม สตฺถา เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘กึ ตุยฺเหตฺถ, อาวุโส อานนฺท, ยทิ เต สตฺถา เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ? เอวํ วุตฺเต ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘มา เหวํ, อุทายิ, มา เหวํ, อุทายิ. สเจ, อุทายิ, อานนฺโท อวีตราโค กาลํ กเรยฺย, เตน จิตฺตปฺปสาเทน สตฺตกฺขตฺตุํ เทเวสุ เทวรชฺชํ กาเรยฺย, สตฺตกฺขตฺตุํ อิมสฺมึเยว ชมฺพุทีเป มหารชฺชํ กาเรยฺย. อปิ จ, อุทายิ, อานนฺโท ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. ทสมํ.

Cela ayant été dit, l'vénérable Ānanda dit à l'vénérable Udāyi : « Quel gain pour moi ! Quelle chance inestimable j'ai d'avoir un maître possédant un tel pouvoir psychique, une telle majesté ! » Cela ayant été dit, l'vénérable Udāyi dit à l'vénérable Ānanda : « Qu'est-ce que cela te fait, l'ami Ānanda, que ton maître possède un tel pouvoir psychique, une telle majesté ? » Cela ayant été dit, le Béni dit à l'vénérable Udāyi : « Ne dis pas cela, Udāyi ! Ne dis pas cela, Udāyi ! Si Ānanda, Udāyi, venait à mourir sans être libéré du désir, par cette foi sereine de l'esprit, il régnerait sept fois comme roi parmi les dieux, et il régnerait sept fois comme grand monarque ici même en Jambudīpa. Cependant, Udāyi, Ānanda atteindra le Parinibbāna dans cette vie même. » (Dixième discours.)

อานนฺทวคฺโค ตติโย.

Le troisième chapitre, le chapitre sur Ānanda (Ānandavagga), est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire :

ฉนฺโน อาชีวโก สกฺโก, นิคณฺโฐ จ นิเวสโก;

ทุเว ภวา สีลพฺพตํ, คนฺธชาตญฺจ จูฬนีติ.

Channa, l'ascète Ājīvaka, le Sakyan et le Nigaṇṭha ; l'établissement, les deux types d'existence, la conduite morale et les vœux, les sortes de parfums et le système de monde Cūḷanī.

(๙) ๔. สมณวคฺโค

(9) 4. Le Chapitre des Ascètes (Samaṇavagga)

๑. สมณสุตฺตํ

1. Discours sur l'Ascète

๘๒. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.230], ภิกฺขเว, สมณสฺส สมณิยานิ สมณกรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อธิสีลสิกฺขาสมาทานํ, อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทานํ, อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สมณสฺส สมณิยานิ สมณกรณียานิ.

82. « Moines, il y a ces trois tâches propres à un ascète, que l'ascète doit accomplir. Quelles sont ces trois tâches ? L'engagement dans l'entraînement à la moralité supérieure, l'engagement dans l'entraînement à l'esprit supérieur et l'engagement dans l'entraînement à la sagesse supérieure. Voilà, moines, les trois tâches propres à un ascète, que l'ascète doit accomplir.

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

C'est pourquoi, moines, vous devez vous entraîner ainsi : 'Notre désir sera ardent pour l'engagement dans l'entraînement à la moralité supérieure, notre désir sera ardent pour l'engagement dans l'entraînement à l'esprit supérieur, notre désir sera ardent pour l'engagement dans l'entraînement à la sagesse supérieure.' C'est ainsi, moines, que vous devez vous entraîner. » Premier discours.

๒. คทฺรภสุตฺตํ

2. Discours sur l'Âne

๘๓. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คทฺรโภ โคคณํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ทมฺโม, อหมฺปิ ทมฺโม’ติ. ตสฺส น ตาทิโส วณฺโณ โหติ เสยฺยถาปิ คุนฺนํ, น ตาทิโส สโร โหติ เสยฺยถาปิ คุนฺนํ, น ตาทิสํ ปทํ โหติ เสยฺยถาปิ คุนฺนํ. โส โคคณํเยว ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ทมฺโม, อหมฺปิ ทมฺโม’’’ติ.

83. « Moines, c'est comme un âne qui suit pas à pas un troupeau de bovins en criant : 'Moi aussi je suis un bœuf, moi aussi je suis un bœuf !' Pourtant, sa couleur n'est pas celle des bœufs, son cri n'est pas celui des bœufs, et son sabot n'est pas celui des bœufs. Il ne fait que suivre pas à pas le troupeau de bovins en criant : 'Moi aussi je suis un bœuf, moi aussi je suis un bœuf !'

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ภิกฺขุสงฺฆํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ภิกฺขุ, อหมฺปิ ภิกฺขู’ติ. ตสฺส น ตาทิโส ฉนฺโท โหติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน เสยฺยถาปิ อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ, น ตาทิโส ฉนฺโท โหติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน เสยฺยถาปิ อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ, น ตาทิโส ฉนฺโท โหติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน เสยฺยถาปิ อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ. โส ภิกฺขุสงฺฆํเยว ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ภิกฺขุ, อหมฺปิ ภิกฺขู’’’ติ.

De même, moines, il arrive qu'un certain moine suive pas à pas la communauté des moines en disant : 'Moi aussi je suis un moine, moi aussi je suis un moine !' Pourtant, il n'a pas un désir ardent pour l'entraînement à la moralité supérieure comme les autres moines, il n'a pas un désir ardent pour l'entraînement à l'esprit supérieur comme les autres moines, et il n'a pas un désir ardent pour l'entraînement à la sagesse supérieure comme les autres moines. Il ne fait que suivre pas à pas la communauté des moines en disant : 'Moi aussi je suis un moine, moi aussi je suis un moine !'

‘‘ตสฺมาติห[Pg.231], ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

C'est pourquoi, moines, vous devez vous entraîner ainsi : 'Notre désir sera ardent pour l'engagement dans l'entraînement à la moralité supérieure, notre désir sera ardent pour l'engagement dans l'entraînement à l'esprit supérieur, notre désir sera ardent pour l'engagement dans l'entraînement à la sagesse supérieure.' C'est ainsi, moines, que vous devez vous entraîner. » Deuxième discours.

๓. เขตฺตสุตฺตํ

3. Discours sur le Champ

๘๔. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, กสฺสโก คหปติ ปฏิกจฺเจว เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กโรติ สุมติกตํ. ปฏิกจฺเจว เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กริตฺวา สุมติกตํ กาเลน พีชานิ ปติฏฺฐาเปติ. กาเลน พีชานิ ปติฏฺฐาเปตฺวา สมเยน อุทกํ อภิเนติปิ อปเนติปิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กสฺสกสฺส คหปติสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ.

84. « Moines, il y a ces trois tâches qu'un agriculteur chef de famille doit accomplir au préalable. Quelles sont ces trois tâches ? Ici, moines, l'agriculteur commence par bien labourer et bien niveler son champ. Après l'avoir bien labouré et nivelé, il sème les graines au moment opportun. Après avoir semé les graines au moment opportun, il amène ou évacue l'eau selon les nécessités de la saison. Voilà, moines, les trois tâches qu'un agriculteur chef de famille doit accomplir au préalable.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีณิมานิ ภิกฺขุสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อธิสีลสิกฺขาสมาทานํ, อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทานํ, อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ภิกฺขุสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ.

De même, moines, il y a ces trois tâches qu'un moine doit accomplir au préalable. Quelles sont ces trois tâches ? L'engagement dans l'entraînement à la moralité supérieure, l'engagement dans l'entraînement à l'esprit supérieur et l'engagement dans l'entraînement à la sagesse supérieure. Voilà, moines, les trois tâches qu'un moine doit accomplir au préalable.

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

C'est pourquoi, moines, vous devez vous entraîner ainsi : 'Notre désir sera ardent pour l'engagement dans l'entraînement à la moralité supérieure, notre désir sera ardent pour l'engagement dans l'entraînement à l'esprit supérieur, notre désir sera ardent pour l'engagement dans l'entraînement à la sagesse supérieure.' C'est ainsi, moines, que vous devez vous entraîner. » Troisième discours.

๔. วชฺชิปุตฺตสุตฺตํ

4. Discours sur le Fils des Vajjis

๘๕. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข อญฺญตโร วชฺชิปุตฺตโก ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส วชฺชิปุตฺตโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธิกมิทํ, ภนฺเต, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. นาหํ[Pg.232], ภนฺเต, เอตฺถ สกฺโกมิ สิกฺขิตุ’’นฺติ. ‘‘สกฺขิสฺสสิ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตุํ – อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย อธิปญฺญาสิกฺขายา’’ติ? ‘‘สกฺโกมหํ, ภนฺเต, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตุํ – อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย, อธิปญฺญาสิกฺขายา’’ติ. ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขสฺสุ – อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย, อธิปญฺญาสิกฺขาย’’.

85. En ce temps-là, le Bienheureux résidait à Vesālī, dans le Bois de la Grande Forêt, dans la salle à pignon. Alors un certain moine, fils des Vajjis, s'approcha du Bienheureux, lui rendit hommage et s'assit à ses côtés. Assis là, ce moine dit au Bienheureux : « Vénérable, plus de cent cinquante règles d'entraînement arrivent à la récitation tous les quinze jours. Vénérable, je ne suis pas capable de m'entraîner en toutes ces règles. » — « Mais serais-tu capable, ô moine, de t'entraîner dans les trois entraînements : l'entraînement à la moralité supérieure, l'entraînement à l'esprit supérieur et l'entraînement à la sagesse supérieure ? » — « Vénérable, j'en suis capable. » — « Dans ce cas, moine, entraîne-toi dans ces trois entraînements : la moralité supérieure, l'esprit supérieur et la sagesse supérieure.

‘‘ยโต โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อธิสีลมฺปิ สิกฺขิสฺสสิ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขิสฺสสิ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขิสฺสสิ, ตสฺส ตุยฺหํ ภิกฺขุ อธิสีลมฺปิ สิกฺขโต อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขโต อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขโต ราโค ปหียิสฺสติ, โทโส ปหียิสฺสติ, โมโห ปหียิสฺสติ. โส ตฺวํ ราคสฺส ปหานา โทสสฺส ปหานา โมหสฺส ปหานา ยํ อกุสลํ น ตํ กริสฺสสิ, ยํ ปาปํ น ตํ เสวิสฺสสี’’ติ.

Car dès lors, moine, que tu t'entraîneras dans la moralité supérieure, dans l'esprit supérieur et dans la sagesse supérieure, la passion, la haine et l'illusion seront abandonnées en toi. Par l'abandon de la passion, de la haine et de l'illusion, tu ne feras plus ce qui est malsain et tu ne fréquenteras plus le mal. »

อถ โข โส ภิกฺขุ อปเรน สมเยน อธิสีลมฺปิ สิกฺขิ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขิ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขิ. ตสฺส อธิสีลมฺปิ สิกฺขโต อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขโต อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขโต ราโค ปหียิ, โทโส ปหียิ, โมโห ปหียิ. โส ราคสฺส ปหานา โทสสฺส ปหานา โมหสฺส ปหานา ยํ อกุสลํ ตํ นากาสิ, ยํ ปาปํ ตํ น เสวีติ. จตุตฺถํ.

Par la suite, ce moine s'entraîna effectivement dans la moralité supérieure, dans l'esprit supérieur et dans la sagesse supérieure. Tandis qu'il s'exerçait ainsi, la passion, la haine et l'illusion furent abandonnées en lui. Par l'abandon de la passion, de la haine et de l'illusion, il ne fit plus ce qui est malsain et ne fréquenta plus le mal. » Quatrième discours.

๕. เสกฺขสุตฺตํ

5. Discours sur le Sekha (Celui qui s'entraîne)

๘๖. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

86. Alors un certain moine s'approcha du Bienheureux, lui rendit hommage et s'assit à ses côtés. Assis là, ce moine dit au Bienheureux :

‘‘‘เสโข, เสโข’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, เสโข โหตี’’ติ? ‘‘สิกฺขตีติ โข, ภิกฺขุ, ตสฺมา เสโขติ วุจฺจติ. กิญฺจ สิกฺขติ? อธิสีลมฺปิ สิกฺขติ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขติ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขติ. สิกฺขตีติ โข, ภิกฺขุ, ตสฺมา เสโขติ วุจฺจตี’’ติ.

« Vénérable, on parle de 'Sekha, Sekha'. À partir de quand un moine est-il considéré comme un Sekha ? » — « Parce qu'il s'entraîne, moine, on l'appelle Sekha. Et en quoi s'entraîne-t-il ? Il s'entraîne dans la moralité supérieure, il s'entraîne dans l'esprit supérieur et il s'entraîne dans la sagesse supérieure. C'est parce qu'il s'entraîne, moine, qu'on l'appelle Sekha. »

‘‘เสขสฺส สิกฺขมานสฺส, อุชุมคฺคานุสาริโน;

ขยสฺมึ ปฐมํ ญาณํ, ตโต อญฺญา อนนฺตรา.

« Pour le Sekha qui s'entraîne, suivant le droit chemin, la première connaissance surgit lors de la destruction des impuretés ; de là, la connaissance finale suit immédiatement. »

‘‘ตโต อญฺญาวิมุตฺตสฺส, ญาณํ เว โหติ ตาทิโน;

อกุปฺปา เม วิมุตฺตีติ, ภวสํโยชนกฺขเย’’ติ. ปญฺจมํ;

( )

« Ensuite, pour celui qui est libéré par la connaissance suprême, pour celui qui est immuable (tādi), une connaissance surgit lors de la destruction des liens de l'existence : "Ma libération est inébranlable". » Cinquième discours.

๖. ปฐมสิกฺขาสุตฺตํ

6. Premier discours sur l'entraînement (Sikkhā).

๘๗. ‘‘สาธิกมิทํ[Pg.233], ภิกฺขเว, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ, ยตฺถ อตฺตกามา กุลปุตฺตา สิกฺขนฺติ. ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา, ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ.

87. « Moines, il y a plus de cent cinquante règles d'entraînement qui sont récitées chaque quinzaine, dans lesquelles s'entraînent les fils de bonne famille désireux de leur propre bien. Moines, ces trois entraînements incluent tout cela. Quels sont ces trois ? L'entraînement à la vertu supérieure (adhisīla), l'entraînement à l'esprit supérieur (adhicitta) et l'entraînement à la sagesse supérieure (adhipaññā). Tels sont, moines, les trois entraînements dans lesquels tout cela est inclus. »

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ, ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

« Ici, moines, un moine accomplit pleinement les vertus, mais ne pratique que partiellement la concentration et la sagesse. Il commet certaines de ces règles mineures et secondaires, et il s'en relève. Pourquoi cela ? Car, moines, je n'ai pas déclaré l'incapacité (à progresser ou à s'en relever) à ce sujet pour une personne noble. Quant aux règles qui sont fondamentales pour la vie sainte et conformes à la vie sainte, il y est d'une vertu constante et ferme, et s'entraînant, il observe ces règles d'entraînement. Avec la destruction des trois entraves, il est un entrant dans le courant (sotāpanna), non sujet à la déchéance, assuré de sa progression et destiné à l'éveil. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.

« Ici encore, moines, un moine accomplit pleinement les vertus, mais ne pratique que partiellement la concentration et la sagesse. Il commet certaines de ces règles mineures et secondaires, et il s'en relève. Pourquoi cela ? Car, moines, je n'ai pas déclaré l'incapacité à ce sujet pour une personne noble. Quant aux règles qui sont fondamentales pour la vie sainte et conformes à la vie sainte, il y est d'une vertu constante et ferme, et s'entraînant, il observe ces règles d'entraînement. Avec la destruction des trois entraves et l'atténuation du désir, de la haine et de l'illusion, il est un une-fois-revenant (sakadāgāmī) ; revenant une seule fois dans ce monde, il met fin à la souffrance. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ [Pg.234] สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา.

« Ici encore, moines, un moine accomplit pleinement les vertus et la concentration, mais ne pratique que partiellement la sagesse. Il commet certaines de ces règles mineures et secondaires, et il s'en relève. Pourquoi cela ? Car, moines, je n'ai pas déclaré l'incapacité à ce sujet pour une personne noble. Quant aux règles qui sont fondamentales pour la vie sainte et conformes à la vie sainte, il y est d'une vertu constante et ferme, et s'entraînant, il observe ces règles d'entraînement. Avec la destruction des cinq entraves inférieures, il naît spontanément (dans les mondes purs) ; il y atteindra le parinibbāna sans jamais revenir de ce monde-là. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย ปริปูรการี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

« Ici encore, moines, un moine accomplit pleinement les vertus, la concentration et la sagesse. Il commet certaines de ces règles mineures et secondaires, et il s'en relève. Pourquoi cela ? Car, moines, je n'ai pas déclaré l'incapacité à ce sujet pour une personne noble. Quant aux règles qui sont fondamentales pour la vie sainte et conformes à la vie sainte, il y est d'une vertu constante et ferme, et s'entraînant, il observe ces règles d'entraînement. Avec la destruction des souillures (āsava), il réalise par lui-même, par une connaissance directe, dès cette vie, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans souillures, et y ayant accédé, il y demeure. »

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ปเทสํ ปเทสการี อาราเธติ ปริปูรํ ปริปูรการี. อวญฺฌานิ ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สิกฺขาปทานิ วทามี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« Ainsi, moines, celui qui pratique partiellement réussit dans sa mesure, et celui qui pratique pleinement réussit pleinement. Je déclare, moines, que les règles d'entraînement ne sont pas vaines. » Sixième discours.

๗. ทุติยสิกฺขาสุตฺตํ

7. Second discours sur l'entraînement.

๘๘. ‘‘สาธิกมิทํ, ภิกฺขเว, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ ยตฺถ อตฺตกามา กุลปุตฺตา สิกฺขนฺติ. ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ.

88. « Moines, il y a plus de cent cinquante règles d'entraînement qui sont récitées chaque quinzaine, dans lesquelles s'entraînent les fils de bonne famille désireux de leur propre bien. Moines, ces trois entraînements incluent tout cela. Quels sont ces trois ? L'entraînement à la vertu supérieure (adhisīla), l'entraînement à l'esprit supérieur (adhicitta) et l'entraînement à la sagesse supérieure (adhipaññā). Tels sont, moines, les trois entraînements dans lesquels tout cela est inclus. »

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สตฺตกฺขตฺตุปรโม โหติ. สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โกลํโกโล โหติ, ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. โส ติณฺณํ [Pg.235] สํโยชนานํ ปริกฺขยา เอกพีชี โหติ, เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.

« Ici, moines, un moine accomplit pleinement les vertus, mais ne pratique que partiellement la concentration et la sagesse. Il commet certaines de ces règles mineures et secondaires, et il s'en relève. Pourquoi cela ? Car, moines, je n'ai pas déclaré l'incapacité à ce sujet pour une personne noble. Quant aux règles qui sont fondamentales pour la vie sainte et conformes à la vie sainte, il y est d'une vertu constante et ferme, et s'entraînant, il observe ces règles d'entraînement. Avec la destruction des trois entraves, il est celui qui a sept renaissances au plus (sattakkhattuparamo) ; après avoir erré et transmigré sept fois au plus parmi les dieux et les hommes, il met fin à la souffrance. Ou bien, avec la destruction des trois entraves, il est celui qui va de famille en famille (kolaṃkolo) ; après avoir erré et transmigré dans deux ou trois familles (nobles), il met fin à la souffrance. Ou bien, avec la destruction des trois entraves, il est celui qui n'a qu'une seule semence (ekabījī) ; après n'avoir connu qu'une seule existence humaine, il met fin à la souffrance. Ou bien, avec la destruction des trois entraves et l'atténuation du désir, de la haine et de l'illusion, il est un une-fois-revenant (sakadāgāmī) ; revenant une seule fois dans ce monde, il met fin à la souffrance. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุทฺธํโสโต อกนิฏฺฐคามี. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุปหจฺจปรินิพฺพายี โหติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อนฺตราปรินิพฺพายี โหติ.

« Ici, moines, un moine est accompli dans la moralité, accompli dans la concentration, mais pratique modérément la sagesse. Quelles que soient les règles d’entraînement mineures et secondaires, il les transgresse et s'en réhabilite. Pourquoi donc ? Parce que, moines, je n’ai pas déclaré ici d’incapacité [à atteindre l’éveil pour un noble disciple]. Quant aux règles d'entraînement qui sont fondamentales à la vie sainte et appropriées à la vie sainte, il y est ferme dans la moralité et stable dans la moralité ; il s’y entraîne en les ayant entreprises. Par la destruction des cinq chaînes inférieures, il est celui qui remonte le courant vers le royaume Akaniṭṭha. Par la destruction des cinq chaînes inférieures, il est celui qui atteint le parinibbāna par effort. Par la destruction des cinq chaînes inférieures, il est celui qui atteint le parinibbāna sans effort. Par la destruction des cinq chaînes inférieures, il est celui qui atteint le parinibbāna après avoir dépassé la moitié du terme de sa vie. Par la destruction des cinq chaînes inférieures, il est celui qui atteint le parinibbāna à mi-chemin. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย ปริปูรการี. โส ยานิ ตานิ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

« Ici, moines, un moine est accompli dans la moralité, accompli dans la concentration et accompli dans la sagesse. Quelles que soient les règles d'entraînement dans lesquelles il est ferme et stable, il s’y entraîne en les ayant entreprises. Par la destruction des impuretés, il entre et demeure, dans cette vie même, dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés, les ayant réalisées par lui-même grâce à une connaissance directe. »

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ปเทสํ ปเทสการี อาราเธติ, ปริปูรํ ปริปูรการี, อวญฺฌานิ ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สิกฺขาปทานิ วทามี’’ติ. สตฺตมํ.

« Ainsi, moines, celui qui pratique partiellement réussit partiellement, et celui qui pratique pleinement réussit pleinement. Les règles d'entraînement, moines, je le déclare, ne sont pas stériles. » Septième discours.

๘. ตติยสิกฺขาสุตฺตํ

8. Troisième discours sur l'entraînement

๘๙. ‘‘สาธิกมิทํ, ภิกฺขเว, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ ยตฺถ อตฺตกามา กุลปุตฺตา สิกฺขนฺติ. ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา [Pg.236] ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ.

89. « Moines, ces plus de cent cinquante règles d’entraînement font l'objet d'une récitation chaque quinzaine, dans lesquelles s'entraînent les fils de bonne famille désireux de leur propre bien. Ces trois entraînements, moines, englobent tout cela. Quels sont ces trois ? L'entraînement à la moralité supérieure, l'entraînement à l'esprit supérieur et l'entraînement à la sagesse supérieure — ce sont là, moines, les trois entraînements dans lesquels tout cela est inclus. »

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย ปริปูรการี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อนฺตราปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุปหจฺจปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุทฺธํโสโต โหติ อกนิฏฺฐคามี ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา, ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา เอกพีชี โหติ, เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โกลํโกโล โหติ, ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สตฺตกฺขตฺตุปรโม โหติ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.

« Ici, moines, un moine est accompli dans la moralité, accompli dans la concentration et accompli dans la sagesse. Quelles que soient les règles d’entraînement mineures et secondaires, il les transgresse et s'en réhabilite. Pourquoi donc ? Parce que, moines, je n’ai pas déclaré ici d’incapacité. Quant aux règles d’entraînement fondamentales à la vie sainte et appropriées à la vie sainte, il y est ferme et stable ; il s’y entraîne en les ayant entreprises. Par la destruction des impuretés, il entre et demeure dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés. S'il ne parvient pas à cela, s'il ne le pénètre pas, alors, par la destruction des cinq chaînes inférieures, il atteint le parinibbāna à mi-chemin. S'il ne parvient pas à cela, il atteint le parinibbāna après avoir dépassé la moitié du terme de sa vie. S'il ne parvient pas à cela, il atteint le parinibbāna sans effort. S'il ne parvient pas à cela, il atteint le parinibbāna par effort. S'il ne parvient pas à cela, il remonte le courant vers le royaume Akaniṭṭha. S'il ne parvient pas à cela, par la destruction de trois chaînes et par l'atténuation de la passion, de la haine et de l'illusion, il devient un "une-seule-fois-revenant" qui, revenant une seule fois en ce monde, met fin à la souffrance. S'il ne parvient pas à cela, par la destruction de trois chaînes, il devient un "un-germe" qui, ne renaissant qu’une seule fois dans l'existence humaine, met fin à la souffrance. S'il ne parvient pas à cela, par la destruction de trois chaînes, il devient un "de-famille-en-famille" qui, errant et circulant à travers deux ou trois familles, met fin à la souffrance. S'il ne parvient pas à cela, par la destruction de trois chaînes, il devient un "sept-fois-au-maximum" qui, errant et circulant au maximum sept fois parmi les dieux et les hommes, met fin à la souffrance. »

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ปริปูรํ ปริปูรการี อาราเธติ ปเทสํ ปเทสการี. อวญฺฌานิตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สิกฺขาปทานิ วทามี’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Ainsi, moines, celui qui pratique pleinement réussit pleinement, et celui qui pratique partiellement réussit partiellement. Les règles d'entraînement, moines, je le déclare, ne sont pas stériles. » Huitième discours.

๙. ปฐมสิกฺขตฺตยสุตฺตํ

9. Premier discours sur les trois entraînements

๙๐. ‘‘ติสฺโส [Pg.237] อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา.

90. « Moines, il y a ces trois entraînements. Quels sont ces trois ? L'entraînement à la moralité supérieure, l'entraînement à l'esprit supérieur et l'entraînement à la sagesse supérieure. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา.

« Et qu'est-ce, moines, que l'entraînement à la moralité supérieure ? Ici, moines, un moine est vertueux... [comme précédemment]... il s’entraîne en ayant entrepris les règles d’entraînement. C’est ce qu’on appelle, moines, l'entraînement à la moralité supérieure. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา.

« Et qu'est-ce, moines, que l'entraînement à l'esprit supérieur ? Ici, moines, un moine, s'étant écarté des plaisirs sensuels... [comme précédemment]... entre et demeure dans le quatrième jhana. C’est ce qu’on appelle, moines, l'entraînement à l'esprit supérieur. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญาสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญาสิกฺขา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา’’ติ. นวมํ.

« Et qu'est-ce, moines, que l'entraînement à la sagesse supérieure ? Ici, moines, un moine comprend tel qu’il est en réalité : "Ceci est la souffrance"... [comme précédemment]... il comprend tel qu’il est en réalité : "Ceci est la pratique menant à la cessation de la souffrance". C’est ce qu’on appelle, moines, l'entraînement à la sagesse supérieure. Tels sont, moines, les trois entraînements. » Neuvième discours.

๑๐. ทุติยสิกฺขตฺตยสุตฺตํ

10. Deuxième discours sur les trois entraînements

๙๑. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา.

91. « Moines, il y a ces trois entraînements. Quels sont ces trois ? L'entraînement à la moralité supérieure, l'entraînement à l'esprit supérieur et l'entraînement à la sagesse supérieure. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา.

« Et qu'est-ce, moines, que l'entraînement à la moralité supérieure ? Ici, moines, un moine est vertueux... il s'entraîne en ayant entrepris les règles d'entraînement. C'est ce qu'on appelle, moines, l'entraînement à la moralité supérieure. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา.

« Et qu’est-ce que, ô moines, l'entraînement à l'esprit supérieur (adhicittasikkhā) ? Ici, moines, un moine, s'étant détaché des plaisirs sensuels, s'étant détaché des états insalubres... [et ainsi de suite] ... entre et demeure dans le quatrième jhana. Cela, moines, est appelé l'entraînement à l'esprit supérieur. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญาสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญา สิกฺขา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา’’ติ.

« Et qu’est-ce que, ô moines, l'entraînement à la sagesse supérieure (adhipaññāsikkhā) ? Ici, moines, un moine, par la destruction des impuretés (āsava), accède et demeure dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, sans impuretés, qu'il a lui-même réalisées par une connaissance directe dès cette vie. Cela, moines, est appelé l'entraînement à la sagesse supérieure. Tels sont, moines, les trois entraînements. »

‘‘อธิสีลํ [Pg.238] อธิจิตฺตํ, อธิปญฺญญฺจ วีริยวา;

ถามวา ธิติมา ฌายี, สโต คุตฺตินฺทฺริโย จเร.

« Celui qui est énergique, fort de sagesse, ferme, adonné à la méditation, attentif et aux facultés gardées, devrait pratiquer la vertu supérieure, l'esprit supérieur et la sagesse supérieure. »

‘‘ยถา ปุเร ตถา ปจฺฉา, ยถา ปจฺฉา ตถา ปุเร;

ยถา อโธ ตถา อุทฺธํ, ยถา อุทฺธํ ตถา อโธ.

« Comme auparavant, ainsi après ; comme après, ainsi auparavant ; comme en bas, ainsi en haut ; comme en haut, ainsi en bas. »

‘‘ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา;

อภิภุยฺย ทิสา สพฺพา, อปฺปมาณสมาธินา.

« Comme de jour, ainsi de nuit ; comme de nuit, ainsi de jour. Ayant surmonté toutes les directions grâce à une concentration illimitée. »

‘‘ตมาหุ เสขํ ปฏิปทํ, อโถ สํสุทฺธจาริยํ ;

ตมาหุ โลเก สมฺพุทฺธํ, ธีรํ ปฏิปทนฺตคุํ.

« On l'appelle celui qui suit la pratique de l'apprenant (sekha) et dont la conduite est parfaitement pure. On l'appelle dans le monde un Éveillé (sambuddha), ferme, ayant atteint le terme de la pratique. »

‘‘วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, ตณฺหากฺขยวิมุตฺติโน;

ปชฺโชตสฺเสว นิพฺพานํ, วิโมกฺโข โหติ เจตโส’’ติ. ทสมํ;

« Par la cessation de la conscience de celui qui est libéré par la destruction de la soif, la libération de l'esprit survient, tout comme l'extinction d'une lampe. » Tel est le dixième discours.

๑๑. สงฺกวาสุตฺตํ

11. Le discours à Saṅkavā

๙๒. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน สงฺกวา นาม โกสลานํ นิคโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา สงฺกวายํ วิหรติ. เตน โข ปน สมเยน กสฺสปโคตฺโต นาม ภิกฺขุ สงฺกวายํ อาวาสิโก โหติ. ตตฺร สุทํ ภควา สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. อถ โข กสฺสปโคตฺตสฺส ภิกฺขุโน ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’’ติ. อถ โข ภควา สงฺกวายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน ราชคหํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ราชคหํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ราชคเห วิหรติ.

92. En un temps, le Bienheureux voyageait parmi les Kosala avec une grande communauté de moines et arriva à un bourg des Kosala nommé Saṅkavā. Le Bienheureux y demeurait. À cette époque, un moine nommé Kassapagotto était le moine résident de Saṅkavā. Là, le Bienheureux instruisait, incitait, encourageait et réjouissait les moines par un discours sur le Dhamma traitant des règles d'entraînement. Alors, tandis que le Bienheureux instruisait... les moines par un discours sur le Dhamma traitant des règles d'entraînement, le moine Kassapagotto ressentit de l'intolérance et du mécontentement : « Ce religieux est par trop austère ! » se dit-il. Puis, le Bienheureux, après avoir séjourné à Saṅkavā autant qu'il le souhaitait, partit vers Rājagaha. Voyageant par étapes, il arriva à Rājagaha et y demeura.

อถ โข กสฺสปโคตฺตสฺส ภิกฺขุโน อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อหุเทว กุกฺกุจฺจํ อหุ วิปฺปฏิสาโร – ‘‘อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา[Pg.239]; ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ; ยสฺส เม ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยํ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อจฺจยํ อจฺจยโต เทเสยฺย’’นฺติ. อถ โข กสฺสปโคตฺโต ภิกฺขุ เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ราชคหํ เตน ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน เยน ราชคหํ เยน คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข กสฺสปโคตฺโต ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Peu après le départ du Bienheureux, le moine Kassapagotto fut saisi de remords et de regret : « C'est une perte pour moi, ce n'est pas un gain ; c'est un malheur pour moi, ce n'est pas un bonheur. Car alors que le Bienheureux instruisait... les moines... j'ai ressenti de l'intolérance et du mécontentement, pensant : "Ce religieux est par trop austère !" Et si j'allais trouver le Bienheureux et que je lui confessais ma faute comme une faute en sa présence ? » Alors le moine Kassapagotto rangea son gîte, prit son bol et sa robe et partit pour Rājagaha. Arrivant par étapes au mont Gijjhakūṭa à Rājagaha, il s'approcha du Bienheureux, le salua respectueusement et s'assit à ses côtés. Assis là, le moine Kassapagotto dit au Bienheureux :

‘‘เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา สงฺกวายํ วิหรติ, สงฺกวา นาม โกสลานํ นิคโม. ตตฺร, ภนฺเต, ภควา สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. ตสฺส มยฺหํ ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. อถ โข ภควา สงฺกวายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน ราชคหํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. ( ) ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อหุเทว กุกฺกุจฺจํ อหุ วิปฺปฏิสาโร – อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา; ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ; ยสฺส เม ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยํ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อจฺจยํ อจฺจยโต เทเสยฺยนฺติ. อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ ยสฺส เม ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ตสฺส [Pg.240] เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ, อายตึ สํวรายา’’ติ.

« À un moment, Vénérable, le Bienheureux séjournait à Saṅkavā, un bourg des Kosala. Là, Vénérable, le Bienheureux instruisait, incitait, encourageait et réjouissait les moines par un discours sur le Dhamma traitant des règles d'entraînement. Alors que le Bienheureux instruisait... les moines, j'ai éprouvé de l'intolérance et du mécontentement, pensant : "Ce religieux est par trop austère !" Puis le Bienheureux est parti vers Rājagaha. Peu après votre départ, Vénérable, j'ai été saisi de remords et de regret... me disant que j'avais mal agi. Vénérable, une faute m'a submergé, tel un sot, un égaré, un ignorant, car j'ai eu cette pensée envers le Bienheureux. Que le Bienheureux accepte ma faute comme telle afin que je pratique la retenue à l'avenir. »

‘‘ตคฺฆ ตํ, กสฺสป, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยสฺส เต มยิ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ยโต จ โข ตฺวํ, กสฺสป, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิเหสา, กสฺสป, อริยสฺส วินเย โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, อายตึ สํวรํ อาปชฺชติ.

« Certes, Kassapa, une faute t'a submergé, tel un sot, un égaré, un ignorant, car alors que j'instruisais... les moines, tu as éprouvé de l'intolérance et du mécontentement. Mais puisque tu vois ta faute comme une faute et que tu la répares conformément au Dhamma, nous l'acceptons. Car c'est un signe de progrès dans la discipline des Nobles que de voir sa faute comme telle, de la réparer conformément au Dhamma et d'observer la retenue à l'avenir. »

‘‘เถโร เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ น สิกฺขากาโม น สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ น สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ น วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, เถรสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส เถรสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ.

« Si un moine aîné, Kassapa, ne désire pas l’entraînement, s'il ne loue pas l'accomplissement de l’entraînement, s'il n'encourage pas à l’entraînement les autres moines qui ne le désirent pas, et s'il ne loue pas au moment opportun, selon la vérité et les faits, les autres moines qui désirent l’entraînement, alors, Kassapa, je ne fais pas l’éloge d’un tel moine aîné. Pour quelle raison ? Car si le Maître faisait son éloge, d’autres moines le fréquenteraient ; ceux qui le fréquenteraient suivraient son exemple, et pour ceux qui suivraient son exemple, cela conduirait pour longtemps à leur préjudice et à leur souffrance. C’est pourquoi, Kassapa, je ne fais pas l’éloge d’un tel moine aîné. »

‘‘มชฺฌิโม เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ…เป… นโว เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ น สิกฺขากาโม น สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ น สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ น วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, นวสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส นวสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ.

« Si un moine d’ancienneté moyenne, Kassapa… [ou] si un moine nouvellement ordonné, Kassapa, ne désire pas l’entraînement, s'il ne loue pas l'accomplissement de l’entraînement, s'il n'encourage pas à l’entraînement les autres moines qui ne le désirent pas, et s'il ne loue pas au moment opportun, selon la vérité et les faits, les autres moines qui désirent l’entraînement, je ne fais pas l’éloge d’un tel moine nouvellement ordonné, Kassapa. Pour quelle raison ? Car si le Maître faisait son éloge, d’autres moines le fréquenteraient ; ceux qui le fréquenteraient suivraient son exemple, et pour ceux qui suivraient son exemple, cela conduirait pour longtemps à leur préjudice et à leur souffrance. C’est pourquoi, Kassapa, je ne fais pas l’éloge d’un tel moine nouvellement ordonné. »

‘‘เถโร [Pg.241] เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ สิกฺขากาโม สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, เถรสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส เถรสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามิ.

« Si un moine aîné, Kassapa, désire l’entraînement, s'il loue l’accomplissement de l’entraînement, s'il encourage à l’entraînement les autres moines qui ne le désirent pas, et s'il loue au moment opportun, selon la vérité et les faits, les autres moines qui désirent l’entraînement, je fais l’éloge d’un tel moine aîné, Kassapa. Pour quelle raison ? Car si le Maître fait son éloge, d’autres moines le fréquenteront ; ceux qui le fréquenteront suivront son exemple, et pour ceux qui suivront son exemple, cela conduira pour longtemps à leur bienfait et à leur bonheur. C’est pourquoi, Kassapa, je fais l’éloge d’un tel moine aîné. »

‘‘มชฺฌิโม เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ สิกฺขากาโม…เป… นโว เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ สิกฺขากาโม สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, นวสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส นวสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามี’’ติ. เอกาทสมํ.

« Si un moine d’ancienneté moyenne, Kassapa… [ou] si un moine nouvellement ordonné, Kassapa, désire l’entraînement, s'il loue l’accomplissement de l’entraînement, s'il encourage à l’entraînement les autres moines qui ne le désirent pas, et s'il loue au moment opportun, selon la vérité et les faits, les autres moines qui désirent l’entraînement, je fais l’éloge d’un tel moine nouvellement ordonné, Kassapa. Pour quelle raison ? Car si le Maître fait son éloge, d’autres moines le fréquenteront ; ceux qui le fréquenteront suivront son exemple, et pour ceux qui suivront son exemple, cela conduira pour longtemps à leur bienfait et à leur bonheur. C’est pourquoi, Kassapa, je fais l’éloge d’un tel moine nouvellement ordonné. » (Onzième sutta.)

สมณวคฺโค นวโม.

Le neuvième chapitre : Les ascètes (Samaṇavagga).

ตสฺสุทฺทานํ –

Le résumé (Uddāna) en est :

สมโณ คทฺรโภ เขตฺตํ, วชฺชิปุตฺโต จ เสกฺขกํ;

ตโย จ สิกฺขนา วุตฺตา, ทฺเว สิกฺขา สงฺกวาย จาติ.

L’ascète, l’âne, le champ, le fils des Vajjis et le disciple ; les trois suttas dits sur l'entraînement, les deux sur l'entraînement, et celui sur Saṅkava.

(๑๐) ๕. โลณกปลฺลวคฺโค

(10) 5. Le chapitre de la pincée de sel (Loṇakapallavagga)

๑. อจฺจายิกสุตฺตํ

1. Sutta sur les tâches urgentes (Accāyikasutta)

๙๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, กสฺสโก คหปติ สีฆํ สีฆํ เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กโรติ สุมติกตํ. สีฆํ สีฆํ เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กริตฺวา [Pg.242] สุมติกตํ สีฆํ สีฆํ พีชานิ ปติฏฺฐาเปติ. สีฆํ สีฆํ พีชานิ ปติฏฺฐาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ อุทกํ อภิเนติปิ อปเนติปิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กสฺสกสฺส คหปติสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. ตสฺส โข ตํ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส นตฺถิ สา อิทฺธิ วา อานุภาโว วา – ‘อชฺเชว เม ธญฺญานิ ชายนฺตุ, สฺเวว คพฺภีนิ โหนฺตุ, อุตฺตรสฺเวว ปจฺจนฺตู’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ตสฺส กสฺสกสฺส คหปติสฺส ตานิ ธญฺญานิ อุตุปริณามีนิ ชายนฺติปิ คพฺภีนิปิ โหนฺติ ปจฺจนฺติปิ.

93. « Moines, il y a ces trois tâches urgentes d’un maître de maison agriculteur. Quelles sont ces trois tâches ? Ici, moines, un maître de maison agriculteur laboure rapidement son champ et l'aplanit bien. Après avoir rapidement labouré son champ et l’avoir bien aplani, il sème rapidement les graines. Après avoir rapidement semé les graines, il fait rapidement entrer l’eau ou l'évacue. Ce sont là, moines, les trois tâches urgentes d’un maître de maison agriculteur. Or, moines, ce maître de maison agriculteur n’a pas le pouvoir miraculeux ou la puissance de dire : "Que mes céréales germent aujourd’hui même, qu'elles soient en épis demain, et qu'elles mûrissent après-demain." Mais, moines, il arrive un temps où les céréales de ce maître de maison agriculteur, soumises au changement des saisons, germent, se forment en épis et mûrissent. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีณิมานิ ภิกฺขุสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อธิสีลสิกฺขาสมาทานํ, อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทานํ, อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ภิกฺขุสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. ตสฺส โข ตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน นตฺถิ สา อิทฺธิ วา อนุภาโว วา – ‘อชฺเชว เม อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตุ สฺเว วา อุตฺตรสฺเว วา’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ตสฺส ภิกฺขุโน อธิสีลมฺปิ สิกฺขโต อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขโต อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขโต อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ.

« De même, moines, il y a ces trois tâches urgentes d’un moine. Quelles sont ces trois tâches ? L’engagement dans l’entraînement à la vertu supérieure (adhisīla), l’engagement dans l’entraînement à l’esprit supérieur (adhicitta), et l’engagement dans l’entraînement à la sagesse supérieure (adhipaññā). Ce sont là, moines, les trois tâches urgentes d’un moine. Or, moines, ce moine n’a pas le pouvoir miraculeux ou la puissance de dire : "Que mon esprit soit libéré des fermentations (āsava) par le non-attachement aujourd’hui même, demain ou après-demain." Mais, moines, il arrive un temps où, tandis que ce moine s’entraîne à la vertu supérieure, à l’esprit supérieur et à la sagesse supérieure, son esprit se libère des fermentations par le non-attachement. »

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

« C’est pourquoi, moines, vous devez vous entraîner ainsi : "Notre désir sera ardent pour l’engagement dans l’entraînement à la vertu supérieure ; notre désir sera ardent pour l’engagement dans l’entraînement à l’esprit supérieur ; notre désir sera ardent pour l’engagement dans l’entraînement à la sagesse supérieure." C’est ainsi, moines, que vous devez vous entraîner. » (Premier sutta.)

๒. ปวิเวกสุตฺตํ

2. Sutta sur le détachement (Pavivekasutta)

๙๔. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปวิเวกานิ ปญฺญาเปนฺติ. กตมานิ ตีณิ? จีวรปวิเวกํ, ปิณฺฑปาตปวิเวกํ, เสนาสนปวิเวกํ.

94. « Moines, les errants d’autres écoles prescrivent ces trois formes de détachement. Quelles sont ces trois formes ? Le détachement concernant les robes, le détachement concernant la nourriture reçue en aumône, et le détachement concernant le logement. »

‘‘ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา จีวรปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ, สาณานิปิ ธาเรนฺติ, มสาณานิปิ ธาเรนฺติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรนฺติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรนฺติ, ติรีฏานิปิ ธาเรนฺติ, อชินมฺปิ ธาเรนฺติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรนฺติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรนฺติ, วากจีรมฺปิ ธาเรนฺติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรนฺติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรนฺติ, วาลกมฺพลมฺปิ ธาเรนฺติ, อุลูกปกฺขิกมฺปิ [Pg.243] ธาเรนฺติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา จีวรปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ.

« À cet égard, ô moines, les ascètes errants d'autres écoles prescrivent ceci concernant le détachement relatif aux vêtements : ils portent des vêtements de chanvre, ils portent des vêtements de fibres grossières, ils portent des linceuls, ils portent des haillons récupérés, ils portent des vêtements d'écorce d'arbre, ils portent des peaux d'antilope, ils portent des lambeaux de peaux d'antilope, ils portent des vêtements d'herbe kusa, ils portent des vêtements de fibres d'écorce, ils portent des vêtements de planchettes de bois, ils portent des couvertures de cheveux humains, ils portent des couvertures de poils d'animaux, ils portent des vêtements de plumes de chouettes. C’est ainsi, ô moines, que les ascètes errants d’autres écoles prescrivent le détachement relatif aux vêtements.

‘‘ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปิณฺฑปาตปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ. สากภกฺขาปิ โหนฺติ, สามากภกฺขาปิ โหนฺติ, นีวารภกฺขาปิ โหนฺติ, ททฺทุลภกฺขาปิ โหนฺติ, หฏภกฺขาปิ โหนฺติ, กณภกฺขาปิ โหนฺติ, อาจามภกฺขาปิ โหนฺติ, ปิญฺญากภกฺขาปิ โหนฺติ, ติณภกฺขาปิ โหนฺติ, โคมยภกฺขาปิ โหนฺติ, วนมูลผลาหารา ยาเปนฺติ ปวตฺตผลโภชี. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปิณฺฑปาตปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ.

« À cet égard, ô moines, les ascètes errants d'autres écoles prescrivent ceci concernant le détachement relatif à la nourriture : ils se nourrissent de légumes verts, ils se nourrissent de millet sauvage, ils se nourrissent de riz sauvage, ils se nourrissent de rognures de cuir, ils se nourrissent de mousses aquatiques, ils se nourrissent de fine balle de riz, ils se nourrissent de croûtes de riz brûlé, ils se nourrissent de tourteaux de graines, ils se nourrissent d'herbe, ils se nourrissent de bouse de vache, ils subsistent de racines et de fruits des bois, se nourrissant de fruits tombés. C’est ainsi, ô moines, que les ascètes errants d’autres écoles prescrivent le détachement relatif à la nourriture.

‘‘ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เสนาสนปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ ภุสาคารํ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เสนาสนปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปวิเวกานิ ปญฺญาเปนฺติ.

« À cet égard, ô moines, les ascètes errants d'autres écoles prescrivent ceci concernant le détachement relatif au logement : la forêt, le pied d'un arbre, un cimetière, une jungle isolée, le plein air, un tas de paille, ou une grange. C’est ainsi, ô moines, que les ascètes errants d’autres écoles prescrivent le détachement relatif au logement. Ce sont là, ô moines, les trois formes de détachement que prescrivent les ascètes errants d’autres écoles.

‘‘ตีณิ โข ปนิมานิ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ภิกฺขุโน ปวิเวกานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา จ โหติ, ทุสฺสีลฺยญฺจสฺส ปหีนํ โหติ, เตน จ วิวิตฺโต โหติ; สมฺมาทิฏฺฐิโก จ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จสฺส ปหีนา โหติ, ตาย จ วิวิตฺโต โหติ; ขีณาสโว จ โหติ, อาสวา จสฺส ปหีนา โหนฺติ, เตหิ จ วิวิตฺโต โหติ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ทุสฺสีลฺยญฺจสฺส ปหีนํ โหติ, เตน จ วิวิตฺโต โหติ; สมฺมาทิฏฺฐิโก จ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จสฺส ปหีนา โหติ, ตาย จ วิวิตฺโต โหติ; ขีณาสโว จ โหติ, อาสวา จสฺส ปหีนา โหนฺติ, เตหิ จ วิวิตฺโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อคฺคปฺปตฺโต สารปฺปตฺโต สุทฺโธ สาเร ปติฏฺฐิโต’’’.

« Cependant, ô moines, il y a dans cette Doctrine et Discipline trois formes de détachement pour un moine. Quelles sont ces trois ? Ici, ô moines, un moine est vertueux ; l'immoralité a été abandonnée par lui, et il en est ainsi détaché. Il possède la vue correcte ; la vue fausse a été abandonnée par lui, et il en est ainsi détaché. Il est un libéré des souillures ; les souillures ont été abandonnées par lui, et il en est ainsi détaché. Dès lors, ô moines, qu'un moine est vertueux et détaché de l'immoralité, possède la vue correcte et est détaché de la vue fausse, est un libéré des souillures et est détaché des souillures, il est appelé : “Un moine qui a atteint l'excellence, qui a atteint l'essence, qui est pur, et qui est établi dans l'essence” ».

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส สมฺปนฺนํ สาลิกฺเขตฺตํ. ตเมนํ กสฺสโก คหปติ สีฆํ สีฆํ ลวาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ลวาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ สงฺฆราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ สงฺฆราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ [Pg.244] อุพฺพหาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ อุพฺพหาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ปุญฺชํ การาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ปุญฺชํ การาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ มทฺทาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ มทฺทาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ปลาลานิ อุทฺธราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ปลาลานิ อุทฺธราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ภุสิกํ อุทฺธราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ภุสิกํ อุทฺธราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ โอปุนาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ โอปุนาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ อติหราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ อติหราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ โกฏฺฏาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ โกฏฺฏาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ถุสานิ อุทฺธราเปยฺย. เอวมสฺสุ ตานิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส ธญฺญานิ อคฺคปฺปตฺตานิ สารปฺปตฺตานิ สุทฺธานิ สาเร ปติฏฺฐิตานิ.

« C’est comme, ô moines, le champ de riz mûr d’un fermier. Le fermier le ferait moissonner promptement. L’ayant fait moissonner promptement, il le ferait ramasser promptement. L’ayant fait ramasser promptement, il le ferait porter promptement à l'aire de battage. L’ayant fait porter promptement, il le ferait mettre en tas promptement. L’ayant fait mettre en tas promptement, il le ferait battre promptement. L’ayant fait battre promptement, il ferait retirer la paille promptement. L’ayant fait retirer promptement, il ferait retirer les balles promptement. L’ayant fait retirer promptement, il le ferait vanner promptement. L’ayant fait vanner promptement, il le ferait transporter promptement. L’ayant fait transporter promptement, il le ferait piler promptement. L’ayant fait piler promptement, il ferait retirer les enveloppes promptement. Ainsi, ô moines, les grains de ce fermier auraient atteint l'excellence, auraient atteint l'essence, seraient purs et établis dans l'essence.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยโต ภิกฺขุ สีลวา จ โหติ, ทุสฺสีลฺยญฺจสฺส ปหีนํ โหติ, เตน จ วิวิตฺโต โหติ; สมฺมาทิฏฺฐิโก จ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จสฺส ปหีนา โหติ, ตาย จ วิวิตฺโต โหติ; ขีณาสโว จ โหติ, อาสวา จสฺส ปหีนา โหนฺติ, เตหิ จ วิวิตฺโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อคฺคปฺปตฺโต สารปฺปตฺโต สุทฺโธ สาเร ปติฏฺฐิโต’’’ติ. ทุติยํ.

« De la même manière, ô moines, lorsqu'un moine est vertueux et détaché de l'immoralité, possède la vue correcte et est détaché de la vue fausse, est un libéré des souillures et est détaché des souillures, il est appelé : “Un moine qui a atteint l'excellence, qui a atteint l'essence, qui est pur, et qui est établi dans l'essence” ». (Deuxième Sutta).

๓. สรทสุตฺตํ

3. Le Discours de l'Automne (Saradasutta)

๙๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน สพฺพํ อากาสคตํ ตมคตํ อภิวิหจฺจ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ.

95. « C’est comme, ô moines, en automne, quand le ciel est clair et sans nuages, le soleil, s'élevant dans le firmament, dissipe toutes les ténèbres de l'espace céleste, brille, rayonne et resplendit.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยโต อริยสาวกสฺส วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุปฺปชฺชติ, สห ทสฺสนุปฺปาทา, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ตีณิ สํโยชนานิ ปหียนฺติ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส.

« De la même manière, ô moines, lorsqu'un noble disciple voit apparaître l'œil du Dhamma, sans poussière et sans tache, dès l'apparition de cette vision, les trois entraves sont abandonnées : la croyance en la personnalité, le doute, et l'attachement aux rites et rituels.

‘‘อถาปรํ ทฺวีหิ ธมฺเมหิ นิยฺยาติ อภิชฺฌาย จ พฺยาปาเทน จ. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺมึ เจ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก กาลํ กเรยฺย, นตฺถิ ตํ สํโยชนํ เยน [Pg.245] สํโยชเนน สํยุตฺโต อริยสาวโก ปุน อิมํ โลกํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ. ตติยํ.

« Ensuite, il se libère de deux autres états : la convoitise et la malveillance. Étant ainsi détaché des plaisirs sensuels et détaché des états malsains, il entre et demeure dans le premier jhana, qui s'accompagne de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, ainsi que de la joie et du bonheur nés du détachement. Si, ô moines, ce noble disciple venait à décéder en cet instant, il n'existe plus aucune entrave par laquelle il serait lié pour revenir à nouveau dans ce monde ». (Troisième Sutta).

๔. ปริสาสุตฺตํ

4. Le Discours sur les Assemblées (Parisāsutta)

๙๖. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ติสฺโส? อคฺควตี ปริสา, วคฺคา ปริสา, สมคฺคา ปริสา.

96. « Il existe, ô moines, ces trois types d'assemblées. Quelles sont ces trois ? L'assemblée excellente, l'assemblée divisée, et l'assemblée harmonieuse.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อคฺควตี ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ เถรา ภิกฺขู น พาหุลิกา โหนฺติ น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ น พาหุลิกา น สาถลิกา โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อคฺควตี ปริสา.

« Et qu'est-ce, ô moines, que l'assemblée excellente ? Ici, ô moines, dans une assemblée où les moines aînés ne sont pas portés sur l'abondance matérielle ni relâchés dans leur discipline, ayant renoncé à tout ce qui tire vers le bas, étant les précurseurs dans le détachement, ils déploient leur énergie pour atteindre ce qui n'est pas encore atteint, pour réaliser ce qui n'est pas encore réalisé, pour expérimenter ce qui n'est pas encore expérimenté. Les générations suivantes suivent l'exemple qu'elles voient en eux. Elles aussi ne sont pas portées sur l'abondance, ne sont pas relâchées, renoncent à ce qui tire vers le bas, sont précurseurs dans le détachement, et déploient leur énergie pour atteindre, réaliser et expérimenter les états spirituels. C'est ce qu'on appelle, ô moines, une assemblée excellente. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, วคฺคา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วคฺคา ปริสา.

« Et quelle est, moines, l'assemblée désunie ? Ici, moines, dans une assemblée où les moines sont enclins aux querelles, aux disputes, engagés dans des controverses, et vivent en se blessant les uns les autres par des joutes oratoires (litt. avec les lances de la bouche), celle-ci, moines, est appelée l'assemblée désunie.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมคฺคา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมคฺคา ปริสา.

« Et quelle est, moines, l'assemblée unie ? Ici, moines, dans une assemblée où les moines sont unis, vivant en harmonie, sans disputes, se mêlant comme le lait et l'eau, et se regardant les uns les autres avec des yeux pleins d'affection, celle-ci, moines, est appelée l'assemblée unie.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, พหุํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ตสฺมึ สมเย ปุญฺญํ ปสวนฺติ. พฺรหฺมํ, ภิกฺขเว, วิหารํ ตสฺมึ สมเย ภิกฺขู วิหรนฺติ, ยทิทํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ.

« En quelque occasion, moines, que les moines vivent unis, en harmonie, sans disputes, se mêlant comme le lait et l'eau, et se regardant les uns les autres avec des yeux pleins d'affection, en cette occasion, moines, les moines produisent beaucoup de mérite. En cette occasion, moines, les moines résident dans la demeure sublime, à savoir la libération de l'esprit par la joie altruiste. Chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; pour celui qui a le cœur ravi, le corps s'apaise ; celui dont le corps est apaisé ressent du bonheur ; pour celui qui est heureux, l'esprit se concentre.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ, ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ, กุโสพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ [Pg.246] ปริปูเรนฺติ, มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ, กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ, มหานทิโย ปริปูรา สมุทฺทํ ปริปูเรนฺติ.

« C'est comme si, moines, une pluie à grosses gouttes tombait sur le sommet d'une montagne : cette eau, s'écoulant vers les bas-fonds, remplit les crevasses, les fissures et les ravines de la montagne ; les crevasses, fissures et ravines de la montagne étant remplies, elles remplissent les petites mares ; les petites mares étant remplies, elles remplissent les grandes mares ; les grandes mares étant remplies, elles remplissent les ruisseaux ; les ruisseaux étant remplis, ils remplissent les grands fleuves ; et les grands fleuves étant remplis, ils remplissent le grand océan.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, พหุํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ตสฺมึ สมเย ปุญฺญํ ปสวนฺติ. พฺรหฺมํ, ภิกฺขเว, วิหารํ ตสฺมึ สมเย ภิกฺขู วิหรนฺติ, ยทิทํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปริสา’’ติ. จตุตฺถํ.

« De la même manière, moines, en quelque occasion que les moines vivent unis, en harmonie, sans disputes, se mêlant comme le lait et l'eau, et se regardant les uns les autres avec des yeux pleins d'affection, en cette occasion, moines, les moines produisent beaucoup de mérite. Ils résident dans la demeure sublime, à savoir la libération de l'esprit par la joie altruiste. Chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; pour celui qui a le cœur ravi, le corps s'apaise ; celui dont le corps est apaisé ressent du bonheur ; pour celui qui est heureux, l'esprit se concentre. Telles sont, moines, les trois sortes d'assemblées. » Quatrième.

๕. ปฐมอาชานียสุตฺตํ

5. Premier discours sur le pur-sang.

๙๗. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ.

97. « Doté de trois qualités, moines, le noble cheval pur-sang du roi est digne du roi, devient une propriété royale et est compté comme un attribut du roi. Quelles sont ces trois qualités ? Ici, moines, le noble cheval pur-sang du roi possède la beauté, la force et la rapidité. Doté de ces trois qualités, moines, le noble cheval pur-sang du roi est digne du roi, devient une propriété royale et est compté comme un attribut du roi. De la même manière, moines, doté de trois qualités, un moine est digne de dons, digne d'hospitalité, digne d'offrandes, digne d'être salué les mains jointes, et constitue un champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces trois qualités ? Ici, moines, le moine possède la beauté, la force et la rapidité.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

« Et comment, moines, un moine possède-t-il la beauté ? Ici, moines, le moine est vertueux ; il demeure restreint par la discipline du Pātimokkha, parfait en conduite et dans ses lieux de fréquentation, voyant du danger dans la moindre faute, et s'exerçant aux règles d'entraînement après les avoir acceptées. C'est ainsi, moines, qu'un moine possède la beauté.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ [Pg.247] อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

« Et comment, moines, un moine possède-t-il la force ? Ici, moines, le moine demeure avec une énergie soutenue pour abandonner les états malhabiles et pour acquérir les états habiles ; il est vigoureux, d'un effort ferme et constant, ne relâchant pas sa responsabilité à l'égard des états bénéfiques. C'est ainsi, moines, qu'un moine possède la force.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ปญฺจมํ.

« Et comment, moines, un moine possède-t-il la rapidité ? Ici, moines, le moine comprend tel qu'il est : 'Ceci est la souffrance' ; il comprend tel qu'il est : 'Ceci est l'origine de la souffrance' ; il comprend tel qu'il est : 'Ceci est la cessation de la souffrance' ; il comprend tel qu'il est : 'Ceci est la voie menant à la cessation de la souffrance'. C'est ainsi, moines, qu'un moine possède la rapidité. Doté de ces trois qualités, moines, un moine est digne de dons, digne d'hospitalité, digne d'offrandes, digne d'être salué les mains jointes, et constitue un champ de mérite inégalé pour le monde. » Cinquième.

๖. ทุติยอาชานียสุตฺตํ

6. Second discours sur le pur-sang.

๙๘. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ.

98. « Doté de trois qualités, moines, le noble cheval pur-sang du roi est digne du roi, devient une propriété royale et est compté comme un attribut du roi. Quelles sont ces trois qualités ? Ici, moines, le noble cheval pur-sang du roi possède la beauté, la force et la rapidité. Doté de ces trois qualités, moines, le noble cheval pur-sang du roi est digne du roi, devient une propriété royale et est compté comme un attribut du roi. De la même manière, moines, doté de trois qualités, un moine est digne de dons... et constitue un champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces trois qualités ? Ici, moines, le moine possède la beauté, la force et la rapidité.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

« Et comment, moines, un moine possède-t-il la beauté ? Ici, moines, le moine est vertueux... et s'exerçant aux règles d'entraînement après les avoir acceptées. C'est ainsi, moines, qu'un moine possède la beauté.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

« Et comment, moines, un moine possède-t-il la force ? Ici, moines, le moine demeure avec une énergie soutenue pour abandonner les états malhabiles et pour acquérir les états habiles ; il est vigoureux, d'un effort ferme et constant, ne relâchant pas sa responsabilité à l'égard des états bénéfiques. C'est ainsi, moines, qu'un moine possède la force. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี [Pg.248] อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« Et comment, moines, un moine est-il accompli en rapidité ? Ici, moines, par la destruction des cinq entraves inférieures, un moine renaît spontanément dans les mondes supérieurs, y atteint le parinibbāna et n'est plus sujet à revenir de ce monde. C'est ainsi, moines, qu'un moine est accompli en rapidité. Pourvu de ces trois qualités, un moine est digne d'offrandes... un champ de mérite inégalé pour le monde. » Sixième.

๗. ตติยอาชานียสุตฺตํ

7. Troisième discours sur le noble destrier

๙๙. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ.

99. « Moines, pourvu de trois qualités, le noble et excellent destrier d'un roi est digne du roi, devient un trésor royal et est considéré comme un attribut du roi. Quelles sont ces trois ? Ici, moines, le noble et excellent destrier du roi est accompli en beauté, accompli en force et accompli en rapidité. Pourvu de ces trois qualités, le noble et excellent destrier d'un roi est digne du roi, devient un trésor royal et est considéré comme un attribut du roi. De même, moines, pourvu de trois qualités, un moine est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne d'être salué les mains jointes, un champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces trois ? Ici, moines, un moine est accompli en beauté, accompli en force et accompli en rapidité. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

« Et comment, moines, un moine est-il accompli en beauté ? Ici, moines, un moine est vertueux, il demeure restreint par la discipline du Pātimokkha, parfait dans sa conduite et ses fréquentations, voyant un danger dans les plus petites fautes ; il s'exerce en entreprenant les règles d'entraînement. C'est ainsi, moines, qu'un moine est accompli en beauté. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

« Et comment, moines, un moine est-il accompli en force ? Ici, moines, un moine demeure avec une énergie ardente pour l'abandon des états malsains et l'acquisition des états bénéfiques ; il est vigoureux, d'un effort ferme et n'abandonne pas la tâche concernant les états bénéfiques. C'est ainsi, moines, qu'un moine est accompli en force. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

« Et comment, moines, un moine est-il accompli en rapidité ? Ici, moines, par la destruction des impuretés, un moine entre et demeure dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse sans impuretés, ayant lui-même réalisé et compris cela par une connaissance directe dans cette vie présente. C'est ainsi, moines, qu'un moine est accompli en rapidité. Pourvu de ces trois qualités, un moine est digne d'offrandes... un champ de mérite inégalé pour le monde. » Septième.

๘. โปตฺถกสุตฺตํ

8. Discours sur le tissu de chanvre

๑๐๐. ‘‘นโวปิ[Pg.249], ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ จ โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ; มชฺฌิโมปิ, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ จ โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ; ชิณฺโณปิ, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ จ โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ. ชิณฺณมฺปิ, ภิกฺขเว, โปตฺถกํ อุกฺขลิปริมชฺชนํ วา กโรนฺติ สงฺการกูเฏ วา นํ ฉฑฺเฑนฺติ.

100. « Qu'il soit neuf, moines, le tissu de chanvre est de vilaine couleur, rugueux au toucher et de peu de valeur ; qu'il soit d'âge moyen, moines, le tissu de chanvre est de vilaine couleur, rugueux au toucher et de peu de valeur ; qu'il soit vieux, moines, le tissu de chanvre est de vilaine couleur, rugueux au toucher et de peu de valeur. Lorsqu'il est vieux, moines, on s'en sert pour essuyer les marmites ou on le jette sur un tas d'ordures. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม. อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. มชฺฌิโม เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ…เป… เถโร เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม, อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

« De même, moines, si un nouveau moine est immoral, de nature mauvaise, je dis que cela est sa vilaine couleur. Comme ce tissu de chanvre neuf est de vilaine couleur, je dis que cet individu lui est semblable. Quant à ceux qui le fréquentent, s'associent à lui et le servent, en suivant son exemple, cela tournera pour eux à leur détriment et à leur souffrance pour longtemps. Je dis que cela est sa rugosité au toucher. Comme ce tissu de chanvre neuf est rugueux au toucher, je dis que cet individu lui est semblable. Et pour ceux dont il reçoit les robes, la nourriture, le logement et les remèdes pour les malades, leur don n'est pas de grand fruit ni de grand bénéfice. Je dis que cela est sa faible valeur. Comme ce tissu de chanvre neuf est de peu de valeur, je dis que cet individu lui est semblable. Qu'il soit un moine d'âge moyen... ou qu'il soit un moine ancien qui est immoral et de nature mauvaise, je dis que cela est sa vilaine couleur. Comme ce tissu de chanvre neuf est de vilaine couleur, je dis que cet individu lui est semblable. Quant à ceux qui le fréquentent, s'associent à lui et le servent, en suivant son exemple, cela tournera pour eux à leur détriment et à leur souffrance pour longtemps. Je dis que cela est sa rugosité au toucher. Comme ce tissu de chanvre neuf est rugueux au toucher, je dis que cet individu lui est semblable. Et pour ceux dont il reçoit les robes, la nourriture, le logement et les remèdes pour les malades, leur don n'est pas de grand fruit ni de grand bénéfice. Je dis que cela est sa faible valeur. Comme ce tissu de chanvre neuf est de peu de valeur, je dis que cet individu lui est semblable. »

‘‘เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘กึ นุ โข ตุยฺหํ พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส ภณิเตน, ตฺวมฺปิ นาม ภณิตพฺพํ มญฺญสี’ติ! โส กุปิโต อนตฺตมโน ตถารูปึ วาจํ นิจฺฉาเรติ [Pg.250] ยถารูปาย วาจาย สงฺโฆ ตํ อุกฺขิปติ, สงฺการกูเฏว นํ โปตฺถกํ.

« Si un tel moine ancien prend la parole au milieu du Sangha, les moines lui disent : "À quoi sert la parole d'un insensé incompétent comme toi ? Tu penses donc avoir quelque chose à dire !" Irrité et mécontent, il profère des paroles telles que le Sangha l'expulse, tout comme on jette ce tissu de chanvre sur un tas d'ordures. »

‘‘นวมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ; มชฺฌิมมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ; ชิณฺณมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ. ชิณฺณมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ รตนปลิเวฐนํ วา กโรติ คนฺธกรณฺฑเก วา นํ ปกฺขิปนฺติ.

« Le tissu de Kasi, moines, qu'il soit neuf, est de belle couleur, doux au toucher et de grande valeur ; qu'il soit d'âge moyen, moines, le tissu de Kasi est de belle couleur, doux au toucher et de grande valeur ; qu'il soit vieux, moines, le tissu de Kasi est de belle couleur, doux au toucher et de grande valeur. Même vieux, moines, on utilise le tissu de Kasi pour envelopper des joyaux ou on le place dans un coffret à parfums. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม, อิทมสฺส สุวณฺณตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตํ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. อิทมสฺส สุขสมฺผสฺสตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ สุขสมฺผสฺสํ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ มหปฺผลํ โหติ มหานิสํสํ. อิทมสฺส มหคฺฆตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ มหคฺฆํ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. มชฺฌิโม เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ…เป… เถโร เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ…เป… ปุคฺคลํ วทามิ.

De même, ô moines, si un nouveau moine est vertueux et de bonne nature, je dis que cela est sa belle apparence. Tout comme un tissu de Kasi est de belle couleur, je dis que cet individu est comparable à cela. Ceux qui le fréquentent, s'associent à lui, le servent et suivent son exemple, cela sera pour leur bien et leur bonheur à long terme. Je dis que cela est sa douceur au toucher. Tout comme un tissu de Kasi est doux au toucher, je dis que cet individu est comparable à cela. De plus, les offrandes de robes, de nourriture, de logements et de remèdes pour les malades qu'il reçoit apportent aux donateurs un grand fruit et un grand avantage. Je dis que cela est sa grande valeur. Tout comme un tissu de Kasi a une grande valeur, je dis que cet individu est comparable à cela. S'il s'agit d'un moine d'ancienneté moyenne... s'il s'agit d'un moine aéné... je dis que cet individu est comparable à cela.

‘‘เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘อปฺปสทฺทา อายสฺมนฺโต โหถ, เถโร ภิกฺขุ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ ภณตี’ติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กาสิกวตฺถูปมา ภวิสฺสาม, น โปตฺถกูปมา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

Lorsqu'un tel moine aéné parle au milieu de la communauté, les moines disent : « Soyez silencieux, vénérables, le moine aéné énonce le Dhamma et le Vinaya ». C'est pourquoi, ô moines, vous devez vous entraîner ainsi : « Nous serons semblables au tissu de Kasi, et non au tissu de fibres grossières ». C'est ainsi, ô moines, que vous devez vous entraîner. Huitième discours.

๙. โลณกปลฺลสุตฺตํ

9. Le discours sur le grain de sel

๑๐๑. ‘‘โย, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถายํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตํ ปฏิสํเวทิยตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ, โอกาโส น ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย[Pg.251]. โย จ โข, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถา เวทนียํ อยํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถาสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิยตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส โหติ, โอกาโส ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นา’ณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

101. Ô moines, si quelqu'un disait : « Un homme subit les conséquences d'un acte exactement de la même manière qu'il l'a commis », alors la vie sainte ne serait pas possible, et aucune opportunité pour mettre fin correctement à la souffrance ne se manifesterait. Mais si quelqu'un disait : « Un homme subit les conséquences d'un acte selon la manière dont elles doivent étre ressenties », alors la vie sainte est possible, et l'opportunité de mettre fin correctement à la souffrance se manifeste. Ici, ô moines, pour tel individu, même une petite mauvaise action commise le conduit en enfer. Mais ici, ô moines, pour tel autre individu, une même petite mauvaise action commise ne produit ses fruits que dans cette vie présente, et pas même un iota n'en paraît pour une vie future, et encore moins une grande part.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

Quel genre de personne, ô moines, est conduite en enfer par une petite mauvaise action ? Ici, ô moines, tel individu n'a pas cultivé son corps, ni sa vertu, ni son esprit, ni sa sagesse ; il est limité, de petite envergure, et vit dans la souffrance même pour une chose insignifiante. Pour un tel individu, ô moines, même une petite mauvaise action le conduit en enfer.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นา’ณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

Quel genre de personne, ô moines, commet une petite mauvaise action dont le fruit est ressenti dans cette vie même, sans qu'un iota n'en paraisse ultérieurement, et encore moins une grande part ? Ici, ô moines, tel individu a cultivé son corps, sa vertu, son esprit et sa sagesse ; il n'est pas limité, il est d'une nature éminente et demeure dans l'incommensurable. Pour un tel individu, ô moines, une petite mauvaise action similaire est ressentie dans cette vie même, sans que rien d'infime n'en paraisse, et encore moins une grande part.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส โลณกปลฺลํ ปริตฺเต อุทกมลฺลเก ปกฺขิเปยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตํ ปริตฺตํ อุทกํ อมุนา โลณกปลฺเลน โลณํ อสฺส อเปยฺย’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อทุญฺหิ, ภนฺเต, ปริตฺตํ อุทกกปลฺลเก อุทกํ, ตํ อมุนา โลณกปลฺเลน โลณํ อสฺส อเปยฺย’’นฺติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส โลณกปลฺลกํ คงฺคาย นทิยา ปกฺขิเปยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ สา คงฺคา นที อมุนา โลณกปลฺเลน โลณํ อสฺส อเปยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุ หิ, ภนฺเต, คงฺคาย นทิยา มหา อุทกกฺขนฺโธ โส อมุนา โลณกปลฺเลน โลโณ น อสฺส อเปยฺโย’’ติ.

C'est comme si, ô moines, un homme jetait un bol de sel dans un petit récipient d'eau. Qu'en pensez-vous, ô moines ? Est-ce que cette petite quantité d'eau deviendrait une eau salée imbuvable à cause de ce bol de sel ? — Oui, Vénérable. — Et pourquoi cela ? — Parce que, Vénérable, la quantité d'eau dans le récipient est minime. — C'est comme si, ô moines, un homme jetait un bol de sel dans le fleuve Gange. Qu'en pensez-vous, ô moines ? Est-ce que le fleuve Gange deviendrait une eau salée imbuvable à cause de ce bol de sel ? — Certainement pas, Vénérable. — Et pourquoi cela ? — Parce que, Vénérable, la masse d'eau du Gange est immense ; elle ne deviendrait pas salée ni imbuvable pour un simple bol de sel.

‘‘เอวเมวํ [Pg.252] โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

De même, ô moines, pour tel individu, une petite mauvaise action le conduit en enfer. Mais pour tel autre individu, une petite mauvaise action similaire est ressentie dans cette vie même, sans que rien d'infime n'en paraisse, et encore moins une grande part.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

Quel genre de personne, ô moines, est conduite en enfer par une petite mauvaise action ? Ici, ô moines, tel individu n'a pas cultivé son corps, ni sa vertu, ni son esprit, ni sa sagesse ; il est limité, de petite envergure, et vit dans la souffrance même pour une chose insignifiante. Pour un tel individu, ô moines, même une petite mauvaise action le conduit en enfer.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

Quel genre de personne, ô moines, commet une petite mauvaise action dont le fruit est ressenti dans cette vie même, sans qu'un iota n'en paraisse, et encore moins une grande part ? Ici, ô moines, tel individu a cultivé son corps, sa vertu, son esprit et sa sagesse ; il n'est pas limité, il est d'une nature éminente et demeure dans l'incommensurable. Pour un tel individu, ô moines, une petite mauvaise action similaire est ressentie dans cette vie même, sans que rien d'infime n'en paraisse, et encore moins une grande part.

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺฒกหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ.

Ici, ô moines, tel individu est emprisonné même pour une demi-pièce, pour une pièce, ou pour cent pièces. Mais ici, ô moines, tel autre individu n'est pas emprisonné pour une demi-pièce, ni pour une pièce, ni même pour cent pièces.

‘‘กถํรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ทลิทฺโท โหติ อปฺปสฺสโก อปฺปโภโค. เอวรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ.

« Moines, quel genre de personne, pour une demi-pièce, finit en prison ? Pour une pièce, finit en prison ? Pour cent pièces, finit en prison ? Ici, moines, quelqu'un est pauvre, possède peu de biens et peu de ressources. Un tel homme, moines, pour une demi-pièce, finit en prison ; pour une pièce, finit en prison ; pour cent pièces, finit en prison. »

‘‘กถํรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. เอวรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ. ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ[Pg.253], ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

« Moines, quel genre de personne, pour une demi-pièce, ne finit pas en prison ? Pour une pièce, ne finit pas en prison ? Pour cent pièces, ne finit pas en prison ? Ici, moines, quelqu'un est riche, possède une grande fortune et de grandes ressources. Un tel homme, moines, pour une demi-pièce, ne finit pas en prison ; pour une pièce, ne finit pas en prison ; pour cent pièces, ne finit pas en prison. De la même manière, moines, une petite mauvaise action commise par une certaine personne la conduit en enfer. Mais ici, moines, une petite mauvaise action de même nature commise par une autre personne est ressentie dans cette vie même ; elle ne se manifeste pas même un peu [dans la vie suivante], encore moins de façon importante. »

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ, ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

« Moines, pour quel genre de personne une petite mauvaise action commise la conduit-elle en enfer ? Ici, moines, une personne n'a pas cultivé son corps, n'a pas cultivé sa vertu, n'a pas cultivé son esprit, n'a pas cultivé sa sagesse ; elle est limitée, de peu de mérite, et vit misérablement à cause d'un petit méfait. Pour un tel homme, moines, une petite mauvaise action de même nature le conduit en enfer. »

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

« Moines, pour quel genre de personne une petite mauvaise action de même nature est-elle ressentie dans cette vie même, ne se manifestant pas même un peu [plus tard], encore moins de façon importante ? Ici, moines, une personne a cultivé son corps, a cultivé sa vertu, a cultivé son esprit, a cultivé sa sagesse ; elle n'est pas limitée, elle est de grande envergure, et vit de manière illimitée. Pour un tel homme, moines, une petite mauvaise action de même nature est ressentie dans cette vie même ; elle ne se manifeste pas même un peu, encore moins de façon importante. »

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อปฺเปกจฺจํ อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ ปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ, อปฺเปกจฺจํ อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ นปฺปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ.

« Ici, moines, une personne a cultivé son corps, a cultivé sa vertu, a cultivé son esprit, a cultivé sa sagesse ; elle n'est pas limitée, elle est de grande envergure, et vit de manière illimitée. Pour un tel homme, moines, une petite mauvaise action de même nature est ressentie dans cette vie même ; elle ne se manifeste pas même un peu, encore moins de façon importante. Imaginez, moines, qu'un berger ou un tueur de moutons puisse tuer, lier, dépouiller ou traiter à sa guise quelqu'un qui a pris un mouton sans permission ; et qu'il ne puisse pas tuer, lier, dépouiller ou traiter à sa guise une autre personne qui a pris un mouton sans permission. »

‘‘กถํรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ ปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ทลิทฺโท โหติ อปฺปสฺสโก อปฺปโภโค. เอวรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ ปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ.

« Moines, quel genre de personne un berger ou un tueur de moutons peut-il tuer, lier, dépouiller ou traiter à sa guise pour avoir pris un mouton sans permission ? Ici, moines, quelqu'un est pauvre, possède peu de biens et peu de ressources. C'est envers une telle personne, moines, qu'un berger ou un tueur de moutons peut tuer, lier, dépouiller ou traiter à sa guise pour avoir pris un mouton sans permission. »

‘‘กถํรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ นปฺปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ[Pg.254]. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค ราชา วา ราชมหามตฺโต วา. เอวรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ นปฺปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ. อญฺญทตฺถุ ปญฺชลิโกว นํ ยาจติ – ‘เทหิ เม, มาริส, อุรพฺภํ วา อุรพฺภธนํ วา’ติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

« Moines, quel genre de personne un berger ou un tueur de moutons ne peut-il pas tuer, lier, dépouiller ou traiter à sa guise pour avoir pris un mouton sans permission ? Ici, moines, quelqu'un est riche, possède une grande fortune, de grandes ressources, qu'il soit un roi ou un ministre du roi. Envers une telle personne, moines, le berger ou le tueur de moutons ne peut pas tuer, lier, dépouiller ou traiter à sa guise pour avoir pris un mouton sans permission. Bien au contraire, c'est les mains jointes qu'il le supplie : "Seigneur, rendez-moi, je vous prie, mon mouton ou la valeur de mon mouton". De la même manière, moines, pour une certaine personne, une petite mauvaise action commise la conduit en enfer. Mais ici, moines, pour une autre personne, une petite mauvaise action de même nature est ressentie dans cette vie même ; elle ne se manifeste pas même un peu [dans la vie suivante], encore moins de façon importante. »

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

« Moines, pour quel genre de personne une petite mauvaise action commise la conduit-elle en enfer ? Ici, moines, une personne n'a pas cultivé son corps, n'a pas cultivé sa vertu, n'a pas cultivé son esprit, n'a pas cultivé sa sagesse ; elle est limitée, de peu de mérite, et vit misérablement à cause d'un petit méfait. Pour un tel homme, moines, une petite mauvaise action commise le conduit en enfer. »

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

« Moines, pour quel genre de personne une petite mauvaise action de même nature est-elle ressentie dans cette vie même, ne se manifestant pas même un peu, encore moins de façon importante ? Ici, moines, une personne a cultivé son corps, a cultivé sa vertu, a cultivé son esprit, a cultivé sa sagesse ; elle n'est pas limitée, elle est de grande envergure, et vit de manière illimitée. Pour un tel homme, moines, une petite mauvaise action de même nature est ressentie dans cette vie même ; elle ne se manifeste pas même un peu, encore moins de façon importante. »

‘‘โย, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถายํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตํ ปฏิสํเวเทตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ, โอกาโส น ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย. โย จ โข, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถา เวทนียํ อยํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส โหติ, โอกาโส ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’ติ. นวมํ.

« Moines, si quelqu'un disait : "Comme cet homme accomplit une action, c'est exactement ainsi qu'il en ressent la conséquence", alors, moines, la vie sainte ne serait pas possible, et l'occasion de mettre fin correctement à la souffrance ne se présenterait pas. Mais si quelqu'un disait : "Comme cet homme accomplit une action dont le fruit doit être ressenti, c'est ainsi qu'il en ressent la maturation", alors, moines, la vie sainte est possible, et l'occasion de mettre fin correctement à la souffrance se présente. » Neuvième discours.

๑๐. ปํสุโธวกสุตฺตํ

10. Le Discours du laveur de poussière

๑๐๒. ‘‘สนฺติ[Pg.255], ภิกฺขเว, ชาตรูปสฺส โอฬาริกา อุปกฺกิเลสา ปํสุวาลุกา สกฺขรกฐลา. ตเมนํ ปํสุโธวโก วา ปํสุโธวกนฺเตวาสี วา โทณิยํ อากิริตฺวา โธวติ สนฺโธวติ นิทฺโธวติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ ชาตรูปสฺส มชฺฌิมสหคตา อุปกฺกิเลสา สุขุมสกฺขรา ถูลวาลุกา. ตเมนํ ปํสุโธวโก วา ปํสุโธวกนฺเตวาสี วา โธวติ สนฺโธวติ นิทฺโธวติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ ชาตรูปสฺส สุขุมสหคตา อุปกฺกิเลสา สุขุมวาลุกา กาฬชลฺลิกา. ตเมนํ ปํสุโธวโก วา ปํสุโธวกนฺเตวาสี วา โธวติ สนฺโธวติ นิทฺโธวติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต อถาปรํ สุวณฺณสิกตาวสิสฺสนฺติ. ตเมนํ สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ชาตรูปํ มูสายํ ปกฺขิปิตฺวา ธมติ สนฺธมติ นิทฺธมติ. ตํ โหติ ชาตรูปํ ธนฺตํ สนฺธนฺตํ นิทฺธนฺตํ อนิทฺธนฺตกสาวํ, น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ, น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ, น จ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ ธมติ สนฺธมติ นิทฺธมติ. ตํ โหติ ชาตรูปํ ธนฺตํ สนฺธนฺตํ นิทฺธนฺตํ นิทฺธนฺตกสาวํ, มุทุ จ โหติ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิลนฺธนวิกติยา อากงฺขติ – ยทิ ปฏฺฏิกาย, ยทิ กุณฺฑลาย, ยทิ คีเวยฺยเก, ยทิ สุวณฺณมาลาย – ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

102. Il existe, ô moines, pour l'or des impuretés grossières : la poussière, le sable, le gravier et les débris de poterie. Un laveur de poussière ou son apprenti le verse dans une auge, le lave, le rince et le nettoie soigneusement. Une fois ces impuretés grossières éliminées et écartées, il reste pour l'or des impuretés de degré moyen : du gravier fin et du sable grossier. Le laveur de poussière ou son apprenti le lave, le rince et le nettoie soigneusement. Une fois celles-ci éliminées et écartées, il reste pour l'or des impuretés fines : du sable fin et de la suie noire. Le laveur de poussière ou son apprenti le lave, le rince et le nettoie soigneusement. Une fois celles-ci éliminées et écartées, il ne reste plus que du sable aurifère. Ensuite, un orfèvre ou son apprenti place cet or dans un creuset, le souffle, le souffle intensément et le souffle totalement. Bien qu'il soit soufflé et purifié, cet or n'a pas encore éliminé toutes ses scories ; il n'est ni souple, ni malléable, ni éclatant ; il est cassant et n'est pas prêt à être travaillé. Mais il arrive un moment, ô moines, où l'orfèvre ou son apprenti souffle cet or à nouveau, le souffle intensément et le souffle totalement. L'or ainsi purifié de ses scories devient souple, malléable et éclatant ; il n'est plus cassant et est parfaitement prêt au travail. Quel que soit l'ornement que l'on souhaite façonner — que ce soit une plaque d'or, une boucle d'oreille, un collier ou une guirlande d'or — il permet d'atteindre ce but.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สนฺติ อธิจิตฺตมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน โอฬาริกา อุปกฺกิเลสา กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ, ตเมนํ สเจตโส ภิกฺขุ ทพฺพชาติโก ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ อธิจิตฺตมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน มชฺฌิมสหคตา อุปกฺกิเลสา กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก, ตเมนํ สเจตโส ภิกฺขุ ทพฺพชาติโก ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ตสฺมึ [Pg.256] ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ อธิจิตฺตมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน สุขุมสหคตา อุปกฺกิเลสา ญาติวิตกฺโก ชนปทวิตกฺโก อนวญฺญตฺติปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก, ตเมนํ สเจตโส ภิกฺขุ ทพฺพชาติโก ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต อถาปรํ ธมฺมวิตกฺกาวสิสฺสติ. โส โหติ สมาธิ น เจว สนฺโต น จ ปณีโต นปฺปฏิปฺปสฺสทฺธลทฺโธ น เอโกทิภาวาธิคโต สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต โหติ. โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ ตํ จิตฺตํ อชฺฌตฺตํเยว สนฺติฏฺฐติ สนฺนิสีทติ เอโกทิ โหติ สมาธิยติ. โส โหติ สมาธิ สนฺโต ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ เอโกทิภาวาธิคโต น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญา สจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญา สจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

De la même manière, ô moines, pour le moine qui s'adonne à l'esprit supérieur (la méditation), il existe des impuretés grossières : l'inconduite physique, l'inconduite verbale et l'inconduite mentale. Le moine attentif et doué de sagesse les abandonne, les dissipe, les élimine et les conduit à leur disparition. Une fois celles-ci éliminées, il reste des impuretés de degré moyen : les pensées sensuelles, les pensées de malveillance et les pensées de cruauté. Le moine attentif et doué de sagesse les abandonne, les dissipe, les élimine et les conduit à leur disparition. Une fois celles-ci éliminées, il reste des impuretés fines : les pensées concernant les parents, les pensées concernant le pays et les pensées liées au désir de ne pas être méprisé. Le moine attentif et doué de sagesse les abandonne, les dissipe, les élimine et les conduit à leur disparition. Une fois celles-ci éliminées, il ne reste plus que des réflexions sur le Dhamma. Cette concentration n'est cependant pas encore paisible, ni sublime, ni obtenue par la tranquillisation complète des souillures, ni parvenue à l'unification parfaite ; elle est maintenue en réprimant les obstacles par un effort délibéré. Mais il vient un moment, ô moines, où cet esprit se stabilise intérieurement, se pose, s'unifie et se concentre. Cette concentration est alors paisible, sublime, obtenue par la tranquillisation complète, parvenue à l'unification parfaite, et n'est plus maintenue par une répression forcée. Vers quelque connaissance directe réalisable par soi-même qu'il oriente son esprit, il parvient à la capacité de la réaliser par lui-même, dès lors que les conditions préalables sont réunies.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก อสฺสํ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กเรยฺยํ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กเมยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมเสยฺยํ ปริมชฺเชยฺยํ; ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

S'il le désire : « Puisse-je exercer les divers pouvoirs supranormaux : d'un seul devenir plusieurs, de plusieurs redevenir un ; apparaître et disparaître ; passer sans obstacle à travers les murs, les remparts et les montagnes comme si c'était l'air ; plonger et émerger de la terre comme si c'était l'eau ; marcher sur l'eau sans s'enfoncer comme si c'était la terre ; voyager dans les airs les jambes croisées comme l'oiseau ailé ; toucher et caresser de la main la lune et le soleil si puissants et majestueux ; et étendre mon pouvoir corporel jusqu'au monde de Brahmā », il parvient à la capacité de le réaliser par lui-même, dès lors que les conditions préalables sont réunies.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

S'il le désire : « Puisse-je, avec l'oreille divine, pure et dépassant celle des hommes, entendre les deux sortes de sons, divins et humains, qu'ils soient lointains ou proches », il parvient à la capacité de le réaliser par lui-même, dès lors que les conditions préalables sont réunies.

‘‘โส [Pg.257] สเจ อากงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ สํขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

S'il le désire : « Puisse-je connaître l'esprit des autres êtres et des autres personnes en le pénétrant avec mon propre esprit : connaître l'esprit empreint de désir comme étant empreint de désir, l'esprit sans désir comme étant sans désir ; l'esprit empreint de haine comme étant empreint de haine, l'esprit sans haine comme étant sans haine ; l'esprit empreint d'illusion comme étant empreint d'illusion, l'esprit sans illusion comme étant sans illusion ; l'esprit contracté comme étant contracté, l'esprit distrait comme étant distrait ; l'esprit vaste comme étant vaste, l'esprit non vaste comme étant non vaste ; l'esprit surpassable comme étant surpassable, l'esprit insurpassable comme étant insurpassable ; l'esprit concentré comme étant concentré, l'esprit non concentré comme étant non concentré ; l'esprit libéré comme étant libéré, ou l'esprit non libéré comme étant non libéré », il parvient à la capacité de le réaliser par lui-même, dès lors que les conditions préalables sont réunies.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

« S'il le souhaite, il peut se remémorer ses multiples existences antérieures, à savoir : une naissance, deux naissances, trois naissances, quatre naissances, cinq naissances, dix naissances, vingt naissances, trente naissances, quarante naissances, cinquante naissances, cent naissances, mille naissances, cent mille naissances, plusieurs cycles de contraction du monde, plusieurs cycles d'expansion du monde, plusieurs cycles de contraction et d'expansion du monde : 'Dans tel lieu, j'avais tel nom, j'appartenais à tel clan, j'avais telle apparence, je me nourrissais de tels aliments, j'éprouvais tel bonheur ou telle souffrance, ma vie avait telle durée ; quittant cet état, je suis né dans tel autre lieu ; là aussi, j'avais tel nom, tel clan, telle apparence, tels aliments, j'éprouvais tel bonheur ou telle souffrance, ma vie avait telle durée ; quittant cet état, je suis né ici'. C’est ainsi qu’il se remémore ses multiples existences antérieures avec leurs caractéristiques et leurs détails. S’il y a une base adéquate, il parvient à la capacité d'en témoigner directement dans chaque cas. »

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยํ – อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา[Pg.258], เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนาติ, อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

« S'il le souhaite, avec l'œil divin, pur et surpassant la vision humaine, il peut voir les êtres trépasser et renaître, les voir inférieurs ou supérieurs, beaux ou laids, heureux ou malheureux, et comprendre comment les êtres s'en vont selon leurs actions : 'Hélas ! Ces êtres étaient dotés d'une mauvaise conduite du corps, de la parole et de l'esprit, calomniateurs des Nobles, professant des vues fausses et agissant sous l'influence de ces vues fausses ; à la dissolution du corps, après la mort, ils sont apparus dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans le monde inférieur, en enfer. Quant à ces autres êtres, dotés d'une bonne conduite du corps, de la parole et de l'esprit, ne calomniant pas les Nobles, professant des vues justes et agissant sous l'influence de ces vues justes ; à la dissolution du corps, après la mort, ils sont apparus dans une bonne destination, dans un monde céleste.' Ainsi, avec l'œil divin, pur et surpassant la vision humaine, il voit les êtres trépasser et renaître... il comprend comment les êtres s'en vont selon leurs actions. S’il y a une base adéquate, il parvient à la capacité d'en témoigner directement dans chaque cas. »

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน’’ติ. ทสมํ.

« S'il le souhaite, par la destruction des impuretés, il peut, dès cette vie même, réaliser par lui-même grâce à une connaissance supérieure, atteindre et demeurer dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés. S’il y a une base adéquate, il parvient à la capacité d'en témoigner directement dans chaque cas. » Dixième discours.

๑๑. นิมิตฺตสุตฺตํ

11. Discours sur les Signes

๑๐๓. ‘‘อธิจิตฺตมนุยุตฺเตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา ตีณิ นิมิตฺตานิ กาเลน กาลํ มนสิ กาตพฺพานิ – กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ สมาธินิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ โกสชฺชาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ ปคฺคหนิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ อุเปกฺขานิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ น สมฺมา สมาธิเยยฺย อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย.

103. « Moines, le moine qui s'adonne à l'esprit supérieur doit, de temps à autre, porter son attention sur trois signes : il doit porter son attention sur le signe de la concentration de temps à autre, sur le signe de l'effort de temps à autre, et sur le signe de l'équanimité de temps à autre. Moines, si le moine qui s'adonne à l'esprit supérieur portait exclusivement son attention sur le signe de la concentration, il est possible que son esprit tende à la paresse. Si le moine portait exclusivement son attention sur le signe de l'effort, il est possible que son esprit tende à l'agitation. Si le moine portait exclusivement son attention sur le signe de l'équanimité, il est possible que son esprit ne se concentre pas correctement pour la destruction des impuretés. Mais quand, moines, le moine qui s'adonne à l'esprit supérieur porte son attention de temps à autre sur le signe de la concentration, de temps à autre sur le signe de l'effort, et de temps à autre sur le signe de l'équanimité, son esprit devient alors souple, malléable et rayonnant ; il n'est plus fragile et il se concentre correctement pour la destruction des impuretés. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา อุกฺกํ พนฺเธยฺย, อุกฺกํ พนฺธิตฺวา อุกฺกามุขํ อาลิมฺเปยฺย, อุกฺกามุขํ อาลิมฺเปตฺวา สณฺฑาเสน [Pg.259] ชาตรูปํ คเหตฺวา อุกฺกามุเข ปกฺขิเปยฺย, อุกฺกามุเข ปกฺขิปิตฺวา กาเลน กาลํ อภิธมติ, กาเลน กาลํ อุทเกน ปริปฺโผเสติ, กาเลน กาลํ อชฺฌุเปกฺขติ. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อภิธเมยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ ฑเหยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อุทเกน ปริปฺโผเสยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ นิพฺพาเปยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อชฺฌุเปกฺเขยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ น สมฺมา ปริปากํ คจฺเฉยฺย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ กาเลน กาลํ อภิธมติ, กาเลน กาลํ อุทเกน ปริปฺโผเสติ, กาเลน กาลํ อชฺฌุเปกฺขติ, ตํ โหติ ชาตรูปํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิลนฺธนวิกติยา อากงฺขติ – ยทิ ปฏฺฏิกาย, ยทิ กุณฺฑลาย, ยทิ คีเวยฺยเก, ยทิ สุวณฺณมาลาย – ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

« C'est comme, moines, un orfèvre ou son apprenti qui préparerait un creuset. Après l'avoir préparé, il allumerait le feu à l'ouverture du creuset. Après l'avoir allumé, saisissant l'or avec des pinces, il le placerait dans le creuset. De temps à autre, il l'attise en soufflant ; de temps à autre, il l'asperge d'eau ; de temps à autre, il l'observe avec soin. Moines, si l'orfèvre ou son apprenti attisait cet or exclusivement en soufflant, il est possible que l'or soit brûlé. Si l'orfèvre ou son apprenti aspergeait cet or exclusivement d'eau, il est possible que l'or s'éteigne. Si l'orfèvre ou son apprenti observait cet or exclusivement avec soin, il est possible qu'il ne parvienne pas à une maturation parfaite. Mais quand l'orfèvre ou son apprenti, de temps à autre, attise cet or en soufflant, de temps à autre l'asperge d'eau, et de temps à autre l'observe avec soin, cet or devient alors souple, malléable et rayonnant ; il n'est plus cassant et se prête parfaitement à l'ouvrage. Quel que soit l'ornement qu'il souhaite façonner — qu'il s'agisse d'une plaque, de boucles d'oreilles, d'un collier ou d'une guirlande d'or — il en réalise parfaitement l'usage. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺเตน ภิกฺขุนา ตีณิ นิมิตฺตานิ กาเลน กาลํ มนสิ กาตพฺพานิ – กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ สมาธินิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ โกสชฺชาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ ปคฺคหนิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ อุเปกฺขานิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ น สมฺมา สมาธิเยยฺย อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

« De même, ô moines, un moine qui s'adonne au développement de l'esprit supérieur doit porter son attention de temps à autre sur trois signes : de temps à autre sur le signe de la concentration, de temps à autre sur le signe de l'effort, et de temps à autre sur le signe de l'équanimité. Si, ô moines, un moine qui s'adonne au développement de l'esprit supérieur portait son attention exclusivement sur le signe de la concentration, il est possible que son esprit tende vers la paresse. Si, ô moines, un moine qui s'adonne au développement de l'esprit supérieur portait son attention exclusivement sur le signe de l'effort, il est possible que son esprit tende vers l'agitation. Si, ô moines, un moine qui s'adonne au développement de l'esprit supérieur portait son attention exclusivement sur le signe de l'équanimité, il est possible que son esprit ne se concentre pas correctement pour la destruction des souillures. Mais quand, ô moines, un moine qui s'adonne au développement de l'esprit supérieur porte son attention de temps à autre sur le signe de la concentration, de temps à autre sur le signe de l'effort, et de temps à autre sur le signe de l'équanimité, cet esprit devient alors souple, malléable, lumineux et non fragile ; il se concentre alors correctement pour la destruction des souillures. Quel que soit le phénomène qui peut être réalisé par une connaissance directe, vers lequel il incline son esprit pour sa réalisation par une connaissance directe, il parvient à la capacité d'en témoigner là même où les conditions requises sont présentes. »

‘‘โส [Pg.260] สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ…เป… (ฉ อภิญฺญา วิตฺถาเรตพฺพา) อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน’’ติ. เอกาทสมํ.

« S'il le souhaite : "Puissé-je expérimenter les divers types de pouvoirs supranaturels... (les six connaissances directes)... puissé-je, par la destruction des souillures, réaliser moi-même ici-bas par une connaissance directe, y parvenir et y demeurer", il parvient à la capacité d'en témoigner là même où les conditions requises sont présentes. » Onzième discours.

โลณกปลฺลวคฺโค ปญฺจโม.

Fin du cinquième chapitre, le Loṇakapallavagga.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire de ce chapitre :

อจฺจายิกํ ปวิเวกํ, สรโท ปริสา ตโย;

อาชานียา โปตฺถโก จ, โลณํ โธวติ นิมิตฺตานีติ.

L'urgence, le retrait, les trois assemblées, les trois nobles coursiers, le vêtement de lin, le sel, le lavage et les signes.

ทุติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.

La deuxième cinquantaine de discours est achevée.

๓. ตติยปณฺณาสกํ

3. Troisième cinquantaine (Tatiyapaṇṇāsaka).

(๑๑) ๑. สมฺโพธวคฺโค

11. 1. Chapitre de l'Éveil (Sambodhavagga).

๑. ปุพฺเพวสมฺโพธสุตฺตํ

1. Discours sur l'avant-Éveil (Pubbevasambodhasutta).

๑๐๔. ‘‘ปุพฺเพว [Pg.261] เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข โลเก อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ยํ โข โลกํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ โลเก อสฺสาโท. ยํ โลโก อนิจฺโจ ทุกฺโข วิปริณามธมฺโม, อยํ โลเก อาทีนโว. โย โลเก ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ โลเก นิสฺสรณ’นฺติ. ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, เอวํ โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, เอวํ โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ปฐมํ.

104. « Avant mon éveil, ô moines, alors que je n'étais pas encore pleinement éveillé et n'étais qu'un Bodhisatta, cette pensée m'est venue : "Quels sont, dans le monde, l'attrait, le danger et l'issue ?" Puis, ô moines, cette pensée m'est encore venue : "La joie et le plaisir qui naissent en dépendance du monde constituent l'attrait du monde. Le fait que le monde est impermanent, sujet à la souffrance et au changement constitue le danger du monde. La discipline du désir-attachement et l'abandon du désir-attachement dans le monde constituent l'issue du monde." Tant que, ô moines, je n'avais pas connu par une connaissance directe, tels qu'ils sont réellement, l'attrait comme attrait, le danger comme danger et l'issue comme issue, je n'ai pas déclaré, ô moines, dans ce monde avec ses devas, ses Māras et ses Brahmās, parmi les êtres avec ses ascètes et ses brahmanes, ses rois et ses hommes, avoir pleinement réalisé l'insurpassable et parfait éveil. Mais quand, ô moines, j'ai connu par une connaissance directe, tels qu'ils sont réellement, l'attrait comme attrait, le danger comme danger et l'issue comme issue, alors, ô moines, j'ai déclaré avoir pleinement réalisé l'insurpassable et parfait éveil. La connaissance et la vision sont apparues en moi : "Ma libération est inébranlable, ceci est ma dernière naissance, il n'y a plus maintenant de devenir nouveau." » Premier discours.

๒. ปฐมอสฺสาทสุตฺตํ

2. Premier discours sur l'attrait (Paṭhamaassādasutta).

๑๐๕. ‘‘โลกสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ. โย โลเก อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ. ยาวตโก โลเก อสฺสาโท, ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. โลกสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ[Pg.262]. โย โลเก อาทีนโว ตทชฺฌคมํ. ยาวตโก โลเก อาทีนโว, ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. โลกสฺสาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ. ยํ โลเก นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ. ยาวตกํ โลเก นิสฺสรณํ, ปญฺญาย เม ตํ สุทิฏฺฐํ. ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ทุติยํ.

105. « Ô moines, je suis parti à la recherche de l'attrait du monde. J'ai découvert cet attrait qui existe dans le monde. Tout l'attrait qui existe dans le monde, je l'ai clairement vu par la sagesse. Ô moines, je suis parti à la recherche du danger du monde. J'ai découvert ce danger qui existe dans le monde. Tout le danger qui existe dans le monde, je l'ai clairement vu par la sagesse. Ô moines, je suis parti à la recherche de l'issue du monde. J'ai découvert cette issue qui existe dans le monde. Toute l'issue qui existe dans le monde, je l'ai clairement vue par la sagesse. Tant que, ô moines, je n'avais pas connu par une connaissance directe, tels qu'ils sont réellement, l'attrait du monde comme attrait, le danger comme danger et l'issue comme issue... (comme dans le discours précédent)... j'ai déclaré avoir pleinement réalisé l'insurpassable et parfait éveil. La connaissance et la vision sont apparues en moi : "Ma libération est inébranlable, ceci est ma dernière naissance, il n'y a plus maintenant de devenir nouveau." » Deuxième discours.

๓. ทุติยอสฺสาทสุตฺตํ

3. Deuxième discours sur l'attrait (Dutiyaassādasutta).

๑๐๖. ‘‘โน เจทํ, ภิกฺขเว, โลเก อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา โลเก สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ โลเก อสฺสาโท, ตสฺมา สตฺตา โลเก สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, โลเก อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา โลเก นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ โลเก อาทีนโว, ตสฺมา สตฺตา โลเก นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, โลเก นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา โลกมฺหา นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ โลเก นิสฺสรณํ, ตสฺมา สตฺตา โลกมฺหา นิสฺสรนฺติ. ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, สตฺตา โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสุํ, เนว ตาว, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรึสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สตฺตา โลกสฺส [Pg.263] อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสุํ, อถ, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรนฺตี’’ติ. ตติยํ.

106. « Moines, s'il n'y avait pas d'attrait dans le monde, les êtres ne s'y attacheraient pas passionnément. Mais parce qu'il y a un attrait dans le monde, les êtres s'y attachent passionnément. Moines, s'il n'y avait pas de danger dans le monde, les êtres n'en éprouveraient pas de lassitude. Mais parce qu'il y a un danger dans le monde, les êtres en éprouvent de la lassitude. Moines, s'il n'y avait pas de libération du monde, les êtres ne s'échapperaient pas du monde. Mais parce qu'il y a une libération du monde, les êtres s'échappent du monde. Tant que les êtres, moines, n'ont pas compris directement, conformément à la réalité, l'attrait comme attrait, le danger comme danger et la libération comme libération à l'égard du monde, ils ne demeurent pas, moines, évadés, détachés et libérés de ce monde avec ses devas, ses Māras et ses Brahmās, de cette génération avec ses ascètes et ses brahmanes, ses rois et ses hommes, avec un esprit libre de toute limite. Mais dès lors, moines, que les êtres ont compris directement, conformément à la réalité, l'attrait comme attrait, le danger comme danger et la libération comme libération à l'égard du monde, alors, moines, les êtres demeurent évadés, détachés et libérés de ce monde avec ses devas, ses Māras et ses Brahmās, de cette génération avec ses ascètes et ses brahmanes, ses rois et ses hommes, avec un esprit libre de toute limite. » Troisième sutta.

๔. สมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

4. Sutta sur les ascètes et les brahmanes.

๑๐๗. ‘‘เย เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ. เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ ปชานนฺติ, เต โข, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

107. « Quels que soient, moines, les ascètes ou les brahmanes qui ne comprennent pas, conformément à la réalité, l'attrait du monde comme attrait, son danger comme danger et sa libération comme libération, je ne les considère pas, moines, parmi les ascètes comme de vrais ascètes, ni parmi les brahmanes comme de vrais brahmanes ; et ces vénérables n'atteignent pas, par leur propre connaissance directe, dès cette vie même, le but de l'état d'ascète ou le but de l'état de brahmane, ne le réalisent pas et n'y demeurent pas. Mais quels que soient, moines, les ascètes ou les brahmanes qui comprennent, conformément à la réalité, l'attrait du monde comme attrait, son danger comme danger et sa libération comme libération, ceux-là, moines, je les considère parmi les ascètes comme de vrais ascètes, et parmi les brahmanes comme de vrais brahmanes ; et ces vénérables atteignent, par leur propre connaissance directe, dès cette vie même, le but de l'état d'ascète et le but de l'état de brahmane, le réalisent et y demeurent. » Quatrième sutta.

๕. รุณฺณสุตฺตํ

5. Sutta sur les pleurs.

๑๐๘. ‘‘รุณฺณมิทํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ยทิทํ คีตํ. อุมฺมตฺตกมิทํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ยทิทํ นจฺจํ. โกมารกมิทํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ยทิทํ อติเวลํ ทนฺตวิทํสกหสิตํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เสตุฆาโต คีเต, เสตุฆาโต นจฺเจ, อลํ โว ธมฺมปฺปโมทิตานํ สตํ สิตํ สิตมตฺตายา’’ติ. ปญฺจมํ.

108. « Moines, dans la discipline du Noble, le chant est considéré comme des pleurs. Dans la discipline du Noble, la danse est considérée comme de la folie. Dans la discipline du Noble, le rire excessif qui montre les dents est considéré comme un enfantillage. Par conséquent, moines, brisez la cause du chant, brisez la cause de la danse ; pour vous qui êtes joyeux dans le Dhamma, un simple sourire suffit. » Cinquième sutta.

๖. อติตฺติสุตฺตํ

6. Sutta sur l'insatiabilité.

๑๐๙. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺติ. กตเมสํ ติณฺณํ? โสปฺปสฺส, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺติ. สุราเมรยปานสฺส, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย [Pg.264] นตฺถิ ติตฺติ. เมถุนธมฺมสมาปตฺติยา, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺติ. อิเมสํ, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

109. « Moines, il n'y a pas de satiété dans la pratique de trois choses. Quelles sont ces trois choses ? Il n'y a pas de satiété, moines, dans le sommeil. Il n'y a pas de satiété, moines, dans la consommation de boissons alcoolisées et fermentées. Il n'y a pas de satiété, moines, dans l'union sexuelle. Dans la pratique de ces trois choses, moines, il n'y a pas de satiété. » Sixième sutta.

๗. อรกฺขิตสุตฺตํ

7. Sutta sur ce qui n'est pas protégé.

๑๑๐. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จิตฺเต, คหปติ, อรกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ. ตสฺส อรกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ. ตสฺส ปูติกายกมฺมนฺตสฺส ปูติวจีกมฺมนฺตสฺส ปูติมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

110. Alors, le maître de maison Anāthapiṇḍika se rendit auprès du Béni ; s'étant approché, il salua respectueusement le Béni et s'assit à ses côtés. Le Béni s'adressa alors au maître de maison Anāthapiṇḍika ainsi assis : « Maître de maison, quand l'esprit n'est pas protégé, l'action corporelle n'est pas non plus protégée, l'action verbale n'est pas non plus protégée, et l'action mentale n'est pas non plus protégée. Pour celui dont les actions corporelle, verbale et mentale ne sont pas protégées, son action corporelle est imprégnée par les souillures, son action verbale est imprégnée, son action mentale est imprégnée. Pour celui dont les actions corporelle, verbale et mentale sont imprégnées, son action corporelle devient corrompue, son action verbale devient corrompue, son action mentale devient corrompue. Pour celui dont les actions corporelle, verbale et mentale sont corrompues, la mort n'est pas heureuse, le trépas n'est pas bon. »

‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร ทุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, โคปานสิโยปิ อรกฺขิตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อรกฺขิตา โหติ; กูฏมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, โคปานสิโยปิ อวสฺสุตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อวสฺสุตา โหติ; กูฏมฺปิ ปูติกํ โหติ, โคปานสิโยปิ ปูติกา โหนฺติ, ภิตฺติปิ ปูติกา โหติ.

« C'est comme, maître de maison, une maison à pignon mal couverte : le faîte n'est pas protégé, les chevrons ne sont pas protégés, les murs ne sont pas protégés. Le faîte est imprégné par la pluie, les chevrons sont imprégnés, les murs sont imprégnés. Le faîte devient pourri, les chevrons deviennent pourris, les murs deviennent pourris. »

‘‘เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต อรกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ. ตสฺส อรกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ. ตสฺส ปูติกายกมฺมนฺตสฺส ปูติวจีกมฺมนฺตสฺส ปูติมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

« De la même manière, maître de maison, quand l'esprit n'est pas protégé, l'action corporelle n'est pas non plus protégée, l'action verbale n'est pas non plus protégée, et l'action mentale n'est pas non plus protégée. Pour celui dont les actions corporelle, verbale et mentale ne sont pas protégées, son action corporelle est imprégnée par les souillures, son action verbale est imprégnée, son action mentale est imprégnée. Pour celui dont les actions corporelle, verbale et mentale sont imprégnées, son action corporelle devient corrompue, son action verbale devient corrompue, son action mentale devient corrompue. Pour celui dont les actions corporelle, verbale et mentale sont corrompues, la mort n'est pas heureuse, le trépas n'est pas bon. »

‘‘จิตฺเต[Pg.265], คหปติ, รกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ. ตสฺส รกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อนวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ. ตสฺส อปูติกายกมฺมนฺตสฺส อปูติวจีกมฺมนฺตสฺส อปูติมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

« Gahapati, quand l'esprit est protégé, l'action corporelle est protégée, l'action verbale est protégée, et l'action mentale est protégée. Pour celui dont l'action corporelle, l'action verbale et l'action mentale sont protégées, l'action corporelle n'est pas imprégnée [par les souillures], l'action verbale n'est pas imprégnée, et l'action mentale n'est pas imprégnée. Pour celui dont l'action corporelle, l'action verbale et l'action mentale ne sont pas imprégnées, l'action corporelle ne se corrompt pas, l'action verbale ne se corrompt pas, et l'action mentale ne se corrompt pas. Pour celui dont l'action corporelle, l'action verbale et l'action mentale ne sont pas corrompues, la mort est heureuse et le trépas est heureux. »

‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร สุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, โคปานสิโยปิ รกฺขิตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ รกฺขิตา โหติ; กูฏมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, โคปานสิโยปิ อนวสฺสุตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อนวสฺสุตา โหติ; กูฏมฺปิ อปูติกํ โหติ, โคปานสิโยปิ อปูติกา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อปูติกา โหติ.

« C'est comme, Gahapati, si une maison à toit pointu est bien couverte : le faîte est protégé, les chevrons sont protégés et les murs sont protégés. Le faîte n'est pas imprégné [par la pluie], les chevrons ne sont pas imprégnés et les murs ne sont pas imprégnés. Le faîte ne pourrit pas, les chevrons ne pourrissent pas et les murs ne pourrissent pas. »

เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต รกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ. ตสฺส รกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อนวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ. ตสฺส อปูติกายกมฺมนฺตสฺส อปูติวจีกมฺมนฺตสฺส อปูติมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา’’ติ. สตฺตมํ.

« De la même manière, Gahapati, quand l'esprit est protégé, l'action corporelle est protégée, l'action verbale est protégée, et l'action mentale est protégée. Pour celui dont l'action corporelle, l'action verbale et l'action mentale sont protégées, l'action corporelle n'est pas imprégnée [par les souillures], l'action verbale n'est pas imprégnée, et l'action mentale n'est pas imprégnée. Pour celui dont l'action corporelle, l'action verbale et l'action mentale ne sont pas imprégnées, l'action corporelle ne se corrompt pas, l'action verbale ne se corrompt pas, et l'action mentale ne se corrompt pas. Pour celui dont l'action corporelle, l'action verbale et l'action mentale ne sont pas corrompues, la mort est heureuse et le trépas est heureux. » Septième discours.

๘. พฺยาปนฺนสุตฺตํ

8. Discours sur l'esprit corrompu

๑๑๑. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จิตฺเต, คหปติ, พฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส พฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนวจีกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา. เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร ทุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, โคปานสิโยปิ พฺยาปนฺนา โหนฺติ, ภิตฺติปิ พฺยาปนฺนา [Pg.266] โหติ; เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต พฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส พฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนวจีกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

111. Alors que le père de famille Anāthapiṇḍika était assis à l'écart, le Bienheureux lui dit ceci : « Gahapati, quand l'esprit est corrompu, l'action corporelle est corrompue, l'action verbale est corrompue, et l'action mentale est corrompue. Pour celui dont l'action corporelle, l'action verbale et l'action mentale sont corrompues, la mort n'est pas heureuse et le trépas n'est pas heureux. C'est comme, Gahapati, si une maison à toit pointu est mal couverte : le faîte est corrompu, les chevrons sont corrompus et les murs sont corrompus. De la même manière, Gahapati, quand l'esprit est corrompu, l'action corporelle est corrompue, l'action verbale est corrompue, et l'action mentale est corrompue. Pour celui dont l'action corporelle, l'action verbale et l'action mentale sont corrompues, la mort n'est pas heureuse et le trépas n'est pas heureux. »

‘‘จิตฺเต, คหปติ, อพฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส อพฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส อพฺยาปนฺนวจีกมฺมนฺตสฺส อพฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา. เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร สุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, โคปานสิโยปิ อพฺยาปนฺนา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อพฺยาปนฺนา โหติ; เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต อพฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส อพฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส…เป… อพฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Gahapati, quand l'esprit n'est pas corrompu, l'action corporelle n'est pas corrompue, l'action verbale n'est pas corrompue, et l'action mentale n'est pas corrompue. Pour celui dont l'action corporelle, l'action verbale et l'action mentale ne sont pas corrompues, la mort est heureuse et le trépas est heureux. C'est comme, Gahapati, si une maison à toit pointu est bien couverte : le faîte n'est pas corrompu, les chevrons ne sont pas corrompus et les murs ne sont pas corrompus. De la même manière, Gahapati, quand l'esprit n'est pas corrompu, l'action corporelle n'est pas corrompue, l'action verbale n'est pas corrompue, et l'action mentale n'est pas corrompue. Pour celui dont l'action corporelle... (etc.) ... et l'action mentale ne sont pas corrompues, la mort est heureuse et le trépas est heureux. » Huitième discours.

๙. ปฐมนิทานสุตฺตํ

9. Premier discours sur les causes

๑๑๒. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? โลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. ยํ, ภิกฺขเว, โลภปกตํ กมฺมํ โลภชํ โลภนิทานํ โลภสมุทยํ, ตํ กมฺมํ อกุสลํ ตํ กมฺมํ สาวชฺชํ ตํ กมฺมํ ทุกฺขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, โทสปกตํ กมฺมํ โทสชํ โทสนิทานํ โทสสมุทยํ, ตํ กมฺมํ อกุสลํ ตํ กมฺมํ สาวชฺชํ ตํ กมฺมํ ทุกฺขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, โมหปกตํ กมฺมํ โมหชํ โมหนิทานํ โมหสมุทยํ, ตํ กมฺมํ อกุสลํ ตํ กมฺมํ สาวชฺชํ ตํ กมฺมํ ทุกฺขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

112. « Moines, il y a ces trois causes pour l'origine des actions. Quelles sont ces trois ? L'avidité est une cause pour l'origine des actions, la haine est une cause pour l'origine des actions, et l'égarement est une cause pour l'origine des actions. Toute action, moines, accomplie par avidité, née de l'avidité, ayant l'avidité pour cause et l'avidité pour origine, cette action est malsaine, cette action est blâmable, cette action a pour fruit la souffrance ; cette action conduit à l'accumulation d'actions et ne conduit pas à la cessation des actions. Toute action, moines, accomplie par haine, née de la haine, ayant la haine pour cause et la haine pour origine, cette action est malsaine, cette action est blâmable, cette action a pour fruit la souffrance ; cette action conduit à l'accumulation d'actions et ne conduit pas à la cessation des actions. Toute action, moines, accomplie par égarement, née de l'égarement, ayant l'égarement pour cause et l'égarement pour origine, cette action est malsaine, cette action est blâmable, cette action a pour fruit la souffrance ; cette action conduit à l'accumulation d'actions et ne conduit pas à la cessation des actions. Voici, moines, les trois causes pour l'origine des actions. »

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. ยํ, ภิกฺขเว, อโลภปกตํ กมฺมํ อโลภชํ อโลภนิทานํ อโลภสมุทยํ, ตํ [Pg.267] กมฺมํ กุสลํ ตํ กมฺมํ อนวชฺชํ ตํ กมฺมํ สุขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, อโทสปกตํ กมฺมํ อโทสชํ อโทสนิทานํ อโทสสมุทยํ, ตํ กมฺมํ กุสลํ ตํ กมฺมํ อนวชฺชํ ตํ กมฺมํ สุขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, อโมหปกตํ กมฺมํ อโมหชํ อโมหนิทานํ อโมหสมุทยํ, ตํ กมฺมํ กุสลํ ตํ กมฺมํ อนวชฺชํ ตํ กมฺมํ สุขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ. นวมํ.

« Moines, il y a ces trois causes pour l'apparition des actions [conduisant à la fin du cycle]. Quelles sont ces trois ? L'absence de convoitise est une cause pour l'apparition des actions, l'absence de haine est une cause pour l'apparition des actions, l'absence d'égarement est une cause pour l'apparition des actions. Moines, l'action accomplie par l'absence de convoitise, née de l'absence de convoitise, ayant pour origine l'absence de convoitise, ayant pour source l'absence de convoitise, cette action est salutaire, cette action est irréprochable, cette action a pour fruit le bonheur, cette action conduit à la cessation des actions, cette action ne conduit pas à l'apparition des actions [du cycle de la souffrance]. Moines, l'action accomplie par l'absence de haine, née de l'absence de haine, ayant pour origine l'absence de haine, ayant pour source l'absence de haine, cette action est salutaire, cette action est irréprochable, cette action a pour fruit le bonheur, cette action conduit à la cessation des actions, cette action ne conduit pas à l'apparition des actions. Moines, l'action accomplie par l'absence d'égarement, née de l'absence d'égarement, ayant pour origine l'absence d'égarement, ayant pour source l'absence d'égarement, cette action est salutaire, cette action est irréprochable, cette action a pour fruit le bonheur, cette action conduit à la cessation des actions, cette action ne conduit pas à l'apparition des actions. Telles sont, moines, les trois causes pour l'apparition des actions. » Neuvième discours.

๑๐. ทุติยนิทานสุตฺตํ

10. Deuxième discours sur les causes.

๑๑๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อตีเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ; อนาคเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ; ปจฺจุปฺปนฺเน, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ? อตีเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ. ตสฺส อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต ฉนฺโท ชายติ. ฉนฺทชาโต เตหิ ธมฺเมหิ สํยุตฺโต โหติ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, สํโยชนํ วทามิ โย เจตโส สาราโค. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ.

113. « Moines, il y a ces trois causes pour l'apparition des actions [du cycle de la souffrance]. Quelles sont ces trois ? En se basant sur des choses du passé qui sont le fondement du désir et de la convoitise, moines, le désir naît ; en se basant sur des choses du futur... le désir naît ; en se basant sur des choses du présent... le désir naît. Et comment, moines, le désir naît-il en se basant sur des choses du passé qui sont le fondement du désir et de la convoitise ? Moines, en se basant sur des choses du passé qui sont le fondement du désir et de la convoitise, on y pense de manière répétée, on y réfléchit sans cesse avec l'esprit. Pour celui qui y pense et y réfléchit ainsi, le désir naît. Celui en qui le désir est né est enchaîné à ces choses. Cet attachement intense de l'esprit, moines, je l'appelle un lien. C'est ainsi, moines, que le désir naît en se basant sur des choses du passé qui sont le fondement du désir et de la convoitise.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ? อนาคเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ. ตสฺส อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต ฉนฺโท ชายติ. ฉนฺทชาโต เตหิ ธมฺเมหิ สํยุตฺโต โหติ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, สํโยชนํ วทามิ โย เจตโส สาราโค. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ.

Et comment, moines, le désir naît-il en se basant sur des choses du futur qui sont le fondement du désir et de la convoitise ? Moines, en se basant sur des choses du futur qui sont le fondement du désir et de la convoitise, on y pense de manière répétée, on y réfléchit sans cesse avec l'esprit. Pour celui qui y pense et y réfléchit ainsi, le désir naît. Celui en qui le désir est né est enchaîné à ces choses. Cet attachement intense de l'esprit, moines, je l'appelle un lien. C'est ainsi, moines, que le désir naît en se basant sur des choses du futur qui sont le fondement du désir et de la convoitise.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ? ปจฺจุปฺปนฺเน, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺเกติ [Pg.268] อนุวิจาเรติ. ตสฺส ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต ฉนฺโท ชายติ. ฉนฺทชาโต เตหิ ธมฺเมหิ สํยุตฺโต โหติ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, สํโยชนํ วทามิ โย เจตโส สาราโค. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

Et comment, moines, le désir naît-il en se basant sur des choses du présent qui sont le fondement du désir et de la convoitise ? Moines, en se basant sur des choses du présent qui sont le fondement du désir et de la convoitise, on y pense de manière répétée, on y réfléchit sans cesse avec l'esprit. Pour celui qui y pense et y réfléchit ainsi, le désir naît. Celui en qui le désir est né est enchaîné à ces choses. Cet attachement intense de l'esprit, moines, je l'appelle un lien. C'est ainsi, moines, que le désir naît en se basant sur des choses du présent qui sont le fondement du désir et de la convoitise. Telles sont, moines, les trois causes pour l'apparition des actions. »

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อตีเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ; อนาคเต ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ; ปจฺจุปฺปนฺเน, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ? อตีตานํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิยานํ ธมฺมานํ อายตึ วิปากํ ปชานาติ. อายตึ วิปากํ วิทิตฺวา ตทภินิวตฺเตติ. ตทภินิวตฺเตตฺวา เจตสา อภินิวิชฺฌิตฺวา ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ.

« Moines, il y a ces trois causes pour l'apparition des actions [conduisant à la fin du cycle]. Quelles sont ces trois ? En se basant sur des choses du passé qui sont le fondement du désir et de la convoitise, moines, le désir ne naît pas ; en se basant sur des choses du futur... le désir ne naît pas ; en se basant sur des choses du présent... le désir ne naît pas. Et comment, moines, le désir ne naît-il pas en se basant sur des choses du passé qui sont le fondement du désir et de la convoitise ? Moines, on connaît le résultat futur des choses passées qui sont le fondement du désir et de la convoitise. Ayant connu le résultat futur, on rejette ce résultat. L'ayant rejeté, on le discerne avec l'esprit et on le voit en le transperçant avec la sagesse. C'est ainsi, moines, que le désir ne naît pas en se basant sur des choses du passé qui sont le fondement du désir et de la convoitise.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ? อนาคตานํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิยานํ ธมฺมานํ อายตึ วิปากํ ปชานาติ. อายตึ วิปากํ วิทิตฺวา ตทภินิวตฺเตติ. ตทภินิวตฺเตตฺวา เจตสา อภินิวิชฺฌิตฺวา ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ.

Et comment, moines, le désir ne naît-il pas en se basant sur des choses du futur qui sont le fondement du désir et de la convoitise ? Moines, on connaît le résultat futur des choses du futur qui sont le fondement du désir et de la convoitise. Ayant connu le résultat futur, on rejette ce résultat. L'ayant rejeté, on le discerne avec l'esprit et on le voit en le transperçant avec la sagesse. C'est ainsi, moines, que le désir ne naît pas en se basant sur des choses du futur qui sont le fondement du désir et de la convoitise.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ? ปจฺจุปฺปนฺนานํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิยานํ ธมฺมานํ อายตึ วิปากํ ปชานาติ, อายตึ วิปากํ วิทิตฺวา ตทภินิวตฺเตติ, ตทภินิวตฺเตตฺวา เจตสา อภินิวิชฺฌิตฺวา ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ. ทสมํ.

Et comment, moines, le désir ne naît-il pas en se basant sur des choses du présent qui sont le fondement du désir et de la convoitise ? Moines, on connaît le résultat futur des choses du présent qui sont le fondement du désir et de la convoitise. Ayant connu le résultat futur, on rejette ce résultat. L'ayant rejeté, on le discerne avec l'esprit et on le voit en le transperçant avec la sagesse. C'est ainsi, moines, que le désir ne naît pas en se basant sur des choses du présent qui sont le fondement du désir et de la convoitise. Telles sont, moines, les trois causes pour l'apparition des actions. » Dixième discours.

สมฺโพธวคฺโค ปฐโม.

Le premier chapitre, le chapitre sur l'Éveil (Sambodhavagga), est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Le résumé en vers :

ปุพฺเพว [Pg.269] ทุเว อสฺสาทา, สมโณ รุณฺณปญฺจมํ;

อติตฺติ ทฺเว จ วุตฺตานิ, นิทานานิ อปเร ทุเวติ.

Avant (Pubbe), deux sur les délices (assādā), le religieux (samaṇo), les larmes en cinquième (ruṇṇa), l'insatisfaction (atitti), deux dits [à Anāthapiṇḍika], et deux autres sur les causes (nidānāni).

(๑๒) ๒. อาปายิกวคฺโค

(12) 2. Chapitre sur l'enfer (ou Chapitre sur les états de privation).

๑. อาปายิกสุตฺตํ

1. Discours sur l'enfer.

๑๑๔. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหาย. กตเม ตโย? โย จ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ, โย จ สุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตํ อมูลเกน อพฺรหฺมจริเยน อนุทฺธํเสติ, โย จายํ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’ติ, โส ตาย กาเมสุ ปาตพฺยตํ อาปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหายา’’ติ. ปฐมํ.

114. « Moines, sans avoir abandonné ces trois choses, on est voué aux états de privation, voué à l'enfer. Quelles sont ces trois ? Celui qui ne pratique pas la vie sainte tout en prétendant la pratiquer ; celui qui accuse faussement de conduite impure quelqu'un qui mène une vie sainte pure ; et celui qui a cette parole et cette vue : "Il n'y a pas de mal dans les plaisirs sensuels", et qui, par cette vue, s'adonne à la jouissance des plaisirs sensuels. Moines, sans avoir abandonné ces trois choses, on est voué aux états de privation, voué à l'enfer. » Premier discours.

๒. ทุลฺลภสุตฺตํ

2. Dullabhasutta — Le discours sur ce qui est rare

๑๑๕. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว, ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ติณฺณํ? ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, กตญฺญู กตเวที ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

115. « Moines, la manifestation de trois types de personnes est rare dans le monde. Quelles sont ces trois personnes ? L’apparition d’un Tathāgata, Arahant, parfaitement et dûment éveillé, est rare dans le monde ; une personne qui enseigne le Dhamma et le Vinaya proclamés par le Tathāgata est rare dans le monde ; et une personne reconnaissante et gratifiante est rare dans le monde. Voilà, moines, les trois types de personnes dont la manifestation est rare dans le monde. » C'est le deuxième discours.

๓. อปฺปเมยฺยสุตฺตํ

3. Appameyyasutta — Le discours sur l'incommensurable

๑๑๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? สุปฺปเมยฺโย, ทุปฺปเมยฺโย, อปฺปเมยฺโย. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย.

116. « Moines, il existe ces trois types de personnes que l’on trouve dans le monde. Quelles sont ces trois ? La personne facile à évaluer, la personne difficile à évaluer et la personne incommensurable. Et quelle est, moines, la personne facile à évaluer ? Ici, moines, une certaine personne est agitée, vaine, frivole, bavarde, aux propos confus, distraite, dénuée de discernement, non concentrée, l'esprit errant et aux facultés sensorielles non contenues. Voilà, moines, ce qu'on appelle une personne facile à évaluer.

‘‘กตโม [Pg.270] จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อนุทฺธโต โหติ อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย.

Et quelle est, moines, la personne difficile à évaluer ? Ici, moines, une certaine personne n’est pas agitée, ni vaine, ni frivole, ni bavarde, n'a pas de propos confus ; elle possède une attention établie, elle est douée de discernement, concentrée, avec un esprit unifié et les facultés sensorielles maîtrisées. Voilà, moines, ce qu'on appelle une personne difficile à évaluer.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

Et quelle est, moines, la personne incommensurable ? Ici, moines, un moine est un Arahant dont les souillures sont détruites. Voilà, moines, ce qu'on appelle une personne incommensurable. Voici, moines, les trois types de personnes que l'on trouve dans le monde. » C'est le troisième discours.

๔. อาเนญฺชสุตฺตํ

4. Āneñjasutta — Le discours sur l'imperturbable

๑๑๗. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ ตํ นิกาเมติ เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ, ตตฺร ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อากาสานญฺจายตนูปคานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ วีสติ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา.

117. « Moines, il existe ces trois types de personnes que l’on trouve dans le monde. Quelles sont ces trois ? Ici, moines, une certaine personne, en transcendant complètement les perceptions de la forme, par la disparition des perceptions de résistance sensorielle, et en ne portant pas attention aux perceptions de la diversité, pensant : “L'espace est infini”, entre et demeure dans la sphère de l'espace infini. Elle y trouve du goût, le désire et y trouve sa satisfaction. Établie en cet état, y étant résolue, y demeurant fréquemment, n'en déclinant pas, elle renaît au moment de la mort parmi les devas ayant atteint la sphère de l'espace infini. Moines, l'espérance de vie des devas de la sphère de l'espace infini est de vingt mille kalpas. L'homme ordinaire, y ayant résidé toute la durée de sa vie, après avoir épuisé toute la durée de vie de ces devas, s'en va même en enfer, s'en va même dans le monde animal, s'en va même dans le royaume des esprits avides. Quant au disciple du Bienheureux, y ayant résidé toute la durée de sa vie, après avoir épuisé toute la durée de vie de ces devas, il atteint le parinibbāna dans cet état d'existence même. Voilà, moines, la distinction, la différence, la disparité entre le noble disciple instruit et l’homme ordinaire non instruit, en ce qui concerne la destination et la renaissance.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ ตํ นิกาเมติ เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ, ตตฺร ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน วิญฺญาณญฺจายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. วิญฺญาณญฺจายตนูปคานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ จตฺตารีสํ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ [Pg.271] ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา.

De plus, moines, une certaine personne, transcendant complètement la sphère de l'espace infini, pensant : “La conscience est infinie”, entre et demeure dans la sphère de la conscience infinie. Elle y trouve du goût, le désire et y trouve sa satisfaction. Établie en cet état, y étant résolue, y demeurant fréquemment, n'en déclinant pas, elle renaît au moment de la mort parmi les devas ayant atteint la sphère de la conscience infinie. Moines, l'espérance de vie des devas de la sphère de la conscience infinie est de quarante mille kalpas. L'homme ordinaire, y ayant résidé toute la durée de sa vie, après avoir épuisé toute la durée de vie de ces devas, s'en va même en enfer, s'en va même dans le monde animal, s'en va même dans le royaume des esprits avides. Quant au disciple du Bienheureux, y ayant résidé toute la durée de sa vie, après avoir épuisé toute la durée de vie de ces devas, il atteint le parinibbāna dans cet état d'existence même. Voilà, moines, la distinction, la différence, la disparité entre le noble disciple instruit et l’homme ordinaire non instruit, en ce qui concerne la destination et la renaissance.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ ตํ นิกาเมติ เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ, ตตฺร ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน อากิญฺจญฺญายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อากิญฺจญฺญายตนูปคานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ สฏฺฐิ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ. จตุตฺถํ.

De plus, moines, une certaine personne, transcendant complètement la sphère de la conscience infinie, pensant : “Il n'y a rien”, entre et demeure dans la sphère du néant. Elle y trouve du goût, le désire et y trouve sa satisfaction. Établie en cet état, y étant résolue, y demeurant fréquemment, n'en déclinant pas, elle renaît au moment de la mort parmi les devas ayant atteint la sphère du néant. Moines, l'espérance de vie des devas de la sphère du néant est de soixante mille kalpas. L'homme ordinaire, y ayant résidé toute la durée de sa vie, après avoir épuisé toute la durée de vie de ces devas, s'en va même en enfer, s'en va même dans le monde animal, s'en va même dans le royaume des esprits avides. Quant au disciple du Bienheureux, y ayant résidé toute la durée de sa vie, après avoir épuisé toute la durée de vie de ces devas, il atteint le parinibbāna dans cet état d'existence même. Voilà, moines, la distinction, la différence, la disparité entre le noble disciple instruit et l’homme ordinaire non instruit, en ce qui concerne la destination et la renaissance. Voici, moines, les trois types de personnes que l’on trouve dans le monde. » C'est le quatrième discours.

๕. วิปตฺติสมฺปทาสุตฺตํ

5. Vipattisampadāsutta — Le discours sur les échecs et les accomplissements

๑๑๘. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? สีลวิปตฺติ, จิตฺตวิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ.

118. « Moines, il y a ces trois échecs. Quels sont ces trois ? L'échec de la moralité, l'échec de l'esprit et l'échec de la vue. Et qu'est-ce que l'échec de la moralité ? Ici, moines, une certaine personne détruit la vie, prend ce qui n'est pas donné, pratique l'inconduite sexuelle, tient des propos mensongers, des propos calomnieux, des propos rudes et des propos futiles. Voilà ce qu'on appelle l'échec de la moralité.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อภิชฺฌาลุ โหติ พฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ.

Et qu'est-ce que l'échec de l'esprit ? Ici, moines, une certaine personne est cupide et a l'esprit malveillant. Voilà ce qu'on appelle l'échec de l'esprit. »

‘‘กตมา [Pg.272] จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ, กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สีลวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; จิตฺตวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; ทิฏฺฐิวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิปตฺติโยติ.

« Et qu’est-ce, moines, que la défaillance de la vue ? Ici, moines, une certaine personne a une vue fausse, une vision déformée : “Il n’y a rien de donné, rien d’offert, rien de sacrifié ; il n’y a ni fruit ni résultat des actions bonnes ou mauvaises ; il n’y a pas ce monde-ci, il n’y a pas d’autre monde ; il n’y a ni mère, ni père ; il n’y a pas d’êtres à naissance spontanée ; il n’y a pas dans le monde de religieux ou de brahmanes qui, étant parvenus à la droiture et pratiquant correctement, déclarent ce monde et l’autre monde après les avoir connus par eux-mêmes au moyen d’une connaissance directe.” C’est ce qu’on appelle, moines, la défaillance de la vue. En raison de la défaillance de la moralité, moines, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, un état de souffrance, en enfer. En raison de la défaillance de l’esprit, moines, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, un état de souffrance, en enfer. En raison de la défaillance de la vue, moines, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, un état de souffrance, en enfer. Telles sont, moines, les trois défaillances. »

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? สีลสมฺปทา, จิตฺตสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา.

« Moines, il y a ces trois accomplissements. Quels sont les trois ? L’accomplissement de la moralité, l’accomplissement de l’esprit et l’accomplissement de la vue. Et qu’est-ce, moines, que l’accomplissement de la moralité ? Ici, moines, une certaine personne s’abstient de détruire la vie, s’abstient de prendre ce qui n’est pas donné, s’abstient de l’inconduite sexuelle, s’abstient de mentir, s’abstient de paroles calomnieuses, s’abstient de paroles dures, s’abstient de paroles futiles. C’est ce qu’on appelle, moines, l’accomplissement de la moralité. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ อพฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา.

« Et qu’est-ce, moines, que l’accomplissement de l’esprit ? Ici, moines, une certaine personne est exempte de convoitise et n’a pas de pensées malveillantes. C’est ce qu’on appelle, moines, l’accomplissement de l’esprit. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา. สีลสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ; จิตฺตสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ[Pg.273]; ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. ปญฺจมํ.

« Et qu’est-ce, moines, que l’accomplissement de la vue ? Ici, moines, une certaine personne a une vue juste, une vision non déformée : “Il y a ce qui est donné, il y a ce qui est offert, il y a ce qui est sacrifié ; il y a le fruit et le résultat des actions bonnes ou mauvaises ; il y a ce monde-ci, il y a l’autre monde ; il y a une mère, il y a un père ; il y a des êtres à naissance spontanée ; il y a dans le monde des religieux ou des brahmanes qui, étant parvenus à la droiture et pratiquant correctement, déclarent ce monde et l’autre monde après les avoir connus par eux-mêmes au moyen d’une connaissance directe.” C’est ce qu’on appelle, moines, l’accomplissement de la vue. En raison de l’accomplissement de la moralité, moines, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste. En raison de l’accomplissement de l’esprit, moines, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste. En raison de l’accomplissement de la vue, moines, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste. Tels sont, moines, les trois accomplissements. » (Cinquième discours).

๖. อปณฺณกสุตฺตํ

6. Discours sur le dé certain (Apaṇṇakasutta)

๑๑๙. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? สีลวิปตฺติ, จิตฺตวิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ.

119. « Moines, il y a ces trois défaillances. Quelles sont les trois ? La défaillance de la moralité, la défaillance de l’esprit et la défaillance de la vue. Et qu’est-ce, moines, que la défaillance de la moralité ? Ici, moines, une certaine personne détruit la vie... [pe] ... et tient des paroles futiles. C’est ce qu’on appelle, moines, la défaillance de la moralité. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อภิชฺฌาลุ โหติ พฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ.

« Et qu’est-ce, moines, que la défaillance de l’esprit ? Ici, moines, une certaine personne est convoiteuse et a des pensées malveillantes. C’est ce qu’on appelle, moines, la défaillance de l’esprit. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สีลวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว…เป… ทิฏฺฐิวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อปณฺณโก มณิ อุทฺธํ ขิตฺโต เยน เยเนว ปติฏฺฐาติ สุปฺปติฏฺฐิตํเยว ปติฏฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติเหตุ วา สตฺตา…เป… อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิปตฺติโยติ.

« Et qu’est-ce, moines, que la défaillance de la vue ? Ici, moines, une certaine personne a une vue fausse, une vision déformée : “Il n’y a rien de donné, rien d’offert... [pe] ... qui déclarent ce monde et l’autre monde après les avoir connus par eux-mêmes au moyen d’une connaissance directe.” C’est ce qu’on appelle, moines, la défaillance de la vue. En raison de la défaillance de la moralité, moines... [pe] ... en raison de la défaillance de la vue, moines, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, un état de souffrance, en enfer. Tout comme, moines, un dé à six faces que l’on jette en l’air retombe toujours fermement sur l’une de ses faces, quel que soit l’endroit où il tombe ; de la même manière, moines, en raison de la défaillance de la moralité... [pe] ... les êtres renaissent [en enfer]. Telles sont, moines, les trois défaillances. »

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? สีลสมฺปทา, จิตฺตสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา.

« Moines, il y a ces trois accomplissements. Quels sont les trois ? L’accomplissement de la moralité, l’accomplissement de l’esprit et l’accomplissement de la vue. Et qu’est-ce, moines, que l’accomplissement de la moralité ? Ici, moines, une certaine personne s’abstient de détruire la vie... [pe] ... C’est ce qu’on appelle, moines, l’accomplissement de la moralité. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ อพฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา.

« Et qu’est-ce, moines, que l’accomplissement de l’esprit ? Ici, moines, une certaine personne est exempte de convoitise et n’a pas de pensées malveillantes. C’est ce qu’on appelle, moines, l’accomplissement de l’esprit. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา. สีลสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. จิตฺตสมฺปทาเหตุ วา…เป… ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ [Pg.274] วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อปณฺณโก มณิ อุทฺธํ ขิตฺโต เยน เยเนว ปติฏฺฐาติ สุปฺปติฏฺฐิตํเยว ปติฏฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ, จิตฺตสมฺปทาเหตุ วา สตฺตา…เป… ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« Et qu’est-ce, moines, que l’accomplissement de la vue ? Ici, moines, une certaine personne a une vue juste, une vision non déformée : “Il y a ce qui est donné, il y a ce qui est offert... [pe] ... qui déclarent ce monde et l’autre monde après les avoir connus par eux-mêmes au moyen d’une connaissance directe.” C’est ce qu’on appelle, moines, l’accomplissement de la vue. En raison de l’accomplissement de la moralité, moines, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste. En raison de l’accomplissement de l’esprit... [pe] ... en raison de l’accomplissement de la vue, moines, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste. Tout comme, moines, un dé à six faces que l’on jette en l’air retombe toujours fermement sur l’une de ses faces, quel que soit l’endroit où il tombe ; de la même manière, moines, en raison de l’accomplissement de la moralité, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste ; en raison de l’accomplissement de l’esprit... [pe] ... en raison de l’accomplissement de la vue, les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste. Tels sont, moines, les trois accomplissements. » (Sixième discours).

๗. กมฺมนฺตสุตฺตํ

7. Discours sur les actions (Kammantasutta)

๑๒๐. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? กมฺมนฺตวิปตฺติ, อาชีววิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. กตมา จ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตวิปตฺติ.

120. « Moines, il y a ces trois défaillances. Quelles sont les trois ? La défaillance dans l'action, la défaillance dans les moyens d'existence et la défaillance dans la vue. Et quelle est, moines, la défaillance dans l'action ? Ici, moines, une certaine personne tue des êtres vivants... et ainsi de suite... tient des propos futiles. C'est ce qu'on appelle, moines, la défaillance dans l'action. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อาชีววิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาอาชีโว โหติ, มิจฺฉาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาชีววิปตฺติ.

« Et quelle est, moines, la défaillance dans les moyens d'existence ? Ici, moines, une certaine personne a des moyens d'existence faux ; elle gagne sa vie par des moyens d'existence faux. C'est ce qu'on appelle, moines, la défaillance dans les moyens d'existence. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิปตฺติโยติ.

« Et quelle est, moines, la défaillance dans la vue ? Ici, moines, une certaine personne a une vue fausse, une vision déformée : “Il n'y a pas de fruit au don, il n'y a pas de fruit à l'offrande... et ainsi de suite... il n'y a pas dans le monde de samanas ni de brahmanes qui, ayant eux-mêmes connu par une connaissance directe et réalisé ce monde-ci et l'autre monde, les proclament.” C'est ce qu'on appelle, moines, la défaillance dans la vue. Telles sont, moines, les trois défaillances. »

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? กมฺมนฺตสมฺปทา, อาชีวสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตสมฺปทา.

« Moines, il y a ces trois accomplissements. Quels sont les trois ? L'accomplissement dans l'action, l'accomplissement dans les moyens d'existence et l'accomplissement dans la vue. Et quel est, moines, l'accomplissement dans l'action ? Ici, moines, une certaine personne s'abstient de tuer des êtres vivants... et ainsi de suite... s'abstient de tenir des propos futiles. C'est ce qu'on appelle, moines, l'accomplissement dans l'action. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อาชีวสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาชีวสมฺปทา.

« Et quel est, moines, l'accomplissement dans les moyens d'existence ? Ici, moines, une certaine personne a des moyens d'existence justes ; elle gagne sa vie par des moyens d'existence justes. C'est ce qu'on appelle, moines, l'accomplissement dans les moyens d'existence. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ [Pg.275] โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. สตฺตมํ.

« Et quel est, moines, l'accomplissement dans la vue ? Ici, moines, une certaine personne a une vue juste, une vision non déformée : “Il y a un fruit au don, il y a un fruit à l'offrande... et ainsi de suite... il y a dans le monde des samanas et des brahmanes qui, ayant eux-mêmes connu par une connaissance directe et réalisé ce monde-ci et l'autre monde, les proclament.” C'est ce qu'on appelle, moines, l'accomplissement dans la vue. Telles sont, moines, les trois accomplissements. » Septième Sutta.

๘. ปฐมโสเจยฺยสุตฺตํ

8. Premier Sutta sur la Pureté (Paṭhamasoceyya).

๑๒๑. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โสเจยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ.

121. « Moines, il y a ces trois puretés. Quelles sont les trois ? La pureté du corps, la pureté de la parole et la pureté de l'esprit. Et quelle est, moines, la pureté du corps ? Ici, moines, une certaine personne s'abstient de tuer des êtres vivants, s'abstient de prendre ce qui n'est pas donné, s'abstient de l'inconduite sexuelle. C'est ce qu'on appelle, moines, la pureté du corps. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ.

« Et quelle est, moines, la pureté de la parole ? Ici, moines, une certaine personne s'abstient de mentir, s'abstient de tenir des propos calomnieux, s'abstient de tenir des propos rudes et s'abstient de tenir des propos futiles. C'est ce qu'on appelle, moines, la pureté de la parole. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โสเจยฺยานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Et quelle est, moines, la pureté de l'esprit ? Ici, moines, une certaine personne n'est pas cupide, possède un esprit exempt de malveillance et une vue juste. C'est ce qu'on appelle, moines, la pureté de l'esprit. Telles sont, moines, les trois puretés. » Huitième Sutta.

๙. ทุติยโสเจยฺยสุตฺตํ

9. Second Sutta sur la Pureté (Dutiyasoceyya).

๑๒๒. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โสเจยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ.

122. « Moines, il y a ces trois puretés. Quelles sont les trois ? La pureté du corps, la pureté de la parole et la pureté de l'esprit. Et quelle est, moines, la pureté du corps ? Ici, moines, un moine s'abstient de tuer des êtres vivants, s'abstient de prendre ce qui n'est pas donné et s'abstient de toute activité non chaste. C'est ce qu'on appelle, moines, la pureté du corps. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ.

« Et quelle est, moines, la pureté de la parole ? Ici, moines, un moine s'abstient de mentir, s'abstient de tenir des propos calomnieux, s'abstient de tenir des propos rudes et s'abstient de tenir des propos futiles. C'est ce qu'on appelle, moines, la pureté de la parole. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส [Pg.276] อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส พฺยาปาทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส ถินมิทฺธสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนาย วิจิกิจฺฉาย อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โสเจยฺยานีติ.

« Et qu'est-ce que, moines, la pureté mentale ? Ici, moines, un moine, lorsqu'un désir sensuel est présent en lui, comprend : “Le désir sensuel est présent en moi” ; ou lorsqu'un désir sensuel est absent en lui, il comprend : “Le désir sensuel est absent en moi”. Il comprend comment se produit l'apparition d'un désir sensuel non encore apparu ; il comprend comment se produit l'abandon d'un désir sensuel déjà apparu ; et il comprend comment le désir sensuel abandonné ne réapparaîtra plus à l'avenir. Lorsqu'une malveillance est présente en lui, il comprend : “La malveillance est présente en moi” ; ou lorsqu'une malveillance est absente en lui, il comprend : “La malveillance est absente en moi”. Il comprend comment se produit l'apparition d'une malveillance non encore apparue ; il comprend comment se produit l'abandon d'une malveillance déjà apparue ; et il comprend comment la malveillance abandonnée ne réapparaîtra plus à l'avenir. Lorsqu'une torpeur et une somnolence sont présentes en lui, il comprend : “La torpeur et la somnolence sont présentes en moi” ; ou lorsqu'elles sont absentes, il comprend : “La torpeur et la somnolence sont absentes en moi”. Il comprend comment se produit l'apparition d'une torpeur et d'une somnolence non encore apparues ; il comprend comment se produit l'abandon d'une torpeur et d'une somnolence déjà apparues ; et il comprend comment la torpeur et la somnolence abandonnées ne réapparaîtront plus à l'avenir. Lorsqu'une agitation et des remords sont présents en lui, il comprend : “L'agitation et les remords sont présents en moi” ; ou lorsqu'ils sont absents, il comprend : “L'agitation et les remords sont absents en moi”. Il comprend comment se produit l'apparition d'une agitation et de remords non encore apparus ; il comprend comment se produit l'abandon d'une agitation et de remords déjà apparus ; et il comprend comment l'agitation et les remords abandonnés ne réapparaîtront plus à l'avenir. Lorsqu'un doute est présent en lui, il comprend : “Le doute est présent en moi” ; ou lorsqu'un doute est absent, il comprend : “Le doute est absent en moi”. Il comprend comment se produit l'apparition d'un doute non encore apparu ; il comprend comment se produit l'abandon d'un doute déjà apparu ; et il comprend comment le doute abandonné ne réapparaîtra plus à l'avenir. C'est cela, moines, qu'on appelle la pureté mentale. Ce sont là, moines, les trois types de pureté. »

‘‘กายสุจึ วจีสุจึ, เจโตสุจึ อนาสวํ;

สุจึ โสเจยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ นินฺหาตปาปก’’นฺติ. นวมํ;

« Pur de corps, pur de parole, pur d'esprit et sans souillures ; celui qui est pur, doté de pureté, on l'appelle celui qui a lavé tout mal. » Neuvième discours.

๑๐. โมเนยฺยสุตฺตํ

10. Moneyyasutta - Discours sur la Sagesse

๑๒๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โมเนยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโมเนยฺยํ, วจีโมเนยฺยํ, มโนโมเนยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กายโมเนยฺยํ[Pg.277]? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กายโมเนยฺยํ.

123. « Il y a, moines, ces trois formes de sagesse. Quelles sont ces trois ? La sagesse corporelle, la sagesse verbale, et la sagesse mentale. Et qu'est-ce que, moines, la sagesse corporelle ? Ici, moines, un moine s'abstient de détruire la vie, s'abstient de prendre ce qui n'est pas donné, et s'abstient de toute vie non chaste. C'est cela, moines, qu'on appelle la sagesse corporelle. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วจีโมเนยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วจีโมเนยฺยํ.

« Et qu'est-ce que, moines, la sagesse verbale ? Ici, moines, un moine s'abstient de mentir, s'abstient de calomnier, s'abstient de paroles rudes, et s'abstient de bavardages futiles. C'est cela, moines, qu'on appelle la sagesse verbale. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มโนโมเนยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มโนโมเนยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โมเนยฺยานี’’ติ.

« Et qu'est-ce que, moines, la sagesse mentale ? Ici, moines, par la destruction des taints, un moine réalise par lui-même, par une connaissance directe dans cette vie même, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans taints, et y demeure après y être parvenu. C'est cela, moines, qu'on appelle la sagesse mentale. Ce sont là, moines, les trois formes de sagesse. »

‘‘กายมุนึ วจีมุนึ, เจโตมุนึ อนาสวํ;

มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ สพฺพปฺปหายิน’’นฺติ. ทสมํ;

« Sage de corps, sage de parole, sage d'esprit et sans souillures ; le sage doté de sagesse, on l'appelle celui qui a tout abandonné. » Dixième discours.

อาปายิกวคฺโค ทฺวาทสโม.

Le douzième chapitre sur ceux qui sont voués aux mondes de souffrance (Āpāyikavagga).

ตสฺสุทฺทานํ –

Le sommaire de ce chapitre est le suivant :

อาปายิโก ทุลฺลโภ อปฺปเมยฺยํ, อาเนญฺชวิปตฺติสมฺปทา;

อปณฺณโก จ กมฺมนฺโต, ทฺเว โสเจยฺยานิ โมเนยฺยนฺติ.

Celui qui est voué aux mondes de souffrance, celui qui est difficile à trouver, l'incommensurable, l'imperturbable, l'échec et la réussite ; le sixième traite de l'enseignement sûr, puis l'action, les deux discours sur la pureté et celui sur la sagesse.

(๑๓) ๓. กุสินารวคฺโค

(13) 3. Chapitre de Kusināra

๑. กุสินารสุตฺตํ

1. Discours de Kusināra

๑๒๔. เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ พลิหรเณ วนสณฺเฑ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

124. En une certaine occasion, le Bienheureux résidait à Kusināra, dans le bois de Baliharaṇa. Là, le Bienheureux s'adressa aux moines en disant : « Moines ! ». « Vénérable Seigneur ! » répondirent ces moines au Bienheureux. Le Bienheureux dit ceci :

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. ตเมนํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อุปสงฺกมิตฺวา สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺเตติ[Pg.278]. อากงฺขมาโน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมติ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทติ. ตเมนํ โส คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรติ.

« Ici, moines, un moine vit en dépendance d'un certain village ou d'une bourgade. Un chef de maison ou le fils d'un chef de maison vient à lui et l'invite pour le repas du lendemain. S'il le désire, moines, le moine accepte. Au terme de cette nuit, le matin venu, il s'habille, prend son bol et sa robe, et se rend à la demeure de ce chef de maison ou de ce fils de chef de maison ; y étant arrivé, il s'assoit sur le siège préparé. Alors, ce chef de maison ou ce fils de chef de maison le sert et le satisfait de ses propres mains avec une nourriture excellente, tant solide que tendre. »

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สาธุ วต มฺยายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรตี’ติ. เอวมฺปิสฺส โหติ – ‘อโห วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อายติมฺปิ เอวรูเปน ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปยฺย สมฺปวาเรยฺยา’ติ! โส ตํ ปิณฺฑปาตํ คถิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌสนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. โส ตตฺถ กามวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ, พฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ, วิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวรูปสฺสาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ทินฺนํ น มหปฺผลนฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ปมตฺโต หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหรติ.

« Il lui vient alors cette pensée : “C'est vraiment bien que ce chef de maison ou ce fils de chef de maison me serve et me satisfasse de ses propres mains avec une nourriture si excellente”. Il pense aussi : “Ah ! S'il pouvait à l'avenir aussi me servir et me satisfaire de ses propres mains avec une telle nourriture excellente !”. Il consomme alors cette nourriture en étant attaché, épris, obsédé, sans voir le danger et sans la sagesse qui mène à la libération. Là, il conçoit des pensées sensuelles, des pensées de malveillance et des pensées de cruauté. Pour un tel moine, moines, je déclare que l'offrande qui lui est faite n'est pas d'un grand fruit. Pour quelle raison ? Parce que ce moine, moines, vit dans la négligence. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. ตเมนํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อุปสงฺกมิตฺวา สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺเตติ. อากงฺขมาโน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมติ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทติ. ตเมนํ โส คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรติ.

« Ici, ô moines, un moine demeure à proximité d'un certain village ou d'une bourgade. Un père de famille ou le fils d'un père de famille s'approche de lui et l'invite pour le repas du lendemain. S'il le souhaite, ô moines, le moine accepte. À la fin de cette nuit-là, au matin, s'étant habillé et ayant pris son bol et sa robe, il se rend là où se trouve la demeure de ce père de famille ou de ce fils de père de famille ; y étant arrivé, il s'assoit sur le siège préparé. Alors, ce père de famille ou ce fils de père de famille le satisfait et le sert de ses propres mains avec des nourritures excellentes, tant solides que molles. »

‘‘ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘สาธุ วต มฺยายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรตี’ติ. เอวมฺปิสฺส น โหติ – ‘อโห วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อายติมฺปิ เอวรูเปน ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปยฺย สมฺปวาเรยฺยา’ติ! โส ตํ ปิณฺฑปาตํ อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. โส ตตฺถ เนกฺขมฺมวิตกฺกมฺปิ [Pg.279] วิตกฺเกติ, อพฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ, อวิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวรูปสฺสาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺปมตฺโต หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหรตี’’ติ. ปฐมํ.

« Il n'a pas cette pensée : “C'est une bonne chose que ce père de famille ou ce fils de père de famille me satisfasse et me serve de ses propres mains avec des nourritures excellentes, solides et molles.” Il n'a pas non plus cette pensée : “Oh, s'il pouvait à l'avenir aussi me satisfaire et me servir de ses propres mains avec d'aussi excellentes nourritures !” Il consomme cette nourriture sans attachement, sans convoitise, sans obsession, voyant le danger et possédant la sagesse qui mène à la libération. Là, il cultive des pensées de renoncement, des pensées de non-malveillance et des pensées de non-violence. Pour un tel moine, ô moines, je dis que le don fait a un grand fruit. Pour quelle raison ? Car, ô moines, ce moine demeure vigilant. » Premier sutta.

๒. ภณฺฑนสุตฺตํ

2. Bhaṇḍanasutta (Sutta sur les querelles)

๑๒๕. ‘‘ยสฺสํ, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ, มนสิ กาตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา น ผาสุ โหติ, ปเคว คนฺตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ. กตเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ? เนกฺขมฺมวิตกฺกํ, อพฺยาปาทวิตกฺกํ, อวิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ. กตเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ’. ยสฺสํ, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ, มนสิ กาตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา น ผาสุ โหติ, ปเคว คนฺตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ’’’.

125. « Dans quelque direction, ô moines, que des moines demeurent querelleurs, batailleurs, engagés dans des disputes, se transperçant mutuellement avec les lances de la langue, même le simple fait de penser à cette direction ne m'est pas agréable, ô moines, et encore moins d'y aller ! J'en arrive à cette conclusion : “Assurément, ces vénérables ont abandonné trois choses et en ont pratiqué trois autres abondamment.” Quelles sont les trois choses qu'ils ont abandonnées ? La pensée de renoncement, la pensée de non-malveillance et la pensée de non-violence — voilà les trois choses qu'ils ont abandonnées. Quelles sont les trois choses qu'ils ont pratiquées abondamment ? La pensée sensuelle, la pensée de malveillance et la pensée de violence — voilà les trois choses qu'ils ont pratiquées abondamment. Dans quelque direction, ô moines, que des moines demeurent querelleurs, batailleurs, engagés dans des disputes, se transperçant mutuellement avec les lances de la langue, même le simple fait de penser à cette direction ne m'est pas agréable, ô moines, et encore moins d'y aller ! J'en arrive à cette conclusion : “Assurément, ces vénérables ont abandonné ces trois choses et en ont pratiqué ces trois autres abondamment.” »

‘‘ยสฺสํ ปน, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, คนฺตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา ผาสุ โหติ, ปเคว มนสิ กาตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ. กตเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ. กตเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ? เนกฺขมฺมวิตกฺกํ, อพฺยาปาทวิตกฺกํ, อวิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ’. ยสฺสํ, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, คนฺตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา ผาสุ โหติ, ปเคว มนสิ กาตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสู’’’ติ. ทุติยํ.

« Mais dans quelque direction, ô moines, que des moines demeurent en harmonie, se réjouissant mutuellement, sans disputes, se mêlant comme le lait et l'eau, se regardant les uns les autres avec des yeux d'affection, il m'est agréable d'aller dans cette direction, ô moines, et encore plus d'y penser ! J'en arrive à cette conclusion : “Assurément, ces vénérables ont abandonné trois choses et en ont pratiqué trois autres abondamment.” Quelles sont les trois choses qu'ils ont abandonnées ? La pensée sensuelle, la pensée de malveillance et la pensée de violence — voilà les trois choses qu'ils ont abandonnées. Quelles sont les trois choses qu'ils ont pratiquées abondamment ? La pensée de renoncement, la pensée de non-malveillance et la pensée de non-violence — voilà les trois choses qu'ils ont pratiquées abondamment.” Dans quelque direction, ô moines, que des moines demeurent en harmonie, se réjouissant mutuellement, sans disputes, se mêlant comme le lait et l'eau, se regardant les uns les autres avec des yeux d'affection, il m'est agréable d'aller dans cette direction, ô moines, et encore plus d'y penser ! J'en arrive à cette conclusion : “Assurément, ces vénérables ont abandonné ces trois choses et en ont pratiqué ces trois autres abondamment.” » Deuxième sutta.

๓. โคตมกเจติยสุตฺตํ

3. Gotamakacetiyasutta (Sutta sur le sanctuaire de Gotamaka)

๑๒๖. เอกํ [Pg.280] สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ โคตมเก เจติเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

126. En une occasion, le Béni demeurait à Vesālī, au sanctuaire de Gotamaka. Là, le Béni s'adressa aux moines en disant : « Moines ! » — « Vénérable Seigneur », répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘อภิญฺญายาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมิ, โน อนภิญฺญาย. สนิทานาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมิ, โน อนิทานํ. สปฺปาฏิหาริยาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมิ, โน อปฺปาฏิหาริยํ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ธมฺมํ เทสยโต โน อนภิญฺญาย, สนิทานํ ธมฺมํ เทสยโต โน อนิทานํ, สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทสยโต โน อปฺปาฏิหาริยํ, กรณีโย โอวาโท, กรณียา อนุสาสนี. อลญฺจ ปน โว, ภิกฺขเว, ตุฏฺฐิยา, อลํ อตฺตมนตาย, อลํ โสมนสฺสาย – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน สงฺโฆ’’’ติ.

« C'est avec une connaissance directe, ô moines, que j'enseigne le Dhamma, et non sans connaissance directe. C'est avec des raisons fondées que j'enseigne le Dhamma, et non sans raisons fondées. C'est avec des preuves convaincantes que j'enseigne le Dhamma, et non sans preuves convaincantes. Puisque j'enseigne ainsi le Dhamma avec une connaissance directe et non sans elle, avec des raisons fondées et non sans elles, avec des preuves convaincantes et non sans elles, mon instruction doit être suivie, mon exhortation doit être suivie. Il y a là, ô moines, de quoi être satisfait, de quoi être content, de quoi se réjouir : “Le Béni est parfaitement éveillé, le Dhamma est bien exposé, le Sangha a bien pratiqué.” »

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน สหสฺสี โลกธาตุ อกมฺปิตฺถาติ. ตติยํ.

Le Béni dit cela. Ces moines, le cœur joyeux, se réjouirent des paroles du Béni. Et pendant que cet exposé doctrinal était prononcé, le système des mille mondes trembla. Troisième sutta.

๔. ภรณฺฑุกาลามสุตฺตํ

4. Bharaṇḍukālāmasutta (Sutta sur Bharaṇḍu Kālāma)

๑๒๗. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน เยน กปิลวตฺถุ ตทวสริ. อสฺโสสิ โข มหานาโม สกฺโก – ‘‘ภควา กิร กปิลวตฺถุํ อนุปฺปตฺโต’’ติ. อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข มหานามํ สกฺกํ ภควา เอตทโวจ –

127. En une occasion, le Béni, voyageant à travers le pays de Kosala, arriva à Kapilavatthu. Mahānāma le Sakya apprit : « Il paraît que le Béni est arrivé à Kapilavatthu. » Alors, Mahānāma le Sakya se rendit auprès du Béni ; y étant arrivé, il salua respectueusement le Béni et se tint à ses côtés. Alors qu'il se tenait là, le Béni dit à Mahānāma le Sakya :

‘‘คจฺฉ, มหานาม, กปิลวตฺถุสฺมึ, ตถารูปํ อาวสถํ ชาน ยตฺถชฺช มยํ เอกรตฺตึ วิหเรยฺยามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข มหานาโม สกฺโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา กปิลวตฺถุํ ปวิสิตฺวา เกวลกปฺปํ กปิลวตฺถุํ อนฺวาหิณฺฑนฺโต นาทฺทส กปิลวตฺถุสฺมึ ตถารูปํ อาวสถํ ยตฺถชฺช ภควา เอกรตฺตึ วิหเรยฺย.

« Va, Mahānāma, cherche dans Kapilavatthu un gîte approprié où nous puissions passer cette nuit. » — « Bien sûr, Vénérable Seigneur », répondit Mahānāma le Sakya au Béni. Il entra dans Kapilavatthu et parcourut toute la ville de Kapilavatthu, mais il ne trouva aucun gîte approprié où le Béni puisse passer cette nuit.

อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นตฺถิ, ภนฺเต, กปิลวตฺถุสฺมึ ตถารูโป อาวสโถ [Pg.281] ยตฺถชฺช ภควา เอกรตฺตึ วิหเรยฺย. อยํ, ภนฺเต, ภรณฺฑุ กาลาโม ภควโต ปุราณสพฺรหฺมจารี. ตสฺสชฺช ภควา อสฺสเม เอกรตฺตึ วิหรตู’’ติ. ‘‘คจฺฉ, มหานาม, สนฺถรํ ปญฺญเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข มหานาโม สกฺโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภรณฺฑุสฺส กาลามสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สนฺถรํ ปญฺญาเปตฺวา อุทกํ ฐเปตฺวา ปาทานํ โธวนาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺถโต, ภนฺเต, สนฺถาโร, อุทกํ ฐปิตํ ปาทานํ โธวนาย. ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

Alors, Mahānāma le Sakya se rendit là où se trouvait le Bienheureux ; après s'être approché, il dit au Bienheureux : « Vénérable, il n'y a point à Kapilavatthu de logement de ce genre où le Bienheureux pourrait demeurer pour une nuit. Vénérable, ce Bharaṇḍu Kālāma est un ancien compagnon de vie spirituelle du Bienheureux. Que le Bienheureux demeure pour cette nuit dans son ermitage. » « Va, Mahānāma, prépare la litière. » « Bien, Vénérable », répondit Mahānāma le Sakya au Bienheureux, puis il se rendit à l'ermitage de Bharaṇḍu Kālāma. S'y étant rendu, il prépara la litière, disposa de l'eau pour le lavage des pieds, puis retourna auprès du Bienheureux. Arrivé, il dit au Bienheureux : « Vénérable, la litière est préparée, l'eau pour le lavage des pieds est disposée. Que le Bienheureux agisse maintenant selon ce qu'il juge être le moment opportun. »

อถ โข ภควา เยน ภรณฺฑุสฺส กาลามสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ปาเท ปกฺขาเลสิ. อถ โข มหานามสฺส สกฺกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข อชฺช ภควนฺตํ ปยิรุปาสิตุํ. กิลนฺโต ภควา. สฺเว ทานาหํ ภควนฺตํ ปยิรุปาสิสฺสามี’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

Alors, le Bienheureux se rendit à l'ermitage de Bharaṇḍu Kālāma. S'y étant rendu, il s'assit sur le siège préparé. Une fois assis, le Bienheureux se lava les pieds. Alors, cette pensée vint à l'esprit de Mahānāma le Sakya : « Ce n'est pas le moment aujourd'hui de rendre hommage au Bienheureux. Le Bienheureux est fatigué. C'est demain que je rendrai hommage au Bienheureux. » Après avoir salué respectueusement le Bienheureux et avoir tourné autour de lui par la droite, il s'en alla.

อถ โข มหานาโม สกฺโก ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มหานามํ สกฺกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘ตโย โขเม, มหานาม, สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, มหานาม, เอกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ; น รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ. อิธ ปน, มหานาม, เอกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ; น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ. อิธ ปน, มหานาม, เอกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ. อิเม โข, มหานาม, ตโย สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. ‘อิเมสํ, มหานาม, ติณฺณํ สตฺถารานํ เอกา นิฏฺฐา อุทาหุ ปุถุ นิฏฺฐา’’’ติ?

Alors, à la fin de cette nuit, Mahānāma le Sakya se rendit là où se trouvait le Bienheureux ; après s'être approché, il s'assit à l'écart. Le Bienheureux dit alors à Mahānāma le Sakya, assis à l'écart : « Mahānāma, il existe trois sortes de maîtres que l'on trouve dans le monde. Quels sont ces trois ? Ici, Mahānāma, un certain maître proclame la pleine connaissance des plaisirs sensuels, mais ne proclame pas la pleine connaissance des formes ni la pleine connaissance des sensations. Ici encore, Mahānāma, un certain maître proclame la pleine connaissance des plaisirs sensuels et la pleine connaissance des formes, mais ne proclame pas la pleine connaissance des sensations. Ici enfin, Mahānāma, un certain maître proclame la pleine connaissance des plaisirs sensuels, la pleine connaissance des formes et la pleine connaissance des sensations. Tels sont, Mahānāma, les trois maîtres que l'on trouve dans le monde. Mahānāma, le but ultime de ces trois maîtres est-il le même ou est-il différent ? »

เอวํ วุตฺเต ภรณฺฑุ กาลาโม มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เอกาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. เอวํ วุตฺเต ภควา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘นานาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภรณฺฑุ กาลาโม มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เอกาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘นานาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. ตติยมฺปิ โข ภรณฺฑุ กาลาโม มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เอกาติ, มหานาม[Pg.282], วเทหี’’ติ. ตติยมฺปิ โข ภควา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘นานาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ.

Ces paroles ayant été dites, Bharaṇḍu Kālāma dit à Mahānāma le Sakya : « Mahānāma, dis : 'C'est le même'. » Cela ayant été dit, le Bienheureux dit à Mahānāma le Sakya : « Mahānāma, dis : 'C'est différent'. » Pour la deuxième fois, Bharaṇḍu Kālāma dit à Mahānāma le Sakya : « Mahānāma, dis : 'C'est le même'. » Pour la deuxième fois, le Bienheureux dit à Mahānāma le Sakya : « Mahānāma, dis : 'C'est différent'. » Pour la troisième fois, Bharaṇḍu Kālāma dit à Mahānāma le Sakya : « Mahānāma, dis : 'C'est le même'. » Pour la troisième fois, le Bienheureux dit à Mahānāma le Sakya : « Mahānāma, dis : 'C'est différent'. »

อถ โข ภรณฺฑุ กาลามสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มเหสกฺขสฺส วตมฺหิ มหานามสฺส สกฺกสฺส สมฺมุขา สมเณน โคตเมน ยาวตติยํ อปสาทิโต. ยํนูนาหํ กปิลวตฺถุมฺหา ปกฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข ภรณฺฑุ กาลาโม กปิลวตฺถุมฺหา ปกฺกามิ. ยํ กปิลวตฺถุมฺหา ปกฺกามิ ตถา ปกฺกนฺโตว อโหสิ น ปุน ปจฺจาคจฺฉีติ. จตุตฺถํ.

Alors, Bharaṇḍu Kālāma pensa : « En présence du puissant Mahānāma le Sakya, j'ai été réprimandé par l'ascète Gotama jusqu'à trois reprises. Il vaudrait mieux que je quitte Kapilavatthu. » Alors, Bharaṇḍu Kālāma quitta Kapilavatthu. De la manière dont il quitta Kapilavatthu, il partit pour de bon et ne revint jamais plus. (Fin du quatrième sutta.)

๕. หตฺถกสุตฺตํ

5. Hatthakasutta

๑๒๘. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข หตฺถโก เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา – ‘‘ภควโต ปุรโต ฐสฺสามี’’ติ โอสีทติเมว สํสีทติเมว, น สกฺโกติ สณฺฐาตุํ. เสยฺยถาปิ นาม สปฺปิ วา เตลํ วา วาลุกาย อาสิตฺตํ โอสีทติเมว สํสีทติเมว, น สณฺฐาติ; เอวเมวํ หตฺถโก เทวปุตฺโต – ‘‘ภควโต ปุรโต ฐสฺสามี’’ติ โอสีทติเมว สํสีทติเมว, น สกฺโกติ สณฺฐาตุํ.

128. En un temps, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. Alors, le fils de deva Hatthaka, alors que la nuit était bien avancée, d'une beauté resplendissante illuminant tout le bois de Jeta, se rendit là où se trouvait le Bienheureux. En arrivant, il pensa : « Je me tiendrai devant le Bienheureux », mais il s'enfonça et sombra, incapable de rester debout. Tout comme du beurre clarifié ou de l'huile versé sur du sable s'enfonce et sombre sans pouvoir rester en surface, de même le fils de deva Hatthaka, pensant : « Je me tiendrai devant le Bienheureux », s'enfonçait et sombrait, incapable de rester debout.

อถ โข ภควา หตฺถกํ เทวปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โอฬาริกํ, หตฺถก, อตฺตภาวํ อภินิมฺมินาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ, โข หตฺถโก เทวปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข หตฺถกํ เทวปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ –

Alors le Bienheureux dit au fils de deva Hatthaka : « Hatthaka, crée une forme d'existence grossière. » « Bien, Vénérable », répondit le fils de deva Hatthaka au Bienheureux ; il créa une forme d'existence grossière, salua le Bienheureux et se tint à l'écart. Le Bienheureux dit alors au fils de deva Hatthaka qui se tenait à l'écart :

‘‘เย เต, หตฺถก, ธมฺมา ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส ปวตฺติโน อเหสุํ, อปิ นุ เต เต ธมฺมา เอตรหิ ปวตฺติโน’’ติ? ‘‘เย จ เม, ภนฺเต, ธมฺมา ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส ปวตฺติโน อเหสุํ, เต จ เม ธมฺมา เอตรหิ ปวตฺติโน; เย จ เม, ภนฺเต, ธมฺมา ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส นปฺปวตฺติโน อเหสุํ, เต จ เม ธมฺมา เอตรหิ ปวตฺติโน. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ภควา เอตรหิ อากิณฺโณ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ ราชูหิ [Pg.283] ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, อากิณฺโณ วิหรามิ เทวปุตฺเตหิ. ทูรโตปิ, ภนฺเต, เทวปุตฺตา อาคจฺฉนฺติ หตฺถกสฺส เทวปุตฺตสฺส สนฺติเก ‘ธมฺมํ โสสฺสามา’ติ. ติณฺณาหํ, ภนฺเต, ธมฺมานํ อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต. กตเมสํ ติณฺณํ? ภควโต อหํ, ภนฺเต, ทสฺสนสฺส อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต; สทฺธมฺมสวนสฺสาหํ, ภนฺเต, อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต; สงฺฆสฺสาหํ, ภนฺเต, อุปฏฺฐานสฺส อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต. อิเมสํ โข อหํ, ภนฺเต, ติณฺณํ ธมฺมานํ อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต’’ติ.

« Hatthaka, ces enseignements que tu pratiquais autrefois en tant qu'être humain, sont-ils toujours pratiqués par toi maintenant ? » « Vénérable, les enseignements que je pratiquais autrefois en tant qu'humain, je les pratique toujours maintenant ; et même les enseignements, Vénérable, que je ne pratiquais pas auparavant en tant qu'humain, je les pratique maintenant. De même, Vénérable, que le Bienheureux vit maintenant entouré de moines, de moniales, de disciples laïcs hommes et femmes, de rois, de ministres, d'ascètes et de disciples d'autres sectes ; de la même manière, Vénérable, je vis entouré de fils de devas. Même de loin, Vénérable, les fils de devas viennent auprès du fils de deva Hatthaka pour entendre le Dhamma. Vénérable, je suis mort sans avoir atteint la satiété ni éprouvé de lassitude à l'égard de trois choses. Quelles sont ces trois choses ? Vénérable, je suis mort sans m'être rassasié ni lassé de voir le Bienheureux ; Vénérable, je suis mort sans m'être rassasié ni lassé d'écouter le Saint Dhamma ; Vénérable, je suis mort sans m'être rassasié ni lassé de servir le Sangha. Vénérable, c'est à l'égard de ces trois choses que je suis mort sans avoir atteint la satiété ni la lassitude. »

‘‘นาหํ ภควโต ทสฺสนสฺส, ติตฺติมชฺฌคา กุทาจนํ;

สงฺฆสฺส อุปฏฺฐานสฺส, สทฺธมฺมสวนสฺส จ.

« Je n'ai jamais atteint la satiété en voyant le Bienheureux, ni en servant le Sangha, ni en écoutant le Saint Dhamma. »

‘‘อธิสีลํ สิกฺขมาโน, สทฺธมฺมสวเน รโต;

ติณฺณํ ธมฺมานํ อติตฺโต, หตฺถโก อวิหํ คโต’’ติ. ปญฺจมํ;

« Pratiquant la moralité supérieure, se déjouissant d'écouter le Vrai Dhamma, jamais rassasié de ces trois choses, Hatthaka s'en est allé au monde d'Aviha. »

๖. กฏุวิยสุตฺตํ

6. Le discours sur les restes de nourriture (Kaṭuviyasutta)

๑๒๙. เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย พาราณสึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข ภควา โคโยคปิลกฺขสฺมึ ปิณฺฑาย จรมาโน อญฺญตรํ ภิกฺขุํ ริตฺตสฺสาทํ พาหิรสฺสาทํ มุฏฺฐสฺสตึ อสมฺปชานํ อสมาหิตํ วิพฺภนฺตจิตฺตํ ปากตินฺทฺริยํ. ทิสฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ –

129. En ce temps-là, le Bienheureux résidait à Bénarès, dans le parc des cerfs à Isipatana. Puis, le Bienheureux, s’étant habillé le matin, prit son bol et sa robe et entra dans Bénarès pour la quête de l'aumône. Le Bienheureux vit, alors qu’il quêtait près du figuier des négociants en bétail, un certain moine dépourvu de joie intérieure, attaché aux plaisirs extérieurs, manquant de vigilance, sans pleine conscience, non recueilli, l’esprit distrait et les sens incontrôlés. L'ayant vu, il lui adressa ces paroles :

‘‘มา โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อตฺตานํ กฏุวิยมกาสิ. ตํ วต ภิกฺขุ กฏุวิยกตํ อตฺตานํ อามคนฺเธน อวสฺสุตํ มกฺขิกา นานุปติสฺสนฺติ นานฺวาสฺสวิสฺสนฺตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ. อถ โข โส ภิกฺขุ ภควตา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต สํเวคมาปาทิ. อถ โข ภควา พาราณสิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

« “Moine, ne te rends pas semblable à des restes de nourriture. En vérité, moine, pour celui qui s'est rendu semblable à des restes de nourriture, imprégné de l'odeur de chair crue, il n'est pas possible que les mouches ne s'abattent pas sur lui ou ne le poursuivent pas.” Alors ce moine, exhorté par cette instruction du Bienheureux, fut saisi d'un sentiment d'urgence. Puis le Bienheureux, après avoir collecté l'aumône à Bénarès, à son retour de sa quête après le repas, s'adressa aux moines : »

‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย พาราณสึ [Pg.284] ปิณฺฑาย ปาวิสึ. อทฺทสํ โข อหํ, ภิกฺขเว, โคโยคปิลกฺขสฺมึ ปิณฺฑาย จรมาโน อญฺญตรํ ภิกฺขุํ ริตฺตสฺสาทํ พาหิรสฺสาทํ มุฏฺฐสฺสตึ อสมฺปชานํ อสมาหิตํ วิพฺภนฺตจิตฺตํ ปากตินฺทฺริยํ. ทิสฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ –

« “Ici, moines, m’étant habillé le matin, j’ai pris mon bol et ma robe et suis entré dans Bénarès pour l'aumône. J'ai vu, moines, alors que je quêtais près du figuier des négociants en bétail, un certain moine dépourvu de joie intérieure, attaché aux plaisirs extérieurs, manquant de vigilance, sans pleine conscience, non recueilli, l’esprit distrait et les sens incontrôlés. L'ayant vu, je lui ai dit ceci : »

‘‘‘มา โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อตฺตานํ กฏุวิยมกาสิ. ตํ วต ภิกฺขุ กฏุวิยกตํ อตฺตานํ อามคนฺเธน อวสฺสุตํ มกฺขิกา นานุปติสฺสนฺติ นานฺวาสฺสวิสฺสนฺตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, โส ภิกฺขุ มยา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต สํเวคมาปาที’’ติ. เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, กฏุวิยํ? โก อามคนฺโธ? กา มกฺขิกา’’ติ?

« “Moine, ne te rends pas semblable à des restes de nourriture. En vérité, moine, pour celui qui s'est rendu semblable à des restes de nourriture, imprégné de l'odeur de chair crue, il n'est pas possible que les mouches ne s'abattent pas sur lui ou ne le poursuivent pas.” Alors, moines, ce moine, exhorté par moi avec cette instruction, fut saisi d'un sentiment d'urgence. Cela étant dit, un certain moine dit au Bienheureux : “Seigneur, que sont ces restes de nourriture ? Qu'est-ce que l'odeur de chair crue ? Que sont les mouches ?” »

‘‘อภิชฺฌา โข, ภิกฺขุ, กฏุวิยํ; พฺยาปาโท อามคนฺโธ; ปาปกา อกุสลา วิตกฺกา มกฺขิกา. ตํ วต, ภิกฺขุ, กฏุวิยกตํ อตฺตานํ อามคนฺเธน อวสฺสุตํ มกฺขิกา นานุปติสฺสนฺติ นานฺวาสฺสวิสฺสนฺตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ.

« “La convoitise, moine, constitue les restes de nourriture ; la malveillance est l'odeur de chair crue ; les pensées mauvaises et malsaines sont les mouches. En vérité, moine, pour celui qui s'est rendu semblable à des restes de nourriture, imprégné de l'odeur de chair crue, il n'est pas possible que les mouches ne s'abattent pas sur lui ou ne le poursuivent pas.” »

‘‘อคุตฺตํ จกฺขุโสตสฺมึ, อินฺทฺริเยสุ อสํวุตํ;

มกฺขิกานุปติสฺสนฺติ, สงฺกปฺปา ราคนิสฺสิตา.

« Pour celui dont l'œil et l'oreille ne sont pas gardés, qui n'est pas maîtrisé dans ses facultés sensorielles, les mouches s'abattront sur lui : ce sont les intentions fondées sur le désir. »

‘‘กฏุวิยกโต ภิกฺขุ, อามคนฺเธ อวสฺสุโต;

อารกา โหติ นิพฺพานา, วิฆาตสฺเสว ภาควา.

« Le moine devenu tel des restes de nourriture, imprégné de l'odeur de chair crue, est loin du Nibbāna et n'obtient qu'une part de détresse. »

‘‘คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, อลทฺธา สมถมตฺตโน ;

ปเรติ พาโล ทุมฺเมโธ, มกฺขิกาหิ ปุรกฺขโต.

« Que ce soit au village ou dans la forêt, n'ayant pas trouvé de calme intérieur, l'insensé dépourvu de sagesse erre, entouré de mouches. »

‘‘เย จ สีเลน สมฺปนฺนา, ปญฺญายูปสเมรตา;

อุปสนฺตา สุขํ เสนฺติ, นาสยิตฺวาน มกฺขิกา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

« Mais ceux qui sont accomplis dans la vertu, se complaisant dans la sagesse et la paix, s'étant apaisés, ils dorment heureux après avoir détruit les mouches. »

๗. ปฐมอนุรุทฺธสุตฺตํ

7. Premier discours à Anuruddha

๑๓๐. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ทิพฺเพน จกฺขุนา [Pg.285] วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน เยภุยฺเยน ปสฺสามิ มาตุคามํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชมานํ. กติหิ นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ?

130. Alors le vénérable Anuruddha s'approcha du Bienheureux ; s'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à ses côtés. Assis à l'écart, le vénérable Anuruddha dit au Bienheureux : “Ici, Seigneur, avec l'œil divin pur, surpassant celui des hommes, je vois pour la plupart les femmes qui, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer. Seigneur, de combien de qualités une femme doit-elle être dotée pour que, à la dissolution du corps après la mort, elle renaisse dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer ?” »

‘‘ตีหิ โข, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, อนุรุทฺธ, มาตุคาโม ปุพฺพณฺหสมยํ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ อิสฺสาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, สายนฺหสมยํ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ. อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ.

« “Dotée de trois qualités, Anuruddha, une femme, à la dissolution du corps après la mort, renaît dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer. Quelles sont ces trois ? Ici, Anuruddha, une femme demeure chez elle le matin avec un cœur envahi par la souillure de l'avarice ; à midi, elle demeure chez elle avec un cœur envahi par l'envie ; le soir, elle demeure chez elle avec un cœur envahi par le désir sensuel. Dotée de ces trois qualités, Anuruddha, une femme, à la dissolution du corps après la mort, renaît dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer.” »

๘. ทุติยอนุรุทฺธสุตฺตํ

8. Second discours à Anuruddha

๑๓๑. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, อาวุโส สาริปุตฺต, ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สหสฺสํ โลกํ โอโลเกมิ. อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. อถ จ ปน เม นานุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตี’’ติ.

131. Alors le vénérable Anuruddha s'approcha du vénérable Sāriputta ; s'étant approché, il échangea des salutations amicales avec le vénérable Sāriputta. Après avoir conclu ces paroles courtoises et mémorables, il s'assit à ses côtés. Assis à l'écart, le vénérable Anuruddha dit au vénérable Sāriputta : “Ici, ami Sāriputta, avec l'œil divin pur, surpassant celui des hommes, j'observe un millier de mondes. Mon énergie est mobilisée sans relâche, ma vigilance est établie sans confusion, mon corps est calme et détendu, mon esprit est concentré et unifié. Pourtant, mon esprit n'est pas encore libéré des souillures par le non-attachement.” »

‘‘ยํ โข เต, อาวุโส อนุรุทฺธ, เอวํ โหติ – ‘อหํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สหสฺสํ โลกํ โวโลเกมี’ติ, อิทํ เต มานสฺมึ. ยมฺปิ เต, อาวุโส อนุรุทฺธ, เอวํ โหติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ, อิทํ เต อุทฺธจฺจสฺมึ. ยมฺปิ เต, อาวุโส อนุรุทฺธ, เอวํ โหติ – ‘อถ จ ปน เม นานุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตี’ติ, อิทํ [Pg.286] เต กุกฺกุจฺจสฺมึ. สาธุ วตายสฺมา อนุรุทฺโธ อิเม ตโย ธมฺเม ปหาย, อิเม ตโย ธมฺเม อมนสิกริตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรตู’’ติ.

« “Ami Anuruddha, le fait que tu penses : ‘J'observe un millier de mondes avec l'œil divin pur, surpassant celui des hommes’, cela relève de ton orgueil. Ami Anuruddha, le fait que tu penses aussi : ‘Mon énergie est mobilisée sans relâche, ma vigilance est établie sans confusion, mon corps est calme et détendu, mon esprit est concentré et unifié’, cela relève de ton agitation. Et ami Anuruddha, le fait que tu penses encore : ‘Pourtant, mon esprit n'est pas encore libéré des souillures par le non-attachement’, cela relève de tes scrupules. Il serait bon que le vénérable Anuruddha abandonne ces trois états et, cessant d'y accorder de l'attention, dirige son esprit vers l'élément de l'Immortel.” »

อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อปเรน สมเยน อิเม ตโย ธมฺเม ปหาย, อิเม ตโย ธมฺเม อมนสิกริตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหริ. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา อนุรุทฺโธ อรหตํ อโหสีติ. อฏฺฐมํ.

Par la suite, le vénérable Anuruddha, ayant abandonné ces trois états et ne leur accordant plus d'attention, tourna son esprit vers l'élément sans-mort. Puis, le vénérable Anuruddha, demeurant seul, retiré, vigilant, ardent et résolu, réalisa par lui-même, par une connaissance directe, dès cette vie présente, le but suprême de la vie sainte pour lequel les fils de bonne famille quittent droitement la vie de foyer pour la vie sans foyer, y parvint et y demeura. Il comprit alors par une connaissance directe : « La naissance est épuisée, la vie sainte a été vécue, ce qui devait être fait a été accompli, il n'y a plus rien au-delà de cet état. » Et le vénérable Anuruddha devint l'un des Arahants.

๙. ปฏิจฺฉนฺนสุตฺตํ

9. Discours sur les choses dissimulées

๑๓๒. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺฉนฺนานิ อาวหนฺติ, โน วิวฏานิ. กตมานิ ตีณิ? มาตุคาโม, ภิกฺขเว, ปฏิจฺฉนฺโน อาวหติ, โน วิวโฏ; พฺราหฺมณานํ, ภิกฺขเว, มนฺตา ปฏิจฺฉนฺนา อาวหนฺติ, โน วิวฏา; มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺฉนฺนา อาวหติ, โน วิวฏา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปฏิจฺฉนฺนานิ อาวหนฺติ, โน วิวฏานิ.

132. « Moines, ces trois choses prospèrent lorsqu'elles sont dissimulées, non lorsqu'elles sont révélées. Quelles sont ces trois choses ? La femme, moines, prospère lorsqu'elle est dissimulée, non lorsqu'elle est révélée ; les hymnes des brahmanes, moines, prospèrent lorsqu'ils sont dissimulés, non lorsqu'ils sont révélés ; la vue fausse, moines, prospère lorsqu'elle est dissimulée, non lorsqu'elle est révélée. Ce sont là, moines, les trois choses qui prospèrent lorsqu'elles sont dissimulées, non lorsqu'elles sont révélées. »

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, วิวฏานิ วิโรจนฺติ, โน ปฏิจฺฉนฺนานิ. กตมานิ ตีณิ? จนฺทมณฺฑลํ, ภิกฺขเว, วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; สูริยมณฺฑลํ, ภิกฺขเว, วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย, ภิกฺขเว, วิวโฏ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺโน. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ วิวฏานิ วิโรจนฺติ, โน ปฏิจฺฉนฺนานี’’ติ. นวมํ.

« Moines, ces trois choses resplendissent lorsqu'elles sont révélées, non lorsqu'elles sont dissimulées. Quelles sont ces trois choses ? Le disque de la lune, moines, resplendit lorsqu'il est révélé, non lorsqu'il est dissimulé ; le disque du soleil, moines, resplendit lorsqu'il est révélé, non lorsqu'il est dissimulé ; le Dhamma et le Vinaya proclamés par le Tathāgata, moines, resplendissent lorsqu'ils sont révélés, non lorsqu'ils sont dissimulés. Ce sont là, moines, les trois choses qui resplendissent lorsqu'elles sont révélées, non lorsqu'elles sont dissimulées. »

๑๐. เลขสุตฺตํ

10. Discours sur les inscriptions

๑๓๓. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ [Pg.287] ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปาสาเณ เลขา น ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล.

133. « Moines, ces trois types de personnes se rencontrent dans le monde. Quels sont les trois ? La personne semblable à une inscription sur la pierre, la personne semblable à une inscription sur le sol et la personne semblable à une inscription sur l'eau. Et quelle est, moines, la personne semblable à une inscription sur la pierre ? Ici, moines, une certaine personne se met fréquemment en colère, et sa colère persiste longtemps en elle. Tout comme une inscription sur la pierre n'est pas rapidement effacée par le vent ou l'eau et dure longtemps ; de même, moines, une certaine personne se met fréquemment en colère et sa colère persiste longtemps en elle. C'est ce qu'on appelle, moines, une personne semblable à une inscription sur la pierre. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปถวิยา เลขา ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล.

« Et quelle est, moines, la personne semblable à une inscription sur le sol ? Ici, moines, une certaine personne se met fréquemment en colère, mais sa colère ne persiste pas longtemps en elle. Tout comme une inscription sur le sol est rapidement effacée par le vent ou l'eau et ne dure pas longtemps ; de même, moines, une certaine personne se met fréquemment en colère, mais sa colère ne persiste pas longtemps en elle. C'est ce qu'on appelle, moines, une personne semblable à une inscription sur le sol. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สนฺธิยติเมว สํสนฺทติเมว สมฺโมทติเมว. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุทเก เลขา ขิปฺปํเยว ปฏิวิคจฺฉติ, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สนฺธิยติเมว สํสนฺทติเมว สมฺโมทติเมว. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทสมํ.

« Et quelle est, moines, la personne semblable à une inscription sur l'eau ? Ici, moines, une certaine personne, bien qu'on lui parle de manière rude, brutale ou déplaisante, demeure conciliante, amicale et cordiale. Tout comme une inscription faite sur l'eau disparaît immédiatement et ne dure pas longtemps ; de même, moines, une certaine personne, bien qu'on lui parle de manière rude, brutale ou déplaisante, demeure conciliante, amicale et cordiale. C'est ce qu'on appelle, moines, une personne semblable à une inscription sur l'eau. Ce sont là, moines, les trois types de personnes que l'on rencontre dans le monde. »

กุสินารวคฺโค เตรสโม.

Le treizième chapitre, Kusināra.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le résumé (uddāna) :

กุสินารภณฺฑนา เจว, โคตมภรณฺฑุหตฺถโก;

กฏุวิยํ ทฺเว อนุรุทฺธา, ปฏิจฺฉนฺนํ เลเขน เต ทสาติ.

Kusināra, les querelles, Gotama (Bharandu), Hatthaka, Katviya, deux sur Anuruddha, les choses dissimulées, et les inscriptions ; tels sont les dix discours.

(๑๔) ๔. โยธาชีววคฺโค

(14) 4. Chapitre sur le guerrier

๑. โยธาชีวสุตฺตํ

1. Discours sur le guerrier

๑๓๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ[Pg.288]? อิธ, ภิกฺขเว, โยธาชีโว ทูเร ปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเร ปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา.

134. « Moines, pourvu de trois qualités, un guerrier est digne du roi, est au service du roi et est compté comme un membre de la cour royale. Quelles sont ces trois qualités ? Ici, moines, un guerrier sait tirer de loin, sait tirer avec précision et sait transpercer de grands corps. Pourvu de ces trois qualités, moines, un guerrier est digne du roi... et est compté comme un membre de la cour royale. De la même manière, moines, pourvu de trois qualités, un moine est digne d'offrandes... et constitue un champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces trois qualités ? Ici, moines, un moine sait tirer de loin, sait tirer avec précision et sait transpercer de grands corps. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเร ปาตี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ รูปํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยา กาจิ เวทนา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา ยา ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ เวทนํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยา กาจิ สญฺญา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา ยา ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ สญฺญํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. เย เกจิ สงฺขารา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา เย ทูเร สนฺติเก วา, สพฺเพ สงฺขาเร – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ วิญฺญาณํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเร ปาตี โหติ.

« Et comment, ô moines, un moine est-il capable de frapper au loin ? Ici, ô moines, quelle que soit la forme matérielle, passée, future ou présente, intérieure ou extérieure, grossière ou subtile, inférieure ou supérieure, lointaine ou proche, le moine voit chaque forme telle qu’elle est réellement par une sagesse correcte ainsi : “Ceci n’est pas à moi, ceci n’est pas ce que je suis, ceci n’est pas mon soi”. Quelle que soit la sensation, passée, future ou présente, intérieure ou extérieure, grossière ou subtile, inférieure ou supérieure, lointaine ou proche, il voit chaque sensation telle qu’elle est réellement par une sagesse correcte ainsi : “Ceci n’est pas à moi, ceci n’est pas ce que je suis, ceci n’est pas mon soi”. Quelle que soit la perception, passée, future ou présente, intérieure ou extérieure, grossière ou subtile, inférieure ou supérieure, lointaine ou proche, il voit chaque perception telle qu’elle est réellement par une sagesse correcte ainsi : “Ceci n’est pas à moi, ceci n’est pas ce que je suis, ceci n’est pas mon soi”. Quelles que soient les formations mentales, passées, futures ou présentes, intérieures ou extérieures, grossières ou subtiles, inférieures ou supérieures, lointaines ou proches, il voit toutes les formations telles qu’elles sont réellement par une sagesse correcte ainsi : “Ceci n’est pas à moi, ceci n’est pas ce que je suis, ceci n’est pas mon soi”. Quelle que soit la conscience, passée, future ou présente, intérieure ou extérieure, grossière ou subtile, inférieure ou supérieure, lointaine ou proche, il voit toute conscience telle qu’elle est réellement par une sagesse correcte ainsi : “Ceci n’est pas à moi, ceci n’est pas ce que je suis, ceci n’est pas mon soi”. C’est ainsi, ô moines, qu’un moine est capable de frapper au loin. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี [Pg.289] ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ.

« Et comment, ô moines, un moine est-il un expert tireur (qui transperce avec précision) ? Ici, ô moines, un moine comprend tel qu’il est réellement : “Ceci est la souffrance” ; il comprend tel qu’il est réellement : “Ceci est l’origine de la souffrance” ; il comprend tel qu’il est réellement : “Ceci est la cessation de la souffrance” ; il comprend tel qu’il est réellement : “Ceci est la voie menant à la cessation de la souffrance”. C’est ainsi, ô moines, qu’un moine est un expert tireur. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหโต กายสฺส ปทาเลตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหนฺตํ อวิชฺชากฺขนฺธํ ปทาเลติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหโต กายสฺส ปทาเลตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ปฐมํ.

« Et comment, ô moines, un moine est-il celui qui transperce une grande masse ? Ici, ô moines, un moine transperce la grande masse d’ignorance. C’est ainsi, ô moines, qu’un moine est celui qui transperce une grande masse. Doté de ces trois qualités, ô moines, un moine est digne d’offrandes, digne d’hospitalité, digne de dons, digne d’être salué les mains jointes, un champ de mérite inégalé pour le monde. » Premier sutra.

๒. ปริสาสุตฺตํ

2. Discours sur les assemblées

๑๓๕. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ติสฺโส? อุกฺกาจิตวินีตา ปริสา, ปฏิปุจฺฉาวินีตา ปริสา, ยาวตาวินีตา ปริสา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปริสา’’ติ. ทุติยํ.

135. « Ô moines, il y a ces trois types d’assemblées. Quelles sont ces trois ? L’assemblée éduquée sans questionnement, l’assemblée éduquée par le questionnement, et l’assemblée éduquée selon la mesure de ses capacités (ou son inclination). Voilà, ô moines, les trois types d’assemblées. » Deuxième sutra.

๓. มิตฺตสุตฺตํ

3. Discours sur les amis

๑๓๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโต เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? ( ) ทุทฺททํ ททาติ, ทุกฺกรํ กโรติ, ทุกฺขมํ ขมติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโต เสวิตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

136. « Ô moines, un ami doté de trois qualités doit être fréquenté. De quelles trois ? Il donne ce qui est difficile à donner, il fait ce qui est difficile à faire, et il endure ce qui est difficile à endurer. Ô moines, un ami doté de ces trois qualités doit être fréquenté. » Troisième sutra.

๔. อุปฺปาทาสุตฺตํ

4. Discours sur l’apparition

๑๓๗. ‘‘อุปฺปาทา วา, ภิกฺขเว, ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ, ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา. สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ – ‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’ติ. อุปฺปาทา วา, ภิกฺขเว, ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา. สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา [Pg.290] อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ – ‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’ติ. อุปฺปาทา วา, ภิกฺขเว, ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา. สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ – ‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’’ติ. จตุตฺถํ.

137. « Que les Tathāgatas apparaissent, ô moines, ou que les Tathāgatas n’apparaissent pas, cet élément demeure, cette stabilité des phénomènes, cette loi de la nature : Toutes les formations sont impermanentes. Le Tathāgata s’y éveille et le pénètre. S’étant éveillé et l’ayant pénétré, il l’annonce, l’enseigne, le déclare, l’établit, le révèle, l’analyse et l’expose clairement : “Toutes les formations sont impermanentes”. Que les Tathāgatas apparaissent, ô moines, ou que les Tathāgatas n’apparaissent pas, cet élément demeure, cette stabilité des phénomènes, cette loi de la nature : Toutes les formations sont souffrance. Le Tathāgata s’y éveille et le pénètre. S’étant éveillé et l’ayant pénétré, il l’annonce, l’enseigne, le déclare, l’établit, le révèle, l’analyse et l’expose clairement : “Toutes les formations sont souffrance”. Que les Tathāgatas apparaissent, ô moines, ou que les Tathāgatas n’apparaissent pas, cet élément demeure, cette stabilité des phénomènes, cette loi de la nature : Tous les phénomènes sont non-soi. Le Tathāgata s’y éveille et le pénètre. S’étant éveillé et l’ayant pénétré, il l’annonce, l’enseigne, le déclare, l’établit, le révèle, l’analyse et l’expose clairement : “Tous les phénomènes sont non-soi”. » Quatrième sutra.

๕. เกสกมฺพลสุตฺตํ

5. Discours sur la couverture de cheveux

๑๓๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ตนฺตาวุตานํ วตฺถานํ, เกสกมฺพโล เตสํ ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ. เกสกมฺพโล, ภิกฺขเว, สีเต สีโต, อุณฺเห อุณฺโห, ทุพฺพณฺโณ, ทุคฺคนฺโธ, ทุกฺขสมฺผสฺโส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ปุถุสมณพฺราหฺมณวาทานํ มกฺขลิวาโท เตสํ ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ.

138. « Ô moines, de même que parmi tous les vêtements tissés, la couverture en cheveux humains est considérée comme le plus médiocre. Une couverture en cheveux, ô moines, est froide par temps froid, chaude par temps chaud, de vilaine couleur, de mauvaise odeur et désagréable au toucher. De même, ô moines, parmi toutes les doctrines de nombreux ascètes et brahmanes, la doctrine de Makkhali est considérée comme la plus médiocre. »

‘‘มกฺขลิ, ภิกฺขเว, โมฆปุริโส เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’นฺติ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตปิ ภควนฺโต กมฺมวาทา เจว อเหสุํ กิริยวาทา จ วีริยวาทา จ. เตปิ, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’นฺติ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตปิ ภควนฺโต กมฺมวาทา เจว ภวิสฺสนฺติ กิริยวาทา จ วีริยวาทา จ. เตปิ, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’นฺติ. อหมฺปิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กมฺมวาโท เจว กิริยวาโท จ วีริยวาโท จ. มมฺปิ, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’’’นฺติ.

« Makkhali, ô moines, cet homme vain, a un tel discours et une telle vue : “Il n’y a pas de karma, il n’y a pas d’action, il n’y a pas d’effort”. Ô moines, tous les Arhats, Éveillés parfaits qui ont existé dans le passé, ces Bienheureux étaient pourtant des partisans du karma, de l’action et de l’effort. Pourtant, ô moines, Makkhali, cet homme vain, les contredit en disant : “Il n’y a pas de karma, il n’y a pas d’action, il n’y a pas d’effort”. Ô moines, tous les Arhats, Éveillés parfaits qui existeront dans le futur, ces Bienheureux seront aussi des partisans du karma, de l’action et de l’effort. Pourtant, ô moines, Makkhali, cet homme vain, les contredit en disant : “Il n’y a pas de karma, il n’y a pas d’action, il n’y a pas d’effort”. Moi aussi, ô moines, qui suis à présent un Arhat, un Éveillé parfait, j’enseigne le karma, l’action et l’effort. Pourtant, ô moines, Makkhali, cet homme vain, me contredit aussi en disant : “Il n’y a pas de karma, il n’y a pas d’action, il n’y a pas d’effort”. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นทีมุเข ขิปฺปํ อุฑฺเฑยฺย พหูนํ มจฺฉานํ อหิตาย ทุกฺขาย อนยาย พฺยสนาย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส มนุสฺสขิปฺปํ มญฺเญ โลเก อุปฺปนฺโน พหูนํ สตฺตานํ อหิตาย ทุกฺขาย อนยาย พฺยสนายา’’ติ. ปญฺจมํ.

« C’est comme si, moines, on posait une nasse à l’embouchure d’une rivière pour le malheur, la souffrance, la perte et la ruine de nombreux poissons ; de la même manière, moines, cet homme vain de Makkhali, je le crois, est apparu dans le monde comme une nasse pour les hommes, pour le malheur, la souffrance, la perte et la ruine de nombreux êtres. » Cinquième.

๖. สมฺปทาสุตฺตํ

6. Discours sur les accomplissements (Sampadāsutta)

๑๓๙. ‘‘ติสฺโส [Pg.291] อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

139. « Moines, il y a ces trois accomplissements. Quels sont les trois ? L’accomplissement de la foi, l’accomplissement de la vertu, et l’accomplissement de la sagesse — ce sont là, moines, les trois accomplissements. » Sixième.

๗. วุทฺธิสุตฺตํ

7. Discours sur la croissance (Vuddhisutta)

๑๔๐. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วุทฺธิโย. กตมา ติสฺโส? สทฺธาวุทฺธิ, สีลวุทฺธิ, ปญฺญาวุทฺธิ – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วุทฺธิโย’’ติ. สตฺตมํ.

140. « Moines, il y a ces trois types de croissance. Quels sont les trois ? La croissance en foi, la croissance en vertu, et la croissance en sagesse — ce sont là, moines, les trois types de croissance. » Septième.

๘. อสฺสขฬุงฺกสุตฺตํ

8. Discours sur les poulains rétifs (Assakhaḷuṅkasutta)

๑๔๑. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, อสฺสขฬุงฺเก เทเสสฺสามิ ตโย จ ปุริสขฬุงฺเก. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

141. « Moines, je vais vous enseigner les trois types de poulains rétifs et les trois types d’hommes rétifs. Écoutez cela, portez-y une attention attentive ; je vais parler. » — « Oui, Vénérable », répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสขฬุงฺกา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสขฬุงฺกา.

« Et quels sont, moines, les trois types de poulains rétifs ? Ici, moines, un certain poulain rétif possède la vitesse, mais ne possède ni la beauté, ni la stature. Par ailleurs, moines, un certain poulain rétif possède à la fois la vitesse et la beauté, mais ne possède pas la stature. Par ailleurs, moines, un certain poulain rétif possède à la fois la vitesse, la beauté et la stature. Ce sont là, moines, les trois types de poulains rétifs.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสขฬุงฺกา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

« Et quels sont, moines, les trois types d’hommes rétifs ? Ici, moines, un certain homme rétif possède la vitesse, mais ne possède ni la beauté, ni la stature. Par ailleurs, moines, un certain homme rétif possède à la fois la vitesse et la beauté, mais ne possède pas la stature. Par ailleurs, moines, un certain homme rétif possède à la fois la vitesse, la beauté et la stature.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ [Pg.292], โน วิสฺสชฺเชติ. อิทมสฺส น วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

« Et comment, moines, un homme rétif possède-t-il la vitesse, mais ne possède-t-il ni la beauté, ni la stature ? Ici, moines, un moine comprend tel qu’il est : “Ceci est la souffrance”... “Ceci est la pratique menant à la cessation de la souffrance”. C’est ce que je dis de sa vitesse. Cependant, lorsqu’on lui pose une question sur l’Abhidhamma ou le Vinaya, il hésite et ne répond pas. C’est ce que je dis de son manque de beauté. En outre, il n’obtient pas de robes, de nourriture d’aumône, de logements, ni de remèdes et de fournitures pour les malades. C’est ce que je dis de son manque de stature. C’est ainsi, moines, qu’un homme rétif possède la vitesse, mais ne possède ni la beauté, ni la stature.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. น ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

« Et comment, moines, un homme rétif possède-t-il à la fois la vitesse et la beauté, mais ne possède-t-il pas la stature ? Ici, moines, un moine comprend tel qu’il est : “Ceci est la souffrance”... “Ceci est la pratique menant à la cessation de la souffrance”. C’est ce que je dis de sa vitesse. Lorsqu’on lui pose une question sur l’Abhidhamma ou le Vinaya, il répond et n’hésite pas. C’est ce que je dis de sa beauté. Cependant, il n’obtient pas de robes, de nourriture d’aumône, de logements, ni de remèdes et de fournitures pour les malades. C’est ce que je dis de son manque de stature. C’est ainsi, moines, qu’un homme rétif possède à la fois la vitesse et la beauté, mais ne possède pas la stature.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสขฬุงฺกา’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Et comment, moines, un homme rétif possède-t-il à la fois la vitesse, la beauté et la stature ? Ici, moines, un moine comprend tel qu’il est : “Ceci est la souffrance”... “Ceci est la pratique menant à la cessation de la souffrance”. C’est ce que je dis de sa vitesse. Lorsqu’on lui pose une question sur l’Abhidhamma ou le Vinaya, il répond et n’hésite pas. C’est ce que je dis de sa beauté. En outre, il obtient des robes, de la nourriture d’aumône, des logements, ainsi que des remèdes et des fournitures pour les malades. C’est ce que je dis de sa stature. C’est ainsi, moines, qu’un homme rétif possède à la fois la vitesse, la beauté et la stature. Ce sont là, moines, les trois types d’hommes rétifs. » Huitième.

๙. อสฺสปรสฺสสุตฺตํ

9. Discours sur les chevaux d’élite (Assaparassasutta)

๑๔๒. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, อสฺสปรสฺเส เทเสสฺสามิ ตโย จ ปุริสปรสฺเส. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

142. « Moines, je vais vous enseigner les trois types de chevaux d’élite et les trois types d’hommes d’élite. Écoutez cela, portez-y une attention attentive ; je vais parler. » — « Oui, Vénérable », répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘กตเม [Pg.293] จ, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสปรสฺสา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสปรสฺสา.

« Et quels sont, moines, les trois types de chevaux d’élite ? Ici, moines, un certain cheval d’élite possède la vitesse, mais ne possède ni la beauté, ni la stature. Par ailleurs, moines, un certain cheval d’élite possède la vitesse et la beauté, mais ne possède pas la stature. Par ailleurs, moines, un certain cheval d’élite possède à la fois la vitesse, la beauté et la stature. Ce sont là, moines, les trois types de chevaux d’élite.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสปรสฺสา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

« Et quels sont, moines, les trois types d’hommes d’élite ? Ici, moines, un certain homme d’élite possède la vitesse, mais ne possède ni la beauté, ni la stature. Par ailleurs, moines, un certain homme d’élite possède à la fois la vitesse et la beauté, mais ne possède pas la stature. Par ailleurs, moines, un certain homme d’élite possède à la fois la vitesse, la beauté et la stature. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินิเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ, โน วิสฺสชฺเชติ. อิทมสฺส น วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

Comment, moines, un homme éminent est-il doté de rapidité, mais non de beauté ni de stature ? Ici, moines, un moine, par la destruction des cinq entraves inférieures, naît de manière spontanée [dans les mondes de Brahmā] et y atteint le parinibbāna, sans plus revenir de ce monde. Cela, je le déclare être sa rapidité. Cependant, lorsqu’il est interrogé sur l'Abhidhamma ou sur l’Abhivinaya, il hésite et ne répond pas. Cela, je le déclare être son absence de beauté. De plus, il n'obtient pas les robes, la nourriture, les logements ni les remèdes médicaux nécessaires en cas de maladie. Cela, je le déclare être son absence de stature. C’est ainsi, moines, qu’un homme éminent est doté de rapidité, mais non de beauté ni de stature.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ; วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

Comment, moines, un homme éminent est-il doté de rapidité et de beauté, mais non de stature ? Ici, moines, un moine, par la destruction des cinq entraves inférieures, naît de manière spontanée et y atteint le parinibbāna, sans plus revenir de ce monde. Cela, je le déclare être sa rapidité. Lorsqu’il est interrogé sur l'Abhidhamma ou sur l’Abhivinaya, il répond et n'hésite pas. Cela, je le déclare être sa beauté. Cependant, il n'obtient pas les robes, la nourriture, les logements ni les remèdes médicaux nécessaires en cas de maladie. Cela, je le déclare être son absence de stature. C’est ainsi, moines, qu’un homme éminent est doté de rapidité et de beauté, mais non de stature.

‘‘กถญฺจ[Pg.294], ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสปรสฺสา’’ติ. นวมํ.

Comment, moines, un homme éminent est-il doté de rapidité, de beauté et de stature ? Ici, moines, un moine, par la destruction des cinq entraves inférieures, naît de manière spontanée et y atteint le parinibbāna, sans plus revenir de ce monde. Cela, je le déclare être sa rapidité. Lorsqu’il est interrogé sur l'Abhidhamma ou sur l’Abhivinaya, il répond et n'hésite pas. Cela, je le déclare être sa beauté. De plus, il obtient les robes, la nourriture, les logements et les remèdes médicaux nécessaires en cas de maladie. Cela, je le déclare être sa stature. C’est ainsi, moines, qu’un homme éminent est doté de rapidité, de beauté et de stature. Tels sont, moines, les trois types d'hommes éminents. (Neuvième sutta.)

๑๐. อสฺสาชานียสุตฺตํ

10. Discours sur le cheval de race (Assājānīyasutta).

๑๔๓. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, ภทฺเร อสฺสาชานีเย เทเสสฺสามิ ตโย จ ภทฺเร ปุริสาชานีเย. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

143. « Moines, je vais vous enseigner les trois types de nobles chevaux de race et les trois types de nobles hommes de race. Écoutez cela, portez-y une attention attentive, je vais parler. » « Oui, Seigneur », répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา อสฺสาชานียา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย …เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา อสฺสาชานียา.

« Quels sont, moines, les trois types de nobles chevaux de race ? Ici, moines, un certain noble cheval de race est doté de rapidité, de beauté et de stature. Tels sont, moines, les trois types de nobles chevaux de race.

‘‘กตเม จ ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา ปุริสาชานียา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

Quels sont, moines, les trois types de nobles hommes de race ? Ici, moines, un certain noble homme de race est doté de rapidité, de beauté et de stature. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภทฺโร ปุริสาชานีโย…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภทฺโร ปุริสาชานีโย ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน [Pg.295] จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา ปุริสาชานียา’’ติ. ทสมํ.

« Et comment, moines, un noble homme de race est-il doté de rapidité, de beauté et de stature ? Ici, moines, un moine, par la destruction des impuretés (āsava), réalise par lui-même, dès cette vie, par une connaissance directe, la libération du cœur et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés, et y demeure après y être parvenu. Cela, je le déclare être sa rapidité. Lorsqu’il est interrogé sur l'Abhidhamma ou sur l’Abhivinaya, il répond et n'hésite pas. Cela, je le déclare être sa beauté. De plus, il obtient les robes, la nourriture, les logements et les remèdes médicaux nécessaires en cas de maladie. Cela, je le déclare être sa stature. C’est ainsi, moines, qu’un noble homme de race est doté de rapidité, de beauté et de stature. Tels sont, moines, les trois types de nobles hommes de race. (Dixième sutta.)

๑๑. ปฐมโมรนิวาปสุตฺตํ

11. Premier discours à Moranivāpa.

๑๔๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ โมรนิวาเป ปริพฺพาชการาเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

144. En un temps, le Béni séjournait à Rājagaha, au parc des Paribbājaka, à l'endroit où l'on nourrit les paons (Moranivāpa). Là, le Béni s'adressa aux moines : « Moines ! » « Vénérable Seigneur ! » répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน, อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. เอกาทสมํ.

« Moines, doté de trois qualités, un moine a atteint le but ultime, a atteint la sécurité absolue vis-à-vis des liens, a parachevé la vie sainte et atteint la finalité suprême, étant le plus excellent parmi les dieux et les hommes. Quelles sont ces trois qualités ? Ce sont : la perfection de la vertu de celui qui n'a plus besoin d'entraînement (asekkha), la perfection de la concentration de celui qui n'a plus besoin d'entraînement, et la perfection de la sagesse de celui qui n'a plus besoin d'entraînement. Doté de ces trois qualités, moines, un moine a atteint le but ultime, a atteint la sécurité absolue, a parachevé la vie sainte, a atteint la finalité suprême et est le plus excellent parmi les dieux et les hommes. (Onzième sutta.)

๑๒. ทุติยโมรนิวาปสุตฺตํ

12. Deuxième discours à Moranivāpa.

๑๔๕. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อิทฺธิปาฏิหาริเยน, อาเทสนาปาฏิหาริเยน, อนุสาสนีปาฏิหาริเยน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ทฺวาทสมํ.

145. « Moines, doté de trois qualités, un moine a atteint le but ultime, a atteint la sécurité absolue vis-à-vis des liens, a parachevé la vie sainte et atteint la finalité suprême, étant le plus excellent parmi les dieux et les hommes. Quelles sont ces trois qualités ? Ce sont : le miracle des pouvoirs psychiques (iddhipāṭihāriya), le miracle de la lecture des pensées (ādesanāpāṭihāriya), et le miracle de l'instruction (anusāsanīpāṭihāriya). Doté de ces trois qualités, moines, un moine a atteint le but ultime, a atteint la sécurité absolue, a parachevé la vie sainte, a atteint la finalité suprême et est le plus excellent parmi les dieux et les hommes. (Douzième sutta.)

๑๓. ตติยโมรนิวาปสุตฺตํ

13. Troisième discours à Moranivāpa.

๑๔๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? สมฺมาทิฏฺฐิยา, สมฺมาญาเณน, สมฺมาวิมุตฺติยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ [Pg.296] โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. เตรสมํ.

146. « Moines, doté de trois qualités, un moine a atteint le but ultime, a atteint la sécurité absolue vis-à-vis des liens, a parachevé la vie sainte et atteint la finalité suprême, étant le plus excellent parmi les dieux et les hommes. Quelles sont ces trois qualités ? Ce sont : la vision correcte (sammādiṭṭhi), la connaissance correcte (sammāñāṇa), et la libération correcte (sammāvimutti). Doté de ces trois qualités, moines, un moine a atteint le but ultime, a atteint la sécurité absolue, a parachevé la vie sainte, a atteint la finalité suprême et est le plus excellent parmi les dieux et les hommes. (Treizième sutta.)

โยธาชีววคฺโค จุทฺทสโม.

Le quatorzième chapitre, le Chapitre sur le Guerrier (Yodhājīvavagga), est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire (uddāna) :

โยโธ ปริสมิตฺตญฺจ, อุปฺปาทา เกสกมฺพโล;

สมฺปทา วุทฺธิ ตโย, อสฺสา ตโย โมรนิวาปิโนติ.

Le guerrier, l'assemblée et l'ami, l'apparition, la couverture de poils ; l'accomplissement, la croissance, trois types de chevaux, et trois discours [prononcés] au Moranivapa.

(๑๕) ๕. มงฺคลวคฺโค

(15) 5. Chapitre de la Bénédiction (Mangala Vagga)

๑. อกุสลสุตฺตํ

1. Discours sur les actions malsaines (Akusala Sutta)

๑๔๗. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? อกุสเลน กายกมฺเมน, อกุสเลน วจีกมฺเมน, อกุสเลน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

147. « Moines, celui qui possède trois qualités est jeté en enfer comme s’il y avait été transporté. Quelles sont ces trois qualités ? L’action corporelle malsaine, l’action verbale malsaine et l’action mentale malsaine. C’est en possédant ces trois qualités, moines, que l’on est ainsi jeté en enfer comme s’il y avait été transporté. »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? กุสเลน กายกมฺเมน, กุสเลน วจีกมฺเมน, กุสเลน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

« Moines, celui qui possède trois qualités est jeté au ciel comme s’il y avait été transporté. Quelles sont ces trois qualités ? L’action corporelle saine, l’action verbale saine et l’action mentale saine. C’est en possédant ces trois qualités, moines, que l’on est ainsi jeté au ciel comme s’il y avait été transporté. » [Le premier.]

๒. สาวชฺชสุตฺตํ

2. Discours sur ce qui est blâmable (Savajja Sutta)

๑๔๘. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

148. « Moines, celui qui possède trois qualités est jeté en enfer comme s’il y avait été transporté. Quelles sont ces trois qualités ? L’action corporelle blâmable, l’action verbale blâmable et l’action mentale blâmable. C’est en possédant ces trois qualités, moines, que l’on est ainsi jeté en enfer comme s’il y avait été transporté. »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ สคฺเค’’ติ. ทุติยํ.

« Moines, celui qui possède trois qualités est jeté au ciel comme s’il y avait été transporté. Quelles sont ces trois qualités ? L’action corporelle irréprochable, l’action verbale irréprochable et l’action mentale irréprochable. C’est en possédant ces trois qualités... moines, que l’on est ainsi jeté au ciel comme s’il y avait été transporté. » [Le deuxième.]

๓. วิสมสุตฺตํ

3. Discours sur la conduite injuste (Visama Sutta)

๑๔๙. ‘‘ตีหิ[Pg.297], ภิกฺขเว…เป… วิสเมน กายกมฺเมน, วิสเมน วจีกมฺเมน, วิสเมน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ นิรเย.

149. « Moines... par l’action corporelle injuste, l’action verbale injuste et l’action mentale injuste... que l’on est ainsi jeté en enfer. »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ…เป… สเมน กายกมฺเมน, สเมน วจีกมฺเมน, สเมน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ สคฺเค’’ติ. ตติยํ.

« Moines... par l’action corporelle juste, l’action verbale juste et l’action mentale juste... que l’on est ainsi jeté au ciel. » [Le troisième.]

๔. อสุจิสุตฺตํ

4. Discours sur l’impureté (Asuci Sutta)

๑๕๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… อสุจินา กายกมฺเมน, อสุจินา วจีกมฺเมน, อสุจินา มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ นิรเย.

150. « Moines... par l’action corporelle impure, l’action verbale impure et l’action mentale impure... que l’on est ainsi jeté en enfer. »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สุจินา กายกมฺเมน, สุจินา วจีกมฺเมน, สุจินา มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จตุตฺถํ.

« Moines... par l’action corporelle pure, l’action verbale pure et l’action mentale pure. C’est en possédant ces trois qualités, moines, que l’on est ainsi jeté au ciel comme s’il y avait été transporté. » [Le quatrième.]

๕. ปฐมขตสุตฺตํ

5. Premier discours sur la blessure de soi (Pathama Khata Sutta)

๑๕๑. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? อกุสเลน กายกมฺเมน, อกุสเลน วจีกมฺเมน, อกุสเลน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

151. « Moines, doté de trois qualités, l’insensé, l’ignorant, l’homme de peu de vertu, se conduit en s'étant lui-même déterré et détruit ; il est blâmable, il est censuré par les sages, et il engendre beaucoup de démérite. Quelles sont ces trois qualités ? L’action corporelle malsaine, l’action verbale malsaine et l’action mentale malsaine. C’est en possédant ces trois qualités, moines, que l’insensé, l’ignorant, l’homme de peu de vertu, se conduit en s’étant lui-même déterré et détruit ; il est blâmable, il est censuré par les sages, et il engendre beaucoup de démérite. »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? กุสเลน กายกมฺเมน, กุสเลน วจีกมฺเมน, กุสเลน มโนกมฺเมน…เป…. ปญฺจมํ.

« Moines, doté de trois qualités, le sage, l’homme compétent et vertueux, se conduit en restant intact et non détruit ; il est irréprochable, n’est pas censuré par les sages, et engendre beaucoup de mérite. Quelles sont ces trois qualités ? L’action corporelle saine, l’action verbale saine, l’action mentale saine... [etc.]. » [Le cinquième.]

๖. ทุติยขตสุตฺตํ

6. Second discours sur la blessure de soi (Dutiya Khata Sutta)

๑๕๒. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป….

152. « Moines... par l’action corporelle blâmable, l’action verbale blâmable, l’action mentale blâmable... »

‘‘ตีหิ[Pg.298], ภิกฺขเว…เป… อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป…. ฉฏฺฐํ.

« Moines... par l’action corporelle irréprochable, l’action verbale irréprochable, l’action mentale irréprochable... » [Le sixième.]

๗. ตติยขตสุตฺตํ

7. Troisième discours sur la blessure de soi (Tatiya Khata Sutta)

๑๕๓. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… วิสเมน กายกมฺเมน, วิสเมน วจีกมฺเมน, วิสเมน มโนกมฺเมน…เป….

153. « Moines... par l’action corporelle injuste, l’action verbale injuste, l’action mentale injuste... »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สเมน กายกมฺเมน, สเมน วจีกมฺเมน, สเมน มโนกมฺเมน…เป…. สตฺตมํ.

« Moines... par l’action corporelle juste, l’action verbale juste, l’action mentale juste... » [Le septième.]

๘. จตุตฺถขตสุตฺตํ

8. Quatrième discours sur la blessure de soi (Catuttha Khata Sutta)

๑๕๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… อสุจินา กายกมฺเมน, อสุจินา วจีกมฺเมน, อสุจินา มโนกมฺเมน…เป….

154. « Moines... par l’action corporelle impure, l’action verbale impure, l’action mentale impure... »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สุจินา กายกมฺเมน, สุจินา วจีกมฺเมน, สุจินา มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Moines... par l’action corporelle pure, l’action verbale pure, l’action mentale pure – c’est en possédant ces trois qualités, moines, que le sage, l’homme compétent et vertueux, se conduit en restant intact et non détruit ; il est irréprochable, n’est pas censuré par les sages, et engendre beaucoup de mérite. » [Le huitième.]

๙. วนฺทนาสุตฺตํ

9. Discours sur l’hommage (Vandana Sutta)

๑๕๕. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วนฺทนา. กตมา ติสฺโส? กาเยน, วาจาย, มนสา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วนฺทนา’’ติ. นวมํ.

155. « Moines, il y a ces trois sortes d’hommages. Quelles sont les trois ? Par le corps, par la parole et par l’esprit – telles sont, moines, les trois sortes d’hommages. » [Le neuvième.]

๑๐. ปุพฺพณฺหสุตฺตํ

10. Discours sur le matin (Pubbanha Sutta)

๑๕๖. ‘‘เย, ภิกฺขเว, สตฺตา ปุพฺพณฺหสมยํ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, สุปุพฺพณฺโห, ภิกฺขเว, เตสํ สตฺตานํ.

156. « Moines, pour les êtres qui, le matin, pratiquent une bonne conduite par le corps, par la parole et par l’esprit, ce matin-là est pour eux un bon matin. »

‘‘เย, ภิกฺขเว, สตฺตา มชฺฌนฺหิกสมยํ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, สุมชฺฌนฺหิโก, ภิกฺขเว, เตสํ สตฺตานํ.

« Pour les êtres, ô moines, qui pratiquent une bonne conduite par le corps, par la parole et par l'esprit à l'heure de midi, c'est pour ces êtres, ô moines, un bon midi. »

‘‘เย[Pg.299], ภิกฺขเว, สตฺตา สายนฺหสมยํ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, สุสายนฺโห, ภิกฺขเว, เตสํ สตฺตาน’’นฺติ.

« Pour les êtres, ô moines, qui pratiquent une bonne conduite par le corps, par la parole et par l'esprit à l'heure du soir, c'est pour ces êtres, ô moines, un bon soir. » C'est ce que dit le Bouddha.

‘‘สุนกฺขตฺตํ สุมงฺคลํ, สุปฺปภาตํ สุหุฏฺฐิตํ ;

สุขโณ สุมุหุตฺโต จ, สุยิฏฺฐํ พฺรหฺมจาริสุ.

« C'est une bonne constellation, un bon auspice, une bonne aube, un bon lever, un bon moment et un bon instant ; c'est une offrande bien présentée envers ceux qui mènent la vie sainte. »

‘‘ปทกฺขิณํ กายกมฺมํ, วาจากมฺมํ ปทกฺขิณํ;

ปทกฺขิณํ มโนกมฺมํ, ปณีธิ เต ปทกฺขิเณ ;

ปทกฺขิณานิ กตฺวาน, ลภนฺตตฺเถ ปทกฺขิเณ.

« L'acte corporel est bénéfique, l'acte verbal est bénéfique, l'acte mental est bénéfique, et bénéfiques sont leurs aspirations. Ayant accompli des actes bénéfiques, ils obtiennent des bénéfices. »

‘‘เต อตฺถลทฺธา สุขิตา, วิรุฬฺหา พุทฺธสาสเน;

อโรคา สุขิตา โหถ, สห สพฺเพหิ ญาติภี’’ติ. ทสมํ;

« Ayant obtenu ces bénéfices, qu'ils soient heureux et prospèrent dans l'enseignement du Bouddha ; qu'ils soient en bonne santé et heureux, avec tous leurs parents. » Ainsi se termine le dixième sutta.

มงฺคลวคฺโค ปญฺจโม.

Le cinquième chapitre, le Chapitre des Augures (Maṅgalavagga), est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

En voici le résumé :

อกุสลญฺจ สาวชฺชํ, วิสมาสุจินา สห;

จตุโร ขตา วนฺทนา, ปุพฺพณฺเหน จ เต ทสาติ.

Les actes malsains, ce qui est blâmable, ce qui est injuste et impur ; les quatre formes de destruction de soi, la vénération, et le sutta sur l'heure du matin ; tels sont les dix suttas.

ตติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.

La troisième cinquantaine est terminée.

(๑๖) ๖. อเจลกวคฺโค

(16) 6. Le Chapitre sur les ascètes nus (Acelakavagga)

๑๕๗-๑๖๓. ‘‘ติสฺโส [Pg.300] อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา ติสฺโส? อาคาฬฺหา ปฏิปทา, นิชฺฌามา ปฏิปทา, มชฺฌิมา ปฏิปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’ติ. โส กาเมสุ ปาตพฺยตํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา.

157-163. « Il y a, ô moines, ces trois pratiques. Quelles sont ces trois ? La pratique extrême [de l'indulgence], la pratique de l'auto-mortification et la pratique du milieu. Et qu'est-ce que, ô moines, la pratique extrême ? Ici, ô moines, quelqu'un tient de tels propos et de telles vues : “Il n'y a aucun mal dans les plaisirs sensuels.” Il se livre ainsi entièrement aux plaisirs sensuels. Cela, ô moines, est appelé la pratique extrême. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน, น เอหิภทนฺติโก, น ติฏฺฐภทนฺติโก, นาภิหฏํ น อุทฺทิสฺสกตํ น นิมนฺตนํ สาทิยติ. โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ น เอฬกมนฺตรํ น ทณฺฑมนฺตรํ น มุสลมนฺตรํ น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ น คพฺภินิยา น ปายมานาย น ปุริสนฺตรคตาย น สงฺกิตฺตีสุ น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี น มจฺฉํ น มํสํ น สุรํ น เมรยํ, น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ – อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ.

« Et qu'est-ce que, ô moines, la pratique de l'auto-mortification ? Ici, ô moines, quelqu'un va nu, il rejette les conventions sociales, il se lèche les mains [après avoir mangé] ; il ne s'arrête pas quand on lui dit “venez, monsieur”, il ne s'arrête pas quand on lui dit “attendez, monsieur”. Il n'accepte pas la nourriture apportée, ni celle préparée spécialement pour lui, ni une invitation. Il n'accepte rien directement d'un pot ou d'un panier, ni derrière un seuil, ni derrière un bâton, ni derrière un pilon. Il n'accepte rien de deux personnes en train de manger, ni d'une femme enceinte, ni d'une femme qui allaite, ni d'une femme en compagnie d'un homme. Il n'accepte pas de nourriture provenant de distributions collectives, ni là où un chien attend, ni là où les mouches fourmillent. Il ne consomme ni poisson, ni viande, ni boissons fermentées, ni alcool, ni boisson de balle de riz. Il ne mendie que dans une seule maison et ne prend qu'une seule bouchée, ou deux maisons et deux bouchées... ou sept maisons et sept bouchées. Il subsiste avec une seule petite écuelle, ou deux... ou sept. Il prend de la nourriture une fois par jour, ou tous les deux jours... ou tous les sept jours. Ainsi, il s'adonne à la pratique de manger à des intervalles réguliers, même jusqu'à une fois tous les quinze jours. »

โส สากภกฺโขปิ โหติ, สามากภกฺโขปิ โหติ, นีวารภกฺโขปิ โหติ, ททฺทุลภกฺโขปิ โหติ, หฏภกฺโขปิ โหติ, กณฺหภกฺโขปิ โหติ, อาจามภกฺโขปิ โหติ, ปิญฺญากภกฺโขปิ โหติ, ติณภกฺโขปิ โหติ, โคมยภกฺโขปิ โหติ, วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี.

« Il se nourrit de légumes verts, de millet, de riz sauvage, de retailles de cuir, de mousse, de son de riz, d'écume de riz bouilli, de tourteaux d'oléagineux, d'herbe ou de bouse de vache. Il subsiste grâce aux racines et aux fruits de la forêt, ou en mangeant les fruits tombés d'eux-mêmes. »

โส สาณานิปิ ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ, ติรีฏานิปิ ธาเรติ, อชินมฺปิ ธาเรติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรติ, วากจีรมฺปิ ธาเรติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, อุลูกปกฺขิกมฺปิ [Pg.301] ธาเรติ, เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ, สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ – อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา.

« Il porte des vêtements de chanvre, des vêtements de fibres mélangées, des linceuls, des chiffons de décharge, des vêtements d'écorce, des peaux d'antilope, des lanières de peau d'antilope, des vêtements de paille, des vêtements d'écorce de bois, des vêtements de planches de bois, des couvertures de cheveux humains, des couvertures de poils d'animaux, des vêtements de plumes de chouette. Il s'arrache les cheveux et la barbe, s'adonnant à la pratique de l'arrachage des cheveux et de la barbe. Il reste debout, refusant de s'asseoir ; il s'accroupit, s'adonnant à l'effort de la position accroupie. Il utilise un lit d'épines, faisant sa couche sur des épines. Il s'adonne à la pratique de descendre dans l'eau trois fois par soir. Ainsi, il demeure s'adonnant à diverses formes de tourment et de mortification du corps. Cela, ô moines, est appelé la pratique de l'auto-mortification. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปฏิปทา’’ติ.

« Et qu'est-ce que, ô moines, la pratique du milieu ? Ici, ô moines, un moine demeure en contemplant le corps dans le corps, ardent, clairement conscient et attentif, ayant surmonté la convoitise et le chagrin envers le monde. Il demeure en contemplant les sensations... [le texte continue ainsi] ... l'esprit... [le texte continue ainsi] ... les phénomènes mentaux dans les phénomènes mentaux, ardent, clairement conscient et attentif, ayant surmonté la convoitise et le chagrin envers le monde. Cela, ô moines, est appelé la pratique du milieu. Ce sont là, ô moines, les trois pratiques. »

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา ติสฺโส? อาคาฬฺหา ปฏิปทา, นิชฺฌามา ปฏิปทา, มชฺฌิมา ปฏิปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา.

« Il y a, ô moines, ces trois pratiques. Quelles sont ces trois ? La pratique extrême, la pratique de l'auto-mortification et la pratique du milieu. Et qu'est-ce que, ô moines, la pratique extrême ? ... [comme précédemment] ... Cela est appelé la pratique extrême. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา.

« Et qu'est-ce que, ô moines, la pratique de l'auto-mortification ? ... [comme précédemment] ... Cela est appelé la pratique de l'auto-mortification. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ….

« Et qu'est-ce que, ô moines, la pratique du milieu ? Ici, ô moines, un moine engendre la volonté, fait un effort, mobilise son énergie, applique son esprit et s'efforce pour empêcher l'apparition d'états malsains et mauvais non encore apparus. Il engendre la volonté, fait un effort, mobilise son énergie, applique son esprit et s'efforce pour abandonner les états malsains et mauvais déjà apparus. Il engendre la volonté, fait un effort, mobilise son énergie, applique son esprit et s'efforce pour faire apparaître les états sains non encore apparus. Il engendre la volonté, fait un effort, mobilise son énergie, applique son esprit et s'efforce pour le maintien, la non-disparition, l'accroissement, l'expansion, le développement et l'accomplissement des états sains déjà apparus. »

‘‘ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วีริยสมาธิ…เป… จิตฺตสมาธิ…เป… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ…เป….

« Il développe la base du succès dotée de la concentration issue de l'intention et de l'effort soutenu. Il développe la base du succès dotée de la concentration issue de l'énergie... de l'esprit... de l'examen et de l'effort soutenu. »

‘‘สทฺธินฺทฺริยํ ภาเวติ… วีริยินฺทฺริยํ ภาเวติ… สตินฺทฺริยํ ภาเวติ… สมาธินฺทฺริยํ ภาเวติ… ปญฺญินฺทฺริยํ ภาเวติ….

« Il développe la faculté de la foi, la faculté de l'énergie, la faculté de l'attention, la faculté de la concentration, la faculté de la sagesse. »

‘‘สทฺธาพลํ [Pg.302] ภาเวติ… วีริยพลํ ภาเวติ… สติพลํ ภาเวติ… สมาธิพลํ ภาเวติ… ปญฺญาพลํ ภาเวติ….

« Il développe la force de la foi, la force de l'énergie, la force de l'attention, la force de la concentration, la force de la sagesse. »

‘‘สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ….

« Il développe le facteur d'éveil de la pleine conscience... le facteur d'éveil de l'investigation des phénomènes... le facteur d'éveil de l'énergie... le facteur d'éveil du ravissement... le facteur d'éveil de la tranquillité... le facteur d'éveil de la concentration... le facteur d'éveil de l'équanimité... »

‘‘สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ… สมฺมาสงฺกปฺปํ ภาเวติ… สมฺมาวาจํ ภาเวติ… สมฺมากมฺมนฺตํ ภาเวติ … สมฺมาอาชีวํ ภาเวติ… สมฺมาวายามํ ภาเวติ… สมฺมาสตึ ภาเวติ… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ…. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปฏิปทา’’ติ.

« Il développe la vue juste... l'intention juste... la parole juste... l'action juste... les moyens d'existence justes... l'effort juste... la pleine conscience juste... la concentration juste. Ô moines, ceci est appelé la pratique du milieu. Ô moines, telles sont les trois pratiques. »

อเจลกวคฺโค ฉฏฺโฐ.

Le sixième chapitre, Acelakavagga, est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le résumé :

สติปฏฺฐานํ สมฺมปฺปธานํ, อิทฺธิปาทินฺทฺริเยน จ;

พลํ โพชฺฌงฺโค มคฺโค จ, ปฏิปทาย โยชเยติ.

Les fondements de la pleine conscience, les efforts justes, les bases du pouvoir spirituel et les facultés ; les forces, les facteurs d'éveil et le chemin : ainsi on doit appliquer ces pratiques.

(๑๗) ๗. กมฺมปถเปยฺยาลํ

(17) 7. Extension sur les voies de l'action (Kammapatha-peyyāla)

๑๖๔-๑๘๓. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, ปาณาติปาเต จ สมนุญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

164-183. « Ô moines, doté de trois choses, on est jeté en enfer comme un fardeau déposé. Quelles sont ces trois choses ? On tue soi-même des êtres vivants, on encourage autrui à tuer des êtres vivants, et l'on approuve le fait de tuer des êtres vivants. Doté de ces trois choses, ô moines, on est jeté en enfer comme un fardeau déposé. »

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, ปาณาติปาตา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

« Ô moines, doté de trois choses, on est placé au ciel comme un fardeau déposé. Quelles sont ces trois choses ? On s'abstient soi-même de tuer des êtres vivants, on encourage autrui à s'abstenir de tuer des êtres vivants, et l'on approuve l'abstention de tuer des êtres vivants... »

‘‘อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อทินฺนาทาเน จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On prend soi-même ce qui n'est pas donné, on encourage autrui à prendre ce qui n'est pas donné, et l'on approuve le fait de prendre ce qui n'est pas donné... »

‘‘อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On s'abstient soi-même de prendre ce qui n'est pas donné, on encourage autrui à s'abstenir de prendre ce qui n'est pas donné, et l'on approuve l'abstention de prendre ce qui n'est pas donné... »

‘‘อตฺตนา [Pg.303] จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจาเร จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On commet soi-même l'inconduite sexuelle, on encourage autrui à commettre l'inconduite sexuelle, et l'on approuve l'inconduite sexuelle... »

‘‘อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On s'abstient soi-même de l'inconduite sexuelle, on encourage autrui à s'abstenir de l'inconduite sexuelle, et l'on approuve l'abstention de l'inconduite sexuelle... »

‘‘อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ, ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, มุสาวาเท จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On prononce soi-même des paroles mensongères, on encourage autrui à prononcer des paroles mensongères, et l'on approuve les paroles mensongères... »

‘‘อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, มุสาวาทา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On s'abstient soi-même des paroles mensongères, on encourage autrui à s'abstenir des paroles mensongères, et l'on approuve l'abstention des paroles mensongères... »

‘‘อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On tient soi-même des propos calomnieux, on encourage autrui à tenir des propos calomnieux, et l'on approuve les propos calomnieux... »

‘‘อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On s'abstient soi-même des propos calomnieux, on encourage autrui à s'abstenir des propos calomnieux, et l'on approuve l'abstention des propos calomnieux... »

‘‘อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On tient soi-même des propos rudes, on encourage autrui à tenir des propos rudes, et l'on approuve les propos rudes... »

‘‘อตฺตนา จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On s'abstient soi-même des propos rudes, on encourage autrui à s'abstenir des propos rudes, et l'on approuve l'abstention des propos rudes... »

‘‘อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาเป จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On tient soi-même des propos futiles, on encourage autrui à tenir des propos futiles, et l'on approuve les propos futiles... »

‘‘อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On s'abstient soi-même des propos futiles, on encourage autrui à s'abstenir des propos futiles, et l'on approuve l'abstention des propos futiles... »

‘‘อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ, อภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On est soi-même cupide, on encourage autrui à la cupidité, et l'on approuve la cupidité... »

‘‘อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ, อนภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On n'est pas soi-même cupide, on encourage autrui à la non-cupidité, et l'on approuve la non-cupidité... »

‘‘อตฺตนา [Pg.304] จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ, พฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On a soi-même un esprit malveillant, on encourage autrui à la malveillance, et l'on approuve la malveillance... »

‘‘อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ, อพฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ….

« On a soi-même un esprit sans malveillance, on encourage autrui à l'absence de malveillance, et l'on approuve l'absence de malveillance... »

‘‘อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ ….

« On a soi-même des vues fausses, on encourage autrui aux vues fausses, et l'on approuve les vues fausses... »

‘‘อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.

« On a soi-même des vues justes, on encourage autrui aux vues justes, et l'on approuve les vues justes. Doté de ces trois choses, ô moines, on est placé au ciel comme un fardeau déposé. »

กมฺมปถเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

L'extension sur les voies de l'action est terminée.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le résumé :

ปาณํ อทินฺนมิจฺฉา จ, มุสาวาที จ ปิสุณา;

ผรุสา สมฺผปฺปลาโป จ, อภิชฺฌา พฺยาปาททิฏฺฐิ จ;

กมฺมปเถสุ เปยฺยาลํ, ติกเกน นิโยชเยติ.

Tuer, prendre ce qui n'est pas donné, l'inconduite sexuelle, les paroles mensongères et calomnieuses ; les propos rudes et futiles, la cupidité, la malveillance et les vues fausses : dans les voies de l'action, on doit appliquer cette extension par groupes de trois.

(๑๘) ๘. ราคเปยฺยาลํ

(18) 8. Extension sur la passion (Rāga-peyyāla)

๑๘๔. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? สุญฺญโต สมาธิ, อนิมิตฺโต สมาธิ, อปฺปณิหิโต สมาธิ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ( )

184. « Ô moines, pour la connaissance directe de la passion, trois choses doivent être développées. Quelles sont ces trois ? La concentration vide, la concentration sans signe et la concentration sans désir — ô moines, pour la connaissance directe de la passion, ces trois choses doivent être développées. »

‘‘ราคสฺส[Pg.305], ภิกฺขเว, ปริญฺญาย…เป… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

« Ô moines, pour la pleine compréhension... pour la destruction totale... l'abandon... la destruction... la disparition... le détachement... la cessation... le renoncement... le délaissement de la passion, ces trois choses doivent être développées. »

‘‘โทสสฺส… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปลาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส… มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

« Pour la connaissance directe... la pleine compréhension... la destruction totale... l'abandon... la destruction... la disparition... le détachement... la cessation... le renoncement... le délaissement de la haine... de l'illusion... de la colère... de la rancune... du dénigrement... de l'insolence... de l'envie... de l'avarice... de la tromperie... de l'hypocrisie... de l'obstination... de l'impétuosité... de l'orgueil... de l'arrogance... de l'infatuation... de la négligence, ces trois choses doivent être développées. »

(อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.)

(C'est ce que dit le Béni. Ravis, ces moines se réjouirent des paroles du Béni.)

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

La section répétitive sur la passion est terminée.

ตสฺสุทฺทานํ –

Le sommaire de celle-ci :

ราคํ โทสญฺจ โมหญฺจ, โกธูปนาหปญฺจมํ;

มกฺขปฬาสอิสฺสา จ, มจฺฉริมายาสาเฐยฺยา.

La passion, la haine et l'illusion, la colère et la rancune en cinquième ; le dénigrement, l'insolence et l'envie, l'avarice, la tromperie et l'hypocrisie.

ถมฺภสารมฺภมานญฺจ, อติมานมทสฺส จ;

ปมาทา สตฺตรส วุตฺตา, ราคเปยฺยาลนิสฺสิตา.

L'obstination, l'impétuosité et l'orgueil, l'arrogance et l'ivresse ; avec la négligence, ces dix-sept sont mentionnés, rattachés à la section répétitive sur la passion.

เอเต โอปมฺมยุตฺเตน, อาปาเทน อภิญฺญาย;

ปริญฺญาย ปริกฺขยา, ปหานกฺขยพฺพเยน;

วิราคนิโรธจาคํ, ปฏินิสฺสคฺเค อิเม ทส.

Ceux-ci, présentés avec méthode, pour la connaissance directe, la pleine compréhension, la destruction totale, l'abandon, la destruction et la disparition, le détachement, la cessation, le renoncement et le délaissement : ces dix [aspects].

สุญฺญโต อนิมิตฺโต จ, อปฺปณิหิโต จ ตโย;

สมาธิมูลกา เปยฺยาเลสุปิ ววตฺถิตา จาติ.

Le vide, le sans-signe et le sans-désir : ces trois formes de concentration sont également établies dans les répétitions.

ติกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

Le texte de la Section des Trois (Tikanipāta) est terminé.