. นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

Homage to that Blessed One, the Worthy One, the Perfectly Enlightened One.

องฺคุตฺตรนิกาโย

The Numerical Discourses

ติกนิปาตปาฬิ

The Book of the Threes

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. The First Fifty

๑. พาลวคฺโค

1. The Chapter on the Fool

๑. ภยสุตฺตํ

1. The Discourse on Fear

๑. เอวํ [Pg.99] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต ’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. There the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus!” “Venerable sir,” those bhikkhus replied. The Blessed One said this:

‘‘ยานิ กานิจิ, ภิกฺขเว, ภยานิ อุปฺปชฺชนฺติ สพฺพานิ ตานิ พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปทฺทวา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปสคฺคา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นฬาคารา วา ติณาคารา วา อคฺคิ มุตฺโต กูฏาคารานิปิ ฑหติ อุลฺลิตฺตาวลิตฺตานิ นิวาตานิ ผุสิตคฺคฬานิ ปิหิตวาตปานานิ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ภยานิ อุปฺปชฺชนฺติ สพฺพานิ ตานิ พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปทฺทวา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต. เย เกจิ อุปสคฺคา อุปฺปชฺชนฺติ สพฺเพ เต พาลโต อุปฺปชฺชนฺติ, โน ปณฺฑิตโต.

“Bhikkhus, whatever fears arise, all arise from the fool, not from the wise one. Whatever calamities arise, all arise from the fool, not from the wise one. Whatever perils arise, all arise from the fool, not from the wise one. Just as, bhikkhus, a fire released from a reed house or a grass house burns even gabled mansions that are plastered inside and out, draft-free, with bolts fastened and windows shut; even so, bhikkhus, whatever fears arise, all arise from the fool, not from the wise one. Whatever calamities arise, all arise from the fool, not from the wise one. Whatever perils arise, all arise from the fool, not from the wise one.

‘‘อิติ [Pg.100] โข, ภิกฺขเว, สปฺปฏิภโย พาโล, อปฺปฏิภโย ปณฺฑิโต. สอุปทฺทโว พาโล, อนุปทฺทโว ปณฺฑิโต. สอุปสคฺโค พาโล, อนุปสคฺโค ปณฺฑิโต. นตฺถิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตโต ภยํ, นตฺถิ ปณฺฑิตโต อุปทฺทโว, นตฺถิ ปณฺฑิตโต อุปสคฺโค.

“Thus, bhikkhus, the fool is fraught with fear, the wise one is free from fear. The fool is fraught with calamity, the wise one is free from calamity. The fool is fraught with peril, the wise one is free from peril. Bhikkhus, from the wise one there is no fear, from the wise one there is no calamity, from the wise one there is no peril.

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา, เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

“Therefore, bhikkhus, you should train yourselves thus: ‘Having avoided those three qualities by which one is known as a fool, we will undertake and live by those three qualities by which one is known as a wise one.’ Thus, bhikkhus, should you train yourselves.” First.

๒. ลกฺขณสุตฺตํ

2. The Discourse on Characteristics

๒. ‘‘กมฺมลกฺขโณ, ภิกฺขเว, พาโล, กมฺมลกฺขโณ ปณฺฑิโต, อปทานโสภนี ปญฺญาติ. ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

2. “Bhikkhus, the fool is characterized by his actions, the wise one is characterized by his actions; wisdom, it is said, is adorned by conduct. Bhikkhus, one endowed with three qualities is to be known as a fool. With what three? With bodily misconduct, verbal misconduct, and mental misconduct. Indeed, bhikkhus, one endowed with these three qualities is to be known as a fool.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ.

“Bhikkhus, one endowed with three qualities is to be known as a wise one. With what three? With good bodily conduct, good verbal conduct, and good mental conduct. Indeed, bhikkhus, one endowed with these three qualities is to be known as a wise one.

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา, เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

“Therefore, bhikkhus, you should train yourselves thus: ‘Having avoided those three qualities by which one is known as a fool, we will undertake and live by those three qualities by which one is known as a wise one.’ Thus, bhikkhus, should you train yourselves.” Second.

๓. จินฺตีสุตฺตํ

3. The Discourse on Thinking

๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, พาโล ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ ทุพฺภาสิตภาสี จ ทุกฺกฏกมฺมการี จ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, พาโล ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ อภวิสฺส ทุพฺภาสิตภาสี จ ทุกฺกฏกมฺมการี จ, เกน นํ ปณฺฑิตา ชาเนยฺยุํ – ‘พาโล อยํ ภวํ อสปฺปุริโส’ติ? ยสฺมา [Pg.101] จ โข, ภิกฺขเว, พาโล ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ ทุพฺภาสิตภาสี จ ทุกฺกฏกมฺมการี จ ตสฺมา นํ ปณฺฑิตา ชานนฺติ – ‘พาโล อยํ ภวํ อสปฺปุริโส’ติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ.

3. “Bhikkhus, these are the three characteristics, signs, and conduct of a fool. What three? Here, bhikkhus, a fool thinks evil thoughts, speaks evil speech, and does evil deeds. If, bhikkhus, a fool did not think evil thoughts, speak evil speech, and do evil deeds, how would the wise know of him: ‘This individual is a fool, an untrue person’? But because, bhikkhus, a fool thinks evil thoughts, speaks evil speech, and does evil deeds, therefore the wise know of him: ‘This individual is a fool, an untrue person.’ These, indeed, bhikkhus, are the three characteristics, signs, and conduct of a fool.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ สุภาสิตภาสี จ สุกตกมฺมการี จ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต สุจินฺติตจินฺตี จ อภวิสฺส สุภาสิตภาสี จ สุกตกมฺมการี จ, เกน นํ ปณฺฑิตา ชาเนยฺยุํ – ‘ปณฺฑิโต อยํ ภวํ สปฺปุริโส’ติ? ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ สุภาสิตภาสี จ สุกตกมฺมการี จ ตสฺมา นํ ปณฺฑิตา ชานนฺติ – ‘ปณฺฑิโต อยํ ภวํ สปฺปุริโส’ติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ. ตสฺมาติห…. ตติยํ.

“Bhikkhus, these are the three characteristics, signs, and conduct of a wise person. What three? Here, bhikkhus, a wise person thinks good thoughts, speaks good speech, and does good deeds. If, bhikkhus, a wise person did not think good thoughts, speak good speech, and do good deeds, how would the wise know of him: ‘This individual is a wise person, a true person’? But because, bhikkhus, a wise person thinks good thoughts, speaks good speech, and does good deeds, therefore the wise know of him: ‘This individual is a wise person, a true person.’ These, indeed, bhikkhus, are the three characteristics, signs, and conduct of a wise person. Third.

๔. อจฺจยสุตฺตํ

4. The Discourse on Fault

๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อจฺจยํ อจฺจยโต น ปสฺสติ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ นปฺปฏิกโรติ, ปรสฺส โข ปน อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ นปฺปฏิคฺคณฺหาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

4. “Bhikkhus, one endowed with three qualities is to be known as a fool. With what three? He does not see a fault as a fault; having seen a fault as a fault, he does not make amends in accordance with the Dhamma; and when another confesses a fault, he does not accept it in accordance with the Dhamma. Indeed, bhikkhus, one endowed with these three qualities is to be known as a fool.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อจฺจยํ อจฺจยโต ปสฺสติ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, ปรสฺส โข ปน อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ ปฏิคฺคณฺหาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. ตสฺมาติห…. จตุตฺถํ.

“Bhikkhus, one endowed with three qualities is to be known as a wise one. With what three? He sees a fault as a fault; having seen a fault as a fault, he makes amends in accordance with the Dhamma; and when another confesses a fault, he accepts it in accordance with the Dhamma. Indeed, bhikkhus, one endowed with these three qualities is to be known as a wise one. Fourth.

๕. อโยนิโสสุตฺตํ

5. The Discourse on Unwise Attention

๕. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อโยนิโส ปญฺหํ กตฺตา โหติ, อโยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตา โหติ, ปรสฺส โข ปน โยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺชิตํ ปริมณฺฑเลหิ [Pg.102] ปทพฺยญฺชเนหิ สิลิฏฺเฐหิ อุปคเตหิ นาพฺภนุโมทิตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

5. “Monks, a fool is to be known by three qualities. By which three? He asks a question improperly, he answers a question improperly, and when another answers a question properly with well-rounded, polished, and coherent words and phrases, he does not rejoice in it. Monks, a fool is to be known by these three qualities.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? โยนิโส ปญฺหํ กตฺตา โหติ, โยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตา โหติ, ปรสฺส โข ปน โยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺชิตํ ปริมณฺฑเลหิ ปทพฺยญฺชเนหิ สิลิฏฺเฐหิ อุปคเตหิ อพฺภนุโมทิตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. ตสฺมาติห…. ปญฺจมํ.

“Monks, a wise person is to be known by three qualities. By which three? He asks a question properly, he answers a question properly, and when another answers a question properly with well-rounded, polished, and coherent words and phrases, he rejoices in it. Monks, a wise person is to be known by these three qualities. Fifth.

๖. อกุสลสุตฺตํ

6. The Discourse on the Unwholesome

๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? อกุสเลน กายกมฺเมน, อกุสเลน วจีกมฺเมน, อกุสเลน มโนกมฺเมน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ.

6. “Monks, one endowed with three qualities is to be known as a fool. What three? By unwholesome bodily action, by unwholesome verbal action, and by unwholesome mental action. Monks, one endowed with these three qualities is to be known as a fool.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? กุสเลน กายกมฺเมน, กุสเลน วจีกมฺเมน, กุสเลน มโนกมฺเมน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ. ตสฺมาติห…. ฉฏฺฐํ.

“Monks, one endowed with three qualities is to be known as a wise person. What three? By wholesome bodily action, by wholesome verbal action, and by wholesome mental action. Monks, one endowed with these three qualities is to be known as a wise person. Sixth.

๗. สาวชฺชสุตฺตํ

7. The Discourse on the Blameworthy

๗. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป… อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป…. สตฺตมํ.

7. “Monks, one endowed with three qualities is to be known as a fool. What three? By blameworthy bodily action, by blameworthy verbal action, and by blameworthy mental action… by blameless bodily action, by blameless verbal action, and by blameless mental action… Seventh.

๘. สพฺยาพชฺฌสุตฺตํ

8. The Discourse on the Afflictive

๘. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? สพฺยาพชฺเฌน กายกมฺเมน, สพฺยาพชฺเฌน วจีกมฺเมน, สพฺยาพชฺเฌน มโนกมฺเมน…เป… อพฺยาพชฺเฌน กายกมฺเมน, อพฺยาพชฺเฌน วจีกมฺเมน[Pg.103], อพฺยาพชฺเฌน มโนกมฺเมน. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ.

8. “Monks, one endowed with three qualities is to be known as a fool. What three? By afflictive bodily action, by afflictive verbal action, and by afflictive mental action… by non-afflictive bodily action, by non-afflictive verbal action, and by non-afflictive mental action. Monks, one endowed with these three qualities is to be known as a wise person.

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา, เยหิ ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ เต ตโย ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“Therefore, monks, you should train thus: ‘Having avoided those three qualities by which one is known as a fool, we will undertake and practice those three qualities by which one is known as a wise person.’ Thus, monks, should you train.” Eighth.

๙. ขตสุตฺตํ

9. The Discourse on the Ruined

๙. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? กายทุจฺจริเตน, วจีทุจฺจริเตน, มโนทุจฺจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

9. “Monks, endowed with three qualities, a foolish, incompetent, and untrue person conducts himself in a ruined and destroyed manner. He is blameworthy and censurable by the wise, and he generates much demerit. What are the three? Bodily misconduct, verbal misconduct, and mental misconduct. Monks, endowed with these three qualities, a foolish, incompetent, and untrue person conducts himself in a ruined and destroyed manner. He is blameworthy and censurable by the wise, and he generates much demerit.”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? กายสุจริเตน, วจีสุจริเตน, มโนสุจริเตน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. นวมํ.

“Monks, endowed with three qualities, a wise, competent, and true person conducts himself in an unruined and unharmed manner. He is blameless and not censurable by the wise, and he generates much merit. What are the three? Bodily good conduct, verbal good conduct, and mental good conduct. Monks, endowed with these three qualities, a wise, competent, and true person conducts himself in an unruined and unharmed manner. He is blameless and not censurable by the wise, and he generates much merit.” Ninth.

๑๐. มลสุตฺตํ

10. The Discourse on Stains

๑๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตโย มเล อปฺปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? ทุสฺสีโล จ โหติ, ทุสฺสีลฺยมลญฺจสฺส อปฺปหีนํ โหติ; อิสฺสุกี จ โหติ, อิสฺสามลญฺจสฺส อปฺปหีนํ โหติ; มจฺฉรี จ โหติ, มจฺเฉรมลญฺจสฺส อปฺปหีนํ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเม ตโย มเล อปฺปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

10. “Monks, one endowed with three qualities, not having abandoned three stains, is deposited in hell just as if brought and set down. What three? One is immoral, and the stain of immorality is not abandoned by him; one is envious, and the stain of envy is not abandoned by him; one is miserly, and the stain of miserliness is not abandoned by him. Monks, one endowed with these three qualities, not having abandoned these three stains, is deposited in hell just as if brought and set down.”

‘‘ตีหิ[Pg.104], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตโย มเล ปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? สีลวา จ โหติ, ทุสฺสีลฺยมลญฺจสฺส ปหีนํ โหติ; อนิสฺสุกี จ โหติ, อิสฺสามลญฺจสฺส ปหีนํ โหติ; อมจฺฉรี จ โหติ, มจฺเฉรมลญฺจสฺส ปหีนํ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเม ตโย มเล ปหาย ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทสมํ.

“Monks, one endowed with three qualities, having abandoned three stains, is deposited in heaven just as if brought and set down. What three? One is virtuous, and the stain of immorality is abandoned by him; one is not envious, and the stain of envy is abandoned by him; one is not miserly, and the stain of miserliness is abandoned by him. Monks, one endowed with these three qualities, having abandoned these three stains, is deposited in heaven just as if brought and set down.” Tenth.

พาลวคฺโค ปฐโม.

The First Chapter on the Fool.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

ภยํ ลกฺขณจินฺตี จ, อจฺจยญฺจ อโยนิโส;

อกุสลญฺจ สาวชฺชํ, สพฺยาพชฺฌขตํ มลนฺติ.

Fear, Characteristic, and Thinking, Transgression and Improperly; Unwholesome and Blameworthy, Afflictive, Ruined, and Stain.

๒. รถการวคฺโค

2. The Chapter on the Chariot-Maker

๑. ญาตสุตฺตํ

1. The Discourse on the Known

๑๑. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนทุกฺขาย, พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อนนุโลมิเก กายกมฺเม สมาทเปติ, อนนุโลมิเก วจีกมฺเม สมาทเปติ, อนนุโลมิเกสุ ธมฺเมสุ สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนทุกฺขาย, พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

11. Monks, a well-known bhikkhu endowed with three qualities practices for the harm of the multitude, for the suffering of the multitude, for the detriment of many people, and for the harm and suffering of devas and humans. With which three? He encourages others in unsuitable bodily action, unsuitable verbal action, and unsuitable states. Monks, a well-known bhikkhu endowed with these three qualities practices for the harm of the multitude, for the suffering of the multitude, for the detriment of many people, and for the harm and suffering of devas and humans.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อนุโลมิเก กายกมฺเม สมาทเปติ, อนุโลมิเก วจีกมฺเม สมาทเปติ, อนุโลมิเกสุ ธมฺเมสุ สมาทเปติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ญาโต ภิกฺขุ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ปฐมํ.

Monks, a well-known bhikkhu endowed with three qualities practices for the welfare of the multitude, for the happiness of the multitude, for the benefit of many people, and for the welfare and happiness of devas and humans. With which three? He encourages others in suitable bodily action, suitable verbal action, and suitable states. Monks, a well-known bhikkhu endowed with these three qualities practices for the welfare of the multitude, for the happiness of the multitude, for the benefit of many people, and for the welfare and happiness of devas and humans. First.

๒. สารณียสุตฺตํ

2. The Discourse on Memorable Things

๑๒. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.105], ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปเทเส ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ชาโต โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

12. Monks, these three places are worthy of lifelong remembrance for an anointed khattiya king. Which three? Monks, the place where the anointed khattiya king was born. This, monks, is the first place worthy of lifelong remembrance for an anointed khattiya king.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

Furthermore, monks, the place where the khattiya king was anointed. This, monks, is the second place worthy of lifelong remembrance for an anointed khattiya king.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺติ.

Furthermore, monks, the place where an anointed khattiya king, having conquered in battle and won the victory, dwells ruling over that very battlefield. This, monks, is the third place worthy of lifelong remembrance for an anointed khattiya king. These, monks, are the three places worthy of lifelong remembrance for an anointed khattiya king.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีณิมานิ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ยสฺมึ, ภิกฺขเว, ปเทเส ภิกฺขุ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

Just so, monks, these three places are worthy of lifelong remembrance for a bhikkhu. Which three? Monks, the place where a bhikkhu, having shaved off his hair and beard and put on the ochre robes, has gone forth from the household life into homelessness. This, monks, is the first place worthy of lifelong remembrance for a bhikkhu.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ.

Furthermore, monks, the place where a bhikkhu understands as it really is: ‘This is suffering,’ understands as it really is: ‘This is the origin of suffering,’ understands as it really is: ‘This is the cessation of suffering,’ and understands as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ This, monks, is the second place worthy of lifelong remembrance for a bhikkhu.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยสฺมึ ปเทเส ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียํ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ภิกฺขุสฺส ยาวชีวํ สารณียานิ ภวนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

Furthermore, monks, the place where a bhikkhu, through the destruction of the taints, has realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, and having attained it, dwells therein. This, monks, is the third place worthy of lifelong remembrance for a bhikkhu. These, monks, are the three places worthy of lifelong remembrance for a bhikkhu. Second.

๓. อาสํสสุตฺตํ

3. The Discourse on Hope

๑๓. ‘‘ตโยเม[Pg.106], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? นิราโส, อาสํโส, วิคตาโส. กตโม จ, ภิกฺขเว ปุคฺคโล นิราโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ, จณฺฑาลกุเล วา เวนกุเล วา เนสาทกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พวฺหาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ขตฺติโย ขตฺติเยหิ ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม มมฺปิ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺจิสฺสนฺตี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิราโส.

13. Monks, these three persons are found existing in the world. Which three? The one without hope, the one with hope, and the one whose hope has passed away. And who, monks, is the person without hope? Here, monks, a certain person is reborn in a low family—a caṇḍāla family, a bamboo-worker's family, a hunter's family, a cart-maker's family, or a refuse-sweeper's family—one that is poor, with little food and drink, living in hardship, where food and clothing are obtained with difficulty. And he is of poor complexion, unpleasant to see, dwarfish, and very sickly; he is blind, or has a crooked hand, or is lame, or is paralyzed. He does not obtain food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and ointments, or bed, dwelling, and lamp. He hears: ‘A khattiya of such-and-such a name, it is said, has been consecrated by the khattiyas with the khattiya consecration.’ It does not occur to him: ‘When indeed will the khattiyas also consecrate me with the khattiya consecration?’ This, monks, is called the person without hope.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาวสิตฺตสฺส เชฏฺโฐ ปุตฺโต โหติ อาภิเสโก อนภิสิตฺโต อจลปฺปตฺโต. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ขตฺติโย ขตฺติเยหิ ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม มมฺปิ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺจิสฺสนฺตี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส.

And who, monks, is the person with hope? Here, monks, there is the eldest son of a consecrated khattiya king, who is fit for consecration but is unconsecrated, having reached a stable position. He hears: ‘A khattiya of such-and-such a name, it is said, has been consecrated by the khattiyas with the khattiya consecration.’ It occurs to him: ‘When indeed will the khattiyas also consecrate me with the khattiya consecration?’ This, monks, is called the person with hope.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา โหติ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ขตฺติโย ขตฺติเยหิ ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม มมฺปิ ขตฺติยา ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิญฺจิสฺสนฺตี’ติ! ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนภิสิตฺตสฺส อภิเสกาสา สา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

And who, O monks, is the person whose hope has passed away? Here, O monks, there is a consecrated khattiya king. He hears: ‘A khattiya of such-and-such a name, it is said, has been consecrated by the khattiyas with the khattiya consecration.’ It does not occur to him: ‘When indeed will the khattiyas also consecrate me with the khattiya consecration?’ For what reason? Because, O monks, whatever hope for consecration he had previously when he was unconsecrated, that has been stilled. This, O monks, is called the person whose hope has passed away. Indeed, O monks, these three persons are found existing in the world.

‘‘เอวเมวํ [Pg.107] โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ตโย? นิราโส, อาสํโส, วิคตาโส. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิราโส? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล นิราโส.

In the very same way, O monks, these three persons are found existing among the monks. Which three? The one without hope, the one with hope, and the one whose hope has passed away. And who, O monks, is the person without hope? Here, O monks, a certain person is immoral, of evil nature, impure, of suspect conduct, of secret actions; not a recluse, he claims to be a recluse; not leading the holy life, he claims to lead the holy life; he is rotten within, oozing with defilements, and has become like rubbish. He hears: ‘A monk of such-and-such a name, it is said, through the destruction of the taints, dwells having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom.’ It does not occur to him: ‘When indeed will I too, through the destruction of the taints, dwell having realized for myself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom?’ This, O monks, is called the person without hope.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม. โส สุณาติ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อาสํโส.

And who, O monks, is the person with hope? Here, O monks, a monk is virtuous, of a good nature. He hears: ‘A monk of such-and-such a name, it is said, through the destruction of the taints, dwells having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom.’ It occurs to him: ‘When indeed will I too, through the destruction of the taints, dwell having realized for myself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom?’ This, O monks, is called the person with hope.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว. โส สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘กุทาสฺสุ นาม อหมฺปิ อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’ติ! ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อวิมุตฺตสฺส วิมุตฺตาสา สา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วิคตาโส. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสู’’ติ. ตติยํ.

And who, O monks, is the person whose hope has passed away? Here, O monks, a monk is an Arahant, one whose taints are destroyed. He hears: ‘A monk of such-and-such a name, it is said, through the destruction of the taints, dwells having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom.’ It does not occur to him: ‘When indeed will I too, through the destruction of the taints… and so on… dwell having realized it?’ For what reason? Because, O monks, whatever hope for liberation he had previously when he was unliberated, that has been stilled. This, O monks, is called the person whose hope has passed away. Indeed, O monks, these three persons are found existing among the monks. The third.

๔. จกฺกวตฺติสุตฺตํ

4. The Discourse on the Wheel-Turning Monarch

๑๔. ‘‘โยปิ โส, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา โสปิ น อราชกํ จกฺกํ วตฺเตตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ [Pg.108] – ‘‘โก ปน, ภนฺเต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ธมฺมิกสฺส ธมฺมรญฺโญ ราชา’’ติ ? ‘‘ธมฺโม, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ อนฺโตชนสฺมึ’’.

14. “O monks, even that wheel-turning monarch, the righteous king of righteousness, does not turn the wheel without a king.” When this was said, a certain monk said to the Blessed One: “But who, venerable sir, is the king of the wheel-turning monarch, the righteous king of righteousness?” “The Dhamma, O monk,” the Blessed One said. “Here, O monk, the wheel-turning monarch, the righteous king of righteousness, relying only on the Dhamma, honoring the Dhamma, respecting the Dhamma, venerating the Dhamma, with the Dhamma as his banner, the Dhamma as his crest, with the Dhamma as his sovereign, establishes righteous protection, warding, and guarding for his inner court.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ ขตฺติเยสุ, อนุยนฺเตสุ, พลกายสฺมึ, พฺราหฺมณคหปติเกสุ, เนคมชานปเทสุ, สมณพฺราหฺมเณสุ, มิคปกฺขีสุ. ส โข โส ภิกฺขุ ราชา จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา อนฺโตชนสฺมึ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา ขตฺติเยสุ, อนุยนฺเตสุ, พลกายสฺมึ, พฺราหฺมณคหปติเกสุ, เนคมชานปเทสุ, สมณพฺราหฺมเณสุ, มิคปกฺขีสุ, ธมฺเมเนว จกฺกํ วตฺเตติ. ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปาณินา.

“Furthermore, O monk, the wheel-turning monarch, the righteous king of righteousness, relying only on the Dhamma, honoring the Dhamma, respecting the Dhamma, venerating the Dhamma, with the Dhamma as his banner, the Dhamma as his crest, with the Dhamma as his sovereign, establishes righteous protection, warding, and guarding for the khattiyas, for his vassals, for the army, for the brahmins and householders, for the town and country dwellers, for ascetics and brahmins, and for beasts and birds. That wheel-turning monarch, O monk, the righteous king of righteousness, relying only on the Dhamma, honoring the Dhamma, respecting the Dhamma, venerating the Dhamma, with the Dhamma as his banner, the Dhamma as his crest, with the Dhamma as his sovereign, having established righteous protection, warding, and guarding for his inner court, having established righteous protection, warding, and guarding for the khattiyas, for his vassals, for the army, for the brahmins and householders, for the town and country dwellers, for ascetics and brahmins, and for beasts and birds, turns the wheel by the Dhamma alone. That wheel cannot be turned back by any hostile human being.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ กายกมฺมสฺมึ – ‘เอวรูปํ กายกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ กายกมฺมํ น เสวิตพฺพ’’’นฺติ.

“Just so, O monk, the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, the righteous king of righteousness, relying only on the Dhamma, honoring the Dhamma, respecting the Dhamma, venerating the Dhamma, with the Dhamma as his banner, the Dhamma as his crest, with the Dhamma as his sovereign, establishes righteous protection, warding, and guarding in regard to bodily action, thinking: ‘Such bodily action should be cultivated; such bodily action should not be cultivated.’”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหติ วจีกมฺมสฺมึ – ‘เอวรูปํ วจีกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ วจีกมฺมํ น เสวิตพฺพ’นฺติ…เป… มโนกมฺมสฺมึ – ‘เอวรูปํ มโนกมฺมํ เสวิตพฺพํ, เอวรูปํ มโนกมฺมํ น เสวิตพฺพ’’’นฺติ.

“Furthermore, O monk, the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, the righteous king of righteousness, relying only on the Dhamma, honoring the Dhamma, respecting the Dhamma, venerating the Dhamma, with the Dhamma as his banner, the Dhamma as his crest, with the Dhamma as his sovereign, establishes righteous protection, warding, and guarding in regard to verbal action, thinking: ‘Such verbal action should be cultivated; such verbal action should not be cultivated.’ …and in regard to mental action, thinking: ‘Such mental action should be cultivated; such mental action should not be cultivated.’”

‘‘ส [Pg.109] โข โส, ภิกฺขุ, ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา กายกมฺมสฺมึ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา วจีกมฺมสฺมึ, ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิตฺวา มโนกมฺมสฺมึ, ธมฺเมเนว อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. ตํ โหติ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมิ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“That Tathāgata, O monk, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, the righteous king of righteousness, relying only on the Dhamma, honoring the Dhamma, respecting the Dhamma, venerating the Dhamma, with the Dhamma as his banner, the Dhamma as his crest, with the Dhamma as his sovereign, having established righteous protection, warding, and guarding in regard to bodily action, having established righteous protection, warding, and guarding in regard to verbal action, having established righteous protection, warding, and guarding in regard to mental action, sets in motion the unsurpassed Wheel of Dhamma by the Dhamma alone. That Wheel cannot be turned back by any ascetic or brahmin or deva or Māra or Brahmā or by anyone in the world.” The Fourth.

๕. สเจตนสุตฺตํ

5. The Discourse on Sacetana

๑๕. เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

15. At one time the Blessed One was dwelling in Bārāṇasī at Isipatana in the Deer Park. There the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus.” “Venerable sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ราชา อโหสิ สเจตโน นาม. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา สเจตโน รถการํ อามนฺเตสิ – ‘อิโต เม, สมฺม รถการ, ฉนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน สงฺคาโม ภวิสฺสติ. สกฺขิสฺสสิ เม, สมฺม รถการ, นวํ จกฺกยุคํ กาตุ’นฺติ? ‘สกฺโกมิ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, รถกาโร รญฺโญ สเจตนสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, รถกาโร ฉหิ มาเสหิ ฉารตฺตูเนหิ เอกํ จกฺกํ นิฏฺฐาเปสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา สเจตโน รถการํ อามนฺเตสิ – ‘อิโต เม, สมฺม รถการ, ฉนฺนํ ทิวสานํ อจฺจเยน สงฺคาโม ภวิสฺสติ, นิฏฺฐิตํ นวํ จกฺกยุค’นฺติ? ‘อิเมหิ โข, เทว, ฉหิ มาเสหิ ฉารตฺตูเนหิ เอกํ จกฺกํ นิฏฺฐิต’นฺติ. ‘สกฺขิสฺสสิ ปน เม, สมฺม รถการ, อิเมหิ ฉหิ ทิวเสหิ ทุติยํ จกฺกํ นิฏฺฐาเปตุ’นฺติ? ‘สกฺโกมิ เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, รถกาโร ฉหิ ทิวเสหิ ทุติยํ จกฺกํ นิฏฺฐาเปตฺวา นวํ จกฺกยุคํ อาทาย เยน ราชา สเจตโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ สเจตนํ เอตทโวจ – ‘อิทํ เต, เทว, นวํ จกฺกยุคํ นิฏฺฐิต’นฺติ. ‘ยญฺจ เต อิทํ, สมฺม รถการ, จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ยญฺจ เต อิทํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ, อิเมสํ กึ นานากรณํ? เนสาหํ กิญฺจิ นานากรณํ ปสฺสามี’ติ. ‘อตฺเถสํ, เทว, นานากรณํ. ปสฺสตุ เทโว นานากรณ’’’นฺติ.

“Formerly, bhikkhus, there was a king named Sacetana. Then, bhikkhus, King Sacetana addressed the chariot-maker: ‘Friend chariot-maker, in six months from now a battle will take place for me. Will you be able, friend chariot-maker, to make me a new pair of wheels?’ ‘I am able, Your Majesty,’ bhikkhus, the chariot-maker replied to King Sacetana. Then, bhikkhus, the chariot-maker completed one wheel in six months less six nights. Then, bhikkhus, King Sacetana addressed the chariot-maker: ‘Friend chariot-maker, in six days from now a battle will take place for me. Is the new pair of wheels finished?’ ‘Your Majesty, in these six months less six nights one wheel has been completed.’ ‘But will you be able, friend chariot-maker, to complete the second wheel in these six days?’ ‘I am able, Your Majesty.’ Then, bhikkhus, the chariot-maker, having completed the second wheel in six days, took the new pair of wheels and approached King Sacetana. Having approached, he said this to King Sacetana: ‘Your Majesty, this new pair of wheels for you is finished.’ ‘Friend chariot-maker, as for this wheel of yours that was completed in six months less six nights and this wheel that was completed in six days, what is the difference between them? I see no difference at all.’ ‘There is a difference between them, Your Majesty. Let Your Majesty see the difference.’”

‘‘อถ [Pg.110] โข, ภิกฺขเว, รถกาโร ยํ ตํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ ตํ ปวตฺเตสิ. ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา จิงฺคุลายิตฺวา ภูมิยํ ปปติ. ยํ ปน ตํ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ตํ ปวตฺเตสิ. ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสิ.

“Then, bhikkhus, the chariot-maker set rolling the wheel that had been completed in six days. When it was set rolling, it went as far as the momentum of its construction carried it, then spun around and fell to the ground. But as for the wheel that was completed in six months less six nights, he set it rolling. When it was set rolling, it went as far as the momentum of its construction carried it and stood still, as if fixed on an axle.

‘‘‘โก นุ โข, สมฺม รถการ, เหตุ โก ปจฺจโย ยมิทํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา จิงฺคุลายิตฺวา ภูมิยํ ปปติ? โก ปน, สมฺม รถการ, เหตุ โก ปจฺจโย ยมิทํ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ตํ ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสี’ติ? ‘ยมิทํ, เทว, จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ ตสฺส เนมิปิ สวงฺกา สโทสา สกสาวา, อราปิ สวงฺกา สโทสา สกสาวา, นาภิปิ สวงฺกา สโทสา สกสาวา. ตํ เนมิยาปิ สวงฺกตฺตา สโทสตฺตา สกสาวตฺตา, อรานมฺปิ สวงฺกตฺตา สโทสตฺตา สกสาวตฺตา, นาภิยาปิ สวงฺกตฺตา สโทสตฺตา สกสาวตฺตา ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา จิงฺคุลายิตฺวา ภูมิยํ ปปติ. ยํ ปน ตํ, เทว, จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ ตสฺส เนมิปิ อวงฺกา อโทสา อกสาวา, อราปิ อวงฺกา อโทสา อกสาวา, นาภิปิ อวงฺกา อโทสา อกสาวา. ตํ เนมิยาปิ อวงฺกตฺตา อโทสตฺตา อกสาวตฺตา, อรานมฺปิ อวงฺกตฺตา อโทสตฺตา อกสาวตฺตา, นาภิยาปิ อวงฺกตฺตา อโทสตฺตา อกสาวตฺตา ปวตฺติตํ สมานํ ยาวติกา อภิสงฺขารสฺส คติ ตาวติกํ คนฺตฺวา อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสี’’’ติ.

“‘Friend chariot-maker, what is the reason, what is the cause, that this wheel completed in six days, when set rolling, went as far as the momentum of its construction carried it, then spun around and fell to the ground? And what, friend chariot-maker, is the reason, what is the cause, that this wheel completed in six months less six nights, when set rolling, went as far as the momentum of its construction carried it and stood still, as if fixed on an axle?’ ‘Your Majesty, as for this wheel completed in six days, its rim is crooked, faulty, and coarse; its spokes are crooked, faulty, and coarse; and its hub is crooked, faulty, and coarse. Because its rim is crooked, faulty, and coarse, its spokes are crooked, faulty, and coarse, and its hub is crooked, faulty, and coarse, when set rolling, it went as far as the momentum of its construction carried it, then spun around and fell to the ground. But, Your Majesty, as for that wheel completed in six months less six nights, its rim is not crooked, is flawless, and is not coarse; its spokes are not crooked, are flawless, and are not coarse; and its hub is not crooked, is flawless, and is not coarse. Because its rim is not crooked, is flawless, and is not coarse, its spokes are not crooked, are flawless, and are not coarse, and its hub is not crooked, is flawless, and is not coarse, when set rolling, it went as far as the momentum of its construction carried it and stood still, as if fixed on an axle.’”

‘‘สิยา โข ปน, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน โส รถกาโร อโหสี’ติ! น โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน โส รถกาโร อโหสึ. ตทาหํ, ภิกฺขเว, กุสโล ทารุวงฺกานํ ทารุโทสานํ ทารุกสาวานํ. เอตรหิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กุสโล กายวงฺกานํ กายโทสานํ [Pg.111] กายกสาวานํ, กุสโล วจีวงฺกานํ วจีโทสานํ วจีกสาวานํ, กุสโล มโนวงฺกานํ มโนโทสานํ มโนกสาวานํ. ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา กายวงฺโก อปฺปหีโน กายโทโส กายกสาโว, วจีวงฺโก อปฺปหีโน วจีโทโส วจีกสาโว, มโนวงฺโก อปฺปหีโน มโนโทโส มโนกสาโว, เอวํ ปปติตา เต, ภิกฺขเว, อิมสฺมา ธมฺมวินยา, เสยฺยถาปิ ตํ จกฺกํ ฉหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิตํ.

“It might be, bhikkhus, that you think: ‘Surely, that chariot-maker at that time was someone else!’ But it should not be seen thus. I myself was that chariot-maker at that time. At that time, bhikkhus, I was skilled in the crookedness of wood, the faults of wood, and the coarseness of wood. But now, bhikkhus, I am the Arahant, the Perfectly Enlightened One, skilled in the crookedness of body, the faults of body, and the coarseness of body; skilled in the crookedness of speech, the faults of speech, and the coarseness of speech; skilled in the crookedness of mind, the faults of mind, and the coarseness of mind. For whichever bhikkhu or bhikkhunī, bhikkhus, bodily crookedness is unabandoned, bodily fault is unabandoned, bodily coarseness is unabandoned; verbal crookedness is unabandoned, verbal fault is unabandoned, verbal coarseness is unabandoned; mental crookedness is unabandoned, mental fault is unabandoned, mental coarseness is unabandoned—they have fallen from this Dhamma and Discipline, just like that wheel completed in six days.

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา กายวงฺโก ปหีโน กายโทโส กายกสาโว, วจีวงฺโก ปหีโน วจีโทโส วจีกสาโว, มโนวงฺโก ปหีโน มโนโทโส มโนกสาโว, เอวํ ปติฏฺฐิตา เต, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, เสยฺยถาปิ ตํ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฉารตฺตูเนหิ.

“For whichever bhikkhu or bhikkhunī, bhikkhus, bodily crookedness is abandoned, bodily fault is abandoned, bodily coarseness is abandoned; verbal crookedness is abandoned, verbal fault is abandoned, verbal coarseness is abandoned; mental crookedness is abandoned, mental fault is abandoned, mental coarseness is abandoned—they are established in this Dhamma and Discipline, just like that wheel completed in six months less six nights.”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กายวงฺกํ ปชหิสฺสาม กายโทสํ กายกสาวํ, วจีวงฺกํ ปชหิสฺสาม วจีโทสํ วจีกสาวํ, มโนวงฺกํ ปชหิสฺสาม มโนโทสํ มโนกสาว’นฺติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“Therefore, bhikkhus, you should train yourselves thus: ‘We shall abandon crookedness of body, fault of body, and coarseness of body; we shall abandon crookedness of speech, fault of speech, and coarseness of speech; we shall abandon crookedness of mind, fault of mind, and coarseness of mind.’ Thus, bhikkhus, should you train yourselves.”

๖. อปณฺณกสุตฺตํ

6. The Infallible Discourse

๑๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ, โภชเน มตฺตญฺญู โหติ, ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ.

16. “Bhikkhus, a bhikkhu endowed with three qualities practices the infallible practice, and for him the wise method for the destruction of the taints has been initiated. With which three? Here, bhikkhus, a bhikkhu has his sense-doors guarded, knows the measure in eating, and is devoted to wakefulness.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ [Pg.112] มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ.

“And how, bhikkhus, does a bhikkhu have his sense-doors guarded? Here, bhikkhus, a bhikkhu, having seen a form with the eye, does not grasp the sign, nor does he grasp the secondary characteristics. Insofar as evil, unwholesome states of covetousness and displeasure might flow in were he to dwell with the eye-faculty unrestrained, he practices for its restraint, he guards the eye-faculty, he undertakes the restraint of the eye-faculty. Having heard a sound with the ear… having smelled an odor with the nose… having tasted a flavor with the tongue… having touched a tangible object with the body… having cognized a mental object with the mind, he does not grasp the sign, nor does he grasp the secondary characteristics. Insofar as evil, unwholesome states of covetousness and displeasure might flow in were he to dwell with the mind-faculty unrestrained, he practices for its restraint, he guards the mind-faculty, he undertakes the restraint of the mind-faculty. Thus, bhikkhus, does a bhikkhu have his sense-doors guarded.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ.

“And how, bhikkhus, does a bhikkhu know the measure in eating? Here, bhikkhus, a bhikkhu, reflecting wisely, takes food not for amusement, not for intoxication, not for adornment, not for beautification, but only for the endurance and sustenance of this body, for the cessation of affliction, and for the support of the holy life, thinking: ‘Thus I shall ward off the old feeling and not give rise to a new feeling. The journey of life will be for me, and blamelessness, and dwelling at ease.’ Thus, bhikkhus, does a bhikkhu know the measure in eating.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ, รตฺติยา ปฐมํ ยามํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ, รตฺติยา มชฺฌิมํ ยามํ ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา, รตฺติยา ปจฺฉิมํ ยามํ ปจฺจุฏฺฐาย จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อปณฺณกปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“And how, bhikkhus, is a bhikkhu devoted to wakefulness? Here, bhikkhus, during the day, while walking and sitting, a bhikkhu purifies his mind from obstructive states. In the first watch of the night, while walking and sitting, he purifies his mind from obstructive states. In the middle watch of the night, he lies down on his right side in the lion’s posture, with one foot placed slightly overlapping the other, mindful and clearly comprehending, having established in his mind the perception of rising. In the last watch of the night, having arisen, while walking and sitting, he purifies his mind from obstructive states. Thus, bhikkhus, is a bhikkhu devoted to wakefulness. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these three qualities practices the infallible practice, and for him the wise method for the destruction of the taints has been initiated.”

๗. อตฺตพฺยาพาธสุตฺตํ

7. The Discourse on Self-Affliction

๑๗. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ.

17. “Bhikkhus, these three things conduce to self-affliction, to the affliction of others, and to the affliction of both. What three? Misconduct by way of body, misconduct by way of speech, and misconduct by way of mind. These, bhikkhus, are the three things that conduce to self-affliction, to the affliction of others, and to the affliction of both.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย [Pg.113] ธมฺมา เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

“Bhikkhus, these three things conduce neither to self-affliction, nor to the affliction of others, nor to the affliction of both. What three? Good conduct by way of body, good conduct by way of speech, and good conduct by way of mind. These, bhikkhus, are the three things that conduce neither to self-affliction, nor to the affliction of others, nor to the affliction of both.”

๘. เทวโลกสุตฺตํ

8. The Discourse on the Deva World

๑๘. ‘‘สเจ โว, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘เทวโลกูปปตฺติยา, อาวุโส, สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ วุสฺสถา’ติ? นนุ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ปุฏฺฐา อฏฺฏีเยยฺยาถ หราเยยฺยาถ ชิคุจฺเฉยฺยาถา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ กิร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ทิพฺเพน อายุนา อฏฺฏียถ หรายถ ชิคุจฺฉถ, ทิพฺเพน วณฺเณน ทิพฺเพน สุเขน ทิพฺเพน ยเสน ทิพฺเพนาธิปเตยฺเยน อฏฺฏียถ หรายถ ชิคุจฺฉถ; ปเคว โข ปน, ภิกฺขเว, ตุมฺเหหิ กายทุจฺจริเตน อฏฺฏียิตพฺพํ หรายิตพฺพํ ชิคุจฺฉิตพฺพํ, วจีทุจฺจริเตน… มโนทุจฺจริเตน อฏฺฏียิตพฺพํ หรายิตพฺพํ ชิคุจฺฉิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

18. “If, monks, wanderers of other sects were to ask you thus: ‘Friends, do you live the holy life under the ascetic Gotama for the sake of rebirth in the deva world?’ Would you not, monks, being asked thus, feel troubled, ashamed, and disgusted?” “Yes, venerable sir.” “So it seems, monks, that you are troubled, ashamed, and disgusted by divine lifespan, divine beauty, divine happiness, divine fame, and divine sovereignty. How much more so, then, monks, should you be troubled, ashamed, and disgusted by misconduct of body, by misconduct of speech, and by misconduct of mind.” Eighth.

๙. ปฐมปาปณิกสุตฺตํ

9. The First Discourse on the Shopkeeper

๑๙. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก อภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก ปุพฺพณฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ น สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ, สายนฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก อภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ.

19. “Monks, a shopkeeper endowed with three factors is incapable of acquiring unacquired wealth or of increasing acquired wealth. What three? Here, monks, a shopkeeper does not diligently attend to his business in the morning, does not diligently attend to his business at midday, and does not diligently attend to his business in the evening. Monks, a shopkeeper endowed with these three factors is incapable of acquiring unacquired wealth or of increasing acquired wealth.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปุพฺพณฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ น สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, สายนฺหสมยํ น สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ.

“In the same way, monks, a monk endowed with three states is incapable of acquiring unacquired wholesome states or of increasing acquired wholesome states. What three? Here, monks, a monk does not diligently establish the sign of concentration in the morning, does not diligently establish the sign of concentration at midday, and does not diligently establish the sign of concentration in the evening. Monks, a monk endowed with these three states is incapable of acquiring unacquired wholesome states or of increasing acquired wholesome states.”

‘‘ตีหิ[Pg.114], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก ภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก ปุพฺพณฺหสมยํ สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ…เป… สายนฺหสมยํ สกฺกจฺจํ กมฺมนฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก ภพฺโพ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ.

“Monks, a shopkeeper endowed with three factors is capable of acquiring unacquired wealth or of increasing acquired wealth. What three? Here, monks, a shopkeeper diligently attends to his business in the morning, at midday, and in the evening. Monks, a shopkeeper endowed with these three factors is capable of acquiring unacquired wealth or of increasing acquired wealth.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปุพฺพณฺหสมยํ สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ…เป… สายนฺหสมยํ สกฺกจฺจํ สมาธินิมิตฺตํ อธิฏฺฐาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุ’’นฺติ. นวมํ.

“In the same way, monks, a monk endowed with three states is capable of acquiring unacquired wholesome states or of increasing acquired wholesome states. What three? Here, monks, a monk diligently establishes the sign of concentration in the morning, at midday, and in the evening. Monks, a monk endowed with these three states is capable of acquiring unacquired wholesome states or of increasing acquired wholesome states.” Ninth.

๑๐. ทุติยปาปณิกสุตฺตํ

10. The Second Discourse on the Shopkeeper

๒๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ โภเคสุ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก จกฺขุมา จ โหติ วิธุโร จ นิสฺสยสมฺปนฺโน จ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก จกฺขุมา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก ปณิยํ ชานาติ – ‘อิทํ ปณิยํ เอวํ กีตํ, เอวํ วิกฺกยมานํ, เอตฺตกํ มูลํ ภวิสฺสติ, เอตฺตโก อุทโย’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปณิโก จกฺขุมา โหติ.

20. “Monks, a shopkeeper endowed with three qualities soon attains greatness and abundance in wealth. What are the three? Here, monks, a shopkeeper is clear-sighted, astute, and well-supported. And how, monks, is a shopkeeper clear-sighted? Here, monks, a shopkeeper knows his merchandise: ‘This merchandise, bought thus and being sold thus, will have this much as its cost and this much as its profit.’ In this way, monks, a shopkeeper is clear-sighted.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก วิธุโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก กุสโล โหติ ปณิยํ เกตุญฺจ วิกฺเกตุญฺจ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปณิโก วิธุโร โหติ.

“And how, monks, is a shopkeeper astute? Here, monks, a shopkeeper is skilled in buying and selling merchandise. In this way, monks, a shopkeeper is astute.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปณิโก นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ? อิธ ภิกฺขเว, ปาปณิกํ เย เต คหปตี วา คหปติปุตฺตา วา อฑฺฒา มหทฺธนา มหาโภคา เต เอวํ ชานนฺติ – ‘อยํ โข ภวํ ปาปณิโก จกฺขุมา วิธุโร [Pg.115] จ ปฏิพโล ปุตฺตทารญฺจ โปเสตุํ, อมฺหากญฺจ กาเลน กาลํ อนุปฺปทาตุ’นฺติ. เต นํ โภเคหิ นิปตนฺติ – ‘อิโต, สมฺม ปาปณิก, โภเค กริตฺวา ปุตฺตทารญฺจ โปเสหิ, อมฺหากญฺจ กาเลน กาลํ อนุปฺปเทหี’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปณิโก นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปณิโก นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ โภเคสุ.

“And how, monks, is a shopkeeper well-supported? Here, monks, those householders or their sons who are rich, with great wealth and resources, know of that shopkeeper thus: ‘This good shopkeeper is clear-sighted and astute, able to support his children and wife, and to repay us from time to time.’ They approach him with wealth, saying: ‘Here, good shopkeeper, having made wealth from this, support your children and wife, and repay us from time to time.’ In this way, monks, a shopkeeper is well-supported. Endowed with these three qualities, monks, a shopkeeper soon attains greatness and abundance in wealth.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุมา จ โหติ วิธุโร จ นิสฺสยสมฺปนฺโน จ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุมา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุมา โหติ.

Even so, monks, a monk endowed with three qualities soon attains greatness and abundance in wholesome qualities. What are the three? Here, monks, a monk is one with vision, is resolute, and is endowed with support. And how, monks, is a monk one with vision? Here, monks, a monk understands as it really is: 'This is suffering,' 'This is the origin of suffering,' 'This is the cessation of suffering,' 'This is the path leading to the cessation of suffering.' Thus, monks, a monk is one with vision.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิธุโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิธุโร โหติ.

And how, monks, is a monk resolute? Here, monks, a monk dwells with energy aroused for the abandoning of unwholesome qualities and for the attainment of wholesome qualities; he is strong, firm in exertion, not casting off the burden in regard to wholesome qualities. Thus, monks, a monk is resolute.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เย เต ภิกฺขู พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ, อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ? ตสฺส เต อายสฺมนฺโต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานีกโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. ทสมํ.

And how, monks, is a monk endowed with support? Here, monks, a monk approaches from time to time those monks who are learned, who have mastered the scriptures, who are bearers of the Dhamma, bearers of the Discipline, and bearers of the Mātikās, and he questions and inquires of them: ‘Venerable sirs, what is this statement? What is its meaning?’ Those venerable ones then reveal to him what was unrevealed, make clear what was not made clear, and dispel his doubt regarding various points of uncertainty. In this way, monks, a monk is endowed with support. Monks, a monk endowed with these three qualities will soon attain greatness and abundance in wholesome qualities.” The tenth.

รถการวคฺโค ทุติโย.

The Chariot-Maker Chapter, the Second.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

The First Recitation Section is concluded.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary for this chapter:

ญาโต [Pg.116] สารณีโย ภิกฺขุ, จกฺกวตฺตี สเจตโน;

อปณฺณกตฺตา เทโว จ, ทุเว ปาปณิเกน จาติ.

The Well-Known, the Memorable, the Monk, the Wheel-Turner, and Sacetana; The Unerring, the Deva, and two concerning the Merchant.

๓. ปุคฺคลวคฺโค

3. The Chapter on Individuals

๑. สมิทฺธสุตฺตํ

1. The Discourse concerning Samiddha

๒๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา จ สมิทฺโธ อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สมิทฺธํ อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

21. Thus have I heard. On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. Then the Venerable Samiddha and the Venerable Mahākoṭṭhika approached the Venerable Sāriputta. Having approached, they exchanged courteous and memorable greetings with the Venerable Sāriputta. After concluding their courteous and memorable talk, they sat down to one side. As he was sitting to one side, the Venerable Sāriputta said this to the Venerable Samiddha:

‘‘ตโยเม, อาวุโส สมิทฺธ, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

“Friend Samiddha, there are these three individuals existing and found in the world. Which three? The body-witness, the one who has attained to view, and the one liberated by faith. These, friend, are the three individuals existing and found in the world. Among these three individuals, friend, which individual do you find to be more excellent and more sublime?”

‘‘ตโยเม, อาวุโส สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต, อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมสฺส, อาวุโส, ปุคฺคลสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อธิมตฺต’’นฺติ.

“Friend Sāriputta, there are these three individuals existing and found in the world. Which three? The body-witness, the one who has attained to view, and the one liberated by faith. These, friend, are the three individuals existing and found in the world. Among these three individuals, friend, the individual who is liberated by faith is the one I find to be more excellent and more sublime among these three individuals. For what reason? Because, friend, this individual’s faculty of faith is pre-eminent.”

อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจ – ‘‘ตโยเม, อาวุโส โกฏฺฐิก, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ[Pg.117]. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

Then the Venerable Sāriputta said this to the Venerable Mahākoṭṭhika: “Friend Koṭṭhika, there are these three individuals existing and found in the world. Which three? The body-witness, the one who has attained to view, and the one liberated by faith. These, friend, are the three individuals existing and found in the world. Among these three individuals, friend, which individual do you find to be more excellent and more sublime?”

‘‘ตโยเม, อาวุโส สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี, อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมสฺส, อาวุโส, ปุคฺคลสฺส สมาธินฺทฺริยํ อธิมตฺต’’นฺติ.

“Friend Sāriputta, there are these three individuals existing and found in the world. Which three? The body-witness, the one who has attained to view, and the one liberated by faith. These, friend, are the three individuals existing and found in the world. Among these three individuals, friend, the individual who is a body-witness is the one I find to be more excellent and more sublime among these three individuals. For what reason? Because, friend, this individual’s faculty of concentration is pre-eminent.”

อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ตโยเม, อาวุโส สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ?

Then the Venerable Mahākoṭṭhika said this to the Venerable Sāriputta: “Friend Sāriputta, there are these three individuals existing and found in the world. Which three? The body-witness, the one who has attained to view, and the one liberated by faith. These, friend, are the three individuals existing and found in the world. Among these three individuals, friend, which individual do you find to be more excellent and more sublime?”

‘‘ตโยเม, อาวุโส โกฏฺฐิก, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. อิเม โข, อาวุโส, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมสฺส, อาวุโส, ปุคฺคลสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ อธิมตฺต’’นฺติ.

“Friend Koṭṭhika, there are these three individuals existing and found in the world. Which three? The body-witness, the one who has attained to view, and the one liberated by faith. These, friend, are the three individuals existing and found in the world. Among these three individuals, friend, the individual who has attained to view is the one I find to be more excellent and more sublime among these three individuals. For what reason? Because, friend, this individual’s faculty of wisdom is pre-eminent.”

อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตญฺจ สมิทฺธํ อายสฺมนฺตญฺจ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจ – ‘‘พฺยากตํ โข, อาวุโส, อมฺเหหิ สพฺเพเหว ยถาสกํ ปฏิภานํ. อายามาวุโส, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสฺสาม. ยถา โน ภควา พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา จ สมิทฺโธ อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส [Pg.118] ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ สมิทฺโธ อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ยาวตโก อโหสิ อายสฺมตา จ สมิทฺเธน อายสฺมตา จ มหาโกฏฺฐิเกน สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ.

Then the Venerable Sāriputta said this to the Venerable Samiddha and the Venerable Mahākoṭṭhika: “Friends, we have all answered according to our own understanding. Come, friends, let us approach the Blessed One. Having approached, we will report this matter to the Blessed One. As the Blessed One explains it to us, so shall we remember it.” “So be it, friend,” the Venerable Samiddha and the Venerable Mahākoṭṭhika replied to the Venerable Sāriputta. Then the Venerable Sāriputta, the Venerable Samiddha, and the Venerable Mahākoṭṭhika approached the Blessed One. Having approached and paid homage to the Blessed One, they sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Sāriputta reported to the Blessed One the entire conversation he had with the Venerable Samiddha and the Venerable Mahākoṭṭhika.

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’ติ. ฐานญฺเหตํ, สาริปุตฺต, วิชฺชติ ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต สฺวาสฺส อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, ยฺวายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี สฺวาสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา, โย จายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต โสปสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา.

“Sāriputta, it is not easy to declare definitively in this matter, ‘This individual among these three is more excellent and more sublime.’ It is possible, Sāriputta, that the individual who is liberated by faith is practicing for Arahantship, while the individual who is a body-witness is a once-returner or a non-returner, and the individual who has attained to view is also a once-returner or a non-returner.

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’ติ. ฐานญฺเหตํ, สาริปุตฺต, วิชฺชติ ยฺวายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี สฺวาสฺส อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต สฺวาสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา, โย จายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต โสปสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา.

“Sāriputta, it is not easy to declare definitively in this matter, ‘This individual among these three is more excellent and more sublime.’ It is possible, Sāriputta, that the individual who is a body-witness is practicing for Arahantship, while the individual who is liberated by faith is a once-returner or a non-returner, and the individual who has attained to view is also a once-returner or a non-returner.

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’ติ. ฐานญฺเหตํ, สาริปุตฺต, วิชฺชติ ยฺวายํ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต สฺวาสฺส อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, ยฺวายํ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต สฺวาสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา, โย จายํ ปุคฺคโล กายสกฺขี โสปสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา.

“Sāriputta, it is not easy to declare definitively in this matter: ‘This one among these three persons is the more excellent and more sublime.’ For it is possible, Sāriputta, that the person who has attained to view is practicing for Arahantship; that the person who is liberated by faith is a once-returner or a non-returner; and that the person who is a body-witness is a once-returner or a non-returner.

‘‘น ขฺเวตฺถ, สาริปุตฺต, สุกรํ เอกํเสน พฺยากาตุํ – ‘อยํ อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’’ติ. ปฐมํ.

“Sāriputta, it is not easy to declare definitively in this matter: ‘This one among these three persons is the more excellent and more sublime.’” The first.

๒. คิลานสุตฺตํ

2. The Discourse on the Sick

๒๒. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, คิลานา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา [Pg.119] ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ เนว วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา.

22. “Monks, these three sick persons are found existing in the world. What three? Here, monks, a certain sick person, whether obtaining suitable foods or not obtaining suitable foods, whether obtaining suitable medicines or not obtaining suitable medicines, whether obtaining a suitable attendant or not obtaining a suitable attendant, does not recover from that illness.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา.

“Furthermore, monks, here a certain sick person, whether obtaining suitable foods or not obtaining suitable foods, whether obtaining suitable medicines or not obtaining suitable medicines, whether obtaining a suitable attendant or not obtaining a suitable attendant, recovers from that illness.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโตว สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา.

“Furthermore, monks, here a certain sick person recovers from that illness only when obtaining suitable foods, not when not obtaining them; only when obtaining suitable medicines, not when not obtaining them; and only when obtaining a suitable attendant, not when not obtaining one.

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ คิลาโน ลภนฺโตว สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา, อิมํ โข, ภิกฺขเว, คิลานํ ปฏิจฺจ คิลานภตฺตํ อนุญฺญาตํ คิลานเภสชฺชํ อนุญฺญาตํ คิลานุปฏฺฐาโก อนุญฺญาโต. อิมญฺจ ปน, ภิกฺขเว, คิลานํ ปฏิจฺจ อญฺเญปิ คิลานา อุปฏฺฐาตพฺพา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย คิลานา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“Monks, among these, regarding that sick person who recovers from that illness only when obtaining suitable foods, not when not obtaining them; only when obtaining suitable medicines, not when not obtaining them; and only when obtaining a suitable attendant, not when not obtaining one—it is on account of this sick person, monks, that food for the sick has been permitted, medicine for the sick has been permitted, and an attendant for the sick has been permitted. And on account of this sick person, monks, other sick persons should also be attended to. These, monks, are the three sick persons found existing in the world.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตโยเม คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย เนว โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

“In this very same way, monks, these three persons comparable to the sick are found existing in the world. What three? Here, monks, a certain person, whether obtaining a sight of the Tathāgata or not obtaining it, whether obtaining a hearing of the Dhamma-Vinaya taught by the Tathāgata or not obtaining it, does not enter the fixed course of rightness in wholesome states.

‘‘อิธ, ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

“Furthermore, monks, here a certain person, whether obtaining a sight of the Tathāgata or not obtaining it, whether obtaining a hearing of the Dhamma-Vinaya taught by the Tathāgata or not obtaining it, enters the fixed course of rightness in wholesome states.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโตว ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย โน อลภนฺโต โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

“Furthermore, monks, here a certain person enters the fixed course of rightness in wholesome states only when obtaining a sight of the Tathāgata, not when not obtaining it; and only when obtaining a hearing of the Dhamma-Vinaya taught by the Tathāgata, not when not obtaining it.

‘‘ตตฺร[Pg.120], ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปุคฺคโล ลภนฺโตว ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโตว ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวนาย โน อลภนฺโต โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ, อิมํ โข ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ ธมฺมเทสนา อนุญฺญาตา. อิมญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ อญฺเญสมฺปิ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. ‘‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

Monks, among these, there is a person who enters the fixed course of rightness in wholesome states upon seeing the Tathāgata, but does not enter it when not seeing him; who enters it upon hearing the Dhamma and Vinaya taught by the Tathāgata, but does not enter it when not hearing it. It is on account of this person, monks, that the teaching of the Dhamma is permitted. And furthermore, monks, on account of this person, the Dhamma should be taught to others also. Indeed, monks, these three persons comparable to the sick are found existing in the world.

๓. สงฺขารสุตฺตํ

3. The Discourse on Volitional Formations

๒๓. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทยติ เอกนฺตทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ สตฺตา เนรยิกา.

23. Monks, these three persons are found existing in the world. What three? Here, monks, some person fabricates an afflicting bodily volitional formation, an afflicting verbal volitional formation, and an afflicting mental volitional formation. Having fabricated an afflicting bodily volitional formation, an afflicting verbal volitional formation, and an afflicting mental volitional formation, he is reborn in an afflicting world. When he is reborn in an afflicting world, afflicting contacts touch him. Being touched by afflicting contacts, he feels an afflicting, exclusively painful feeling, just like the beings in hell.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ อพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส อพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน อพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวทยติ เอกนฺตสุขํ, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา.

Furthermore, here, monks, some person fabricates an unafflicting bodily volitional formation, an unafflicting verbal volitional formation, and an unafflicting mental volitional formation. Having fabricated an unafflicting bodily volitional formation, an unafflicting verbal volitional formation, and an unafflicting mental volitional formation, he is reborn in an unafflicting world. When he is reborn in an unafflicting world, unafflicting contacts touch him. Being touched by unafflicting contacts, he feels an unafflicting, exclusively pleasant feeling, just like the Subhakiṇhā devas.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ [Pg.121] อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌาปิ อพฺยาพชฺฌาปิ ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิปิ อพฺยาพชฺเฌหิปิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ เวทนํ เวทยติ โวกิณฺณสุขทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

Furthermore, here, monks, some person fabricates a bodily volitional formation that is both afflicting and unafflicting, a verbal volitional formation that is both afflicting and unafflicting, and a mental volitional formation that is both afflicting and unafflicting. Having fabricated a bodily volitional formation that is both afflicting and unafflicting, a verbal volitional formation that is both afflicting and unafflicting, and a mental volitional formation that is both afflicting and unafflicting, he is reborn in a world that is both afflicting and unafflicting. When he is reborn in a world that is both afflicting and unafflicting, contacts that are both afflicting and unafflicting touch him. Being touched by contacts that are both afflicting and unafflicting, he feels a feeling that is both afflicting and unafflicting—mixed pleasure and pain—just like some humans, some devas, and some beings in the realms of deprivation. These, monks, are the three persons found existing in the world.

๔. พหุการสุตฺตํ

4. The Discourse on Helpful Persons

๒๔. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา ปุคฺคลสฺส พหุการา. กตเม ตโย? ยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลํ อาคมฺม ปุคฺคโล พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ; อยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อิมสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกาโร.

24. Monks, there are these three persons who are very helpful to another person. Which three? The person, monks, on account of whom another person goes for refuge to the Buddha, goes for refuge to the Dhamma, and goes for refuge to the Saṅgha; this person, monks, is very helpful to that other person.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยํ ปุคฺคลํ อาคมฺม ปุคฺคโล ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; อยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อิมสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกาโร.

Furthermore, monks, the person on account of whom another person understands as it truly is: ‘This is suffering,’ ‘This is the origin of suffering,’ ‘This is the cessation of suffering,’ ‘This is the path leading to the cessation of suffering’—that person, monks, is very helpful to that other person.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ยํ ปุคฺคลํ อาคมฺม ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อยํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อิมสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา ปุคฺคลสฺส พหุการา.

Furthermore, monks, the person on account of whom another person, by the destruction of the taints, realizes for themselves with direct knowledge, in this very life, and enters and dwells in the taintless liberation of mind and liberation by wisdom—that person, monks, is very helpful to that other person. These, indeed, monks, are the three persons who are very helpful to another person.

‘‘อิเมหิ จ ปน, ภิกฺขเว, ตีหิ ปุคฺคเลหิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถญฺโญ ปุคฺคโล พหุกาโรติ วทามิ. อิเมสํ ปน, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อิมินา ปุคฺคเลน น สุปฺปติการํ วทามิ, ยทิทํ อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานอญฺชลิกมฺมสามีจิกมฺมจีวรปิณฺฑปาตเสนาสน-คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานุปฺปทาเนนา’’ติ. จตุตฺถํ.

Moreover, monks, I say that there is no other person more helpful to this person than these three. And, monks, I say that it is not easy for this person to repay these three persons, that is to say, by paying homage, rising up for them, saluting with joined palms, performing proper service, and offering robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick.

๕. วชิรูปมสุตฺตํ

5. The Discourse with the Simile of the Thunderbolt

๒๕. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล. กตโม จ, ภิกฺขเว, อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล อปฺปมฺปิ [Pg.122] วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโสมตฺตาย อาสวํ เทติ ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล.

25. Bhikkhus, there are these three persons found existing in the world. Which three? The person with a mind like a festering sore, the person with a mind like a flash of lightning, and the person with a mind like a thunderbolt. And what, bhikkhus, is the person with a mind like a festering sore? Here, bhikkhus, a certain person is angry and full of vexation; even when spoken to slightly, he becomes offended, angry, hostile, and stubborn, and he manifests anger, ill will, and displeasure. Just as, bhikkhus, a festering sore, when struck by a stick or a potsherd, discharges even more fluid; in the same way, bhikkhus, a certain person here is angry and full of vexation; even when spoken to slightly, he becomes offended, angry, hostile, and stubborn, and he manifests anger, ill will, and displeasure. This, bhikkhus, is called the person with a mind like a festering sore.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว, จกฺขุมา ปุริโส รตฺตนฺธการติมิสายํ วิชฺชนฺตริกาย รูปานิ ปสฺเสยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล.

And what, bhikkhus, is the person with a mind like a flash of lightning? Here, bhikkhus, a certain person understands as it truly is: ‘This is suffering,’ ‘This is the origin of suffering,’ ‘This is the cessation of suffering,’ ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ Just as, bhikkhus, a person with good eyesight might see forms in the thick darkness of night by a flash of lightning; in the same way, bhikkhus, a certain person here understands as it truly is: ‘This is suffering,’ … ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ This, bhikkhus, is called the person with a mind like a flash of lightning.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, วชิรสฺส นตฺถิ กิญฺจิ อเภชฺชํ มณิ วา ปาสาโณ วา; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา…เป… อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ. ปญฺจมํ.

And what, bhikkhus, is the person with a mind like a thunderbolt? Here, bhikkhus, a certain person, by the destruction of the taints, realizes for themselves with direct knowledge, in this very life, and enters and dwells in the taintless liberation of mind and liberation by wisdom. Just as, bhikkhus, there is nothing, whether a gem or a rock, that is unbreakable by a thunderbolt; in the same way, bhikkhus, a certain person here, by the destruction of the taints, … enters and dwells. This, bhikkhus, is called the person with a mind like a thunderbolt. These, indeed, bhikkhus, are the three persons found existing in the world.

๖. เสวิตพฺพสุตฺตํ

6. The Discourse on Those Who Should Be Associated With

๒๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล [Pg.123] น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล หีโน โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ อญฺญตฺร อนุทฺทยา อญฺญตฺร อนุกมฺปา.

26. Bhikkhus, these three persons are found existing in the world. Which three? There is, bhikkhus, a person who should not be associated with, cultivated, or attended upon. There is, bhikkhus, a person who should be associated with, cultivated, and attended upon. There is, bhikkhus, a person who should be revered and respected, and associated with, cultivated, and attended upon. And what, bhikkhus, is the person who should not be associated with, cultivated, or attended upon? Here, bhikkhus, a certain person is inferior in virtue, concentration, and wisdom. Such a person, bhikkhus, should not be associated with, cultivated, or attended upon, except out of sympathy and compassion.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สทิโส โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? สีลสามญฺญคตานํ สตํ สีลกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ. สมาธิสามญฺญคตานํ สตํ สมาธิกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ. ปญฺญาสามญฺญคตานํ สตํ ปญฺญากถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสตีติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ.

And what, bhikkhus, is the person who should be associated with, cultivated, and attended upon? Here, bhikkhus, a certain person is similar in virtue, concentration, and wisdom. Such a person, bhikkhus, should be associated with, cultivated, and attended upon. For what reason? For us who are similar in virtue, there will be talk on virtue, and that talk will be enduring for us, and it will be pleasant for us. For us who are similar in concentration, there will be talk on concentration, and that talk will be enduring for us, and it will be pleasant for us. For us who are similar in wisdom, there will be talk on wisdom, and that talk will be enduring for us, and it will be pleasant for us. Therefore, such a person should be associated with, cultivated, and attended upon.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อธิโก โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิติ อปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามีติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ.

And what, bhikkhus, is the person who should be revered and respected, and associated with, cultivated, and attended upon? Here, bhikkhus, a certain person is superior in virtue, concentration, and wisdom. Such a person, bhikkhus, should be revered and respected, and associated with, cultivated, and attended upon. For what reason? Thinking: ‘I will fulfill the incomplete aggregate of virtue, or where the aggregate of virtue is complete, I will support it with wisdom in various respects; I will fulfill the incomplete aggregate of concentration, or where the aggregate of concentration is complete, I will support it with wisdom in various respects; I will fulfill the incomplete aggregate of wisdom, or where the aggregate of wisdom is complete, I will support it with wisdom in various respects.’ Therefore, such a person should be revered and respected, and associated with, cultivated, and attended upon. These, indeed, bhikkhus, are the three persons found existing in the world.

‘‘นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี,น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี;

เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ,ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

A person declines by associating with the inferior; one who associates with equals would never decline; one quickly rises by approaching the superior. Therefore, one should associate with those superior to oneself.

๗. ชิคุจฺฉิตพฺพสุตฺตํ

7. The Discourse on What Should Be Loathed

๒๗. ‘‘ตโยเม[Pg.124], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต, อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ, อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ, อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’ติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อหิ คูถคโต กิญฺจาปิ น ทํสติ, อถ โข นํ มกฺเขติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, กิญฺจาปิ เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ.

27. “Bhikkhus, there are these three kinds of persons found existing in the world. What three? There is a person who is to be loathed, not to be associated with, cultivated, or attended upon. There is a person who is to be regarded with indifference, not to be associated with, cultivated, or attended upon. There is a person who is to be associated with, cultivated, and attended upon. And what, bhikkhus, is the person who is to be loathed, not to be associated with, cultivated, or attended upon? Here, bhikkhus, a certain person is immoral, of bad character, impure, of dubious behavior, secretive in his actions, not an ascetic though claiming to be one, not leading the holy life though claiming to do so, rotten within, full of lust, a mass of refuse. Such a person, bhikkhus, is to be loathed, not to be associated with, cultivated, or attended upon. For what reason? Even though, bhikkhus, one does not follow his example, still an evil report about him spreads: ‘He has bad friends, bad companions, and is inclined towards bad people.’ Just as, bhikkhus, a snake that has gone into a dung heap, even though it may not bite, still it smears one; so too, bhikkhus, even though one does not follow the example of such a person, still an evil report about him spreads: ‘He has bad friends, bad companions, and is inclined towards bad people.’ Therefore, such a person is to be loathed, not to be associated with, cultivated, or attended upon.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโสมตฺตาย อาสวํ เทติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว…เป… เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ตินฺทุกาลาตํ กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิตํ ภิยฺโยโสมตฺตาย จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ; เอวเมวํ โข ภิกฺขเว…เป… เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คูถกูโป กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโสมตฺตาย ทุคฺคนฺโธ โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล [Pg.125] โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? อกฺโกเสยฺยปิ มํ ปริภาเสยฺยปิ มํ อนตฺถมฺปิ มํ กเรยฺยาติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ.

“And what, bhikkhus, is the person who should be regarded with indifference, not associated with, cultivated, or attended upon? Here, bhikkhus, a certain person is angry and full of resentment. Even when spoken to slightly, he becomes agitated, angry, harbors ill will, and bristles; he manifests anger, ill will, and displeasure. Just as, bhikkhus, a festering sore, when struck with a stick or a potsherd, discharges even more pus; in the same way, bhikkhus… Just as, bhikkhus, a tinduka ember, when struck with a stick or a potsherd, crackles and sputters even more; in the same way, bhikkhus… Just as, bhikkhus, a cesspool, when struck with a stick or a potsherd, gives off an even worse stench; in the same way, bhikkhus, a certain person is angry and full of resentment. Even when spoken to slightly, he becomes agitated, angry, harbors ill will, and bristles; he manifests anger, ill will, and displeasure. Such a person, bhikkhus, should be regarded with indifference, not associated with, cultivated, or attended upon. For what reason? ‘He might insult me, abuse me, or cause me harm.’ Therefore, such a person should be regarded with indifference, not associated with, cultivated, or attended upon.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม. เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘กลฺยาณมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ.

“And what, bhikkhus, is the person who should be associated with, cultivated, and attended upon? Here, bhikkhus, a certain person is virtuous and of admirable qualities. Such a person, bhikkhus, should be associated with, cultivated, and attended upon. For what reason? Even if one does not follow his example, still a good reputation spreads about one: ‘This person has admirable friends, admirable companions, and is inclined towards the admirable.’ Therefore, such a person should be associated with, cultivated, and attended upon. These, bhikkhus, are indeed the three persons found existing in the world.”

‘‘นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี,น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี;

เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ,ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถา’’ติ. สตฺตมํ;

A person declines by associating with the inferior; by associating with an equal, one would never decline; one who approaches the superior quickly rises. Therefore, one should associate with those higher than oneself. The seventh.

๘. คูถภาณีสุตฺตํ

8. Discourse on the Foul-Speaker

๒๘. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? คูถภาณี, ปุปฺผภาณี, มธุภาณี. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คูถภาณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’ติ. โส อชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘น [Pg.126] ปสฺสามี’ติ ; อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล คูถภาณี.

28. “Bhikkhus, these three persons are found existing in the world. What three? The foul-speaker, the flower-speaker, and the honey-speaker. And what, bhikkhus, is the foul-speaker? Here, bhikkhus, a certain person, when brought to an assembly, a council, a gathering of relatives, a guild, or the royal court, and questioned as a witness—‘Come, good man, tell what you know’—not knowing, says, ‘I know,’ or knowing, says, ‘I do not know’; not seeing, says, ‘I see,’ or seeing, says, ‘I do not see.’ Thus, for his own sake, for another’s sake, or for some trifling material gain, he knowingly speaks falsehood. This, bhikkhus, is called the foul-speaker.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ปชานาสิ ตํ วเทหี’ติ, โส อชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘น ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ; อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา น สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี.

“And what, bhikkhus, is the flower-speaker? Here, bhikkhus, a certain person, when brought to an assembly, a council, a gathering of relatives, a guild, or the royal court, and questioned as a witness—‘Come, good man, tell what you know’—not knowing, says, ‘I do not know,’ or knowing, says, ‘I know’; not seeing, says, ‘I do not see,’ or seeing, says, ‘I see.’ Thus, for his own sake, for another’s sake, or for some trifling material gain, he does not knowingly speak falsehood. This, bhikkhus, is called the flower-speaker.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มธุภาณี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ; ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล มธุภาณี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“And what, bhikkhus, is the person with speech like honey? Here, bhikkhus, a certain person, having abandoned harsh speech, abstains from harsh speech. He speaks words that are blameless, pleasing to the ear, endearing, going to the heart, urbane, liked by many people, and agreeable to many people. This, bhikkhus, is called the person with speech like honey. These, bhikkhus, are the three persons found existing in the world.”

๙. อนฺธสุตฺตํ

9. Discourse on the Blind

๒๙. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อนฺโธ, เอกจกฺขุ, ทฺวิจกฺขุ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนฺโธ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย ; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อนฺโธ.

29. “Bhikkhus, these three persons are found existing in the world. What three? The blind, the one-eyed, and the two-eyed. And what, bhikkhus, is the blind person? Here, bhikkhus, a certain person does not have the kind of eye by which he might acquire wealth not yet acquired or make wealth already acquired grow; nor does he have the kind of eye by which he might know wholesome and unwholesome dhammas, blameworthy and blameless dhammas, inferior and superior dhammas, and dark and bright dhammas with their counterparts. This, bhikkhus, is called the blind person.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เอกจกฺขุ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ [Pg.127] อธิคจฺเฉยฺย อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปํ ปนสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เอกจกฺขุ.

“And what, bhikkhus, is the one-eyed person? Here, bhikkhus, a certain person has the kind of eye by which he might acquire wealth not yet acquired or make wealth already acquired grow; but he does not have the kind of eye by which he might know wholesome and unwholesome dhammas, blameworthy and blameless dhammas, inferior and superior dhammas, and dark and bright dhammas with their counterparts. This, bhikkhus, is called the one-eyed person.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย; สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ.

“And what, bhikkhus, is the two-eyed person? Here, bhikkhus, a certain person has the kind of eye by which he might acquire wealth not yet acquired or make wealth already acquired grow; and he also has the kind of eye by which he might know wholesome and unwholesome dhammas, blameworthy and blameless dhammas, inferior and superior dhammas, and dark and bright dhammas with their counterparts. This, bhikkhus, is called the two-eyed person. These, bhikkhus, are the three persons found existing in the world.”

‘‘น เจว โภคา ตถารูปา, น จ ปุญฺญานิ กุพฺพติ;

อุภยตฺถ กลิคฺคาโห, อนฺธสฺส หตจกฺขุโน.

“For the blind one whose eyes are destroyed, wealth of that kind does not exist, nor does he perform meritorious deeds; he grasps failure in both worlds.”

‘‘อถาปรายํ อกฺขาโต, เอกจกฺขุ จ ปุคฺคโล;

ธมฺมาธมฺเมน สโฐโส, โภคานิ ปริเยสติ.

“Then another is declared, the one-eyed person; being deceitful, he seeks wealth by righteous and unrighteous means.”

‘‘เถยฺเยน กูฏกมฺเมน, มุสาวาเทน จูภยํ;

กุสโล โหติ สงฺฆาตุํ, กามโภคี จ มานโว;

อิโต โส นิรยํ คนฺตฺวา, เอกจกฺขุ วิหญฺญติ.

“By theft, fraudulent deeds, and false speech, he is skilled at accumulation; this being is an enjoyer of sensual pleasures. From here, having gone to hell, the one-eyed one is tormented.”

‘‘ทฺวิจกฺขุ ปน อกฺขาโต, เสฏฺโฐ ปุริสปุคฺคโล;

ธมฺมลทฺเธหิ โภเคหิ, อุฏฺฐานาธิคตํ ธนํ.

“But the two-eyed one is declared the best of persons; with wealth obtained righteously, riches acquired through effort.”

‘‘ททาติ เสฏฺฐสงฺกปฺโป, อพฺยคฺคมานโส นโร;

อุเปติ ภทฺทกํ ฐานํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ.

“A man of excellent intention and undistracted mind, he gives. He approaches a good destination, where, having gone, he does not grieve.”

‘‘อนฺธญฺจ เอกจกฺขุญฺจ, อารกา ปริวชฺชเย;

ทฺวิจกฺขุํ ปน เสเวถ, เสฏฺฐํ ปุริสปุคฺคล’’นฺติ. นวมํ;

“One should avoid from afar the blind and the one-eyed. But one should associate with the two-eyed, the best of persons.”

๑๐. อวกุชฺชสุตฺตํ

10. Discourse on the Overturned

๓๐. ‘‘ตโยเม[Pg.128], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล. กตโม จ, ภิกฺขเว, อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กุมฺโภ นิกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ วิวฏฺฏติ, โน สณฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนวาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล.

30. “Bhikkhus, these three persons are found existing in the world. Which three? The person with overturned wisdom, the person with wisdom like a lap, and the person with vast wisdom. And which, bhikkhus, is the person with overturned wisdom? Here, bhikkhus, a certain person frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and its phrasing; they proclaim the holy life that is utterly complete and perfectly pure. While sitting in that seat, he does not attend to the beginning of that talk, nor the middle, nor the end. Even after rising from that seat, he does not attend to the beginning of that talk, nor the middle, nor the end. Just as, bhikkhus, water poured into an overturned pot flows off and does not stay; in the same way, bhikkhus, a certain person here frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and its phrasing; they proclaim the holy life that is utterly complete and perfectly pure. While sitting in that seat, he does not attend to the beginning of that talk, nor the middle, nor the end. Even after rising from that seat, he does not attend to the beginning of that talk, nor the middle, nor the end. This, bhikkhus, is called the person with overturned wisdom.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนวาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส อุจฺฉงฺเค นานาขชฺชกานิ อากิณฺณานิ – ติลา ตณฺฑุลา โมทกา พทรา. โส ตมฺหา อาสนา วุฏฺฐหนฺโต สติสมฺโมสา ปกิเรยฺย[Pg.129]. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล.

“And which, bhikkhus, is the person with wisdom like a lap? Here, bhikkhus, a certain person frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and its phrasing; they proclaim the holy life that is utterly complete and perfectly pure. While sitting in that seat, he attends to the beginning of that talk, and the middle, and the end. But when he has risen from that seat, he does not attend to the beginning of that talk, nor the middle, nor the end. Just as, bhikkhus, a man’s lap might be filled with various edibles—sesame seeds, rice grains, sweets, and jujubes—and when rising from his seat, he might scatter them through a lapse of mindfulness. In the same way, bhikkhus, a certain person here frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and its phrasing; they proclaim the holy life that is utterly complete and perfectly pure. While sitting in that seat, he attends to the beginning of that talk, and the middle, and the end. But when he has risen from that seat, he does not attend to the beginning of that talk, nor the middle, nor the end. This, bhikkhus, is called the person with wisdom like a lap.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กุมฺโภ อุกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ สณฺฐาติ โน วิวฏฺฏติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ; วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ.

“And which, bhikkhus, is the person with vast wisdom? Here, bhikkhus, a certain person frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and its phrasing; they proclaim the holy life that is utterly complete and perfectly pure. While sitting in that seat, he attends to the beginning of that talk, and the middle, and the end. And even after rising from that seat, he attends to the beginning of that talk, and the middle, and the end. Just as, bhikkhus, water poured into an upright pot stays and does not flow off; in the same way, bhikkhus, a certain person here frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and its phrasing; they proclaim the holy life that is utterly complete and perfectly pure. While sitting in that seat, he attends to the beginning of that talk, and the middle, and the end. And even after rising from that seat, he attends to the beginning of that talk, and the middle, and the end. This, bhikkhus, is called the person with vast wisdom. Indeed, bhikkhus, these three persons are found existing in the world.”

‘‘อวกุชฺชปญฺโญ ปุริโส, ทุมฺเมโธ อวิจกฺขโณ;

อภิกฺขณมฺปิ เจ โหติ, คนฺตา ภิกฺขูน สนฺติเก.

“A person with overturned wisdom, foolish and undiscerning, even if he frequently goes to the presence of the bhikkhus,

‘‘อาทึ กถาย มชฺฌญฺจ, ปริโยสานญฺจ ตาทิโส;

อุคฺคเหตุํ น สกฺโกติ, ปญฺญา หิสฺส น วิชฺชติ.

“such a person is not able to grasp the beginning, the middle, and the end of the talk, for he has no wisdom.”

‘‘อุจฺฉงฺคปญฺโญ [Pg.130] ปุริโส, เสยฺโย เอเตน วุจฺจติ;

อภิกฺขณมฺปิ เจ โหติ, คนฺตา ภิกฺขูน สนฺติเก.

“A person with wisdom like a lap is said to be better than that one; even if he frequently goes to the presence of bhikkhus,

‘‘อาทึ กถาย มชฺฌญฺจ, ปริโยสานญฺจ ตาทิโส;

นิสินฺโน อาสเน ตสฺมึ, อุคฺคเหตฺวาน พฺยญฺชนํ;

วุฏฺฐิโต นปฺปชานาติ, คหิตํ หิสฺส มุสฺสติ.

“such a person, seated in that seat, having grasped the beginning, the middle, and the end of the talk, and its phrasing, upon rising does not understand; what he has grasped is forgotten.”

‘‘ปุถุปญฺโญ จ ปุริโส, เสยฺโย เอเตหิ วุจฺจติ;

อภิกฺขณมฺปิ เจ โหติ, คนฺตา ภิกฺขูน สนฺติเก.

“A person with vast wisdom is said to be better than these; even if he frequently goes to the presence of bhikkhus,

‘‘อาทึ กถาย มชฺฌญฺจ, ปริโยสานญฺจ ตาทิโส;

นิสินฺโน อาสเน ตสฺมึ, อุคฺคเหตฺวาน พฺยญฺชนํ.

“such a person, seated in that seat, having grasped the beginning, the middle, and the end of the talk, and its phrasing,

‘‘ธาเรติ เสฏฺฐสงฺกปฺโป, อพฺยคฺคมานโส นโร;

ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน, ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา’’ติ. ทสมํ;

“retains it. A person of excellent resolve, with an undistracted mind, practicing in accordance with the Dhamma, would make an end of suffering.”

ปุคฺคลวคฺโค ตติโย.

The Third Chapter on Persons.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse for this:

สมิทฺธ -คิลาน-สงฺขารา, พหุการา วชิเรน จ;

เสวิ-ชิคุจฺฉ-คูถภาณี, อนฺโธ จ อวกุชฺชตาติ.

Samiddha, the sick, formations, the very helpful, and with Vajira; one to be associated with, one to be loathed, one who speaks filth, the blind, and the overturned.

๔. เทวทูตวคฺโค

4. The Chapter on the Divine Messengers

๑.สพฺรหฺมกสุตฺตํ

1. The Discourse on Being with Brahmā

๓๑. ‘‘สพฺรหฺมกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สปุพฺพาจริยกานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. สาหุเนยฺยานิ, ภิกฺขเว, ตานิ กุลานิ เยสํ ปุตฺตานํ มาตาปิตโร อชฺฌาคาเร ปูชิตา โหนฺติ. ‘พฺรหฺมา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘ปุพฺพาจริยา’ติ, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ‘อาหุเนยฺยา’ติ[Pg.131], ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ เอตํ อธิวจนํ. ตํ กิสฺส เหตุ? พหุการา, ภิกฺขเว, มาตาปิตโร ปุตฺตานํ, อาปาทกา โปสกา, อิมสฺส โลกสฺส ทสฺเสตาโรติ.

31. “Bhikkhus, those families where parents are honored in the home are with Brahmā. Bhikkhus, those families where parents are honored in the home are with the first teachers. Bhikkhus, those families where parents are honored in the home have those worthy of offerings. ‘Brahmā,’ bhikkhus, is a designation for parents. ‘First teachers,’ bhikkhus, is a designation for parents. ‘Worthy of offerings,’ bhikkhus, is a designation for parents. For what reason? Because, bhikkhus, parents are of great help to their children; they are their producers, their nourishers, and the showers of this world.”

‘‘พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร, ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร;

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ, ปชาย อนุกมฺปกา.

“Parents are called ‘Brahmā’ and ‘first teachers’; they are worthy of offerings from their children and are compassionate to their offspring.”

‘‘ตสฺมา หิ เน นมสฺเสยฺย, สกฺกเรยฺย จ ปณฺฑิโต;

อนฺเนน อถ ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

อุจฺฉาทเนน นฺหาปเนน, ปาทานํ โธวเนน จ.

Therefore, a wise person should pay homage to them and honor them with food and drink, with clothing and lodging, with anointing and bathing, and with washing their feet.

‘‘ตาย นํ ปาริจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ. ปฐมํ;

For that service to their parents, the wise praise them right here in this life; and having passed away, they rejoice in heaven.

๒. อานนฺทสุตฺตํ

2. The Ānanda Sutta

๓๒. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

32. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One. Having approached and paid homage to the Blessed One, he sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One:

‘‘สิยา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ.

“Venerable sir, could there be for a monk such an attainment of concentration that in this conscious body there would be no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit, and that externally, in regard to all signs, there would be no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit, and that he would abide having entered upon that liberation of mind, liberation by wisdom, wherein for one who so abides there are no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit?” “There could be, Ānanda, for a monk such an attainment of concentration that in this conscious body there would be no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit, and that externally, in regard to all signs, there would be no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit, and that he would abide having entered upon that liberation of mind, liberation by wisdom, wherein for one who so abides there are no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit.”

‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, สิยา ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา [Pg.132] นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ?

“But how, venerable sir, could there be for a monk such an attainment of concentration that in this conscious body there would be no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit, and that externally, in regard to all signs, there would be no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit, and that he would abide having entered upon that liberation of mind, liberation by wisdom, wherein for one who so abides there are no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit?”

‘‘อิธานนฺท, ภิกฺขุโน เอวํ โหติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. เอวํ โข, อานนฺท, สิยา ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา นาสฺสุ; ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ.

“Here, Ānanda, it occurs to a monk thus: ‘This is peaceful, this is sublime, that is, the stilling of all formations, the relinquishing of all attachments, the destruction of craving, dispassion, cessation, Nibbāna.’ In this way, Ānanda, there could be for a monk such an attainment of concentration that in this conscious body there would be no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit, and that externally, in regard to all signs, there would be no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit, and that he would abide having entered upon that liberation of mind, liberation by wisdom, wherein for one who so abides there are no underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit.”

‘‘อิทญฺจ ปน เมตํ, อานนฺท, สนฺธาย ภาสิตํ ปารายเน ปุณฺณกปญฺเห –

“And this, Ānanda, was spoken by me with reference to this in the Pārāyana, in Puṇṇaka’s Question:

‘‘สงฺขาย โลกสฺมึ ปโรปรานิ,ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส,อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมี’’ติ. ทุติยํ;

“Having comprehended the high and low in the world, for whom there is no wavering anywhere in the world; peaceful, smokeless, untroubled, and without longing—he has crossed over birth and aging, I say.”

๓. สาริปุตฺตสุตฺตํ

3. The Sāriputta Sutta

๓๓. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สํขิตฺเตนปิ โข อหํ, สาริปุตฺต, ธมฺมํ เทเสยฺยํ; วิตฺถาเรนปิ โข อหํ, สาริปุตฺต, ธมฺมํ เทเสยฺยํ; สํขิตฺตวิตฺถาเรนปิ โข อหํ, สาริปุตฺต, ธมฺมํ เทเสยฺยํ; อญฺญาตาโร จ ทุลฺลภา’’ติ. ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล, เอตสฺส, สุคต, กาโล ยํ ภควา สํขิตฺเตนปิ ธมฺมํ เทเสยฺย, วิตฺถาเรนปิ ธมฺมํ เทเสยฺย, สํขิตฺตวิตฺถาเรนปิ ธมฺมํ เทเสยฺย. ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’’ติ.

33. Then the Venerable Sāriputta approached the Blessed One. Having approached and paid homage to the Blessed One, he sat down to one side. While he was sitting to one side, the Blessed One said to the Venerable Sāriputta: “Sāriputta, I might teach the Dhamma briefly; I might teach the Dhamma in detail; I might teach the Dhamma both briefly and in detail; but those who can understand are rare.” “Now is the time, Blessed One; now is the time, Sublime One, for the Blessed One to teach the Dhamma briefly, in detail, or both briefly and in detail. There will be those who will understand the Dhamma.”

‘‘ตสฺมาติห, สาริปุตฺต, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น ภวิสฺสนฺติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น ภวิสฺสนฺติ, ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ [Pg.133] อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โข, สาริปุตฺต, สิกฺขิตพฺพํ.

“Therefore, Sāriputta, you should train thus: ‘In this conscious body, the underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit will not be; and externally, in regard to all signs, the underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit will not be. And we will abide having entered upon that liberation of mind, liberation by wisdom, wherein the underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit do not arise.’ Thus indeed, Sāriputta, should you train.

‘‘ยโต จ โข, สาริปุตฺต, ภิกฺขุโน อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ, ยญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรโต อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อยํ วุจฺจติ, สาริปุตฺต – ‘ภิกฺขุ อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺส’. อิทญฺจ ปน เมตํ, สาริปุตฺต, สนฺธาย ภาสิตํ ปารายเน อุทยปญฺเห –

“And when, Sāriputta, for a monk the underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit do not arise in this conscious body, and the underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit do not arise externally in regard to all signs, and he abides having entered upon that liberation of mind, liberation by wisdom, wherein the underlying tendencies of I-making, mine-making, and conceit do not arise—this, Sāriputta, is called a monk who has cut off craving, overcome the fetter, and by correctly penetrating conceit, has made an end of suffering. And this, Sāriputta, is what was spoken by me in reference to this in the Pārāyana, in the Questions of Udaya:

‘‘ปหานํ กามสญฺญานํ, โทมนสฺสาน จูภยํ;

ถินสฺส จ ปนูทนํ, กุกฺกุจฺจานํ นิวารณํ.

‘The abandonment of both perceptions of sensual pleasure and displeasure, the dispelling of sloth, and the prevention of remorse.

‘‘อุเปกฺขาสติสํสุทฺธํ, ธมฺมตกฺกปุเรชวํ;

อญฺญาวิโมกฺขํ ปพฺรูมิ, อวิชฺชาย ปเภทน’’นฺติ. ตติยํ;

‘Purified by equanimity and mindfulness, preceded by thought on the Dhamma; I proclaim liberation through final knowledge, the breaking up of ignorance.’”

๔. นิทานสุตฺตํ

4. The Sutta on Causes

๓๔. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? โลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย.

34. “Monks, these three are the causes for the arising of kamma. What are the three? Greed is a cause for the arising of kamma, hatred is a cause for the arising of kamma, delusion is a cause for the arising of kamma.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, โลภปกตํ กมฺมํ โลภชํ โลภนิทานํ โลภสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

“Monks, whatever kamma is performed out of greed—born of greed, having greed as its cause, having greed as its origin—wherever one's existence arises, there that kamma ripens. Wherever that kamma ripens, there one experiences the result of that kamma, either in this very life, or in the next life, or in subsequent existences.

‘‘ยํ[Pg.134], ภิกฺขเว, โทสปกตํ กมฺมํ โทสชํ โทสนิทานํ โทสสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

“Monks, whatever kamma is performed out of hatred—born of hatred, having hatred as its cause, having hatred as its origin—wherever one's existence arises, there that kamma ripens. Wherever that kamma ripens, there one experiences the result of that kamma, either in this very life, or in the next life, or in subsequent existences.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, โมหปกตํ กมฺมํ โมหชํ โมหนิทานํ โมหสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

“Monks, whatever kamma is performed out of delusion—born of delusion, having delusion as its cause, having delusion as its origin—wherever one's existence arises, there that kamma ripens. Wherever that kamma ripens, there one experiences the result of that kamma, either in this very life, or in the next life, or in subsequent existences.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สาราทานิ สุขสยิตานิ สุเขตฺเต สุปริกมฺมกตาย ภูมิยา นิกฺขิตฺตานิ. เทโว จ สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย. เอวสฺสุ ตานิ, ภิกฺขเว, พีชานิ วุทฺธึ วิรุฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺยุํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยํ โลภปกตํ กมฺมํ โลภชํ โลภนิทานํ โลภสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย.

“Monks, it is like seeds that are unbroken, unrotten, unharmed by wind and sun, possessing a core, and well-stored, sown in a good field, in well-prepared soil. And the heavens would bestow a proper stream of rain. Thus, monks, those seeds would come to growth, increase, and abundance. Even so, monks, whatever kamma is performed out of greed—born of greed, having greed as its cause, having greed as its origin—wherever one's existence arises, there that kamma ripens. Wherever that kamma ripens, there one experiences the result of that kamma, either in this very life, or in the next life, or in subsequent existences.

‘‘ยํ โทสปกตํ กมฺมํ…เป… ยํ โมหปกตํ กมฺมํ โมหชํ โมหนิทานํ โมหสมุทยํ, ยตฺถสฺส อตฺตภาโว นิพฺพตฺตติ ตตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ. ยตฺถ ตํ กมฺมํ วิปจฺจติ ตตฺถ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทติ, ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺช วา อปเร วา ปริยาเย. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

“Whatever kamma is performed out of hatred… and so on… whatever kamma is performed out of delusion—born of delusion, having delusion as its cause, having delusion as its origin—wherever one's existence arises, there that kamma ripens. Wherever that kamma ripens, there one experiences the result of that kamma, either in this very life, or in the next life, or in subsequent existences. Indeed, monks, these are the three causes for the arising of kamma.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย.

“Monks, these three are the causes for the arising of kamma. What are the three? Non-greed is a cause for the arising of kamma, non-hatred is a cause for the arising of kamma, non-delusion is a cause for the arising of kamma.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อโลภปกตํ กมฺมํ อโลภชํ อโลภนิทานํ อโลภสมุทยํ, โลเภ วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

“Monks, whatever kamma is performed out of non-greed—born of non-greed, having non-greed as its cause, having non-greed as its origin—when greed has departed, that kamma is abandoned, its root is cut off, it is made like a palm-tree stump, it is brought to a state of non-existence, and it is of a nature not to arise in the future.

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อโทสปกตํ กมฺมํ อโทสชํ อโทสนิทานํ อโทสสมุทยํ, โทเส วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

“Monks, whatever kamma is performed out of non-hatred—born of non-hatred, having non-hatred as its cause, having non-hatred as its origin—when hatred has departed, that kamma is abandoned, its root is cut off, it is made like a palm-tree stump, it is brought to a state of non-existence, and it is of a nature not to arise in the future.

‘‘ยํ[Pg.135], ภิกฺขเว, อโมหปกตํ กมฺมํ อโมหชํ อโมหนิทานํ อโมหสมุทยํ, โมเห วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

“Monks, whatever kamma is performed out of non-delusion—born of non-delusion, having non-delusion as its cause, having non-delusion as its origin—when delusion has departed, that kamma is abandoned, its root is cut off, it is made like a palm-tree stump, it is brought to a state of non-existence, and it is of a nature not to arise in the future.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สาราทานิ สุขสยิตานิ. ตานิ ปุริโส อคฺคินา ฑเหยฺย. อคฺคินา ฑหิตฺวา มสึ กเรยฺย. มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเณยฺย นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวสฺสุ ตานิ, ภิกฺขเว, พีชานิ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวงฺกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยํ อโลภปกตํ กมฺมํ อโลภชํ อโลภนิทานํ อโลภสมุทยํ, โลเภ วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ.

“Monks, it is like seeds that are unbroken, unrotten, unharmed by wind and sun, possessing a core, and well-stored. A person might burn them with fire; having burned them with fire, might reduce them to ash; having reduced them to ash, might winnow them in a great wind or let them be carried away by a swift-flowing river. Thus, monks, those seeds would have their roots cut off, be made like a palm-tree stump, be brought to a state of non-existence, and be of a nature not to arise in the future. Even so, monks, whatever kamma is performed out of non-greed—born of non-greed, having non-greed as its cause, having non-greed as its origin—when greed has departed, that kamma is abandoned, its root is cut off, it is made like a palm-tree stump, it is brought to a state of non-existence, and it is of a nature not to arise in the future.

‘‘ยํ อโทสปกตํ กมฺมํ…เป… ยํ อโมหปกตํ กมฺมํ อโมหชํ อโมหนิทานํ อโมหสมุทยํ, โมเห วิคเต เอวํ ตํ กมฺมํ ปหีนํ โหติ…เป… อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ.

“Whatever kamma is performed out of non-hatred… and so on… whatever kamma is performed out of non-delusion—born of non-delusion, having non-delusion as its cause, having non-delusion as its origin—when delusion has departed, that kamma is abandoned… and so on… and it is of a nature not to arise in the future. Indeed, monks, these are the three causes for the arising of kamma.”

‘‘โลภชํ โทสชญฺเจว, โมหชญฺจาปวิทฺทสุ;

ยํ เตน ปกตํ กมฺมํ, อปฺปํ วา ยทิ วา พหุํ;

อิเธว ตํ เวทนิยํ, วตฺถุ อญฺญํ น วิชฺชติ.

“Whatever kamma, born of greed, hatred, and delusion, the unwise person performs, whether it be small or great: that kamma is to be experienced right here; no other basis for it is found.

‘‘ตสฺมา โลภญฺจ โทสญฺจ, โมหชญฺจาปิ วิทฺทสุ;

วิชฺชํ อุปฺปาทยํ ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. จตุตฺถํ;

“Therefore, a wise bhikkhu, developing true knowledge, abandons kamma born of greed, hatred, and delusion, and thereby should abandon all woeful states.”

๕. หตฺถกสุตฺตํ

5. The Discourse to Hatthaka

๓๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ วิหรติ โคมคฺเค สึสปาวเน ปณฺณสนฺถเร. อถ โข หตฺถโก อาฬวโก ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน อทฺทส ภควนฺตํ โคมคฺเค สึสปาวเน ปณฺณสนฺถเร นิสินฺนํ. ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข หตฺถโก อาฬวโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ภนฺเต, ภควา สุขมสยิตฺถา’’ติ? ‘‘เอวํ[Pg.136], กุมาร, สุขมสยิตฺถํ. เย จ ปน โลเก สุขํ เสนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร’’ติ.

35. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Āḷavī, at Gomagga, in the Siṃsapā forest, on a spread of leaves. Then Hatthaka of Āḷavī, while walking and wandering for exercise, saw the Blessed One seated on a spread of leaves at Gomagga, in the Siṃsapā forest. Having seen him, he approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Sitting to one side, Hatthaka of Āḷavī said to the Blessed One: "Venerable Sir, did the Blessed One sleep comfortably?" "Yes, young man, I slept comfortably. And of those in the world who sleep comfortably, I am one."

‘‘สีตา, ภนฺเต, เหมนฺติกา รตฺติ, อนฺตรฏฺฐโก หิมปาตสมโย, ขรา โคกณฺฏกหตา ภูมิ, ตนุโก ปณฺณสนฺถโร, วิรฬานิ รุกฺขสฺส ปตฺตานิ, สีตานิ กาสายานิ วตฺถานิ, สีโต จ เวรมฺโภ วาโต วายติ. อถ จ ปน ภควา เอวมาห – ‘เอวํ, กุมาร, สุขมสยิตฺถํ. เย จ ปน โลเก สุขํ เสนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร’’’ติ.

“Venerable sir, the winter night is cold; it is the eight-day interval, a time of falling snow. The ground is hard, made rough by cattle hooves; the spread of leaves is thin; the leaves of the tree are sparse; the saffron robes are cold; and a cold, piercing wind blows. And yet the Blessed One says: ‘Yes, prince, I slept comfortably. And of those in the world who sleep comfortably, I am one.’”

‘‘เตน หิ, กุมาร, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, อิธสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา กูฏาคารํ อุลฺลิตฺตาวลิตฺตํ นิวาตํ ผุสิตคฺคฬํ ปิหิตวาตปานํ. ตตฺรสฺส ปลฺลงฺโก โคนกตฺถโต ปฏิกตฺถโต ปฏลิกตฺถโต กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรโณ สอุตฺตรจฺฉโท อุภโต โลหิตกูปธาโน; เตลปฺปทีโป เจตฺถ ฌาเยยฺย ; จตสฺโส จ ปชาปติโย มนาปามนาเปน ปจฺจุปฏฺฐิตา อสฺสุ. ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, สุขํ วา โส สเยยฺย โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘สุขํ โส, ภนฺเต, สเยยฺย. เย จ ปน โลเก สุขํ เสนฺติ, โส เตสํ อญฺญตโร’’ติ.

“In that case, prince, I will question you in return on this very matter. Answer as you see fit. What do you think, prince? Suppose there were a householder or a householder’s son who had a gabled house, plastered inside and out, free from drafts, with fastened bolts and closed windows. Therein he would have a couch spread with a long-fleeced woolen coverlet, a white woolen coverlet, a floral-patterned coverlet, and covered over with an excellent spread of kadali deer hide; it would have a canopy above and red cushions at both ends. An oil lamp would be burning there, and his four pleasing wives would be attending to him in pleasing ways. What do you think, prince? Would he sleep comfortably or not? What is your thought on this?” “He would sleep comfortably, venerable sir. He would be one of those in the world who sleep comfortably.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, อปิ นุ ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ ราคชา ปริฬาหา กายิกา วา เจตสิกา วา เยหิ โส ราคเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

“What do you think, prince? Might there arise for that householder or householder’s son torments born of lust, whether bodily or mental, by which, being burned by those torments born of lust, he would sleep in suffering?” “So it is, venerable sir.”

‘‘เยหิ โข โส, กุมาร, คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ราคเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺย, โส ราโค ตถาคตสฺส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. ตสฺมาหํ สุขมสยิตฺถํ.

“Prince, by whichever torments born of lust that householder or householder’s son is burned and sleeps in suffering, that lust has been abandoned by the Tathāgata, its root cut off, made like a palm-tree stump, brought to non-existence, and is of a nature not to arise again in the future. Therefore, I slept comfortably.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กุมาร, อปิ นุ ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โทสชา ปริฬาหา…เป… โมหชา ปริฬาหา กายิกา วา เจตสิกา วา เยหิ โส โมหเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ.

“What do you think, prince? Might there arise for that householder or householder’s son torments born of hatred… or torments born of delusion, whether bodily or mental, by which, being burned by those torments born of delusion, he would sleep in suffering?” “So it is, venerable sir.”

‘‘เย [Pg.137] หิ โข โส, กุมาร, คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา โมหเชหิ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาโน ทุกฺขํ สเยยฺย, โส โมโห ตถาคตสฺส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. ตสฺมาหํ สุขมสยิตฺถ’’นฺติ.

“Prince, by whichever torments born of delusion that householder or householder’s son is burned and sleeps in suffering, that delusion has been abandoned by the Tathāgata, its root cut off, made like a palm-tree stump, brought to non-existence, and is of a nature not to arise again in the future. Therefore, I slept comfortably.”

‘‘สพฺพทา เว สุขํ เสติ, พฺราหฺมโณ ปรินิพฺพุโต;

โย น ลิมฺปติ กาเมสุ, สีติภูโต นิรูปธิ.

“Always, indeed, the brahmin who is fully extinguished sleeps in comfort; he who does not cling to sensual pleasures, having become cool and without attachments.

‘‘สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวา, วิเนยฺย หทเย ทรํ;

อุปสนฺโต สุขํ เสติ, สนฺตึ ปปฺปุยฺย เจตโส’’ติ. ปญฺจมํ;

“Having cut off all attachments, having dispelled anguish in the heart, the one at peace sleeps in comfort, having attained the mind’s tranquility.”

๖. เทวทูตสุตฺตํ

6. The Discourse on the Divine Messengers

๓๖. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, เทวทูตานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา นานาพาหาสุ คเหตฺวา ยมสฺส รญฺโญ ทสฺเสนฺติ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส อมตฺเตยฺโย อเปตฺเตยฺโย อสามญฺโญ อพฺรหฺมญฺโญ, น กุเล เชฏฺฐาปจายี. อิมสฺส เทโว ทณฺฑํ ปเณตู’’’ติ.

36. “Bhikkhus, there are these three divine messengers. What three? Here, bhikkhus, a certain person engages in misconduct by body, speech, and mind. Having done so, with the breakup of the body, after death, he is reborn in a state of loss, a bad destination, a place of downfall, in hell. Then, bhikkhus, the hell-wardens seize him by his various arms and present him to King Yama, saying: ‘Your Majesty, this man was disrespectful to his mother, disrespectful to his father, disrespectful to ascetics, disrespectful to brahmins, and did not honor the elders in his family. May Your Majesty impose a punishment upon him.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ปฐมํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชติ สมนุคาหติ สมนุภาสติ – ‘อมฺโภ, ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ ปฐมํ เทวทูตํ ปาตุภูต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘นาทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama questions, investigates, and interrogates that person concerning the first divine messenger: ‘My good man, did you not see the first divine messenger who had appeared among humans?’ He replies: ‘I did not see him, venerable sir.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อาสีติกํ วา นาวุติกํ วา วสฺสสติกํ วา ชาติยา ชิณฺณํ โคปานสิวงฺกํ โภคฺคํ ทณฺฑปรายณํ ปเวธมานํ คจฺฉนฺตํ อาตุรํ คตโยพฺพนํ ขณฺฑทนฺตํ ปลิตเกสํ วิลูนํ ขลฺลิตสิรํ วลิตํ ติลกาหตคตฺต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘อทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama says this to him: ‘My good man, did you not see among humans a woman or a man, eighty, ninety, or a hundred years of age, old, bent like a roof-rafter, stooped, dependent on a staff, going along trembling, afflicted, with youth gone, with broken teeth, gray hair, sparse hair, a bald head, wrinkled, and with a body covered in dark spots?’ He replies: ‘I saw, venerable sir.’”

‘‘ตเมนํ[Pg.138], ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ, ปุริส, ตสฺส เต วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – อหมฺปิ โขมฺหิ ชราธมฺโม ชรํ อนตีโต, หนฺทาหํ กลฺยาณํ กโรมิ, กาเยน วาจาย มนสา’ติ? โส เอวมาห – ‘นาสกฺขิสฺสํ, ภนฺเต. ปมาทสฺสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama says this to him: ‘My good man, being a discerning and mature person, did it not occur to you: “I, too, am subject to aging; I have not gone beyond aging. Come now, let me do what is good by body, speech, and mind”?’ He replies: ‘I was not able, venerable sir. I was heedless, venerable sir.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ, ปุริส, ปมาทตาย น กลฺยาณมกาสิ กาเยน วาจาย มนสา. ตคฺฆ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ตถา กริสฺสนฺติ ยถา ตํ ปมตฺตํ. ตํ โข ปน เต เอตํ ปาปกมฺมํ เนว มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภาตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น มิตฺตามจฺเจหิ กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ; อถ โข ตยาเวตํ ปาปกมฺมํ กตํ, ตฺวญฺเญเวตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิสฺสสี’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama says this to him: ‘My good man, it is because of your heedlessness that you did not do what is good by body, speech, and mind. Truly, my good man, they will deal with you in accordance with that heedlessness. Indeed, this evil kamma of yours was not done by your mother, nor by your father, nor by your brother, nor by your sister, nor by your friends and associates, nor by your kinsmen and relatives, nor by the devas, nor by ascetics and brahmins. Rather, this evil kamma was done by you alone, and you alone will experience its result.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ปฐมํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชิตฺวา สมนุคาหิตฺวา สมนุภาสิตฺวา, ทุติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชติ สมนุคาหติ สมนุภาสติ – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ ทุติยํ เทวทูตํ ปาตุภูต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘นาทฺทสํ, ภนฺเต’ติ. ‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ, สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺนํ เสมานํ, อญฺเญหิ วุฏฺฐาปิยมานํ, อญฺเญหิ สํเวสิยมาน’นฺติ? โส เอวมาห – ‘อทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama, having questioned, investigated, and interrogated him concerning the first messenger of death, questions, investigates, and interrogates him concerning the second messenger of death: ‘My good man, did you not see the second messenger of death who had appeared among humans?’ He replies thus: ‘I did not see him, venerable sir.’ Then, bhikkhus, King Yama says this to him: ‘My good man, did you not see among humans a woman or a man who was sick, in pain, gravely ill, lying fallen in their own urine and feces, being lifted up by others and being put to bed by others?’ He replies thus: ‘I saw, venerable sir.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ตสฺส เต วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – อหมฺปิ โขมฺหิ พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต, หนฺทาหํ กลฺยาณํ กโรมิ กาเยน วาจาย มนสา’ติ? โส เอวมาห – ‘นาสกฺขิสฺสํ, ภนฺเต. ปมาทสฺสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama says this to him: ‘My good man, being a discerning and mature person, did this not occur to you: “I, too, am subject to illness, I have not gone beyond illness. Come now, let me do what is good by body, speech, and mind”?’ He replies thus: ‘I was not able, venerable sir. I was heedless, venerable sir.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ปมาทตาย น กลฺยาณมกาสิ กาเยน วาจาย มนสา. ตคฺฆ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ตถา กริสฺสนฺติ ยถา ตํ ปมตฺตํ. ตํ โข ปน เต เอตํ ปาปกมฺมํ เนว มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภาตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น มิตฺตามจฺเจหิ [Pg.139] กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ; อถ โข ตยาเวตํ ปาปกมฺมํ กตํ. ตฺวญฺเญเวตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิสฺสสี’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama says this to him: ‘My good man, it is because of your heedlessness that you did not do what is good by body, speech, and mind. Truly, my good man, they will deal with you in accordance with that heedlessness. Indeed, this evil kamma of yours was not done by your mother, nor by your father, nor by your brother, nor by your sister, nor by your friends and associates, nor by your kinsmen and relatives, nor by the devas, nor by ascetics and brahmins. Rather, this evil kamma was done by you alone, and you alone will experience its result.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ทุติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชิตฺวา สมนุคาหิตฺวา สมนุภาสิตฺวา, ตติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชติ สมนุคาหติ สมนุภาสติ – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ ตติยํ เทวทูตํ ปาตุภูต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘นาทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama, having questioned, investigated, and interrogated him concerning the second messenger of death, questions, investigates, and interrogates him concerning the third messenger of death: ‘My good man, did you not see the third messenger of death who had appeared among humans?’ He replies thus: ‘I did not see him, venerable sir.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, น ตฺวํ อทฺทส มนุสฺเสสุ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาต’นฺติ? โส เอวมาห – ‘อทฺทสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama says this to him: ‘My good man, did you not see among humans a woman or a man dead for one day, two days, or three days, bloated, discolored, and festering?’ He replies thus: ‘I saw, venerable sir.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ตสฺส เต วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – อหมฺปิ โขมฺหิ มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต, หนฺทาหํ กลฺยาณํ กโรมิ กาเยน วาจาย มนสา’ติ? โส เอวมาห – ‘นาสกฺขิสฺสํ, ภนฺเต. ปมาทสฺสํ, ภนฺเต’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama says this to him: ‘My good man, being a discerning and mature person, did this not occur to you: “I, too, am subject to death, I have not gone beyond death. Come now, let me do what is good by body, speech, and mind”?’ He replies thus: ‘I was not able, venerable sir. I was heedless, venerable sir.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา เอวมาห – ‘อมฺโภ ปุริส, ปมาทตาย น กลฺยาณมกาสิ กาเยน วาจาย มนสา. ตคฺฆ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ตถา กริสฺสนฺติ ยถา ตํ ปมตฺตํ. ตํ โข ปน เต เอตํ ปาปกมฺมํ เนว มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภาตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น มิตฺตามจฺเจหิ กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ; อถ โข ตยาเวตํ ปาปกมฺมํ กตํ. ตฺวญฺเญเวตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิสฺสสี’’’ติ.

“Then, bhikkhus, King Yama says this to him: ‘My good man, it is because of your heedlessness that you did not do what is good by body, speech, and mind. Truly, my good man, they will deal with you in accordance with that heedlessness. Indeed, this evil kamma of yours was not done by your mother, nor by your father, nor by your brother, nor by your sister, nor by your friends and associates, nor by your kinsmen and relatives, nor by the devas, nor by ascetics and brahmins. Rather, this evil kamma was done by you alone, and you alone will experience its result.’”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, ยโม ราชา ตติยํ เทวทูตํ สมนุยุญฺชิตฺวา สมนุคาหิตฺวา สมนุภาสิตฺวา ตุณฺหี โหติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา ปญฺจวิธพนฺธนํ นาม การณํ กโรนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ หตฺเถ คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ ทุติยสฺมึ หตฺเถ คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ ปาเท คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ ทุติยสฺมึ ปาเท คเมนฺติ. ตตฺตํ อโยขิลํ มชฺเฌ อุรสฺมึ คเมนฺติ. โส ตตฺถ ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทิยติ, น จ ตาว กาลงฺกโรติ ยาว น ตํ ปาปกมฺมํ พฺยนฺตีโหติ.

“Then, bhikkhus, King Yama, having questioned, investigated, and interrogated him concerning the third messenger of death, becomes silent. Then, bhikkhus, the hell-wardens inflict upon him the torture called the fivefold binding. They drive a hot iron stake through his hand. They drive a hot iron stake through his second hand. They drive a hot iron stake through his foot. They drive a hot iron stake through his second foot. They drive a hot iron stake through the middle of his chest. There he experiences painful, sharp, harsh, and bitter feelings, and he does not die so long as that evil kamma is not exhausted.”

‘‘ตเมนํ[Pg.140], ภิกฺขเว, นิรยปาลา สํเวเสตฺวา กุธารีหิ ตจฺฉนฺติ. โส ตตฺถ ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทิยติ, น จ ตาว กาลงฺกโรติ ยาว น ตํ ปาปกมฺมํ พฺยนฺตีโหติ.

“Then, bhikkhus, the hell-wardens, having made him lie down, chop him with axes. There he experiences painful, sharp, harsh, and bitter feelings, and he does not die so long as that evil kamma is not exhausted.”

‘‘ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา อุทฺธํปาทํ อโธสิรํ คเหตฺวา วาสีหิ ตจฺฉนฺติ…เป… ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา รเถ โยเชตฺวา อาทิตฺตาย ภูมิยา สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย สาเรนฺติปิ ปจฺจาสาเรนฺติปิ…เป… ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา มหนฺตํ องฺคารปพฺพตํ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ อาโรเปนฺติปิ โอโรเปนฺติปิ…เป… ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา อุทฺธํปาทํ อโธสิรํ คเหตฺวา ตตฺตาย โลหกุมฺภิยา ปกฺขิปนฺติ, อาทิตฺตาย สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย. โส ตตฺถ เผณุทฺเทหกํ ปจฺจมาโน สกิมฺปิ อุทฺธํ คจฺฉติ, สกิมฺปิ อโธ คจฺฉติ, สกิมฺปิ ติริยํ คจฺฉติ. โส ตตฺถ ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทิยติ, น จ ตาว กาลํ กโรติ ยาว น ตํ ปาปกมฺมํ พฺยนฺตีโหติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, นิรยปาลา มหานิรเย ปกฺขิปนฺติ. โส โข ปน, ภิกฺขเว, มหานิรโย –

“Then, bhikkhus, the hell-wardens seize him with feet up and head down and plane him with adzes... Then, bhikkhus, the hell-wardens harness him to a chariot and lead him forward and back over ground that is burning, blazing, and glowing... Then, bhikkhus, the hell-wardens make him ascend and descend a great mountain of embers that is burning, blazing, and glowing... Then, bhikkhus, the hell-wardens seize him with feet up and head down and cast him into a hot iron cauldron that is burning, blazing, and glowing. There, being cooked, he rises with the foam, sometimes going up, sometimes going down, and sometimes going sideways. There he experiences painful, sharp, harsh, and bitter feelings, and he does not die so long as that evil kamma is not exhausted. Then, bhikkhus, the hell-wardens cast him into the Great Hell. And that Great Hell, bhikkhus—”

‘‘จตุกฺกณฺโณ จตุทฺวาโร, วิภตฺโต ภาคโส มิโต;

อโยปาการปริยนฺโต, อยสา ปฏิกุชฺชิโต.

“It is four-cornered, with four gates, divided into portions and measured; surrounded by an iron wall, and covered over with iron.”

‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา;

สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา’’ติ.

Its ground is made of iron, blazing and endowed with fire; it stands pervading for a hundred yojanas all around, always.

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ยมสฺส รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘เย กิร, โภ, โลเก ปาปกานิ กมฺมานิ กโรนฺติ เต เอวรูปา วิวิธา กมฺมการณา กรียนฺติ. อโห วตาหํ มนุสฺสตฺตํ ลเภยฺยํ, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปชฺเชยฺย อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตญฺจาหํ ภควนฺตํ ปยิรุปาเสยฺยํ. โส จ เม ภควา ธมฺมํ เทเสยฺย, ตสฺส จาหํ ภควโต ธมฺมํ อาชาเนยฺย’นฺติ. ตํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, น อญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สุตฺวา เอวํ วทามิ, อปิ จ โข, ภิกฺขเว, ยเทว เม สามํ ญาตํ สามํ ทิฏฺฐํ สามํ วิทิตํ ตเทวาหํ วทามี’’ติ.

“Bhikkhus, it has happened in the past that this thought occurred to King Yama: ‘Indeed, sirs, those in the world who do evil deeds are made to undergo such various kinds of tortures. Oh, that I might attain the human state, and that a Tathāgata, an Arahant, a Perfectly Enlightened One, might arise in the world. And that I might attend upon that Blessed One, and that Blessed One might teach me the Dhamma, and that I might understand the Dhamma of that Blessed One.’ Bhikkhus, I do not say this having heard it from another ascetic or brahmin. But rather, bhikkhus, I speak only of what has been known by myself, seen by myself, and realized by myself.”

‘‘โจทิตา [Pg.141] เทวทูเตหิ, เย ปมชฺชนฺติ มาณวา;

เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ, หีนกายูปคา นรา.

Those mortals who, being urged by the divine messengers, are heedless—those people, having gone to an inferior existence, sorrow for a long time.

‘‘เย จ โข เทวทูเตหิ, สนฺโต สปฺปุริสา อิธ;

โจทิตา นปฺปมชฺชนฺติ, อริยธมฺเม กุทาจนํ.

But those serene and good persons here who, being urged by the divine messengers, are never heedless in regard to the Noble Dhamma.

‘‘อุปาทาเน ภยํ ทิสฺวา, ชาติมรณสมฺภเว;

อนุปาทา วิมุจฺจนฺติ, ชาติมรณสงฺขเย.

Seeing the danger in clinging, the cause of birth and death, they are liberated without clinging in the destruction of birth and death.

‘‘เต อปฺปมตฺตา สุขิโน, ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา;

สพฺพเวรภยาตีตา, สพฺพทุกฺขํ อุปจฺจคุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ;

Being heedful, they are happy, fully quenched in this very life. Having transcended all enmity and fear, they have overcome all suffering.

๗. จตุมหาราชสุตฺตํ

7. The Discourse on the Four Great Kings

๓๗. ‘‘อฏฺฐมิยํ, ภิกฺขเว, ปกฺขสฺส จตุนฺนํ มหาราชานํ อมจฺจา ปาริสชฺชา อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺติ – ‘กจฺจิ พหู มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. จาตุทฺทสึ, ภิกฺขเว, ปกฺขสฺส จตุนฺนํ มหาราชานํ ปุตฺตา อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺติ – ‘กจฺจิ พหู มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. ตทหุ, ภิกฺขเว, อุโปสเถ ปนฺนรเส จตฺตาโร มหาราชาโน สามญฺเญว อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺติ – ‘กจฺจิ พหู มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’’’ติ.

7. “On the eighth day of the fortnight, bhikkhus, the ministers of the assembly of the Four Great Kings wander this world, investigating: ‘Are there many people among humans who are dutiful to their mothers, dutiful to their fathers, dutiful to ascetics, dutiful to brahmins, who honor the elders in their clan, observe the Uposatha, are vigilant, and perform meritorious deeds?’ On the fourteenth day of the fortnight, bhikkhus, the sons of the Four Great Kings wander this world, investigating: ‘Are there many people among humans who are dutiful to their mothers, dutiful to their fathers, dutiful to ascetics, dutiful to brahmins, who honor the elders in their clan, observe the Uposatha, are vigilant, and perform meritorious deeds?’ On that Uposatha day, the fifteenth, bhikkhus, the Four Great Kings themselves wander this world, investigating: ‘Are there many people among humans who are dutiful to their mothers, dutiful to their fathers, dutiful to ascetics, dutiful to brahmins, who honor the elders in their clan, observe the Uposatha, are vigilant, and perform meritorious deeds?’”

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อปฺปกา โหนฺติ มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาราชาโน เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมาย สภาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อาโรเจนฺติ – ‘อปฺปกา โข, มาริสา, มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. เตน โข, ภิกฺขเว[Pg.142], เทวา ตาวตึสา อนตฺตมนา โหนฺติ – ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริหายิสฺสนฺติ, ปริปูริสฺสนฺติ อสุรกายา’’’ติ.

37. “If, bhikkhus, few people among humans are dutiful to their mothers, dutiful to their fathers, dutiful to ascetics, dutiful to brahmins, honor the elders of their family, observe the Uposatha, are vigilant, and perform meritorious deeds, then, bhikkhus, the Four Great Kings report this to the gods of the Thirty-Three, assembled and seated in the Sudhammā Hall: ‘Few indeed, sirs, are the people among humans who are dutiful to their mothers, dutiful to their fathers, dutiful to ascetics, dutiful to brahmins, honor the elders of their family, observe the Uposatha, are vigilant, and perform meritorious deeds.’ Then, bhikkhus, the gods of the Thirty-Three become displeased, thinking: ‘Alas, sirs, the divine hosts will decline, and the hosts of the asuras will be filled!’”

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, พหู โหนฺติ มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺติ. ตเมนํ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาราชาโน เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมาย สภาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อาโรเจนฺติ – ‘พหู โข, มาริสา, มนุสฺสา มนุสฺเสสุ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน อุโปสถํ อุปวสนฺติ ปฏิชาคโรนฺติ ปุญฺญานิ กโรนฺตี’ติ. เตน, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา อตฺตมนา โหนฺติ – ‘ทิพฺพา วต, โภ, กายา ปริปูริสฺสนฺติ, ปริหายิสฺสนฺติ อสุรกายา’’’ติ.

“But if, bhikkhus, many people among humans are dutiful to their mothers, dutiful to their fathers, dutiful to ascetics, dutiful to brahmins, honoring the elders of their family, observing the Uposatha, are vigilant, and performing meritorious deeds, then, bhikkhus, the Four Great Kings report this to the gods of the Thirty-Three, assembled and seated in the Sudhammā Hall: ‘Many indeed, sirs, are the people among humans who are dutiful to their mothers, dutiful to their fathers, dutiful to ascetics, dutiful to brahmins, honoring the elders of their family, observing the Uposatha, are vigilant, and perform meritorious deeds.’ Then, bhikkhus, the gods of the Thirty-Three are delighted, thinking: ‘Truly, sirs, the divine hosts will be filled, and the hosts of the asuras will diminish!’”

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

“It has happened in the past, bhikkhus, that Sakka, lord of the devas, while exhorting the Tāvatiṃsa devas, on that occasion recited this verse:

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

“On the fourteenth, the fifteenth, and the eighth day of the fortnight, and also on the special observance day of the fortnight, one who would be like me should observe the Uposatha, complete with its eight factors.”

‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถา ทุคฺคีตา น สุคีตา ทุพฺภาสิตา น สุภาสิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? สกฺโก หิ, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท อวีตราโค อวีตโทโส อวีตโมโห.

“But, bhikkhus, that verse by Sakka, lord of the devas, was badly sung, not well sung; badly spoken, not well spoken. For what reason? Because, bhikkhus, Sakka, lord of the devas, is not free from lust, not free from hatred, not free from delusion.”

‘‘โย จ โข โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา พฺรหฺมจริโย กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, ตสฺส โข เอตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กลฺลํ วจนาย –

“But, bhikkhus, for that bhikkhu who is an arahant, whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, laid down the burden, attained his own goal, utterly destroyed the fetters of existence, and is liberated through right knowledge—for such a bhikkhu it is fitting to say:

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

“On the fourteenth, the fifteenth, and the eighth day of the fortnight, and also on the special observance day of the fortnight, one who would be like me should observe the Uposatha, complete with its eight factors.”

‘‘ตํ [Pg.143] กิสฺส เหตุ? โส หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วีตราโค วีตโทโส วีตโมโห’’ติ. สตฺตมํ.

“For what reason? Because, bhikkhus, that bhikkhu is free from lust, free from hatred, and free from delusion.”

๘. ทุติยจตุมหาราชสุตฺตํ

8. The Second Discourse on the Four Great Kings

๓๘. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

“It has happened in the past, bhikkhus, that Sakka, lord of the devas, while wishing to inform the Tāvatiṃsa devas, on that occasion recited this verse:

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

8. ‘Whoever is a person like me should observe the Uposatha on the fourteenth, the fifteenth, and the eighth day of the fortnight, as well as the special observance days of the fortnight, complete with its eight factors.’

‘‘สา โข ปเนสา, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถา ทุคฺคีตา น สุคีตา ทุพฺภาสิตา น สุภาสิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? สกฺโก หิ, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท อปริมุตฺโต ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, อปริมุตฺโต ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

“But, monks, that verse by Sakka, the lord of the devas, was poorly sung, not well sung; poorly spoken, not well spoken. For what reason? Because Sakka, the lord of the devas, is not freed from birth, aging, death, from sorrows, lamentations, pains, griefs, and despairs; he is not freed from suffering, I say.

‘‘โย จ โข โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, ตสฺส โข เอตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กลฺลํ วจนาย –

“But, monks, for that monk who is an Arahant, whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what had to be done, laid down the burden, attained his own true goal, whose fetter of existence is destroyed, and who is liberated through right and perfect knowledge—for such a monk, monks, it is fitting to say:

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวเสยฺย, โยปิสฺส มาทิโส นโร’’ติ.

‘Whoever is a person like me should observe the Uposatha on the fourteenth, the fifteenth, and the eighth day of the fortnight, as well as the special observance days of the fortnight, complete with its eight factors.’

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ? โส หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปริมุตฺโต ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ปริมุตฺโต ทุกฺขสฺมาติ วทามี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“For what reason? Because, monks, that monk is freed from birth, aging, death, from sorrows, lamentations, pains, griefs, and despairs; he is freed from suffering, I say.” The eighth.

๙. สุขุมาลสุตฺตํ

9. The Discourse on Delicacy

๓๙. ‘‘สุขุมาโล อหํ, ภิกฺขเว, ปรมสุขุมาโล อจฺจนฺตสุขุมาโล. มม สุทํ, ภิกฺขเว, ปิตุ นิเวสเน โปกฺขรณิโย การิตา โหนฺติ. เอกตฺถ สุทํ, ภิกฺขเว, อุปฺปลํ วปฺปติ, เอกตฺถ ปทุมํ, เอกตฺถ ปุณฺฑรีกํ, ยาวเทว มมตฺถาย. น โข ปนสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อกาสิกํ จนฺทนํ ธาเรมิ. กาสิกํ[Pg.144], ภิกฺขเว, สุ เม ตํ เวฐนํ โหติ, กาสิกา กญฺจุกา, กาสิกํ นิวาสนํ, กาสิโก อุตฺตราสงฺโค. รตฺตินฺทิวํ โข ปน เม สุ ตํ, ภิกฺขเว, เสตจฺฉตฺตํ ธารียติ – ‘มา นํ ผุสิ สีตํ วา อุณฺหํ วา ติณํ วา รโช วา อุสฺสาโว วา’’’ติ.

39. “Monks, I was delicate, extremely delicate, exceedingly delicate. In my father’s residence, ponds were made for me. In one, blue lotuses were planted; in another, red lotuses; and in another, white lotuses, all for my sake. I did not use any sandalwood that was not from Kāsi. My turban was from Kāsi, my tunic was from Kāsi, my lower garment was from Kāsi, and my upper robe was from Kāsi. Day and night a white parasol was held over me, with the thought: ‘Let neither cold nor heat, nor grass, nor dust, nor dew touch him.’

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, ตโย ปาสาทา อเหสุํ – เอโก เหมนฺติโก, เอโก คิมฺหิโก, เอโก วสฺสิโก. โส โข อหํ, ภิกฺขเว, วสฺสิเก ปาสาเท วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส นิปฺปุริเสหิ ตูริเยหิ ปริจารยมาโน น เหฏฺฐาปาสาทํ โอโรหามิ. ยถา โข ปน, ภิกฺขเว, อญฺเญสํ นิเวสเน ทาสกมฺมกรโปริสสฺส กณาชกํ โภชนํ ทียติ พิลงฺคทุติยํ, เอวเมวสฺสุ เม, ภิกฺขเว, ปิตุ นิเวสเน ทาสกมฺมกรโปริสสฺส สาลิมํโสทโน ทียติ.

“For me, monks, there were three palaces: one for the winter, one for the summer, and one for the rainy season. In the palace for the rainy season, monks, for the four months of the rains, I was entertained by musicians, with no men among them, and I did not descend from the palace. And just as in the homes of others, the slaves, workers, and servants are given a meal of broken rice with sour gruel as a second dish, even so in my father’s residence, the slaves, workers, and servants were given fine rice with meat.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอวรูปาย อิทฺธิยา สมนฺนาคตสฺส เอวรูเปน จ สุขุมาเลน เอตทโหสิ – ‘อสฺสุตวา โข ปุถุชฺชโน อตฺตนา ชราธมฺโม สมาโน ชรํ อนตีโต ปรํ ชิณฺณํ ทิสฺวา อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อตฺตานํเยว อติสิตฺวา, อหมฺปิ โขมฺหิ ชราธมฺโม ชรํ อนตีโต. อหญฺเจว โข ปน ชราธมฺโม สมาโน ชรํ อนตีโต ปรํ ชิณฺณํ ทิสฺวา อฏฺฏีเยยฺยํ หราเยยฺยํ ชิคุจฺเฉยฺยํ น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขโต โย โยพฺพเน โยพฺพนมโท โส สพฺพโส ปหียิ.

“To me, monks, who was endowed with such fortune and was so exceedingly delicate, this thought occurred: ‘An uninstructed worldling, though himself subject to aging and not having gone beyond aging, is horrified, humiliated, and disgusted when he sees another who is old, overlooking his own situation. I, too, am subject to aging and have not gone beyond aging. If I, being subject to aging and not having gone beyond aging, were to be horrified, humiliated, and disgusted on seeing another who is old, that would not be fitting for me.’ As I reflected thus, monks, all my intoxication with youth was entirely abandoned.

‘‘อสฺสุตวา โข ปุถุชฺชโน อตฺตนา พฺยาธิธมฺโม สมาโน พฺยาธึ อนตีโต ปรํ พฺยาธิตํ ทิสฺวา อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อตฺตานํเยว อติสิตฺวา – ‘อหมฺปิ โขมฺหิ พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต, อหญฺเจว โข ปน พฺยาธิธมฺโม สมาโน พฺยาธึ อนตีโต ปรํ พฺยาธิกํ ทิสฺวา อฏฺฏีเยยฺยํ หราเยยฺยํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขโต โย อาโรคฺเย อาโรคฺยมโท โส สพฺพโส ปหียิ.

“‘An uninstructed worldling, though himself subject to illness and not having gone beyond illness, is horrified, humiliated, and disgusted when he sees another who is ill, overlooking his own situation. I, too, am subject to illness and have not gone beyond illness. If I, being subject to illness and not having gone beyond illness, were to be horrified, humiliated, and disgusted on seeing another who is ill, that would not be fitting for me.’ As I reflected thus, monks, all my intoxication with health was entirely abandoned.

‘‘อสฺสุตวา โข ปุถุชฺชโน อตฺตนา มรณธมฺโม สมาโน มรณํ อนตีโต ปรํ มตํ ทิสฺวา อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อตฺตานํเยว อติสิตฺวา – ‘อหมฺปิ โขมฺหิ มรณธมฺโม, มรณํ อนตีโต, อหํ เจว โข ปน [Pg.145] มรณธมฺโม สมาโน มรณํ อนตีโต ปรํ มตํ ทิสฺวา อฏฺฏีเยยฺยํ หราเยยฺยํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อิติ ปฏิสญฺจิกฺขโต โย ชีวิเต ชีวิตมโท โส สพฺพโส ปหียี’’ติ.

“‘An uninstructed worldling, though himself subject to death and not having gone beyond death, is horrified, humiliated, and disgusted when he sees another who is dead, overlooking his own situation. I, too, am subject to death and have not gone beyond death. If I, being subject to death and not having gone beyond death, were to be horrified, humiliated, and disgusted on seeing another who is dead, that would not be fitting for me.’ As I reflected thus, monks, all my intoxication with life was entirely abandoned.”

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, มทา. กตเม ตโย? โยพฺพนมโท, อาโรคฺยมโท, ชีวิตมโท. โยพฺพนมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. อาโรคฺยมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน…เป… ชีวิตมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ.

“Monks, there are these three intoxications. Which three? The intoxication of youth, the intoxication of health, and the intoxication of life. An uninstructed worldling, monks, intoxicated with the intoxication of youth, engages in misconduct by body, speech, and mind. Having engaged in misconduct by body, speech, and mind, with the breakup of the body, after death, he is reborn in the plane of misery, a bad destination, a state of ruin, in hell. Intoxicated with the intoxication of health, monks, an uninstructed worldling... he is reborn in the plane of misery, a bad destination, a state of ruin, in hell. Intoxicated with the intoxication of life, monks, an uninstructed worldling engages in misconduct by body, speech, and mind. Having engaged in misconduct by body, speech, and mind, with the breakup of the body, after death, he is reborn in the plane of misery, a bad destination, a state of ruin, in hell.

‘‘โยพฺพนมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อาโรคฺยมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ…เป… ชีวิตมทมตฺโต วา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตตี’’ติ.

“Monks, a monk intoxicated with the intoxication of youth renounces the training and returns to the lower life. Monks, a monk intoxicated with the intoxication of health... Monks, a monk intoxicated with the intoxication of life renounces the training and returns to the lower life.”

‘‘พฺยาธิธมฺมา ชราธมฺมา, อโถ มรณธมฺมิโน;

ยถาธมฺมา ตถาสนฺตา, ชิคุจฺฉนฺติ ปุถุชฺชนา.

Ordinary people are by nature subject to sickness, aging, and death. Though they themselves are of such a nature, they are disgusted upon seeing another.

‘‘อหญฺเจ ตํ ชิคุจฺเฉยฺยํ, เอวํธมฺเมสุ ปาณิสุ;

น เมตํ ปติรูปสฺส, มม เอวํ วิหาริโน.

If I were to feel disgust towards beings who are of such a nature, it would not be fitting for me, who lives in such a way.

‘‘โสหํ เอวํ วิหรนฺโต, ญตฺวา ธมฺมํ นิรูปธึ;

อาโรคฺเย โยพฺพนสฺมิญฺจ, ชีวิตสฺมิญฺจ เย มทา.

So I, dwelling thus, having known the Dhamma that is free from attachments, understood the intoxications that exist in health, in youth, and in life.

‘‘สพฺเพ มเท อภิโภสฺมิ, เนกฺขมฺเม ทฏฺฐุ เขมตํ;

ตสฺส เม อหุ อุสฺสาโห, นิพฺพานํ อภิปสฺสโต.

I have overcome all intoxications, having seen the security in renunciation. For me, who was clearly seeing Nibbāna, exertion arose.

‘‘นาหํ ภพฺโพ เอตรหิ, กามานิ ปฏิเสวิตุํ;

อนิวตฺติ ภวิสฺสามิ, พฺรหฺมจริยปรายโณ’’ติ. นวมํ;

Now I am not fit to indulge in sensual pleasures; I will not turn back, I will be devoted to the holy life.

๑๐. อาธิปเตยฺยสุตฺตํ

10. The Discourse on Masteries

๔๐. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.146], ภิกฺขเว, อาธิปเตยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? อตฺตาธิปเตยฺยํ, โลกาธิปเตยฺยํ, ธมฺมาธิปเตยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อตฺตาธิปเตยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข ปนาหํ จีวรเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. น ปิณฺฑปาตเหตุ, น เสนาสนเหตุ, น อิติภวาภวเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต. อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถาติ. อหญฺเจว โข ปน ยาทิสเก กาเม โอหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต ตาทิสเก วา กาเม ปริเยเสยฺยํ ตโต วา ปาปิฏฺฐตเร, น เมตํ ปติรูป’นฺติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ ภวิสฺสติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ. โส อตฺตานํเยว อธิปตึ กริตฺวา อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ, สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตฺตาธิปเตยฺยํ.

40. “Monks, there are these three masteries. What three? Mastery of self, mastery of the world, and mastery of the Dhamma. And what, monks, is mastery of self? Here, monks, a monk who has gone to the forest, or to the root of a tree, or to a secluded place reflects thus: ‘It is certainly not for the sake of robes that I have gone forth from the household life into homelessness. Not for the sake of almsfood, not for the sake of lodging, not for the sake of this or that state of existence have I gone forth from the household life into homelessness. But rather, I am beset by birth, aging, and death; by sorrows, lamentations, pains, griefs, and despairs. I am beset by suffering, oppressed by suffering. Perhaps an end to this entire mass of suffering might be discerned.’ If I, who have gone forth from the household life into homelessness after abandoning sensual pleasures of a certain kind, were to seek those same kinds of sensual pleasures or even worse ones, that would not be fitting for me.’ He reflects thus: ‘My energy will be aroused and unflagging, my mindfulness will be established and unconfused, my body will be tranquil and untroubled, my mind will be concentrated and unified.’ Making himself the master, he abandons the unwholesome and develops the wholesome, abandons the blameworthy and develops the blameless, and maintains himself in purity. This, monks, is called mastery of self.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โลกาธิปเตยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข ปนาหํ จีวรเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. น ปิณฺฑปาตเหตุ, น เสนาสนเหตุ, น อิติภวาภวเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต. อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ. อหญฺเจว โข ปน เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กามวิตกฺกํ วา วิตกฺเกยฺยํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ วา วิตกฺเกยฺยํ, วิหึสาวิตกฺกํ วา วิตกฺเกยฺยํ, มหา โข ปนายํ โลกสนฺนิวาโส. มหนฺตสฺมึ โข ปน โลกสนฺนิวาเส สนฺติ สมณพฺราหฺมณา อิทฺธิมนฺโต ทิพฺพจกฺขุกา ปรจิตฺตวิทุโน. เต ทูรโตปิ ปสฺสนฺติ, อาสนฺนาปิ น ทิสฺสนฺติ, เจตสาปิ จิตฺตํ ปชานนฺติ. เตปิ มํ เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘ปสฺสถ, โภ, อิมํ กุลปุตฺตํ [Pg.147] สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน โวกิณฺโณ วิหรติ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหี’ติ. เทวตาปิ โข สนฺติ อิทฺธิมนฺตินิโย ทิพฺพจกฺขุกา ปรจิตฺตวิทุนิโย. ตา ทูรโตปิ ปสฺสนฺติ, อาสนฺนาปิ น ทิสฺสนฺติ, เจตสาปิ จิตฺตํ ชานนฺติ. ตาปิ มํ เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘ปสฺสถ, โภ, อิมํ กุลปุตฺตํ สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน โวกิณฺโณ วิหรติ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหี’ติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ ภวิสฺสติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ. โส โลกํเยว อธิปตึ กริตฺวา อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ, สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โลกาธิปเตยฺยํ.

“And what, monks, is mastery of the world? Here, monks, a monk who has gone to the forest, or to the root of a tree, or to a secluded place reflects thus: ‘It is certainly not for the sake of robes that I have gone forth from the household life into homelessness. Not for the sake of almsfood, not for the sake of lodging, not for the sake of this or that state of existence have I gone forth from the household life into homelessness. But rather, I am beset by birth, aging, and death; by sorrows, lamentations, pains, griefs, and despairs. I am beset by suffering, oppressed by suffering. Perhaps an end to this entire mass of suffering might be discerned.’ If I, having gone forth thus, were to think thoughts of sensual desire, or thoughts of ill will, or thoughts of harming—well, this world-system is vast. And in this vast world-system there are ascetics and brahmins who are powerful, who possess the divine eye, who know the minds of others. They see from afar, and even when near they are not seen; they know the minds of others with their own minds. They would know me thus: ‘Look, friends, at this clansman who went forth in faith from the household life into homelessness, yet dwells intermingled with evil, unwholesome states.’ There are also deities who are powerful, who possess the divine eye, who know the minds of others. They see from afar, and even when near they are not seen; they know the minds of others with their own minds. They too would know me thus: ‘Look, friends, at this clansman who went forth in faith from the household life into homelessness, yet dwells intermingled with evil, unwholesome states.’ He reflects thus: ‘My energy will be aroused and unflagging, my mindfulness will be established and unconfused, my body will be tranquil and untroubled, my mind will be concentrated and unified.’ Making the world his master, he abandons the unwholesome and develops the wholesome, abandons the blameworthy and develops the blameless, and maintains himself in purity. This, monks, is called mastery of the world.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธมฺมาธิปเตยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘น โข ปนาหํ จีวรเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. น ปิณฺฑปาตเหตุ, น เสนาสนเหตุ, น อิติภวาภวเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต. อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถาติ. สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ. สนฺติ โข ปน เม สพฺรหฺมจารี ชานํ ปสฺสํ วิหรนฺติ. อหญฺเจว โข ปน เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิโต สมาโน กุสีโต วิหเรยฺยํ ปมตฺโต, น เมตํ อสฺส ปติรูป’นฺติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ ภวิสฺสติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ. โส ธมฺมํเยว อธิปตึ กริตฺวา อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ, สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺมาธิปเตยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อาธิปเตยฺยานี’’ติ.

“And what, monks, is sovereignty of the Dhamma? Here, monks, a monk who has gone to the wilderness, to the foot of a tree, or to an empty dwelling reflects thus: ‘It is not for the sake of robes that I have gone forth from the household life into homelessness. Not for the sake of almsfood, not for the sake of lodging, not for the sake of this or that state of existence have I gone forth from the household life into homelessness. But rather, I am immersed in birth, aging, and death; in sorrows, lamentations, pains, griefs, and despairs. I am immersed in suffering, oppressed by suffering. Perhaps an end to this entire mass of suffering might be discerned.’ The Dhamma has been well-proclaimed by the Blessed One: visible here and now, timeless, inviting one to come and see, leading onward, to be personally experienced by the wise. There are my companions in the holy life who dwell knowing and seeing this Dhamma. If I, having gone forth in such a well-proclaimed Dhamma and Discipline, were to dwell lazy and heedless, that would not be fitting for me.’ He reflects thus: ‘My energy will be aroused and unflagging, my mindfulness established and unconfused, my body calmed and untroubled, my mind concentrated and one-pointed.’ Making the Dhamma itself sovereign, he abandons the unwholesome and develops the wholesome; he abandons what is blameworthy and develops what is blameless; he maintains himself in purity. This, monks, is called sovereignty of the Dhamma. These, monks, are the three sovereignties.”

‘‘นตฺถิ โลเก รโห นาม, ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต;

อตฺตา เต ปุริส ชานาติ, สจฺจํ วา ยทิ วา มุสา.

“There is no secret place in the world for one who commits an evil deed; your own self, O man, knows whether it is true or false.

‘‘กลฺยาณํ [Pg.148] วต โภ สกฺขิ, อตฺตานํ อติมญฺญสิ;

โย สนฺตํ อตฺตนิ ปาปํ, อตฺตานํ ปริคูหสิ.

“Indeed, good sir, a worthy witness, you hold your own self in contempt, you who conceal the evil that is present within yourself.

‘‘ปสฺสนฺติ เทวา จ ตถาคตา จ,โลกสฺมึ พาลํ วิสมํ จรนฺตํ;

ตสฺมา หิ อตฺตาธิปเตยฺยโก จ,โลกาธิโป จ นิปโก จ ฌายี.

“The devas and the Tathāgatas see the fool behaving unrighteously in the world. Therefore, one should be one for whom the self is sovereign, for whom the world is sovereign, wise, and meditative.

‘‘ธมฺมาธิโป จ อนุธมฺมจารี,น หียติ สจฺจปรกฺกโม มุนิ;

ปสยฺห มารํ อภิภุยฺย อนฺตกํ,โย จ ผุสี ชาติกฺขยํ ปธานวา;

โส ตาทิโส โลกวิทู สุเมโธ,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อตมฺมโย มุนี’’ติ. ทสมํ;

“A sage of true effort, for whom the Dhamma is sovereign and who lives in accordance with the Dhamma, does not decline. And one endowed with striving who, having forcefully subdued Māra and overcome the Ender, attains the exhaustion of birth—such a one, a knower of the world, of good wisdom, is a sage not made of craving in regard to any phenomena.”

เทวทูตวคฺโค จตุตฺโถ.

The Fourth Chapter: The Divine Messengers.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary for this chapter:

พฺรหฺม อานนฺท สาริปุตฺโต, นิทานํ หตฺถเกน จ;

ทูตา ทุเว จ ราชาโน, สุขุมาลาธิปเตยฺเยน จาติ.

Brahma, Ānanda, Sāriputta, Nidāna, and Hatthaka; the Messengers, two on Kings, Sukhumāla, and Ādhipateyya.

๕. จูฬวคฺโค

5. The Minor Chapter

๑. สมฺมุขีภาวสุตฺตํ

1. The Sutta on Presence

๔๑. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสํ ติณฺณํ? สทฺธาย, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. เทยฺยธมฺมสฺส, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. ทกฺขิเณยฺยานํ, ภิกฺขเว, สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ สมฺมุขีภาวา สทฺโธ กุลปุตฺโต พหุํ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ปฐมํ.

41. “Monks, due to the presence of three things, a faithful clansman generates much merit. What three? Due to the presence of faith, monks, a faithful clansman generates much merit. Due to the presence of a gift, monks, a faithful clansman generates much merit. Due to the presence of those worthy of offerings, monks, a faithful clansman generates much merit. Indeed, monks, it is due to the presence of these three things that a faithful clansman generates much merit.”

๒. ติฐานสุตฺตํ

2. The Sutta on Three Conditions

๔๒. ‘‘ตีหิ[Pg.149], ภิกฺขเว, ฐาเนหิ สทฺโธ ปสนฺโน เวทิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? สีลวนฺตานํ ทสฺสนกาโม โหติ, สทฺธมฺมํ โสตุกาโม โหติ, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ฐาเนหิ สทฺโธ ปสนฺโน เวทิตพฺโพ’’.

42. “Monks, a faithful, devoted person is to be known by three conditions. What three? He is desirous of seeing the virtuous; he is desirous of hearing the good Dhamma; and he dwells at home with a mind devoid of the stain of stinginess, open-handed, with clean hands, delighting in relinquishment, fit to be asked, delighting in giving and sharing. By these three conditions, monks, a faithful, devoted person is to be known.”

‘‘ทสฺสนกาโม สีลวตํ, สทฺธมฺมํ โสตุมิจฺฉติ;

วินเย มจฺเฉรมลํ, ส เว สทฺโธติ วุจฺจตี’’ติ. ทุติยํ;

“One who desires to see the virtuous, who wishes to hear the good Dhamma, and who removes the stain of stinginess—that one, indeed, is called faithful.”

๓. อตฺถวสสุตฺตํ

3. The Sutta on Benefits

๔๓. ‘‘ตโย, ภิกฺขเว, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุํ. กตเม ตโย? โย ธมฺมํ เทเสติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย ธมฺมํ สุณาติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย เจว ธมฺมํ เทเสติ โย จ ธมฺมํ สุณาติ อุโภ อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน จ โหนฺติ ธมฺมปฺปฏิสํเวทิโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อตฺถวเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ปเรสํ ธมฺมํ เทเสตุ’’นฺติ. ตติยํ.

43. “Monks, one who sees three benefits is indeed fit to teach the Dhamma to others. What three? The one who teaches the Dhamma is sensitive to the meaning and sensitive to the Dhamma. The one who listens to the Dhamma is sensitive to the meaning and sensitive to the Dhamma. Both the one who teaches the Dhamma and the one who listens to the Dhamma are sensitive to the meaning and sensitive to the Dhamma. Seeing these three benefits, monks, one is indeed fit to teach the Dhamma to others.”

๔. กถาปวตฺติสุตฺตํ

4. The Sutta on the Arising of Discourse

๔๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ กถา ปวตฺตินี โหติ. กตเมหิ ตีหิ? โย ธมฺมํ เทเสติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย ธมฺมํ สุณาติ โส อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. โย เจว ธมฺมํ เทเสติ โย จ ธมฺมํ สุณาติ อุโภ อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน จ โหนฺติ ธมฺมปฺปฏิสํเวทิโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ฐาเนหิ กถา ปวตฺตินี โหตี’’ติ. จตุตฺถํ.

44. “Monks, due to three conditions, a discourse proceeds. What three? The one who teaches the Dhamma is sensitive to the meaning and sensitive to the Dhamma. The one who listens to the Dhamma is sensitive to the meaning and sensitive to the Dhamma. Both the one who teaches the Dhamma and the one who listens to the Dhamma are sensitive to the meaning and sensitive to the Dhamma. Due to these three conditions, monks, a discourse proceeds.”

๕. ปณฺฑิตสุตฺตํ

5. The Sutta on the Wise

๔๕. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตปญฺญตฺตานิ สปฺปุริสปญฺญตฺตานิ. กตมานิ ตีณิ? ทานํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตปญฺญตฺตํ สปฺปุริสปญฺญตฺตํ. ปพฺพชฺชา, ภิกฺขเว[Pg.150], ปณฺฑิตปญฺญตฺตา สปฺปุริสปญฺญตฺตา. มาตาปิตูนํ, ภิกฺขเว, อุปฏฺฐานํ ปณฺฑิตปญฺญตฺตํ สปฺปุริสปญฺญตฺตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตปญฺญตฺตานิ สปฺปุริสปญฺญตฺตานี’’ติ.

45. “Monks, these three are declared by the wise, declared by good people. What three? Giving, monks, is declared by the wise, declared by good people. Going forth, monks, is declared by the wise, declared by good people. Attending to one's mother and father, monks, is declared by the wise, declared by good people. These, monks, are the three declared by the wise, declared by good people.”

‘‘สพฺภิ ทานํ อุปญฺญตฺตํ, อหึสา สํยโม ทโม;

มาตาปิตุ อุปฏฺฐานํ, สนฺตานํ พฺรหฺมจารินํ.

Giving is praised by the good, as are non-harming, restraint, and self-mastery; as is attending to one's mother and father, and to the peaceful who lead the holy life.

‘‘สตํ เอตานิ ฐานานิ, ยานิ เสเวถ ปณฺฑิโต;

อริโย ทสฺสนสมฺปนฺโน, ส โลกํ ภชเต สิว’’นฺติ. ปญฺจมํ;

These are the principles of the good, which a wise person should cultivate. A noble one, accomplished in vision, attains a blissful world.” This is the fifth.

๖. สีลวนฺตสุตฺตํ

6. The Discourse on the Virtuous

๔๖. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. ตตฺถ มนุสฺสา ตีหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. กตเมหิ ตีหิ? กาเยน, วาจาย, มนสา. ยํ, ภิกฺขเว, สีลวนฺโต ปพฺพชิตา คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. ตตฺถ มนุสฺสา อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

46. “Bhikkhus, when virtuous renunciants dwell dependent on a village or town, the people there generate much merit in three ways. What three? By body, speech, and mind. Bhikkhus, when virtuous renunciants dwell dependent on a village or town, the people there generate much merit in these three ways.” This is the sixth.

๗. สงฺขตลกฺขณสุตฺตํ

7. The Discourse on the Characteristics of the Conditioned

๔๗. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานิ. กตมานิ ตีณิ? อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานี’’ติ. สตฺตมํ.

47. “Bhikkhus, these are the three characteristics of the conditioned. What three? Arising is discernible, passing away is discernible, and the alteration of what is present is discernible. These, bhikkhus, are the three characteristics of the conditioned.” This is the seventh.

๘. อสงฺขตลกฺขณสุตฺตํ

8. The Discourse on the Characteristics of the Unconditioned

๔๘. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อสงฺขตสฺส อสงฺขตลกฺขณานิ. กตมานิ ตีณิ? น อุปฺปาโท ปญฺญายติ, น วโย ปญฺญายติ, น ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อสงฺขตสฺส อสงฺขตลกฺขณานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

48. “Bhikkhus, these are the three characteristics of the unconditioned. What three? No arising is discernible, no passing away is discernible, and no alteration of what is present is discernible. These, bhikkhus, are the three characteristics of the unconditioned.” This is the eighth.

๙. ปพฺพตราชสุตฺตํ

9. The Discourse on the King of Mountains

๔๙. ‘‘หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ. กตมาหิ ตีหิ? สาขาปตฺตปลาเสน วฑฺฒนฺติ, ตจปปฏิกาย วฑฺฒนฺติ[Pg.151], เผคฺคุสาเรน วฑฺฒนฺติ. หิมวนฺตํ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชํ นิสฺสาย มหาสาลา อิมาหิ ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒนฺติ.

49. “Bhikkhus, relying on the Himalayas, the king of mountains, great sal trees grow with three kinds of growth. What three? They grow by branches, leaves, and foliage; they grow by bark and outer layer; they grow by sapwood and heartwood. Bhikkhus, relying on the Himalayas, the king of mountains, great sal trees grow with these three kinds of growth.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สทฺธํ กุลปตึ นิสฺสาย อนฺโต ชโน ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒติ. กตมาหิ ตีหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ. สทฺธํ, ภิกฺขเว, กุลปตึ นิสฺสาย อนฺโต ชโน อิมาหิ ตีหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒตี’’ติ.

“Just so, bhikkhus, relying on a faithful householder, the household grows with three kinds of growth. What three? It grows by faith, it grows by virtue, it grows by wisdom. Bhikkhus, relying on a faithful householder, the household grows with these three kinds of growth.”

‘‘ยถาปิ ปพฺพโต เสโล, อรญฺญสฺมึ พฺรหาวเน;

ตํ รุกฺขา อุปนิสฺสาย, วฑฺฒนฺเต เต วนปฺปตี.

“Just as a rocky mountain stands in a great forest wilderness, and relying on it, the trees, the lords of the forest, grow;

‘‘ตเถว สีลสมฺปนฺนํ, สทฺธํ กุลปตึ อิธ;

อุปนิสฺสาย วฑฺฒนฺติ, ปุตฺตทารา จ พนฺธวา;

อมจฺจา ญาติสงฺฆา จ, เย จสฺส อนุชีวิโน.

“So too, here, relying on a faithful householder endowed with virtue, his children and wife, relatives, ministers, assemblies of kinsmen, and all who depend on him for their livelihood, grow.

‘‘ตฺยาสฺส สีลวโต สีลํ, จาคํ สุจริตานิ จ;

ปสฺสมานานุกุพฺพนฺติ, อตฺตมตฺถํ วิจกฺขณา.

“Seeing that virtuous one’s virtue, generosity, and good conduct, the discerning, for their own benefit, emulate him.

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, มคฺคํ สุคติคามินํ;

นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ. นวมํ;

“Having practiced the Dhamma here, the path leading to a good destination, they rejoice in the world of gods, delighting in the sensual pleasures they desire.” This is the ninth.

๑๐. อาตปฺปกรณียสุตฺตํ

10. The Discourse on Undertaking Ardency

๕๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ อาตปฺปํ กรณียํ. กตเมหิ ตีหิ? อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย อาตปฺปํ กรณียํ, อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย อาตปฺปํ กรณียํ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสนาย อาตปฺปํ กรณียํ. อิเมหิ ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ อาตปฺปํ กรณียํ.

50. “Bhikkhus, ardency should be undertaken on three grounds. What three? Ardency should be undertaken for the non-arising of unarisen, evil, unwholesome states; ardency should be undertaken for the arising of unarisen wholesome states; and ardency should be undertaken for the endurance of arisen bodily feelings that are painful, sharp, harsh, piercing, unpleasant, disagreeable, and life-threatening. These, bhikkhus, are the three grounds on which ardency should be undertaken.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย อาตปฺปํ กโรติ, อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย อาตปฺปํ กโรติ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสนาย อาตปฺปํ [Pg.152] กโรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาตาปี นิปโก สโต สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’ติ. ทสมํ.

“Bhikkhus, when a bhikkhu undertakes ardency for the non-arising of unarisen, evil, unwholesome states; undertakes ardency for the arising of unarisen wholesome states; and undertakes ardency for the endurance of arisen bodily feelings that are painful, sharp, harsh, piercing, unpleasant, disagreeable, and life-threatening—this bhikkhu, bhikkhus, is called ardent, prudent, and mindful, for the purpose of rightly making an end to suffering.” This is the tenth.

๑๑. มหาโจรสุตฺตํ

11. The Discourse on the Great Robber

๕๑. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ, นิลฺโลปมฺปิ หรติ, เอกาคาริกมฺปิ กโรติ, ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต จ โหติ, คหนนิสฺสิโต จ โหติ, พลวนิสฺสิโต จ โหติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร นทีวิทุคฺคํ วา นิสฺสิโต โหติ ปพฺพตวิสมํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร วิสมนิสฺสิโต โหติ.

51. “Bhikkhus, a great robber endowed with three factors breaks into houses, plunders, commits robbery on a single house, and lies in wait on the highway. What are the three? Here, bhikkhus, a great robber relies on uneven terrain, relies on a thicket, and relies on a powerful person. And how, bhikkhus, does a great robber rely on uneven terrain? Here, bhikkhus, a great robber relies on a place difficult to cross at a river or on the uneven terrain of a mountain. In this way, bhikkhus, a great robber relies on uneven terrain.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ติณคหนํ วา นิสฺสิโต โหติ, รุกฺขคหนํ วา โรธํ วา มหาวนสณฺฑํ วา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร คหนนิสฺสิโต โหติ.

“And how, bhikkhus, does a great robber rely on a thicket? Here, bhikkhus, a great robber relies on a thicket of grass, or a thicket of trees, or a dense thicket, or a great forest grove. In this way, bhikkhus, a great robber relies on a thicket.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, มหาโจโร ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยาสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มหาโจโร พลวนิสฺสิโต โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มหาโจโร สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ, นิลฺโลปมฺปิ หรติ, เอกาคาริกมฺปิ กโรติ, ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ.

“And how, bhikkhus, does a great robber rely on a powerful person? Here, bhikkhus, a great robber relies on a king or a king’s great ministers. It occurs to him: ‘If anyone says anything to me, these kings or great royal ministers of mine will defend me and speak for my benefit.’ If someone says anything to him, those kings or great royal ministers defend him and speak for his benefit. In this way, bhikkhus, a great robber relies on a powerful person. Bhikkhus, a great robber endowed with these three factors breaks into houses, plunders, commits robbery on a single house, and lies in wait on the highway.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต จ โหติ คหนนิสฺสิโต จ พลวนิสฺสิโต จ.

“In the very same way, monks, an evil monk endowed with three factors carries himself as one who is ruined and destroyed, is blameworthy and censurable by the wise, and generates much demerit. What are the three? Here, monks, an evil monk relies on what is uneven, relies on a thicket, and relies on a powerful person.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสเมน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน วจีกมฺเมน [Pg.153] สมนฺนาคโต โหติ, วิสเมน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ วิสมนิสฺสิโต โหติ.

“And how, monks, does an evil monk rely on what is uneven? Here, monks, an evil monk is endowed with uneven bodily action, endowed with uneven verbal action, and endowed with uneven mental action. In this way, monks, an evil monk relies on what is uneven.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ คหนนิสฺสิโต โหติ.

“And how, monks, does an evil monk rely on a thicket? Here, monks, an evil monk has wrong view; he is endowed with a view that grasps at extremes. In this way, monks, an evil monk relies on a thicket.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ ราชานํ วา ราชมหามตฺตานํ วา นิสฺสิโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สเจ มํ โกจิ กิญฺจิ วกฺขติ, อิเม เม ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณิสฺสนฺตี’ติ. สเจ นํ โกจิ กิญฺจิ อาห, ตฺยาสฺส ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา ปริโยธาย อตฺถํ ภณนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปาปภิกฺขุ พลวนิสฺสิโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. เอกาทสมํ.

“And how, monks, does an evil monk rely on a powerful person? Here, monks, an evil monk relies on a king or a king’s great ministers. It occurs to him: ‘If anyone says anything to me, these kings or great royal ministers of mine will clear me of blame and speak for my benefit.’ If someone says anything to him, those kings or great royal ministers clear him of blame and speak for his benefit. In this way, monks, an evil monk relies on a powerful person. Monks, an evil monk endowed with these three qualities carries himself as one who is ruined and destroyed, is blameworthy and censurable by the wise, and generates much demerit.” The eleventh.

จูฬวคฺโค ปญฺจโม.

The Minor Chapter, the Fifth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary for that is:

สมฺมุขี ฐานตฺถวสํ, ปวตฺติ ปณฺฑิต สีลวํ;

สงฺขตํ ปพฺพตาตปฺปํ, มหาโจเรเนกาทสาติ.

Face-to-face, Grounds, Purpose, Occurrence, Others, the Wise, the Virtuous, the Conditioned, the Mountain, Ardency, and with the Great Robber—thus, there are eleven.

ปฐโม ปณฺณาสโก สมตฺโต.

The First Fifty is completed.

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. The Second Fifty

(๖) ๑. พฺราหฺมณวคฺโค

(6) 1. The Chapter on Brahmins

๑. ปฐมทฺเวพฺราหฺมณสุตฺตํ

1. The First Sutta on the Two Brahmins

๕๒. อถ [Pg.154] โข ทฺเว พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต พฺราหฺมณา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จมฺหา อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. โอวทตุ โน ภวํ โคตโม, อนุสาสตุ โน ภวํ โคตโม ยํ อมฺหากํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

52. Then two brahmins—aged, old, elderly, who had traversed a long road, who had reached the final stage of life, one hundred and twenty years old by birth—approached the Blessed One. Having approached, they exchanged joyful greetings with the Blessed One. After concluding a courteous and memorable conversation, they sat down to one side. Sitting to one side, those brahmins said this to the Blessed One: “Venerable Gotama, we are brahmins who are aged, old, elderly, who have traversed a long road, who have reached the final stage of life, one hundred and twenty years old by birth; and we have done no good deeds, no wholesome deeds, and have not made a protection from fear. Let the Venerable Gotama advise us, let the Venerable Gotama instruct us in that which would be for our welfare and happiness for a long time.”

‘‘ตคฺฆ ตุมฺเห, พฺราหฺมณา, ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จตฺถ อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. อุปนียติ โข อยํ, พฺราหฺมณา, โลโก ชราย พฺยาธินา มรเณน. เอวํ อุปนียมาเน โข, พฺราหฺมณา, โลเก ชราย พฺยาธินา มรเณน, โย อิธ กาเยน สํยโม วาจาย สํยโม มนสา สํยโม, ตํ ตสฺส เปตสฺส ตาณญฺจ เลณญฺจ ทีปญฺจ สรณญฺจ ปรายณญฺจา’’ติ.

“Indeed, brahmins, you are aged, old, elderly, who have traversed a long road, who have reached the final stage of life, one hundred and twenty years old by birth; and you have done no good deeds, no wholesome deeds, and have not made a protection from fear. Indeed, brahmins, this world is led on by aging, by sickness, and by death. As the world is thus led on by aging, by sickness, and by death, brahmins, whatever restraint there is here by body, by speech, and by mind, that for the departed is a protection, a shelter, an island, a refuge, and a final resort.”

‘‘อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ,ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ.

“Life is led on, life is short; for one led on by aging, there are no protections. One who sees this danger in death should perform meritorious deeds that bring happiness.”

‘‘โยธ กาเยน สํยโม, วาจาย อุท เจตสา;

ตํ ตสฺส เปตสฺส สุขาย โหติ,ยํ ชีวมาโน ปกโรติ ปุญฺญ’’นฺติ. ปฐมํ;

“Whatever restraint there is here by body, or by speech, likewise by mind—the merit that one performs while living, that is for the happiness of the departed.” The first.

๒. ทุติยทฺเวพฺราหฺมณสุตฺตํ

2. The Second Sutta on the Two Brahmins

๕๓. อถ [Pg.155] โข ทฺเว พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต พฺราหฺมณา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จมฺหา อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. โอวทตุ โน ภวํ โคตโม, อนุสาสตุ โน ภวํ โคตโม ยํ อมฺหากํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

53. Then two brahmins—aged, old, elderly, who had traversed a long road, who had reached the final stage of life, one hundred and twenty years old by birth—approached the Blessed One. Having approached and paid homage to the Blessed One, they sat down to one side. Sitting to one side, those brahmins said this to the Blessed One: “Venerable Gotama, we are brahmins who are aged, old, elderly, who have traversed a long road, who have reached the final stage of life, one hundred and twenty years old by birth; and we have done no good deeds, no wholesome deeds, and have not made a protection from fear. Let the Venerable Gotama advise us, let the Venerable Gotama instruct us in that which would be for our welfare and happiness for a long time.”

‘‘ตคฺฆ ตุมฺเห, พฺราหฺมณา, ชิณฺณา วุทฺธา มหลฺลกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา; เต จตฺถ อกตกลฺยาณา อกตกุสลา อกตภีรุตฺตาณา. อาทิตฺโต โข อยํ, พฺราหฺมณา, โลโก ชราย พฺยาธินา มรเณน. เอวํ อาทิตฺเต โข, พฺราหฺมณา, โลเก ชราย พฺยาธินา มรเณน, โย อิธ กาเยน สํยโม วาจาย สํยโม มนสา สํยโม, ตํ ตสฺส เปตสฺส ตาณญฺจ เลณญฺจ ทีปญฺจ สรณญฺจ ปรายณญฺจา’’ติ.

“Indeed, brahmins, you are aged, old, elderly, who have traversed a long road, who have reached the final stage of life, one hundred and twenty years old by birth; and you have done no good deeds, no wholesome deeds, and have not made a protection from fear. Indeed, brahmins, this world is ablaze with aging, with sickness, and with death. In a world thus ablaze with aging, with sickness, and with death, brahmins, whatever restraint there is here by body, by speech, and by mind, that for the departed is a protection, a shelter, an island, a refuge, and a final resort.”

‘‘อาทิตฺตสฺมึ อคารสฺมึ, ยํ นีหรติ ภาชนํ;

ตํ ตสฺส โหติ อตฺถาย, โน จ ยํ ตตฺถ ฑยฺหติ.

“When a house is ablaze, whatever vessel one takes out, that is for one’s benefit, and not what burns therein.

‘‘เอวํ อาทิตฺโต โข โลโก, ชราย มรเณน จ;

นีหเรเถว ทาเนน, ทินฺนํ โหติ สุนีหตํ.

“Likewise, the world is ablaze with aging and with death. One should take out by means of giving; what is given is well taken out.

‘‘โยธ กาเยน สํยโม, วาจาย อุท เจตสา;

ตํ ตสฺส เปตสฺส สุขาย โหติ,ยํ ชีวมาโน ปกโรติ ปุญฺญ’’นฺติ. ทุติยํ;

“Whatever restraint there is here by body, or by speech, likewise by mind—the merit that one performs while living, that is for the happiness of the departed.” The second.

๓. อญฺญตรพฺราหฺมณสุตฺตํ

3. The Sutta on a Certain Brahmin

๕๔. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ [Pg.156] ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

54. Then a certain brahmin approached the Blessed One. Having approached, he exchanged courteous greetings with the Blessed One... and sat down to one side. Seated to one side, that brahmin said to the Blessed One: ‘“The Dhamma is directly visible, the Dhamma is directly visible,” it is said, venerable Gotama. To what extent, venerable Gotama, is the Dhamma directly visible, immediate, inviting inspection, leading onward, to be realized for themselves by the wise?’”

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. (รตฺโต โข…เป… กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. ราเค ปหีนา เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. รตฺโต โข…เป… อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ราเค ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ.) เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

“Brahmin, one who is lustful, overcome by lust, with a mind consumed by it, intends for his own affliction, intends for the affliction of others, and intends for the affliction of both; he experiences mental suffering and displeasure. When lust is abandoned, he does not intend for his own affliction, nor for the affliction of others, nor for the affliction of both; he does not experience mental suffering and displeasure. (One who is lustful… engages in misconduct by body, speech, and mind. When lust is abandoned, he does not engage in misconduct by body, speech, or mind. One who is lustful… does not understand his own welfare as it really is, nor the welfare of others as it really is, nor the welfare of both as it really is. When lust is abandoned, he understands his own welfare as it really is, the welfare of others as it really is, and the welfare of both as it really is.) In this way too, brahmin, the Dhamma is directly visible….”

‘‘ทุฏฺโฐ โข, พฺราหฺมณ, โทเสน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โทเส ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

“Brahmin, one who is hateful, overcome by hatred, with a mind consumed by it, intends for his own affliction, intends for the affliction of others, and intends for the affliction of both; he experiences mental suffering and displeasure. When hatred is abandoned, he does not intend for his own affliction, nor for the affliction of others, nor for the affliction of both; he does not experience mental suffering and displeasure. In this way too, brahmin, the Dhamma is directly visible….”

‘‘มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ[Pg.157]. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

“Brahmin, one who is deluded, overcome by delusion, with a mind consumed by it, intends for his own affliction, intends for the affliction of others, and intends for the affliction of both; he experiences mental suffering and displeasure. When delusion is abandoned, he does not intend for his own affliction, nor for the affliction of others, nor for the affliction of both; he does not experience mental suffering and displeasure. In this way, brahmin, the Dhamma is directly visible, immediate, inviting inspection, leading onward, to be realized for themselves by the wise.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ตติยํ.

“Excellent, venerable Gotama! Excellent, venerable Gotama! Just as one might set upright what was overturned, or reveal what was hidden, or point out the way to one who is lost, or hold up an oil lamp in the darkness so that those with sight might see forms, in the very same way the Dhamma has been made clear by the venerable Gotama in many ways. I go to the venerable Gotama for refuge, to the Dhamma, and to the Saṅgha of bhikkhus. May the venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forth for as long as life lasts.”

๔. ปริพฺพาชกสุตฺตํ

4. The Discourse on the Wanderer

๕๕. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมณปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมณปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

55. Then a certain brahmin wanderer approached the Blessed One. Having approached... he sat down to one side. Seated to one side, that brahmin wanderer said to the Blessed One: ‘“The Dhamma is directly visible, the Dhamma is directly visible,” it is said, venerable Gotama. To what extent, venerable Gotama, is the Dhamma directly visible, immediate, inviting inspection, leading onward, to be realized for themselves by the wise?’”

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ.

“Brahmin, one who is lustful, overcome by lust, with a mind consumed by it, intends for his own affliction, intends for the affliction of others, and intends for the affliction of both; he experiences mental suffering and displeasure. When lust is abandoned, he does not intend for his own affliction, nor for the affliction of others, nor for the affliction of both; he does not experience mental suffering and displeasure.

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. ราเค ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ.

“Brahmin, one who is lustful, overcome by lust, with a mind consumed by it, engages in misconduct by body, speech, and mind. When lust is abandoned, one does not engage in misconduct by body, nor by speech, nor by mind.

‘‘รตฺโต โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ราเค ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ[Pg.158], ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

“Brahmin, one who is lustful, overcome by lust, with a mind consumed by it, does not understand as it really is what is for his own benefit, nor what is for the benefit of others, nor what is for the benefit of both. When lust is abandoned, one understands as it really is what is for his own benefit, what is for the benefit of others, and what is for the benefit of both. In this way too, brahmin, the Dhamma is directly visible...”

‘‘ทุฏฺโฐ โข, พฺราหฺมณ, โทเสน…เป… มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ.

“Brahmin, one who is hateful, overcome by hatred...pe... Brahmin, one who is deluded, overcome by delusion, with a mind consumed by it, intends affliction for himself, intends affliction for others, intends affliction for both, and experiences mental suffering and displeasure. When delusion is abandoned, one does not intend affliction for himself, nor intend affliction for others, nor intend affliction for both, and does not experience mental suffering and displeasure.

‘‘มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต, กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โมเห ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ.

“Brahmin, one who is deluded, overcome by delusion, with a mind consumed by it, engages in misconduct by body, speech, and mind. When delusion is abandoned, one does not engage in misconduct by body, nor by speech, nor by mind.

‘‘มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. โมเห ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

“Brahmin, one who is deluded, overcome by delusion, with a mind consumed by it, does not understand as it really is what is for his own benefit, nor what is for the benefit of others, nor what is for the benefit of both. When delusion is abandoned, one understands as it really is what is for his own benefit, what is for the benefit of others, and what is for the benefit of both. In this way, brahmin, the Dhamma is to be seen for oneself, is immediate, inviting inspection, leading inwards, to be experienced personally by the wise.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“Excellent, Master Gotama!...pe... May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” The fourth.

๕. นิพฺพุตสุตฺตํ

5. The Discourse on the Cooled

๕๖. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพาน’นฺติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ อกาลิกํ เอหิปสฺสิกํ โอปเนยฺยิกํ ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพํ วิญฺญูหี’’ติ?

56. Then the brahmin Jāṇussoṇi approached the Blessed One; having approached and paid homage to the Blessed One, he sat down to one side. Sitting to one side, the brahmin Jāṇussoṇi said to the Blessed One: “‘Nibbāna is to be seen for oneself, Nibbāna is to be seen for oneself,’ it is said, Master Gotama. To what extent, Master Gotama, is Nibbāna to be seen for oneself, immediate, inviting inspection, leading inwards, to be experienced personally by the wise?”

‘‘รตฺโต [Pg.159] โข, พฺราหฺมณ, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ.

“Brahmin, one who is passionate, overcome by passion, with a mind consumed by it, intends affliction for himself, intends affliction for others, and intends affliction for both; he experiences mental suffering and displeasure. When passion is abandoned, he does not intend affliction for himself, nor for others, nor for both, and does not experience mental suffering and displeasure. In this way also, brahmin, Nibbāna is to be seen for oneself.

‘‘ทุฏฺโฐ โข, พฺราหฺมณ…เป… มูฬฺโห โข, พฺราหฺมณ, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ.

“One who is hateful, brahmin…pe… One who is deluded, brahmin, overcome by delusion, with a mind consumed by it, intends affliction for himself, intends affliction for others, and intends affliction for both; he experiences mental suffering and displeasure. When delusion is abandoned, he does not intend affliction for himself, nor for others, nor for both, and does not experience mental suffering and displeasure. In this way also, brahmin, Nibbāna is to be seen for oneself.

‘‘ยโต โข อยํ, พฺราหฺมณ, อนวเสสํ ราคกฺขยํ ปฏิสํเวเทติ, อนวเสสํ โทสกฺขยํ ปฏิสํเวเทติ, อนวเสสํ โมหกฺขยํ ปฏิสํเวเทติ; เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ โหติ อกาลิกํ เอหิปสฺสิกํ โอปเนยฺยิกํ ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพํ วิญฺญูหี’’ติ. ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“When, brahmin, one experiences the remainderless destruction of passion, the remainderless destruction of hatred, and the remainderless destruction of delusion, in this way, brahmin, Nibbāna is to be seen for oneself, is immediate, inviting inspection, leading inwards, to be experienced personally by the wise.” “Excellent, Master Gotama…pe… May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” The fifth.

๖. ปโลกสุตฺตํ

6. The Discourse on Decline

๕๗. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมณมหาสาโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมณมหาสาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, ปุพฺพกานํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘ปุพฺเพ สุทํ อยํ โลโก อวีจิ มญฺเญ ผุโฏ อโหสิ มนุสฺเสหิ, กุกฺกุฏสํปาติกา คามนิคมราชธานิโย’ติ. โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ [Pg.160] อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺตี’’ติ?

57. Then a certain brahmin of great wealth approached the Blessed One…pe… Having sat down to one side, that brahmin of great wealth said to the Blessed One: “I have heard this, Master Gotama, from ancient brahmins—aged and venerable, teachers and teachers of teachers—when they were speaking: ‘Formerly, it seems, this world was as teeming with people as the Avīci hell is thought to be, and villages, towns, and royal capitals were within a cock’s flight of one another.’ What, Master Gotama, is the cause, what is the reason why nowadays there is a decline of people, a thinning out is apparent, so that villages become non-villages, towns become non-towns, cities become non-cities, and districts become non-districts?”

‘‘เอตรหิ, พฺราหฺมณ, มนุสฺสา อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา. เต อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา ติณฺหานิ สตฺถานิ คเหตฺวา อญฺญมญฺญํ ชีวิตา โวโรเปนฺติ, เตน พหู มนุสฺสา กาลํ กโรนฺติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺติ.

“Nowadays, brahmin, people are impassioned with unrighteous lust, overcome by wrongful greed, and possessed by wrong principles. They, being impassioned with unrighteous lust, overcome by wrongful greed, and possessed by wrong principles, take up sharp weapons and deprive one another of life. Because of that, many people die. This, brahmin, is a cause, this is a reason why nowadays there is a decline of people, a thinning out is apparent, so that villages become non-villages, towns become non-towns, cities become non-cities, and districts become non-districts.

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, เอตรหิ มนุสฺสา อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา. เตสํ อธมฺมราครตฺตานํ วิสมโลภาภิภูตานํ มิจฺฉาธมฺมปเรตานํ เทโว น สมฺมาธารํ อนุปฺปเวจฺฉติ. เตน ทุพฺภิกฺขํ โหติ ทุสฺสสฺสํ เสตฏฺฐิกํ สลากาวุตฺตํ. เตน พหู มนุสฺสา กาลํ กโรนฺติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺติ.

“Furthermore, brahmin, nowadays people are impassioned with unrighteous lust, overcome by immoderate greed, and possessed by wrong principles. For them, being impassioned with unrighteous lust, overcome by immoderate greed, and possessed by wrong principles, the heavens do not provide rain properly. Because of that, there is famine, a poor harvest, a time of white bones, and rationing by lots. Because of that, many people die. This too, brahmin, is a cause, this is a reason why nowadays there is a decline of people, a thinning out is apparent, villages become non-villages, market towns become non-market towns, cities become non-cities, and districts become non-districts.

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณ, เอตรหิ มนุสฺสา อธมฺมราครตฺตา วิสมโลภาภิภูตา มิจฺฉาธมฺมปเรตา. เตสํ อธมฺมราครตฺตานํ วิสมโลภาภิภูตานํ มิจฺฉาธมฺมปเรตานํ ยกฺขา วาเฬ อมนุสฺเส โอสฺสชฺชนฺติ, เตน พหู มนุสฺสา กาลํ กโรนฺติ. อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยเนตรหิ มนุสฺสานํ ขโย โหติ, ตนุตฺตํ ปญฺญายติ, คามาปิ อคามา โหนฺติ, นิคมาปิ อนิคมา โหนฺติ, นคราปิ อนครา โหนฺติ, ชนปทาปิ อชนปทา โหนฺตี’’ติ.

“Furthermore, brahmin, nowadays people are impassioned with unrighteous lust, overcome by immoderate greed, and possessed by wrong principles. For them, being impassioned with unrighteous lust, overcome by immoderate greed, and possessed by wrong principles, yakkhas unleash fierce non-humans. Because of that, many people die. This too, brahmin, is a cause, this is a reason why nowadays there is a decline of people, a thinning out is apparent, villages become non-villages, market towns become non-market towns, cities become non-cities, and districts become non-districts.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“Excellent, Master Gotama… From this day forth, may the venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.” The sixth.

๗. วจฺฉโคตฺตสุตฺตํ

7. The Discourse to Vacchagotta

๕๘. อถ [Pg.161] โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม, สมโณ โคตโม เอวมาห – ‘มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ ทานํ ทาตพฺพํ; มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ; มยฺหเมว ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ ทินฺนํ มหปฺผลํ; มยฺหเมว สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ. เย เต, โภ โคตม, เอวมาหํสุ ‘สมโณ โคตโม เอวมาห มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ ทินฺนํ มหปฺผลํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ. กจฺจิ เต โภโต โคตมสฺส วุตฺตวาทิโน จ ภวนฺตํ โคตมํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ? อนพฺภกฺขาตุกามา หิ มยํ ภวนฺตํ โคตม’’นฺติ.

58. Then the wanderer Vacchagotta approached the Blessed One. Having approached, he exchanged courteous greetings with the Blessed One. Having concluded the courteous and memorable talk, he sat down to one side. Sitting to one side, the wanderer Vacchagotta said this to the Blessed One: “Master Gotama, I have heard this: ‘The ascetic Gotama says thus: “A gift should be given only to me, not to others; a gift should be given only to my disciples, not to the disciples of others; a gift given only to me is of great fruit, not one given to others; a gift given only to my disciples is of great fruit, not one given to the disciples of others.”’ Master Gotama, those who say thus: ‘The ascetic Gotama says: “A gift should be given only to me, not to others; a gift should be given only to my disciples, not to the disciples of others; a gift given only to me is of great fruit, not one given to others; a gift given only to my disciples is of great fruit, not one given to the disciples of others”’—are they speakers of what was said by Master Gotama, and do they not misrepresent Master Gotama with what is untrue? Do they explain a teaching that conforms to the Teaching, and does no reasonable assertion that follows from it give ground for censure? For we do not wish to misrepresent Master Gotama.”

‘‘เย เต, วจฺฉ, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม เอวมาห – มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ…เป… นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ น เม เต วุตฺตวาทิโน. อพฺภาจิกฺขนฺติ จ ปน มํ อสตา อภูเตน. โย โข, วจฺฉ, ปรํ ทานํ ททนฺตํ วาเรติ โส ติณฺณํ อนฺตรายกโร โหติ, ติณฺณํ ปาริปนฺถิโก. กตเมสํ ติณฺณํ? ทายกสฺส ปุญฺญนฺตรายกโร โหติ, ปฏิคฺคาหกานํ ลาภนฺตรายกโร โหติ, ปุพฺเพว โข ปนสฺส อตฺตา ขโต จ โหติ อุปหโต จ. โย โข, วจฺฉ, ปรํ ทานํ ททนฺตํ วาเรติ โส อิเมสํ ติณฺณํ อนฺตรายกโร โหติ, ติณฺณํ ปาริปนฺถิโก.

“Vaccha, those who say, ‘The ascetic Gotama says: “A gift should be given only to me… a gift given to the disciples of others is not of great fruit”’—they are not speakers of my words. They misrepresent me with what is unreal and untrue. Indeed, Vaccha, whoever prevents another from giving a gift is an obstructor to three and a robber to three. To which three? He is an obstructor to the merit of the giver; he is an obstructor to the gain of the recipients; and beforehand, his own self is ruined and destroyed. Indeed, Vaccha, whoever prevents another from giving a gift is an obstructor to these three and a robber to these three.

‘‘อหํ โข ปน, วจฺฉ, เอวํ วทามิ – เย หิ เต จนฺทนิกาย วา โอลิคลฺเล วา ปาณา, ตตฺรปิ โย ถาลิโธวนํ วา สราวโธวนํ วา ฉฑฺเฑติ – เย [Pg.162] ตตฺถ ปาณา เต เตน ยาเปนฺตูติ, ตโต นิทานมฺปาหํ, วจฺฉ, ปุญฺญสฺส อาคมํ วทามิ. โก ปน วาโท มนุสฺสภูเต! อปิ จาหํ, วจฺฉ, สีลวโต ทินฺนํ มหปฺผลํ วทามิ, โน ตถา ทุสฺสีลสฺส, โส จ โหติ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต.

“But I, Vaccha, say this: even regarding those beings in a cesspool or a sewer, if someone discards bowl-rinsings or cup-rinsings there with the thought, ‘May the beings there be sustained by this,’ from that source, Vaccha, I declare there is an influx of merit. What then to say of a human being! Furthermore, Vaccha, I say that a gift given to a virtuous person is of great fruit, not so to an unvirtuous person. And he has abandoned five factors and is endowed with five factors.

‘‘กตมานิ ปญฺจงฺคานิ ปหีนานิ โหนฺติ? กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. อิมานิ ปญฺจงฺคานิ วิปฺปหีนานิ โหนฺติ.

“What five factors are abandoned? Sensual desire is abandoned, ill will is abandoned, sloth and torpor are abandoned, restlessness and remorse are abandoned, doubt is abandoned. These five factors are abandoned.

‘‘กตเมหิ ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ? อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ; อิเมหิ ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ. อิติ ปญฺจงฺควิปฺปหีเน ปญฺจงฺคสมนฺนาคเต ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ วทามี’’ติ.

“With which five factors is he endowed? He is endowed with the aggregate of virtue of one beyond training, he is endowed with the aggregate of concentration of one beyond training, he is endowed with the aggregate of wisdom of one beyond training, he is endowed with the aggregate of liberation of one beyond training, he is endowed with the aggregate of the knowledge and vision of liberation of one beyond training; he is endowed with these five factors. Thus, I say that a gift given to one who has abandoned the five factors and is endowed with the five factors is of great fruit.”

‘‘อิติ กณฺหาสุ เสตาสุ, โรหิณีสุ หรีสุ วา;

กมฺมาสาสุ สรูปาสุ, โคสุ ปาเรวตาสุ วา.

“Among cows black, white, red, or tawny; dappled, of similar color, or pigeon-hued;

‘‘ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ ปุงฺคโว;

โธรยฺโห พลสมฺปนฺโน, กลฺยาณชวนิกฺกโม;

ตเมว ภาเร ยุญฺชนฺติ, นาสฺส วณฺณํ ปริกฺขเร.

“Among any of these, a bull is born, tamed, a burden-bearer endowed with strength, possessing a fine, swift stride. They yoke that very one to the burden; they do not consider its color.

‘‘เอวเมวํ มนุสฺเสสุ, ยสฺมึ กสฺมิญฺจิ ชาติเย;

ขตฺติเย พฺราหฺมเณ เวสฺเส, สุทฺเท จณฺฑาลปุกฺกุเส.

“Just so, among humans, in whatever clan—among nobles, brahmins, merchants, workers, or outcastes and scavengers—

‘‘ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ, ทนฺโต ชายติ สุพฺพโต;

ธมฺมฏฺโฐ สีลสมฺปนฺโน, สจฺจวาที หิรีมโน.

“Among any of these, one who is tamed, of good conduct, established in the Dhamma, accomplished in virtue, a speaker of truth, and conscientious;

‘‘ปหีนชาติมรโณ, พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี;

ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว.

who has abandoned birth and death, is complete in the holy life, has laid down the burden, is unfettered, has done what had to be done, and is without taints;

‘‘ปารคู สพฺพธมฺมานํ, อนุปาทาย นิพฺพุโต;

ตสฺมึเยว วิรเช เขตฺเต, วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

who has gone to the far shore of all phenomena and is extinguished without clinging—in that very dustless field, the offering is abundant.

‘‘พาลา [Pg.163] จ อวิชานนฺตา, ทุมฺเมธา อสฺสุตาวิโน;

พหิทฺธา เทนฺติ ทานานิ, น หิ สนฺเต อุปาสเร.

“Fools, unknowing, unwise, of little learning, give gifts outside the Dispensation; for they do not attend upon the good.

‘‘เย จ สนฺเต อุปาสนฺติ, สปฺปญฺเญ ธีรสมฺมเต;

สทฺธา จ เนสํ สุคเต, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา.

“But those who attend upon the good, the wise, who are esteemed by the wise—their faith in the Well-Gone One has taken root and is established.

‘‘เทวโลกญฺจ เต ยนฺติ, กุเล วา อิธ ชายเร;

อนุปุพฺเพน นิพฺพานํ, อธิคจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ. สตฺตมํ;

“They go to the world of the devas, or are born here in a noble family; the wise, in due course, attain Nibbāna.”

๘. ติกณฺณสุตฺตํ

8. The Tikaṇṇa Sutta

๕๙. อถ โข ติกณฺโณ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ติกณฺโณ พฺราหฺมโณ ภควโต สมฺมุขา เตวิชฺชานํ สุทํ พฺราหฺมณานํ วณฺณํ ภาสติ – ‘‘เอวมฺปิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา, อิติปิ เตวิชฺชา พฺราหฺมณา’’ติ.

59. Then the brahmin Tikaṇṇa approached the Blessed One; having approached, he sat down to one side. Sitting to one side, the brahmin Tikaṇṇa, in the presence of the Blessed One, spoke in praise of the brahmins endowed with the three knowledges, saying: ‘Thus are the brahmins endowed with the three knowledges; thus too are the brahmins endowed with the three knowledges.’”

‘‘ยถา กถํ ปน, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ เตวิชฺชํ ปญฺญาเปนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ, สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา, อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก, มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโยติ. เอวํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เตวิชฺชํ ปญฺญาเปนฺตี’’ติ.

“And how, brahmin, do the brahmins designate a brahmin as one endowed with the three knowledges?” “Here, Master Gotama, a brahmin is well-born on both sides, from his mother and from his father, of pure maternal lineage back to the seventh ancestral generation, unassailed and irreproachable in regard to his birth. He is a reciter and a master of the sacred verses, a master of the three Vedas with their vocabularies, rituals, phonology, and etymology, with the legends as the fifth. He is a philologist and a grammarian, accomplished in worldly lore and the marks of a great man. This, Master Gotama, is how the brahmins designate one endowed with the three knowledges.”

‘‘อญฺญถา โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ? สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ติกณฺโณ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“Brahmin, the brahmins designate a threefold knower in one way, but in the Noble One’s discipline, a threefold knower is different.” “And how, Master Gotama, is one a threefold knower in the Noble One’s discipline? It would be good if the venerable Gotama would teach me the Dhamma so that I may understand how one is a threefold knower in the Noble One’s discipline.” “Then listen, brahmin, and pay close attention; I will speak.” “Yes, venerable sir,” Tikaṇṇa the brahmin replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา [Pg.164] จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“Here, brahmin, a bhikkhu, secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, enters and abides in the first jhāna, which is accompanied by thought and examination, born of seclusion, filled with rapture and happiness. With the stilling of thought and examination, he enters and abides in the second jhāna, which has internal confidence and unification of mind, is without thought and without examination, born of concentration, filled with rapture and happiness. With the fading away of rapture, he abides equanimously, mindful, and clearly comprehending; and he experiences happiness with the body, of which the noble ones declare: ‘Equanimous and mindful, one abides in happiness.’ He enters and abides in the third jhāna. With the abandoning of happiness and the abandoning of pain, and with the previous disappearance of joy and grief, he enters and abides in the fourth jhāna, which has neither-pain-nor-pleasure and purity of mindfulness due to equanimity.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ, อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อยมสฺส ปฐมา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

“With his mind thus concentrated, purified, bright, unblemished, rid of defilements, malleable, workable, steady, and having attained imperturbability, he directs and inclines his mind to the knowledge of recollecting past lives. He recollects his many kinds of past lives, that is: one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births; many eons of cosmic contraction, many eons of cosmic expansion, many eons of cosmic contraction and expansion, recollecting: ‘There I was, with such a name, such a clan, such an appearance, such was my food, such my experience of pleasure and pain, such my life-span. Passing away from there, I was reborn elsewhere. There too I was, with such a name, such a clan, such an appearance, such was my food, such my experience of pleasure and pain, such my life-span. Passing away from there, I have been reborn here.’ Thus he recollects his many kinds of past lives with their aspects and details. This is the first knowledge he has attained. Ignorance is dispelled, and knowledge has arisen; darkness is dispelled, and light has arisen, as happens for one who abides heedful, ardent, and resolute.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา…เป… มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา, วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา, มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา [Pg.165] อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อยมสฺส ทุติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

“With his mind thus concentrated, purified, bright, unblemished, rid of defilements, malleable, workable, steady, and having attained imperturbability, he directs and inclines his mind to the knowledge of the passing away and rebirth of beings. With the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in good destinations and in bad destinations. He understands how beings fare according to their kamma: ‘These beings, sirs, were endowed with misconduct of body, speech, and mind, were revilers of the noble ones, held wrong view, and undertook actions under the influence of wrong view. With the breakup of the body, after death, they have been reborn in a state of deprivation, a bad destination, a lower realm, in hell. But these beings, sirs, were endowed with good conduct of body, speech, and mind, were not revilers of the noble ones, held right view, and undertook actions under the influence of right view. With the breakup of the body, after death, they have been reborn in a good destination, in the heavenly world.’ Thus, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in good destinations and in bad destinations. He understands how beings fare according to their kamma. This is the second knowledge he has attained. Ignorance is dispelled, and knowledge has arisen; darkness is dispelled, and light has arisen, as happens for one who abides heedful, ardent, and resolute.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยมสฺส ตติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต’’ติ.

“With his mind thus concentrated, purified, bright, unblemished, rid of defilements, malleable, workable, steady, and having attained imperturbability, he directs and inclines his mind to the knowledge of the destruction of the taints. He knows distinctly as it truly is: ‘This is suffering.’ He knows distinctly as it truly is: ‘This is the origin of suffering.’ He knows distinctly as it truly is: ‘This is the cessation of suffering.’ He knows distinctly as it truly is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ He knows distinctly as it truly is: ‘These are the taints.’ He knows distinctly as it truly is: ‘This is the origin of the taints.’ He knows distinctly as it truly is: ‘This is the cessation of the taints.’ He knows distinctly as it truly is: ‘This is the path leading to the cessation of the taints.’ As he knows and sees thus, his mind is liberated from the taint of sensual desire, from the taint of existence, and from the taint of ignorance. When liberated, the knowledge arises: ‘Liberated.’ He knows distinctly: ‘Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is nothing further for this state of being.’ This is the third knowledge that has been attained by him. Ignorance is dispelled, knowledge has arisen; darkness is dispelled, light has arisen, as happens in one who dwells heedful, ardent, and resolute.”

‘‘อนุจฺจาวจสีลสฺส, นิปกสฺส จ ฌายิโน;

จิตฺตํ ยสฺส วสีภูตํ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

Of one with consistent virtue, of one with mature wisdom, and of one who is meditative; whose mind has become mastered, one-pointed, and well-concentrated.

‘‘ตํ เว ตโมนุทํ ธีรํ, เตวิชฺชํ มจฺจุหายินํ;

หิตํ เทวมนุสฺสานํ, อาหุ สพฺพปฺปหายินํ.

They call him, indeed, the dispeller of darkness, the steadfast one, endowed with the three knowledges, who has abandoned death, the benefactor of gods and humans, who has abandoned all.

‘‘ตีหิ วิชฺชาหิ สมฺปนฺนํ, อสมฺมูฬฺหวิหารินํ;

พุทฺธํ อนฺติมเทหินํ, ตํ นมสฺสนฺติ โคตมํ.

Endowed with the three knowledges, dwelling without delusion, bearing his final body—to that Buddha, Gotama, they pay homage.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ [Pg.166] โย เวที, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

He who knows former abodes, and sees heaven and the plane of deprivation, and has attained the destruction of birth, is a sage perfected in higher knowledge.

‘‘เอตาหิ ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ;

ตมหํ วทามิ เตวิชฺชํ, นาญฺญํ ลปิตลาปน’’นฺติ.

“By these three knowledges, a brahmin becomes one with the three knowledges; him I call one with the three knowledges, not another who merely recites what has been said.”

‘‘เอวํ โข, พฺราหฺมณ, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘อญฺญถา, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ. อิมสฺส จ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺชสฺส พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ’’.

“Thus, brahmin, in the Noble One’s Discipline one becomes a possessor of the three knowledges.” “The brahmins' possessor of the three knowledges is one thing, venerable Gotama, and the possessor of the three knowledges in the Noble One’s Discipline is another. And, venerable Gotama, the brahmins' possessor of the three knowledges is not worth a sixteenth part of this possessor of the three knowledges in the Noble One’s Discipline.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“Excellent, venerable Gotama! … May the venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward, for as long as life lasts.” Eighth.

๙. ชาณุสฺโสณิสุตฺตํ

9. The Discourse to Jāṇussoṇi

๖๐. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยสฺสสฺสุ, โภ โคตม, ยญฺโญ วา สทฺธํ วา ถาลิปาโก วา เทยฺยธมฺมํ วา, เตวิชฺเชสุ พฺราหฺมเณสุ ทานํ ทเทยฺยา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ อุภโต สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโยติ. เอวํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺตี’’ติ.

60. Then the brahmin Jāṇussoṇi approached the Blessed One… and sat down to one side. Seated thus, the brahmin Jāṇussoṇi said this to the Blessed One: “Venerable Gotama, for whomever there might be a sacrifice, a meal for the deceased, a pot-cooked meal, or any other offering, one should give that gift to brahmins who possess the three knowledges.” “But how, brahmin, do the brahmins designate one as possessing the three knowledges?” “Here, venerable Gotama, a brahmin is well-born on both sides, from his mother and his father, of pure maternal ancestry back to the seventh generation of ancestors, unassailed and unreviled regarding his birth. He is a reciter and preserver of the hymns, a master of the three Vedas, together with the glossaries, the treatises on ritual, the treatises on phonology and etymology, and the histories as the fifth. He is an expert on the verses and a grammarian, accomplished in the Lokāyata and the marks of a great man. Thus, venerable Gotama, do the brahmins designate one as possessing the three knowledges.”

‘‘อญฺญถา โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณํ เตวิชฺชํ ปญฺญเปนฺติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ? สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ[Pg.167]. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“Brahmin, the brahmins designate a brahmin as one who possesses the three knowledges in one way, but in the Noble One’s Discipline, one who possesses the three knowledges is otherwise.” “But how, venerable Gotama, is one who possesses the three knowledges in the Noble One’s Discipline? It would be good if the venerable Gotama would teach me the Dhamma in such a way that I may know how one possesses the three knowledges in the Noble One’s Discipline.” “Then, brahmin, listen and pay close attention; I will speak.” “Yes, venerable sir,” Jāṇussoṇi the brahmin replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“Here, brahmin, a monk, quite secluded from sensual pleasures… enters and abides in the fourth jhāna.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อยมสฺส ปฐมา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

“When his mind is thus concentrated, purified, bright, unblemished, rid of defilement, malleable, workable, firm, and imperturbable, he directs his mind to the knowledge of recollecting past lives. He recollects many kinds of past lives, that is, one birth, two births… so with aspects and details he recollects many kinds of past lives. This is the first true knowledge he has attained; ignorance is dispelled, true knowledge has arisen; darkness is dispelled, light has arisen, as it happens for one who abides diligent, ardent, and resolute.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อยมสฺส ทุติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

“When his mind is thus concentrated, purified, bright, unblemished, rid of defilements, malleable, workable, firm, and imperturbable, he directs his mind to the knowledge of the passing away and reappearance of beings. With the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and reappearing… and he understands how beings fare according to their kamma. This is his second true knowledge attained; ignorance is dispelled, true knowledge has arisen; darkness is dispelled, light has arisen, as it happens for one who abides diligent, ardent, and resolute.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยมสฺส ตติยา วิชฺชา อธิคตา โหติ; อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต[Pg.168], อาโลโก อุปฺปนฺโน ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต’’ติ.

“When his mind is thus concentrated, purified, bright, unblemished, rid of defilements, malleable, workable, firm, and imperturbable, he directs his mind to the knowledge of the destruction of the taints. He understands as it really is: ‘This is suffering.’… He understands as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ He understands as it really is: ‘These are the taints.’… He understands as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of the taints.’ Knowing and seeing thus, his mind is liberated from the taint of sensual desire, from the taint of existence, and from the taint of ignorance. When it is liberated, the knowledge arises: ‘It is liberated.’ He understands: ‘Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more for this state of being.’ This is his third true knowledge attained; ignorance is dispelled, true knowledge has arisen; darkness is dispelled, light has arisen, as it happens for one who abides diligent, ardent, and resolute.”

‘‘โย สีลพฺพตสมฺปนฺโน, ปหิตตฺโต สมาหิโต;

จิตฺตํ ยสฺส วสีภูตํ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

“One who is accomplished in virtue and observance, resolute and concentrated; whose mind is mastered, one-pointed, and well-concentrated.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โย เวที, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

“He who knows his former abodes, and sees heaven and the plane of misery; furthermore, having reached the destruction of birth, is a sage accomplished in direct knowledge.

‘‘เอตาหิ ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ;

ตมหํ วทามิ เตวิชฺชํ, นาญฺญํ ลปิตลาปน’’นฺติ.

“By these three true knowledges, a brahmin is one with the three true knowledges. Him I call one with the three true knowledges, not another who merely repeats what has been said.”

‘‘เอวํ โข, พฺราหฺมณ, อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหตี’’ติ. ‘‘อญฺญถา, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย เตวิชฺโช โหติ. อิมสฺส จ, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย เตวิชฺชสฺส พฺราหฺมณานํ เตวิชฺโช กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ’’.

“Thus, brahmin, in the Noble One’s Discipline one is a person with the three true knowledges.” “Venerable Gotama, the brahmins’ person with the three true knowledges is one thing, and the person with the three true knowledges in the Noble One’s Discipline is another. And, Venerable Gotama, the brahmins’ person with the three true knowledges is not worth a sixteenth part of this person with the three true knowledges in the Noble One’s Discipline.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. นวมํ.

“Excellent, Venerable Gotama! … May the Venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life, from this day forward.” Ninth.

๑๐. สงฺคารวสุตฺตํ

10. The Saṅgārava Sutta

๖๑. อถ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นาม. ยญฺญํ ยชามปิ ยชาเปมปิ. ตตฺร, โภ โคตม, โย เจว ยชติ โย จ ยชาเปติ สพฺเพ เต อเนกสารีริกํ ปุญฺญปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺนา โหนฺติ, ยทิทํ ยญฺญาธิกรณํ. โย ปนายํ, โภ โคตม, ยสฺส วา ตสฺส วา กุลา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต เอกมตฺตานํ ทเมติ, เอกมตฺตานํ สเมติ, เอกมตฺตานํ ปรินิพฺพาเปติ, เอวมสฺสายํ เอกสารีริกํ ปุญฺญปฺปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหติ, ยทิทํ ปพฺพชฺชาธิกรณ’’นฺติ.

61. Then the brahmin Saṅgārava approached the Blessed One; having approached, he exchanged courteous greetings with the Blessed One. Having concluded the courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, the brahmin Saṅgārava said this to the Blessed One: ‘We, Venerable Gotama, are indeed called brahmins. We perform sacrifices and cause sacrifices to be performed. In that regard, Venerable Gotama, both the one who sacrifices and the one who causes sacrifices to be performed—all of them are engaged in a meritorious practice involving many persons, on account of the sacrifice. But, Venerable Gotama, whoever has gone forth from any clan whatsoever, from the household life into homelessness, tames only himself, pacifies only himself, and brings only himself to final extinguishment. Thus, he is engaged in a meritorious practice involving a single person, on account of going forth.’”

‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อิธ ตถาคโต โลเก [Pg.169] อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส เอวมาห – ‘เอถายํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา ยถาปฏิปนฺโน อหํ อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริโยคธํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทมิ; เอถ, ตุมฺเหปิ ตถา ปฏิปชฺชถ, ยถาปฏิปนฺนา ตุมฺเหปิ อนุตฺตรํ พฺรหฺมจริโยคธํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ. อิติ อยญฺเจว สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, ปเร จ ตถตฺถาย ปฏิปชฺชนฺติ, ตานิ โข ปน โหนฺติ อเนกานิปิ สตานิ อเนกานิปิ สหสฺสานิ อเนกานิปิ สตสหสฺสานิ.

“In that case, brahmin, I will in turn question you on this very matter. You should answer as you see fit. What do you think, brahmin? Here, a Tathāgata appears in the world, an Arahant, a Perfectly Enlightened One, accomplished in true knowledge and conduct, the Well-Gone One, knower of the world, an unsurpassed trainer of persons to be tamed, teacher of devas and humans, the Buddha, the Blessed One. He speaks thus: ‘Come, this is the path, this is the practice, by which I, having realized it for myself through direct knowledge, declare the unsurpassed culmination of the holy life. Come, you too should practice in that way, so that you too, having practiced, will, by realizing it for yourselves through direct knowledge, attain and abide in the unsurpassed culmination of the holy life.’ Thus, the Teacher himself teaches the Dhamma, and others practice for that same purpose. And indeed, there come to be many hundreds, many thousands, many hundreds of thousands of them.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อิจฺจายํ เอวํ สนฺเต เอกสารีริกา วา ปุญฺญปฺปฏิปทา โหติ อเนกสารีริกา วา, ยทิทํ ปพฺพชฺชาธิกรณ’’นฺติ? ‘‘อิจฺจายมฺปิ, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต อเนกสารีริกา ปุญฺญปฺปฏิปทา โหติ, ยทิทํ ปพฺพชฺชาธิกรณ’’นฺติ.

“What do you think, brahmin? This being so, is this meritorious practice—that is, on account of going forth—one involving a single person or one involving many persons?” “Venerable Gotama, this being so, this meritorious practice—that is, on account of going forth—is indeed one involving many persons.”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘อิมาสํ เต, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ ปฏิปทานํ กตมา ปฏิปทา ขมติ อปฺปตฺถตรา จ อปฺปสมารมฺภตรา จ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จา’’ติ? เอวํ วุตฺเต สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม ภวํ จานนฺโท. เอเต เม ปุชฺชา, เอเต เม ปาสํสา’’ติ.

When this was said, the Venerable Ānanda said this to the brahmin Saṅgārava: “Brahmin, of these two practices, which practice do you prefer, being of less trouble, of less undertaking, of greater fruit, and of greater benefit?” When this was said, the brahmin Saṅgārava said this to the Venerable Ānanda: “Those like the Venerable Gotama and the Venerable Ānanda—them I revere, them I praise.”

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘น โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘เก วา เต ปุชฺชา เก วา เต ปาสํสา’ติ? เอวํ โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, ปุจฺฉามิ – ‘อิมาสํ เต, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ ปฏิปทานํ กตมา ปฏิปทา ขมติ อปฺปตฺถตรา จ อปฺปสมารมฺภตรา จ มหปฺผลตรา จ มหานิสํสตรา จา’’’ติ? ทุติยมฺปิ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม ภวํ จานนฺโท. เอเต เม ปุชฺชา, เอเต เม ปาสํสา’’ติ.

For a second time, the Venerable Ānanda said this to the brahmin Saṅgārava: “Brahmin, I am not asking you, ‘Who do you revere? Who do you praise?’ Rather, brahmin, I am asking you this: ‘Of these two practices, which practice do you prefer, being of less trouble, of less undertaking, of greater fruit, and of greater benefit?’” For a second time, the brahmin Saṅgārava said this to the Venerable Ānanda: “Those like the Venerable Gotama and the Venerable Ānanda—them I revere, them I praise.”

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘น โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํ ปุจฺฉามิ – ‘เก วา เต ปุชฺชา เก วา เต ปาสํสา’ติ? เอวํ โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, ปุจฺฉามิ – ‘อิมาสํ เต, พฺราหฺมณ, ทฺวินฺนํ ปฏิปทานํ กตมา ปฏิปทา ขมติ อปฺปตฺถตรา จ อปฺปสมารมฺภตรา จ มหปฺผลตรา [Pg.170] จ มหานิสํสตรา จา’’’ติ? ตติยมฺปิ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม ภวํ จานนฺโท. เอเต เม ปุชฺชา, เอเต เม ปาสํสา’’ติ.

For a third time, the Venerable Ānanda said this to the brahmin Saṅgārava: “Brahmin, I am not asking you, ‘Who do you revere? Who do you praise?’ Rather, brahmin, I am asking you this: ‘Of these two practices, which practice do you prefer, being of less trouble, of less undertaking, of greater fruit, and of greater benefit?’” For a third time, the brahmin Saṅgārava said this to the Venerable Ānanda: “Those like the Venerable Gotama and the Venerable Ānanda—them I revere, them I praise.”

อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ยาว ตติยมฺปิ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ อานนฺเทน สหธมฺมิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ โน วิสฺสชฺเชติ. ยํนูนาหํ ปริโมเจยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กา นฺวชฺช, พฺราหฺมณ, ราชนฺเตปุเร ราชปุริสานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อนฺตรากถา อุทปาที’’ติ? ‘‘อยํ ขฺวชฺช, โภ โคตม, ราชนฺเตปุเร ราชปุริสานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘ปุพฺเพ สุทํ อปฺปตรา เจว ภิกฺขู อเหสุํ พหุตรา จ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสสุํ; เอตรหิ ปน พหุตรา เจว ภิกฺขู อปฺปตรา จ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสนฺตี’ติ. อยํ ขฺวชฺช, โภ โคตม, ราชนฺเตปุเร ราชปุริสานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อนฺตรากถา อุทปาที’’ติ.

Then this thought occurred to the Blessed One: “For a third time the brahmin Saṅgārava, when asked a question in accordance with the Dhamma by Ānanda, evades it and does not answer. Let me now extricate them.” Then the Blessed One said this to the brahmin Saṅgārava: “Brahmin, what was the topic of conversation that arose today among the king's men, seated and assembled together in the royal palace?” “Today, Venerable Gotama, this was the topic of conversation that arose among the king's men, seated and assembled together in the royal palace: ‘Formerly, it is said, there were fewer bhikkhus, yet more of them displayed states beyond the human, the wonders of psychic power. But now, there are more bhikkhus, yet fewer of them display states beyond the human, the wonders of psychic power.’ This, Venerable Gotama, was the topic of conversation that arose today among the king's men, seated and assembled together in the royal palace.”

‘‘ตีณิ โข อิมานิ, พฺราหฺมณ, ปาฏิหาริยานิ. กตมานิ ตีณิ? อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, อิทฺธิปาฏิหาริยํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – ‘เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสติ ปริมชฺชติ, ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ’. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, อิทฺธิปาฏิหาริยํ.

“Brahmin, there are these three wonders. What three? The wonder of psychic power, the wonder of discerning, and the wonder of instruction. And what, Brahmin, is the wonder of psychic power? Here, Brahmin, a certain person experiences manifold psychic powers: having been one, he becomes many; having been many, he becomes one; he appears and vanishes; he goes unhindered through walls, ramparts, and mountains as if through space; he dives in and out of the earth as if it were water; he goes on water without sinking as if it were earth; he travels through the sky while sitting cross-legged like a winged bird; with his hand he touches and strokes the sun and moon, so mighty and powerful; he wields bodily mastery even as far as the Brahmā world. This, Brahmin, is called the wonder of psychic power.

‘‘กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ นิมิตฺเตน อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา.

“And what, Brahmin, is the wonder of discerning? Here, Brahmin, a certain person declares by means of a sign: ‘Your mind is thus, your mind is so, your thought is thus.’ Even if he declares much, it turns out just so, not otherwise.

‘‘อิธ [Pg.171] ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, อปิ จ โข มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา.

“Furthermore, Brahmin, a certain person does not declare by means of a sign, but having heard the sound of humans, non-humans, or deities, declares: ‘Your mind is thus, your mind is so, your thought is thus.’ Even if he declares much, it turns out just so, not otherwise.

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา.

“Furthermore, Brahmin, a certain person does not declare by means of a sign, nor does he declare after hearing a sound from humans, non-humans, or deities. But rather, having heard the sound of the diffusion of thought of one who is thinking and pondering, he declares: ‘Your mind is thus, your mind is so, your thought is thus.’ Even if he declares much, it turns out just so, and not otherwise.

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, นปิ วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ.

“Furthermore, Brahmin, a certain person does not declare by means of a sign, nor does he declare after hearing a sound from humans, non-humans, or deities, nor does he declare after hearing the sound of the diffusion of thought of one who is thinking and pondering. But rather, having encompassed with his own mind the mind of one who has attained a concentration that is without initial thought and without sustained thought, he knows: ‘As this venerable one’s mental formations are directed, so immediately after this mind, he will think such-and-such a thought.’ Even if he declares much, it turns out just so, not otherwise. This, Brahmin, is called the wonder of discerning.

‘‘กตมญฺจ, พฺราหฺมณ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ เอวมนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. อิมานิ โข, พฺราหฺมณ, ตีณิ ปาฏิหาริยานิ. อิเมสํ เต, พฺราหฺมณ, ติณฺณํ ปาฏิหาริยานํ กตมํ ปาฏิหาริยํ ขมติ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจา’’ติ?

And what, Brahmin, is the miracle of instruction? Here, Brahmin, a certain person instructs thus: 'Think in this way, do not think in that way; apply your mind in this way, do not apply your mind in that way; abandon this, attain and dwell in that.' This, Brahmin, is called the miracle of instruction. These, Brahmin, are the three miracles. Among these three miracles, Brahmin, which miracle do you prefer, as being more excellent and more sublime?

‘‘ตตฺร, โภ โคตม, ยทิทํ ปาฏิหาริยํ อิเธกจฺโจ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ…เป… ยาว พฺราหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ, อิทํ, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ โยว นํ กโรติ โสว นํ ปฏิสํเวเทติ, โยว นํ กโรติ ตสฺเสว ตํ โหติ. อิทํ เม, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ มายาสหธมฺมรูปํ วิย ขายติ.

Among those, venerable Gotama, as to that miracle where a certain person experiences various kinds of psychic power… and wields mastery with the body even as far as the Brahmā world—this miracle, venerable Gotama, is experienced only by the one who performs it; it belongs only to the one who performs it. To me, venerable Gotama, this miracle appears to be like a magical illusion.

‘‘ยมฺปิทํ[Pg.172], โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ อิเธกจฺโจ นิมิตฺเตน อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ, โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิธ ปน, โภ โคตม, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, อปิ จ โข มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ…เป… นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ…เป… นปิ วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมฺหํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ, โส พหุํ เจปิ อาทิสติ ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิทมฺปิ, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ โยว นํ กโรติ โสว นํ ปฏิสํเวเทติ, โยว นํ กโรติ ตสฺเสว ตํ โหติ. อิทมฺปิ เม, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ มายาสหธมฺมรูปํ วิย ขายติ.

And as for this miracle, venerable Gotama, where a certain person declares by means of a sign: ‘Your mind is thus, your mind is so, your thought is thus,’ and even if he declares much, it turns out just so, not otherwise. Furthermore, venerable Gotama, where a certain person does not declare by means of a sign, but having heard the sound of humans, non-humans, or deities, declares… or not having heard the sound of humans, non-humans, or deities, but having heard the sound of the diffusion of thought of one who is thinking and pondering, declares… or not having heard the sound of the diffusion of thought of one who is thinking and pondering, but having encompassed with his own mind the mind of one who has attained a concentration that is without thought and without examination, he knows: ‘As this venerable one’s mental formations are directed, so immediately after this mind, he will think such-and-such a thought,’ and even if he declares much, it turns out just so, not otherwise. This miracle too, venerable Gotama, is experienced only by the one who performs it; it belongs only to the one who performs it. This miracle too, venerable Gotama, appears to me to be like a magical illusion.

‘‘ยญฺจ โข อิทํ, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ อิเธกจฺโจ เอวํ อนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ. อิทเมว, โภ โคตม, ปาฏิหาริยํ ขมติ อิเมสํ ติณฺณํ ปาฏิหาริยานํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

And as for this miracle, venerable Gotama, where a certain person instructs thus: ‘Think in this way, do not think in that way; apply your mind in this way, do not apply your mind in that way; abandon this, attain and dwell in that’—this is the very miracle, venerable Gotama, that I prefer, as being more excellent and more sublime among these three miracles.

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาวสุภาสิตมิทํ โภตา โคตเมน อิเมหิ จ มยํ ตีหิ ปาฏิหาริเยหิ สมนฺนาคตํ ภวนฺตํ โคตมํ ธาเรม. ภวญฺหิ โคตโม อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ, ภวญฺหิ โคตโม อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. ภวญฺหิ โคตโม เอวมนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’’’ติ.

Wonderful, Venerable Gotama, astonishing, Venerable Gotama! How well this has been spoken by the Venerable Gotama! We hold the Venerable Gotama to be endowed with these three miracles. Indeed, the Venerable Gotama experiences various kinds of psychic power... he wields mastery with the body even as far as the Brahma world. Indeed, the Venerable Gotama, with his own mind, having encompassed the mind of one who has attained concentration without thought and without examination, knows distinctly: ‘In whatever way this venerable one’s mental formations are directed, immediately after this mind, he will think such-and-such a thought.’ Indeed, the Venerable Gotama instructs thus: ‘Think in this way, do not think in that way; apply your mind in this way, do not apply your mind in that way; abandon this, and having attained that, dwell.’

‘‘อทฺธา [Pg.173] โข ตฺยาหํ, พฺราหฺมณ, อาสชฺช อุปนีย วาจา ภาสิตา; อปิ จ ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภมิ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตมิ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา, อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. อหญฺหิ, พฺราหฺมณ, เอวมนุสาสามิ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ; เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสากตฺถ; อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’’’ติ.

Indeed, brahmin, you have spoken words to me that are both assailing and flattering; nevertheless, I shall answer you. Indeed, brahmin, I experience various kinds of psychic power... I wield mastery with the body even as far as the Brahma world. Indeed, brahmin, with my own mind, having encompassed the mind of one who has attained concentration without thought and without examination, I know distinctly: ‘In whatever way this venerable one’s mental formations are directed, immediately after this mind, he will think such-and-such a thought.’ Indeed, brahmin, I instruct thus: ‘Think in this way, do not think in that way; apply your mind in this way, do not apply your mind in that way; abandon this, and having attained that, dwell.’

‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ เอกภิกฺขุปิ โย อิเมหิ ตีหิ ปาฏิหาริเยหิ สมนฺนาคโต, อญฺญตฺร โภตา โคตเมนา’’ติ? ‘‘น โข, พฺราหฺมณ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว, เย ภิกฺขู อิเมหิ ตีหิ ปาฏิหาริเยหิ สมนฺนาคตา’’ติ. ‘‘กหํ ปน, โภ โคตม, เอตรหิ เต ภิกฺขู วิหรนฺตี’’ติ? ‘‘อิมสฺมึเยว โข, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุสงฺเฆ’’ติ.

“But, Venerable Gotama, is there any other single monk who is endowed with these three miracles, besides the Venerable Gotama?” “Brahmin, it is not only one hundred, not two hundred, not three hundred, not four hundred, not five hundred, but indeed, there are far more monks who are endowed with these three miracles.” “But where, Venerable Gotama, do those monks dwell now?” “Indeed, brahmin, right in this very community of monks.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ, เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทสมํ.

“Excellent, Venerable Gotama, excellent! Just as, Venerable Gotama, one might set upright what was overturned, or reveal what was hidden, or point out the way to one who is lost, or hold up an oil lamp in the darkness so that those with sight might see forms—in this very way, the Dhamma has been declared by the Venerable Gotama in many ways. I go to the Venerable Gotama for refuge, to the Dhamma, and to the Sangha of monks. May the Venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life, beginning from this day.” The tenth.

พฺราหฺมณวคฺโค ปฐโม.

The Brahmin Chapter, the First.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary for this is:

ทฺเว พฺราหฺมณา จญฺญตโร, ปริพฺพาชเกน นิพฺพุตํ;

ปโลกวจฺโฉ ติกณฺโณ, โสณิ สงฺคารเวน จาติ.

Two Brahmins and Another, The Wanderer, Nibbāna; Destruction, Vaccha, Tikaṇṇa; Soṇi, and Saṅgārava.

(๗) ๒. มหาวคฺโค

(7) 2. The Great Chapter

๑. ติตฺถายตนาทิสุตฺตํ

1. The Discourse on Sectarian Tenets

๖๒. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.174], ภิกฺขเว, ติตฺถายตนานิ ยานิ ปณฺฑิเตหิ สมนุยุญฺชิยมานานิ สมนุคาหิยมานานิ สมนุภาสิยมานานิ ปรมฺปิ คนฺตฺวา อกิริยาย สณฺฐหนฺติ. กตมานิ ตีณิ? สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ. สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อิสฺสรนิมฺมานเหตู’ติ. สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อเหตุอปฺปจฺจยา’’’ติ.

62. “Bhikkhus, there are these three sectarian tenets which, when questioned, investigated, and examined by the wise, even when traced further, culminate in a doctrine of inaction. What are the three? There are, bhikkhus, some ascetics and brahmins who hold such a doctrine and view: ‘Whatever this individual person experiences—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—all that is due to past actions.’ There are, bhikkhus, some ascetics and brahmins who hold such a doctrine and view: ‘Whatever this individual person experiences—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—all that is due to the creation of a sovereign being.’ There are, bhikkhus, some ascetics and brahmins who hold such a doctrine and view: ‘Whatever this individual person experiences—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—all that is without cause and without condition.’”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตนหายสฺมนฺโต ปาณาติปาติโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, อทินฺนาทายิโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, อพฺรหฺมจาริโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, มุสาวาทิโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, ปิสุณวาจา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, ผรุสวาจา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, สมฺผปฺปลาปิโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, อภิชฺฌาลุโน ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, พฺยาปนฺนจิตฺตา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ ปุพฺเพกตเหตุ’’’.

“Therein, bhikkhus, I approach those ascetics and brahmins who hold such a doctrine and view that ‘Whatever this individual person experiences—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—all of it is due to past actions,’ and I say this: ‘Is it true, venerable sirs, that you hold such a doctrine and view that whatever this individual person experiences—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—all of it is due to past actions?’ When asked thus by me, they acknowledge, ‘Yes.’ I then say to them: ‘If that is so, venerable sirs, then you will be killers of living beings due to past actions; you will be takers of what is not given due to past actions; you will be unchaste due to past actions; you will be liars due to past actions; you will be slanderers due to past actions; you will use harsh speech due to past actions; you will be idle chatterers due to past actions; you will be covetous due to past actions; you will have minds of ill will due to past actions; and you will hold wrong view due to past actions.’”

‘‘ปุพฺเพกตํ โข ปน, ภิกฺขเว, สารโต ปจฺจาคจฺฉตํ น โหติ ฉนฺโท วา วายาโม วา อิทํ วา กรณียํ อิทํ วา อกรณียนฺติ. อิติ กรณียากรณีเย โข ปน สจฺจโต เถตโต อนุปลพฺภิยมาเน มุฏฺฐสฺสตีนํ อนารกฺขานํ วิหรตํ น โหติ ปจฺจตฺตํ สหธมฺมิโก สมณวาโท[Pg.175]. อยํ โข เม, ภิกฺขเว, เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ เอวํวาทีสุ เอวํทิฏฺฐีสุ ปฐโม สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ.

“Bhikkhus, for those who fall back on past actions as the essential truth, there is no desire or effort to do what should be done and to avoid what should not be done. Thus, when what should be done and what should not be done are not found in truth and certainty, for those who dwell with lapsed mindfulness and unguarded, there is no personal, well-reasoned doctrine of an ascetic. This, bhikkhus, is my first well-reasoned refutation of those ascetics and brahmins who hold such a doctrine and view.”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อิสฺสรนิมฺมานเหตู’ติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวทิฏฺฐิโน – ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อิสฺสรนิมฺมานเหตู’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตนหายสฺมนฺโต ปาณาติปาติโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, อทินฺนาทายิโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, อพฺรหฺมจาริโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, มุสาวาทิโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, ปิสุณวาจา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, ผรุสวาจา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, สมฺผปฺปลาปิโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, อภิชฺฌาลุโน ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, พฺยาปนฺนจิตฺตา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ อิสฺสรนิมฺมานเหตุ’’’.

“Therein, bhikkhus, I approach those ascetics and brahmins who hold such a doctrine and view that ‘Whatever this individual person experiences—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—all of it is due to the creation of a sovereign being,’ and I say this: ‘Is it true, venerable sirs, that you hold such a doctrine and view that whatever this individual person experiences—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—all of it is due to the creation of a sovereign being?’ When asked thus by me, they acknowledge, ‘Yes.’ I then say to them: ‘If that is so, venerable sirs, then you will be killers of living beings due to the creation of a sovereign being; you will be takers of what is not given due to the creation of a sovereign being; you will be unchaste due to the creation of a sovereign being; you will be liars due to the creation of a sovereign being; you will be slanderers due to the creation of a sovereign being; you will use harsh speech due to the creation of a sovereign being; you will be idle chatterers due to the creation of a sovereign being; you will be covetous due to the creation of a sovereign being; you will have minds of ill will due to the creation of a sovereign being; and you will hold wrong view due to the creation of a sovereign being.’”

‘‘อิสฺสรนิมฺมานํ โข ปน, ภิกฺขเว, สารโต ปจฺจาคจฺฉตํ น โหติ ฉนฺโท วา วายาโม วา อิทํ วา กรณียํ อิทํ วา อกรณียนฺติ. อิติ กรณียากรณีเย โข ปน สจฺจโต เถตโต อนุปลพฺภิยมาเน มุฏฺฐสฺสตีนํ อนารกฺขานํ วิหรตํ น โหติ ปจฺจตฺตํ สหธมฺมิโก สมณวาโท. อยํ โข เม, ภิกฺขเว, เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ เอวํวาทีสุ เอวํทิฏฺฐีสุ ทุติโย สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ.

“Bhikkhus, for those who fall back on the creation of a sovereign being as the essential truth, there is no desire or effort to do what should be done and to avoid what should not be done. Thus, when what should be done and what should not be done are not found in truth and certainty, for those who dwell with lapsed mindfulness and unguarded, there is no personal, well-reasoned doctrine of an ascetic. This, bhikkhus, is my second well-reasoned refutation of those ascetics and brahmins who hold such a doctrine and view.”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กึ จายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อเหตุอปฺปจฺจยา’ติ, ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ยํ กึ จายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ อเหตุอปฺปจฺจยา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อามา’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘เตนหายสฺมนฺโต ปาณาติปาติโน ภวิสฺสนฺติ อเหตุอปฺปจฺจยา…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ อเหตุอปฺปจฺจยา’’’.

“Therein, bhikkhus, I approach those ascetics and brahmins who hold such a doctrine and view that ‘Whatever this individual person experiences—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—all of it is without cause and without condition,’ and I say this: ‘Is it true, venerable sirs, that you hold such a doctrine and view that whatever this individual person experiences—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—all of it is without cause and without condition?’ When asked thus by me, they acknowledge, ‘Yes.’ I then say to them: ‘If that is so, venerable sirs, then you will be killers of living beings without cause and without condition... and you will hold wrong view without cause and without condition.’”

‘‘อเหตุอปฺปจฺจยํ [Pg.176] โข ปน, ภิกฺขเว, สารโต ปจฺจาคจฺฉตํ น โหติ ฉนฺโท วา วายาโม วา อิทํ วา กรณียํ อิทํ วา อกรณียนฺติ. อิติ กรณียากรณีเย โข ปน สจฺจโต เถตโต อนุปลพฺภิยมาเน มุฏฺฐสฺสตีนํ อนารกฺขานํ วิหรตํ น โหติ ปจฺจตฺตํ สหธมฺมิโก สมณวาโท. อยํ โข เม, ภิกฺขเว, เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ เอวํวาทีสุ เอวํทิฏฺฐีสุ ตติโย สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ.

Indeed, monks, for those who grasp causelessness and conditionlessness as the essence, there is no desire or effort, nor the thought, ‘This should be done,’ or ‘This should not be done.’ Thus, when what should be done and what should not be done are not truly and firmly found, for those who dwell with lapsed mindfulness and unguarded, there is no justifiable ascetic doctrine of their own. This, monks, is my third justifiable refutation of those ascetics and brahmins who speak thus and hold such views.

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ติตฺถายตนานิ ยานิ ปณฺฑิเตหิ สมนุยุญฺชิยมานานิ สมนุคาหิยมานานิ สมนุภาสิยมานานิ ปรมฺปิ คนฺตฺวา อกิริยาย สณฺฐหนฺติ.

Indeed, monks, these are the three grounds for sectarian views which, when questioned, investigated, and admonished by the wise, even when traced back through successive traditions, are established in a doctrine of inaction.

‘‘อยํ โข ปน, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. กตโม จ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ? อิมา ฉ ธาตุโยติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิมานิ ฉ ผสฺสายตนานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิเม อฏฺฐารส มโนปวิจาราติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ.

Indeed, monks, this Dhamma has been taught by me—irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. And what, monks, is this Dhamma taught by me that is irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins? ‘These are the six elements,’ monks, is the Dhamma taught by me that is irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. ‘These are the six bases for contact,’ monks, is the Dhamma taught by me that is irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. ‘These are the eighteen explorations of the mind,’ monks, is the Dhamma taught by me that is irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. ‘These are the Four Noble Truths,’ monks, is the Dhamma taught by me that is irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins.

‘‘อิมา ฉ ธาตุโยติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉยิมา, ภิกฺขเว, ธาตุโย – ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ. อิมา ฉ ธาตุโยติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘These are the six elements,’ monks: thus the Dhamma was taught by me as irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. Indeed, this was said. And in reference to what was it said? Monks, there are these six elements: the earth element, the water element, the fire element, the air element, the space element, and the consciousness element. ‘These are the six elements,’ monks: thus the Dhamma was taught by me as irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. So, what was said was said in reference to this.

‘‘อิมานิ [Pg.177] ฉ ผสฺสายตนานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนานิ – จกฺขุ ผสฺสายตนํ, โสตํ ผสฺสายตนํ, ฆานํ ผสฺสายตนํ, ชิวฺหา ผสฺสายตนํ, กาโย ผสฺสายตนํ, มโน ผสฺสายตนํ. อิมานิ ฉ ผสฺสายตนานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘These are the six bases for contact,’ monks: thus the Dhamma was taught by me as irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. Indeed, this was said. And in reference to what was it said? Monks, there are these six bases for contact: the eye-base for contact, the ear-base for contact, the nose-base for contact, the tongue-base for contact, the body-base for contact, and the mind-base for contact. ‘These are the six bases for contact,’ monks: thus the Dhamma was taught by me as irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. So, what was said was said in reference to this.

‘‘อิเม อฏฺฐารส มโนปวิจาราติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา โสมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ โทมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ, โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย โสมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ โทมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ. อิเม อฏฺฐารส มโนปวิจาราติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘These are the eighteen explorations of the mind,’ monks: thus the Dhamma was taught by me as irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. Indeed, this was said. And in reference to what was it said? Having seen a form with the eye, one explores a form that is a basis for joy, explores a form that is a basis for displeasure, and explores a form that is a basis for equanimity. Having heard a sound with the ear… having smelled an odor with the nose… having tasted a flavor with the tongue… having touched a tangible with the body… having cognized a mental object with the mind, one explores a mental object that is a basis for joy, explores a mental object that is a basis for displeasure, and explores a mental object that is a basis for equanimity. ‘These are the eighteen explorations of the mind,’ monks: thus the Dhamma was taught by me as irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. So, what was said was said in reference to this.

‘‘อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานีติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉนฺนํ, ภิกฺขเว, ธาตูนํ อุปาทาย คพฺภสฺสาวกฺกนฺติ โหติ; โอกฺกนฺติยา สติ นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา. เวทิยมานสฺส โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, อิทํ ทุกฺขนฺติ ปญฺญเปมิ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ปญฺญเปมิ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ปญฺญเปมิ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ปญฺญเปมิ.

‘These are the Four Noble Truths,’ monks: thus the Dhamma was taught by me as irrefutable, undefilable, unblameworthy, and unreviled by wise ascetics and brahmins. Indeed, this was said. And in reference to what was it said? Monks, dependent on the six elements, there is descent into the womb. When there is descent, there is name-and-form. Conditioned by name-and-form, there is the sixfold sense base. Conditioned by the sixfold sense base, there is contact. Conditioned by contact, there is feeling. For one who is feeling, monks, I declare: ‘This is suffering.’ I declare: ‘This is the origin of suffering.’ I declare: ‘This is the cessation of suffering.’ I declare: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ? ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, ( ) มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, (อปฺปิเยหิ [Pg.178] สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข,) ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ. สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ.

And what, monks, is the Noble Truth of Suffering? Birth is suffering, aging is suffering, sickness is suffering, death is suffering; sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair are also suffering; not getting what one wants is also suffering. In brief, the five aggregates of clinging are suffering. This, monks, is called the Noble Truth of Suffering.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ? อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ.

And what, monks, is the Noble Truth of the Origin of Suffering? With ignorance as condition, formations come to be. With formations as condition, consciousness comes to be. With consciousness as condition, name-and-form comes to be. With name-and-form as condition, the six sense bases come to be. With the six sense bases as condition, contact comes to be. With contact as condition, feeling comes to be. With feeling as condition, craving comes to be. With craving as condition, clinging comes to be. With clinging as condition, existence comes to be. With existence as condition, birth comes to be. With birth as condition, aging and death, sorrow, lamentation, pain, grief, and despair come to be. Thus is the origin of this whole mass of suffering. This, monks, is called the Noble Truth of the Origin of Suffering.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ? อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ.

And what, monks, is the Noble Truth of the Cessation of Suffering? With the remainderless fading away and cessation of that very ignorance, there is the cessation of formations. With the cessation of formations, there is the cessation of consciousness. With the cessation of consciousness, there is the cessation of name-and-form. With the cessation of name-and-form, there is the cessation of the six sense bases. With the cessation of the six sense bases, there is the cessation of contact. With the cessation of contact, there is the cessation of feeling. With the cessation of feeling, there is the cessation of craving. With the cessation of craving, there is the cessation of clinging. With the cessation of clinging, there is the cessation of existence. With the cessation of existence, there is the cessation of birth. With the cessation of birth, aging and death, sorrow, lamentation, pain, grief, and despair cease. Thus is the cessation of this whole mass of suffering. This, monks, is called the Noble Truth of the Cessation of Suffering.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ. ‘อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานี’ติ, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม เทสิโต อนิคฺคหิโต อสํกิลิฏฺโฐ อนุปวชฺโช อปฺปฏิกุฏฺโฐ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหีติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

And what, monks, is the Noble Truth of the Path leading to the Cessation of Suffering? It is this very Noble Eightfold Path, that is: right view, right resolve, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration. This, monks, is called the Noble Truth of the Path leading to the Cessation of Suffering. Monks, the Dhamma taught by me—‘These are the four Noble Truths’—is unassailable, stainless, blameless, and uncensured by wise ascetics and brahmins. Thus, that which was spoken was spoken in reference to this.

๖๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. กตมานิ ตีณิ? โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ [Pg.179] มหาอคฺคิฑาโห วุฏฺฐาติ. มหาอคฺคิฑาเห โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต เตน คามาปิ ฑยฺหนฺติ นิคมาปิ ฑยฺหนฺติ นคราปิ ฑยฺหนฺติ. คาเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ ฑยฺหมาเนสุ ตตฺถ มาตาปิ ปุตฺตํ นปฺปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ นปฺปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

63. “Monks, an uninstructed worldling speaks of these three as dangers where mother and son are separated. What three? There is, monks, a time when a great conflagration breaks out. When, monks, a great conflagration has broken out, villages, towns, and cities are burned by it. When villages, towns, and cities are being burned, a mother does not find her son, nor does a son find his mother. This, monks, is the first danger where mother and son are separated, as the uninstructed worldling says.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ มหาเมโฆ วุฏฺฐาติ. มหาเมเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต มหาอุทกวาหโก สญฺชายติ. มหาอุทกวาหเก โข ปน, ภิกฺขเว, สญฺชายนฺเต เตน คามาปิ วุยฺหนฺติ นิคมาปิ วุยฺหนฺติ นคราปิ วุยฺหนฺติ. คาเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ วุยฺหมาเนสุ ตตฺถ มาตาปิ ปุตฺตํ นปฺปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ นปฺปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

“Furthermore, monks, there is a time when a great cloudburst occurs. When, monks, a great cloudburst has occurred, a great flood arises. When, monks, a great flood is arising, villages, towns, and cities are swept away by it. When villages, towns, and cities are being swept away, a mother does not find her son, nor does a son find his mother. This, monks, is the second danger where mother and son are separated, as the uninstructed worldling says.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารุฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. ภเย โข ปน, ภิกฺขเว, สติ อฏวิสงฺโกเป จกฺกสมารุฬฺเหสุ ชานปเทสุ ปริยายนฺเตสุ ตตฺถ มาตาปิ ปุตฺตํ นปฺปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ นปฺปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

“Furthermore, monks, there is a time of danger from bandits in the wilderness, and the country-folk flee in their carts. When, monks, there is danger from bandits in the wilderness and the country-folk are fleeing in their carts, a mother does not find her son, nor does a son find his mother. This, monks, is the third danger where mother and son are separated, as the uninstructed worldling says. These, monks, are the three dangers where mother and son are separated, as the uninstructed worldling says.

‘‘ตานิ โข ปนิมานิ, ภิกฺขเว, ตีณิ สมาตาปุตฺติกานิเยว ภยานิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. กตมานิ ตีณิ? โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ มหาอคฺคิฑาโห วุฏฺฐาติ. มหาอคฺคิฑาเห โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต เตน คามาปิ ฑยฺหนฺติ นิคมาปิ ฑยฺหนฺติ นคราปิ ฑยฺหนฺติ. คาเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ ฑยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ ฑยฺหมาเนสุ โหติ โส สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ มาตาปิ ปุตฺตํ ปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ ปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ สมาตาปุตฺติกํเยว ภยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

“But, monks, these three dangers are in fact ones where mother and son can be together, yet an uninstructed worldling speaks of them as dangers where mother and son are separated. What three? There is, monks, a time when a great conflagration breaks out. When, monks, a great conflagration has broken out, villages, towns, and cities are burned by it. When villages, towns, and cities are being burned, there is a time, on some rare occasion, when a mother finds her son, and a son finds his mother. This, monks, is the first danger that is in fact one where mother and son can be together, yet an uninstructed worldling speaks of it as a danger where mother and son are separated.

‘‘ปุน [Pg.180] จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ มหาเมโฆ วุฏฺฐาติ. มหาเมเฆ โข ปน, ภิกฺขเว, วุฏฺฐิเต มหาอุทกวาหโก สญฺชายติ. มหาอุทกวาหเก โข ปน, ภิกฺขเว, สญฺชาเต เตน คามาปิ วุยฺหนฺติ นิคมาปิ วุยฺหนฺติ นคราปิ วุยฺหนฺติ. คาเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นิคเมสุปิ วุยฺหมาเนสุ นคเรสุปิ วุยฺหมาเนสุ โหติ โส สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ มาตาปิ ปุตฺตํ ปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ ปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ สมาตาปุตฺติกํเยว ภยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ.

“Furthermore, monks, there is a time when a great cloudburst occurs. When, monks, a great cloudburst has occurred, a great flood arises. When, monks, a great flood has arisen, villages, towns, and cities are swept away by it. When villages, towns, and cities are being swept away, there is a time, on some rare occasion, when a mother finds her son, and a son finds his mother. This, monks, is the second danger that is in fact one where mother and son can be together, yet an uninstructed worldling speaks of it as a danger where mother and son are separated.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ภยํ โหติ อฏวิสงฺโกโป, จกฺกสมารุฬฺหา ชานปทา ปริยายนฺติ. ภเย โข ปน, ภิกฺขเว, สติ อฏวิสงฺโกเป จกฺกสมารุฬฺเหสุ ชานปเทสุ ปริยายนฺเตสุ โหติ โส สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ มาตาปิ ปุตฺตํ ปฏิลภติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ ปฏิลภติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ สมาตาปุตฺติกํเยว ภยํ อมาตาปุตฺติกํ ภยนฺติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. ‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สมาตาปุตฺติกานิเยว ภยานิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานีติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ’’.

Furthermore, monks, there comes a time when there is danger, an upheaval from forest bandits, and the people of the countryside flee in their vehicles. When there is such danger, monks, an upheaval from forest bandits, and the people of the countryside are fleeing in their vehicles, there comes a time when, on some rare occasion, a mother might get to see a son, and a son might get to see a mother. This, monks, is the third danger, which is truly one where mother and son can be together; yet the uninstructed worldling speaks of it as a danger where mother and son cannot be together. These, monks, are the three dangers which are truly ones where mother and son can be together; yet the uninstructed worldling speaks of them as dangers where mother and son cannot be together.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อมาตาปุตฺติกานิ ภยานิ. กตมานิ ตีณิ? ชราภยํ, พฺยาธิภยํ, มรณภยนฺติ. น, ภิกฺขเว, มาตา ปุตฺตํ ชีรมานํ เอวํ ลภติ – ‘อหํ ชีรามิ, มา เม ปุตฺโต ชีรี’ติ; ปุตฺโต วา ปน มาตรํ ชีรมานํ น เอวํ ลภติ – ‘อหํ ชีรามิ, มา เม มาตา ชีรี’’’ติ.

Monks, these are the three dangers where mother and son cannot be together. What three? The danger of aging, the danger of sickness, and the danger of death. Monks, a mother, regarding her aging son, cannot obtain her wish thus: ‘Let me age; may my son not age.’ Nor can a son, regarding his aging mother, obtain his wish thus: ‘Let me age; may my mother not age.’

‘‘น, ภิกฺขเว, มาตา ปุตฺตํ พฺยาธิยมานํ เอวํ ลภติ – ‘อหํ พฺยาธิยามิ, มา เม ปุตฺโต พฺยาธิยี’ติ; ปุตฺโต วา ปน มาตรํ พฺยาธิยมานํ น เอวํ ลภติ – ‘อหํ พฺยาธิยามิ, มา เม มาตา พฺยาธิยี’’’ติ.

Monks, a mother, regarding her sick son, cannot obtain her wish thus: ‘Let me be sick; may my son not fall sick.’ Nor can a son, regarding his sick mother, obtain his wish thus: ‘Let me be sick; may my mother not fall sick.’

‘‘น, ภิกฺขเว, มาตา ปุตฺตํ มียมานํ เอวํ ลภติ – ‘อหํ มียามิ, มา เม ปุตฺโต มียี’ติ; ปุตฺโต วา ปน มาตรํ มียมานํ น เอวํ ลภติ – ‘อหํ มียามิ, มา เม มาตา มียี’ติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อมาตาปุตฺติกานิ ภยานี’’ติ.

Monks, a mother, regarding her dying son, cannot obtain her wish thus: ‘Let me die; may my son not die.’ Nor can a son, regarding his dying mother, obtain his wish thus: ‘Let me die; may my mother not die.’ These, monks, are indeed the three dangers where mother and son cannot be together.

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา อิเมสญฺจ ติณฺณํ สมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ อิเมสญฺจ ติณฺณํ อมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย สํวตฺตติ. กตโม จ, ภิกฺขเว, มคฺโค กตมา จ ปฏิปทา [Pg.181] อิเมสญฺจ ติณฺณํ สมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ อิเมสญฺจ ติณฺณํ อมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, ภิกฺขเว, มคฺโค อยํ ปฏิปทา อิเมสญฺจ ติณฺณํ สมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ อิเมสญฺจ ติณฺณํ อมาตาปุตฺติกานํ ภยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย สํวตฺตตี’’ติ. ทุติยํ.

Monks, there is a path, there is a practice that leads to the abandoning and transcending of both these three dangers where mother and son can be together and these three dangers where mother and son cannot be together. And what, monks, is that path, what is that practice that leads to the abandoning and transcending of both these three dangers where mother and son can be together and these three dangers where mother and son cannot be together? It is this very Noble Eightfold Path, namely: Right View, Right Intention, Right Speech, Right Action, Right Livelihood, Right Effort, Right Mindfulness, and Right Concentration. This, monks, is the path, this is the practice that leads to the abandoning and transcending of both these three dangers where mother and son can be together and these three dangers where mother and son cannot be together.

๓. เวนาคปุรสุตฺตํ

3. The Discourse at Venāgapura

๖๔. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เวนาคปุรํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข เวนาคปุริกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต เวนาคปุรํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ.

64. On one occasion the Blessed One was wandering on tour in the Kosalan country with a great Saṅgha of monks and arrived at Venāgapura, a brahmin village of the Kosalans. The brahmin householders of Venāgapura heard: “Indeed, sirs, the ascetic Gotama, a son of the Sakyans who went forth from the Sakyan clan, has arrived at Venāgapura. A good report of the fame of that venerable Gotama has spread thus: ‘For this reason, too, the Blessed One is an Arahant, a Perfectly Enlightened One, perfect in knowledge and conduct, the Well-Gone, the Knower of worlds, the supreme trainer of persons to be tamed, the Teacher of gods and humans, the Enlightened One, the Blessed One.’ Having realized it for himself through direct knowledge, he makes known this world with its devas, its Māras, and its Brahmās, this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans. He teaches the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; he proclaims the holy life, which is completely perfect and utterly pure. Indeed, it is good to see such Arahants.”

อถ โข เวนาคปุริกา พฺราหฺมณคหปติกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เวนาคปุริโก วจฺฉโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Then the brahmin householders of Venāgapura approached the Blessed One. Having approached, some paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Some exchanged greetings with the Blessed One, and after concluding a courteous and memorable talk, sat down to one side. Some raised their joined palms in salutation toward the Blessed One and sat down to one side. Some announced their name and clan and sat down to one side. Some, remaining silent, sat down to one side. Seated to one side, the brahmin Vacchagotta of Venāgapura said this to the Blessed One:

‘‘อจฺฉริยํ[Pg.182], โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาวญฺจิทํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, สารทํ พทรปณฺฑุํ ปริสุทฺธํ โหติ ปริโยทาตํ; เอวเมวํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, ตาลปกฺกํ สมฺปติ พนฺธนา ปมุตฺตํ ปริสุทฺธํ โหติ ปริโยทาตํ; เอวเมวํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, เนกฺขํ ชมฺโพนทํ ทกฺขกมฺมารปุตฺตสุปริกมฺมกตํ อุกฺกามุเข สุกุสลสมฺปหฏฺฐํ ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺตํ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมวํ โภโต โคตมสฺส วิปฺปสนฺนานิ อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. ยานิ ตานิ, โภ โคตม, อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เสยฺยถิทํ – อาสนฺทิ ปลฺลงฺโก โคนโก จิตฺตโก ปฏิกา ปฏลิกา ตูลิกา วิกติกา อุทฺทโลมี เอกนฺตโลมี กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณี กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ, เอวรูปานํ นูน ภวํ โคตโม อุจฺจาสยนมหาสยนานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“It is wonderful, venerable Gotama! It is marvelous, venerable Gotama! How serene are the venerable Gotama’s faculties, how pure and radiant is his complexion. Just as, venerable Gotama, a ripe autumn jujube is pure and radiant, even so are the venerable Gotama’s faculties serene, and his complexion pure and radiant. Just as, venerable Gotama, a ripe palm fruit just released from its stalk is pure and radiant, even so are the venerable Gotama’s faculties serene, and his complexion pure and radiant. Just as, venerable Gotama, a Jambu-river gold ornament, well-wrought by a skilled goldsmith’s son, well-burnished at the mouth of a furnace, and placed on a pale woolen cloth, shines, glows, and gleams, even so are the venerable Gotama’s faculties serene, and his complexion pure and radiant. Surely, the venerable Gotama is one who obtains at will, without difficulty, and without trouble such high and luxurious beds as these: a long-legged chair; a divan with animal figures; a large, long-fleeced woolen rug; a variegated woolen spread; a white woolen spread; a woolen spread with flowers woven in relief; a cotton-filled mattress; a woolen spread variegated with figures of lions and tigers; a woolen spread with fleece on both sides; a woolen spread with fleece on one side; a spread embroidered with gems; a silk spread; a large woolen rug sufficient for sixteen dancers; an elephant-saddle cover; a horse-saddle cover; a chariot cover; a spread made of black antelope skins sewn together; a choice spread made of kadali-deer skin; and a bed with a red canopy above and red cushions at both ends.”

‘‘ยานิ โข ปน ตานิ, พฺราหฺมณ, อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เสยฺยถิทํ – อาสนฺทิ ปลฺลงฺโก โคนโก จิตฺตโก ปฏิกา ปฏลิกา ตูลิกา วิกติกา อุทฺทโลมี เอกนฺตโลมี กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ กุตฺตกํ หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรํ รถตฺถรํ อชินปฺปเวณี กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณํ สอุตฺตรจฺฉทํ อุภโตโลหิตกูปธานํ. ทุลฺลภานิ ตานิ ปพฺพชิตานํ ลทฺธา จ ปน น กปฺปนฺติ.

“Brahmin, as for those high and luxurious beds—namely, a long-legged chair; a divan with animal figures; a large, long-fleeced woolen rug; a variegated woolen spread; a white woolen spread; a woolen spread with flowers woven in relief; a cotton-filled mattress; a woolen spread variegated with figures of lions and tigers; a woolen spread with fleece on both sides; a woolen spread with fleece on one side; a spread embroidered with gems; a silk spread; a large woolen rug sufficient for sixteen dancers; an elephant-saddle cover; a horse-saddle cover; a chariot cover; a spread made of black antelope skins sewn together; a choice spread made of kadali-deer skin; and a bed with a red canopy above and red cushions at both ends—they are difficult for one who has gone forth to obtain, and even if obtained, they are not allowable.”

‘‘ตีณิ โข, อิมานิ, พฺราหฺมณ, อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เยสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. กตมานิ ตีณิ? ทิพฺพํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, พฺรหฺมํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, อริยํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ. อิมานิ โข, พฺราหฺมณ, ตีณิ อุจฺจาสยนมหาสยนานิ, เยสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“Brahmin, there are these three high and luxurious beds that I now obtain at will, without difficulty, and without trouble. What three? The divine high and luxurious bed, the brahmā high and luxurious bed, and the noble high and luxurious bed. These, Brahmin, are the three high and luxurious beds that I now obtain at will, without difficulty, and without trouble.”

‘‘กตมํ [Pg.183] ปน ตํ, โภ โคตม, ทิพฺพํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺส ภวํ โคตโม เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ? ‘‘อิธาหํ, พฺราหฺมณ, ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรามิ, โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสามิ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วนนฺตญฺเญว ปวิสามิ. โส ยเทว ตตฺถ โหนฺติ ติณานิ วา ปณฺณานิ วา ตานิ เอกชฺฌํ สงฺฆริตฺวา นิสีทามิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรามิ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทมิ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต จงฺกมามิ, ทิพฺโพ เม เอโส ตสฺมึ สมเย จงฺกโม โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต ติฏฺฐามิ, ทิพฺพํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย ฐานํ โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต นิสีทามิ, ทิพฺพํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อาสนํ โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต เสยฺยํ กปฺเปมิ, ทิพฺพํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อุจฺจาสยนมหาสยนํ โหติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, ทิพฺพํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“But what, venerable Gotama, is that divine high and luxurious bed which the venerable Gotama now obtains at will, without difficulty, and without trouble?” “Here, brahmin, whatever village or town I am dwelling in dependence on, in the morning, having dressed, I take my bowl and outer robe and enter that very village or town for alms. After the meal, having returned from the alms-round, I enter the forest. There, whatever grasses or leaves there are, having gathered them together, I sit down, folding my legs crosswise, setting my body erect, and establishing mindfulness before me. Secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, I enter and dwell in the first jhāna, which is accompanied by applied and sustained thought, with rapture and happiness born of seclusion. With the stilling of applied and sustained thought, I enter and dwell in the second jhāna, which has internal confidence and unification of mind, is without applied and sustained thought, and has rapture and happiness born of concentration. With the fading of rapture, I dwell in equanimity, mindful and clearly comprehending, and experience happiness with the body; I enter and dwell in the third jhāna, of which the noble ones declare: ‘Equanimous and mindful, one dwells happily.’ With the abandoning of pleasure and pain, and with the previous disappearance of joy and sorrow, I enter and dwell in the fourth jhāna, which is neither-painful-nor-pleasant and has purity of mindfulness due to equanimity. If I, brahmin, being in such a state, walk, at that time this walking of mine is a divine walking. If I, brahmin, being in such a state, stand, at that time this standing of mine is a divine standing. If I, brahmin, being in such a state, sit, at that time this sitting of mine is a divine sitting. If I, brahmin, being in such a state, lie down, at that time this high and luxurious bed of mine is divine. This, brahmin, is the divine high and luxurious bed which I now obtain at will, without difficulty, and without trouble.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! โก จญฺโญ เอวรูปสฺส ทิพฺพสฺส อุจฺจาสยนมหาสยนสฺส นิกามลาภี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อญฺญตฺร โภตา โคตเมน!

“It is wonderful, venerable Gotama! It is marvelous, venerable Gotama! Who else, apart from the venerable Gotama, could obtain at will, without difficulty, and without trouble, such a divine high and luxurious bed!”

‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, พฺรหฺมํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺส ภวํ โคตโม เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ? ‘‘อิธาหํ, พฺราหฺมณ, ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรามิ, โส ปุพฺพณฺหสมยํ [Pg.184] นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสามิ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วนนฺตญฺเญว ปวิสามิ. โส ยเทว ตตฺถ โหนฺติ ติณานิ วา ปณฺณานิ วา ตานิ เอกชฺฌํ สงฺฆริตฺวา นิสีทามิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรามิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรามิ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรามิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรามิ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต จงฺกมามิ, พฺรหฺมา เม เอโส ตสฺมึ สมเย จงฺกโม โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต ติฏฺฐามิ…เป… นิสีทามิ…เป… เสยฺยํ กปฺเปมิ, พฺรหฺมํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อุจฺจาสยนมหาสยนํ โหติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, พฺรหฺมํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“Then, Venerable Gotama, what is that sublime high and great couch which the Venerable Gotama now obtains at will, without difficulty, and without trouble?” “Here, brahmin, whatever village or market town I am dwelling in dependence upon, in the morning, having adjusted my lower robe, I take my bowl and robe and enter that very village or market town for alms. After the meal, having returned from the alms-round, I enter the forest. There, whatever grasses or leaves there are, having gathered them together in one place, I sit down, folding my legs crosswise, setting my body erect, and establishing mindfulness before me. I dwell pervading one direction with a mind accompanied by loving-kindness; likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, and across; everywhere, identifying with all, I dwell pervading the entire world with a mind accompanied by loving-kindness—expansive, exalted, immeasurable, without enmity, and without affliction. With a mind accompanied by compassion… with a mind accompanied by appreciative joy… with a mind accompanied by equanimity, I dwell pervading one direction; likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, and across; everywhere, identifying with all, I dwell pervading the entire world with a mind accompanied by equanimity—expansive, exalted, immeasurable, without enmity, and without affliction. If I, brahmin, being in such a state, walk, at that time this walking of mine is a sublime walking. If I, brahmin, being in such a state, stand… sit… lie down, at that time this becomes for me a sublime high and great couch. This, brahmin, is that sublime high and great couch which I now obtain at will, without difficulty, and without trouble.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! โก จญฺโญ เอวรูปสฺส พฺรหฺมสฺส อุจฺจาสยนมหาสยนสฺส นิกามลาภี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อญฺญตฺร โภตา โคตเมน!

“Marvelous, Venerable Gotama, astonishing, Venerable Gotama! Who else, apart from the Venerable Gotama, could obtain at will, without difficulty, and without trouble, such a sublime high and great couch!”

‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, อริยํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺส ภวํ โคตโม เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ? ‘‘อิธาหํ, พฺราหฺมณ, ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรามิ, โส ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตเมว คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสามิ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วนนฺตญฺเญว ปวิสามิ. โส ยเทว ตตฺถ โหนฺติ ติณานิ วา ปณฺณานิ วา ตานิ เอกชฺฌํ สงฺฆริตฺวา นิสีทามิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส เอวํ ชานามิ – ‘ราโค เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม; โทโส เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล [Pg.185] ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม; โมโห เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต จงฺกมามิ, อริโย เม เอโส ตสฺมึ สมเย จงฺกโม โหติ. โส เจ อหํ, พฺราหฺมณ, เอวํภูโต ติฏฺฐามิ…เป… นิสีทามิ…เป… เสยฺยํ กปฺเปมิ, อริยํ เม เอตํ ตสฺมึ สมเย อุจฺจาสยนมหาสยนํ โหติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, อริยํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ, ยสฺสาหํ เอตรหิ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ.

“Then, Venerable Gotama, what is that noble high and great couch which the Venerable Gotama now obtains at will, without difficulty, and without trouble?” “Here, brahmin, whatever village or market town I am dwelling in dependence upon, in the morning, having adjusted my lower robe, I take my bowl and robe and enter that very village or market town for alms. After the meal, having returned from the alms-round, I enter the forest. There, whatever grasses or leaves there are, having gathered them together in one place, I sit down, folding my legs crosswise, setting my body erect, and establishing mindfulness before me. I know thus: ‘Lust in me is abandoned, cut off at the root, made like a palm stump, brought to non-existence, and is of a nature not to arise in the future; hatred in me is abandoned, cut off at the root, made like a palm stump, brought to non-existence, and is of a nature not to arise in the future; delusion in me is abandoned, cut off at the root, made like a palm stump, brought to non-existence, and is of a nature not to arise in the future.’ If I, brahmin, being in such a state, walk, at that time this walking of mine is noble. If I, brahmin, being in such a state, stand… sit… lie down, at that time this becomes for me a noble high and great couch. This, brahmin, is that noble high and great couch which I now obtain at will, without difficulty, and without trouble.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! โก จญฺโญ เอวรูปสฺส อริยสฺส อุจฺจาสยนมหาสยนสฺส นิกามลามี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อญฺญตฺร โภตา โคตเมน!

“Marvelous, Venerable Gotama, astonishing, Venerable Gotama! Who else, apart from the Venerable Gotama, could obtain at will, without difficulty, and without trouble, such a noble high and great couch!”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โข โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ. ตติยํ.

“Excellent, Venerable Gotama, excellent, Venerable Gotama! It is as if, Venerable Gotama, one might set upright what was overturned, or reveal what was hidden, or show the way to one who was lost, or hold up an oil lamp in the darkness so that those with eyes might see forms. In the very same way, the Dhamma has been made clear in many ways by the Venerable Gotama. I go for refuge to the Venerable Gotama, to the Dhamma, and to the Saṅgha of bhikkhus. May the Venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” The Third Sutta.

๔. สรภสุตฺตํ

4. The Sarabha Sutta

๖๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน สรโภ นาม ปริพฺพาชโก อจิรปกฺกนฺโต โหติ อิมสฺมา ธมฺมวินยา. โส ราชคเห ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’’ติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. อสฺโสสุํ โข เต ภิกฺขู สรภสฺส ปริพฺพาชกสฺส ราชคเห ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสมานสฺส [Pg.186] – ‘‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’’ติ.

65. Thus have I heard. At one time, the Blessed One was dwelling in Rājagaha on the Vulture Peak mountain. Now at that time, a wanderer named Sarabha had not long departed from this Dhamma and Discipline. In an assembly in Rājagaha, he spoke these words: “The Dhamma of the Sakyaputtiya ascetics has been understood by me. And it is only after having understood the Dhamma of the Sakyaputtiya ascetics that I have departed from that Dhamma and Discipline.” Then, in the morning, a number of bhikkhus dressed, took their bowls and robes, and entered Rājagaha for alms. Those bhikkhus heard the wanderer Sarabha speaking these words in an assembly in Rājagaha: “The Dhamma of the Sakyaputtiya ascetics has been understood by me. And it is only after having understood the Dhamma of the Sakyaputtiya ascetics that I have departed from that Dhamma and Discipline.”

อถ โข เต ภิกฺขู ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สรโภ นาม, ภนฺเต, ปริพฺพาชโก อจิรปกฺกนฺโต อิมสฺมา ธมฺมวินยา. โส ราชคเห ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’ติ. สาธุ ภนฺเต, ภควา เยน สิปฺปินิกาตีรํ ปริพฺพาชการาโม เยน สรโภ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

Then those bhikkhus, having gone for alms in Rājagaha, after the meal, having returned from the alms-round, approached the Blessed One. Having approached and paid homage to the Blessed One, they sat down to one side. Seated to one side, those bhikkhus said this to the Blessed One: “Venerable sir, a wanderer named Sarabha has not long departed from this Dhamma and Discipline. In an assembly in Rājagaha, he speaks these words: ‘The Dhamma of the ascetics who are sons of the Sakyan has been understood by me. And it is only after having understood the Dhamma of the ascetics who are sons of the Sakyan that I have departed from that Dhamma and Discipline.’ It would be good, venerable sir, if the Blessed One would approach the wanderers’ park on the bank of the Sippinikā river, where the wanderer Sarabha is, out of compassion.” The Blessed One consented by remaining silent.

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน สิปฺปินิกาตีรํ ปริพฺพาชการาโม เยน สรโภ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, สรภ, เอวํ วเทสิ – ‘อญฺญาโต มยา สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม. อญฺญาย จ ปนาหํ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺมํ เอวาหํ ตสฺมา ธมฺมวินยา อปกฺกนฺโต’’’ติ? เอวํ วุตฺเต สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหี อโหสิ.

Then, in the evening, the Blessed One, having arisen from seclusion, approached the wanderers’ park on the bank of the Sippinikā river, where the wanderer Sarabha was. Having approached, he sat down on the prepared seat. Seated, the Blessed One said this to the wanderer Sarabha: “Is it true, Sarabha, as it is said, that you speak thus: ‘The Dhamma of the ascetics who are sons of the Sakyan has been understood by me. And it is only after having understood the Dhamma of the ascetics who are sons of the Sakyan that I have departed from that Dhamma and Discipline’?” When this was said, the wanderer Sarabha remained silent.

ทุติยมฺปิ โข, ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘วเทหิ, สรภ, กินฺติ เต อญฺญาโต สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม? สเจ เต อปริปูรํ ภวิสฺสติ, อหํ ปริปูเรสฺสามิ. สเจ ปน เต ปริปูรํ ภวิสฺสติ, อหํ อนุโมทิสฺสามี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหี อโหสิ.

For a second time, the Blessed One said this to the wanderer Sarabha: “Speak, Sarabha, how was the Dhamma of the ascetics who are sons of the Sakyan understood by you? If your understanding is incomplete, I will complete it. But if your understanding is complete, I will express my approval.” For a second time, the wanderer Sarabha remained silent.

ตติยมฺปิ โข ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – (‘‘โย โข สรภ ปญฺญายติ สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม) ‘‘วเทหิ, สรภ, กินฺติ เต อญฺญาโต สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม? สเจ เต อปริปูรํ [Pg.187] ภวิสฺสติ, อหํ ปริปูเรสฺสามิ. สเจ ปน เต ปริปูรํ ภวิสฺสติ, อหํ อนุโมทิสฺสามี’’ติ. ตติยมฺปิ โข สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหี อโหสิ.

For a third time, the Blessed One said this to the wanderer Sarabha: “Speak, Sarabha, how is the Dhamma of the ascetics, the sons of the Sakyan, known to you? If your understanding is incomplete, I will complete it. If, however, your understanding is complete, I will express my approval.” For a third time, the wanderer Sarabha was silent.

อถ โข เต ปริพฺพาชกา สรภํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยเทว โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, สมณํ โคตมํ ยาเจยฺยาสิ ตเทว เต สมโณ โคตโม ปวาเรติ. วเทหาวุโส สรภ, กินฺติ เต อญฺญาโต สมณานํ สกฺยปุตฺติกานํ ธมฺโม? สเจ เต อปริปูรํ ภวิสฺสติ, สมโณ โคตโม ปริปูเรสฺสติ. สเจ ปน เต ปริปูรํ ภวิสฺสติ, สมโณ โคตโม อนุโมทิสฺสตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต สรโภ ปริพฺพาชโก ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิ.

Then those wanderers said this to the wanderer Sarabha: “Friend Sarabha, that very thing you would request of the ascetic Gotama, the ascetic Gotama now invites you to. Speak, friend Sarabha, how is the Dhamma of the ascetics, the sons of the Sakyan, known to you? If your understanding is incomplete, the ascetic Gotama will complete it. If, however, your understanding is complete, the ascetic Gotama will express his approval.” When this was said, the wanderer Sarabha sat silent, disconcerted, with drooping shoulders, downcast, brooding, and at a loss for words.

อถ โข ภควา สรภํ ปริพฺพาชกํ ตุณฺหีภูตํ มงฺกุภูตํ ปตฺตกฺขนฺธํ อโธมุขํ ปชฺฌายนฺตํ อปฺปฏิภานํ วิทิตฺวา เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจ –

Then the Blessed One, knowing the wanderer Sarabha to be silent, disconcerted, with drooping shoulders, downcast, brooding, and at a loss for words, said this to those wanderers:

‘‘โย โข มํ, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธา’ติ, ตมหํ ตตฺถ สาธุกํ สมนุยุญฺเชยฺยํ สมนุคาเหยฺยํ สมนุภาเสยฺยํ. โส วต มยา สาธุกํ สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ติณฺณํ ฐานานํ นาญฺญตรํ ฐานํ นิคจฺเฉยฺย, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสฺสติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกริสฺสติ, ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิสฺสติ, เสยฺยถาปิ สรโภ ปริพฺพาชโก.

“Wanderers, should any wanderer say this to me, who professes to be a Perfectly Enlightened One: ‘These dhammas are not fully awakened to by you,’ I would question him thoroughly, cross-examine him thoroughly, and admonish him thoroughly on that point. And when he is being thoroughly questioned, cross-examined, and admonished by me, it is impossible, there is no opportunity, that he would not arrive at one of three states: he will try to cover one matter with another; or he will lead the discussion off-topic; or he will manifest anger, ill will, and displeasure. Or he will sit silent, disconcerted, with drooping shoulders, downcast, brooding, and at a loss for words, just like the wanderer Sarabha.

‘‘โย โข มํ, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘ขีณาสวสฺส เต ปฏิชานโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณา’ติ, ตมหํ ตตฺถ สาธุกํ สมนุยุญฺเชยฺยํ สมนุคาเหยฺยํ สมนุภาเสยฺยํ. โส วต มยา สาธุกํ สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ติณฺณํ ฐานานํ นาญฺญตรํ ฐานํ นิคจฺเฉยฺย, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสฺสติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ [Pg.188] ปาตุกริสฺสติ, ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิสฺสติ, เสยฺยถาปิ สรโภ ปริพฺพาชโก.

“Wanderers, should any wanderer say this to me, who professes to be one whose taints are destroyed: ‘These taints are not completely destroyed in you,’ I would question him thoroughly, cross-examine him thoroughly, and admonish him thoroughly on that point. And when he is being thoroughly questioned, cross-examined, and admonished by me, it is impossible, there is no opportunity, that he would not arrive at one of three states: he will try to cover one matter with another; or he will lead the discussion off-topic; or he will manifest anger, ill will, and displeasure. Or he will sit silent, disconcerted, with drooping shoulders, downcast, brooding, and at a loss for words, just like the wanderer Sarabha.

‘‘โย โข มํ, ปริพฺพาชกา, เอวํ วเทยฺย – ‘ยสฺส โข ปน เต อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต, โส น นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ, ตมหํ ตตฺถ สาธุกํ สมนุยุญฺเชยฺยํ สมนุคาเหยฺยํ สมนุภาเสยฺยํ. โส วต มยา สาธุกํ สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ติณฺณํ ฐานานํ นาญฺญตรํ ฐานํ นิคจฺเฉยฺย, อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสฺสติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกริสฺสติ, ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิสฺสติ, เสยฺยถาปิ สรโภ ปริพฺพาชโก’’ติ. อถ โข ภควา สิปฺปินิกาตีเร ปริพฺพาชการาเม ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา เวหาสํ ปกฺกามิ.

“Wanderers, should any wanderer say this to me: ‘The Dhamma taught by you for a purpose does not lead one who practices it to the complete destruction of suffering,’ I would question him thoroughly, cross-examine him thoroughly, and admonish him thoroughly on that point. And when he is being thoroughly questioned, cross-examined, and admonished by me, it is impossible, there is no opportunity, that he would not arrive at one of three states: he will try to cover one matter with another, or he will divert the discussion off-topic, or he will manifest anger, ill will, and displeasure. Or he will sit silent, disconcerted, with drooping shoulders, downcast, brooding, and at a loss for words, just like the wanderer Sarabha.” Then the Blessed One, having roared his lion’s roar three times in the wanderers’ park on the bank of the Sippinikā, departed through the air.

อถ โข เต ปริพฺพาชกา อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต สรภํ ปริพฺพาชกํ สมนฺตโต วาจายสนฺนิโตทเกน สญฺชมฺภริมกํสุ – ‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส สรภ, พฺรหารญฺเญ ชรสิงฺคาโล ‘สีหนาทํ นทิสฺสามี’ติ สิงฺคาลกํเยว นทติ, เภรณฺฑกํเยว นทติ ; เอวเมวํ โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, อญฺญตฺเรว สมเณน โคตเมน ‘สีหนาทํ นทิสฺสามี’ติ สิงฺคาลกํเยว นทสิ เภรณฺฑกํเยว นทสิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส สรภ, อมฺพุกสญฺจรี ‘ปุริสกรวิตํ รวิสฺสามี’ติ อมฺพุกสญฺจริรวิตํเยว รวติ; เอวเมวํ โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, อญฺญตฺเรว สมเณน โคตเมน ‘ปุริสกรวิตํ รวิสฺสามี’ติ, อมฺพุกสญฺจริรวิตํเยว รวสิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส สรภ, อุสโภ สุญฺญาย โคสาลาย คมฺภีรํ นทิตพฺพํ มญฺญติ; เอวเมวํ โข ตฺวํ, อาวุโส สรภ, อญฺญตฺเรว สมเณน โคตเมน คมฺภีรํ นทิตพฺพํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข เต ปริพฺพาชกา สรภํ ปริพฺพาชกํ [Pg.189] สมนฺตโต วาจายสนฺนิโตทเกน สญฺชมฺภริมกํสูติ. จตุตฺถํ.

Then, not long after the Blessed One had departed, those wanderers assailed the wanderer Sarabha from all sides with piercing words, making a mockery of him: “Friend Sarabha, it is just as if an old jackal in a great forest, thinking, ‘I will roar a lion’s roar,’ only howls like a jackal, only cries like a bheraṇḍaka bird. In the very same way, friend Sarabha, in the absence of the ascetic Gotama, you, thinking, ‘I will roar a lion’s roar,’ only howled like a jackal, only cried like a bheraṇḍaka bird. Friend Sarabha, it is just as if a small hen, thinking, ‘I will crow like a rooster,’ only clucks like a small hen. In the very same way, friend Sarabha, in the absence of the ascetic Gotama, you, thinking, ‘I will crow like a rooster,’ only clucked like a small hen. Friend Sarabha, it is just as if a bull in a cowshed empty of a lead bull thinks he ought to bellow deeply. In the very same way, friend Sarabha, in the absence of the ascetic Gotama, you thought you ought to bellow deeply.” Thus, those wanderers assailed the wanderer Sarabha from all sides with piercing words, making a mockery of him.

๕. เกสมุตฺติสุตฺตํ

5. The Discourse at Kesamutta

๖๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน เกสมุตฺตํ นาม กาลามานํ นิคโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข เกสมุตฺติยา กาลามา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต เกสมุตฺตํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ.

66. Thus have I heard. On one occasion the Blessed One, while wandering on tour in the Kosalan country with a large Saṅgha of monks, arrived at Kesamutta, a market town of the Kālāmas. The Kālāmas of Kesamutta heard: “Sirs, it is said that the ascetic Gotama, the son of the Sakyans who went forth from the Sakyan clan, has arrived at Kesamutta. Now, a good report concerning that venerable Gotama has spread thus: ‘That Blessed One is an Arahant...’ and so forth. ‘Indeed, it is good to see such Arahants.’”

อถ โข เกสมุตฺติยา กาลามา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต เกสมุตฺติยา กาลามา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Then the Kālāmas of Kesamutta approached the Blessed One. Having approached, some paid homage to the Blessed One and sat down to one side; some exchanged greetings with the Blessed One, and after an exchange of friendly, courteous talk, sat down to one side; some raised their joined hands in salutation towards the Blessed One and sat down to one side; some declared their name and clan and sat down to one side; some sat down to one side in silence. Having sat down to one side, the Kālāmas of Kesamutta said this to the Blessed One:

‘‘สนฺติ, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา เกสมุตฺตํ อาคจฺฉนฺติ. เต สกํเยว วาทํ ทีเปนฺติ โชเตนฺติ, ปรปฺปวาทํ ปน ขุํเสนฺติ วมฺเภนฺติ ปริภวนฺติ โอมกฺขึ กโรนฺติ. อปเรปิ, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา เกสมุตฺตํ อาคจฺฉนฺติ. เตปิ สกํเยว วาทํ ทีเปนฺติ โชเตนฺติ, ปรปฺปวาทํ ปน ขุํเสนฺติ วมฺเภนฺติ ปริภวนฺติ โอมกฺขึ กโรนฺติ. เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ โหเตว กงฺขา โหติ วิจิกิจฺฉา – ‘โก สุ นาม อิเมสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ อาห, โก มุสา’’’ติ? ‘‘อลญฺหิ โว, กาลามา, กงฺขิตุํ อลํ วิจิกิจฺฉิตุํ. กงฺขนีเยว ปน โว ฐาเน วิจิกิจฺฉา อุปฺปนฺนา’’.

“Venerable sir, there are some ascetics and brahmins who come to Kesamutta. They expound and illuminate their own doctrine, but as for the doctrine of others, they censure, condemn, treat with contempt, and reject it. Then, venerable sir, other ascetics and brahmins come to Kesamutta. They too expound and illuminate their own doctrine, but as for the doctrine of others, they censure, condemn, treat with contempt, and reject it. For us, venerable sir, there is indeed doubt and uncertainty: ‘Who among these venerable ascetics and brahmins speaks the truth, and who speaks falsehood?’” “It is proper for you to doubt, Kālāmas, it is proper for you to be uncertain. Indeed, in a matter that is doubtful, uncertainty has arisen in you.”

‘‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน[Pg.190], มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, กาลามา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตี’’’ติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, ปชเหยฺยาถ.

“Come, Kālāmas. Do not go by oral tradition, by lineage, by hearsay, by the authority of the scriptures, by logical reasoning, by inference, by reflecting on reasons, by the acceptance of a view after pondering it, by the seeming competence of a speaker, or because you think, ‘The ascetic is our teacher.’ When you yourselves know, Kālāmas: ‘These things are unwholesome; these things are blameworthy; these things are censured by the wise; these things, when undertaken and carried out, lead to harm and suffering,’ then you should abandon them.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, โลโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

“What do you think, Kālāmas? When greed arises within a person, does it arise for their welfare or for their harm?”

‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’.

“For their harm, venerable sir.”

‘‘ลุทฺโธ ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โลเภน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“Kālāmas, this greedy person, overcome by greed, with a mind consumed by it, kills living beings, takes what is not given, commits sexual misconduct, speaks falsely, and encourages others to do likewise. Is that for their harm and suffering for a long time?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“So it is, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, โทโส ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

“What do you think, Kālāmas? When aversion arises within a person, does it arise for their welfare or for their harm?”

‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’.

“For their harm, venerable sir.”

‘‘ทุฏฺโฐ ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โทเสน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“Kālāmas, this person, being corrupted, overcome by aversion, with a mind consumed by it, kills living beings, takes what is not given, goes to another's wife, speaks falsely, and encourages others to do likewise. Would that be for their harm and suffering for a long time?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Yes, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, โมโห ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

“What do you think, Kālāmas? When delusion arises within a person, does it arise for their welfare or for their harm?”

‘‘อหิตาย, ภนฺเต’’.

“For their harm, venerable sir.”

‘‘มูฬฺโห ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“Kālāmas, this deluded person, overcome by delusion, with a mind consumed by it, kills living beings, takes what is not given, goes to another's wife, speaks falsely, and encourages others to do likewise. Would that be for their harm and suffering for a long time?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Yes, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

“What do you think, Kālāmas? Are these things wholesome or unwholesome?”

‘‘อกุสลา, ภนฺเต’’.

“Unwholesome, venerable sir.”

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

“Blameworthy or blameless?”

‘‘สาวชฺชา, ภนฺเต’’.

“Blameworthy, venerable sir.”

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

“Censured by the wise or praised by the wise?”

‘‘วิญฺญุครหิตา, ภนฺเต’’.

“Censured by the wise, venerable sir.”

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ[Pg.191]?

“When undertaken and carried out, do they lead to harm and suffering, or not? How is it for you in this matter?”

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“Venerable sir, when undertaken and carried out, they lead to harm and suffering. This is how it is for us in this matter.”

‘‘อิติ โข, กาลามา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา! มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห กาลามา อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, ปชเหยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“So it is, Kālāmas, that we said: ‘Come, Kālāmas. Do not go by repeated hearing, by lineage, by hearsay, by the authority of the scriptures, by reasoning, by inference, by reflecting on reasons, by the acceptance of a view after pondering it, by the seeming competence of a speaker, or because you think, “The ascetic is our teacher.” When you yourselves know, Kālāmas: “These things are unwholesome; these things are blameworthy; these things are censured by the wise; these things, when undertaken and carried out, lead to harm and suffering,” then you should abandon them.’ That which was spoken was spoken in reference to this.”

‘‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, กาลามา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถ.

“Come, Kālāmas. Do not go by repeated hearing, by lineage, by hearsay, by the authority of the scriptures, by reasoning, by inference, by reflecting on reasons, by the acceptance of a view after pondering it, by the seeming competence of a speaker, or because you think, ‘The ascetic is our teacher.’ But when you know for yourselves, Kālāmas: ‘These things are wholesome; these things are blameless; these things are praised by the wise; these things, when undertaken and carried out, lead to welfare and happiness’—then, Kālāmas, you should undertake and abide in them.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อโลโภ ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ หิตาย วา อหิตาย วา’’ติ?

“What do you think, Kālāmas? When non-greed arises in a person internally, does it arise for their welfare or for their harm?”

‘‘หิตาย, ภนฺเต’’.

“For their welfare, venerable sir.”

‘‘อลุทฺโธ ปนายํ, กาลามา, ปุริสปุคฺคโล โลเภน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, น ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“Indeed, Kālāmas, this person, being non-greedy, not overcome by greed, with a mind not seized by it, does not kill living beings, does not take what is not given, does not go to another's wife, does not speak falsely, and does not cause another to do likewise, which is for their welfare and happiness for a long time.”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Yes, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อโทโส ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ…เป… อโมโห ปุริสสฺส อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ…เป… หิตาย สุขายา’’ติ.

“What do you think, Kālāmas? When non-aversion arises in a person internally… and when non-delusion arises in a person internally… does this lead to their welfare and happiness?”

‘‘เอวํ ภนฺเต’’.

“Even so, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

“What do you think, Kālāmas? Are these things wholesome or unwholesome?”

‘‘กุสลา, ภนฺเต’’.

“Wholesome, venerable sir.”

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

“Blameworthy or blameless?”

‘‘อนวชฺชา, ภนฺเต’’.

“Blameless, venerable sir.”

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

“Censured by the wise or praised by the wise?”

‘‘วิญฺญุปฺปสตฺถา, ภนฺเต’’.

“Praised by the wise, venerable sir.”

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา [Pg.192] หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ?

“When undertaken and carried out, do they lead to welfare and happiness, or not? Or how is it in this matter?”

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“Venerable sir, when undertaken and carried out, they lead to welfare and happiness. This is how it is for us in this matter.”

‘‘อิติ โข, กาลามา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, กาลามา! มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, กาลามา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, กาลามา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“Thus indeed, Kālāmas, what we said was this: ‘Come, Kālāmas. Do not go by repeated hearing, by lineage, by hearsay, by the authority of the scriptures, by reasoning, by inference, by reflecting on reasons, by the acceptance of a view after pondering it, by the seeming competence of a speaker, or because you think, “The ascetic is our teacher.” But when you know for yourselves, Kālāmas, that these things are wholesome, these things are blameless, these things are praised by the wise, and that these things, when undertaken and carried out, lead to welfare and happiness, then, Kālāmas, you should undertake and abide in them.’ It was in reference to this that this was said.”

‘‘ส โข โส, กาลามา, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปติสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ.

“That noble disciple, Kālāmas—thus free from covetousness, free from ill will, unconfused, clearly comprehending, and mindful—dwells pervading one direction with a mind imbued with loving-kindness, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth; just so above, below, and across; he dwells pervading the entire world everywhere and in every way with a mind imbued with loving-kindness, vast, expansive, immeasurable, without hostility, and without affliction. With a mind imbued with compassion… with a mind imbued with sympathetic joy… with a mind imbued with equanimity, he dwells pervading one direction, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth; just so above, below, and across; he dwells pervading the entire world everywhere and in every way with a mind imbued with equanimity, vast, expansive, immeasurable, without hostility, and without affliction.”

‘‘ส โข โส, กาลามา, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ. ‘สเจ โข ปน อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ, อยมสฺส ปฐโม อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“That noble disciple, Kālāmas, with a mind thus without enmity, thus without affliction, thus undefiled, thus purified, gains four assurances in this very life. ‘If, indeed, there is another world, and there is the fruit and result of good and bad deeds, then with the breakup of the body, after death, I will be reborn in a good destination, in a heavenly world.’ This is the first assurance he attains.

‘‘‘สเจ [Pg.193] โข ปน นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อเวรํ อพฺยาปชฺฌํ อนีฆํ สุขึ อตฺตานํ ปริหรามี’ติ, อยมสฺส ทุติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘If, however, there is no other world, and there is no fruit or result of good and bad deeds, then in this very life I maintain myself free from enmity, free from affliction, untroubled, and happy.’ This is the second assurance he attains.

‘‘‘สเจ โข ปน กโรโต กรียติ ปาปํ, น โข ปนาหํ กสฺสจิ ปาปํ เจเตมิ. อกโรนฺตํ โข ปน มํ ปาปกมฺมํ กุโต ทุกฺขํ ผุสิสฺสตี’ติ, อยมสฺส ตติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘If, indeed, evil is done by one who does it, I, for my part, intend no evil toward anyone. Since I do no evil deed, whence will suffering touch me?’ This is the third assurance he attains.

‘‘‘สเจ โข ปน กโรโต น กรียติ ปาปํ, อถาหํ อุภเยเนว วิสุทฺธํ อตฺตานํ สมนุปสฺสามี’ติ, อยมสฺส จตุตฺโถ อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘If, however, no evil is done by one who does it, then I regard myself as purified in both respects.’ This is the fourth assurance he attains.

‘‘ส โข โส, กาลามา, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺตี’’ติ.

“That noble disciple, Kālāmas, with a mind thus without enmity, thus without affliction, thus undefiled, thus purified, gains these four assurances in this very life.”

‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต! ส โข โส, ภนฺเต, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ. ‘สเจ โข ปน อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ, อยมสฺส ปฐโม อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“So it is, Blessed One, so it is, Sugata! That noble disciple, venerable sir, with a mind thus without enmity, thus without affliction, thus undefiled, thus purified, gains four assurances in this very life. ‘If, indeed, there is another world, and there is the fruit and result of good and bad deeds, then with the breakup of the body, after death, I will be reborn in a good destination, in a heavenly world.’ This is the first assurance he attains.

‘‘‘สเจ โข ปน นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อถาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อเวรํ อพฺยาปชฺฌํ อนีฆํ สุขึ อตฺตานํ ปริหรามี’ติ, อยมสฺส ทุติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘If, however, there is no other world, and there is no fruit or result of good and bad deeds, then in this very life I maintain myself free from enmity, free from affliction, untroubled, and happy.’ This is the second assurance he attains.

‘‘สเจ โข ปน กโรโต กรียติ ปาปํ, น โข ปนาหํ – กสฺสจิ ปาปํ เจเตมิ, อกโรนฺตํ โข ปน มํ ปาปกมฺมํ กุโต ทุกฺขํ ผุสิสฺสตี’ติ, อยมสฺส ตติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘If, indeed, evil is done by one who acts, I, for my part, intend no evil toward anyone. Since I do no evil deed, whence will suffering touch me?’ This is the third assurance he attains.

‘‘‘สเจ [Pg.194] โข ปน กโรโต น กรียติ ปาปํ, อถาหํ อุภเยเนว วิสุทฺธํ อตฺตานํ สมนุปสฺสามี’ติ, อยมสฺส จตุตฺโถ อสฺสาโส อธิคโต โหติ.

“‘If, however, no evil is done by one who acts, then I regard myself as purified in both respects.’ This is the fourth assurance he attains.

‘‘ส โข โส, ภนฺเต, อริยสาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต. ตสฺส ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ.

“So it is, venerable sir. That noble disciple, with a mind thus without enmity, thus without affliction, thus undefiled, thus purified, gains these four assurances in this very life.

‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… เอเต มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ. ปญฺจมํ.

“Excellent, venerable sir… We, venerable sir, go to the Blessed One for refuge, to the Dhamma, and to the Bhikkhu Saṅgha. May the Blessed One, venerable sir, remember us as lay followers who have gone for refuge from this day forward, for as long as life lasts.” Fifth.

๖. สาฬฺหสุตฺตํ

6. The Discourse to Sāḷha

๖๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา นนฺทโก สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. อถ โข สาฬฺโห จ มิคารนตฺตา สาโณ จ เสขุนิยนตฺตา เยนายสฺมา นนฺทโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นนฺทกํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข สาฬฺหํ มิคารนตฺตารํ อายสฺมา นนฺทโก เอตทโวจ –

67. Thus have I heard. At one time the Venerable Nandaka was dwelling at Sāvatthī in the Eastern Park, in the mansion of Migāra's mother. Then Sāḷha, Migāra's grandson, and Sāṇa, Sekhuniya's grandson, approached the Venerable Nandaka; having approached, they paid homage to the Venerable Nandaka and sat down to one side. As he was sitting to one side, the Venerable Nandaka said this to Sāḷha, Migāra's grandson:

‘‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ ‘อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห สาฬฺหา ปชเหยฺยาถ.

“Come, Sāḷhas, do not go by oral tradition, by lineage of teaching, by hearsay, by scriptural authority, by logical reasoning, by inferential reasoning, by reflection on reasons, by acceptance of a view after pondering it, by seeming competence, or because ‘The ascetic is our teacher.’ But when you yourselves know, Sāḷhas, ‘These things are unwholesome; these things are blameworthy; these things are censured by the wise; these things, when undertaken and adopted, lead to harm and suffering,’ then, Sāḷhas, you should abandon them.

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ โลโภ’’ติ?

“What do you think, Sāḷhas, is there greed?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“So it is, venerable sir.”

‘‘อภิชฺฌาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. ลุทฺโธ โข อยํ, สาฬฺหา, อภิชฺฌาลุ ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“I call this matter ‘covetousness,’ Sāḷhas. This greedy and covetous person, Sāḷhas, kills living beings, takes what is not given, goes to another's wife, speaks falsely, and also incites another to do likewise, which is for one's long-term harm and suffering.”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“So it is, venerable sir.”

‘‘ตํ [Pg.195] กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ โทโส’’ติ?

“What do you think, Sāḷhas, is there hatred?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“So it is, venerable sir.”

‘‘พฺยาปาโทติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. ทุฏฺโฐ โข อยํ, สาฬฺหา, พฺยาปนฺนจิตฺโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“I call this matter ‘ill will,’ Sāḷhas. This hateful person with a mind of ill will, Sāḷhas, kills living beings, takes what is not given, goes to another's wife, speaks falsely, and also incites another to do likewise, which is for one's long-term harm and suffering.”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“So it is, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ โมโห’’ติ?

“What do you think, Sāḷhas, is there delusion?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“So it is, venerable sir.”

‘‘อวิชฺชาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. มูฬฺโห โข อยํ, สาฬฺหา, อวิชฺชาคโต ปาณมฺปิ หนติ, อทินฺนมฺปิ อาทิยติ, ปรทารมฺปิ คจฺฉติ, มุสาปิ ภณติ, ปรมฺปิ ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

“I call this matter ‘ignorance,’ Sāḷhas. This deluded person overcome by ignorance, Sāḷhas, kills living beings, takes what is not given, goes to another's wife, speaks falsely, and also incites another to do likewise, which is for one's long-term harm and suffering.”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“So it is, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

“What do you think, Sāḷhas, are these things wholesome or unwholesome?”

‘‘อกุสลา, ภนฺเต’’.

“Unwholesome, venerable sir.”

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

“Are they blameworthy or blameless?”

‘‘สาวชฺชา, ภนฺเต’’.

“Blameworthy, venerable sir.”

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

“Are they censured by the wise or praised by the wise?”

‘‘วิญฺญุครหิตา, ภนฺเต’’.

“Censured by the wise, venerable sir.”

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ?

“When undertaken and adopted, do they lead to harm and suffering, or not? What is your view on this?”

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“When undertaken and adopted, venerable sir, they lead to harm and suffering. That is our view on this.”

‘‘อิติ โข, สาฬฺหา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – อิเม ธมฺมา อกุสลา, อิเม ธมฺมา สาวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุครหิตา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, ปชเหยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“Thus, Sāḷhas, that which we said—‘Come, Sāḷhas, do not go by oral tradition, by lineage of teaching, by hearsay, by scriptural authority, by logical reasoning, by inferential reasoning, by reflection on reasons, by acceptance of a view after pondering it, by seeming competence, or because “The ascetic is our teacher.” But when you yourselves know, Sāḷhas, “These things are unwholesome; these things are blameworthy; these things are censured by the wise; these things, when undertaken and adopted, lead to harm and suffering,” then, Sāḷhas, you should abandon them’—it was in reference to this that it was said.

‘‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – ‘อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา [Pg.196] สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตี’ติ, อถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถ.

“Come, Sāḷhas, do not go by oral tradition, by lineage of teaching, by hearsay, by scriptural authority, by logical reasoning, by inferential reasoning, by reflection on reasons, by acceptance of a view after pondering it, by seeming competence, or because ‘The ascetic is our teacher.’ But when you yourselves know, Sāḷhas, ‘These things are wholesome; these things are blameless; these things are praised by the wise; these things, when undertaken and adopted, lead to welfare and happiness,’ then, Sāḷhas, you should undertake them and abide in them.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ อโลโภ’’ติ?

“What do you think, Sāḷhas, is there non-greed?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Yes, venerable sir.”

‘‘อนภิชฺฌาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. อลุทฺโธ โข อยํ, สาฬฺหา, อนภิชฺฌาลุ เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ น ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“Indeed, Sāḷhas, I declare this meaning as ‘non-covetousness.’ A person who is not greedy, Sāḷhas, who is not covetous, does not kill living beings, does not take what is not given, does not go to another's wife, does not speak falsely, and does not encourage another to do likewise, which is for their long-term welfare and happiness.”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Yes, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ อโทโส’’ติ?

“What do you think, Sāḷhas, is there non-hatred?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Yes, venerable sir.”

‘‘อพฺยาปาโทติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. อทุฏฺโฐ โข อยํ, สาฬฺหา, อพฺยาปนฺนจิตฺโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ น ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“Indeed, Sāḷhas, I declare this meaning as ‘non-ill will.’ A person who is not hateful, Sāḷhas, with a mind free of ill will, does not kill living beings, does not take what is not given, does not go to another's wife, does not speak falsely, and does not encourage another to do likewise, which is for their long-term welfare and happiness.”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Yes, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อตฺถิ อโมโห’’ติ?

“What do you think, Sāḷhas, is there non-delusion?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Yes, venerable sir.”

‘‘วิชฺชาติ โข อหํ, สาฬฺหา, เอตมตฺถํ วทามิ. อมูฬฺโห โข อยํ, สาฬฺหา, วิชฺชาคโต เนว ปาณํ หนติ, น อทินฺนํ อาทิยติ, น ปรทารํ คจฺฉติ, น มุสา ภณติ, ปรมฺปิ น ตถตฺตาย สมาทเปติ, ยํ ส โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“Indeed, Sāḷhas, I declare this meaning as ‘true knowledge.’ A person who is not deluded, Sāḷhas, who has attained true knowledge, does not kill living beings, does not take what is not given, does not go to another's wife, does not speak falsely, and does not encourage another to do likewise, which is for their long-term welfare and happiness.”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Yes, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สาฬฺหา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วา’’ติ?

“What do you think, Sāḷhas, are these qualities wholesome or unwholesome?”

‘‘กุสลา, ภนฺเต’’.

“Wholesome, venerable sir.”

‘‘สาวชฺชา วา อนวชฺชา วา’’ติ?

“Blameworthy or blameless?”

‘‘อนวชฺชา, ภนฺเต’’.

“Blameless, venerable sir.”

‘‘วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วา’’ติ?

“Censured by the wise or praised by the wise?”

‘‘วิญฺญุปฺปสตฺถา, ภนฺเต’’.

“Praised by the wise, venerable sir.”

‘‘สมตฺตา สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ, โน วา? กถํ วา เอตฺถ โหตี’’ติ?

“When undertaken and adopted, do they lead to welfare and happiness, or not? What is your view on this?”

‘‘สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ. เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ.

“When undertaken and adopted, venerable sir, they lead to welfare and happiness. That is our view on this.”

‘‘อิติ โข, สาฬฺหา, ยํ ตํ อโวจุมฺหา – ‘เอถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, มา อนุสฺสเวน, มา ปรมฺปราย, มา อิติกิราย, มา ปิฏกสมฺปทาเนน, มา ตกฺกเหตุ, มา นยเหตุ, มา อาการปริวิตกฺเกน, มา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา, มา ภพฺพรูปตาย, มา สมโณ โน ครูติ. ยทา ตุมฺเห, สาฬฺหา, อตฺตนาว ชาเนยฺยาถ – อิเม ธมฺมา กุสลา, อิเม ธมฺมา อนวชฺชา, อิเม ธมฺมา วิญฺญุปฺปสตฺถา, อิเม ธมฺมา สมตฺตา สมาทินฺนา [Pg.197] ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺตีติ, อถ ตุมฺเห, สาฬฺหา, อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาถา’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“So, Sāḷhas, regarding what we said: ‘Come, Sāḷhas, do not go by oral tradition, by lineage of teaching, by hearsay, by scriptural authority, by logical reasoning, by inferential reasoning, by reflection on reasons, by acceptance of a view after pondering it, by seeming competence, or because “The ascetic is our teacher.” When you, Sāḷhas, know for yourselves: “These qualities are wholesome; these qualities are blameless; these qualities are praised by the wise; these qualities, when undertaken and adopted, lead to long-term welfare and happiness,” then, Sāḷhas, you should undertake them and abide in them.’ It was with reference to this that this was said.”

‘‘ส โข โส, สาฬฺหา, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปติสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา…เป… กรุณา…เป… มุทิตา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อตฺถิ อิทํ, อตฺถิ หีนํ, อตฺถิ ปณีตํ, อตฺถิ อิมสฺส สญฺญาคตสฺส อุตฺตริ นิสฺสรณ’นฺติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ.

“That noble disciple, Sāḷhas, with covetousness thus gone, with ill will gone, unconfused, clearly comprehending, and mindful, dwells pervading one quarter with a mind imbued with loving-kindness… with compassion… with appreciative joy… with equanimity, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. So above, below, around, and everywhere, and to all as to himself, he dwells pervading the entire world with a mind imbued with equanimity, vast, exalted, measureless, without hostility and without ill will. He understands thus: ‘There is this, there is the inferior, there is the sublime, and there is a further escape from this field of perception.’ As he knows and sees thus, his mind is liberated from the taint of sensual desire, from the taint of existence, and from the taint of ignorance. With liberation, there comes the knowledge: ‘It is liberated.’ He understands: ‘Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being.’”

‘‘โส เอวํ ปชานาติ – ‘อหุ ปุพฺเพ โลโภ, ตทหุ อกุสลํ, โส เอตรหิ นตฺถิ, อิจฺเจตํ กุสลํ; อหุ ปุพฺเพ โทโส…เป… อหุ ปุพฺเพ โมโห, ตทหุ อกุสลํ, โส เอตรหิ นตฺถิ, อิจฺเจตํ กุสล’นฺติ. โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีติภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“He understands thus: ‘Formerly there was greed; that was unwholesome. Now it is no more; this is wholesome. Formerly there was hatred… formerly there was delusion; that was unwholesome. Now it is no more; this is wholesome.’ In this very life, he is without craving, extinguished, cooled, experiencing bliss, dwelling with a self that has become supreme.” Sixth.

๗. กถาวตฺถุสุตฺตํ

7. The Discourse on Topics of Conversation

๖๘. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กถาวตฺถูนิ. กตมานิ ตีณิ? อตีตํ วา, ภิกฺขเว, อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ อโหสิ อตีตมทฺธาน’นฺติ. อนาคตํ วา, ภิกฺขเว, อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ ภวิสฺสติ อนาคตมทฺธาน’นฺติ. เอตรหิ วา, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ โหติ เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺนมทฺธาน’’’นฺติ.

68. “Bhikkhus, there are these three topics of conversation. What three? Bhikkhus, one may converse on a topic concerning the past, saying: ‘Thus it was in the past.’ Or, bhikkhus, one may converse on a topic concerning the future, saying: ‘Thus it will be in the future.’ Or, bhikkhus, one may converse on a topic concerning the present, saying: ‘Thus it is at present.’”

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เอกํสพฺยากรณียํ [Pg.198] ปญฺหํ น เอกํเสน พฺยากโรติ, วิภชฺชพฺยากรณียํ ปญฺหํ น วิภชฺช พฺยากโรติ, ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณียํ ปญฺหํ น ปฏิปุจฺฉา พฺยากโรติ, ฐปนียํ ปญฺหํ น ฐเปติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เอกํสพฺยากรณียํ ปญฺหํ เอกํเสน พฺยากโรติ, วิภชฺชพฺยากรณียํ ปญฺหํ วิภชฺช พฺยากโรติ, ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณียํ ปญฺหํ ปฏิปุจฺฉา พฺยากโรติ, ฐปนียํ ปญฺหํ ฐเปติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

“Bhikkhus, by engagement in conversation, a person is to be known as either suitable or unsuitable for discussion. If, bhikkhus, when asked a question, this person does not answer categorically a question that should be answered categorically, does not answer analytically a question that should be answered analytically, does not answer with a counter-question a question that should be answered with a counter-question, and does not set aside a question that should be set aside—then, bhikkhus, this person is unsuitable for discussion. But if, bhikkhus, when asked a question, this person answers categorically a question that should be answered categorically, answers analytically a question that should be answered analytically, answers with a counter-question a question that should be answered with a counter-question, and sets aside a question that should be set aside—then, bhikkhus, this person is suitable for discussion.

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ฐานาฐาเน น สณฺฐาติ ปริกปฺเป น สณฺฐาติ อญฺญาตวาเท น สณฺฐาติ ปฏิปทาย น สณฺฐาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ฐานาฐาเน สณฺฐาติ ปริกปฺเป สณฺฐาติ อญฺญาตวาเท สณฺฐาติ ปฏิปทาย สณฺฐาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

“Bhikkhus, by engagement in conversation, a person is to be known as either suitable or unsuitable for discussion. If, bhikkhus, when asked a question, this person does not stand firm on what is a proper and improper point, does not stand firm on a supposition, does not stand firm on an accepted position, and does not stand firm on the proper procedure—then, bhikkhus, this person is unsuitable for discussion. But if, bhikkhus, when asked a question, this person stands firm on what is a proper and improper point, stands firm on a supposition, stands firm on an accepted position, and stands firm on the proper procedure—then, bhikkhus, this person is suitable for discussion.

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน น อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ น พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

“Bhikkhus, by engagement in conversation, a person is to be known as either suitable or unsuitable for discussion. If, bhikkhus, when asked a question, this person conceals one matter with another, leads the conversation away to an external topic, and makes manifest anger, ill will, and displeasure, then, bhikkhus, this person is unsuitable for discussion. But if, bhikkhus, when asked a question, this person does not conceal one matter with another, does not lead the conversation away to an external topic, and does not make manifest anger, ill will, and displeasure, then, bhikkhus, this person is suitable for discussion.

‘‘กถาสมฺปโยเคน, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา กจฺโฉ ยทิ วา อกจฺโฉติ. สจายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน อภิหรติ อภิมทฺทติ อนุปชคฺฆติ ขลิตํ คณฺหาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อกจฺโฉ โหติ. สเจ ปนายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน นาภิหรติ นาภิมทฺทติ น อนุปชคฺฆติ น ขลิตํ คณฺหาติ, เอวํ สนฺตายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กจฺโฉ โหติ.

“Bhikkhus, by engagement in conversation, a person is to be known as either suitable or unsuitable for discussion. If, bhikkhus, when asked a question, this person overwhelms, crushes, laughs scornfully, and seizes upon a slip, then, bhikkhus, this person is unsuitable for discussion. But if, bhikkhus, when asked a question, this person does not overwhelm, does not crush, does not laugh scornfully, and does not seize upon a slip, then, bhikkhus, this person is suitable for discussion.

‘‘กถาสมฺปโยเคน[Pg.199], ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ ยทิ วา สอุปนิโส ยทิ วา อนุปนิโสติ. อโนหิตโสโต, ภิกฺขเว, อนุปนิโส โหติ, โอหิตโสโต สอุปนิโส โหติ. โส สอุปนิโส สมาโน อภิชานาติ เอกํ ธมฺมํ, ปริชานาติ เอกํ ธมฺมํ, ปชหติ เอกํ ธมฺมํ, สจฺฉิกโรติ เอกํ ธมฺมํ. โส อภิชานนฺโต เอกํ ธมฺมํ, ปริชานนฺโต เอกํ ธมฺมํ, ปชหนฺโต เอกํ ธมฺมํ, สจฺฉิกโรนฺโต เอกํ ธมฺมํ สมฺมาวิมุตฺตึ ผุสติ. เอตทตฺถา, ภิกฺขเว, กถา; เอตทตฺถา มนฺตนา; เอตทตฺถา อุปนิสา; เอตทตฺถํ โสตาวธานํ, ยทิทํ อนุปาทา จิตฺตสฺส วิโมกฺโขติ.

“Bhikkhus, by engagement in conversation, a person is to be known as either receptive or unreceptive. One with an inattentive ear, bhikkhus, is unreceptive; one with an attentive ear is receptive. Being receptive, one directly knows one thing, fully understands one thing, abandons one thing, and realizes one thing. By directly knowing one thing, fully understanding one thing, abandoning one thing, and realizing one thing, one touches right liberation. This, bhikkhus, is the purpose of conversation; this is the purpose of deliberation; this is the purpose of receptivity; this is the purpose of attentive listening: that is, the liberation of the mind without clinging.”

‘‘เย วิรุทฺธา สลฺลปนฺติ, วินิวิฏฺฐา สมุสฺสิตา;

อนริยคุณมาสชฺช, อญฺโญญฺญวิวเรสิโน.

“Those who converse antagonistically, entrenched and arrogant, engaging in ignoble qualities, seeking each other’s faults;

‘‘ทุพฺภาสิตํ วิกฺขลิตํ, สมฺปโมหํ ปราชยํ;

อญฺโญญฺญสฺสาภินนฺทนฺติ, ตทริโย กถนาจเร.

They delight in each other’s ill-spoken words, slips, bewilderment, and defeat; a noble one would not engage in such conversation.

‘‘สเจ จสฺส กถากาโม, กาลมญฺญาย ปณฺฑิโต;

ธมฺมฏฺฐปฏิสํยุตฺตา, ยา อริยจริตา กถา.

If a wise person wishes to speak, having known the proper time, let it be the talk connected with what is established in the Dhamma, the conversation practiced by the noble ones.

‘‘ตํ กถํ กถเย ธีโร, อวิรุทฺโธ อนุสฺสิโต;

อนุนฺนเตน มนสา, อปฬาโส อสาหโส.

That conversation the wise one should speak, uncontentious and not arrogant; with a mind not elated, without partisanship, and without rashness.

‘‘อนุสูยายมาโน โส, สมฺมทญฺญาย ภาสติ;

สุภาสิตํ อนุโมเทยฺย, ทุพฺภฏฺเฐ นาปสาทเย.

Without envy, one speaks, having understood rightly; one should rejoice in what is well-spoken, and not disparage what is poorly spoken.

‘‘อุปารมฺภํ น สิกฺเขยฺย, ขลิตญฺจ น คาหเย ;

นาภิหเร นาภิมทฺเท, น วาจํ ปยุตํ ภเณ.

One should not train in censure, nor seize upon a slip; one should not overwhelm, nor crush, nor speak contentious speech.

‘‘อญฺญาตตฺถํ ปสาทตฺถํ, สตํ เว โหติ มนฺตนา;

เอวํ โข อริยา มนฺเตนฺติ, เอสา อริยาน มนฺตนา;

เอตทญฺญาย เมธาวี, น สมุสฺเสยฺย มนฺตเย’’ติ. สตฺตมํ;

For the sake of understanding and for confidence, such is truly the deliberation of the good. Thus do the noble ones deliberate; this is the deliberation of the noble ones. Having understood this, the wise one should not be arrogant, but should deliberate in this way.” Seventh.

๘. อญฺญติตฺถิยสุตฺตํ

8. The Discourse concerning Those of Other Teachings

๖๙. ‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ตโยเม, อาวุโส, ธมฺมา. กตเม ตโย? ราโค, โทโส, โมโห [Pg.200] – อิเม โข, อาวุโส, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ธมฺมานํ โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณ’นฺติ? เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ กินฺติ พฺยากเรยฺยาถา’’ติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา ภควํเนตฺติกา ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

69. “Bhikkhus, if wanderers of other sects should ask you thus: ‘Friends, there are these three things. What three? Greed, hatred, and delusion—these, friends, are the three things. Among these three things, what is the distinction, what is the overriding aspect, what is the difference?’—being asked thus, bhikkhus, how would you answer those wanderers of other sects?” “Venerable sir, our teachings are rooted in the Blessed One, guided by the Blessed One, with the Blessed One as our refuge. It would be good, venerable sir, if the meaning of this statement would occur to the Blessed One himself. Having heard it from the Blessed One, the bhikkhus will remember it.” “In that case, bhikkhus, listen and pay close attention. I will speak.” “Yes, venerable sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ตโยเม, อาวุโส, ธมฺมา. กตเม ตโย? ราโค, โทโส, โมโห – อิเม โข, อาวุโส, ตโย ธมฺมา; อิเมสํ, อาวุโส, ติณฺณํ ธมฺมานํ โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณ’นฺติ? เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถ – ‘ราโค โข, อาวุโส, อปฺปสาวชฺโช ทนฺธวิราคี, โทโส มหาสาวชฺโช ขิปฺปวิราคี, โมโห มหาสาวชฺโช ทนฺธวิราคี’’’ ติ.

“Bhikkhus, if wanderers of other sects should ask you thus: ‘Friends, there are these three things. What three? Greed, hatred, and delusion—these, friends, are the three things. Among these three things, what is the distinction, what is the overriding aspect, what is the difference?’ When asked thus, bhikkhus, you should answer those wanderers of other sects thus: ‘Greed, friends, has little fault and is slow to fade; hatred has great fault and is quick to fade; delusion has great fault and is slow to fade.’”

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา ราโค อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา ราโค ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’ติ? ‘สุภนิมิตฺตนฺติสฺส วจนียํ. ตสฺส สุภนิมิตฺตํ อโยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน วา ราโค อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา ราโค ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา ราโค อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา ราโค ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’’ติ.

“‘And what, friend, is the cause, what is the condition, whereby unarisen greed arises, or arisen greed increases and expands?’ ‘The sign of the beautiful,’ it should be said. ‘For one who gives unwise attention to the sign of the beautiful, unarisen greed arises, and arisen greed increases and expands. This, friend, is the cause, this is the condition, whereby unarisen greed arises, or arisen greed increases and expands.’”

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โทโส อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โทโส ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’ติ? ‘ปฏิฆนิมิตฺตํ ติสฺส วจนียํ. ตสฺส ปฏิฆนิมิตฺตํ อโยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน วา โทโส อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โทโส ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โทโส อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โทโส ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’’ติ.

“‘And what, friend, is the cause, what is the condition, whereby unarisen hatred arises, or arisen hatred increases and expands?’ ‘The sign of aversion,’ it should be said. ‘For one who gives unwise attention to the sign of aversion, unarisen hatred arises, and arisen hatred increases and expands. This, friend, is the cause, this is the condition, whereby unarisen hatred arises, or arisen hatred increases and expands.’”

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โมโห อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โมโห ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’ติ? ‘อโยนิโส มนสิกาโร ติสฺส วจนียํ. ตสฺส อโยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน วา โมโห อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โมโห ภิยฺโยภาวาย [Pg.201] เวปุลฺลาย สํวตฺตติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โมโห อุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน วา โมโห ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตตี’’’ติ.

“‘And what, friend, is the cause, what is the condition, whereby unarisen delusion arises, or arisen delusion increases and expands?’ ‘Unwise attention,’ it should be said. ‘For one who gives unwise attention, unarisen delusion arises, and arisen delusion increases and expands. This, friend, is the cause, this is the condition, whereby unarisen delusion arises, or arisen delusion increases and expands.’”

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว ราโค นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ ราโค ปหียตี’ติ? ‘อสุภนิมิตฺตนฺติสฺส วจนียํ. ตสฺส อสุภนิมิตฺตํ โยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน เจว ราโค นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ ราโค ปหียติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว ราโค นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ ราโค ปหียตี’’’ติ.

“‘And what, friend, is the cause, what is the condition, whereby unarisen greed does not arise and arisen greed is abandoned?’ ‘The sign of the foul,’ it should be said. ‘For one who gives wise attention to the sign of the foul, unarisen greed does not arise and arisen greed is abandoned. This, friend, is the cause, this is the condition, whereby unarisen greed does not arise and arisen greed is abandoned.’”

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว โทโส นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โทโส ปหียตี’ติ? ‘เมตฺตา เจโตวิมุตฺตี ติสฺส วจนียํ. ตสฺส เมตฺตํ เจโตวิมุตฺตึ โยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน เจว โทโส นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โทโส ปหียติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว โทโส นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โทโส ปหียตี’’’ติ.

“‘And what, friend, is the cause, what is the condition, whereby unarisen hatred does not arise and arisen hatred is abandoned?’ ‘The liberation of mind by loving-kindness,’ it should be said. ‘For one who gives wise attention to the liberation of mind by loving-kindness, unarisen hatred does not arise and arisen hatred is abandoned. This, friend, is the cause, this is the condition, whereby unarisen hatred does not arise and arisen hatred is abandoned.’”

‘‘‘โก ปนาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน เจว โมโห นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โมโห ปหียตี’ติ? ‘โยนิโสมนสิกาโร ติสฺส วจนียํ. ตสฺส โยนิโส มนสิ กโรโต อนุปฺปนฺโน เจว โมโห นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โมโห ปหียติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน อนุปฺปนฺโน วา โมโห นุปฺปชฺชติ อุปฺปนฺโน จ โมโห ปหียตี’’’ติ. อฏฺฐมํ.

“‘And what, friend, is the cause, what is the condition, whereby unarisen delusion does not arise and arisen delusion is abandoned?’ ‘Wise attention,’ it should be said. ‘For one who gives wise attention, unarisen delusion does not arise and arisen delusion is abandoned. This, friend, is the cause, this is the condition, whereby unarisen delusion does not arise and arisen delusion is abandoned.’” The eighth.

๙. อกุสลมูลสุตฺตํ

9. The Discourse on the Unwholesome Roots

๗๐. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.202], ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ.

70. “Bhikkhus, there are these three unwholesome roots. What three? Greed is an unwholesome root, hatred is an unwholesome root, delusion is an unwholesome root.

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, โลโภ ตทปิ อกุสลมูลํ ; ยทปิ ลุทฺโธ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ อกุสลํ ; ยทปิ ลุทฺโธ โลเภน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ อกุสลํ. อิติสฺสเม โลภชา โลภนิทานา โลภสมุทยา โลภปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

“Bhikkhus, whatever is greed, that is an unwholesome root. Whatever a greedy person fabricates by body, speech, or mind, that too is unwholesome. And that a greedy person—overcome by greed, with mind overwhelmed—unjustly causes suffering for another by means of killing, imprisonment, loss of property, censure, or banishment, thinking, ‘I am powerful, I have need of power’—that too is unwholesome. Thus, for such a person, many evil, unwholesome states born of greed, sourced in greed, originating from greed, and conditioned by greed, come to be.

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, โทโส ตทปิ อกุสลมูลํ; ยทปิ ทุฏฺโฐ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ อกุสลํ; ยทปิ ทุฏฺโฐ โทเสน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ อกุสลํ. อิติสฺสเม โทสชา โทสนิทานา โทสสมุทยา โทสปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

“Monks, whatever is hatred—that is an unwholesome root. Whatever a hateful person fabricates by body, speech, or mind—that too is unwholesome. And that a hateful person, overcome by hatred, with mind overwhelmed, untruthfully causes suffering for another by means of killing, imprisonment, loss of property, censure, or banishment, thinking, ‘I am powerful, I act with power’—that too is unwholesome. Thus, for such a person, many evil, unwholesome states born of hatred, sourced in hatred, originating from hatred, and conditioned by hatred, come to be.

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, โมโห ตทปิ อกุสลมูลํ; ยทปิ มูฬฺโห อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ อกุสลํ; ยทปิ มูฬฺโห โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ อกุสลํ. อิติสฺสเม โมหชา โมหนิทานา โมหสมุทยา โมหปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วุจฺจติ อกาลวาทีติปิ, อภูตวาทีติปิ, อนตฺถวาทีติปิ, อธมฺมวาทีติปิ, อวินยวาทีติปิ.

“Monks, whatever is delusion—that is an unwholesome root. Whatever a deluded person fabricates by body, speech, or mind—that too is unwholesome. And that a deluded person, overcome by delusion, with mind overwhelmed, untruthfully causes suffering for another by means of killing, imprisonment, loss of property, censure, or banishment, thinking, ‘I am powerful, I act with power’—that too is unwholesome. Thus, for such a person, many evil, unwholesome states born of delusion, sourced in delusion, originating from delusion, and conditioned by delusion, come to be. Such a person, monks, is called one who speaks at the wrong time, one who speaks what is not true, one who speaks what is not beneficial, one who speaks contrary to the Dhamma, and one who speaks contrary to the Vinaya.

‘‘กสฺมา [Pg.203] จายํ, ภิกฺขเว, เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ อกาลวาทีติปิ, อภูตวาทีติปิ, อนตฺถวาทีติปิ, อธมฺมวาทีติปิ, อวินยวาทีติปิ? ตถาหายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ. ภูเตน โข ปน วุจฺจมาโน อวชานาติ, โน ปฏิชานาติ; อภูเตน วุจฺจมาโน น อาตปฺปํ กโรติ, ตสฺส นิพฺเพฐนาย อิติเปตํ อตจฺฉํ อิติเปตํ อภูตนฺติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ อกาลวาทีติปิ, อภูตวาทีติปิ, อนตฺถวาทีติปิ, อธมฺมวาทีติปิ, อวินยวาทีติปิ.

“And why, monks, is such a person called one who speaks at the wrong time, one who speaks what is not true, one who speaks what is not beneficial, one who speaks contrary to the Dhamma, and one who speaks contrary to the Vinaya? Because, monks, such a person untruthfully causes suffering for another by means of killing, imprisonment, loss of property, censure, or banishment, thinking, ‘I am powerful, I act with power.’ When spoken to with what is true, he rejects it and does not acknowledge it. When spoken to with what is untrue, he makes no effort to explain it away, to show that ‘This is not real, this is untrue.’ Therefore, such a person is called one who speaks at the wrong time, one who speaks what is not true, one who speaks what is not beneficial, one who speaks contrary to the Dhamma, and one who speaks contrary to the Vinaya.

‘‘เอวรูโป, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล โลภเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ, สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

“Monks, such a person, overcome by evil, unwholesome states born of greed, with mind overwhelmed, dwells in suffering in this very life, with vexation, with distress, and with fever. And with the breakup of the body, after death, a bad destination is to be expected.

‘‘โทสเชหิ…เป… โมหเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ, สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สาโล วา ธโว วา ผนฺทโน วา ตีหิ มาลุวาลตาหิ อุทฺธสฺโต ปริโยนทฺโธ อนยํ อาปชฺชติ, พฺยสนํ อาปชฺชติ, อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวรูโป ปุคฺคโล โลภเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ, สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

“Overcome by evil, unwholesome states born of hatred... and so on... overcome by evil, unwholesome states born of delusion, with mind overwhelmed, one dwells in suffering in this very life, with vexation, with distress, and with fever. And with the breakup of the body, after death, a bad destination is to be expected. Just as, monks, a sal tree, a dhava tree, or a phandana tree, being overrun and entangled by three māluvā creepers, meets with misfortune, meets with disaster, meets with misfortune and disaster; in the same way, monks, such a person—overcome by evil, unwholesome states born of greed, with mind overwhelmed—dwells in suffering in this very life, with vexation, with distress, and with fever. And with the breakup of the body, after death, a bad destination is to be expected.

‘‘โทสเชหิ…เป… โมหเชหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ. กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานีติ.

“Overcome by evil, unwholesome states born of hatred... and so on... overcome by evil, unwholesome states born of delusion, with mind overwhelmed, one dwells in suffering in this very life, with vexation, with distress, and with fever. And with the breakup of the body, after death, a bad destination is to be expected. These, monks, are the three unwholesome roots.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ.

“Monks, there are these three wholesome roots. Which three? Non-greed is a wholesome root, non-hatred is a wholesome root, and non-delusion is a wholesome root.

‘‘ยทปิ[Pg.204], ภิกฺขเว, อโลโภ ตทปิ กุสลมูลํ ; ยทปิ อลุทฺโธ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ กุสลํ ; ยทปิ อลุทฺโธ โลเภน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ กุสลํ. อิติสฺสเม อโลภชา อโลภนิทานา อโลภสมุทยา อโลภปจฺจยา อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

“Monks, whatever is non-greed—that is a wholesome root. Whatever a person without greed fabricates by body, speech, or mind—that too is wholesome. And that a person without greed, not overcome by greed, with mind not overwhelmed, does not untruthfully cause suffering for another by means of killing, imprisonment, loss of property, censure, or banishment, thinking, ‘I am powerful, I act with power’—that too is wholesome. Thus, for such a person, many wholesome states born of non-greed, sourced in non-greed, originating from non-greed, and conditioned by non-greed, come to be.

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, อโทโส ตทปิ กุสลมูลํ; ยทปิ อทุฏฺโฐ อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ กุสลํ; ยทปิ อทุฏฺโฐ โทเสน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ กุสลํ. อิติสฺสเม อโทสชา อโทสนิทานา อโทสสมุทยา อโทสปจฺจยา อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ.

“Monks, whatever is non-hatred—that is a wholesome root. Whatever a person without hatred fabricates by body, speech, or mind—that too is wholesome. And that a person without hatred, not overcome by hatred, with mind not overwhelmed, does not untruthfully cause suffering for another by means of killing, imprisonment, loss of property, censure, or banishment, thinking, ‘I am powerful, I act with power’—that too is wholesome. Thus, for such a person, many wholesome states born of non-hatred, sourced in non-hatred, originating from non-hatred, and conditioned by non-hatred, come to be.

‘‘ยทปิ, ภิกฺขเว, อโมโห ตทปิ กุสลมูลํ; ยทปิ อมูฬฺโห อภิสงฺขโรติ กาเยน วาจาย มนสา ตทปิ กุสลํ; ยทปิ อมูฬฺโห โมเหน อนภิภูโต อปริยาทินฺนจิตฺโต น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ ตทปิ กุสลํ. อิติสฺสเม อโมหชา อโมหนิทานา อโมหสมุทยา อโมหปจฺจยา อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล วุจฺจติ กาลวาทีติปิ, ภูตวาทีติปิ, อตฺถวาทีติปิ, ธมฺมวาทีติปิ, วินยวาทีติปิ.

“Monks, whatever is non-delusion—that is a wholesome root. Whatever a non-deluded person fabricates by body, speech, or mind—that too is wholesome. And that a non-deluded person, not overcome by delusion, with mind not overwhelmed, does not untruthfully cause suffering for another by means of killing, imprisonment, loss of property, censure, or banishment, thinking, ‘I am powerful, I act with power’—that too is wholesome. Thus, for such a person, many wholesome states born of non-delusion, sourced in non-delusion, originating from non-delusion, and conditioned by non-delusion, come to be. Such a person, monks, is called one who speaks at the right time, one who speaks what is true, one who speaks what is beneficial, one who speaks in accordance with the Dhamma, and one who speaks in accordance with the Vinaya.

‘‘กสฺมา จายํ, ภิกฺขเว, เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ กาลวาทีติปิ, ภูตวาทีติปิ, อตฺถวาทีติปิ, ธมฺมวาทีติปิ, วินยวาทีติปิ? ตถาหายํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล น ปรสฺส อสตา ทุกฺขํ อุปฺปาทยติ วเธน วา พนฺธเนน วา ชานิยา วา ครหาย วา ปพฺพาชนาย วา พลวมฺหิ พลตฺโถ อิติปิ. ภูเตน โข ปน วุจฺจมาโน ปฏิชานาติ โน อวชานาติ; อภูเตน วุจฺจมาโน อาตปฺปํ กโรติ ตสฺส นิพฺเพฐนาย – ‘อิติเปตํ อตจฺฉํ, อิติเปตํ อภูต’นฺติ[Pg.205]. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล วุจฺจติ กาลวาทีติปิ, อตฺถวาทีติปิ, ธมฺมวาทีติปิ, วินยวาทีติปิ.

“And why, monks, is such a person called a speaker of what is timely, a speaker of what is true, a speaker of what is beneficial, a speaker of what is Dhamma, and a speaker of what is Vinaya? Because, monks, such a person does not inflict suffering upon another untruthfully, by means of killing, imprisonment, deprivation of property, censure, or banishment, thinking, ‘I am strong, I am established in strength.’ When spoken to with what is true, he acknowledges it and does not deny it. When spoken to with what is untrue, he makes an effort to explain it: ‘For this reason this is not true, for this reason this is false.’ Therefore, such a person is called a speaker of what is timely, a speaker of what is beneficial, a speaker of what is Dhamma, and a speaker of what is Vinaya.”

‘‘เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส โลภชา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ.

“For such a person, monks, evil, unwholesome states born of greed are abandoned, cut off at the root, made like a palm stump, brought to non-existence, and are by nature not to arise in the future. In this very life, he dwells happily, without vexation, without distress, and without fever. In this very life, he is fully extinguished.

‘‘โทสชา…เป… ปรินิพฺพายติ. โมหชา…เป… ปรินิพฺพายติ. เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว, สาโล วา ธโว วา ผนฺทโน วา ตีหิ มาลุวาลตาหิ อุทฺธสฺโต ปริโยนทฺโธ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาล-ปิฏกํ อาทาย. โส ตํ มาลุวาลตํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย, อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ มาลุวาลตํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย, ขณฺฑาขณฺฑิกํ เฉตฺวา ผาเลยฺย, ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย, วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑหิตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเณยฺย นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวมสฺส ตา, ภิกฺขเว, มาลุวาลตา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส โลภชา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ.

“Evil, unwholesome states born of hatred… he is fully extinguished. Evil, unwholesome states born of delusion… he is fully extinguished. Suppose, monks, a sal tree, a dhava tree, or a phandana tree is overwhelmed and entangled by three māluvā creepers. Then a man might come along with a hoe and a basket. He would cut that māluvā creeper at the root; having cut it at the root, he would dig around it; having dug around it, he would pull out the roots, even down to those the size of vetiver grass stalks. He would cut that māluvā creeper into pieces; having cut it into pieces, he would split it; having split it, he would make it into splinters; having made it into splinters, he would dry it in the wind and sun; having dried it in the wind and sun, he would burn it with fire; having burned it with fire, he would make it into ash; having made it into ash, he would winnow it in a strong wind or let it be carried away by a swift-flowing river. Thus, monks, those māluvā creepers would be cut off at the root, made like a palm stump, brought to non-existence, and would be by nature not to arise in the future. In the same way, monks, for such a person, the evil, unwholesome states born of greed are abandoned, cut off at the root, made like a palm stump, brought to non-existence, and are by nature not to arise in the future. In this very life, he dwells happily, without vexation, without distress, and without fever. In this very life, he is fully extinguished.”

‘‘โทสชา …เป… โมหชา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กุสลมูลานี’’ติ. นวมํ.

“Evil, unwholesome states born of hatred… and those born of delusion are abandoned, cut off at the root, made like a palm stump, brought to non-existence, and are by nature not to arise in the future. In this very life, he dwells happily, without vexation, without distress, and without fever. In this very life, he is fully extinguished. These, monks, are the three wholesome roots.” Ninth.

๑๐. อุโปสถสุตฺตํ

10. The Discourse on the Uposatha

๗๑. เอวํ [Pg.206] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. อถ โข วิสาขา มิคารมาตา ตทหุโปสเถ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข วิสาขํ มิคารมาตรํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท กุโต นุ ตฺวํ, วิสาเข, อาคจฺฉสิ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘อุโปสถาหํ, ภนฺเต, อชฺช อุปวสามี’’ติ.

10. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in the Eastern Park, at the Mansion of Migāra’s Mother. Then Visākhā, Migāra’s mother, on that Uposatha day, approached the Blessed One. Having approached, she paid homage to the Blessed One and sat down to one side. As she was sitting to one side, the Blessed One said to Visākhā, Migāra’s mother: “Well now, Visākhā, from where have you come at midday?” “Venerable sir, today I am observing the Uposatha.”

‘‘ตโย โขเม, วิสาเข, อุโปสถา. กตเม ตโย? โคปาลกุโปสโถ, นิคณฺฐุโปสโถ, อริยุโปสโถ. กถญฺจ, วิสาเข, โคปาลกุโปสโถ โหติ? เสยฺยถาปิ, วิสาเข, โคปาลโก สายนฺหสมเย สามิกานํ คาโว นิยฺยาเตตฺวา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อชฺช โข คาโว อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส จรึสุ, อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส ปานียานิ ปิวึสุ; สฺเว ทานิ คาโว อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส จริสฺสนฺติ, อมุกสฺมิญฺจ อมุกสฺมิญฺจ ปเทเส ปานียานิ ปิวิสฺสนฺตี’ติ; เอวเมวํ โข, วิสาเข, อิเธกจฺโจ อุโปสถิโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ ขฺวชฺช อิทญฺจิทญฺจ ขาทนียํ ขาทึ, อิทญฺจิทญฺจ โภชนียํ ภุญฺชึ; สฺเว ทานาหํ อิทญฺจิทญฺจ ขาทนียํ ขาทิสฺสามิ, อิทํ จิทญฺจ โภชนียํ ภุญฺชิสฺสามี’ติ. โส เตน อภิชฺฌาสหคเตน เจตสา ทิวสํ อตินาเมติ. เอวํ โข วิสาเข, โคปาลกุโปสโถ โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, วิสาเข, โคปาลกุโปสโถ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร.

71. “Visākhā, there are these three Uposathas. Which three? The cowherd’s Uposatha, the Nigaṇṭha’s Uposatha, and the Noble Uposatha. And how, Visākhā, is the cowherd’s Uposatha? Just as, Visākhā, a cowherd in the evening, having returned the cows to their owners, reflects thus: ‘Today the cows grazed in such and such a place and drank water in such and such a place; tomorrow the cows will graze in such and such a place and drink water in such and such a place.’ In the same way, Visākhā, someone here observing the Uposatha reflects thus: ‘Today I ate such and such edibles and ate such and such foods; tomorrow I will eat such and such edibles and eat such and such foods.’ He spends the day with a mind accompanied by covetousness. Thus, Visākhā, is the cowherd’s Uposatha. When observed in this way, Visākhā, the cowherd’s Uposatha is not of great fruit, not of great benefit, not of great radiance, not of great pervasiveness.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, นิคณฺฐุโปสโถ โหติ? อตฺถิ, วิสาเข, นิคณฺฐา นาม สมณชาติกา. เต สาวกํ เอวํ สมาทเปนฺติ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เย ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหิ; เย ปจฺฉิมาย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหิ; เย อุตฺตราย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหิ; เย ทกฺขิณาย ทิสาย ปาณา ปรํ โยชนสตํ เตสุ ทณฺฑํ นิกฺขิปาหี’ติ. อิติ เอกจฺจานํ ปาณานํ อนุทฺทยาย อนุกมฺปาย สมาทเปนฺติ, เอกจฺจานํ ปาณานํ นานุทฺทยาย นานุกมฺปาย สมาทเปนฺติ. เต ตทหุโปสเถ สาวกํ เอวํ สมาทเปนฺติ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, สพฺพเจลานิ [Pg.207] นิกฺขิปิตฺวา เอวํ วเทหิ – นาหํ กฺวจนิ กสฺสจิ กิญฺจนตสฺมึ, น จ มม กฺวจนิ กตฺถจิ กิญฺจนตตฺถี’ติ. ชานนฺติ โข ปนสฺส มาตาปิตโร – ‘อยํ อมฺหากํ ปุตฺโต’ติ; โสปิ ชานาติ – ‘อิเม มยฺหํ มาตาปิตโร’ติ. ชานาติ โข ปนสฺส ปุตฺตทาโร – ‘อยํ มยฺหํ ภตฺตา’ติ; โสปิ ชานาติ – ‘อยํ มยฺหํ ปุตฺตทาโร’ติ. ชานนฺติ โข ปนสฺส ทาสกมฺมกรโปริสา – ‘อยํ อมฺหากํ อยฺโย’ติ; โสปิ ชานาติ – ‘อิเม มยฺหํ ทาสกมฺมกรโปริสา’ติ. อิติ ยสฺมึ สมเย สจฺเจ สมาทเปตพฺพา มุสาวาเท ตสฺมึ สมเย สมาทเปนฺติ. อิทํ ตสฺส มุสาวาทสฺมึ วทามิ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน โภเค อทินฺนํเยว ปริภุญฺชติ. อิทํ ตสฺส อทินฺนาทานสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, วิสาเข, นิคณฺฐุโปสโถ โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, วิสาเข, นิคณฺฐุโปสโถ น มหปฺผโล โหติ น มหานิสํโส น มหาชุติโก น มหาวิปฺผาโร.

“And how, Visākhā, is the Nigaṇṭha’s Uposatha? There are, Visākhā, ascetics called Nigaṇṭhas. They instruct their disciples thus: ‘Come, good man, lay down the rod towards living beings beyond a hundred yojanas to the east; lay down the rod towards living beings beyond a hundred yojanas to the west; lay down the rod towards living beings beyond a hundred yojanas to the north; lay down the rod towards living beings beyond a hundred yojanas to the south.’ Thus they instruct them with compassion and sympathy for some beings, but without compassion and sympathy for others. On their Uposatha day, they instruct their disciples thus: ‘Come, good man, having laid aside all clothing, say this: “I am nothing to anyone anywhere, nor is there anything of mine anywhere.”’ Yet his parents know, ‘This is our son,’ and he too knows, ‘These are my parents.’ His wife and children know, ‘This is my husband,’ and he too knows, ‘These are my wife and children.’ His slaves, workers, and servants know, ‘This is our master,’ and he too knows, ‘These are my slaves, workers, and servants.’ Thus, at a time when they should be instructed in truth, they are instructed in falsehood. This I declare to be false speech on his part. When that night has passed, he makes use of possessions that are not given. This I declare to be taking what is not given on his part. Thus, Visākhā, is the Nigaṇṭha’s Uposatha. When observed in this way, Visākhā, the Nigaṇṭha’s Uposatha is not of great fruit, not of great benefit, not of great radiance, and not of great pervasiveness.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อริยุโปสโถ โหติ? อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตสฺส ตถาคตํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ. เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส สีสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“And how, Visākhā, is the Noble Uposatha? It is the cleansing of a defiled mind by a methodical undertaking. And how, Visākhā, is a defiled mind cleansed by a methodical undertaking? Here, Visākhā, a noble disciple recollects the Tathāgata: ‘Thus is the Blessed One: He is an Arahant, a Perfectly Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, the Well-Gone, the Knower of the World, the Unsurpassed Trainer of persons to be tamed, the Teacher of devas and humans, the Buddha, the Blessed One.’ As he recollects the Tathāgata, his mind becomes serene and joy arises. The defilements of his mind are abandoned. Just as, Visākhā, a soiled head is cleansed by a methodical undertaking.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส สีสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? กกฺกญฺจ ปฏิจฺจ มตฺติกญฺจ ปฏิจฺจ อุทกญฺจ ปฏิจฺจ ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ, เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส สีสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“And how, Visākhā, is a soiled head cleansed by a methodical undertaking? By means of bath powder, clay, water, and a person’s corresponding effort. In this way, Visākhā, a soiled head is cleansed by a methodical undertaking. In the very same way, Visākhā, a defiled mind is cleansed by a methodical undertaking.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส [Pg.208] ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตสฺส ตถาคตํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข – ‘อริยสาวโก พฺรหฺมุโปสถํ อุปวสติ, พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํวสติ, พฺรหฺมญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“And how, Visākhā, is a defiled mind cleansed by a methodical undertaking? Here, Visākhā, a noble disciple recollects the Tathāgata: ‘Thus is the Blessed One: He is an Arahant, a Perfectly Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, the Well-Gone, the Knower of the World, the Unsurpassed Trainer of persons to be tamed, the Teacher of devas and humans, the Buddha, the Blessed One.’ As he recollects the Tathāgata, his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of his mind are abandoned. This is called, Visākhā, ‘the noble disciple observes the Brahma-Uposatha, dwells with Brahma, and on account of Brahma his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of his mind are abandoned.’ Thus, Visākhā, a defiled mind is cleansed by a methodical undertaking.”

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ตสฺส ธมฺมํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส กายสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“A defiled mind, Visākhā, is cleansed by a methodical undertaking. And how, Visākhā, is a defiled mind cleansed by a methodical undertaking? Here, Visākhā, a noble disciple recollects the Dhamma: ‘The Dhamma is well proclaimed by the Blessed One, visible here and now, immediate, inviting one to come and see, leading onwards, to be personally experienced by the wise.’ As he recollects the Dhamma, his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of his mind are abandoned. Just as, Visākhā, a soiled body is cleansed by a methodical undertaking.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส กายสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? โสตฺติญฺจ ปฏิจฺจ, จุณฺณญฺจ ปฏิจฺจ, อุทกญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส กายสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“And how, Visākhā, is a soiled body cleansed by a methodical undertaking? By means of a scouring paste, bathing powder, water, and a person’s corresponding effort. In this way, Visākhā, a soiled body is cleansed by a methodical undertaking. In the very same way, Visākhā, a defiled mind is cleansed by a methodical undertaking.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ตสฺส ธมฺมํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก ธมฺมุโปสถํ อุปวสติ, ธมฺเมน สทฺธึ สํวสติ, ธมฺมญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“And how, Visākhā, is a defiled mind purified by exertion? Here, Visākhā, a noble disciple recollects the Dhamma: ‘The Dhamma is well proclaimed by the Blessed One, visible here and now, immediate, inviting one to come and see, leading onwards, to be personally experienced by the wise.’ As he recollects the Dhamma, his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of the mind are abandoned. This is called, Visākhā, ‘a noble disciple observes the Dhamma-Uposatha, dwells together with the Dhamma, and on account of the Dhamma, his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of the mind are abandoned.’ Thus, Visākhā, a defiled mind is purified by exertion.”

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส[Pg.209], วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ตสฺส สงฺฆํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส วตฺถสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“A defiled mind, Visākhā, is purified by exertion. And how, Visākhā, is a defiled mind purified by exertion? Here, Visākhā, a noble disciple recollects the Saṅgha: ‘The Saṅgha of the Blessed One’s disciples is practicing the good way; practicing the straight way; practicing the methodical way; practicing the proper way. That is, the four pairs of persons, the eight individuals—this Saṅgha of the Blessed One’s disciples is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, the unsurpassed field of merit for the world.’ As he recollects the Saṅgha, his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of the mind are abandoned. Just as, Visākhā, a defiled cloth is purified by exertion.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส วตฺถสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อุสฺมญฺจ ปฏิจฺจ, ขารญฺจ ปฏิจฺจ, โคมยญฺจ ปฏิจฺจ, อุทกญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส วตฺถสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“And how, Visākhā, is a defiled cloth purified by exertion? By relying on steam, alkali, cow dung, water, and a person’s appropriate exertion. Thus, Visākhā, a defiled cloth is purified by exertion. In the same way, Visākhā, a defiled mind is purified by exertion.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ตสฺส สงฺฆํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก สงฺฆุโปสถํ อุปวสติ, สงฺเฆน สทฺธึ สํวสติ, สงฺฆญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“And how, Visākhā, is a defiled mind purified by exertion? Here, Visākhā, a noble disciple recollects the Saṅgha: ‘The Saṅgha of the Blessed One’s disciples is practicing the good way… the unsurpassed field of merit for the world.’ As he recollects the Saṅgha, his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of the mind are abandoned. This is called, Visākhā, ‘a noble disciple observes the Saṅgha-Uposatha, dwells together with the Saṅgha, and on account of the Saṅgha, his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of the mind are abandoned.’ Thus, Visākhā, a defiled mind is purified by exertion.”

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ [Pg.210] อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ตสฺส สีลํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส อาทาสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“A defiled mind, Visākhā, is purified by exertion. And how, Visākhā, is a defiled mind purified by exertion? Here, Visākhā, a noble disciple recollects his own moral virtues—unbroken, unperforated, unspotted, unmottled, liberating, praised by the wise, ungrasped, conducive to concentration. As he recollects his moral virtues, his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of the mind are abandoned. Just as, Visākhā, a tarnished mirror is purified by exertion.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส อาทาสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? เตลญฺจ ปฏิจฺจ, ฉาริกญฺจ ปฏิจฺจ, วาลณฺฑุปกญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส อาทาสสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“And how, Visākhā, is a tarnished mirror purified by exertion? By means of oil, ash, a polishing cloth, and a person's appropriate exertion. Thus, Visākhā, a tarnished mirror is purified by exertion. In the very same way, Visākhā, a defiled mind is purified by exertion.”

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ตสฺส สีลํ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก สีลุโปสถํ อุปวสติ, สีเลน สทฺธึ สํวสติ, สีลญฺจสฺส อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

“And how, Visākhā, is a defiled mind purified by exertion? Here, Visākhā, a noble disciple recollects his own moral virtues—unbroken... conducive to concentration. As he recollects his moral virtues, his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of the mind are abandoned. This is called, Visākhā, ‘a noble disciple observes the Sīla-Uposatha, dwells together with moral virtue, and on account of moral virtue his mind becomes serene, joy arises, and the defilements of the mind are abandoned.’ Thus, Visākhā, a defiled mind is purified by exertion.”

‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส, วิสาเข, จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ วิสาเข, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา, สนฺติ เทวา ยามา, สนฺติ เทวา ตุสิตา, สนฺติ เทวา นิมฺมานรติโน, สนฺติ เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺติโน, สนฺติ เทวา พฺรหฺมกายิกา, สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สีลํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สุเตน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สุตํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน จาเคน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูโป จาโค สํวิชฺชติ. ยถารูปาย ปญฺญาย [Pg.211] สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ตสฺส อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ, เสยฺยถาปิ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส ชาตรูปสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

A defiled mind, Visakha, is purified by effort. And how, Visakha, is a defiled mind purified by effort? Here, Visakha, a noble disciple recollects the deities: ‘There are the devas of the Four Great Kings, there are the devas of the Thirty-Three, there are the Yāma devas, there are the Tusita devas, there are the Nimmānaratī devas, there are the Paranimmitavasavattī devas, there are the Brahmakāyikā devas, and there are devas beyond them. Those devas were endowed with such faith that, having passed away from here, they were reborn there; such faith is also found in me. Those devas were endowed with such virtue that, having passed away from here, they were reborn there; such virtue is also found in me. Those devas were endowed with such learning that, having passed away from here, they were reborn there; such learning is also found in me. Those devas were endowed with such generosity that, having passed away from here, they were reborn there; such generosity is also found in me. Those devas were endowed with such wisdom that, having passed away from here, they were reborn there; such wisdom is also found in me.’ As he recollects his own faith, virtue, learning, generosity, and wisdom, and that of those deities, his mind becomes serene, joy arises, and whatever defilements of the mind exist are abandoned. Just as, Visakha, tarnished gold is purified by effort.

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส ชาตรูปสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อุกฺกญฺจ ปฏิจฺจ, โลณญฺจ ปฏิจฺจ, เครุกญฺจ ปฏิจฺจ, นาฬิกสณฺฑาสญฺจ ปฏิจฺจ, ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส ชาตรูปสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ. เอวเมวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

And how, Visakha, is tarnished gold purified by effort? By means of a furnace, a saline substance, red ochre, a blowpipe and tongs, and the appropriate effort of a person. Thus, Visakha, tarnished gold is purified by effort. In the very same way, Visakha, a defiled mind is purified by effort.

‘‘กถญฺจ, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ? อิธ, วิสาเข, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา…เป… สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน…เป… สุเตน…เป… จาเคน…เป… ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ตสฺส อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรโต จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ. อยํ วุจฺจติ, วิสาเข, ‘อริยสาวโก เทวตุโปสถํ อุปวสติ, เทวตาหิ สทฺธึ สํวสติ, เทวตา อารพฺภ จิตฺตํ ปสีทติ, ปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ, เย จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา เต ปหียนฺติ’. เอวํ โข, วิสาเข, อุปกฺกิลิฏฺฐสฺส จิตฺตสฺส อุปกฺกเมน ปริโยทปนา โหติ.

And how, Visakha, is a defiled mind purified by effort? Here, Visakha, a noble disciple recollects the deities: ‘There are the devas of the Four Great Kings, there are the devas of the Thirty-Three... and there are devas beyond them. Those devas were endowed with such faith that, having passed away from here, they were reborn there; such faith is also found in me. With virtue... with learning... with generosity... Those devas were endowed with such wisdom that, having passed away from here, they were reborn there; such wisdom is also found in me.’ As he recollects his own faith, virtue, learning, generosity, and wisdom, and that of those deities, his mind becomes serene, joy arises, and whatever defilements of the mind exist are abandoned. This, Visakha, is called: ‘The noble disciple observes the Devatā-Uposatha; he dwells together with the deities; and taking the deities as his object, his mind becomes serene, joy arises, and whatever defilements of the mind exist are abandoned.’ Thus, Visakha, is a defiled mind purified by effort.

‘‘ส โข โส, วิสาเข, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยาวชีวํ อรหนฺโต ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา นิหิตทณฺฑา นิหิตสตฺถา ลชฺชี ทยาปนฺนา สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรนฺติ; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี [Pg.212] วิหรามิ. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

Then, Visakha, that noble disciple reflects thus: ‘For as long as life lasts, the Arahants, having abandoned the destruction of life, abstain from the destruction of life; with rod and weapon laid aside, conscientious, compassionate, they dwell compassionate for the welfare of all living beings. Today, for this night and this day, I too, having abandoned the destruction of life, abstain from the destruction of life; with rod and weapon laid aside, conscientious, compassionate, I dwell compassionate for the welfare of all living beings. By this factor, I emulate the Arahants, and my Uposatha will have been observed.’

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรนฺติ; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรามิ. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘For as long as life lasts, the Arahants, having abandoned taking what is not given, abstain from taking what is not given; they take only what is given, expect only what is given, and dwell with a self that is not thieving, having become pure. Today, for this night and this day, I too, having abandoned taking what is not given, abstain from taking what is not given; I take only what is given, expect only what is given, and dwell with a self that is not thieving, having become pure. By this factor, I emulate the Arahants, and my Uposatha will have been observed.’

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรตา เมถุนา คามธมฺมา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘For as long as life lasts, the Arahants, having abandoned unchaste conduct, are celibate, live withdrawn, and abstain from sexual intercourse, the practice of villagers. Today, for this night and this day, I too, having abandoned unchaste conduct, am celibate, live withdrawn, and abstain from sexual intercourse, the practice of villagers. By this factor, I emulate the Arahants, and my Uposatha will have been observed.’

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรตา สจฺจวาที สจฺจสนฺธา เถตา ปจฺจยิกา อวิสํวาทกา โลกสฺส; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘For as long as they live, Arahants abandon false speech, abstaining from false speech; they speak the truth, join truth to truth, are firm in their word, worthy of confidence, and do not deceive the world. And today, for this night and this day, I too abandon false speech, abstaining from false speech; I speak the truth, join truth to truth, am firm in my word, worthy of confidence, and do not deceive the world. By this factor, I emulate the Arahants, and my Uposatha will be observed.’

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘For as long as they live, Arahants, having abandoned the taking of intoxicants—liquor and fermented drinks which are a cause of negligence—abstain from the taking of intoxicants which are a cause of negligence. And today, for this night and this day, I too, having abandoned the taking of intoxicants—liquor and fermented drinks which are a cause of negligence—abstain from the taking of intoxicants which are a cause of negligence. By this factor, I emulate the Arahants, and my Uposatha will be observed.’

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ เอกภตฺติโก รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘For as long as they live, Arahants eat only one meal, abstain from eating at night, and refrain from eating at the wrong time. And today, for this night and this day, I too eat only one meal, abstain from eating at night, and refrain from eating at the wrong time. By this factor, I emulate the Arahants, and my Uposatha will be observed.’

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนมาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรตา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนมาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต[Pg.213]. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสติ.

‘For as long as they live, Arahants abstain from dancing, singing, music, and watching improper shows, and from the occasion of wearing garlands, using scents and unguents, and adorning and beautifying themselves. And today, for this night and this day, I too abstain from dancing, singing, music, and watching improper shows, and from the occasion of wearing garlands, using scents and unguents, and adorning and beautifying myself. By this factor, I emulate the Arahants, and my Uposatha will be observed.’

‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อุจฺจาสยนมหาสยนํ ปหาย อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรตา นีจเสยฺยํ กปฺเปนฺติ มญฺจเก วา ติณสนฺถารเก วา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ ปหาย อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต นีจเสยฺยํ กปฺเปมิ มญฺจเก วา ติณสนฺถารเก วา. อิมินาปิ องฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ, อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสตี’’ติ.

‘For as long as they live, Arahants, having abandoned high and luxurious beds, abstain from high and luxurious beds, and make their bed on a low-lying place, either on a cot or on a grass mat. And today, for this night and this day, I too, having abandoned high and luxurious beds, abstain from high and luxurious beds, and make my bed on a low-lying place, either on a cot or on a grass mat. By this factor, I emulate the Arahants, and my Uposatha will be observed.’

‘‘เอวํ โข, วิสาเข, อริยุโปสโถ โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, วิสาเข, อริยุโปสโถ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร’’.

“Thus, Visākha, is the noble Uposatha. When the noble Uposatha is observed in this way, Visākha, it is of great fruit, of great benefit, of great splendor, and of great pervasiveness.”

‘‘กีวมหปฺผโล โหติ กีวมหานิสํโส กีวมหาชุติโก กีวมหาวิปฺผาโร’’? ‘‘เสยฺยถาปิ, วิสาเข, โย อิเมสํ โสฬสนฺนํ มหาชนปทานํ ปหูตรตฺตรตนานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรยฺย, เสยฺยถิทํ – องฺคานํ, มคธานํ, กาสีนํ, โกสลานํ, วชฺชีนํ, มลฺลานํ, เจตีนํ, วงฺคานํ, กุรูนํ, ปญฺจาลานํ, มจฺฉานํ, สูรเสนานํ, อสฺสกานํ, อวนฺตีนํ, คนฺธารานํ, กมฺโพชานํ, อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตสฺส อุโปสถสฺส เอตํ กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ. ตํ กิสฺส เหตุ? กปณํ, วิสาเข, มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’.

“How is it of great fruit, of great benefit, of great splendor, and of great pervasiveness? Suppose, Visākha, one were to exercise sovereignty and dominion over these sixteen great countries, abounding in many treasures—namely, Aṅga, Magadha, Kāsī, Kosala, Vajji, Malla, Ceti, Vaṅga, Kuru, Pañcāla, Maccha, Sūrasena, Assaka, Avanti, Gandhāra, and Kamboja—that would not be worth a sixteenth part of the Uposatha endowed with eight factors. For what reason? Because, Visākha, human kingship is paltry when compared to divine happiness.”

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ ปญฺญาส วสฺสานิ, จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ ปญฺจ วสฺสสตานิ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

“Visākha, what are fifty human years is one day and night for the devas of the Cātumahārājika realm. Thirty of those nights make a month; twelve of those months make a year. Five hundred divine years is the lifespan of the devas of the Cātumahārājika realm. It is possible, Visākha, that some woman or man here, having observed the eight-factored Uposatha, upon the breakup of the body, after death, might be reborn into the companionship of the devas of the Cātumahārājika realm. It was with reference to this, Visākha, that it was said: ‘Human kingship is paltry when compared to divine happiness.’”

‘‘ยํ[Pg.214], วิสาเข, มานุสกํ วสฺสสตํ, ตาวตึสานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพํ วสฺสสหสฺสํ ตาวตึสานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ตาวตึสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

“Visākha, what is one hundred human years is a single day and night for the Tāvatiṃsa devas. Thirty such days and nights make a month. Twelve such months make a year. One thousand divine years is the lifespan of the Tāvatiṃsa devas. It is possible, Visākha, that a certain woman or man in this world, having observed the Uposatha endowed with eight factors, upon the breakup of the body, after death, might be reborn in companionship with the Tāvatiṃsa devas. It was with reference to this, Visākha, that it was said: ‘Human kingship is paltry when compared with divine happiness.’”

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ ทฺเว วสฺสสตานิ, ยามานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ ทฺเว วสฺสสหสฺสานิ ยามานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ยามานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

“Visākha, what are two hundred human years is a single day and night for the Yāma devas. Thirty such days and nights make a month. Twelve such months make a year. Two thousand divine years is the lifespan of the Yāma devas. It is possible, Visākha, that a certain woman or man in this world, having observed the Uposatha endowed with eight factors, upon the breakup of the body, after death, might be reborn in companionship with the Yāma devas. It was with reference to this, Visākha, that I said: ‘Human kingship is paltry when compared with divine happiness.’”

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ จตฺตาริ วสฺสสตานิ, ตุสิตานํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ จตฺตาริ วสฺสสหสฺสานิ ตุสิตานํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

“Visākha, what are four hundred human years is a single day and night for the Tusita devas. Thirty such days and nights make a month. Twelve such months make a year. Four thousand divine years is the lifespan of the Tusita devas. It is possible, Visākha, that a certain woman or man in this world, having observed the Uposatha endowed with eight factors, upon the breakup of the body, after death, might be reborn in companionship with the Tusita devas. It was with reference to this, Visākha, that I said: ‘Human kingship is paltry when compared with divine happiness.’”

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ อฏฺฐ วสฺสสตานิ, นิมฺมานรตีนํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ อฏฺฐ วสฺสสหสฺสานิ นิมฺมานรตีนํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา นิมฺมานรตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ [Pg.215] อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธาย’’’.

“Visākha, what is eight hundred years for humans is a single day and night for the Nimmānaratī devas. Thirty such days and nights make a month. Twelve such months make a year. Eight thousand divine years is the lifespan of the Nimmānaratī devas. It is possible, Visākha, that a certain woman or man in this world, having observed the Uposatha endowed with eight factors, upon the breakup of the body, after death, might be reborn in companionship with the Nimmānaratī devas. It was with reference to this, Visākha, that it was said: ‘Petty is human kingship when compared with divine happiness.’”

‘‘ยานิ, วิสาเข, มานุสกานิ โสฬส วสฺสสตานิ, ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ เอโส เอโก รตฺตินฺทิโว. ตาย รตฺติยา ตึสรตฺติโย มาโส. เตน มาเสน ทฺวาทสมาสิโย สํวจฺฉโร. เตน สํวจฺฉเรน ทิพฺพานิ โสฬส วสฺสสหสฺสานิ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ. ฐานํ โข ปเนตํ, วิสาเข, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ อิตฺถี วา ปุริโส วา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย. อิทํ โข ปเนตํ, วิสาเข, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘กปณํ มานุสกํ รชฺชํ ทิพฺพํ สุขํ อุปนิธายา’’’ติ.

“Visākha, what is sixteen hundred years for humans is a single day and night for the Paranimmitavasavattī devas. Thirty such days and nights make a month. Twelve such months make a year. Sixteen thousand divine years is the lifespan of the Paranimmitavasavattī devas. It is possible, Visākha, that a certain woman or man in this world, having observed the Uposatha endowed with eight factors, upon the breakup of the body, after death, might be reborn in companionship with the Paranimmitavasavattī devas. It was with reference to this, Visākha, that it was said: ‘Petty is human kingship when compared with divine happiness.’”

‘‘ปาณํ น หญฺเญ น จทินฺนมาทิเย,มุสา น ภาเส น จ มชฺชโป สิยา;

อพฺรหฺมจริยา วิรเมยฺย เมถุนา,รตฺตึ น ภุญฺเชยฺย วิกาลโภชนํ.

“One should not kill a living being, nor take what is not given; one should not speak falsely, nor be a drinker of intoxicants. One should abstain from unchastity, from sexual intercourse. One should not eat at night, nor partake of food at an unseasonable time.

‘‘มาลํ น ธาเร น จ คนฺธมาจเร,มญฺเจ ฉมายํ ว สเยถ สนฺถเต;

เอตญฺหิ อฏฺฐงฺคิกมาหุโปสถํ,พุทฺเธน ทุกฺขนฺตคุนา ปกาสิตํ.

One should not wear garlands nor apply perfumes; one should sleep on a couch, on the ground, or on a mat. Indeed, this is called the eight-factored Uposatha, declared by the Buddha who has reached the end of suffering.

‘‘จนฺโท จ สูริโย จ อุโภ สุทสฺสนา,โอภาสยํ อนุปริยนฺติ ยาวตา;

ตโมนุทา เต ปน อนฺตลิกฺขคา,นเภ ปภาสนฺติ ทิสาวิโรจนา.

The moon and the sun, both beautiful to behold, travel about, illuminating as far as they go. They are dispellers of darkness, travelers of the sky; they shine in the heavens, making the directions radiant.

‘‘เอตสฺมึ ยํ วิชฺชติ อนฺตเร ธนํ,มุตฺตา มณิ เวฬุริยญฺจ ภทฺทกํ;

สิงฺคี สุวณฺณํ อถ วาปิ กญฺจนํ,ยํ ชาตรูปํ หฏกนฺติ วุจฺจติ.

Whatever wealth is found within this realm—pearls, gems, and fine beryl; Siṅgī gold, and also Kañcana gold, and the natural gold that is called Haṭaka.

‘‘อฏฺฐงฺคุเปตสฺส [Pg.216] อุโปสถสฺส,กลมฺปิ เต นานุภวนฺติ โสฬสึ;

จนฺทปฺปภา ตารคณา จ สพฺเพ.‘‘ตสฺมา หิ นารี จ นโร จ สีลวา,อฏฺฐงฺคุเปตํ อุปวสฺสุโปสถํ;

ปุญฺญานิ กตฺวาน สุขุทฺรยานิ,อนินฺทิตา สคฺคมุเปนฺติ ฐาน’’นฺติ. ทสมํ;

Just as all the hosts of stars do not equal a sixteenth part of the moon’s radiance, so too all that wealth does not equal a sixteenth part of the eight-factored Uposatha. Therefore, a virtuous woman or man, having observed the eight-factored Uposatha and having made merit that results in happiness, goes blameless to a heavenly state.” The Tenth.

มหาวคฺโค สตฺตโม.

The Seventh Great Chapter.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary for it:

ติตฺถภยญฺจ เวนาโค, สรโภ เกสมุตฺติยา;

สาฬฺโห จาปิ กถาวตฺถุ, ติตฺถิยมูลุโปสโถติ.

Sectarian Views and Dangers, Venāga, Sarabha, Kesamutti; Sāḷha and the Topics of Discussion, Sectarians, Roots, and Uposatha.

(๘) ๓. อานนฺทวคฺโค

(8) 3. The Ānanda Chapter

๑. ฉนฺนสุตฺตํ

1. The Discourse with Channa

๗๒. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ฉนฺโน ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ฉนฺโน ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ตุมฺเหปิ, อาวุโส อานนฺท, ราคสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, โมหสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถาติ. มยํ โข, อาวุโส, ราคสฺส ปหานํ ปญฺญาเปม, โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปม, โมหสฺส ปหานํ ปญฺญเปมา’’ติ.

72. On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park. Then the wanderer Channa approached the Venerable Ānanda and exchanged greetings with him. When they had concluded their greetings and courteous talk, he sat down to one side. Seated to one side, the wanderer Channa said to the Venerable Ānanda: “Friend Ānanda, do you also declare the abandoning of lust, the abandoning of hatred, and the abandoning of delusion?” “Indeed, friend, we do declare the abandoning of lust, the abandoning of hatred, and the abandoning of delusion.”

‘‘กึ ปน ตุมฺเห, อาวุโส, ราเค อาทีนวํ ทิสฺวา ราคสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, กึ โทเส อาทีนวํ ทิสฺวา โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถ, กึ โมเห อาทีนวํ ทิสฺวา โมหสฺส ปหานํ ปญฺญาเปถา’’ติ?

“But, friend, seeing what drawback in lust do you declare the abandoning of lust? Seeing what drawback in hatred do you declare the abandoning of hatred? Seeing what drawback in delusion do you declare the abandoning of delusion?”

‘‘รตฺโต [Pg.217] โข, อาวุโส, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ; ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. รตฺโต โข, อาวุโส, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ; ราเค ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. รตฺโต โข, อาวุโส, ราเคน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ; ราเค ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. ราโค โข, อาวุโส, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก.

“Friend, one who is lustful, overcome by lust, with a mind obsessed by it, intends for his own affliction, for the affliction of others, and for the affliction of both; he experiences mental suffering and distress. When lust is abandoned, he does not intend for his own affliction, for the affliction of others, or for the affliction of both; he does not experience mental suffering and distress. Friend, one who is lustful, overcome by lust, with a mind obsessed by it, engages in misconduct by body, speech, and mind. When lust is abandoned, he does not engage in misconduct by body, speech, or mind. Friend, one who is lustful, overcome by lust, with a mind obsessed by it, does not understand his own welfare as it really is, the welfare of others as it really is, or the welfare of both as it really is. When lust is abandoned, he understands his own welfare as it really is, the welfare of others as it really is, and the welfare of both as it really is. Lust, friend, is a cause of blindness, a cause of lack of vision, a cause of ignorance; it obstructs wisdom, sides with distress, and is not conducive to Nibbāna.”

‘‘ทุฏฺโฐ โข, อาวุโส, โทเสน…เป… มูฬฺโห โข, อาวุโส, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ; โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ, น เจตสิกํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. มูฬฺโห โข, อาวุโส, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ; โมเห ปหีเน เนว กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, น วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, น มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. มูฬฺโห โข, อาวุโส, โมเหน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ; โมเห ปหีเน อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, ปรตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ, อุภยตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปชานาติ. โมโห โข, อาวุโส, อนฺธกรโณ อจกฺขุกรโณ อญฺญาณกรโณ ปญฺญานิโรธิโก วิฆาตปกฺขิโก อนิพฺพานสํวตฺตนิโก. อิทํ โข มยํ, อาวุโส, ราเค อาทีนวํ ทิสฺวา ราคสฺส ปหานํ [Pg.218] ปญฺญาเปม. อิทํ โทเส อาทีนวํ ทิสฺวา โทสสฺส ปหานํ ปญฺญาเปม. อิทํ โมเห อาทีนวํ ทิสฺวา โมหสฺส ปหานํ ปญฺญาเปมา’’ติ.

“Indeed, friend, one who is hateful, overcome by hatred… and so on… Indeed, friend, one who is deluded, overcome by delusion, with a mind obsessed, intends for his own affliction, intends for the affliction of others, and intends for the affliction of both; he experiences mental suffering and distress. When delusion is abandoned, he neither intends for his own affliction, nor for the affliction of others, nor for the affliction of both; and he does not experience mental suffering and distress. Indeed, friend, one who is deluded, overcome by delusion, with a mind obsessed, engages in misconduct by body, speech, and mind. When delusion is abandoned, he does not engage in misconduct by body, by speech, or by mind. Indeed, friend, one who is deluded, overcome by delusion, with a mind obsessed, does not understand his own welfare as it really is, nor the welfare of others as it really is, nor the welfare of both as it really is. When delusion is abandoned, he understands his own welfare as it really is, the welfare of others as it really is, and the welfare of both as it really is. Delusion, friend, is a cause of blindness, a cause of non-vision, a cause of ignorance, an obstruction to wisdom, siding with vexation, and not conducive to Nibbāna. Having seen this danger in lust, friend, we declare the abandonment of lust. Having seen this danger in hatred, we declare the abandonment of hatred. Having seen this danger in delusion, we declare the abandonment of delusion.”

‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ? ‘‘อตฺถาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ? ‘‘อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก โข, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานาย. อลญฺจ ปนาวุโส อานนฺท, อปฺปมาทายา’’ติ. ปฐมํ.

“Friend, is there a path, is there a course of practice for the abandoning of this lust, hatred, and delusion?” “There is, friend, a path, a course of practice for the abandoning of this lust, hatred, and delusion.” “But what, friend, is the path, what is the course of practice for the abandoning of this lust, hatred, and delusion?” “It is this Noble Eightfold Path, namely: right view… right concentration. This, friend, is the path, this is the course of practice for the abandoning of this lust, hatred, and delusion.” “Excellent, friend, is the path, excellent is the course of practice for the abandoning of this lust, hatred, and delusion. This is indeed sufficient, friend Ānanda, for diligence.” The first.

๒. อาชีวกสุตฺตํ

2. The Ājīvaka Discourse

๗๓. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อญฺญตโร อาชีวกสาวโก คหปติ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส อาชีวกสาวโก คหปติ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

73. At one time the Venerable Ānanda was dwelling at Kosambī in Ghosita’s Park. Then a certain householder, a disciple of the Ājīvakas, approached the Venerable Ānanda. Having approached, he paid homage to the Venerable Ānanda and sat down to one side. Seated to one side, that householder, a disciple of the Ājīvakas, said this to the Venerable Ānanda:

‘‘เกสํ โน, ภนฺเต อานนฺท, ธมฺโม สฺวากฺขาโต? เก โลเก สุปฺปฏิปนฺนา? เก โลเก สุกตา’’ติ ? ‘‘เตน หิ, คหปติ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, เย ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เตสํ ธมฺโม สฺวากฺขาโต โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เตสํ ธมฺโม สฺวากฺขาโต. เอวํ เม เอตฺถ โหตี’’ติ.

“Venerable Ānanda, whose Dhamma is well-proclaimed? Who in the world are practicing well? Who in the world have fared well?” “In that case, householder, I will question you in return on this very matter; answer as you see fit. What do you think, householder? Those who teach the Dhamma for the abandoning of lust, for the abandoning of hatred, for the abandoning of delusion—is their Dhamma well-proclaimed or not? What is your view on this?” “Venerable sir, those who teach the Dhamma for the abandoning of lust, for the abandoning of hatred, for the abandoning of delusion—their Dhamma is well-proclaimed. That is my view on this.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, เย ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา [Pg.219] โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา. เอวํ เม เอตฺถ โหตี’’ติ.

“What do you think, householder? Those who have undertaken the practice for the abandoning of lust, for the abandoning of hatred, and for the abandoning of delusion—are they practicing well in the world, or not? What is your view on this?” “Venerable sir, those who have undertaken the practice for the abandoning of lust, for the abandoning of hatred, and for the abandoning of delusion—they are practicing well in the world. That is my view on this.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, เยสํ ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โทโส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุกตา โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘เยสํ, ภนฺเต, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โทโส ปหีโน…เป… เยสํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุกตา. เอวํ เม เอตฺถ โหตี’’ติ.

“What do you think, householder? Those in whom lust is abandoned, its root cut off, made like a palm stump, obliterated, and not liable to arise again in the future; those in whom hatred is abandoned, its root cut off, made like a palm stump, obliterated, and not liable to arise again in the future; those in whom delusion is abandoned, its root cut off, made like a palm stump, obliterated, and not liable to arise again in the future—have they fared well in the world, or not? What is your view on this?” “Venerable sir, those in whom lust is abandoned, its root cut off, made like a palm stump, obliterated, and not liable to arise again in the future; those in whom hatred is abandoned… and so on… those in whom delusion is abandoned, its root cut off, made like a palm stump, obliterated, and not liable to arise again in the future—they have fared well in the world. That is my view on this.”

‘‘อิติ โข, คหปติ, ตยาเวตํ พฺยากตํ – ‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เตสํ ธมฺโม สฺวากฺขาโต’ติ. ตยาเวตํ พฺยากตํ – ‘เย, ภนฺเต, ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา’ติ. ตยาเวตํ พฺยากตํ – ‘เยสํ, ภนฺเต, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เยสํ โทโส ปหีโน…เป… เยสํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุกตา’’’ติ.

“So then, householder, you yourself have answered this: ‘Venerable sir, those who teach the Dhamma for the abandoning of lust, the abandoning of hatred, and the abandoning of delusion—their Dhamma is well-proclaimed.’ You yourself have answered this: ‘Venerable sir, those who have undertaken the practice for the abandoning of lust, the abandoning of hatred, and the abandoning of delusion—they are practicing well in the world.’ You yourself have answered this: ‘Venerable sir, those whose lust is abandoned, its root cut off, made like a palm stump, obliterated, and not liable to arise again in the future; whose hatred is abandoned… and so on… whose delusion is abandoned, its root cut off, made like a palm stump, obliterated, and not liable to arise again in the future—they have fared well in the world.’”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! น เจว นาม สธมฺมุกฺกํสนา ภวิสฺสติ, น จ ปรธมฺมาปสาทนา. อายตเนว ธมฺมเทสนา, อตฺโถ จ วุตฺโต, อตฺตา จ อนุปนีโต. ตุมฺเห, ภนฺเต อานนฺท, ราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสถ, โทสสฺส…เป… โมหสฺส ปหนาย ธมฺมํ เทเสถ. ตุมฺหากํ, ภนฺเต อานนฺท, ธมฺโม สฺวากฺขาโต. ตุมฺเห, ภนฺเต อานนฺท, ราคสฺส ปหานาย [Pg.220] ปฏิปนฺนา, โทสสฺส…เป… โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา. ตุมฺเห, ภนฺเต, โลเก สุปฺปฏิปนฺนา. ตุมฺหากํ, ภนฺเต อานนฺท, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, ตุมฺหากํ โทโส ปหีโน…เป… ตุมฺหากํ โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. ตุมฺเห โลเก สุกตา.

“Wonderful, venerable sir, marvelous, venerable sir! There has been no exalting of one's own Dhamma nor disparaging of another's Dhamma. The teaching of the Dhamma was confined to the subject; the meaning was explained, and the self was not brought forward. You, Venerable Ānanda, teach the Dhamma for the abandoning of lust, for the abandoning of hatred… for the abandoning of delusion. Your Dhamma, Venerable Ānanda, is well-proclaimed. You, Venerable Ānanda, are practicing for the abandoning of lust, for the abandoning of hatred… for the abandoning of delusion. You, venerable sir, are practicing well in the world. In you, Venerable Ānanda, lust is abandoned, its root cut off, made like a palm stump, brought to non-existence, and is no more subject to future arising. In you, hatred is abandoned… in you, delusion is abandoned, its root cut off, made like a palm stump, brought to non-existence, and is no more subject to future arising. You have done well in the world.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ อยฺเยน อานนฺเทน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต อานนฺท, ตํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ อยฺโย อานนฺโท ธาเรตุ, อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทุติยํ.

“Excellent, venerable sir, excellent, venerable sir! Just as, venerable sir, one might set upright what was overturned, reveal what was hidden, show the path to one who is lost, or hold up a lamp in the darkness, so that those with eyes might see forms—so too has the Dhamma been made clear by the venerable Ānanda in many ways. I go for refuge, Venerable Ānanda, to that Blessed One, to the Dhamma, and to the Saṅgha of bhikkhus. May the venerable Ānanda remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward, for as long as life lasts.”

๓. มหานามสกฺกสุตฺตํ

3. The Discourse to Mahānāma the Sakyan

๗๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา คิลานาวุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทีฆรตฺตาหํ, ภนฺเต, ภควตา เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ – ‘สมาหิตสฺส ญาณํ, โน อสมาหิตสฺสา’ติ. สมาธิ นุ โข, ภนฺเต, ปุพฺเพ, ปจฺฉา ญาณํ; อุทาหุ ญาณํ ปุพฺเพ, ปจฺฉา สมาธี’’ติ? อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ภควา โข คิลานวุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. อยญฺจ มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ อติคมฺภีรํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ. ยํนูนาหํ มหานามํ สกฺกํ เอกมนฺตํ อปเนตฺวา ธมฺมํ เทเสยฺย’’นฺติ.

74. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling among the Sakyans at Kapilavatthu in the Banyan Tree Park. Now at that time the Blessed One had just risen from an illness, having recently recovered. Then Mahānāma the Sakyan approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, Mahānāma the Sakyan said to the Blessed One: 'For a long time, venerable sir, I have understood the Dhamma taught by the Blessed One thus: “Knowledge arises for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated.” Is it, venerable sir, that concentration is first, and knowledge afterwards? Or is it that knowledge is first, and concentration afterwards?' Then it occurred to the Venerable Ānanda: 'The Blessed One has just risen from an illness, having recently recovered. And this Mahānāma the Sakyan is asking the Blessed One a very profound question. What if I were to take Mahānāma the Sakyan to one side and teach him the Dhamma?'

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท มหานามํ สกฺกํ พาหายํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ อปเนตฺวา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เสขมฺปิ โข, มหานาม, สีลํ วุตฺตํ ภควตา, อเสขมฺปิ สีลํ วุตฺตํ ภควตา; เสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา, อเสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา; เสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา, อเสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา. กตมญฺจ, มหานาม[Pg.221], เสขํ สีลํ? อิธ, มหานาม, ภิกฺขุ สีลวา โหติ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อิทํ วุจฺจติ, มหานาม, เสขํ สีลํ’’.

Then the Venerable Ānanda, taking Mahānāma the Sakyan by the arm and leading him to one side, said this to him: 'Mahānāma, virtue of a trainee has been spoken of by the Blessed One, and virtue of one beyond training has been spoken of by the Blessed One; concentration of a trainee has been spoken of by the Blessed One, and concentration of one beyond training has been spoken of by the Blessed One; wisdom of a trainee has been spoken of by the Blessed One, and wisdom of one beyond training has been spoken of by the Blessed One. And what, Mahānāma, is the virtue of a trainee? Here, Mahānāma, a bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha restraint… he trains by undertaking the training rules. This, Mahānāma, is called the virtue of a trainee.'

‘‘กตโม จ, มหานาม, เสโข สมาธิ? อิธ, มหานาม, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม, เสโข สมาธิ.

“And what, Mahānāma, is the concentration of a trainee? Here, Mahānāma, a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures… enters and dwells in the fourth jhāna. This, Mahānāma, is called the concentration of a trainee.

‘‘กตมา จ, มหานาม, เสขา ปญฺญา? อิธ, มหานาม, ภิกฺขุ อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม, เสขา ปญฺญา.

“And what, Mahānāma, is the wisdom of a trainee? Here, Mahānāma, a bhikkhu understands as it really is: ‘This is suffering’… he understands as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ This, Mahānāma, is called the wisdom of a trainee.

‘‘ส โข โส, มหานาม, อริยสาวโก เอวํ สีลสมฺปนฺโน เอวํ สมาธิสมฺปนฺโน เอวํ ปญฺญาสมฺปนฺโน อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, มหานาม, เสขมฺปิ สีลํ วุตฺตํ ภควตา, อเสขมฺปิ สีลํ วุตฺตํ ภควตา; เสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา, อเสโขปิ สมาธิ วุตฺโต ภควตา; เสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา, อเสขาปิ ปญฺญา วุตฺตา ภควตา’’ติ. ตติยํ.

“That noble disciple, Mahānāma, thus accomplished in virtue, thus accomplished in concentration, and thus accomplished in wisdom, with the destruction of the taints, in this very life enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having realized it for himself with direct knowledge. In this way, Mahānāma, virtue of a trainee has been spoken of by the Blessed One, and virtue of one beyond training has been spoken of by the Blessed One; concentration of a trainee has been spoken of by the Blessed One, and concentration of one beyond training has been spoken of by the Blessed One; wisdom of a trainee has been spoken of by the Blessed One, and wisdom of one beyond training has been spoken of by the Blessed One.”

๔. นิคณฺฐสุตฺตํ

4. The Discourse on the Nigaṇṭha

๗๕. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข อภโย จ ลิจฺฉวิ ปณฺฑิตกุมารโก จ ลิจฺฉวิ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อภโย ลิจฺฉวิ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ – ‘จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ. โส ปุราณานํ กมฺมานํ ตปสา พฺยนฺตีภาวํ ปญฺญเปติ นวานํ กมฺมานํ อกรณา เสตุฆาตํ. อิติ กมฺมกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา เวทนากฺขโย, เวทนากฺขยา สพฺพํ ทุกฺขํ นิชฺชิณฺณํ ภวิสฺสติ – เอวเมติสฺสา สนฺทิฏฺฐิกาย นิชฺชราย [Pg.222] วิสุทฺธิยา สมติกฺกโม โหติ. อิธ, ภนฺเต, ภควา กิมาหา’’ติ?

75. At one time the Venerable Ānanda was dwelling at Vesālī in the Great Wood, in the Hall with the Peaked Roof. Then Abhaya the Licchavi and Paṇḍitakumāraka the Licchavi approached the Venerable Ānanda, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, Abhaya the Licchavi said this to the Venerable Ānanda: 'Venerable sir, Nigaṇṭha Nāṭaputta claims to be all-knowing and all-seeing, to possess complete knowledge and vision without remainder, saying: “Whether I am walking or standing, sleeping or awake, knowledge and vision are continuously and uninterruptedly present to me.” He prescribes the wearing away of past kamma through austerity, and the non-doing of new kamma. Thus, with the destruction of kamma comes the destruction of suffering; with the destruction of suffering, the destruction of feeling; with the destruction of feeling, all suffering will be worn away. In this way, by means of this visible wearing away, there is purification and transcendence. What, venerable sir, does the Blessed One say in this regard?'

‘‘ติสฺโส โข อิมา, อภย, นิชฺชรา วิสุทฺธิโย เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺมทกฺขาตา สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย. กตมา ติสฺโส? อิธ, อภย, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหีติ.

“Abhaya, these three purifications by exhaustion have been well proclaimed by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of suffering and dejection, for the attainment of the right method, for the realization of Nibbāna. What are the three? Here, Abhaya, a bhikkhu is virtuous… he undertakes and trains in the training rules. He does not create new kamma, and by repeatedly experiencing it, he makes an end of old kamma. This exhaustion is visible here and now, timeless, inviting inspection, leading onwards, to be personally experienced by the wise.”

‘‘ส โข โส, อภย, ภิกฺขุ เอวํ สีลสมฺปนฺโน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหีติ.

“That bhikkhu, Abhaya, being thus accomplished in virtue, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states… enters and dwells in the fourth jhāna, which is neither-painful-nor-pleasant and has purity of mindfulness due to equanimity. He does not create new kamma, and by repeatedly experiencing it, he makes an end of old kamma. This exhaustion is visible here and now, timeless, inviting inspection, leading onwards, to be personally experienced by the wise.”

‘‘ส โข โส, อภย, ภิกฺขุ เอวํ สมาธิสมฺปนฺโน อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส นวญฺจ กมฺมํ น กโรติ, ปุราณญฺจ กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหีติ. อิมา โข, อภย, ติสฺโส นิชฺชรา วิสุทฺธิโย เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺมทกฺขาตา สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

“That bhikkhu, Abhaya, being thus accomplished in concentration, through the destruction of the taints, enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having realized it for himself with direct knowledge in this very life. He does not create new kamma, and by repeatedly experiencing it, he makes an end of old kamma. This exhaustion is visible here and now, timeless, inviting inspection, leading onwards, to be personally experienced by the wise. These, Abhaya, are the three purifications by exhaustion, well proclaimed by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of suffering and dejection, for the attainment of the right method, for the realization of Nibbāna.”

เอวํ วุตฺเต ปณฺฑิตกุมารโก ลิจฺฉวิ อภยํ ลิจฺฉวึ เอตทโวจ – ‘‘กึ ปน ตฺวํ, สมฺม อภย, อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทสี’’ติ? ‘‘กฺยาหํ, สมฺม ปณฺฑิตกุมารก, อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทิสฺสามิ! มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย โย อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมเทยฺยา’’ติ. จตุตฺถํ.

When this was said, Paṇḍitakumāraka the Licchavi said to Abhaya the Licchavi: “Why then, friend Abhaya, do you not rejoice in the Venerable Ānanda's well-spoken words as being well-spoken?” “Why should I not rejoice, friend Paṇḍitakumāraka, in the Venerable Ānanda's well-spoken words as being well-spoken? The head of anyone who would not rejoice in the Venerable Ānanda's well-spoken words as being well-spoken would surely split apart!”

๕. นิเวสกสุตฺตํ

5. The Discourse on Establishing

๗๖. อถ [Pg.223] โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

76. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One, and after paying homage to him, sat down to one side. As he was sitting to one side, the Blessed One said this to the Venerable Ānanda:

‘‘เย, อานนฺท, อนุกมฺเปยฺยาถ เย จ โสตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาตี วา สาโลหิตา วา เต โว, อานนฺท, ตีสุ ฐาเนสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา. กตเมสุ ตีสุ? พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเท สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ; สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, พุทฺโธ ภควา’ติ, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเท สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเท สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’’ติ.

“Ānanda, those for whom you have compassion and who you think should listen—whether friends, associates, relatives, or blood-relations—should be encouraged, settled, and established by you, Ānanda, in three grounds. In which three? They should be encouraged, settled, and established in unwavering confidence in the Buddha thus: ‘For this reason, too, the Blessed One is an Arahant, a Perfectly Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, the Sublime One, the Knower of worlds, the unsurpassed trainer of persons to be tamed, the Teacher of gods and humans, the Enlightened One, the Blessed One.’ They should be encouraged, settled, and established in unwavering confidence in the Dhamma thus: ‘The Dhamma is well-expounded by the Blessed One, directly visible, immediate, inviting one to come and see, leading inwards, to be personally experienced by the wise.’ They should be encouraged, settled, and established in unwavering confidence in the Saṅgha thus: ‘The Saṅgha of the Blessed One’s disciples is practicing the good way, practicing the straight way, practicing the true way, practicing the proper way; that is, the four pairs of persons, the eight individuals—this Saṅgha of the Blessed One’s disciples is worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, the unsurpassed field of merit for the world.’”

‘‘สิยา, อานนฺท, จตุนฺนํ มหาภูตานํ อญฺญถตฺตํ – ปถวีธาตุยา อาโปธาตุยา เตโชธาตุยา วาโยธาตุยา, น ตฺเวว พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส สิยา อญฺญถตฺตํ ตตฺริทํ อญฺญถตฺตํ. โส วตานนฺท, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต อริยสาวโก นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา เปตฺติวิสยํ วา อุปปชฺชิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, there might be an alteration in the four great elements—the earth element, the water element, the fire element, and the air element—but for a noble disciple endowed with unwavering confidence in the Buddha, there would be no alteration. For this alteration to occur—that a noble disciple endowed with unwavering confidence in the Buddha should be reborn in hell, the animal realm, or the sphere of spirits—is impossible.”

‘‘สิยา, อานนฺท, จตุนฺนํ มหาภูตานํ อญฺญถตฺตํ – ปถวีธาตุยา อาโปธาตุยา เตโชธาตุยา วาโยธาตุยา, น ตฺเวว ธมฺเม…เป… น ตฺเวว สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส สิยา อญฺญถตฺตํ ตตฺริทํ อญฺญถตฺตํ. โส วตานนฺท, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต [Pg.224] อริยสาวโก นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา เปตฺติวิสยํ วา อุปปชฺชิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, there might be an alteration in the four great elements—the earth element, the water element, the fire element, and the air element—but for a noble disciple endowed with unwavering confidence in the Dhamma… and in the Saṅgha, there would be no alteration. Herein, this would be the alteration: that a noble disciple endowed with unwavering confidence in the Saṅgha should be reborn in hell, the animal realm, or the sphere of spirits—this is impossible.”

‘‘เย, อานนฺท, อนุกมฺเปยฺยาถ เย จ โสตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาตี วา สาโลหิตา วา เต โว, อานนฺท, อิเมสุ ตีสุ ฐาเนสุ สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ. ปญฺจมํ.

“Ānanda, those for whom you have compassion and who would deem it fit to listen—whether friends, associates, relatives, or blood-relations—should be encouraged, settled, and established by you, Ānanda, in these three grounds.” The Fifth.

๖. ปฐมภวสุตฺตํ

6. The First Discourse on Existence

๗๗. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภโว, ภโวติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภโว โหตี’’ติ?

77. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One, and after paying homage to him, sat down to one side. As he was sitting to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One: 'Venerable sir, it is said, “existence, existence.” To what extent, venerable sir, does existence come to be?'

‘‘กามธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข กามภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ หีนาย ธาตุยา วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิตํ เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. ( )

“If, Ānanda, there were no kamma ripening in the sense-sphere realm, would sense-sphere existence be discerned?” “No, venerable sir.” “Thus, Ānanda, kamma is the field, consciousness the seed, and craving the moisture. For beings hindered by ignorance and fettered by craving, consciousness is established in the inferior element. Thus there is the production of renewed existence in the future.”

‘‘รูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข รูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ มชฺฌิมาย ธาตุยา วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิตํ เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. ( )

“If, Ānanda, there were no kamma ripening in the form realm, would existence in the form realm be discerned?” “No, venerable sir.” “Thus, Ānanda, kamma is the field, consciousness the seed, and craving the moisture. For beings hindered by ignorance and fettered by craving, consciousness is established in the intermediate element. Thus there is the production of renewed existence in the future.”

‘‘อรูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข อรูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปณีตาย ธาตุยา วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิตํ เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. เอวํ โข, อานนฺท, ภโว โหตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“If, Ānanda, there were no kamma ripening in the formless realm, would existence in the formless realm be discerned?” “No, venerable sir.” “Thus, Ānanda, kamma is the field, consciousness the seed, and craving the moisture. For beings hindered by ignorance and fettered by craving, consciousness is established in the sublime element. Thus there is the production of renewed existence in the future. In this way, Ānanda, existence comes to be.” The Sixth.

๗. ทุติยภวสุตฺตํ

7. The Second Discourse on Existence

๗๘. อถ [Pg.225] โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภโว, ภโวติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภโว โหตี’’ติ?

78. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One… The Venerable Ānanda said this to the Blessed One: 'Venerable sir, it is said, “existence, existence.” To what extent, venerable sir, does existence come to be?'

‘‘กามธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข กามภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ หีนาย ธาตุยา เจตนา ปติฏฺฐิตา ปตฺถนา ปติฏฺฐิตา เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ’’.

“Ānanda, if there were no kamma ripening in the sense-sphere realm, would sense-sphere existence be discerned?” “No, venerable sir.” “Thus, Ānanda, kamma is the field, consciousness the seed, and craving the moisture. For beings hindered by ignorance and fettered by craving, volition is established and aspiration is established in the inferior element. Thus, there is the production of renewed existence in the future.”

‘‘รูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข รูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ มชฺฌิมาย ธาตุยา เจตนา ปติฏฺฐิตา ปตฺถนา ปติฏฺฐิตา เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ’’.

“Ānanda, if there were no kamma ripening in the form realm, would existence in the form realm be discerned?” “No, venerable sir.” “Thus, Ānanda, kamma is the field, consciousness the seed, and craving the moisture. For beings hindered by ignorance and fettered by craving, volition is established and aspiration is established in the intermediate element. Thus, there is the production of renewed existence in the future.”

‘‘อรูปธาตุเวปกฺกญฺจ, อานนฺท, กมฺมํ นาภวิสฺส, อปิ นุ โข อรูปภโว ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ โข, อานนฺท, กมฺมํ เขตฺตํ, วิญฺญาณํ พีชํ, ตณฺหา สฺเนโห. อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปณีตาย ธาตุยา เจตนา ปติฏฺฐิตา ปตฺถนา ปติฏฺฐิตา เอวํ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. เอวํ โข, อานนฺท, ภโว โหตี’’ติ. สตฺตมํ.

“Ānanda, if there were no kamma ripening in the formless realm, would existence in the formless realm be discerned?” “No, venerable sir.” “Thus, Ānanda, kamma is the field, consciousness the seed, and craving the moisture. For beings hindered by ignorance and fettered by craving, volition is established and aspiration is established in the sublime element. Thus, there is the production of renewed existence in the future. In this way, Ānanda, existence comes to be.” The Seventh.

๘. สีลพฺพตสุตฺตํ

8. The Discourse on Moral Practices and Observances

๗๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สพฺพํ นุ โข, อานนฺท, สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ สผล’’นฺติ? ‘‘น ขฺเวตฺถ, ภนฺเต, เอกํเสนา’’ติ. ‘‘เตน หานนฺท, วิภชสฺสู’’ติ.

79. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. The Blessed One said this to the Venerable Ānanda, who was sitting to one side: “Ānanda, are all moral practices and observances, austere living, the holy life, and that which has mindfulness as its essence, fruitful?” “Venerable sir, this is not to be answered categorically.” “Then, Ānanda, analyze it.”

‘‘ยญฺหิสฺส, ภนฺเต, สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ สีลพฺพตํ ชีวิตํ [Pg.226] พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ อผลํ. ยญฺจ ขฺวาสฺส, ภนฺเต, สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารํ สผล’’นฺติ. อิทมโวจ อายสฺมา อานนฺโท; สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ.

“Venerable sir, that moral practice and observance, austere living, holy life, and that which has mindfulness as its essence, by cultivating which unwholesome states increase and wholesome states decline, is fruitless. And, venerable sir, that moral practice and observance, austere living, holy life, and that which has mindfulness as its essence, by cultivating which unwholesome states decline and wholesome states increase, is fruitful.” This the Venerable Ānanda said, and the Teacher approved.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ, อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต อานนฺเท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เสโข, ภิกฺขเว, อานนฺโท; น จ ปนสฺส สุลภรูโป สมสโม ปญฺญายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

Then the Venerable Ānanda, thinking, “The Teacher has approved of me,” rose from his seat, paid homage to the Blessed One, circumambulated him with his right side toward him, and departed. Soon after the Venerable Ānanda had left, the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus, Ānanda is a trainee; yet it is not easy to find one equal to him in wisdom.” The Eighth.

๙. คนฺธชาตสุตฺตํ

9. The Discourse on Kinds of Fragrance

๘๐. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

80. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. As he was sitting to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One:

‘‘ตีณิมานิ, ภนฺเต, คนฺธชาตานิ, เยสํ อนุวาตํเยว คนฺโธ คจฺฉติ, โน ปฏิวาตํ. กตมานิ ตีณิ? มูลคนฺโธ, สารคนฺโธ, ปุปฺผคนฺโธ – อิมานิ โข, ภนฺเต, ตีณิ คนฺธชาตานิ, เยสํ อนุวาตํเยว คนฺโธ คจฺฉติ, โน ปฏิวาตํ. อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, กิญฺจิ คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ?

“Venerable sir, there are these three kinds of fragrance whose scent travels only downwind, not upwind. Which three? The fragrance of roots, the fragrance of heartwood, and the fragrance of flowers—these, venerable sir, are the three kinds of fragrance whose scent travels only downwind, not upwind. Is there, venerable sir, any kind of fragrance whose scent travels downwind, upwind, and both downwind and upwind?”

‘‘อตฺถานนฺท, กิญฺจิ คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ. ‘‘กตมญฺจ ปน, ภนฺเต, คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ?

“Ānanda, there is a kind of fragrance whose scent travels downwind, upwind, and both downwind and upwind.” “But, venerable sir, what kind of fragrance is it whose scent travels downwind, upwind, and both downwind and upwind?”

‘‘อิธานนฺท, ยสฺมึ คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ[Pg.227], สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต.

“Here, Ānanda, in whatever village or town a woman or man has gone for refuge to the Buddha, gone for refuge to the Dhamma, and gone for refuge to the Saṅgha; abstains from the destruction of life, abstains from taking what is not given, abstains from sexual misconduct, abstains from false speech, and abstains from distilled and fermented intoxicants which are the basis for heedlessness; is virtuous and of good character; and dwells at home with a mind free from the stain of stinginess, is freely generous, open-handed, delighting in relinquishment, amenable to requests, and delighting in giving and sharing.

‘‘ตสฺส ทิสาสุ สมณพฺราหฺมณา วณฺณํ ภาสนฺติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’’’ติ.

“In all directions, ascetics and brahmins speak their praise, saying: ‘In such and such a village or town, a woman or a man has gone for refuge to the Buddha, gone for refuge to the Dhamma, and gone for refuge to the Saṅgha; abstains from the destruction of life, abstains from taking what is not given, abstains from sexual misconduct, abstains from false speech, and abstains from distilled and fermented intoxicants which are the basis for heedlessness; is virtuous and of good character; and dwells at home with a mind free from the stain of stinginess, is freely generous, open-handed, delighting in relinquishment, amenable to requests, and delighting in giving and sharing.’”

‘‘เทวตาปิสฺส วณฺณํ ภาสนฺติ – ‘อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา ปุริโส วา พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’ติ. อิทํ โข ตํ, อานนฺท, คนฺธชาตํ ยสฺส อนุวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, ปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉติ, อนุวาตปฏิวาตมฺปิ คนฺโธ คจฺฉตี’’ติ.

“The deities also speak their praise, saying: ‘In such and such a village or town, a woman or a man has gone for refuge to the Buddha, gone for refuge to the Dhamma, and gone for refuge to the Saṅgha; abstains from the destruction of life… abstains from distilled and fermented intoxicants which are the basis for heedlessness; is virtuous and of good character; and dwells at home with a mind free from the stain of stinginess, is freely generous, open-handed, delighting in relinquishment, amenable to requests, and delighting in giving and sharing.’ This, Ānanda, is that kind of fragrance whose scent travels downwind, upwind, and both downwind and upwind.”

‘‘น ปุปฺผคนฺโธ ปฏิวาตเมติ,น จนฺทนํ ตครมลฺลิกา วา;

สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ,สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายตี’’ติ. นวมํ;

“The scent of flowers does not travel upwind, nor that of sandalwood, tagara, or jasmine; but the scent of the virtuous travels upwind; a good person pervades all directions.” Ninth.

๑๐. จูฬนิกาสุตฺตํ

10. The Discourse on the Minor World-System

๘๑. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขาเมตํ, ภนฺเต, ภควโต [Pg.228] สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ภควโต, อานนฺท, สิขิสฺส อภิภู นาม สาวโก พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปสี’ติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กีวตกํ ปโหติ สเรน วิญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สาวโก โส, อานนฺท, อปฺปเมยฺยา ตถาคตา’’ติ.

81. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One: “Venerable sir, this has been heard by me in the Blessed One’s presence, received in his presence: ‘Ānanda, the disciple of the Blessed One Sikhi, named Abhibhū, while standing in the Brahma-world, made the thousandfold world-system aware with his voice.’ But, venerable sir, how far is the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, able to make aware with his voice?” “He was a disciple, Ānanda. Tathāgatas are immeasurable.”

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขา เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ภควโต, อานนฺท, สิขิสฺส อภิภู นาม สาวโก พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปสี’ติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กีวตกํ ปโหติ สเรน วิญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สาวโก โส, อานนฺท, อปฺปเมยฺยา ตถาคตา’’ติ.

For a second time, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One: “Venerable sir, this has been heard by me in the Blessed One’s presence, received in his presence: ‘Ānanda, the disciple of the Blessed One Sikhi, named Abhibhū, while standing in the Brahma-world, made the thousandfold world-system aware with his voice.’ But, venerable sir, how far is the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, able to make aware with his voice?” “He was a disciple, Ānanda. Tathāgatas are immeasurable.”

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขาเมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ภควโต, อานนฺท, สิขิสฺส อภิภู นาม สาวโก พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปสี’ติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กีวตกํ ปโหติ สเรน วิญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สุตา เต, อานนฺท, สหสฺสี จูฬนิกา โลกธาตู’’ติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล! ยํ ภควา ภาเสยฺย. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตนหานนฺท, สุณาหิ สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

For a third time, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One: “Venerable sir, this has been heard by me in the Blessed One’s presence, received in his presence: ‘Ānanda, the disciple of the Blessed One Sikhi, named Abhibhū, while standing in the Brahma-world, made the thousandfold world-system aware with his voice.’ But, venerable sir, how far is the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, able to make aware with his voice?” “Have you heard, Ānanda, of the thousandfold minor world-system?” “This is the time, Blessed One! This is the time, Sugata! Whatever the Blessed One might say, having heard it from the Blessed One, the monks will bear it in mind.” “Then, Ānanda, listen and apply your mind well. I will speak.” “So be it, venerable sir,” the Venerable Ānanda replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘ยาวตา, อานนฺท, จนฺทิมสูริยา ปริหรนฺติ, ทิสา ภนฺติ วิโรจนา, ตาว สหสฺสธา โลโก. ตสฺมึ สหสฺสธา โลเก สหสฺสํ จนฺทานํ, สหสฺสํ สูริยานํ, สหสฺสํ สิเนรุปพฺพตราชานํ, สหสฺสํ ชมฺพุทีปานํ, สหสฺสํ อปรโคยานานํ, สหสฺสํ อุตฺตรกุรูนํ, สหสฺสํ ปุพฺพวิเทหานํ, จตฺตาริ มหาสมุทฺทสหสฺสานิ, จตฺตาริ มหาราชสหสฺสานิ, สหสฺสํ จาตุมหาราชิกานํ, สหสฺสํ ตาวตึสานํ, สหสฺสํ ยามานํ, สหสฺสํ ตุสิตานํ, สหสฺสํ นิมฺมานรตีนํ, สหสฺสํ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ, สหสฺสํ พฺรหฺมโลกานํ – อยํ วุจฺจตานนฺท, สหสฺสี จูฬนิกา โลกธาตุ.

“Ānanda, as far as the moon and sun revolve, shining and illuminating the directions, so far extends a thousandfold world. In that thousandfold world, there are a thousand moons, a thousand suns, a thousand Sinerus, kings of mountains, a thousand Jambudīpas, a thousand Aparagoyānas, a thousand Uttarakurus, a thousand Pubbavidehas, four thousand great oceans, four thousand great kings, a thousand heavens of the Four Great Kings, a thousand Tāvatiṃsa heavens, a thousand Yāma heavens, a thousand Tusita heavens, a thousand Nimmānaratī heavens, a thousand Paranimmitavasavattī heavens, and a thousand Brahma-worlds. This, Ānanda, is called the thousandfold minor world-system.

‘‘ยาวตานนฺท[Pg.229], สหสฺสี จูฬนิกา โลกธาตุ ตาว สหสฺสธา โลโก. อยํ วุจฺจตานนฺท, ทฺวิสหสฺสี มชฺฌิมิกา โลกธาตุ.

“Ānanda, as far as a thousandfold minor world-system extends, so far extends a world a thousand times that. This, Ānanda, is called the twice-thousandfold middling world-system.

‘‘ยาวตานนฺท, ทฺวิสหสฺสี มชฺฌิมิกา โลกธาตุ ตาว สหสฺสธา โลโก. อยํ วุจฺจตานนฺท, ติสหสฺสี มหาสหสฺสี โลกธาตุ.

“Ānanda, as far as a twice-thousandfold middling world-system extends, so far extends a world a thousand times that. This, Ānanda, is called the thrice-thousandfold great-thousandfold world-system.

‘‘อากงฺขมาโน, อานนฺท, ตถาคโต ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺย, ยาวตา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ.

“If he so wished, Ānanda, the Tathāgata could make the thrice-thousandfold great-thousandfold world-system aware with his voice, or as far as he might wish.”

‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, ภควา ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺย, ยาวตา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ? ‘‘อิธานนฺท, ตถาคโต ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ โอภาเสน ผเรยฺย. ยทา เต สตฺตา ตํ อาโลกํ สญฺชาเนยฺยุํ, อถ ตถาคโต โฆสํ กเรยฺย สทฺทมนุสฺสาเวยฺย. เอวํ โข, อานนฺท, ตถาคโต ติสหสฺสิมหาสหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺย, ยาวตา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ.

“But how, venerable sir, could the Blessed One make the thrice-thousandfold great-thousandfold world-system aware with his voice, or as far as he might wish?” “Here, Ānanda, the Tathāgata would pervade the thrice-thousandfold great-thousandfold world-system with his radiance. When those beings recognize that light, the Tathāgata would then make a proclamation and cause his voice to be heard. In this way, Ānanda, the Tathāgata could make the thrice-thousandfold great-thousandfold world-system aware with his voice, or as far as he might wish.”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท (อายสฺมนฺตํ อุทายึ) เอตทโวจ – ‘‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม สตฺถา เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘กึ ตุยฺเหตฺถ, อาวุโส อานนฺท, ยทิ เต สตฺถา เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’’ติ? เอวํ วุตฺเต ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘มา เหวํ, อุทายิ, มา เหวํ, อุทายิ. สเจ, อุทายิ, อานนฺโท อวีตราโค กาลํ กเรยฺย, เตน จิตฺตปฺปสาเทน สตฺตกฺขตฺตุํ เทเวสุ เทวรชฺชํ กาเรยฺย, สตฺตกฺขตฺตุํ อิมสฺมึเยว ชมฺพุทีเป มหารชฺชํ กาเรยฺย. อปิ จ, อุทายิ, อานนฺโท ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. ทสมํ.

When this was said, the Venerable Ānanda said this to the Venerable Udāyī: “It is indeed a gain for me, it is well-gained by me, that my Teacher is of such great psychic power, of such great might.” When this was said, the Venerable Udāyī said to the Venerable Ānanda: “What is it to you, friend Ānanda, if your Teacher is of such great psychic power, of such great might?” When this was said, the Blessed One said to the Venerable Udāyī: “Do not say that, Udāyī, do not say that. If, Udāyī, Ānanda were to pass away while not free from passion, because of that mental confidence he would reign as king of the devas seven times, and he would reign as a great king in this very Jambudīpa seven times. And yet, Udāyī, Ānanda will attain final Nibbāna in this very life.”

อานนฺทวคฺโค ตติโย.

The Third Chapter on Ānanda.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary thereof:

ฉนฺโน อาชีวโก สกฺโก, นิคณฺโฐ จ นิเวสโก;

ทุเว ภวา สีลพฺพตํ, คนฺธชาตญฺจ จูฬนีติ.

Channa, an Ājīvaka, Sakka, a Nigaṇṭha, and the Establisher; two on existence, on rites and rituals, on kinds of fragrance, and the Minor.

(๙) ๔. สมณวคฺโค

(9) 4. The Chapter on the Recluse

๑. สมณสุตฺตํ

1. The Discourse on the Recluse

๘๒. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.230], ภิกฺขเว, สมณสฺส สมณิยานิ สมณกรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อธิสีลสิกฺขาสมาทานํ, อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทานํ, อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สมณสฺส สมณิยานิ สมณกรณียานิ.

82. “Monks, there are these three essentials and duties of a recluse. What three? The undertaking of the training in higher virtue, the undertaking of the training in higher mind, and the undertaking of the training in higher wisdom. These, monks, are indeed the three essentials and duties of a recluse.

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

“Therefore, monks, you should train thus: ‘We shall have an ardent desire for undertaking the training in higher virtue; we shall have an ardent desire for undertaking the training in higher mind; we shall have an ardent desire for undertaking the training in higher wisdom.’ Thus indeed, monks, should you train yourselves.”

๒. คทฺรภสุตฺตํ

2. The Discourse on the Donkey

๘๓. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คทฺรโภ โคคณํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ทมฺโม, อหมฺปิ ทมฺโม’ติ. ตสฺส น ตาทิโส วณฺโณ โหติ เสยฺยถาปิ คุนฺนํ, น ตาทิโส สโร โหติ เสยฺยถาปิ คุนฺนํ, น ตาทิสํ ปทํ โหติ เสยฺยถาปิ คุนฺนํ. โส โคคณํเยว ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ทมฺโม, อหมฺปิ ทมฺโม’’’ติ.

83. “Just as, monks, a donkey follows close behind a herd of cattle, thinking, ‘I too am a bull, I too am a bull.’ It does not have the same appearance as the bulls, nor the same sound as the bulls, nor the same gait as the bulls. Yet it still follows close behind the herd of cattle, thinking, ‘I too am a bull, I too am a bull.’

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ภิกฺขุสงฺฆํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ภิกฺขุ, อหมฺปิ ภิกฺขู’ติ. ตสฺส น ตาทิโส ฉนฺโท โหติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน เสยฺยถาปิ อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ, น ตาทิโส ฉนฺโท โหติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน เสยฺยถาปิ อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ, น ตาทิโส ฉนฺโท โหติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน เสยฺยถาปิ อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ. โส ภิกฺขุสงฺฆํเยว ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ โหติ – ‘อหมฺปิ ภิกฺขุ, อหมฺปิ ภิกฺขู’’’ติ.

“In the very same way, monks, some monk here follows close behind the community of monks, thinking, ‘I too am a monk, I too am a monk.’ But he does not have the same ardent desire for undertaking the training in higher virtue as other monks have, nor the same ardent desire for undertaking the training in higher mind as other monks have, nor the same ardent desire for undertaking the training in higher wisdom as other monks have. He just follows close behind the community of monks, thinking, ‘I too am a monk, I too am a monk.’”

‘‘ตสฺมาติห[Pg.231], ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

“Therefore, monks, you should train thus: ‘We shall have an ardent desire for undertaking the training in higher virtue; we shall have an ardent desire for undertaking the training in higher mind; we shall have an ardent desire for undertaking the training in higher wisdom.’ Thus indeed, monks, should you train yourselves.”

๓. เขตฺตสุตฺตํ

3. The Discourse on the Field

๘๔. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, กสฺสโก คหปติ ปฏิกจฺเจว เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กโรติ สุมติกตํ. ปฏิกจฺเจว เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กริตฺวา สุมติกตํ กาเลน พีชานิ ปติฏฺฐาเปติ. กาเลน พีชานิ ปติฏฺฐาเปตฺวา สมเยน อุทกํ อภิเนติปิ อปเนติปิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กสฺสกสฺส คหปติสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ.

84. “Monks, these are the three preliminary duties for a farmer householder. What three? Here, monks, a farmer householder first of all ploughs the field well and harrows it well. Having first of all ploughed the field well and harrowed it well, at the proper time he plants the seeds. Having planted the seeds at the proper time, at the appropriate time he irrigates and drains the field. These, monks, are the three preliminary duties for a farmer householder.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีณิมานิ ภิกฺขุสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อธิสีลสิกฺขาสมาทานํ, อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทานํ, อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ภิกฺขุสฺส ปุพฺเพ กรณียานิ.

“Just so, monks, these are the three preliminary duties for a monk. What three? Undertaking the training in higher morality, undertaking the training in higher mind, and undertaking the training in higher wisdom. These, monks, are the three preliminary duties for a monk.”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

“Therefore, monks, you should train yourselves thus: ‘We shall have an ardent desire for undertaking the training in higher morality, an ardent desire for undertaking the training in higher mind, and an ardent desire for undertaking the training in higher wisdom.’ Thus, monks, should you train yourselves.” The Third.

๔. วชฺชิปุตฺตสุตฺตํ

4. The Discourse on the Vajjian Son

๘๕. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข อญฺญตโร วชฺชิปุตฺตโก ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส วชฺชิปุตฺตโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธิกมิทํ, ภนฺเต, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. นาหํ[Pg.232], ภนฺเต, เอตฺถ สกฺโกมิ สิกฺขิตุ’’นฺติ. ‘‘สกฺขิสฺสสิ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตุํ – อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย อธิปญฺญาสิกฺขายา’’ติ? ‘‘สกฺโกมหํ, ภนฺเต, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตุํ – อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย, อธิปญฺญาสิกฺขายา’’ติ. ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขสฺสุ – อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย, อธิปญฺญาสิกฺขาย’’.

85. On one occasion the Blessed One was staying at Vesālī in the Great Wood, at the Hall with the Peaked Roof. Then a certain monk, a Vajjian son, approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Sitting to one side, that monk, a Vajjian son, said to the Blessed One: “Venerable sir, this recitation of more than one hundred and fifty training rules comes up every half-month. I am not able to train in them, venerable sir.” “But, monk, can you train in the three trainings: in the training in higher morality, in the training in higher mind, and in the training in higher wisdom?” “I can train in the three trainings, venerable sir: in the training in higher morality, in the training in higher mind, and in the training in higher wisdom.” “Therefore, in this Dispensation, monk, you must train in these three trainings: in the training in higher morality, in the training in higher mind, and in the training in higher wisdom.”

‘‘ยโต โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อธิสีลมฺปิ สิกฺขิสฺสสิ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขิสฺสสิ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขิสฺสสิ, ตสฺส ตุยฺหํ ภิกฺขุ อธิสีลมฺปิ สิกฺขโต อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขโต อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขโต ราโค ปหียิสฺสติ, โทโส ปหียิสฺสติ, โมโห ปหียิสฺสติ. โส ตฺวํ ราคสฺส ปหานา โทสสฺส ปหานา โมหสฺส ปหานา ยํ อกุสลํ น ตํ กริสฺสสิ, ยํ ปาปํ น ตํ เสวิสฺสสี’’ติ.

“When, monk, you train in higher morality, train in higher mind, and train in higher wisdom, then for you who are training in higher morality, training in higher mind, and training in higher wisdom, lust will be abandoned, aversion will be abandoned, and delusion will be abandoned. Through the abandoning of lust, the abandoning of aversion, and the abandoning of delusion, you will not do what is unwholesome, nor will you pursue what is evil.”

อถ โข โส ภิกฺขุ อปเรน สมเยน อธิสีลมฺปิ สิกฺขิ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขิ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขิ. ตสฺส อธิสีลมฺปิ สิกฺขโต อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขโต อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขโต ราโค ปหียิ, โทโส ปหียิ, โมโห ปหียิ. โส ราคสฺส ปหานา โทสสฺส ปหานา โมหสฺส ปหานา ยํ อกุสลํ ตํ นากาสิ, ยํ ปาปํ ตํ น เสวีติ. จตุตฺถํ.

Then, at a later time, that monk trained in higher morality, trained in higher mind, and trained in higher wisdom. As he trained in higher morality, higher mind, and higher wisdom, lust was abandoned, aversion was abandoned, and delusion was abandoned. Through the abandoning of lust, the abandoning of aversion, and the abandoning of delusion, he did no unwholesome deed and pursued no evil. The Fourth.

๕. เสกฺขสุตฺตํ

5. The Discourse on the Trainee

๘๖. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

86. Then a certain bhikkhu approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down at a suitable place. As he was sitting there, that bhikkhu said this to the Blessed One:

‘‘‘เสโข, เสโข’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, เสโข โหตี’’ติ? ‘‘สิกฺขตีติ โข, ภิกฺขุ, ตสฺมา เสโขติ วุจฺจติ. กิญฺจ สิกฺขติ? อธิสีลมฺปิ สิกฺขติ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขติ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขติ. สิกฺขตีติ โข, ภิกฺขุ, ตสฺมา เสโขติ วุจฺจตี’’ติ.

“‘A trainee, a trainee,’ venerable sir, it is said. To what extent, venerable sir, is one a trainee?” “Because he trains, bhikkhu, therefore he is called a trainee. And what does he train in? He trains in higher virtue, he trains in higher mind, and he trains in higher wisdom. Because he trains, bhikkhu, therefore he is called a trainee.”

‘‘เสขสฺส สิกฺขมานสฺส, อุชุมคฺคานุสาริโน;

ขยสฺมึ ปฐมํ ญาณํ, ตโต อญฺญา อนนฺตรา.

“For a trainee who is training, following the straight path, first knowledge arises in the destruction [of defilements], then immediately after, final knowledge.

‘‘ตโต อญฺญาวิมุตฺตสฺส, ญาณํ เว โหติ ตาทิโน;

อกุปฺปา เม วิมุตฺตีติ, ภวสํโยชนกฺขเย’’ติ. ปญฺจมํ;

( )

“Then, for such a one released through final knowledge, with the destruction of the fetter of existence, the knowledge arises: ‘Unshakeable is my liberation.’” The Fifth.

๖. ปฐมสิกฺขาสุตฺตํ

6. The First Discourse on Training

๘๗. ‘‘สาธิกมิทํ[Pg.233], ภิกฺขเว, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ, ยตฺถ อตฺตกามา กุลปุตฺตา สิกฺขนฺติ. ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา, ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ.

87. “Bhikkhus, these more than one hundred and fifty training rules come up for recitation every half-month, wherein clansmen who desire their own welfare train themselves. Bhikkhus, these are the three trainings wherein all of this is comprised. What three? The training in higher virtue, the training in higher mind, and the training in higher wisdom—these, bhikkhus, are the three trainings wherein all of this is comprised.”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ, ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

“Here, bhikkhus, a bhikkhu is one who fulfills virtue and acts moderately in concentration. He may fall into and rise from minor and lesser training rules. For what reason? Because, bhikkhus, in this regard I have not declared an inability. But as for those training rules that are fundamental to the holy life, he is of steadfast virtue and established virtue; having undertaken them, he trains in the training rules. With the destruction of the three fetters, he is a stream-enterer, not subject to downfall, fixed in destiny, with enlightenment as his destination.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.

“Furthermore, here, bhikkhus, a bhikkhu is one who fulfills virtue, acts moderately in concentration, and acts moderately in wisdom. He may fall into and rise from minor and lesser training rules. For what reason? Because, bhikkhus, in this regard I have not declared an inability. But as for those training rules that are fundamental to the holy life and suitable for the holy life, he is of steadfast virtue and established virtue; having undertaken them, he trains in the training rules. With the destruction of the three fetters and the attenuation of lust, hatred, and delusion, he is a once-returner; having come to this world only once, he makes an end of suffering.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ [Pg.234] สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา.

“Furthermore, here, bhikkhus, a bhikkhu is one who fulfills virtue, fulfills concentration, and acts moderately in wisdom. He may fall into and rise from minor and lesser training rules. For what reason? Because, bhikkhus, in this regard I have not declared an inability. But as for those training rules that are fundamental to the holy life and suitable for the holy life, he is of steadfast virtue and established virtue; having undertaken them, he trains in the training rules. With the destruction of the five lower fetters, he is one of spontaneous birth, attaining Parinibbāna there, of a nature not to return from that world.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย ปริปูรการี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“Furthermore, here, bhikkhus, a bhikkhu is one who fulfills virtue, fulfills concentration, and fulfills wisdom. He may fall into and rise from minor and lesser training rules. For what reason? Because, bhikkhus, in this regard I have not declared an inability. But as for those training rules that are fundamental to the holy life and suitable for the holy life, he is of steadfast virtue and established virtue; having undertaken them, he trains in the training rules. Through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge in this very life the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, he enters upon and abides in it.”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ปเทสํ ปเทสการี อาราเธติ ปริปูรํ ปริปูรการี. อวญฺฌานิ ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สิกฺขาปทานิ วทามี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“Thus, bhikkhus, one who acts in part accomplishes a part; one who acts in full accomplishes the full. Bhikkhus, I declare that the training rules are indeed not barren.”

๗. ทุติยสิกฺขาสุตฺตํ

7. The Second Discourse on Training

๘๘. ‘‘สาธิกมิทํ, ภิกฺขเว, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ ยตฺถ อตฺตกามา กุลปุตฺตา สิกฺขนฺติ. ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ.

88. “Bhikkhus, these more than one hundred and fifty training rules come up for recitation every half-month, wherein sons of good families who desire their own welfare train. These three trainings, bhikkhus, are those wherein all of this is comprised. What three? The training in higher virtue, the training in higher mind, and the training in higher wisdom—indeed, bhikkhus, these are the three trainings wherein all of this is comprised.”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สตฺตกฺขตฺตุปรโม โหติ. สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โกลํโกโล โหติ, ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. โส ติณฺณํ [Pg.235] สํโยชนานํ ปริกฺขยา เอกพีชี โหติ, เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.

“Here, bhikkhus, a bhikkhu is one who fulfills virtue, is moderate in concentration, and is moderate in wisdom. He may fall into and rise out of minor and lesser training rules. For what reason? Because, bhikkhus, no unfitness has been declared by me in this regard. But as for those training rules that are fundamental to the holy life and suitable for the holy life, he is of steadfast virtue and established virtue; having undertaken them, he trains in the training rules. With the destruction of the three fetters, he is one who is reborn seven times at most. Having wandered and transmigrated among devas and humans seven times at most, he makes an end of suffering. With the destruction of the three fetters, he is a family-to-family returner; having wandered and transmigrated among two or three families, he makes an end of suffering. With the destruction of the three fetters, he is a one-seed returner; having been reborn in a human existence just once, he makes an end of suffering. With the destruction of the three fetters and the attenuation of lust, hatred, and delusion, he is a once-returner; having come back to this world just once, he makes an end of suffering.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุทฺธํโสโต อกนิฏฺฐคามี. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุปหจฺจปรินิพฺพายี โหติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อนฺตราปรินิพฺพายี โหติ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is one who fulfills virtue, fulfills concentration, and is moderate in wisdom. He may fall into and rise out of minor and lesser training rules. For what reason? Because, bhikkhus, no unfitness has been declared by me in this regard. But as for those training rules that are fundamental to the holy life and suitable for the holy life, he is of steadfast virtue and established virtue; having undertaken them, he trains in the training rules. With the destruction of the five lower fetters, he is one who goes upstream, bound for the Akaniṭṭha realm. With the destruction of the five lower fetters, he is one who attains parinibbāna with exertion. With the destruction of the five lower fetters, he is one who attains parinibbāna without exertion. With the destruction of the five lower fetters, he is one who attains parinibbāna by reduction. With the destruction of the five lower fetters, he is one who attains parinibbāna in the interval.”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย ปริปูรการี. โส ยานิ ตานิ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is one who fulfills virtue, fulfills concentration, and fulfills wisdom. As he is of steadfast virtue and established virtue, he trains by undertaking the training rules. With the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge in this very life the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, he enters upon and abides in it.”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ปเทสํ ปเทสการี อาราเธติ, ปริปูรํ ปริปูรการี, อวญฺฌานิ ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สิกฺขาปทานิ วทามี’’ติ. สตฺตมํ.

“Thus, bhikkhus, one who acts in part accomplishes a part; one who acts in full accomplishes the full. Indeed, bhikkhus, I declare that the training rules are not barren.” The Seventh.

๘. ตติยสิกฺขาสุตฺตํ

8. The Third Discourse on Training

๘๙. ‘‘สาธิกมิทํ, ภิกฺขเว, ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ ยตฺถ อตฺตกามา กุลปุตฺตา สิกฺขนฺติ. ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา [Pg.236] ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา ยตฺเถตํ สพฺพํ สโมธานํ คจฺฉติ.

89. “Bhikkhus, these more than one hundred and fifty training rules come up for recitation every half-month, wherein sons of good families who desire their own welfare train. These three trainings, bhikkhus, are those wherein all of this is comprised. What three? The training in higher virtue, the training in higher mind, and the training in higher wisdom—indeed, bhikkhus, these are the three trainings wherein all of this is comprised.”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีเลสุ ปริปูรการี โหติ สมาธิสฺมึ ปริปูรการี ปญฺญาย ปริปูรการี. โส ยานิ ตานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานิ สิกฺขาปทานิ ตานิ อาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เมตฺถ, ภิกฺขเว, อภพฺพตา วุตฺตา. ยานิ จ โข ตานิ สิกฺขาปทานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานิ พฺรหฺมจริยสารุปฺปานิ ตตฺถ ธุวสีโล จ โหติ ฐิตสีโล จ, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อนฺตราปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุปหจฺจปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุทฺธํโสโต โหติ อกนิฏฺฐคามี ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา, ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา เอกพีชี โหติ, เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โกลํโกโล โหติ, ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. ตํ วา ปน อนภิสมฺภวํ อปฺปฏิวิชฺฌํ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา สตฺตกฺขตฺตุปรโม โหติ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.

“Here, bhikkhus, a bhikkhu is one who fulfills the virtues, one who fulfills concentration, and one who fulfills wisdom. As for those training rules that are minor and lesser, he transgresses them and also rises from them. For what reason? For herein, bhikkhus, I have not declared an inability. But as for those training rules that are fundamental to the holy life, suitable for the holy life, in those he is of steadfast virtue and of established virtue; he trains by undertaking the training rules. He, with the destruction of the taints, in this very life, realizes for himself with direct knowledge the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and abides having attained it. Or else, not realizing it, not penetrating it, with the destruction of the five lower fetters, he is one who attains Parinibbāna in the interval. Or else, not realizing it, not penetrating it, with the destruction of the five lower fetters, he is one who attains Parinibbāna upon landing. Or else, not realizing it, not penetrating it, with the destruction of the five lower fetters, he is one who attains Parinibbāna without exertion. Or else, not realizing it, not penetrating it, with the destruction of the five lower fetters, he is one who attains Parinibbāna with exertion. Or else, not realizing it, not penetrating it, with the destruction of the five lower fetters, he is one who is bound upstream, heading for the Akaniṭṭha realm. Or else, not realizing it, not penetrating it, with the destruction of the three fetters and the attenuation of greed, aversion, and delusion, he becomes a once-returner; returning to this world just once, he makes an end of suffering. Or else, not realizing it, not penetrating it, with the destruction of the three fetters, he becomes a one-seeder; being reborn just once in a human existence, he makes an end of suffering. Or else, not realizing it, not penetrating it, with the destruction of the three fetters, he becomes one who goes from family to family; having wandered and transmigrated through two or three families, he makes an end of suffering. Or else, not realizing it, not penetrating it, with the destruction of the three fetters, he is one who has at most seven more existences; having wandered and transmigrated among devas and humans for seven times at most, he makes an end of suffering.”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ปริปูรํ ปริปูรการี อาราเธติ ปเทสํ ปเทสการี. อวญฺฌานิตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สิกฺขาปทานิ วทามี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“Thus, bhikkhus, one who acts completely accomplishes the complete, and one who acts partially accomplishes the partial. Indeed, bhikkhus, I declare that the training rules are not in vain.” The eighth.

๙. ปฐมสิกฺขตฺตยสุตฺตํ

9. The First Discourse on the Three Trainings

๙๐. ‘‘ติสฺโส [Pg.237] อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา.

90. “Bhikkhus, there are these three trainings. Which three? The training in higher virtue, the training in higher mind, and the training in higher wisdom.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา.

“And what, bhikkhus, is the training in higher virtue? Here, bhikkhus, a bhikkhu is virtuous… undertaking the training rules, he trains himself. This, bhikkhus, is called the training in higher virtue.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา.

“And what, bhikkhus, is the training in higher mind? Here, bhikkhus, a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures… having attained the fourth jhāna, abides therein. This, bhikkhus, is called the training in higher mind.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญาสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญาสิกฺขา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา’’ติ. นวมํ.

“And what, bhikkhus, is the training in higher wisdom? Here, bhikkhus, a bhikkhu distinctly knows as it really is: ‘This is suffering’… ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ This, bhikkhus, is called the training in higher wisdom. These, bhikkhus, are the three trainings.” The ninth.

๑๐. ทุติยสิกฺขตฺตยสุตฺตํ

10. The Second Discourse on the Three Trainings

๙๑. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สิกฺขา. กตมา ติสฺโส? อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา.

91. “Bhikkhus, there are these three trainings. Which three? The training in higher virtue, the training in higher mind, and the training in higher wisdom.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิสีลสิกฺขา.

“And what, bhikkhus, is the training in higher virtue? Here, bhikkhus, a bhikkhu is virtuous… undertaking the training rules, he trains himself. This, bhikkhus, is called the training in higher virtue.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตสิกฺขา.

“And what, bhikkhus, is the training in higher mind? Here, bhikkhus, a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures… having attained the fourth jhāna, abides therein. This, bhikkhus, is called the training in higher mind.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญาสิกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธิปญฺญา สิกฺขา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สิกฺขา’’ติ.

“And what, bhikkhus, is the training in higher wisdom? Here, bhikkhus, a bhikkhu, with the destruction of the taints, having realized it for himself with direct knowledge, in this very life attains and abides in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. This, bhikkhus, is called the training in higher wisdom. These, bhikkhus, are the three trainings.”

‘‘อธิสีลํ [Pg.238] อธิจิตฺตํ, อธิปญฺญญฺจ วีริยวา;

ถามวา ธิติมา ฌายี, สโต คุตฺตินฺทฺริโย จเร.

“Endowed with energy, with strength, with steadfastness, meditative, mindful, and with guarded faculties, one should practice the training in higher virtue, higher mind, and higher wisdom.

‘‘ยถา ปุเร ตถา ปจฺฉา, ยถา ปจฺฉา ตถา ปุเร;

ยถา อโธ ตถา อุทฺธํ, ยถา อุทฺธํ ตถา อโธ.

“As before, so afterwards; as afterwards, so before. As below, so above; as above, so below.

‘‘ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา;

อภิภุยฺย ทิสา สพฺพา, อปฺปมาณสมาธินา.

“As by day, so by night; as by night, so by day; having overcome all quarters with immeasurable concentration.

‘‘ตมาหุ เสขํ ปฏิปทํ, อโถ สํสุทฺธจาริยํ ;

ตมาหุ โลเก สมฺพุทฺธํ, ธีรํ ปฏิปทนฺตคุํ.

“They call him a learner on the path, and one of perfectly pure conduct. They call him in the world a Sambuddha, the steadfast one who has reached the end of the path.

‘‘วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, ตณฺหากฺขยวิมุตฺติโน;

ปชฺโชตสฺเสว นิพฺพานํ, วิโมกฺโข โหติ เจตโส’’ติ. ทสมํ;

“With the cessation of consciousness, for one liberated by the destruction of craving, the liberation of the mind is like the extinguishing of a lamp.” Tenth.

๑๑. สงฺกวาสุตฺตํ

11. The Discourse at Saṅkavā

๙๒. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน สงฺกวา นาม โกสลานํ นิคโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา สงฺกวายํ วิหรติ. เตน โข ปน สมเยน กสฺสปโคตฺโต นาม ภิกฺขุ สงฺกวายํ อาวาสิโก โหติ. ตตฺร สุทํ ภควา สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. อถ โข กสฺสปโคตฺตสฺส ภิกฺขุโน ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’’ติ. อถ โข ภควา สงฺกวายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน ราชคหํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ราชคหํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ราชคเห วิหรติ.

92. On one occasion the Blessed One was wandering on tour in the Kosala country with a large Saṅgha of bhikkhus, and he eventually arrived at Saṅkavā, a market town of the Kosalans. There the Blessed One dwelt at Saṅkavā. Now at that time, a bhikkhu named Kassapagotta was a resident at Saṅkavā. There the Blessed One instructed, urged, roused, and encouraged the bhikkhus with a Dhamma talk connected with the training rules. Then, while the Blessed One was instructing, urging, rousing, and encouraging the bhikkhus with a Dhamma talk connected with the training rules, the bhikkhu Kassapagotta felt impatience and displeasure, thinking, “This ascetic is being too exacting.” Then the Blessed One, having dwelt at Saṅkavā for as long as he wished, set out on tour for Rājagaha. Wandering on tour by stages, he eventually arrived at Rājagaha. There the Blessed One dwelt at Rājagaha.

อถ โข กสฺสปโคตฺตสฺส ภิกฺขุโน อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อหุเทว กุกฺกุจฺจํ อหุ วิปฺปฏิสาโร – ‘‘อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา[Pg.239]; ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ; ยสฺส เม ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยํ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อจฺจยํ อจฺจยโต เทเสยฺย’’นฺติ. อถ โข กสฺสปโคตฺโต ภิกฺขุ เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ราชคหํ เตน ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน เยน ราชคหํ เยน คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข กสฺสปโคตฺโต ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Then, not long after the Blessed One had departed, the bhikkhu Kassapagotta experienced worry and remorse: “It is truly a loss for me, indeed not a gain for me; it is truly ill-gotten for me, indeed not well-gotten for me, that when the Blessed One was instructing, urging, rousing, and encouraging the bhikkhus with a Dhamma talk connected with the training rules, I felt impatience and displeasure, thinking, ‘This ascetic is being too exacting.’ What if I were to go to the Blessed One and, having approached, confess my transgression as a transgression in his presence?” Then the bhikkhu Kassapagotta, having set his lodging in order and taking his bowl and robe, set out for Rājagaha. By stages, he went to Rājagaha, to the Vulture Peak mountain, to where the Blessed One was. Having approached and paid homage to the Blessed One, he sat down to one side. Seated to one side, the bhikkhu Kassapagotta said this to the Blessed One:

‘‘เอกมิทํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา สงฺกวายํ วิหรติ, สงฺกวา นาม โกสลานํ นิคโม. ตตฺร, ภนฺเต, ภควา สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. ตสฺส มยฺหํ ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. อถ โข ภควา สงฺกวายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน ราชคหํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. ( ) ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อหุเทว กุกฺกุจฺจํ อหุ วิปฺปฏิสาโร – อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา; ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ; ยสฺส เม ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยํ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อจฺจยํ อจฺจยโต เทเสยฺยนฺติ. อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ ยสฺส เม ภควติ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ตสฺส [Pg.240] เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ, อายตึ สํวรายา’’ติ.

“Venerable sir, on one occasion the Blessed One was dwelling at Saṅkavā, a market town of the Kosalans. There, venerable sir, the Blessed One instructed, urged, roused, and encouraged the bhikkhus with a Dhamma talk connected with the training rules. While the Blessed One was instructing, urging, rousing, and encouraging the bhikkhus with a Dhamma talk connected with the training rules, I felt impatience and displeasure, thinking, ‘This ascetic is being too exacting.’ Then the Blessed One, having dwelt at Saṅkavā for as long as he wished, set out on tour for Rājagaha. For me, venerable sir, not long after the Blessed One had departed, worry and remorse arose: ‘It is truly a loss for me, indeed not a gain for me; it is truly ill-gotten for me, indeed not well-gotten for me, that when the Blessed One was instructing, urging, rousing, and encouraging the bhikkhus with a Dhamma talk connected with the training rules, I felt impatience and displeasure, thinking, “This ascetic is being too exacting.” What if I were to go to the Blessed One and, having approached, confess my transgression as a transgression in his presence?’ A transgression, venerable sir, has overcome me, as befits a fool, as befits one who is deluded, as befits one who is unskillful, in that when the Blessed One was instructing, urging, rousing, and encouraging the bhikkhus with a Dhamma talk connected with the training rules, I felt impatience and displeasure, thinking, ‘This ascetic is being too exacting.’ May the Blessed One, venerable sir, accept my transgression as a transgression, for the sake of future restraint.”

‘‘ตคฺฆ ตํ, กสฺสป, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยสฺส เต มยิ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ภิกฺขู สนฺทสฺเสนฺเต สมาทเปนฺเต สมุตฺเตเชนฺเต สมฺปหํเสนฺเต อหุเทว อกฺขนฺติ อหุ อปฺปจฺจโย – ‘อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. ยโต จ โข ตฺวํ, กสฺสป, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิเหสา, กสฺสป, อริยสฺส วินเย โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, อายตึ สํวรํ อาปชฺชติ.

“Indeed, Kassapa, a transgression has overcome you, as befits a fool, as befits one who is deluded, as befits one who is unskillful, in that when I was instructing, urging, rousing, and encouraging the bhikkhus with a Dhamma talk connected with the training rules, you felt impatience and displeasure, thinking, ‘This ascetic is being too exacting.’ But since you, Kassapa, having seen the transgression as a transgression, make amends according to the Dhamma, we accept it from you. For it is growth in the discipline of the noble one, Kassapa, when one, having seen a transgression as a transgression, makes amends according to the Dhamma and undertakes restraint in the future.”

‘‘เถโร เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ น สิกฺขากาโม น สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ น สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ น วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, เถรสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส เถรสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ.

“If, Kassapa, an elder bhikkhu is not desirous of the training, is not a speaker in praise of undertaking the training, and does not establish in the training other bhikkhus who are not desirous of it, and does not speak in praise—factually, truthfully, and at the proper time—of other bhikkhus who are desirous of the training, I do not speak in praise of such an elder bhikkhu, Kassapa. For what reason? Because other bhikkhus might associate with him, thinking, ‘The Teacher speaks in his praise.’ Those who associate with him might fall into following his example. For those who fall into following his example, that would lead to their harm and suffering for a long time. Therefore, Kassapa, I do not speak in praise of such an elder bhikkhu.”

‘‘มชฺฌิโม เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ…เป… นโว เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ น สิกฺขากาโม น สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ น สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ น วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, นวสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส นวสฺส ภิกฺขุโน น วณฺณํ ภณามิ.

Kassapa, if a bhikkhu is of middle standing... etc... Kassapa, if a junior bhikkhu is not desirous of the training, is not a speaker in praise of undertaking the training, does not establish in the training those other bhikkhus who are not desirous of the training, and does not speak factually and truthfully at the proper time in praise of those other bhikkhus who are desirous of the training—Kassapa, I do not speak in praise of such a junior bhikkhu. For what reason? Thinking, ‘The Teacher speaks his praise,’ other bhikkhus would associate with him. Those who would associate with him would fall into following his example. For those who would fall into following his example, that would be for their harm and suffering for a long time. Therefore, Kassapa, I do not speak in praise of such a junior bhikkhu.

‘‘เถโร [Pg.241] เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ สิกฺขากาโม สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, เถรสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส เถรสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามิ.

Kassapa, if an elder bhikkhu is desirous of the training, is a speaker in praise of undertaking the training, establishes in the training those other bhikkhus who are not desirous of the training, and speaks factually and truthfully at the proper time in praise of those other bhikkhus who are desirous of the training—Kassapa, I speak in praise of such an elder bhikkhu. For what reason? Thinking, ‘The Teacher speaks his praise,’ other bhikkhus would associate with him. Those who would associate with him would fall into following his example. For those who would fall into following his example, that would be for their welfare and happiness for a long time. Therefore, Kassapa, I speak in praise of such an elder bhikkhu.

‘‘มชฺฌิโม เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ สิกฺขากาโม…เป… นโว เจปิ, กสฺสป, ภิกฺขุ โหติ สิกฺขากาโม สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, เย จญฺเญ ภิกฺขู น สิกฺขากามา เต จ สิกฺขาย สมาทเปติ, เย จญฺเญ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, เอวรูปสฺสาหํ, กสฺสป, นวสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา หิสฺส วณฺณํ ภณตีติ อญฺเญ นํ ภิกฺขู ภเชยฺยุํ, เย นํ ภเชยฺยุํ ตฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ, ยฺยาสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายาติ. ตสฺมาหํ, กสฺสป, เอวรูปสฺส นวสฺส ภิกฺขุโน วณฺณํ ภณามี’’ติ. เอกาทสมํ.

Kassapa, if a bhikkhu of middle standing is desirous of the training... etc... Kassapa, if a junior bhikkhu is desirous of the training, is a speaker in praise of undertaking the training, establishes in the training those other bhikkhus who are not desirous of the training, and speaks factually and truthfully at the proper time in praise of those other bhikkhus who are desirous of the training—Kassapa, I speak in praise of such a junior bhikkhu. For what reason? Thinking, ‘The Teacher speaks his praise,’ other bhikkhus would associate with him. Those who would associate with him would fall into following his example. For those who would fall into following his example, that would be for their welfare and happiness for a long time. Therefore, Kassapa, I speak in praise of such a junior bhikkhu. The Eleventh.

สมณวคฺโค นวโม.

The Chapter on the Ascetic, the Ninth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary thereof:

สมโณ คทฺรโภ เขตฺตํ, วชฺชิปุตฺโต จ เสกฺขกํ;

ตโย จ สิกฺขนา วุตฺตา, ทฺเว สิกฺขา สงฺกวาย จาติ.

The Ascetic, the Donkey, the Field, the Vajjian Prince, and the Learner; three [suttas] on training are spoken, two [suttas on] the trainings, and Saṅkava.

(๑๐) ๕. โลณกปลฺลวคฺโค

(10) 5. The Chapter on the Lump of Salt

๑. อจฺจายิกสุตฺตํ

1. The Discourse on Urgent Duties

๙๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, กสฺสโก คหปติ สีฆํ สีฆํ เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กโรติ สุมติกตํ. สีฆํ สีฆํ เขตฺตํ สุกฏฺฐํ กริตฺวา [Pg.242] สุมติกตํ สีฆํ สีฆํ พีชานิ ปติฏฺฐาเปติ. สีฆํ สีฆํ พีชานิ ปติฏฺฐาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ อุทกํ อภิเนติปิ อปเนติปิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กสฺสกสฺส คหปติสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. ตสฺส โข ตํ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส นตฺถิ สา อิทฺธิ วา อานุภาโว วา – ‘อชฺเชว เม ธญฺญานิ ชายนฺตุ, สฺเวว คพฺภีนิ โหนฺตุ, อุตฺตรสฺเวว ปจฺจนฺตู’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ตสฺส กสฺสกสฺส คหปติสฺส ตานิ ธญฺญานิ อุตุปริณามีนิ ชายนฺติปิ คพฺภีนิปิ โหนฺติ ปจฺจนฺติปิ.

93. “Bhikkhus, there are these three urgent duties of a farmer householder. What three? Here, bhikkhus, a farmer householder quickly and repeatedly cultivates the field, making it well-plowed and well-prepared. Having quickly and repeatedly cultivated the field, making it well-plowed and well-prepared, he quickly and repeatedly sows the seeds. Having quickly and repeatedly sown the seeds, he quickly and repeatedly brings in and takes out water. These, bhikkhus, are the three urgent duties of a farmer householder. But that farmer householder, bhikkhus, does not have the psychic power or might to say: ‘Today let my grains sprout, tomorrow let them form ears, and the day after tomorrow let them ripen.’ But, bhikkhus, there comes a time when those grains of that farmer householder, due to the changing seasons, sprout, form ears, and ripen.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีณิมานิ ภิกฺขุสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? อธิสีลสิกฺขาสมาทานํ, อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทานํ, อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ภิกฺขุสฺส อจฺจายิกานิ กรณียานิ. ตสฺส โข ตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน นตฺถิ สา อิทฺธิ วา อนุภาโว วา – ‘อชฺเชว เม อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตุ สฺเว วา อุตฺตรสฺเว วา’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, โหติ โส สมโย ยํ ตสฺส ภิกฺขุโน อธิสีลมฺปิ สิกฺขโต อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขโต อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขโต อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ.

“Just so, bhikkhus, these are three urgent duties for a bhikkhu. What three? Undertaking the training in higher virtue, undertaking the training in higher mind, and undertaking the training in higher wisdom—these, bhikkhus, are the three urgent duties for a bhikkhu. But that bhikkhu, bhikkhus, does not have the psychic power or might to say: ‘May my mind, without clinging, be liberated from the taints today, or tomorrow, or the day after.’ However, bhikkhus, there comes a time when, as that bhikkhu trains in higher virtue, higher mind, and higher wisdom, his mind is liberated from the taints without clinging.”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺโพ โน ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิสีลสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิจิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, ติพฺโพ ฉนฺโท ภวิสฺสติ อธิปญฺญาสิกฺขาสมาทาเน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

“Therefore, here, bhikkhus, you should train yourselves thus: ‘We will have intense desire for undertaking the training in higher virtue, intense desire for undertaking the training in higher mind, and intense desire for undertaking the training in higher wisdom.’ Thus, bhikkhus, should you train yourselves.” The first.

๒. ปวิเวกสุตฺตํ

2. The Discourse on Seclusion

๙๔. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปวิเวกานิ ปญฺญาเปนฺติ. กตมานิ ตีณิ? จีวรปวิเวกํ, ปิณฺฑปาตปวิเวกํ, เสนาสนปวิเวกํ.

94. “Bhikkhus, wanderers of other sects prescribe these three kinds of seclusion. What three? Seclusion regarding robes, seclusion regarding almsfood, and seclusion regarding lodging.”

‘‘ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา จีวรปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ, สาณานิปิ ธาเรนฺติ, มสาณานิปิ ธาเรนฺติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรนฺติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรนฺติ, ติรีฏานิปิ ธาเรนฺติ, อชินมฺปิ ธาเรนฺติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรนฺติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรนฺติ, วากจีรมฺปิ ธาเรนฺติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรนฺติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรนฺติ, วาลกมฺพลมฺปิ ธาเรนฺติ, อุลูกปกฺขิกมฺปิ [Pg.243] ธาเรนฺติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา จีวรปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ.

“In this regard, bhikkhus, wanderers of other sects prescribe seclusion regarding robes: they wear hempen cloths, cloths of mixed-thread, shrouds, refuse-rag cloths, tree-bark cloths, antelope hides, patched antelope hides, robes of kusa grass, robes of bark-fiber, robes of wood-shavings, blankets of human hair, blankets of animal-tail hair, and garments of owl feathers. This, bhikkhus, is what wanderers of other sects prescribe as seclusion regarding robes.”

‘‘ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปิณฺฑปาตปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ. สากภกฺขาปิ โหนฺติ, สามากภกฺขาปิ โหนฺติ, นีวารภกฺขาปิ โหนฺติ, ททฺทุลภกฺขาปิ โหนฺติ, หฏภกฺขาปิ โหนฺติ, กณภกฺขาปิ โหนฺติ, อาจามภกฺขาปิ โหนฺติ, ปิญฺญากภกฺขาปิ โหนฺติ, ติณภกฺขาปิ โหนฺติ, โคมยภกฺขาปิ โหนฺติ, วนมูลผลาหารา ยาเปนฺติ ปวตฺตผลโภชี. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปิณฺฑปาตปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ.

In this regard, Bhikkhus, wanderers of other sects prescribe seclusion regarding almsfood. They are eaters of vegetables, eaters of sama-millet, eaters of wild rice, eaters of hide-parings, eaters of resin, eaters of rice-powder, eaters of rice-scum, eaters of sesame-flour, eaters of grass, and eaters of cow-dung. They sustain themselves on roots and fruits of the forest, eating what has fallen. This, Bhikkhus, is what wanderers of other sects prescribe as seclusion regarding almsfood.

‘‘ตตฺริทํ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เสนาสนปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ ภุสาคารํ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เสนาสนปวิเวกสฺมึ ปญฺญาเปนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ปวิเวกานิ ปญฺญาเปนฺติ.

In this regard, Bhikkhus, wanderers of other sects prescribe seclusion regarding lodging: the forest, the root of a tree, a charnel ground, a woodland grove, the open air, a heap of straw, or a chaff-house. This, Bhikkhus, is what wanderers of other sects prescribe as seclusion regarding lodging. These, Bhikkhus, are the three seclusions that wanderers of other sects prescribe.

‘‘ตีณิ โข ปนิมานิ, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ภิกฺขุโน ปวิเวกานิ. กตมานิ ตีณิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา จ โหติ, ทุสฺสีลฺยญฺจสฺส ปหีนํ โหติ, เตน จ วิวิตฺโต โหติ; สมฺมาทิฏฺฐิโก จ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จสฺส ปหีนา โหติ, ตาย จ วิวิตฺโต โหติ; ขีณาสโว จ โหติ, อาสวา จสฺส ปหีนา โหนฺติ, เตหิ จ วิวิตฺโต โหติ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ทุสฺสีลฺยญฺจสฺส ปหีนํ โหติ, เตน จ วิวิตฺโต โหติ; สมฺมาทิฏฺฐิโก จ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จสฺส ปหีนา โหติ, ตาย จ วิวิตฺโต โหติ; ขีณาสโว จ โหติ, อาสวา จสฺส ปหีนา โหนฺติ, เตหิ จ วิวิตฺโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อคฺคปฺปตฺโต สารปฺปตฺโต สุทฺโธ สาเร ปติฏฺฐิโต’’’.

However, Bhikkhus, there are these three seclusions for a bhikkhu in this Dhamma and Discipline. What three? Here, Bhikkhus, a bhikkhu is virtuous, his immorality is abandoned, and he is secluded from it. He has right view, his wrong view is abandoned, and he is secluded from it. He is one whose taints are destroyed, his taints are abandoned, and he is secluded from them. When, Bhikkhus, a bhikkhu is virtuous, his immorality is abandoned, and he is secluded from it; has right view, his wrong view is abandoned, and he is secluded from it; is one whose taints are destroyed, his taints are abandoned, and he is secluded from them—this one is called, Bhikkhus, ‘a bhikkhu who has reached the supreme, reached the essence, is pure, and is established in the essence.’

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส สมฺปนฺนํ สาลิกฺเขตฺตํ. ตเมนํ กสฺสโก คหปติ สีฆํ สีฆํ ลวาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ลวาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ สงฺฆราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ สงฺฆราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ [Pg.244] อุพฺพหาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ อุพฺพหาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ปุญฺชํ การาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ปุญฺชํ การาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ มทฺทาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ มทฺทาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ปลาลานิ อุทฺธราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ปลาลานิ อุทฺธราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ภุสิกํ อุทฺธราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ ภุสิกํ อุทฺธราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ โอปุนาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ โอปุนาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ อติหราเปยฺย. สีฆํ สีฆํ อติหราเปตฺวา สีฆํ สีฆํ โกฏฺฏาเปยฺย. สีฆํ สีฆํ โกฏฺฏาเปตฺวา สีฆํ สีฆํ ถุสานิ อุทฺธราเปยฺย. เอวมสฺสุ ตานิ, ภิกฺขเว, กสฺสกสฺส คหปติสฺส ธญฺญานิ อคฺคปฺปตฺตานิ สารปฺปตฺตานิ สุทฺธานิ สาเร ปติฏฺฐิตานิ.

Just as, Bhikkhus, a farmer householder has a rich rice field. That farmer householder would have it quickly reaped. Having had it quickly reaped, he would have it quickly gathered. Having had it quickly gathered, he would have it quickly carried away. Having had it quickly carried away, he would have it quickly piled up. Having had it quickly piled up, he would have it quickly threshed. Having had it quickly threshed, he would have the stalks quickly removed. Having had the stalks quickly removed, he would have the chaff quickly removed. Having had the chaff quickly removed, he would have it quickly winnowed. Having had it quickly winnowed, he would have it quickly brought in. Having had it quickly brought in, he would have it quickly pounded. Having had it quickly pounded, he would have the husks quickly removed. Thus, Bhikkhus, those grains of the farmer householder would reach the supreme state, reach the essential state, be pure, and be established in the essence.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยโต ภิกฺขุ สีลวา จ โหติ, ทุสฺสีลฺยญฺจสฺส ปหีนํ โหติ, เตน จ วิวิตฺโต โหติ; สมฺมาทิฏฺฐิโก จ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จสฺส ปหีนา โหติ, ตาย จ วิวิตฺโต โหติ; ขีณาสโว จ โหติ, อาสวา จสฺส ปหีนา โหนฺติ, เตหิ จ วิวิตฺโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อคฺคปฺปตฺโต สารปฺปตฺโต สุทฺโธ สาเร ปติฏฺฐิโต’’’ติ. ทุติยํ.

In the very same way, Bhikkhus, when a bhikkhu is virtuous, his immorality is abandoned, and he is secluded from it; when he has right view, his wrong view is abandoned, and he is secluded from it; when he is one whose taints are destroyed, his taints are abandoned, and he is secluded from them—this bhikkhu, Bhikkhus, is called ‘one who has reached the supreme, reached the essence, is pure, and is established in the essence.’ The second.

๓. สรทสุตฺตํ

3. The Discourse on Autumn

๙๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน สพฺพํ อากาสคตํ ตมคตํ อภิวิหจฺจ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ.

95. Just as, Bhikkhus, in the autumn season, when the sky is clear and cloudless, the sun, ascending into the sky, having overcome all the mass of darkness situated in the sky, shines, blazes, and is radiant.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยโต อริยสาวกสฺส วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุปฺปชฺชติ, สห ทสฺสนุปฺปาทา, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ตีณิ สํโยชนานิ ปหียนฺติ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส.

Even so, Bhikkhus, when for a noble disciple the Dhamma-eye—which is free from dust and free from stain—arises, then, Bhikkhus, together with the arising of that vision, three fetters are abandoned by the noble disciple: personality-view, doubt, and adherence to rites and observances.

‘‘อถาปรํ ทฺวีหิ ธมฺเมหิ นิยฺยาติ อภิชฺฌาย จ พฺยาปาเทน จ. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺมึ เจ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก กาลํ กเรยฺย, นตฺถิ ตํ สํโยชนํ เยน [Pg.245] สํโยชเนน สํยุตฺโต อริยสาวโก ปุน อิมํ โลกํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ. ตติยํ.

Furthermore, he is freed from two states: covetousness and ill will. Being quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, he enters and abides in the first jhāna, which is accompanied by applied and sustained thought, with rapture and happiness born of seclusion. If, Bhikkhus, at that time the noble disciple were to pass away, there is no fetter, being bound by which, that noble disciple would come again to this world.

๔. ปริสาสุตฺตํ

4. The Discourse on Assemblies

๙๖. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ติสฺโส? อคฺควตี ปริสา, วคฺคา ปริสา, สมคฺคา ปริสา.

96. Bhikkhus, there are these three assemblies. Which three? The assembly with an excellent one, the discordant assembly, and the harmonious assembly.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อคฺควตี ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ เถรา ภิกฺขู น พาหุลิกา โหนฺติ น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ น พาหุลิกา น สาถลิกา โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อคฺควตี ปริสา.

And what, Bhikkhus, is the assembly with an excellent one? Here, Bhikkhus, in whatever assembly the elder bhikkhus are not given to abundance, are not lax, have laid down the burden regarding what leads downwards, and are leaders in seclusion; they arouse energy for attaining the unattained, for achieving the unachieved, for realizing the unrealized. The subsequent generation follows their seen example. They too are not given to abundance, are not lax, have laid down the burden regarding what leads downwards, and are leaders in seclusion; they arouse energy for attaining the unattained, for achieving the unachieved, for realizing the unrealized. This, Bhikkhus, is called the assembly with an excellent one.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, วคฺคา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วคฺคา ปริสา.

And what, bhikkhus, is a discordant assembly? Here, bhikkhus, in whatever assembly the monks dwell having become quarrelsome, having become contentious, having fallen into disputes, piercing one another with the spears of their mouths. This, bhikkhus, is called a discordant assembly.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมคฺคา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมคฺคา ปริสา.

And what, bhikkhus, is a harmonious assembly? Here, bhikkhus, in whatever assembly the monks dwell in harmony, mutually rejoicing, without disputes, having become like milk and water mixed, looking upon one another with affectionate eyes. This, bhikkhus, is called a harmonious assembly.

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, พหุํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ตสฺมึ สมเย ปุญฺญํ ปสวนฺติ. พฺรหฺมํ, ภิกฺขเว, วิหารํ ตสฺมึ สมเย ภิกฺขู วิหรนฺติ, ยทิทํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ.

Bhikkhus, at a time when monks dwell in harmony, mutually rejoicing, without disputes, having become like milk and water mixed, looking upon one another with affectionate eyes, at that time, bhikkhus, the monks generate much merit. At that time, bhikkhus, the monks are dwelling in a sublime abiding, that is, in the liberation of mind through appreciative joy. For one who is joyful, rapture arises. For one with a mind of rapture, the body becomes tranquil. One with a tranquil body experiences happiness. The mind of one who is happy becomes concentrated.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ, ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ, กุโสพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ [Pg.246] ปริปูเรนฺติ, มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ, กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ, มหานทิโย ปริปูรา สมุทฺทํ ปริปูเรนฺติ.

Just as, bhikkhus, when a great rain with large drops falls upon a mountain top, the water, flowing down according to the slope, fills the mountain caves, chasms, and channels. When the mountain caves, chasms, and channels are full, they fill the small pools. When the small pools are full, they fill the large pools. When the large pools are full, they fill the small rivers. When the small rivers are full, they fill the great rivers. When the great rivers are full, they fill the ocean.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, พหุํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ตสฺมึ สมเย ปุญฺญํ ปสวนฺติ. พฺรหฺมํ, ภิกฺขเว, วิหารํ ตสฺมึ สมเย ภิกฺขู วิหรนฺติ, ยทิทํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปริสา’’ติ. จตุตฺถํ.

Even so, bhikkhus, at a time when monks dwell in harmony, mutually rejoicing, without disputes, having become like milk and water mixed, looking upon one another with affectionate eyes, at that time, bhikkhus, the monks generate much merit. At that time, bhikkhus, the monks are dwelling in a sublime abiding, that is, in the liberation of mind through appreciative joy. For one who is joyful, rapture arises. For one with a mind of rapture, the body becomes tranquil. One with a tranquil body experiences happiness. The mind of one who is happy becomes concentrated. Indeed, bhikkhus, these are the three assemblies.

๕. ปฐมอาชานียสุตฺตํ

5. The First Discourse on the Thoroughbred

๙๗. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ.

97. Bhikkhus, endowed with three qualities, a king's fine thoroughbred horse is worthy of a king, an asset to a king, and is reckoned as a very limb of the king. With which three? Here, bhikkhus, a king's fine thoroughbred horse is accomplished in beauty, accomplished in strength, and accomplished in speed. Endowed with these three qualities, bhikkhus, a king's fine thoroughbred horse is worthy of a king, an asset to a king, and is reckoned as a very limb of the king. In the same way, bhikkhus, a bhikkhu endowed with three qualities is worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world. With which three? Here, bhikkhus, a bhikkhu is accomplished in beauty, accomplished in strength, and accomplished in speed.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

And how, bhikkhus, is a bhikkhu accomplished in beauty? Here, bhikkhus, a bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the restraint of the Pātimokkha, accomplished in conduct and resort, seeing danger in the slightest faults; he trains by undertaking the training rules. It is in this way, bhikkhus, that a bhikkhu is accomplished in beauty.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ [Pg.247] อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

And how, bhikkhus, is a bhikkhu accomplished in strength? Here, bhikkhus, a bhikkhu dwells with energy aroused for the abandoning of unwholesome qualities and for the accomplishment of wholesome qualities; he is strong, steadfast in exertion, not laying down the burden in regard to wholesome qualities. It is in this way, bhikkhus, that a bhikkhu is accomplished in strength.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ปญฺจมํ.

And how, bhikkhus, is a bhikkhu accomplished in speed? Here, bhikkhus, a bhikkhu understands as it really is: ‘This is suffering’; he understands as it really is: ‘This is the origin of suffering’; he understands as it really is: ‘This is the cessation of suffering’; he understands as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ It is in this way, bhikkhus, that a bhikkhu is accomplished in speed. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these three qualities is worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world.

๖. ทุติยอาชานียสุตฺตํ

6. The Second Discourse on the Thoroughbred

๙๘. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ.

98. Bhikkhus, endowed with three qualities, a king's fine thoroughbred horse is worthy of a king, an asset to a king, and is reckoned as a very limb of the king. With which three? Here, bhikkhus, a king's fine thoroughbred horse is accomplished in beauty, accomplished in strength, and accomplished in speed. Endowed with these three qualities, bhikkhus, a king's fine thoroughbred horse is worthy of a king, an asset to a king, and is reckoned as a very limb of the king. In the same way, bhikkhus, a bhikkhu endowed with three qualities is worthy of offerings… an unsurpassed field of merit for the world. With which three? Here, bhikkhus, a bhikkhu is accomplished in beauty, accomplished in strength, and accomplished in speed.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

“And how, monks, is a monk accomplished in appearance? Here, monks, a monk is virtuous… he trains himself, undertaking the training rules. It is in this way, monks, that a monk is accomplished in appearance.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

“And how, monks, is a monk accomplished in strength? Here, monks, a monk dwells with energy aroused for abandoning unwholesome qualities and for undertaking wholesome qualities; he is strong, of steadfast exertion, not neglecting his duty in regard to wholesome qualities. It is in this way, monks, that a monk is accomplished in strength.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี [Pg.248] อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“And how, monks, is a monk accomplished in speed? Here, monks, with the destruction of the five lower fetters, a monk is spontaneously reborn, due to attain final Nibbāna there, not liable to return from that world. It is in this way, monks, that a monk is accomplished in speed. Monks, a monk endowed with these three qualities is worthy of offerings… an unsurpassed field of merit for the world.” Sixth.

๗. ตติยอาชานียสุตฺตํ

7. The Third Discourse on the Thoroughbred

๙๙. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ พลสมฺปนฺโน จ ชวสมฺปนฺโน จ.

99. “Monks, endowed with three qualities, a king's excellent thoroughbred horse is fit for a king, a king's asset, and is reckoned as a very limb of the king. What are the three? Here, monks, a king's excellent thoroughbred horse is accomplished in appearance, accomplished in strength, and accomplished in speed. Endowed with these three qualities, monks, a king's excellent thoroughbred horse is fit for a king, a king's asset, and is reckoned as a very limb of the king. In the same way, monks, a monk endowed with three qualities is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world. What are the three? Here, monks, a monk is accomplished in appearance, accomplished in strength, and accomplished in speed.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วณฺณสมฺปนฺโน โหติ.

“And how, monks, is a monk accomplished in appearance? Here, monks, a monk is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha, is accomplished in conduct and resort, and sees danger in the slightest faults; he trains himself by undertaking the training rules. It is in this way, monks, that a monk is accomplished in appearance.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พลสมฺปนฺโน โหติ.

“And how, monks, is a monk accomplished in strength? Here, monks, a monk dwells with energy aroused for abandoning unwholesome qualities and for undertaking wholesome qualities; he is strong, of steadfast exertion, not neglecting his duty in regard to wholesome qualities. It is in this way, monks, that a monk is accomplished in strength.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชวสมฺปนฺโน โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

“And how, monks, is a monk accomplished in speed? Here, monks, with the destruction of the taints, a monk dwells having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having entered upon it. It is in this way, monks, that a monk is accomplished in speed. Monks, a monk endowed with these three qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world.” Seventh.

๘. โปตฺถกสุตฺตํ

8. The Discourse on the Hemp-cloth

๑๐๐. ‘‘นโวปิ[Pg.249], ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ จ โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ; มชฺฌิโมปิ, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ จ โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ; ชิณฺโณปิ, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ จ โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ. ชิณฺณมฺปิ, ภิกฺขเว, โปตฺถกํ อุกฺขลิปริมชฺชนํ วา กโรนฺติ สงฺการกูเฏ วา นํ ฉฑฺเฑนฺติ.

100. “Monks, a new hemp-cloth is unattractive, unpleasant to the touch, and of little value. A middle-aged hemp-cloth, monks, is unattractive, unpleasant to the touch, and of little value. A worn-out hemp-cloth, monks, is unattractive, unpleasant to the touch, and of little value. A worn-out hemp-cloth, monks, they use for wiping a cooking pot or they discard it on a rubbish heap.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม. อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. มชฺฌิโม เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ…เป… เถโร เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม, อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ โส, ภิกฺขเว, โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ.

In the same way, bhikkhus, a junior monk may be immoral and of evil nature. This, I say, is his unattractiveness. Just as that hemp-cloth is unattractive, so too, bhikkhus, do I say this person is comparable. Whoever associates with, attends on, and constantly waits upon him, and follows his example, for them that leads to their long-term non-welfare and suffering. This, I say, is his unpleasantness of touch. Just as that hemp-cloth is unpleasant to the touch, so too, bhikkhus, do I say this person is comparable. The robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites that he accepts from anyone are not of great fruit or great benefit to them. This, I say, is his worthlessness. Just as that hemp-cloth is of little value, so too, bhikkhus, do I say this person is comparable. A monk of middle standing, bhikkhus... An elder monk, bhikkhus, may be immoral and of evil nature. This, I say, is his unattractiveness. Just as that hemp-cloth is unattractive, so too, bhikkhus, do I say this person is comparable. Whoever associates with, attends on, and constantly waits upon him, and follows his example, for them that leads to their long-term non-welfare and suffering. This, I say, is his unpleasantness of touch. Just as that hemp-cloth is unpleasant to the touch, so too, bhikkhus, do I say this person is comparable. The robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites that he accepts from anyone are not of great fruit or great benefit to them. This, I say, is his worthlessness. Just as that hemp-cloth is of little value, so too, bhikkhus, do I say this person is comparable.

‘‘เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘กึ นุ โข ตุยฺหํ พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส ภณิเตน, ตฺวมฺปิ นาม ภณิตพฺพํ มญฺญสี’ติ! โส กุปิโต อนตฺตมโน ตถารูปึ วาจํ นิจฺฉาเรติ [Pg.250] ยถารูปาย วาจาย สงฺโฆ ตํ อุกฺขิปติ, สงฺการกูเฏว นํ โปตฺถกํ.

And, bhikkhus, a senior monk of such a nature speaks in the midst of the Saṅgha. The bhikkhus say this to him: ‘What is the use of your speech, you fool, you incompetent one? Do you really think you should speak?’ Angered and displeased, he utters such speech that the Saṅgha expels him for it, just as they discard a hemp-cloth on a rubbish heap.

‘‘นวมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ; มชฺฌิมมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ; ชิณฺณมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ. ชิณฺณมฺปิ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ รตนปลิเวฐนํ วา กโรติ คนฺธกรณฺฑเก วา นํ ปกฺขิปนฺติ.

Bhikkhus, a new Kāsi cloth is beautiful, pleasant to the touch, and of great value. A middle-aged Kāsi cloth, bhikkhus, is beautiful, pleasant to the touch, and of great value. A worn-out Kāsi cloth, bhikkhus, is beautiful, pleasant to the touch, and of great value. A worn-out Kāsi cloth, bhikkhus, they use for wrapping jewels or they place it in a perfume casket.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม, อิทมสฺส สุวณฺณตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ วณฺณวนฺตํ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. อิทมสฺส สุขสมฺผสฺสตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ สุขสมฺผสฺสํ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ มหปฺผลํ โหติ มหานิสํสํ. อิทมสฺส มหคฺฆตาย วทามิ. เสยฺยถาปิ ตํ, ภิกฺขเว, กาสิกํ วตฺถํ มหคฺฆํ ตถูปมาหํ, ภิกฺขเว, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. มชฺฌิโม เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ…เป… เถโร เจปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ…เป… ปุคฺคลํ วทามิ.

In the same way, bhikkhus, a junior monk may be virtuous and of admirable nature. This, I say, is his beauty. Just as that Kāsi cloth is beautiful, so too, bhikkhus, do I say this person is comparable. Whoever associates with, attends on, and constantly waits upon him, and follows his example, for them that leads to their long-term welfare and happiness. This, I say, is his pleasantness of touch. Just as that Kāsi cloth is pleasant to the touch, so too, bhikkhus, do I say this person is comparable. The robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites that he accepts from anyone are of great fruit and great benefit to them. This, I say, is his great worth. Just as that Kāsi cloth is of great value, so too, bhikkhus, do I say this person is comparable. A monk of middle standing, bhikkhus... An elder monk, bhikkhus... I say this person is comparable.

‘‘เอวรูโป จายํ, ภิกฺขเว, เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘อปฺปสทฺทา อายสฺมนฺโต โหถ, เถโร ภิกฺขุ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ ภณตี’ติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กาสิกวตฺถูปมา ภวิสฺสาม, น โปตฺถกูปมา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

And, bhikkhus, a senior monk of such a nature speaks in the midst of the Saṅgha. The bhikkhus say this: ‘Venerable sirs, be quiet! The elder monk is speaking on the Dhamma and the Vinaya.’ Therefore, bhikkhus, you should train yourselves thus: ‘We shall be comparable to Kāsi cloth, not comparable to a hemp-cloth.’ Thus, bhikkhus, should you train yourselves.

๙. โลณกปลฺลสุตฺตํ

9. The Discourse on the Lump of Salt

๑๐๑. ‘‘โย, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถายํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตํ ปฏิสํเวทิยตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ, โอกาโส น ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย[Pg.251]. โย จ โข, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถา เวทนียํ อยํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถาสฺส วิปากํ ปฏิสํเวทิยตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส โหติ, โอกาโส ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นา’ณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

101. Bhikkhus, should anyone say: ‘In whatever way this person performs an action, in that same way they experience it,’ this being so, bhikkhus, the living of the holy life would not be possible, and no opportunity would be apparent for the complete ending of suffering. But, bhikkhus, should anyone say: ‘In whatever way this person performs an action that is to be experienced, in that same way they experience its result,’ this being so, bhikkhus, the living of the holy life is possible, and an opportunity is apparent for the complete ending of suffering. Here, bhikkhus, for a certain individual, even a minor evil deed that is done leads them to hell. But here, bhikkhus, for another individual, that same kind of minor evil deed that is done is to be experienced in this very life, so that not even a little of it appears hereafter, let alone a great deal.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

For what kind of person, Bhikkhus, does even a minor evil deed that is done lead them to hell? Here, Bhikkhus, a certain person is undeveloped in body, undeveloped in virtue, undeveloped in mind, and undeveloped in wisdom. They are limited, of small self, and dwell in suffering over a trifle. For such a person, Bhikkhus, even a minor evil deed that is done leads them to hell.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นา’ณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

For what kind of person, Bhikkhus, is that same kind of minor evil deed that is done to be experienced in the present life, where not even a little of it appears, how much less a great deal? Here, Bhikkhus, a certain person is developed in body, developed in virtue, developed in mind, and developed in wisdom. They are not limited, of great self, and dwell in the immeasurable. For such a person, Bhikkhus, that same kind of minor evil deed that is done is to be experienced in the present life; not even a little of it appears, how much less a great deal.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส โลณกปลฺลํ ปริตฺเต อุทกมลฺลเก ปกฺขิเปยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตํ ปริตฺตํ อุทกํ อมุนา โลณกปลฺเลน โลณํ อสฺส อเปยฺย’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อทุญฺหิ, ภนฺเต, ปริตฺตํ อุทกกปลฺลเก อุทกํ, ตํ อมุนา โลณกปลฺเลน โลณํ อสฺส อเปยฺย’’นฺติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส โลณกปลฺลกํ คงฺคาย นทิยา ปกฺขิเปยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ สา คงฺคา นที อมุนา โลณกปลฺเลน โลณํ อสฺส อเปยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุ หิ, ภนฺเต, คงฺคาย นทิยา มหา อุทกกฺขนฺโธ โส อมุนา โลณกปลฺเลน โลโณ น อสฺส อเปยฺโย’’ติ.

Suppose, Bhikkhus, a person were to put a lump of salt into a small cup of water. What do you think, Bhikkhus? Would that small amount of water in the cup become salty and undrinkable from that lump of salt?” “Yes, Venerable Sir.” “For what reason?” “Because, Venerable Sir, the water in the small cup is little, it would become salty and undrinkable from that lump of salt.” “Suppose, Bhikkhus, a person were to put a lump of salt into the river Ganges. What do you think, Bhikkhus? Would the river Ganges become salty and undrinkable from that lump of salt?” “Certainly not, Venerable Sir.” “For what reason?” “Because, Venerable Sir, the river Ganges is a great mass of water; it would not become salty and undrinkable from that lump of salt.”

‘‘เอวเมวํ [Pg.252] โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

In the same way, Bhikkhus, here for a certain person, even a minor evil deed that is done leads them to hell. But here, Bhikkhus, for another person, that same kind of minor evil deed that is done is to be experienced in the present life; not even a little of it appears, how much less a great deal.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

For what kind of person, Bhikkhus, does even a minor evil deed that is done lead them to hell? Here, Bhikkhus, a certain person is undeveloped in body, undeveloped in virtue, undeveloped in mind, and undeveloped in wisdom. They are limited, of small self, and dwell in suffering over a trifle. For such a person, Bhikkhus, even a minor evil deed that is done leads them to hell.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

For what kind of person, Bhikkhus, is that same kind of minor evil deed that is done to be experienced in the present life, where not even a little of it appears, how much less a great deal? Here, Bhikkhus, a certain person is developed in body, developed in virtue, developed in mind, and developed in wisdom. They are not limited, of great self, and dwell in the immeasurable. For such a person, Bhikkhus, that same kind of minor evil deed that is done is to be experienced in the present life; not even a little of it appears, how much less a great deal.

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺฒกหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ.

Here, Bhikkhus, a certain person goes to bondage for half a kahāpaṇa, goes to bondage for a kahāpaṇa, and goes to bondage for a hundred kahāpaṇas. Here, Bhikkhus, a certain person does not go to bondage for half a kahāpaṇa, does not go to bondage for a kahāpaṇa, and does not go to bondage for a hundred kahāpaṇas.

‘‘กถํรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ทลิทฺโท โหติ อปฺปสฺสโก อปฺปโภโค. เอวรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ.

What kind of person, Bhikkhus, goes to bondage for half a kahāpaṇa, goes to bondage for a kahāpaṇa, and goes to bondage for a hundred kahāpaṇas? Here, Bhikkhus, a certain person is poor, with little of their own, and of few possessions. Such a person, Bhikkhus, goes to bondage for half a kahāpaṇa, goes to bondage for a kahāpaṇa, and goes to bondage for a hundred kahāpaṇas.

‘‘กถํรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. เอวรูโป, ภิกฺขเว, อฑฺฒกหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปเณนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ, กหาปณสเตนปิ น พนฺธนํ นิคจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ. ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ[Pg.253], ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

What kind of person, Bhikkhus, does not go to bondage for half a kahāpaṇa, does not go to bondage for a kahāpaṇa, and does not go to bondage for a hundred kahāpaṇas? Here, Bhikkhus, a certain person is wealthy, of great riches, and of great possessions. Such a person, Bhikkhus, does not go to bondage for half a kahāpaṇa, does not go to bondage for a kahāpaṇa, and does not go to bondage for a hundred kahāpaṇas. In the same way, Bhikkhus, here for a certain person a minor evil deed is done, and it leads them to hell. But here, Bhikkhus, for another person, that same kind of minor evil deed that is done is to be experienced in the present life; not even a little of it appears, how much less a great deal.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ, ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

For what kind of person, Bhikkhus, does a minor evil deed that is done lead them to hell? Here, Bhikkhus, a certain person is undeveloped in body, undeveloped in virtue, undeveloped in mind, and undeveloped in wisdom. They are limited, of small self, and dwell in suffering over a trifle. For such a person, Bhikkhus, that same kind of minor evil deed that is done leads them to hell.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

Bhikkhus, for what kind of person is a trifling evil deed that has been committed experienced in this very life, where not even a small result is apparent, let alone a great one? Here, bhikkhus, a certain person has a developed body, developed virtue, a developed mind, and developed wisdom; he is not insignificant, is a great person, and dwells in an immeasurable state. For such a person, bhikkhus, a trifling evil deed that has been committed is experienced in this very life, where not even a small result is apparent, let alone a great one.

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อปฺเปกจฺจํ อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ ปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ, อปฺเปกจฺจํ อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ นปฺปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ.

Here, bhikkhus, a certain person has a developed body, developed virtue, a developed mind, and developed wisdom; he is not insignificant, is a great person, and dwells in an immeasurable state. For such a person, bhikkhus, a trifling evil deed that has been committed is experienced in this very life, where not even a small result is apparent, let alone a great one. Just as, Bhikkhus, a sheep butcher or a sheep slaughterer is able to kill, or to bind, or to make forfeit property, or to do as is appropriate to a certain person who takes a sheep that is not given; but is not able to kill, or to bind, or to make forfeit property, or to do as is appropriate to another person who takes a sheep that is not given.

‘‘กถํรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ ปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ทลิทฺโท โหติ อปฺปสฺสโก อปฺปโภโค. เอวรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ ปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ.

Bhikkhus, what kind of person who takes a sheep that is not given is a sheep butcher or a sheep slaughterer able to kill, or to bind, or to make forfeit property, or to do as is appropriate? Here, Bhikkhus, a certain person is poor, without his own property, and with few possessions. A sheep butcher or a sheep slaughterer is able to kill, or to bind, or to make forfeit property, or to do as is appropriate to such a person who takes a sheep that is not given.

‘‘กถํรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ นปฺปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ[Pg.254]. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค ราชา วา ราชมหามตฺโต วา. เอวรูปํ, ภิกฺขเว, โอรพฺภิโก วา อุรพฺภฆาตโก วา อุรพฺภํ อทินฺนํ อาทิยมานํ นปฺปโหติ หนฺตุํ วา พนฺธิตุํ วา ชาเปตุํ วา ยถาปจฺจยํ วา กาตุํ. อญฺญทตฺถุ ปญฺชลิโกว นํ ยาจติ – ‘เทหิ เม, มาริส, อุรพฺภํ วา อุรพฺภธนํ วา’ติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

Bhikkhus, what kind of person who takes a sheep that is not given is a sheep butcher or a sheep slaughterer not able to kill, or to bind, or to make forfeit property, or to do as is appropriate? Here, Bhikkhus, a certain person is wealthy, of great riches, of great possessions, a king or a king's great minister. A sheep butcher or a sheep slaughterer is not able to kill, or to bind, or to make forfeit property, or to do as is appropriate to such a person who takes a sheep that is not given. On the contrary, with hands raised in reverence, he requests him, saying: 'Good sir, give me the sheep or the price of the sheep.' In this very way, Bhikkhus, for a certain person in this world, just such a trifling evil deed that is done leads him to hell. But here, Bhikkhus, for a certain person, just such a trifling evil deed that is done has its result to be experienced in the present life; not even a small result appears, how much less a great one.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภาวิตกาโย โหติ อภาวิตสีโล อภาวิตจิตฺโต อภาวิตปญฺโญ ปริตฺโต อปฺปาตุโม อปฺปทุกฺขวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส อปฺปมตฺตกมฺปิ ปาปกมฺมํ กตํ ตเมนํ นิรยํ อุปเนติ.

Bhikkhus, for what kind of person does even a trifling evil deed that has been committed lead them to hell? Here, bhikkhus, a certain person has an undeveloped body, undeveloped virtue, an undeveloped mind, and undeveloped wisdom; they are insignificant, of little account, and dwell in suffering over trivial matters. For such a person, bhikkhus, even a trifling evil deed that has been committed leads them to hell.

‘‘กถํรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาวิตกาโย โหติ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ อปริตฺโต มหตฺโต อปฺปมาณวิหารี. เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ปุคฺคลสฺส ตาทิสํเยว อปฺปมตฺตกํ ปาปกมฺมํ กตํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหติ, นาณุปิ ขายติ, กึ พหุเทว.

Bhikkhus, for what kind of person is a trifling evil deed that has been committed experienced in this very life, where not even a small result is apparent, let alone a great one? Here, bhikkhus, a certain person has a developed body, developed virtue, a developed mind, and developed wisdom; he is not insignificant, is a great person, and dwells in an immeasurable state. For such a person, bhikkhus, a trifling evil deed that has been committed is experienced in this very life, where not even a small result is apparent, let alone a great one.

‘‘โย, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถายํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตํ ปฏิสํเวเทตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ, โอกาโส น ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย. โย จ โข, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘ยถา ยถา เวทนียํ อยํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตสฺส วิปากํ ปฏิสํเวเทตี’ติ, เอวํ สนฺตํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยวาโส โหติ, โอกาโส ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’ติ. นวมํ.

Bhikkhus, should anyone say thus: ‘In whatever way this person performs an action, in that same way he experiences it,’ this being so, Bhikkhus, there is no living of the holy life, and no opportunity is apparent for the complete ending of suffering. But, Bhikkhus, should anyone say thus: ‘In whatever way this person performs an action that is to be experienced, in that same way he experiences its result,’ this being so, Bhikkhus, there is a living of the holy life, and an opportunity is apparent for the complete ending of suffering.” The ninth.

๑๐. ปํสุโธวกสุตฺตํ

10. The Dust-Washer Discourse

๑๐๒. ‘‘สนฺติ[Pg.255], ภิกฺขเว, ชาตรูปสฺส โอฬาริกา อุปกฺกิเลสา ปํสุวาลุกา สกฺขรกฐลา. ตเมนํ ปํสุโธวโก วา ปํสุโธวกนฺเตวาสี วา โทณิยํ อากิริตฺวา โธวติ สนฺโธวติ นิทฺโธวติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ ชาตรูปสฺส มชฺฌิมสหคตา อุปกฺกิเลสา สุขุมสกฺขรา ถูลวาลุกา. ตเมนํ ปํสุโธวโก วา ปํสุโธวกนฺเตวาสี วา โธวติ สนฺโธวติ นิทฺโธวติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ ชาตรูปสฺส สุขุมสหคตา อุปกฺกิเลสา สุขุมวาลุกา กาฬชลฺลิกา. ตเมนํ ปํสุโธวโก วา ปํสุโธวกนฺเตวาสี วา โธวติ สนฺโธวติ นิทฺโธวติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต อถาปรํ สุวณฺณสิกตาวสิสฺสนฺติ. ตเมนํ สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ชาตรูปํ มูสายํ ปกฺขิปิตฺวา ธมติ สนฺธมติ นิทฺธมติ. ตํ โหติ ชาตรูปํ ธนฺตํ สนฺธนฺตํ นิทฺธนฺตํ อนิทฺธนฺตกสาวํ, น เจว มุทุ โหติ น จ กมฺมนิยํ, น จ ปภสฺสรํ ปภงฺคุ จ, น จ สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ ธมติ สนฺธมติ นิทฺธมติ. ตํ โหติ ชาตรูปํ ธนฺตํ สนฺธนฺตํ นิทฺธนฺตํ นิทฺธนฺตกสาวํ, มุทุ จ โหติ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิลนฺธนวิกติยา อากงฺขติ – ยทิ ปฏฺฏิกาย, ยทิ กุณฺฑลาย, ยทิ คีเวยฺยเก, ยทิ สุวณฺณมาลาย – ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

102. “Bhikkhus, there are coarse defilements of gold: dust, sand, gravel, and potsherds. A dust-washer or his apprentice pours it into a trough and washes it, washes it well, and washes it thoroughly. When these have been abandoned and eliminated, there remain in the gold medium defilements: fine gravel and coarse sand. The dust-washer or his apprentice washes it, washes it well, and washes it thoroughly. When these have been abandoned and eliminated, there remain in the gold subtle defilements: fine sand and black dust. The dust-washer or his apprentice washes it, washes it well, and washes it thoroughly. When these have been abandoned and eliminated, what remains is gold-dust. A goldsmith or his apprentice then places that gold-ore in a crucible and blows on it, blows on it well, and blows on it thoroughly. That gold-ore is blown upon, well blown upon, and thoroughly blown upon, but its dross has not been removed; it is not yet soft, not yet workable, not yet radiant, and is brittle; it is not properly fit for work. There comes a time, bhikkhus, when the goldsmith or his apprentice blows on that gold-ore, blows on it well, and blows on it thoroughly. That gold-ore is blown upon, well blown upon, and thoroughly blown upon, with its dross removed; it is soft, workable, radiant, and not brittle; it is properly fit for work. And for whatever kind of ornament he desires—whether a band, an earring, a necklace, or a golden garland—it serves that very purpose.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สนฺติ อธิจิตฺตมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน โอฬาริกา อุปกฺกิเลสา กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ, ตเมนํ สเจตโส ภิกฺขุ ทพฺพชาติโก ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ อธิจิตฺตมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน มชฺฌิมสหคตา อุปกฺกิเลสา กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก, ตเมนํ สเจตโส ภิกฺขุ ทพฺพชาติโก ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ตสฺมึ [Pg.256] ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต สนฺติ อธิจิตฺตมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน สุขุมสหคตา อุปกฺกิเลสา ญาติวิตกฺโก ชนปทวิตกฺโก อนวญฺญตฺติปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก, ตเมนํ สเจตโส ภิกฺขุ ทพฺพชาติโก ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ตสฺมึ ปหีเน ตสฺมึ พฺยนฺตีกเต อถาปรํ ธมฺมวิตกฺกาวสิสฺสติ. โส โหติ สมาธิ น เจว สนฺโต น จ ปณีโต นปฺปฏิปฺปสฺสทฺธลทฺโธ น เอโกทิภาวาธิคโต สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต โหติ. โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ ตํ จิตฺตํ อชฺฌตฺตํเยว สนฺติฏฺฐติ สนฺนิสีทติ เอโกทิ โหติ สมาธิยติ. โส โหติ สมาธิ สนฺโต ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ เอโกทิภาวาธิคโต น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญา สจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญา สจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

“In the same way, bhikkhus, for a bhikkhu devoted to the higher mind, there are coarse defilements: misconduct of body, misconduct of speech, and misconduct of mind. A wise and discerning bhikkhu abandons them, dispels them, eliminates them, and brings them to non-existence. When these have been abandoned and eliminated, for a bhikkhu devoted to the higher mind, there are medium defilements: thoughts of sensual desire, thoughts of ill will, and thoughts of cruelty. A wise and discerning bhikkhu abandons them, dispels them, eliminates them, and brings them to non-existence. When these have been abandoned and eliminated, for a bhikkhu devoted to the higher mind, there are subtle defilements: thoughts concerning relatives, thoughts concerning the country, and thoughts connected with not wishing to be disdained. A wise and discerning bhikkhu abandons them, dispels them, eliminates them, and brings them to non-existence. When these have been abandoned and eliminated, what remains are thoughts about the Dhamma. That concentration is not yet peaceful, not sublime, has not attained serenity, and has not reached unification; it is maintained by exertion, suppression, and restraint. There comes a time, bhikkhus, when that mind becomes internally steady, settles down, becomes unified, and is concentrated. That concentration is peaceful, sublime, has attained serenity, and has reached unification; it is not maintained by exertion, suppression, and restraint. For whatever state realizable by direct knowledge he inclines his mind for the purpose of realizing it by direct knowledge, he attains the capability of witnessing it then and there, whenever the basis for it exists.”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก อสฺสํ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กเรยฺยํ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กเมยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมเสยฺยํ ปริมชฺเชยฺยํ; ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

“If he wishes thus: ‘May I experience the manifold types of psychic power: having been one, may I become many; having been many, may I become one. May I appear and disappear. May I go unhindered through a wall, a rampart, or a mountain as if through space. May I emerge and submerge in the earth as if in water. May I walk on water without it breaking as if on earth. May I travel cross-legged in the sky like a winged bird. These sun and moon, so mighty and powerful, may I touch and stroke them with my hand. May I exercise mastery with my body even as far as the Brahmā world’—he attains the capability of witnessing it then and there, whenever the basis for it exists.”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

“If he wishes thus: ‘With the divine ear element, which is purified and surpasses the human, may I hear both kinds of sounds, the divine and the human, those that are far and those that are near’—he attains the capability of witnessing it then and there, whenever the basis for it exists.”

‘‘โส [Pg.257] สเจ อากงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ สํขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

If he wishes: ‘May I know the minds of other beings and other persons, encompassing them with my mind. May I know a mind with lust as a mind with lust, or a mind without lust as a mind without lust; a mind with hate as a mind with hate, or a mind without hate as a mind without hate; a mind with delusion as a mind with delusion, or a mind without delusion as a mind without delusion; a constricted mind as a constricted mind, or a scattered mind as a scattered mind; a lofty mind as a lofty mind, or a mind that is not lofty as a mind that is not lofty; a surpassable mind as a surpassable mind, or an unsurpassed mind as an unsurpassed mind; a concentrated mind as a concentrated mind, or an unconcentrated mind as an unconcentrated mind; a liberated mind as a liberated mind, or an unliberated mind as an unliberated mind’—in each and every case he attains the ability to realize it, whenever there is a basis for it.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

If he wishes: ‘May I recollect my manifold past lives, that is, one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many eons of contraction, many eons of expansion, many eons of contraction and expansion: “There I was, with such a name, such a clan, such an appearance, such food, such an experience of pleasure and pain, such a life-span. Passing away from there, I was reborn elsewhere. There too, I was, with such a name, such a clan, such an appearance, such food, such an experience of pleasure and pain, such a life-span. Passing away from there, I was reborn here.” Thus, with their aspects and details, may I recollect my manifold past lives’—in each and every case he attains the ability to realize it, whenever there is a basis for it.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยํ – อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา[Pg.258], เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนาติ, อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

If he wishes: ‘With the divine eye, purified and surpassing the human, may I see beings passing away and being reborn—inferior and superior, fair and ugly, fortunate and unfortunate—and understand how beings fare according to their kamma: “Indeed, these beings were endowed with misconduct of body, speech, and mind, reviled the noble ones, held wrong views, and undertook actions under the influence of wrong views. After the breaking up of the body, after death, they have arisen in a state of deprivation, a bad destination, the lower realms, in hell. But these other beings were endowed with good conduct of body, speech, and mind, did not revile the noble ones, held right views, and undertook actions under the influence of right views. After the breaking up of the body, after death, they have arisen in a good destination, a heavenly world.” Thus, with the divine eye, purified and surpassing the human, may I see beings passing away and being reborn—inferior and superior, fair and ugly, fortunate and unfortunate—and understand how beings fare according to their kamma’—in each and every case he attains the ability to realize it, whenever there is a basis for it.

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน’’ติ. ทสมํ.

If he wishes: ‘May I, by realizing for myself with direct knowledge, in this very life, enter and dwell in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, through the destruction of the taints’—in each and every case he attains the ability to realize it, whenever there is a basis for it.” The Tenth.

๑๑. นิมิตฺตสุตฺตํ

11. The Discourse on the Signs

๑๐๓. ‘‘อธิจิตฺตมนุยุตฺเตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา ตีณิ นิมิตฺตานิ กาเลน กาลํ มนสิ กาตพฺพานิ – กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ สมาธินิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ โกสชฺชาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ ปคฺคหนิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ อุเปกฺขานิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ น สมฺมา สมาธิเยยฺย อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย.

103. “Bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind should attend to three signs from time to time: from time to time, the sign of concentration should be attended to; from time to time, the sign of exertion should be attended to; from time to time, the sign of equanimity should be attended to. If, bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind were to attend exclusively to the sign of concentration, it is possible that his mind would tend toward laziness. If, bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind were to attend exclusively to the sign of exertion, it is possible that his mind would tend toward restlessness. If, bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind were to attend exclusively to the sign of equanimity, it is possible that his mind would not be rightly concentrated for the destruction of the taints. But when, bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind attends to the sign of concentration from time to time, attends to the sign of exertion from time to time, and attends to the sign of equanimity from time to time, his mind becomes pliable, workable, and luminous. It is not brittle, and it is rightly concentrated for the destruction of the taints.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา อุกฺกํ พนฺเธยฺย, อุกฺกํ พนฺธิตฺวา อุกฺกามุขํ อาลิมฺเปยฺย, อุกฺกามุขํ อาลิมฺเปตฺวา สณฺฑาเสน [Pg.259] ชาตรูปํ คเหตฺวา อุกฺกามุเข ปกฺขิเปยฺย, อุกฺกามุเข ปกฺขิปิตฺวา กาเลน กาลํ อภิธมติ, กาเลน กาลํ อุทเกน ปริปฺโผเสติ, กาเลน กาลํ อชฺฌุเปกฺขติ. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อภิธเมยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ ฑเหยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อุทเกน ปริปฺโผเสยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ นิพฺพาเปยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อชฺฌุเปกฺเขยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ น สมฺมา ปริปากํ คจฺเฉยฺย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ กาเลน กาลํ อภิธมติ, กาเลน กาลํ อุทเกน ปริปฺโผเสติ, กาเลน กาลํ อชฺฌุเปกฺขติ, ตํ โหติ ชาตรูปํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิลนฺธนวิกติยา อากงฺขติ – ยทิ ปฏฺฏิกาย, ยทิ กุณฺฑลาย, ยทิ คีเวยฺยเก, ยทิ สุวณฺณมาลาย – ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

“Suppose, Bhikkhus, a goldsmith or his apprentice were to set up a crucible, and having set it up, light the mouth of the crucible. Having lit the mouth of the crucible, he would take gold with tongs and place it in the mouth of the crucible. Having placed it in the mouth of the crucible, he blows on it from time to time, sprinkles it with water from time to time, and examines it from time to time. If, Bhikkhus, the goldsmith or his apprentice were to blow on that gold exclusively, it is possible that the gold would be burnt. If, Bhikkhus, the goldsmith or his apprentice were to sprinkle that gold with water exclusively, it is possible that the gold would be cooled. If, Bhikkhus, the goldsmith or his apprentice were to examine that gold exclusively, it is possible that the gold would not reach proper refinement. But when, Bhikkhus, the goldsmith or his apprentice blows on that gold from time to time, sprinkles it with water from time to time, and examines it from time to time, that gold becomes pliable, workable, and luminous. It is not brittle, and it is well-suited for work. Whatever kind of ornament he wishes for—whether a plate, an earring, a necklace, or a golden garland—he can accomplish his purpose with it.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺเตน ภิกฺขุนา ตีณิ นิมิตฺตานิ กาเลน กาลํ มนสิ กาตพฺพานิ – กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ สมาธินิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ โกสชฺชาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ ปคฺคหนิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ อุเปกฺขานิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ น สมฺมา สมาธิเยยฺย อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน.

“In the same way, Bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind should attend to three signs from time to time: the sign of concentration should be attended to from time to time, the sign of exertion should be attended to from time to time, and the sign of equanimity should be attended to from time to time. If, Bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind were to attend exclusively to the sign of concentration, it is possible that his mind would tend toward laziness. If, Bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind were to attend exclusively to the sign of exertion, it is possible that his mind would tend toward restlessness. If, Bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind were to attend exclusively to the sign of equanimity, it is possible that his mind would not be rightly concentrated for the destruction of the taints. But when, Bhikkhus, a bhikkhu devoted to the higher mind attends to the sign of concentration from time to time, attends to the sign of exertion from time to time, and attends to the sign of equanimity from time to time, his mind becomes pliable, workable, and luminous. It is not brittle, and it is rightly concentrated for the destruction of the taints. For whatever state that is to be realized by direct knowledge he inclines his mind for the purpose of realizing it by direct knowledge, he attains the capability of witnessing it in each and every case, when the basis for it is present.”

‘‘โส [Pg.260] สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ…เป… (ฉ อภิญฺญา วิตฺถาเรตพฺพา) อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน’’ติ. เอกาทสมํ.

“If he wishes: ‘May I experience the various kinds of supernormal powers… (the six direct knowledges should be elaborated) … having realized for myself through the destruction of the taints… may I enter and dwell,’ he attains the capability of witnessing it in each and every case, when the basis for it is present.” The eleventh.

โลณกปลฺลวคฺโค ปญฺจโม.

The Fifth Chapter on the Lump of Salt.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary for this is:

อจฺจายิกํ ปวิเวกํ, สรโท ปริสา ตโย;

อาชานียา โปตฺถโก จ, โลณํ โธวติ นิมิตฺตานีติ.

Urgent, Seclusion, Autumn, Assemblies, three; Thoroughbreds, Bark-cloth, Salt, Washes, and Signs.

ทุติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.

The Second Fifty is concluded.

๓. ตติยปณฺณาสกํ

3. The Third Fifty

(๑๑) ๑. สมฺโพธวคฺโค

(11) 1. The Chapter on Awakening

๑. ปุพฺเพวสมฺโพธสุตฺตํ

1. Before Enlightenment

๑๐๔. ‘‘ปุพฺเพว [Pg.261] เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข โลเก อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ยํ โข โลกํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ โลเก อสฺสาโท. ยํ โลโก อนิจฺโจ ทุกฺโข วิปริณามธมฺโม, อยํ โลเก อาทีนโว. โย โลเก ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ โลเก นิสฺสรณ’นฺติ. ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, เอวํ โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, เอวํ โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ปฐมํ.

104. “Bhikkhus, before my enlightenment, while I was still an unenlightened Bodhisatta, this thought occurred to me: ‘What, I wonder, is the gratification in the world? What is the danger? What is the escape?’ Then, Bhikkhus, this thought occurred to me: ‘Whatever pleasure and joy arise in dependence on the world, this is the gratification in the world. That the world is impermanent, suffering, and subject to change, this is the danger in the world. The removal of desire and lust for the world, the abandoning of desire and lust for the world, this is the escape from the world.’ As long, Bhikkhus, as I did not directly know, as it really is, the gratification in the world as gratification, the danger as danger, and the escape as escape, for so long I did not claim to have awakened to the unsurpassed perfect enlightenment in this world with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, its devas and humans. But when, Bhikkhus, I directly knew, as it really is, the gratification in the world as gratification, the danger as danger, and the escape as escape, then I claimed to have awakened to the unsurpassed perfect enlightenment in this world with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, its devas and humans. Knowledge and vision arose in me: ‘Unshakable is my liberation. This is my last birth. Now there is no more renewed existence.’” The first.

๒. ปฐมอสฺสาทสุตฺตํ

2. The First Discourse on Gratification

๑๐๕. ‘‘โลกสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ. โย โลเก อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ. ยาวตโก โลเก อสฺสาโท, ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. โลกสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ[Pg.262]. โย โลเก อาทีนโว ตทชฺฌคมํ. ยาวตโก โลเก อาทีนโว, ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. โลกสฺสาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ. ยํ โลเก นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ. ยาวตกํ โลเก นิสฺสรณํ, ปญฺญาย เม ตํ สุทิฏฺฐํ. ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ทุติยํ.

105. “Bhikkhus, I wandered in search of the world’s gratification. Whatever gratification there is in the world, that I found. To whatever extent there is gratification in the world, that has been well seen by me with wisdom. Bhikkhus, I wandered in search of the world’s danger. Whatever danger there is in the world, that I found. To whatever extent there is danger in the world, that has been well seen by me with wisdom. Bhikkhus, I wandered in search of the escape from the world. Whatever escape there is from the world, that I found. To whatever extent there is an escape from the world, that has been well seen by me with wisdom. As long, bhikkhus, as I did not directly know, as it really is, the gratification in the world as gratification, the danger as danger, and the escape as escape, for so long I did not claim to have awakened to the unsurpassed perfect enlightenment in this world with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, its devas and humans. But when, bhikkhus, I directly knew, as it really is, the gratification in the world as gratification, the danger as danger, and the escape as escape, then I claimed to have awakened to the unsurpassed perfect enlightenment in this world with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, its devas and humans. Knowledge and vision arose in me: ‘Unshakable is my liberation. This is my last birth. Now there is no more renewed existence.’”

๓. ทุติยอสฺสาทสุตฺตํ

3. The Second Discourse on Gratification

๑๐๖. ‘‘โน เจทํ, ภิกฺขเว, โลเก อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา โลเก สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ โลเก อสฺสาโท, ตสฺมา สตฺตา โลเก สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, โลเก อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา โลเก นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ โลเก อาทีนโว, ตสฺมา สตฺตา โลเก นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, โลเก นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา โลกมฺหา นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ โลเก นิสฺสรณํ, ตสฺมา สตฺตา โลกมฺหา นิสฺสรนฺติ. ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, สตฺตา โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสุํ, เนว ตาว, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรึสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สตฺตา โลกสฺส [Pg.263] อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสุํ, อถ, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรนฺตี’’ติ. ตติยํ.

106. “Bhikkhus, if there were no gratification in the world, beings would not be enamored of the world. But because there is gratification in the world, beings are enamored of the world. If there were no danger in the world, beings would not become disenchanted with the world. But because there is danger in the world, beings become disenchanted with the world. If there were no escape from the world, beings would not escape from the world. But because there is an escape from the world, beings escape from the world. As long as beings did not directly know as it actually is the gratification of the world as gratification, the danger as danger, and the escape as escape, they did not dwell detached, unyoked, and liberated from this world—with its devas, Māras, and Brahmās, among this generation with its recluses and brahmins, its devas and humans—with a mind that has transcended limitations. But when beings did directly know as it actually is the gratification of the world as gratification, the danger as danger, and the escape as escape, then they dwelt detached, unyoked, and liberated from this world—with its devas, Māras, and Brahmās, among this generation with its recluses and brahmins, its devas and humans—with a mind that has transcended limitations.”

๔. สมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

4. The Discourse on Recluses and Brahmins

๑๐๗. ‘‘เย เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ. เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา โลกสฺส อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ ปชานนฺติ, เต โข, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

107. “Bhikkhus, any recluses or brahmins who do not truly understand as they really are the gratification of the world as gratification, the danger of the world as danger, and the escape from the world as escape—these, bhikkhus, are not considered true recluses among recluses, nor true brahmins among brahmins. And those venerable ones do not dwell having realized for themselves through direct knowledge and attained in this very life the goal of recluseship or the goal of the holy life. But any recluses or brahmins who do truly understand as they really are the gratification of the world as gratification, the danger of the world as danger, and the escape from the world as escape—these, bhikkhus, are considered true recluses among recluses and true brahmins among brahmins. And those venerable ones dwell having realized for themselves through direct knowledge and attained in this very life the goal of recluseship and the goal of the holy life.”

๕. รุณฺณสุตฺตํ

5. The Discourse on Lamentation

๑๐๘. ‘‘รุณฺณมิทํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ยทิทํ คีตํ. อุมฺมตฺตกมิทํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ยทิทํ นจฺจํ. โกมารกมิทํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ยทิทํ อติเวลํ ทนฺตวิทํสกหสิตํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เสตุฆาโต คีเต, เสตุฆาโต นจฺเจ, อลํ โว ธมฺมปฺปโมทิตานํ สตํ สิตํ สิตมตฺตายา’’ติ. ปญฺจมํ.

108. “Bhikkhus, in the discipline of the Noble One, this which is singing is lamentation. Bhikkhus, in the discipline of the Noble One, this which is dancing is madness. Bhikkhus, in the discipline of the Noble One, this excessive laughter showing the teeth is childish. Therefore, bhikkhus, let the cause be cut off for singing, let the cause be cut off for dancing. For you who are gladdened by the Dhamma, a mere smile is sufficient.”

๖. อติตฺติสุตฺตํ

6. The Discourse on Insatiability

๑๐๙. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺติ. กตเมสํ ติณฺณํ? โสปฺปสฺส, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺติ. สุราเมรยปานสฺส, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย [Pg.264] นตฺถิ ติตฺติ. เมถุนธมฺมสมาปตฺติยา, ภิกฺขเว, ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺติ. อิเมสํ, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ปฏิเสวนาย นตฺถิ ติตฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

109. “Bhikkhus, there is no satisfaction in indulging in three things. What three? Bhikkhus, there is no satisfaction in indulging in sleep. Bhikkhus, there is no satisfaction in indulging in intoxicating drinks and liquors. Bhikkhus, there is no satisfaction in indulging in the act of sexual intercourse. Bhikkhus, in indulging in these three things, there is no satisfaction.”

๗. อรกฺขิตสุตฺตํ

7. The Discourse on the Unguarded

๑๑๐. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จิตฺเต, คหปติ, อรกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ. ตสฺส อรกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ. ตสฺส ปูติกายกมฺมนฺตสฺส ปูติวจีกมฺมนฺตสฺส ปูติมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

110. Then the householder Anāthapiṇḍika approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. The Blessed One then said to the householder Anāthapiṇḍika as he sat to one side: ‘Householder, when the mind is unguarded, bodily action is also unguarded, verbal action is also unguarded, and mental action is also unguarded. For one whose bodily action is unguarded, whose verbal action is unguarded, and whose mental action is unguarded, bodily action is also drenched, verbal action is also drenched, and mental action is also drenched. For one whose bodily action is drenched, whose verbal action is drenched, and whose mental action is drenched, bodily action becomes putrid, verbal action becomes putrid, and mental action becomes putrid. For one whose bodily action is putrid, whose verbal action is putrid, and whose mental action is putrid, death is not good, and the passing away is not good.

‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร ทุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, โคปานสิโยปิ อรกฺขิตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อรกฺขิตา โหติ; กูฏมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, โคปานสิโยปิ อวสฺสุตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อวสฺสุตา โหติ; กูฏมฺปิ ปูติกํ โหติ, โคปานสิโยปิ ปูติกา โหนฺติ, ภิตฺติปิ ปูติกา โหติ.

Just as, householder, in a gabled house that is poorly roofed, the peak is also unprotected, the rafters are also unprotected, and the wall is also unprotected; the peak is also soaked, the rafters are also soaked, and the wall is also soaked; the peak also becomes rotten, the rafters also become rotten, and the wall also becomes rotten.

‘‘เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต อรกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อรกฺขิตํ โหติ. ตสฺส อรกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส อรกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ ปูติกํ โหติ. ตสฺส ปูติกายกมฺมนฺตสฺส ปูติวจีกมฺมนฺตสฺส ปูติมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

Just so, householder, when the mind is unguarded, bodily action is also unguarded, verbal action is also unguarded, and mental action is also unguarded. For one whose bodily action is unguarded, whose verbal action is unguarded, and whose mental action is unguarded, bodily action is also drenched, verbal action is also drenched, and mental action is also drenched. For one whose bodily action is drenched, whose verbal action is drenched, and whose mental action is drenched, bodily action becomes putrid, verbal action becomes putrid, and mental action becomes putrid. For one whose bodily action is putrid, whose verbal action is putrid, and whose mental action is putrid, death is not good, and the passing away is not good.

‘‘จิตฺเต[Pg.265], คหปติ, รกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ. ตสฺส รกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อนวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ. ตสฺส อปูติกายกมฺมนฺตสฺส อปูติวจีกมฺมนฺตสฺส อปูติมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

Householder, when the mind is guarded, bodily action is also guarded, verbal action is also guarded, and mental action is also guarded. For one whose bodily action is guarded, whose verbal action is guarded, and whose mental action is guarded, bodily action is not drenched, verbal action is not drenched, and mental action is not drenched. For one whose bodily action is not drenched, whose verbal action is not drenched, and whose mental action is not drenched, bodily action is not putrid, verbal action is not putrid, and mental action is not putrid. For one whose bodily action is not putrid, whose verbal action is not putrid, and whose mental action is not putrid, death is good, and the passing away is good.

‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร สุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, โคปานสิโยปิ รกฺขิตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ รกฺขิตา โหติ; กูฏมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, โคปานสิโยปิ อนวสฺสุตา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อนวสฺสุตา โหติ; กูฏมฺปิ อปูติกํ โหติ, โคปานสิโยปิ อปูติกา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อปูติกา โหติ.

Just as, householder, in a gabled house that is well-roofed, the peak is also protected, the rafters are also protected, and the wall is also protected; the peak is also not soaked, the rafters are also not soaked, and the wall is also not soaked; the peak is also not rotten, the rafters are also not rotten, and the wall is also not rotten.

เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต รกฺขิเต กายกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ รกฺขิตํ โหติ. ตสฺส รกฺขิตกายกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตวจีกมฺมนฺตสฺส รกฺขิตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อนวสฺสุตํ โหติ. ตสฺส อนวสฺสุตกายกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตวจีกมฺมนฺตสฺส อนวสฺสุตมโนกมฺมนฺตสฺส กายกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อปูติกํ โหติ. ตสฺส อปูติกายกมฺมนฺตสฺส อปูติวจีกมฺมนฺตสฺส อปูติมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา’’ติ. สตฺตมํ.

In the same way, householder, when the mind is guarded, bodily action is also guarded, verbal action is also guarded, and mental action is also guarded. For one whose bodily action is guarded, whose verbal action is guarded, and whose mental action is guarded, bodily action is not drenched, verbal action is not drenched, and mental action is not drenched. For one whose bodily action is not drenched, whose verbal action is not drenched, and whose mental action is not drenched, bodily action is not putrid, verbal action is not putrid, and mental action is not putrid. For one whose bodily action is not putrid, whose verbal action is not putrid, and whose mental action is not putrid, death is good, and the passing away is good.” Seventh.

๘. พฺยาปนฺนสุตฺตํ

8. The Discourse on Corruption

๑๑๑. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จิตฺเต, คหปติ, พฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส พฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนวจีกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา. เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร ทุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, โคปานสิโยปิ พฺยาปนฺนา โหนฺติ, ภิตฺติปิ พฺยาปนฺนา [Pg.266] โหติ; เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต พฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ พฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส พฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนวจีกมฺมนฺตสฺส พฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา.

111. To the householder Anāthapiṇḍika, who was seated to one side, the Blessed One said this: ‘Householder, when the mind is corrupted, bodily action is also corrupted, verbal action is also corrupted, and mental action is also corrupted. For one whose bodily action is corrupted, whose verbal action is corrupted, and whose mental action is corrupted, death is not good, and the passing away is not good. Just as, householder, in a poorly-roofed gabled house, the peak is also corrupted, the rafters are also corrupted, and the wall is also corrupted; even so, householder, when the mind is corrupted, bodily action is also corrupted, verbal action is also corrupted, and mental action is also corrupted. For one whose bodily action is corrupted, whose verbal action is corrupted, and whose mental action is corrupted, death is not good, and the passing away is not good.

‘‘จิตฺเต, คหปติ, อพฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส อพฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส อพฺยาปนฺนวจีกมฺมนฺตสฺส อพฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา. เสยฺยถาปิ, คหปติ, กูฏาคาเร สุจฺฉนฺเน กูฏมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, โคปานสิโยปิ อพฺยาปนฺนา โหนฺติ, ภิตฺติปิ อพฺยาปนฺนา โหติ; เอวเมวํ โข, คหปติ, จิตฺเต อพฺยาปนฺเน กายกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, วจีกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ, มโนกมฺมมฺปิ อพฺยาปนฺนํ โหติ. ตสฺส อพฺยาปนฺนกายกมฺมนฺตสฺส…เป… อพฺยาปนฺนมโนกมฺมนฺตสฺส ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลงฺกิริยา’’ติ. อฏฺฐมํ.

"Householder, when the mind is uncorrupted, bodily action is also uncorrupted, verbal action is also uncorrupted, and mental action is also uncorrupted. For one whose bodily action is uncorrupted, whose verbal action is uncorrupted, and whose mental action is uncorrupted, death is good, the passing away is good. Just as, householder, in a well-thatched gabled house, the gable is also uncorrupted, the rafters are also uncorrupted, and the wall is also uncorrupted; even so, householder, when the mind is uncorrupted, bodily action is also uncorrupted, verbal action is also uncorrupted, and mental action is also uncorrupted. For one whose bodily action is uncorrupted... whose mental action is uncorrupted, death is good, the passing away is good." The eighth.

๙. ปฐมนิทานสุตฺตํ

9. The First Discourse on Causes

๑๑๒. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? โลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. ยํ, ภิกฺขเว, โลภปกตํ กมฺมํ โลภชํ โลภนิทานํ โลภสมุทยํ, ตํ กมฺมํ อกุสลํ ตํ กมฺมํ สาวชฺชํ ตํ กมฺมํ ทุกฺขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, โทสปกตํ กมฺมํ โทสชํ โทสนิทานํ โทสสมุทยํ, ตํ กมฺมํ อกุสลํ ตํ กมฺมํ สาวชฺชํ ตํ กมฺมํ ทุกฺขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, โมหปกตํ กมฺมํ โมหชํ โมหนิทานํ โมหสมุทยํ, ตํ กมฺมํ อกุสลํ ตํ กมฺมํ สาวชฺชํ ตํ กมฺมํ ทุกฺขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

112. "Monks, there are these three causes for the arising of kamma. What three? Greed is a cause for the arising of kamma, hatred is a cause for the arising of kamma, delusion is a cause for the arising of kamma. Monks, whatever kamma is done out of greed, born of greed, caused by greed, originated by greed—that kamma is unwholesome, that kamma is blameworthy, that kamma has a painful result, that kamma leads to the arising of kamma, it does not lead to the cessation of kamma. Monks, whatever kamma is done out of hatred, born of hatred, caused by hatred, originated by hatred—that kamma is unwholesome, that kamma is blameworthy, that kamma has a painful result, that kamma leads to the arising of kamma, it does not lead to the cessation of kamma. Monks, whatever kamma is done out of delusion, born of delusion, caused by delusion, originated by delusion—that kamma is unwholesome, that kamma is blameworthy, that kamma has a painful result, that kamma leads to the arising of kamma, it does not lead to the cessation of kamma. These, monks, are the three causes for the arising of kamma."

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. ยํ, ภิกฺขเว, อโลภปกตํ กมฺมํ อโลภชํ อโลภนิทานํ อโลภสมุทยํ, ตํ [Pg.267] กมฺมํ กุสลํ ตํ กมฺมํ อนวชฺชํ ตํ กมฺมํ สุขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, อโทสปกตํ กมฺมํ อโทสชํ อโทสนิทานํ อโทสสมุทยํ, ตํ กมฺมํ กุสลํ ตํ กมฺมํ อนวชฺชํ ตํ กมฺมํ สุขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ. ยํ, ภิกฺขเว, อโมหปกตํ กมฺมํ อโมหชํ อโมหนิทานํ อโมหสมุทยํ, ตํ กมฺมํ กุสลํ ตํ กมฺมํ อนวชฺชํ ตํ กมฺมํ สุขวิปากํ, ตํ กมฺมํ กมฺมนิโรธาย สํวตฺตติ, น ตํ กมฺมํ กมฺมสมุทยาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ. นวมํ.

"Monks, there are these three causes for the arising of kamma. What three? Non-greed is a cause for the arising of kamma, non-hatred is a cause for the arising of kamma, non-delusion is a cause for the arising of kamma. Monks, whatever kamma is done out of non-greed, born of non-greed, caused by non-greed, originated by non-greed—that kamma is wholesome, that kamma is blameless, that kamma has a happy result, that kamma leads to the cessation of kamma, it does not lead to the arising of kamma. Monks, whatever kamma is done out of non-hatred, born of non-hatred, caused by non-hatred, originated by non-hatred—that kamma is wholesome, that kamma is blameless, that kamma has a happy result, that kamma leads to the cessation of kamma, it does not lead to the arising of kamma. Monks, whatever kamma is done out of non-delusion, born of non-delusion, caused by non-delusion, originated by non-delusion—that kamma is wholesome, that kamma is blameless, that kamma has a happy result, that kamma leads to the cessation of kamma, it does not lead to the arising of kamma. These, monks, are the three causes for the arising of kamma." The ninth.

๑๐. ทุติยนิทานสุตฺตํ

10. The Second Discourse on Causes

๑๑๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อตีเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ; อนาคเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ; ปจฺจุปฺปนฺเน, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ? อตีเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ. ตสฺส อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต ฉนฺโท ชายติ. ฉนฺทชาโต เตหิ ธมฺเมหิ สํยุตฺโต โหติ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, สํโยชนํ วทามิ โย เจตโส สาราโค. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ.

113. "Monks, these are the three causes for the origination of kamma. What are the three? Monks, with regard to things in the past that are grounds for lust and passion, desire arises. Monks, with regard to things in the future that are grounds for lust and passion, desire arises. Monks, with regard to things in the present that are grounds for lust and passion, desire arises. And how, monks, does desire arise with regard to things in the past that are grounds for lust and passion? Monks, with regard to things in the past that are grounds for lust and passion, one repeatedly thinks and repeatedly ponders with the mind. For one who repeatedly thinks and repeatedly ponders with the mind regarding things in the past that are grounds for lust and passion, desire arises. When desire has arisen, one is yoked to those things. That passion of the mind, monks, I declare to be a fetter. It is in this way, monks, that desire arises with regard to things in the past that are grounds for lust and passion."

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ? อนาคเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ. ตสฺส อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต ฉนฺโท ชายติ. ฉนฺทชาโต เตหิ ธมฺเมหิ สํยุตฺโต โหติ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, สํโยชนํ วทามิ โย เจตโส สาราโค. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ.

"And how, monks, does desire arise with regard to things in the future that are grounds for lust and passion? Monks, with regard to things in the future that are grounds for lust and passion, one repeatedly thinks and repeatedly ponders with the mind. For one who repeatedly thinks and repeatedly ponders with the mind regarding things in the future that are grounds for lust and passion, desire arises. When desire has arisen, one is yoked to those things. That passion of the mind, monks, I declare to be a fetter. It is in this way, monks, that desire arises with regard to things in the future that are grounds for lust and passion."

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ? ปจฺจุปฺปนฺเน, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺเกติ [Pg.268] อนุวิจาเรติ. ตสฺส ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต ฉนฺโท ชายติ. ฉนฺทชาโต เตหิ ธมฺเมหิ สํยุตฺโต โหติ. เอตมหํ, ภิกฺขเว, สํโยชนํ วทามิ โย เจตโส สาราโค. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท ชายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

“And how, monks, does desire arise with regard to things in the present that are grounds for lust and passion? Monks, with regard to things in the present that are grounds for lust and passion, one repeatedly thinks and repeatedly ponders with the mind. For one who repeatedly thinks and repeatedly ponders with the mind regarding things in the present that are grounds for lust and passion, desire arises. When desire has arisen, one is yoked to those things. That passion of the mind, monks, I declare to be a fetter. It is in this way, monks, that desire arises with regard to things in the present that are grounds for lust and passion. Indeed, monks, these are the three causes for the origination of kamma.”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อตีเต, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ; อนาคเต ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ; ปจฺจุปฺปนฺเน, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ? อตีตานํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิยานํ ธมฺมานํ อายตึ วิปากํ ปชานาติ. อายตึ วิปากํ วิทิตฺวา ตทภินิวตฺเตติ. ตทภินิวตฺเตตฺวา เจตสา อภินิวิชฺฌิตฺวา ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อตีเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ.

“Monks, these are the three causes for the origination of kamma. What are the three? Monks, with regard to things in the past that are grounds for lust and passion, desire does not arise. Monks, with regard to things in the future that are grounds for lust and passion, desire does not arise. Monks, with regard to things in the present that are grounds for lust and passion, desire does not arise. And how, monks, does desire not arise with regard to things in the past that are grounds for lust and passion? Monks, one distinctly knows the future result of past things that are grounds for lust and passion. Having known the future result, one causes it to subside. Having caused it to subside, and having pierced it with the mind, one sees by penetrating it with wisdom. It is in this way, monks, that desire does not arise with regard to things in the past that are grounds for lust and passion.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ? อนาคตานํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิยานํ ธมฺมานํ อายตึ วิปากํ ปชานาติ. อายตึ วิปากํ วิทิตฺวา ตทภินิวตฺเตติ. ตทภินิวตฺเตตฺวา เจตสา อภินิวิชฺฌิตฺวา ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อนาคเต ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ.

“And how, monks, does desire not arise with regard to things in the future that are grounds for lust and passion? Monks, one distinctly knows the future result of future things that are grounds for lust and passion. Having known the future result, one causes it to subside. Having caused it to subside, and having pierced it with the mind, one sees by penetrating it with the wisdom of insight and the path. It is in this way, monks, that desire does not arise with regard to things in the future that are grounds for lust and passion.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ? ปจฺจุปฺปนฺนานํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราคฏฺฐานิยานํ ธมฺมานํ อายตึ วิปากํ ปชานาติ, อายตึ วิปากํ วิทิตฺวา ตทภินิวตฺเตติ, ตทภินิวตฺเตตฺวา เจตสา อภินิวิชฺฌิตฺวา ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉนฺทราคฏฺฐานิเย ธมฺเม อารพฺภ ฉนฺโท น ชายติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ. ทสมํ.

“And how, monks, does desire not arise with regard to things in the present that are grounds for lust and passion? Monks, one distinctly knows the future result of present things that are grounds for lust and passion. Having known the future result, one causes it to subside. Having caused it to subside, and having pierced it with the mind, one sees by penetrating it with the wisdom of insight and the path. It is in this way, monks, that desire does not arise with regard to things in the present that are grounds for lust and passion. Indeed, monks, these are the three causes for the origination of kamma.” Tenth.

สมฺโพธวคฺโค ปฐโม.

The First Chapter on Awakening.

ตสฺสุทฺทานํ –

The Summary Verse:

ปุพฺเพว [Pg.269] ทุเว อสฺสาทา, สมโณ รุณฺณปญฺจมํ;

อติตฺติ ทฺเว จ วุตฺตานิ, นิทานานิ อปเร ทุเวติ.

The ‘Before’ discourse, two on Gratification, the Ascetic, with Weeping as the fifth; two were spoken on Insatiety, and two other discourses on Causes.

(๑๒) ๒. อาปายิกวคฺโค

(12) 2. The Chapter on Those Bound for the Lower Realms

๑. อาปายิกสุตฺตํ

1. The Discourse on Those Bound for the Lower Realms

๑๑๔. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหาย. กตเม ตโย? โย จ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ, โย จ สุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตํ อมูลเกน อพฺรหฺมจริเยน อนุทฺธํเสติ, โย จายํ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’ติ, โส ตาย กาเมสุ ปาตพฺยตํ อาปชฺชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อาปายิกา เนรยิกา อิทมปฺปหายา’’ติ. ปฐมํ.

114. “Monks, there are these three individuals who, for not having abandoned this, are bound for the lower realms, bound for hell. Which three? One who is not leading the noble life but claims to be leading the noble life; one who denounces a person leading the pure, noble life with an unfounded accusation of not leading the noble life; and one who has this doctrine and this view: ‘There is no fault in sensual pleasures,’ and thereby partakes in sensual pleasures. These, monks, are the three individuals who, for not having abandoned this, are bound for the lower realms, bound for hell.” First.

๒. ทุลฺลภสุตฺตํ

2. The Discourse on the Rare

๑๑๕. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว, ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ติณฺณํ? ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, กตญฺญู กตเวที ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ทุติยํ.

115. “Monks, the appearance of three individuals is rare in the world. Which three? The appearance of a Tathāgata, an Arahant, a Perfectly Enlightened One, is rare in the world. A person who teaches the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata is rare in the world. A person who is grateful and thankful is rare in the world. Monks, the appearance of these three individuals is rare in the world.” Second.

๓. อปฺปเมยฺยสุตฺตํ

3. The Discourse on the Immeasurable

๑๑๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? สุปฺปเมยฺโย, ทุปฺปเมยฺโย, อปฺปเมยฺโย. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย.

116. “Monks, there are these three individuals existing and found in the world. Which three? The easily measured, the difficult to measure, and the immeasurable. And what, monks, is the individual who is easily measured? Here, monks, a certain individual is restless, arrogant, fickle, garrulous, of scattered speech, of lapsed mindfulness, lacking clear comprehension, unconcentrated, with a bewildered mind, and with unrestrained faculties. This, monks, is called the individual who is easily measured.”

‘‘กตโม [Pg.270] จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อนุทฺธโต โหติ อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย.

“And what, monks, is the individual who is difficult to measure? Here, monks, a certain individual is not restless, not arrogant, not fickle, not garrulous, not of scattered speech, has mindfulness established, is clearly comprehending, concentrated, with a one-pointed mind, and with restrained faculties. This, monks, is called the individual who is difficult to measure.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ตติยํ.

“And what, monks, is the individual who is immeasurable? Here, monks, a bhikkhu is an arahant, one whose taints are destroyed. This, monks, is called the individual who is immeasurable. Indeed, monks, these are the three individuals existing and found in the world.” Third.

๔. อาเนญฺชสุตฺตํ

4. The Discourse on the Imperturbable

๑๑๗. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ ตํ นิกาเมติ เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ, ตตฺร ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อากาสานญฺจายตนูปคานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ วีสติ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา.

117. Monks, these three individuals are found existing in the world. Which three? Here, monks, a certain individual, by completely transcending perceptions of form, with the cessation of perceptions of resistance, and by not attending to perceptions of diversity, thinking, ‘Space is infinite,’ enters and abides in the base of the infinity of space. He delights in it, desires it, and reaches satisfaction with it. Established therein, resolved on that, dwelling much in that state, without falling away from it, when he dies, he is reborn in the company of the devas who have reached the base of the infinity of space. Monks, the lifespan of the devas who have reached the base of the infinity of space is twenty thousand great aeons. There, an ordinary person, having remained for the full duration of that lifespan and having exhausted the entire lifespan of those devas, goes to hell, or to the animal realm, or to the realm of afflicted spirits. But a disciple of the Blessed One, having remained there for the full duration of that lifespan and having exhausted the entire lifespan of those devas, attains final Nibbāna in that very existence. This, monks, is the distinction, this the superiority, this the diversity between the instructed noble disciple and the uninstructed ordinary person, that is, with regard to destination and rebirth.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ ตํ นิกาเมติ เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ, ตตฺร ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน วิญฺญาณญฺจายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. วิญฺญาณญฺจายตนูปคานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ จตฺตารีสํ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ [Pg.271] ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา.

Furthermore, monks, here a certain individual, by completely transcending the base of the infinity of space, thinking, ‘Consciousness is infinite,’ enters and abides in the base of the infinity of consciousness. He delights in it, desires it, and reaches satisfaction with it. Established therein, resolved on that, dwelling much in that state, without falling away from it, when he dies, he is reborn in the company of the devas who have reached the base of the infinity of consciousness. Monks, the lifespan of the devas who have reached the base of the infinity of consciousness is forty thousand great aeons. There, an ordinary person, having remained for the full duration of that lifespan and having exhausted the entire lifespan of those devas, goes to hell, or to the animal realm, or to the realm of afflicted spirits. But a disciple of the Blessed One, having remained there for the full duration of that lifespan and having exhausted the entire lifespan of those devas, attains final Nibbāna in that very existence. This, monks, is the distinction, this the superiority, this the diversity between the instructed noble disciple and the uninstructed ordinary person, that is, with regard to destination and rebirth.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตทสฺสาเทติ ตํ นิกาเมติ เตน จ วิตฺตึ อาปชฺชติ, ตตฺร ฐิโต ตทธิมุตฺโต ตพฺพหุลวิหารี อปริหีโน กาลํ กุรุมาโน อากิญฺจญฺญายตนูปคานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. อากิญฺจญฺญายตนูปคานํ, ภิกฺขเว, เทวานํ สฏฺฐิ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ. ตตฺถ ปุถุชฺชโน ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา นิรยมฺปิ คจฺฉติ ติรจฺฉานโยนิมฺปิ คจฺฉติ เปตฺติวิสยมฺปิ คจฺฉติ. ภควโต ปน สาวโก ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยาวตกํ เตสํ เทวานํ อายุปฺปมาณํ ตํ สพฺพํ เขเปตฺวา ตสฺมึเยว ภเว ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนน, ยทิทํ คติยา อุปปตฺติยา. ‘อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’’นฺติ. จตุตฺถํ.

Furthermore, monks, here a certain individual, by completely transcending the base of the infinity of consciousness, thinking, ‘There is nothing,’ enters and abides in the base of nothingness. He delights in it, desires it, and reaches satisfaction with it. Established therein, resolved on that, dwelling much in that state, without falling away from it, when he dies, he is reborn in the company of the devas who have reached the base of nothingness. Monks, the lifespan of the devas who have reached the base of nothingness is sixty thousand great aeons. There, an ordinary person, having remained for the full duration of that lifespan and having exhausted the entire lifespan of those devas, goes to hell, or to the animal realm, or to the realm of afflicted spirits. But a disciple of the Blessed One, having remained there for the full duration of that lifespan and having exhausted the entire lifespan of those devas, attains final Nibbāna in that very existence. This, monks, is the distinction, this the superiority, this the diversity between the instructed noble disciple and the uninstructed ordinary person, that is, with regard to destination and rebirth. Indeed, monks, these are the three individuals found existing in the world.

๕. วิปตฺติสมฺปทาสุตฺตํ

5. The Discourse on Corruptions and Accomplishments

๑๑๘. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? สีลวิปตฺติ, จิตฺตวิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ.

118. Monks, there are these three corruptions. What three? The corruption of virtue, the corruption of mind, and the corruption of view. And what, monks, is the corruption of virtue? Here, monks, some person destroys living beings, takes what is not given, engages in sexual misconduct, speaks falsely, speaks divisively, speaks harshly, and indulges in idle chatter. This, monks, is called the corruption of virtue.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อภิชฺฌาลุ โหติ พฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ.

And what, monks, is the corruption of mind? Here, monks, some person is covetous and has a mind of ill will. This, monks, is called the corruption of mind.

‘‘กตมา [Pg.272] จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ, กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สีลวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; จิตฺตวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; ทิฏฺฐิวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิปตฺติโยติ.

And what, monks, is the corruption of view? Here, monks, some person holds a wrong view, has a distorted perspective, thinking: ‘There is nothing given, nothing offered, nothing sacrificed; there is no fruit or result of good and bad actions; there is no this world, there is no other world; there is no mother, no father; there are no spontaneously arisen beings; there are no ascetics and brahmins in the world who have attained the right way and are practicing rightly, who, having realized it for themselves with direct knowledge, make known this world and the other world.’ This, monks, is called the corruption of view. Because of the corruption of virtue, monks, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell. Because of the corruption of mind, monks, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell. Because of the corruption of view, monks, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell. These, indeed, monks, are the three corruptions.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? สีลสมฺปทา, จิตฺตสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา.

“Bhikkhus, there are these three accomplishments. What three? The accomplishment of virtue, the accomplishment of mind, and the accomplishment of view. And what, bhikkhus, is the accomplishment of virtue? Here, bhikkhus, someone abstains from destroying living beings, abstains from taking what is not given, abstains from sexual misconduct, abstains from false speech, abstains from divisive speech, abstains from harsh speech, and abstains from idle chatter. This, bhikkhus, is called the accomplishment of virtue.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ อพฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา.

“And what, bhikkhus, is the accomplishment of mind? Here, bhikkhus, someone is not covetous and has a mind free of ill will. This, bhikkhus, is called the accomplishment of mind.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา. สีลสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ; จิตฺตสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ[Pg.273]; ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. ปญฺจมํ.

“And what, bhikkhus, is the accomplishment of view? Here, bhikkhus, someone holds right view, has an undistorted perspective: ‘There is what is given, there is what is offered, there is what is sacrificed; there is fruit and result of good and bad actions; there is this world, there is another world; there is mother, there is father; there are spontaneously arisen beings; there are in the world ascetics and brahmins who are heading in the right direction, practicing rightly, who, having realized it for themselves with direct knowledge, make known this world and the other world.’ This, bhikkhus, is called the accomplishment of view. Because of the accomplishment of virtue, bhikkhus, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, in a heavenly world. Because of the accomplishment of mind, bhikkhus, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, in a heavenly world. Because of the accomplishment of view, bhikkhus, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, in a heavenly world. These, indeed, bhikkhus, are the three accomplishments.” Fifth.

๖. อปณฺณกสุตฺตํ

6. The Incontrovertible Discourse

๑๑๙. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? สีลวิปตฺติ, จิตฺตวิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติ.

119. “Bhikkhus, there are these three failures. What three? Failure in virtue, failure in mind, and failure in view. And what, bhikkhus, is failure in virtue? Here, bhikkhus, someone destroys life… engages in frivolous talk. This, bhikkhus, is called failure in virtue.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อภิชฺฌาลุ โหติ พฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตวิปตฺติ.

“And what, bhikkhus, is failure in mind? Here, bhikkhus, someone is covetous, with a mind of ill will. This, bhikkhus, is called failure in mind.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สีลวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว…เป… ทิฏฺฐิวิปตฺติเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อปณฺณโก มณิ อุทฺธํ ขิตฺโต เยน เยเนว ปติฏฺฐาติ สุปฺปติฏฺฐิตํเยว ปติฏฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลวิปตฺติเหตุ วา สตฺตา…เป… อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิปตฺติโยติ.

“And what, bhikkhus, is failure in view? Here, bhikkhus, someone has wrong view, a distorted perspective: ‘There is nothing given, nothing offered… there are no ascetics and brahmins in the world who are heading in the right direction, practicing rightly, who, having realized it for themselves with direct knowledge, make known this world and the other world.’ This, bhikkhus, is called failure in view. Because of failure in virtue, bhikkhus… or because of failure in view, bhikkhus, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of deprivation, a bad destination, a state of ruin, in hell. Just as, bhikkhus, a true die, when thrown upwards, on whichever side it lands, it lands well-established; in this very way, bhikkhus, because of failure in virtue, beings… are reborn. These, indeed, bhikkhus, are the three failures.”

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? สีลสมฺปทา, จิตฺตสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทา.

“Bhikkhus, there are these three accomplishments. What three? The accomplishment of virtue, the accomplishment of mind, and the accomplishment of view. And what, bhikkhus, is the accomplishment of virtue? Here, bhikkhus, someone abstains from destroying life… This, bhikkhus, is called the accomplishment of virtue.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ อพฺยาปนฺนจิตฺโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, จิตฺตสมฺปทา.

“And what, bhikkhus, is the accomplishment of mind? Here, bhikkhus, someone is without covetousness, with a mind free of ill will. This, bhikkhus, is called the accomplishment of mind.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา. สีลสมฺปทาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. จิตฺตสมฺปทาเหตุ วา…เป… ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ [Pg.274] วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อปณฺณโก มณิ อุทฺธํ ขิตฺโต เยน เยเนว ปติฏฺฐาติ สุปฺปติฏฺฐิตํเยว ปติฏฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลสมฺปทาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ, จิตฺตสมฺปทาเหตุ วา สตฺตา…เป… ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“And what, bhikkhus, is the accomplishment of view? Here, bhikkhus, someone has right view, an undistorted perspective: ‘There is what is given, there is what is offered… there are in the world ascetics and brahmins who are heading in the right direction, practicing rightly, who, having realized it for themselves with direct knowledge, make known this world and the other world.’ This, bhikkhus, is called the accomplishment of view. Because of the accomplishment of virtue, bhikkhus, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world. Because of the accomplishment of mind… Because of the accomplishment of view, bhikkhus, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world. Just as, bhikkhus, a true die, when thrown upwards, on whichever side it lands, it lands well-established; in this very way, bhikkhus, because of the accomplishment of virtue, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world; because of the accomplishment of mind, beings… because of the accomplishment of view, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world. These, indeed, bhikkhus, are the three accomplishments.” Sixth.

๗. กมฺมนฺตสุตฺตํ

7. The Discourse on Actions

๑๒๐. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิปตฺติโย. กตมา ติสฺโส? กมฺมนฺตวิปตฺติ, อาชีววิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. กตมา จ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… สมฺผปฺปลาปี โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตวิปตฺติ.

120. “Bhikkhus, there are these three corruptions. What three? Corruption in action, corruption in livelihood, and corruption in view. And what, bhikkhus, is corruption in action? Here, bhikkhus, someone takes life… speaks frivolous chatter. This, bhikkhus, is called corruption in action.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อาชีววิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาอาชีโว โหติ, มิจฺฉาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาชีววิปตฺติ.

“And what, bhikkhus, is corruption in livelihood? Here, bhikkhus, someone has wrong livelihood; they make a living by means of wrong livelihood. This, bhikkhus, is called corruption in livelihood.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิวิปตฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิปตฺติโยติ.

“And what, monks, is corruption in view? Here, monks, a certain person has wrong view, an inverted vision, holding that: ‘There is no fruit of giving, no fruit of sacrifice... there are no ascetics and brahmins who, having realized this world and the next for themselves by direct knowledge, proclaim it.’ This, monks, is called corruption in view. Indeed, monks, these are the three corruptions.”

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? กมฺมนฺตสมฺปทา, อาชีวสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมนฺตสมฺปทา.

“Monks, there are these three accomplishments. What three? Accomplishment in action, accomplishment in livelihood, and accomplishment in view. And what, monks, is accomplishment in action? Here, monks, a certain person abstains from taking life... abstains from frivolous chatter. This, monks, is called accomplishment in action.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อาชีวสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาชีวสมฺปทา.

“And what, monks, is accomplishment in livelihood? Here, monks, a certain person has right livelihood; they make a living by means of right livelihood. This, monks, is called accomplishment in livelihood.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ [Pg.275] โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. สตฺตมํ.

“And what, monks, is accomplishment in view? Here, monks, a certain person has right view, a vision that is not inverted, holding that: ‘There is fruit of giving, there is fruit of sacrifice... there are ascetics and brahmins who, having realized this world and the next for themselves by direct knowledge, proclaim it.’ This, monks, is called accomplishment in view. Indeed, monks, these are the three accomplishments.” Seventh.

๘. ปฐมโสเจยฺยสุตฺตํ

8. The First Discourse on Purity

๑๒๑. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โสเจยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ.

121. “Monks, there are these three purities. What three? Purity of body, purity of speech, and purity of mind. And what, monks, is purity of body? Here, monks, a certain person abstains from taking life, abstains from taking what is not given, and abstains from misconduct in sensual pleasures. This, monks, is called purity of body.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ.

“And what, monks, is purity of speech? Here, monks, a certain person abstains from false speech, abstains from divisive speech, abstains from harsh speech, and abstains from frivolous chatter. This, monks, is called purity of speech.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โสเจยฺยานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“And what, monks, is purity of mind? Here, monks, a certain person is not covetous, has a mind without ill will, and holds right view. This, monks, is called purity of mind. Indeed, monks, these are the three purities.” Eighth.

๙. ทุติยโสเจยฺยสุตฺตํ

9. The Second Discourse on Purity

๑๒๒. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โสเจยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กายโสเจยฺยํ.

122. “Monks, there are these three purities. What three? Purity of body, purity of speech, and purity of mind. And what, monks, is purity of body? Here, monks, a bhikkhu abstains from taking life, abstains from taking what is not given, and abstains from unchastity. This, monks, is called purity of body.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วจีโสเจยฺยํ.

“And what, monks, is purity of speech? Here, monks, a bhikkhu abstains from false speech, abstains from divisive speech, abstains from harsh speech, and abstains from frivolous chatter. This, monks, is called purity of speech.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺทํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ กามจฺฉนฺโท’ติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส [Pg.276] อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ พฺยาปาทํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ พฺยาปาโท’ติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส พฺยาปาทสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส พฺยาปาทสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ถินมิทฺธ’นฺติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส ถินมิทฺธสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส ถินมิทฺธสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ’นฺติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนสฺส อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ – ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉํ – ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ วิจิกิจฺฉา’ติ ปชานาติ; ยถา จ อนุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย อุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ อุปฺปนฺนาย วิจิกิจฺฉาย ปหานํ โหติ, ตญฺจ ปชานาติ; ยถา จ ปหีนาย วิจิกิจฺฉาย อายตึ อนุปฺปาโท โหติ, ตญฺจ ปชานาติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มโนโสเจยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โสเจยฺยานีติ.

“And what, monks, is purity of mind? Here, monks, a monk understands when there is sensual desire within him: ‘There is sensual desire within me’; and when there is no sensual desire within him, he understands: ‘There is no sensual desire within me.’ He understands how the arising of unarisen sensual desire comes to be; he understands how the abandoning of arisen sensual desire comes to be; and he understands how the non-arising in the future of abandoned sensual desire comes to be. He understands when there is ill will within him: ‘There is ill will within me’; and when there is no ill will within him, he understands: ‘There is no ill will within me.’ He understands how the arising of unarisen ill will comes to be; he understands how the abandoning of arisen ill will comes to be; and he understands how the non-arising in the future of abandoned ill will comes to be. He understands when there is sloth and torpor within him: ‘There is sloth and torpor within me’; and when there is no sloth and torpor within him, he understands: ‘There is no sloth and torpor within me.’ He understands how the arising of unarisen sloth and torpor comes to be; he understands how the abandoning of arisen sloth and torpor comes to be; and he understands how the non-arising in the future of abandoned sloth and torpor comes to be. He understands when there is restlessness and remorse within him: ‘There is restlessness and remorse within me’; and when there is no restlessness and remorse within him, he understands: ‘There is no restlessness and remorse within me.’ He understands how the arising of unarisen restlessness and remorse comes to be; he understands how the abandoning of arisen restlessness and remorse comes to be; and he understands how the non-arising in the future of abandoned restlessness and remorse comes to be. He understands when there is doubt within him: ‘There is doubt within me’; and when there is no doubt within him, he understands: ‘There is no doubt within me.’ He understands how the arising of unarisen doubt comes to be; he understands how the abandoning of arisen doubt comes to be; and he understands how the non-arising in the future of abandoned doubt comes to be. This, monks, is called purity of mind. These, monks, are indeed the three purities.”

‘‘กายสุจึ วจีสุจึ, เจโตสุจึ อนาสวํ;

สุจึ โสเจยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ นินฺหาตปาปก’’นฺติ. นวมํ;

“One pure in body, pure in speech, pure in mind, and taintless; pure, endowed with purity, who has washed away evil—him they call a pure one.” Ninth.

๑๐. โมเนยฺยสุตฺตํ

10. The Discourse on Sagehood

๑๒๓. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, โมเนยฺยานิ. กตมานิ ตีณิ? กายโมเนยฺยํ, วจีโมเนยฺยํ, มโนโมเนยฺยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กายโมเนยฺยํ[Pg.277]? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กายโมเนยฺยํ.

123. “Monks, there are these three kinds of sagehood. What are the three? Sagehood of body, sagehood of speech, and sagehood of mind. And what, monks, is sagehood of body? Here, monks, a monk abstains from the destruction of life, abstains from taking what is not given, and abstains from unchastity. This, monks, is called sagehood of body.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วจีโมเนยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วจีโมเนยฺยํ.

“And what, monks, is sagehood of speech? Here, monks, a monk abstains from false speech, abstains from slanderous speech, abstains from harsh speech, and abstains from idle chatter. This, monks, is called sagehood of speech.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, มโนโมเนยฺยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มโนโมเนยฺยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ โมเนยฺยานี’’ติ.

“And what, monks, is sagehood of mind? Here, monks, a monk, through the destruction of the taints, having realized it for himself with direct knowledge in this very life, attains and dwells in the taintless liberation of mind, the liberation by wisdom. This, monks, is called sagehood of mind. These, monks, are the three kinds of sagehood.”

‘‘กายมุนึ วจีมุนึ, เจโตมุนึ อนาสวํ;

มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํ, อาหุ สพฺพปฺปหายิน’’นฺติ. ทสมํ;

“A sage of body, a sage of speech, a sage of mind, taintless; a sage endowed with sagehood, who has abandoned all—him they call a sage.” The Tenth.

อาปายิกวคฺโค ทฺวาทสโม.

The Āpāyika Chapter, the Twelfth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary for that chapter:

อาปายิโก ทุลฺลโภ อปฺปเมยฺยํ, อาเนญฺชวิปตฺติสมฺปทา;

อปณฺณโก จ กมฺมนฺโต, ทฺเว โสเจยฺยานิ โมเนยฺยนฺติ.

Destined for the plane of misery, hard to find, immeasurable, the imperturbable, loss and prosperity, the unerring, and action, two on purity, and sagehood.

(๑๓) ๓. กุสินารวคฺโค

(13) 3. The Kusinārā Chapter

๑. กุสินารสุตฺตํ

1. The Discourse at Kusinārā

๑๒๔. เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ พลิหรเณ วนสณฺเฑ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

124. On one occasion the Blessed One was dwelling in Kusinārā, in the Baliharaṇa forest grove. There, the Blessed One addressed the monks: “Monks!” “Venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. ตเมนํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อุปสงฺกมิตฺวา สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺเตติ[Pg.278]. อากงฺขมาโน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมติ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทติ. ตเมนํ โส คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรติ.

“Here, monks, a monk dwells relying on a certain village or town. A householder or a householder’s son approaches him and invites him for a meal the next day. If he wishes, monks, the monk accepts. When that night has passed, in the morning, having put on his lower robe, he takes his bowl and robe and approaches the dwelling of that householder or householder’s son; having approached, he sits down on the prepared seat. Then that householder or householder’s son personally satisfies and serves him with excellent hard and soft food.”

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘สาธุ วต มฺยายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรตี’ติ. เอวมฺปิสฺส โหติ – ‘อโห วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อายติมฺปิ เอวรูเปน ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปยฺย สมฺปวาเรยฺยา’ติ! โส ตํ ปิณฺฑปาตํ คถิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌสนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. โส ตตฺถ กามวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ, พฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ, วิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวรูปสฺสาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ทินฺนํ น มหปฺผลนฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ปมตฺโต หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหรติ.

To him, this thought occurs: ‘It is good indeed that this householder or householder’s son personally satisfies and serves me with excellent hard and soft food.’ And this thought occurs to him: ‘Oh, may this householder or householder’s son satisfy and serve me in the future too with his own hands with such excellent hard and soft food!’ He partakes of that almsfood, being greedy, infatuated, and attached, not seeing the danger and without the wisdom of escape. Therein he thinks thoughts of sensuality, thoughts of ill will, and thoughts of harming. I say that an offering given to such a monk is not of great fruit. For what reason? Because, monks, that monk dwells heedlessly.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. ตเมนํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อุปสงฺกมิตฺวา สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺเตติ. อากงฺขมาโน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิวาเสติ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมติ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทติ. ตเมนํ โส คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรติ.

But here, monks, a monk dwells relying on a certain village or town. A householder or a householder’s son approaches him and invites him for a meal for the next day. If he wishes, monks, the monk accepts. When that night has passed, in the morning, having put on his lower robe, he takes his bowl and robe and approaches the dwelling of that householder or householder’s son; having approached, he sits down on the prepared seat. That householder or householder’s son personally satisfies and serves him with excellent hard and soft food.

‘‘ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘สาธุ วต มฺยายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปติ สมฺปวาเรตี’ติ. เอวมฺปิสฺส น โหติ – ‘อโห วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อายติมฺปิ เอวรูเปน ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปยฺย สมฺปวาเรยฺยา’ติ! โส ตํ ปิณฺฑปาตํ อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. โส ตตฺถ เนกฺขมฺมวิตกฺกมฺปิ [Pg.279] วิตกฺเกติ, อพฺยาปาทวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ, อวิหึสาวิตกฺกมฺปิ วิตกฺเกติ. เอวรูปสฺสาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺปมตฺโต หิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิหรตี’’ติ. ปฐมํ.

To him, this thought does not occur: ‘It is good indeed that this householder or householder’s son personally satisfies and serves me with excellent hard and soft food.’ Nor does this thought occur to him: ‘Oh, may this householder or householder’s son satisfy and serve me in the future too with his own hands with such excellent hard and soft food!’ He partakes of that almsfood without greed, without infatuation, and without attachment, seeing the danger and with the wisdom of escape. Therein he thinks thoughts of renunciation, thoughts of non-ill will, and thoughts of non-harming. I say that an offering given to such a monk is of great fruit. For what reason? Because, monks, that monk dwells heedfully.” The First.

๒. ภณฺฑนสุตฺตํ

2. The Discourse on Quarrels

๑๒๕. ‘‘ยสฺสํ, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ, มนสิ กาตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา น ผาสุ โหติ, ปเคว คนฺตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ. กตเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ? เนกฺขมฺมวิตกฺกํ, อพฺยาปาทวิตกฺกํ, อวิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ. กตเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ’. ยสฺสํ, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ, มนสิ กาตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา น ผาสุ โหติ, ปเคว คนฺตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ’’’.

125. “Monks, in whatever direction monks dwell quarrelsome, contentious, and fallen into dispute, piercing each other with verbal spears, even to bring that direction to mind, monks, is not pleasant for me, let alone going there! I come to this conclusion in this matter: ‘Surely, those venerable ones have abandoned three qualities and have frequently practiced three qualities. Which three qualities have they abandoned? The thought of renunciation, the thought of non-ill will, and the thought of non-harming—these three qualities they have abandoned. Which three qualities have they frequently practiced? The thought of sensual pleasure, the thought of ill will, and the thought of harming—these three qualities they have frequently practiced.’ Monks, in whatever direction monks dwell quarrelsome, contentious, and fallen into dispute, piercing each other with verbal spears, even to bring that direction to mind, monks, is not pleasant for me, let alone going there! I come to this conclusion in this matter: ‘Surely, those venerable ones have abandoned these three qualities and have frequently practiced these three qualities.’”

‘‘ยสฺสํ ปน, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, คนฺตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา ผาสุ โหติ, ปเคว มนสิ กาตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ. กตเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ. กตเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ? เนกฺขมฺมวิตกฺกํ, อพฺยาปาทวิตกฺกํ, อวิหึสาวิตกฺกํ – อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสุ’. ยสฺสํ, ภิกฺขเว, ทิสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ, คนฺตุมฺปิ เม เอสา, ภิกฺขเว, ทิสา ผาสุ โหติ, ปเคว มนสิ กาตุํ! นิฏฺฐเมตฺถ คจฺฉามิ – ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต อิเม ตโย ธมฺเม ปชหึสุ, อิเม ตโย ธมฺเม พหุลมกํสู’’’ติ. ทุติยํ.

“But, monks, in whatever direction monks dwell in harmony, rejoicing together, without dispute, like milk and water mixed, regarding each other with affectionate eyes—to go to that direction, monks, is pleasant for me, let alone bringing it to mind! I come to this conclusion in this matter: ‘Surely, those venerable ones have abandoned three qualities and have frequently practiced three qualities. Which three qualities have they abandoned? The thought of sensual pleasure, the thought of ill will, and the thought of harming—these three qualities they have abandoned. Which three qualities have they frequently practiced? The thought of renunciation, the thought of non-ill will, and the thought of non-harming—these three qualities they have frequently practiced.’ Monks, in whatever direction monks dwell in harmony, rejoicing together, without dispute, like milk and water mixed, regarding each other with affectionate eyes—to go to that direction, monks, is pleasant for me, let alone bringing it to mind! I come to this conclusion in this matter: ‘Surely, those venerable ones have abandoned these three qualities and have frequently practiced these three qualities.’” The Second.

๓. โคตมกเจติยสุตฺตํ

3. The Discourse at the Gotamaka Shrine

๑๒๖. เอกํ [Pg.280] สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ โคตมเก เจติเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

126. On one occasion the Blessed One was dwelling at Vesālī, at the Gotamaka Shrine. There, the Blessed One addressed the monks: “Monks!” “Venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘อภิญฺญายาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมิ, โน อนภิญฺญาย. สนิทานาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมิ, โน อนิทานํ. สปฺปาฏิหาริยาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมิ, โน อปฺปาฏิหาริยํ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ธมฺมํ เทสยโต โน อนภิญฺญาย, สนิทานํ ธมฺมํ เทสยโต โน อนิทานํ, สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทสยโต โน อปฺปาฏิหาริยํ, กรณีโย โอวาโท, กรณียา อนุสาสนี. อลญฺจ ปน โว, ภิกฺขเว, ตุฏฺฐิยา, อลํ อตฺตมนตาย, อลํ โสมนสฺสาย – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน สงฺโฆ’’’ติ.

“Monks, I teach the Dhamma with higher knowledge, not without higher knowledge. I teach the Dhamma with a basis, not without a basis. I teach the Dhamma with its counteractive power, not without its counteractive power. Monks, for me who teaches the Dhamma with higher knowledge, not without higher knowledge; with a basis, not without a basis; with its counteractive power, not without its counteractive power—my exhortation is to be heeded, and my instruction is to be heeded. And it is enough, monks, for your satisfaction, enough for your gladness, enough for your joy, that: ‘The Blessed One is a perfectly enlightened one, the Dhamma is well-expounded, the Saṅgha is practicing the good way.’”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน สหสฺสี โลกธาตุ อกมฺปิตฺถาติ. ตติยํ.

This the Blessed One said. Those monks, gratified, delighted in the Blessed One’s words. And while this exposition was being delivered, the thousandfold world system trembled. The third.

๔. ภรณฺฑุกาลามสุตฺตํ

4. The Discourse on Bharaṇḍu Kālāma

๑๒๗. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน เยน กปิลวตฺถุ ตทวสริ. อสฺโสสิ โข มหานาโม สกฺโก – ‘‘ภควา กิร กปิลวตฺถุํ อนุปฺปตฺโต’’ติ. อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข มหานามํ สกฺกํ ภควา เอตทโวจ –

127. At one time the Blessed One, while wandering on tour in the Kosala country, arrived at Kapilavatthu. Mahānāma the Sakyan heard: “The Blessed One, it is said, has arrived at Kapilavatthu.” Then Mahānāma the Sakyan approached the Blessed One, paid homage to him, and stood to one side. To Mahānāma the Sakyan, standing to one side, the Blessed One said this:

‘‘คจฺฉ, มหานาม, กปิลวตฺถุสฺมึ, ตถารูปํ อาวสถํ ชาน ยตฺถชฺช มยํ เอกรตฺตึ วิหเรยฺยามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข มหานาโม สกฺโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา กปิลวตฺถุํ ปวิสิตฺวา เกวลกปฺปํ กปิลวตฺถุํ อนฺวาหิณฺฑนฺโต นาทฺทส กปิลวตฺถุสฺมึ ตถารูปํ อาวสถํ ยตฺถชฺช ภควา เอกรตฺตึ วิหเรยฺย.

“Go, Mahānāma, and in Kapilavatthu ascertain a lodging of such a kind where we might stay for one night today.” “Yes, venerable sir,” Mahānāma the Sakyan replied to the Blessed One. Having entered Kapilavatthu and wandered throughout the entire city, he did not see in Kapilavatthu a lodging of such a kind where the Blessed One could stay for one night.

อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นตฺถิ, ภนฺเต, กปิลวตฺถุสฺมึ ตถารูโป อาวสโถ [Pg.281] ยตฺถชฺช ภควา เอกรตฺตึ วิหเรยฺย. อยํ, ภนฺเต, ภรณฺฑุ กาลาโม ภควโต ปุราณสพฺรหฺมจารี. ตสฺสชฺช ภควา อสฺสเม เอกรตฺตึ วิหรตู’’ติ. ‘‘คจฺฉ, มหานาม, สนฺถรํ ปญฺญเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข มหานาโม สกฺโก ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภรณฺฑุสฺส กาลามสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สนฺถรํ ปญฺญาเปตฺวา อุทกํ ฐเปตฺวา ปาทานํ โธวนาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺถโต, ภนฺเต, สนฺถาโร, อุทกํ ฐปิตํ ปาทานํ โธวนาย. ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

Then Mahānāma the Sakyan approached the Blessed One and said to him: “Venerable sir, there is no lodging in Kapilavatthu of such a kind where the Blessed One could stay for one night today. Venerable sir, this Bharaṇḍu Kālāma is a former companion of the Blessed One in the holy life. Let the Blessed One stay in his hermitage for one night today.” “Go, Mahānāma, and prepare a spread.” “Yes, venerable sir,” Mahānāma the Sakyan replied to the Blessed One. He then went to the hermitage of Bharaṇḍu Kālāma, and having approached, he prepared a spread, placed water for the washing of the feet, and then approached the Blessed One. Having approached, he said to the Blessed One: “Venerable sir, the spread is prepared, and water has been placed for the washing of the feet. Now, venerable sir, it is for the Blessed One to know the time.”

อถ โข ภควา เยน ภรณฺฑุสฺส กาลามสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ปาเท ปกฺขาเลสิ. อถ โข มหานามสฺส สกฺกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข อชฺช ภควนฺตํ ปยิรุปาสิตุํ. กิลนฺโต ภควา. สฺเว ทานาหํ ภควนฺตํ ปยิรุปาสิสฺสามี’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

Then the Blessed One approached the hermitage of Bharaṇḍu Kālāma; having approached, he sat down on the prepared seat. Having sat down, the Blessed One washed his feet. Then this thought occurred to Mahānāma the Sakyan: “It is not the right time today to attend upon the Blessed One. The Blessed One is tired. I shall attend upon the Blessed One tomorrow.” Having paid homage to the Blessed One and circumambulated him to the right, he departed.

อถ โข มหานาโม สกฺโก ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มหานามํ สกฺกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘ตโย โขเม, มหานาม, สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, มหานาม, เอกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ; น รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ. อิธ ปน, มหานาม, เอกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ; น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ. อิธ ปน, มหานาม, เอกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ. อิเม โข, มหานาม, ตโย สตฺถาโร สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. ‘อิเมสํ, มหานาม, ติณฺณํ สตฺถารานํ เอกา นิฏฺฐา อุทาหุ ปุถุ นิฏฺฐา’’’ติ?

Then, when the night had passed, Mahānāma the Sakyan approached the Blessed One; having approached, he sat down to one side. To Mahānāma the Sakyan, sitting to one side, the Blessed One said this: “Mahānāma, there are these three teachers existing and found in the world. Which three? Here, Mahānāma, a certain teacher makes known the full understanding of sensual pleasures, but does not make known the full understanding of forms, nor the full understanding of feelings. Then again, Mahānāma, a certain teacher makes known the full understanding of sensual pleasures and the full understanding of forms, but does not make known the full understanding of feelings. Then again, Mahānāma, a certain teacher makes known the full understanding of sensual pleasures, the full understanding of forms, and the full understanding of feelings. These, Mahānāma, are the three teachers existing and found in the world. For these three teachers, Mahānāma, is the final state one, or is the final state different?”

เอวํ วุตฺเต ภรณฺฑุ กาลาโม มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เอกาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. เอวํ วุตฺเต ภควา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘นานาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภรณฺฑุ กาลาโม มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เอกาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘นานาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ. ตติยมฺปิ โข ภรณฺฑุ กาลาโม มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘เอกาติ, มหานาม[Pg.282], วเทหี’’ติ. ตติยมฺปิ โข ภควา มหานามํ สกฺกํ เอตทโวจ – ‘‘นานาติ, มหานาม, วเทหี’’ติ.

When this was said, Bharaṇḍu Kālāma said to Mahānāma the Sakyan: “Say, Mahānāma, ‘It is one.’” When this was said, the Blessed One said to Mahānāma the Sakyan: “Say, Mahānāma, ‘It is different.’” For a second time, Bharaṇḍu Kālāma said to Mahānāma the Sakyan: “Say, Mahānāma, ‘It is one.’” For a second time, the Blessed One said to Mahānāma the Sakyan: “Say, Mahānāma, ‘It is different.’” For a third time, Bharaṇḍu Kālāma said to Mahānāma the Sakyan: “Say, Mahānāma, ‘It is one.’” For a third time, the Blessed One said to Mahānāma the Sakyan: “Say, Mahānāma, ‘It is different.’”

อถ โข ภรณฺฑุ กาลามสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มเหสกฺขสฺส วตมฺหิ มหานามสฺส สกฺกสฺส สมฺมุขา สมเณน โคตเมน ยาวตติยํ อปสาทิโต. ยํนูนาหํ กปิลวตฺถุมฺหา ปกฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข ภรณฺฑุ กาลาโม กปิลวตฺถุมฺหา ปกฺกามิ. ยํ กปิลวตฺถุมฺหา ปกฺกามิ ตถา ปกฺกนฺโตว อโหสิ น ปุน ปจฺจาคจฺฉีติ. จตุตฺถํ.

Then this thought occurred to Bharaṇḍu Kālāma: “Indeed, I have been rebuked by the ascetic Gotama up to the third time in the presence of the mighty Mahānāma the Sakyan. What if I were to depart from Kapilavatthu?” Then Bharaṇḍu Kālāma departed from Kapilavatthu. And he departed from Kapilavatthu in such a way that he never returned. The Fourth.

๕. หตฺถกสุตฺตํ

5. The Discourse to Hatthaka

๑๒๘. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข หตฺถโก เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา – ‘‘ภควโต ปุรโต ฐสฺสามี’’ติ โอสีทติเมว สํสีทติเมว, น สกฺโกติ สณฺฐาตุํ. เสยฺยถาปิ นาม สปฺปิ วา เตลํ วา วาลุกาย อาสิตฺตํ โอสีทติเมว สํสีทติเมว, น สณฺฐาติ; เอวเมวํ หตฺถโก เทวปุตฺโต – ‘‘ภควโต ปุรโต ฐสฺสามี’’ติ โอสีทติเมว สํสีทติเมว, น สกฺโกติ สณฺฐาตุํ.

128. On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park. Then, when the night was far advanced, the deva Hatthaka, of surpassing beauty, illuminating the entire Jeta's Grove, approached the Blessed One. Having approached, thinking, 'I will stand before the Blessed One,' he just sank down and collapsed, and was unable to stand firm. Just as ghee or oil poured on sand just sinks down and collapses and does not remain firm, so too the deva Hatthaka, thinking, 'I will stand before the Blessed One,' just sank down and collapsed, and was unable to stand firm.

อถ โข ภควา หตฺถกํ เทวปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โอฬาริกํ, หตฺถก, อตฺตภาวํ อภินิมฺมินาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ, โข หตฺถโก เทวปุตฺโต ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข หตฺถกํ เทวปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ –

Then the Blessed One said to the deva Hatthaka: 'Hatthaka, create a gross physical form.' 'Very well, venerable sir,' the deva Hatthaka replied to the Blessed One, and having created a gross physical form, he paid homage to the Blessed One and stood to one side. To the deva Hatthaka standing to one side, the Blessed One said this:

‘‘เย เต, หตฺถก, ธมฺมา ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส ปวตฺติโน อเหสุํ, อปิ นุ เต เต ธมฺมา เอตรหิ ปวตฺติโน’’ติ? ‘‘เย จ เม, ภนฺเต, ธมฺมา ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส ปวตฺติโน อเหสุํ, เต จ เม ธมฺมา เอตรหิ ปวตฺติโน; เย จ เม, ภนฺเต, ธมฺมา ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส นปฺปวตฺติโน อเหสุํ, เต จ เม ธมฺมา เอตรหิ ปวตฺติโน. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ภควา เอตรหิ อากิณฺโณ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ ราชูหิ [Pg.283] ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, อากิณฺโณ วิหรามิ เทวปุตฺเตหิ. ทูรโตปิ, ภนฺเต, เทวปุตฺตา อาคจฺฉนฺติ หตฺถกสฺส เทวปุตฺตสฺส สนฺติเก ‘ธมฺมํ โสสฺสามา’ติ. ติณฺณาหํ, ภนฺเต, ธมฺมานํ อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต. กตเมสํ ติณฺณํ? ภควโต อหํ, ภนฺเต, ทสฺสนสฺส อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต; สทฺธมฺมสวนสฺสาหํ, ภนฺเต, อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต; สงฺฆสฺสาหํ, ภนฺเต, อุปฏฺฐานสฺส อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต. อิเมสํ โข อหํ, ภนฺเต, ติณฺณํ ธมฺมานํ อติตฺโต อปฺปฏิวาโน กาลงฺกโต’’ติ.

'Hatthaka, those principles that were practiced by you previously when you were a human being, are those same principles still practiced now?' 'Venerable sir, those principles that were practiced by me previously when I was a human being are still practiced by me now; and those principles that were not practiced by me previously when I was a human being are also practiced by me now. Just as, venerable sir, the Blessed One now dwells surrounded by monks, nuns, male and female lay followers, kings and their great ministers, sectarians and their disciples; in the very same way, venerable sir, I dwell surrounded by devas. From afar, venerable sir, devas come into the presence of the deva Hatthaka, thinking, "We will listen to the Dhamma." Venerable sir, I died unsatisfied and unwavering in three things. What three? Venerable sir, I died unsatisfied and unwavering in seeing the Blessed One; I died unsatisfied and unwavering in hearing the good Dhamma; I died unsatisfied and unwavering in attending on the Sangha. Venerable sir, I died unsatisfied and unwavering in these three things.'

‘‘นาหํ ภควโต ทสฺสนสฺส, ติตฺติมชฺฌคา กุทาจนํ;

สงฺฆสฺส อุปฏฺฐานสฺส, สทฺธมฺมสวนสฺส จ.

Never have I had my fill of seeing the Blessed One, of attending on the Sangha, and of hearing the good Dhamma.

‘‘อธิสีลํ สิกฺขมาโน, สทฺธมฺมสวเน รโต;

ติณฺณํ ธมฺมานํ อติตฺโต, หตฺถโก อวิหํ คโต’’ติ. ปญฺจมํ;

'Training in higher virtue, delighting in hearing the good Dhamma, Hatthaka, insatiable in three things, has gone to the Aviha realm.' The Fifth.

๖. กฏุวิยสุตฺตํ

6. The Discourse on the Spat-out Quid

๑๒๙. เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย พาราณสึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข ภควา โคโยคปิลกฺขสฺมึ ปิณฺฑาย จรมาโน อญฺญตรํ ภิกฺขุํ ริตฺตสฺสาทํ พาหิรสฺสาทํ มุฏฺฐสฺสตึ อสมฺปชานํ อสมาหิตํ วิพฺภนฺตจิตฺตํ ปากตินฺทฺริยํ. ทิสฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ –

129. On one occasion the Blessed One was dwelling at Bārāṇasī, in the Deer Park at Isipatana. Then, in the morning, the Blessed One, having put on his lower robe and taken his bowl and outer robe, entered Bārāṇasī for alms. The Blessed One saw, while wandering for alms near the Goyogapilakkha tree, a certain monk who was devoid of inner delight, finding delight externally, with lapsed mindfulness, without clear comprehension, unconcentrated, with a bewildered mind, and with faculties exposed. Having seen that monk, he said this to him:

‘‘มา โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อตฺตานํ กฏุวิยมกาสิ. ตํ วต ภิกฺขุ กฏุวิยกตํ อตฺตานํ อามคนฺเธน อวสฺสุตํ มกฺขิกา นานุปติสฺสนฺติ นานฺวาสฺสวิสฺสนฺตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ. อถ โข โส ภิกฺขุ ภควตา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต สํเวคมาปาทิ. อถ โข ภควา พาราณสิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

‘Monk, do not make yourself like a spat-out quid. Monk, that flies would not fall upon and follow a self that has been made like a spat-out quid, moistened with a raw stench—this situation does not exist.’ Then that monk, having been admonished by the Blessed One with this instruction, attained a sense of urgency. Then the Blessed One, having wandered for alms in Bārāṇasī and returned from the alms round after the meal, addressed the monks:

‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย พาราณสึ [Pg.284] ปิณฺฑาย ปาวิสึ. อทฺทสํ โข อหํ, ภิกฺขเว, โคโยคปิลกฺขสฺมึ ปิณฺฑาย จรมาโน อญฺญตรํ ภิกฺขุํ ริตฺตสฺสาทํ พาหิรสฺสาทํ มุฏฺฐสฺสตึ อสมฺปชานํ อสมาหิตํ วิพฺภนฺตจิตฺตํ ปากตินฺทฺริยํ. ทิสฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ –

‘Today, monks, in the morning, having put on my lower robe and taken my bowl and outer robe, I entered Bārāṇasī for alms. I saw, monks, while wandering for alms near the Goyogapilakkha tree, a certain monk who was devoid of inner delight, finding delight externally, with lapsed mindfulness, without clear comprehension, unconcentrated, with a bewildered mind, and with faculties exposed. Having seen that monk, I said this to him:

‘‘‘มา โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อตฺตานํ กฏุวิยมกาสิ. ตํ วต ภิกฺขุ กฏุวิยกตํ อตฺตานํ อามคนฺเธน อวสฺสุตํ มกฺขิกา นานุปติสฺสนฺติ นานฺวาสฺสวิสฺสนฺตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, โส ภิกฺขุ มยา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต สํเวคมาปาที’’ติ. เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, กฏุวิยํ? โก อามคนฺโธ? กา มกฺขิกา’’ติ?

‘“Monk, do not make yourself like a spat-out quid. Monk, that flies would not fall upon and follow a self that has been made like a spat-out quid, moistened with a raw stench—this situation does not exist.” Then, monks, that monk, having been admonished by me with this instruction, attained a sense of urgency.’ When this was said, a certain monk said this to the Blessed One: ‘Venerable sir, what is “the spat-out quid”? What is the “raw stench”? What are “the flies”?’

‘‘อภิชฺฌา โข, ภิกฺขุ, กฏุวิยํ; พฺยาปาโท อามคนฺโธ; ปาปกา อกุสลา วิตกฺกา มกฺขิกา. ตํ วต, ภิกฺขุ, กฏุวิยกตํ อตฺตานํ อามคนฺเธน อวสฺสุตํ มกฺขิกา นานุปติสฺสนฺติ นานฺวาสฺสวิสฺสนฺตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ.

‘Covetousness, monk, is the spat-out quid; ill will is the raw stench; evil, unwholesome thoughts are the flies. Monk, that flies would not fall upon and follow a self that has been made like a spat-out quid, moistened with a raw stench—this situation does not exist.’

‘‘อคุตฺตํ จกฺขุโสตสฺมึ, อินฺทฺริเยสุ อสํวุตํ;

มกฺขิกานุปติสฺสนฺติ, สงฺกปฺปา ราคนิสฺสิตา.

‘Upon one unguarded in eye and ear, unrestrained in the faculties, the flies alight—intentions based on passion.

‘‘กฏุวิยกโต ภิกฺขุ, อามคนฺเธ อวสฺสุโต;

อารกา โหติ นิพฺพานา, วิฆาตสฺเสว ภาควา.

‘A monk made like a spat-out quid, moistened with the raw stench, is far from Nibbāna, a partaker only of distress.

‘‘คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, อลทฺธา สมถมตฺตโน ;

ปเรติ พาโล ทุมฺเมโธ, มกฺขิกาหิ ปุรกฺขโต.

‘Whether in the village or in the forest, not having attained tranquility of mind, the fool of little wisdom wanders about, surrounded by flies.

‘‘เย จ สีเลน สมฺปนฺนา, ปญฺญายูปสเมรตา;

อุปสนฺตา สุขํ เสนฺติ, นาสยิตฺวาน มกฺขิกา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

‘But those endowed with virtue, delighting in pacification through wisdom, being at peace, dwell happily, having driven away the flies.’ The Sixth.

๗. ปฐมอนุรุทฺธสุตฺตํ

7. The First Discourse to Anuruddha

๑๓๐. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ทิพฺเพน จกฺขุนา [Pg.285] วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน เยภุยฺเยน ปสฺสามิ มาตุคามํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชมานํ. กติหิ นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ?

130. Then the Venerable Anuruddha approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Anuruddha said this to the Blessed One: “Here, venerable sir, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, I see for the most part women who, on the breakup of the body, after death, are being reborn in a state of deprivation, an unhappy destination, a place of ruin, in hell. With how many qualities, venerable sir, is a woman endowed who, on the breakup of the body, after death, is reborn in a state of deprivation, an unhappy destination, a place of ruin, in hell?”

‘‘ตีหิ โข, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, อนุรุทฺธ, มาตุคาโม ปุพฺพณฺหสมยํ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, มชฺฌนฺหิกสมยํ อิสฺสาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, สายนฺหสมยํ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ. อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ.

“Anuruddha, a woman endowed with three qualities, on the breakup of the body, after death, is reborn in a state of deprivation, an unhappy destination, a place of ruin, in hell. What three? Here, Anuruddha, in the morning a woman dwells managing the home with a mind overcome by the stain of miserliness; at midday, she dwells managing the home with a mind overcome by envy; in the evening, she dwells managing the home with a mind overcome by sensual lust. Anuruddha, a woman endowed with these three qualities, on the breakup of the body, after death, is reborn in a state of deprivation, an unhappy destination, a place of ruin, in hell.” The seventh.

๘. ทุติยอนุรุทฺธสุตฺตํ

8. The Second Discourse to Anuruddha

๑๓๑. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, อาวุโส สาริปุตฺต, ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สหสฺสํ โลกํ โอโลเกมิ. อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. อถ จ ปน เม นานุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตี’’ติ.

131. Then the Venerable Anuruddha approached the Venerable Sāriputta; having approached, he exchanged courteous greetings with the Venerable Sāriputta. Having concluded this memorable and courteous talk, he sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Anuruddha said this to the Venerable Sāriputta: “Here, friend Sāriputta, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, I survey a thousand worlds. My energy is aroused and unflagging, my mindfulness is established and unconfused, my body is tranquil and unperturbed, my mind is concentrated and one-pointed. And yet my mind is not liberated from the taints without clinging.”

‘‘ยํ โข เต, อาวุโส อนุรุทฺธ, เอวํ โหติ – ‘อหํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สหสฺสํ โลกํ โวโลเกมี’ติ, อิทํ เต มานสฺมึ. ยมฺปิ เต, อาวุโส อนุรุทฺธ, เอวํ โหติ – ‘อารทฺธํ โข ปน เม วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺค’นฺติ, อิทํ เต อุทฺธจฺจสฺมึ. ยมฺปิ เต, อาวุโส อนุรุทฺธ, เอวํ โหติ – ‘อถ จ ปน เม นานุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตี’ติ, อิทํ [Pg.286] เต กุกฺกุจฺจสฺมึ. สาธุ วตายสฺมา อนุรุทฺโธ อิเม ตโย ธมฺเม ปหาย, อิเม ตโย ธมฺเม อมนสิกริตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรตู’’ติ.

“Friend Anuruddha, that you think, ‘With the divine eye, which is purified and surpasses the human, I survey a thousand worlds,’ this is conceit in you. That you think, ‘My energy is aroused and unflagging, my mindfulness is established and unconfused, my body is tranquil and unperturbed, my mind is concentrated and one-pointed,’ this is restlessness in you. That you think, ‘And yet my mind is not liberated from the taints without clinging,’ this is remorse in you. It would be good if the Venerable Anuruddha, having abandoned these three qualities and not attending to these three qualities, would direct his mind to the deathless element.”

อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อปเรน สมเยน อิเม ตโย ธมฺเม ปหาย, อิเม ตโย ธมฺเม อมนสิกริตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหริ. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา อนุรุทฺโธ อรหตํ อโหสีติ. อฏฺฐมํ.

Then, at a later time, the Venerable Anuruddha, having abandoned these three qualities and not attending to these three qualities, directed his mind to the deathless element. Then the Venerable Anuruddha, dwelling alone, secluded, heedful, ardent, and resolute, before long realized for himself with direct knowledge, in this very life, that unsurpassed consummation of the holy life for the sake of which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness, and having entered upon it, he dwelled. He knew: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is nothing further for this state of being.” And the Venerable Anuruddha became one of the arahants. The eighth.

๙. ปฏิจฺฉนฺนสุตฺตํ

9. The Discourse on What is Concealed

๑๓๒. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺฉนฺนานิ อาวหนฺติ, โน วิวฏานิ. กตมานิ ตีณิ? มาตุคาโม, ภิกฺขเว, ปฏิจฺฉนฺโน อาวหติ, โน วิวโฏ; พฺราหฺมณานํ, ภิกฺขเว, มนฺตา ปฏิจฺฉนฺนา อาวหนฺติ, โน วิวฏา; มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺฉนฺนา อาวหติ, โน วิวฏา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปฏิจฺฉนฺนานิ อาวหนฺติ, โน วิวฏานิ.

132. “Bhikkhus, these three things thrive when concealed, not when revealed. What three? A woman, bhikkhus, thrives when concealed, not when revealed; the mantras of brahmins, bhikkhus, thrive when concealed, not when revealed; wrong view, bhikkhus, thrives when concealed, not when revealed. These, bhikkhus, are the three things that thrive when concealed, not when revealed.”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, วิวฏานิ วิโรจนฺติ, โน ปฏิจฺฉนฺนานิ. กตมานิ ตีณิ? จนฺทมณฺฑลํ, ภิกฺขเว, วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; สูริยมณฺฑลํ, ภิกฺขเว, วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย, ภิกฺขเว, วิวโฏ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺโน. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ วิวฏานิ วิโรจนฺติ, โน ปฏิจฺฉนฺนานี’’ติ. นวมํ.

“Bhikkhus, these three things shine forth when revealed, not when concealed. What three? The orb of the moon, bhikkhus, shines forth when revealed, not when concealed; the orb of the sun, bhikkhus, shines forth when revealed, not when concealed; the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata, bhikkhus, shines forth when revealed, not when concealed. These, bhikkhus, are the three things that shine forth when revealed, not when concealed.” The ninth.

๑๐. เลขสุตฺตํ

10. The Discourse on Inscriptions

๑๓๓. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ [Pg.287] ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปาสาเณ เลขา น ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล.

133. “Bhikkhus, these three persons are found existing in the world. What three? The person similar to an inscription on rock, the person similar to an inscription on earth, and the person similar to an inscription on water. And what, bhikkhus, is the person similar to an inscription on rock? Here, bhikkhus, a certain person frequently gets angry, and that anger of his persists for a long time. Just as, bhikkhus, an inscription on rock is not quickly erased by wind or water and is long-lasting; even so, bhikkhus, a certain person here frequently gets angry, and that anger of his persists for a long time. This, bhikkhus, is called the person similar to an inscription on rock.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปถวิยา เลขา ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล.

And what, bhikkhus, is the person similar to an inscription on earth? Here, bhikkhus, a certain person frequently gets angry, but that anger of his does not persist for a long time. Just as, bhikkhus, an inscription on earth is quickly erased by wind or water and is not long-lasting; even so, bhikkhus, a certain person here frequently gets angry, but that anger of his does not persist for a long time. This, bhikkhus, is called the person similar to an inscription on earth.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สนฺธิยติเมว สํสนฺทติเมว สมฺโมทติเมว. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุทเก เลขา ขิปฺปํเยว ปฏิวิคจฺฉติ, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สนฺธิยติเมว สํสนฺทติเมว สมฺโมทติเมว. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. ทสมํ.

And what, bhikkhus, is the person similar to an inscription on water? Here, bhikkhus, a certain person, even when spoken to with firm words, with harsh words, with unpleasant words, is reconciled, is congenial, and is in harmony. Just as, bhikkhus, an inscription on water quickly disappears and is not long-lasting; even so, bhikkhus, a certain person here, even when spoken to with firm words, with harsh words, with unpleasant words, is reconciled, is congenial, and is in harmony. This, bhikkhus, is called the person similar to an inscription on water. These, bhikkhus, are the three persons found existing in the world.” The tenth.

กุสินารวคฺโค เตรสโม.

The Kusinārā Chapter, the Thirteenth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse for this:

กุสินารภณฺฑนา เจว, โคตมภรณฺฑุหตฺถโก;

กฏุวิยํ ทฺเว อนุรุทฺธา, ปฏิจฺฉนฺนํ เลเขน เต ทสาติ.

Kusinārā, and the Dispute, Gotama, Bharaṇḍu, Hatthaka; Kaṭuviya, two on Anuruddha, the Concealed, and the Inscription—these are the ten.

(๑๔) ๔. โยธาชีววคฺโค

(14) 4. The Chapter on the Warrior

๑. โยธาชีวสุตฺตํ

1. The Discourse on the Warrior

๑๓๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. กตเมหิ ตีหิ[Pg.288]? อิธ, ภิกฺขเว, โยธาชีโว ทูเร ปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเร ปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา.

134. “Bhikkhus, a warrior endowed with three factors is worthy of a king, a royal retainer, and is considered a limb of the king. What three? Here, bhikkhus, a warrior is a long-range shooter, an unerring shooter, and a piercer of a great body. A warrior endowed with these three factors, bhikkhus, is worthy of a king, a royal retainer, and is considered a limb of the king. In the same way, bhikkhus, a bhikkhu endowed with three factors is worthy of offerings… an unsurpassed field of merit for the world. What three? Here, bhikkhus, a bhikkhu is a long-range shooter, an unerring shooter, and a piercer of a great body.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเร ปาตี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ รูปํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยา กาจิ เวทนา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา ยา ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ เวทนํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยา กาจิ สญฺญา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา ยา ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ สญฺญํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. เย เกจิ สงฺขารา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา เย ทูเร สนฺติเก วา, สพฺเพ สงฺขาเร – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ วิญฺญาณํ – ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทูเร ปาตี โหติ.

And how, bhikkhus, is a bhikkhu a long-range shooter? Here, bhikkhus, a bhikkhu sees any kind of form whatsoever—past, future, or present, internal or external, gross or subtle, inferior or superior, far or near—all form as it actually is with right wisdom: ‘This is not mine, this I am not, this is not my self.’ He sees any kind of feeling whatsoever—past, future, or present, internal or external, gross or subtle, inferior or superior, far or near—all feeling as it actually is with right wisdom: ‘This is not mine, this I am not, this is not my self.’ He sees any kind of perception whatsoever—past, future, or present, internal or external, gross or subtle, inferior or superior, far or near—all perception as it actually is with right wisdom: ‘This is not mine, this I am not, this is not my self.’ He sees any kind of volitional formations whatsoever—past, future, or present, internal or external, gross or subtle, inferior or superior, far or near—all volitional formations as they actually are with right wisdom: ‘These are not mine, I am not these, these are not my self.’ He sees any kind of consciousness whatsoever—past, future, or present, internal or external, gross or subtle, inferior or superior, far or near—all consciousness as it actually is with right wisdom: ‘This is not mine, this I am not, this is not my self.’ It is in this way, bhikkhus, that a bhikkhu is a long-range shooter.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี [Pg.289] ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ.

And how, bhikkhus, is a bhikkhu an unerring shooter? Here, bhikkhus, a bhikkhu understands as it actually is: ‘This is suffering.’ He understands as it actually is: ‘This is the origin of suffering.’ He understands as it actually is: ‘This is the cessation of suffering.’ He understands as it actually is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ It is in this way, bhikkhus, that a bhikkhu is an unerring shooter.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหโต กายสฺส ปทาเลตา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหนฺตํ อวิชฺชากฺขนฺธํ ปทาเลติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหโต กายสฺส ปทาเลตา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ปฐมํ.

And how, bhikkhus, is a bhikkhu a piercer of a great body? Here, bhikkhus, a bhikkhu pierces the great mass of ignorance. It is in this way, bhikkhus, that a bhikkhu is a piercer of a great body. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these three factors is worthy of offerings… an unsurpassed field of merit for the world.” The first.

๒. ปริสาสุตฺตํ

2. The Discourse on Assemblies

๑๓๕. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ติสฺโส? อุกฺกาจิตวินีตา ปริสา, ปฏิปุจฺฉาวินีตา ปริสา, ยาวตาวินีตา ปริสา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปริสา’’ติ. ทุติยํ.

135. “Bhikkhus, there are these three assemblies. What three? The assembly disciplined through exposition, the assembly disciplined through questioning, and the assembly disciplined to a certain extent. These, bhikkhus, are the three assemblies.” The second.

๓. มิตฺตสุตฺตํ

3. The Discourse on a Friend

๑๓๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโต เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ตีหิ? ( ) ทุทฺททํ ททาติ, ทุกฺกรํ กโรติ, ทุกฺขมํ ขมติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโต เสวิตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

136. “Bhikkhus, a friend endowed with three qualities should be associated with. What three? He gives what is hard to give, he does what is hard to do, he endures what is hard to endure. These, bhikkhus, are the three qualities with which a friend endowed should be associated.” The third.

๔. อุปฺปาทาสุตฺตํ

4. The Discourse on Arising

๑๓๗. ‘‘อุปฺปาทา วา, ภิกฺขเว, ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ, ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา. สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ – ‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’ติ. อุปฺปาทา วา, ภิกฺขเว, ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา. สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา [Pg.290] อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ – ‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’ติ. อุปฺปาทา วา, ภิกฺขเว, ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา. สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ – ‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’’ติ. จตุตฺถํ.

137. “Monks, whether Tathāgatas arise or do not arise, that element remains—the stability of the Dhamma, the fixed nature of the Dhamma: all conditioned phenomena are impermanent. This the Tathāgata fully awakens to and comprehends. Having fully awakened to and comprehended it, he announces, teaches, makes known, establishes, discloses, analyzes, and clarifies: ‘All conditioned phenomena are impermanent.’ Whether Tathāgatas arise or do not arise, that element remains—the stability of the Dhamma, the fixed nature of the Dhamma: all conditioned phenomena are suffering. This the Tathāgata fully awakens to and comprehends. Having fully awakened to and comprehended it, he announces, teaches, makes known, establishes, discloses, analyzes, and clarifies: ‘All conditioned phenomena are suffering.’ Whether Tathāgatas arise or do not arise, that element remains—the stability of the Dhamma, the fixed nature of the Dhamma: all dhammas are not-self. This the Tathāgata fully awakens to and comprehends. Having fully awakened to and comprehended it, he announces, teaches, makes known, establishes, discloses, analyzes, and clarifies: ‘All dhammas are not-self.’” Fourth.

๕. เกสกมฺพลสุตฺตํ

5. The Discourse on the Hair Blanket

๑๓๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ตนฺตาวุตานํ วตฺถานํ, เกสกมฺพโล เตสํ ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ. เกสกมฺพโล, ภิกฺขเว, สีเต สีโต, อุณฺเห อุณฺโห, ทุพฺพณฺโณ, ทุคฺคนฺโธ, ทุกฺขสมฺผสฺโส. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ปุถุสมณพฺราหฺมณวาทานํ มกฺขลิวาโท เตสํ ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ.

138. “Monks, just as among whatever woven cloths there are, a hair blanket is said to be the most inferior. A hair blanket, monks, is cold in the cold, hot in the heat, of bad color, of bad smell, and of unpleasant touch. In the same way, monks, among whatever doctrines of various ascetics and brahmins there are, the doctrine of Makkhali is said to be the most inferior.

‘‘มกฺขลิ, ภิกฺขเว, โมฆปุริโส เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’นฺติ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตปิ ภควนฺโต กมฺมวาทา เจว อเหสุํ กิริยวาทา จ วีริยวาทา จ. เตปิ, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’นฺติ. เยปิ เต, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตปิ ภควนฺโต กมฺมวาทา เจว ภวิสฺสนฺติ กิริยวาทา จ วีริยวาทา จ. เตปิ, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’นฺติ. อหมฺปิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กมฺมวาโท เจว กิริยวาโท จ วีริยวาโท จ. มมฺปิ, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ – ‘นตฺถิ กมฺมํ, นตฺถิ กิริยํ, นตฺถิ วีริย’’’นฺติ.

“Monks, the foolish man Makkhali is of such a doctrine, of such a view: ‘There is no kamma, there is no action, there is no effort.’ Those Blessed Ones, monks, who in the past were Arahants, Perfectly Enlightened Ones, they too were proponents of kamma, proponents of action, and proponents of effort. But the foolish man Makkhali refutes them, saying: ‘There is no kamma, there is no action, there is no effort.’ Those Blessed Ones, monks, who in the future will be Arahants, Perfectly Enlightened Ones, they too will be proponents of kamma, proponents of action, and proponents of effort. But the foolish man Makkhali refutes them, saying: ‘There is no kamma, there is no action, there is no effort.’ I too, monks, am now an Arahant, a Perfectly Enlightened One, a proponent of kamma, a proponent of action, and a proponent of effort. But the foolish man Makkhali refutes me also, saying: ‘There is no kamma, there is no action, there is no effort.’”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นทีมุเข ขิปฺปํ อุฑฺเฑยฺย พหูนํ มจฺฉานํ อหิตาย ทุกฺขาย อนยาย พฺยสนาย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, มกฺขลิ โมฆปุริโส มนุสฺสขิปฺปํ มญฺเญ โลเก อุปฺปนฺโน พหูนํ สตฺตานํ อหิตาย ทุกฺขาย อนยาย พฺยสนายา’’ติ. ปญฺจมํ.

“Monks, just as if a fish-trap were set at the mouth of a river, it would be for the harm, suffering, misfortune, and ruin of many fish; so too, monks, the foolish man Makkhali has, I say, arisen in the world like a human-trap, for the harm, suffering, misfortune, and ruin of many beings.” Fifth.

๖. สมฺปทาสุตฺตํ

6. The Discourse on Accomplishments

๑๓๙. ‘‘ติสฺโส [Pg.291] อิมา, ภิกฺขเว, สมฺปทา. กตมา ติสฺโส? สทฺธาสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมฺปทา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

139. “Monks, there are these three accomplishments. What three? Accomplishment in faith, accomplishment in virtue, and accomplishment in wisdom. These, monks, are the three accomplishments.” Sixth.

๗. วุทฺธิสุตฺตํ

7. The Discourse on Growth

๑๔๐. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วุทฺธิโย. กตมา ติสฺโส? สทฺธาวุทฺธิ, สีลวุทฺธิ, ปญฺญาวุทฺธิ – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วุทฺธิโย’’ติ. สตฺตมํ.

140. “Monks, there are these three growths. What three? Growth in faith, growth in virtue, and growth in wisdom. These, monks, are the three growths.” Seventh.

๘. อสฺสขฬุงฺกสุตฺตํ

8. The Discourse on Colts

๑๔๑. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, อสฺสขฬุงฺเก เทเสสฺสามิ ตโย จ ปุริสขฬุงฺเก. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

141. “Monks, I will teach you about three colts and three men who are like colts. Listen to that, pay close attention; I will speak.” “Yes, Venerable Sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสขฬุงฺกา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสขฬุงฺกา.

“And what, monks, are the three colts? Here, monks, a certain colt is endowed with speed but not with appearance or with height and build. Here, monks, a certain colt is endowed with speed and appearance but not with height and build. Here, monks, a certain colt is endowed with speed, appearance, and height and build. These, monks, are the three colts.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสขฬุงฺกา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

“And what, monks, are the three men who are like colts? Here, monks, a certain man who is like a colt is endowed with speed but not with appearance or with height and build. Here, monks, a certain man who is like a colt is endowed with speed and appearance but not with height and build. Here, monks, a certain man who is like a colt is endowed with speed, appearance, and height and build.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ [Pg.292], โน วิสฺสชฺเชติ. อิทมสฺส น วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

“And how, monks, is an unbroken man endowed with speed but not with appearance or with height and build? Here, monks, a monk understands as it really is: ‘This is suffering’ … ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ This I say is his speed. But when asked a question about the higher Dhamma and the higher Vinaya, he falters and does not answer. This I say is his lack of appearance. And he is not a recipient of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. This I say is his lack of height and build. Thus, monks, an unbroken man is endowed with speed but not with appearance or with height and build.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. น ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

“And how, monks, is an unbroken man endowed with speed and appearance but not with height and build? Here, monks, a monk understands as it really is: ‘This is suffering’ … ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ This I say is his speed. But when asked a question about the higher Dhamma and the higher Vinaya, he answers and does not falter. This I say is his appearance. But he is not a recipient of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. This I say is his lack of height and build. Thus, monks, an unbroken man is endowed with speed and appearance but not with height and build.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสขฬุงฺกา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“And how, monks, is an unbroken man endowed with speed, appearance, and height and build? Here, monks, a monk understands as it really is: ‘This is suffering’ … ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ This I say is his speed. When asked a question about the higher Dhamma and the higher Vinaya, he answers and does not falter. This I say is his appearance. And he is a recipient of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. This I say is his height and build. Thus, monks, an unbroken man is endowed with speed, appearance, and height and build. These, monks, are the three unbroken men.” Eighth.

๙. อสฺสปรสฺสสุตฺตํ

9. The Sutta on the Thoroughbred Horse

๑๔๒. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, อสฺสปรสฺเส เทเสสฺสามิ ตโย จ ปุริสปรสฺเส. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

142. “Monks, I will teach you about three thoroughbred horses and three thoroughbred persons. Listen to that, attend carefully, I will speak.” “Yes, Venerable Sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตเม [Pg.293] จ, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสปรสฺสา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสปรสฺสา.

“And what, monks, are the three thoroughbred horses? Here, monks, a certain thoroughbred horse is endowed with speed, but not with appearance or with height and build. Here, monks, a certain thoroughbred horse is endowed with speed and appearance, but not with height and build. Here, monks, a certain thoroughbred horse is endowed with speed, appearance, and height and build. These, monks, are the three thoroughbred horses.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสปรสฺสา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ; น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

“And what, monks, are the three thoroughbred persons? Here, monks, a certain thoroughbred person is endowed with speed, but not with appearance or with height and build. Here, monks, a certain thoroughbred person is endowed with speed and appearance, but not with height and build. Here, monks, a certain thoroughbred person is endowed with speed, appearance, and height and build.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินิเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ, โน วิสฺสชฺเชติ. อิทมสฺส น วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน โหติ; น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

“And how, monks, is a thoroughbred person endowed with speed, but not with appearance, nor with height and build? Here, monks, a monk, with the destruction of the five lower fetters, is reborn spontaneously and attains final Nibbāna there, not liable to return from that world. This I declare to be his speed. But when questioned about the higher Dhamma or the higher discipline, he falters and does not answer. This I declare to be his lack of appearance. And he does not obtain robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites. This I declare to be his lack of height and build. Thus, monks, a thoroughbred person is endowed with speed, but not with appearance, nor with height and build.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ; วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

“And how, monks, is a thoroughbred person endowed with speed and appearance, but not with height and build? Here, monks, a monk, with the destruction of the five lower fetters, is reborn spontaneously and attains final Nibbāna there, not liable to return from that world. This I declare to be his speed. But when questioned about the higher Dhamma or the higher discipline, he answers and does not falter. This I declare to be his appearance. And he does not obtain robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites. This I declare to be his lack of height and build. Thus, monks, a thoroughbred person is endowed with speed and appearance, but not with height and build.

‘‘กถญฺจ[Pg.294], ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสปรสฺสา’’ติ. นวมํ.

“And how, bhikkhus, is a superior person endowed with speed, beauty, and stature and bulk? Here, bhikkhus, with the destruction of the five lower fetters, a monk is reborn spontaneously and attains final Nibbāna there, not liable to return from that world. This I declare to be his speed. Furthermore, when questioned about the higher Dhamma or the higher discipline, he answers and does not falter. This I declare to be his beauty. And he obtains robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites. This I declare to be his stature and bulk. Thus, bhikkhus, a superior person is endowed with speed, beauty, and stature and bulk. These, bhikkhus, are the three superior persons.” Ninth.

๑๐. อสฺสาชานียสุตฺตํ

10. The Discourse on Thoroughbreds

๑๔๓. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, ภทฺเร อสฺสาชานีเย เทเสสฺสามิ ตโย จ ภทฺเร ปุริสาชานีเย. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

143. “Bhikkhus, I will teach you about three excellent thoroughbred horses and three excellent thoroughbred persons. Listen to that, attend carefully; I will speak.” “Yes, Venerable Sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา อสฺสาชานียา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโร อสฺสาชานีโย …เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา อสฺสาชานียา.

“And what, bhikkhus, are the three excellent thoroughbred horses? Here, bhikkhus, a certain excellent thoroughbred horse is endowed with speed, endowed with beauty, and endowed with the right proportions of height and girth. These, bhikkhus, are the three excellent thoroughbred horses.

‘‘กตเม จ ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา ปุริสาชานียา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโร ปุริสาชานีโย…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

“And what, bhikkhus, are the three excellent thoroughbred persons? Here, bhikkhus, a certain excellent thoroughbred person is endowed with speed, endowed with beauty, and endowed with the right proportions of height and girth.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภทฺโร ปุริสาชานีโย…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภทฺโร ปุริสาชานีโย ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน [Pg.295] จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺรา ปุริสาชานียา’’ติ. ทสมํ.

“And how, bhikkhus, is an excellent thoroughbred person endowed with speed, endowed with beauty, and endowed with the right proportions of height and girth? Here, bhikkhus, a bhikkhu, through the destruction of the taints, in this very life realizes for himself with direct knowledge and, having attained it, dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. This, I say, is his speed. Furthermore, when asked a question concerning the higher Dhamma and the higher discipline, he answers and does not falter. This, I say, is his beauty. Furthermore, he is a recipient of robes, almsfood, lodgings, and medicinal requisites for the sick. This, I say, is his right proportions of height and girth. In this way, bhikkhus, an excellent thoroughbred person is endowed with speed, endowed with beauty, and endowed with the right proportions of height and girth. These, bhikkhus, are the three excellent thoroughbred persons.” The tenth.

๑๑. ปฐมโมรนิวาปสุตฺตํ

11. The First Discourse at Moranivāpa

๑๔๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ โมรนิวาเป ปริพฺพาชการาเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

144. On one occasion the Blessed One was dwelling at Rājagaha, in the Wanderers’ Park at the Peacock Sanctuary. There the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus!” “Venerable Sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน, อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. เอกาทสมํ.

“Bhikkhus, a bhikkhu endowed with three qualities is one who has reached the ultimate consummation, attained ultimate security from bondage, lived the ultimate holy life, and reached the ultimate culmination, the best among devas and humans. With what three? With the aggregate of virtue of one beyond training, the aggregate of concentration of one beyond training, and the aggregate of wisdom of one beyond training. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these three qualities is one who has reached the ultimate consummation, attained ultimate security from bondage, lived the ultimate holy life, and reached the ultimate culmination, the best among devas and humans.” The eleventh.

๑๒. ทุติยโมรนิวาปสุตฺตํ

12. The Second Discourse at Moranivāpa

๑๔๕. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? อิทฺธิปาฏิหาริเยน, อาเทสนาปาฏิหาริเยน, อนุสาสนีปาฏิหาริเยน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ทฺวาทสมํ.

145. “Bhikkhus, a bhikkhu endowed with three qualities is one who has reached the ultimate consummation, attained ultimate security from bondage, lived the ultimate holy life, and reached the ultimate culmination, the best among devas and humans. With which three? With the miracle of psychic power, the miracle of telepathy, and the miracle of instruction. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these three qualities is one who has reached the ultimate consummation, attained ultimate security from bondage, lived the ultimate holy life, and reached the ultimate culmination, the best among devas and humans.” The twelfth.

๑๓. ตติยโมรนิวาปสุตฺตํ

13. The Third Discourse at Moranivāpa

๑๔๖. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. กตเมหิ ตีหิ? สมฺมาทิฏฺฐิยา, สมฺมาญาเณน, สมฺมาวิมุตฺติยา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อจฺจนฺตนิฏฺโฐ [Pg.296] โหติ อจฺจนฺตโยคกฺเขมี อจฺจนฺตพฺรหฺมจารี อจฺจนฺตปริโยสาโน เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. เตรสมํ.

146. “Bhikkhus, a bhikkhu endowed with three qualities is one who has reached the ultimate consummation, attained ultimate security from bondage, lived the ultimate holy life, and reached the ultimate culmination, the best among devas and humans. With which three? With right view, with right knowledge, and with right liberation. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these three qualities is one who has reached the ultimate consummation, attained ultimate security from bondage, lived the ultimate holy life, and reached the ultimate culmination, the best among devas and humans.” The thirteenth.

โยธาชีววคฺโค จุทฺทสโม.

The Chapter on the Warrior, the Fourteenth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse for this:

โยโธ ปริสมิตฺตญฺจ, อุปฺปาทา เกสกมฺพโล;

สมฺปทา วุทฺธิ ตโย, อสฺสา ตโย โมรนิวาปิโนติ.

The warrior, the three assemblies, and the friend, the arising of the Buddha, the human hair blanket; success, growth, the three horses, and the three at Moranivāpa.

(๑๕) ๕. มงฺคลวคฺโค

(15) 5. The Chapter on the Auspicious

๑. อกุสลสุตฺตํ

1. The Discourse on the Unwholesome

๑๔๗. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? อกุสเลน กายกมฺเมน, อกุสเลน วจีกมฺเมน, อกุสเลน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

147. “Bhikkhus, one endowed with three qualities is deposited in hell as if brought and placed there. With which three? With unwholesome bodily action, with unwholesome verbal action, and with unwholesome mental action. Bhikkhus, one endowed with these three qualities is deposited in hell as if brought and placed there.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? กุสเลน กายกมฺเมน, กุสเลน วจีกมฺเมน, กุสเลน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“Bhikkhus, one endowed with three qualities is deposited in heaven as if brought and placed there. With which three? With wholesome bodily action, with wholesome verbal action, and with wholesome mental action. Bhikkhus, one endowed with these three qualities is deposited in heaven as if brought and placed there.” The first.

๒. สาวชฺชสุตฺตํ

2. The Discourse on the Blameworthy

๑๔๘. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

148. “Bhikkhus, one endowed with three qualities is deposited in hell as if brought and placed there. With which three? With blameworthy bodily action, with blameworthy verbal action, and with blameworthy mental action. Bhikkhus, endowed with these three qualities, one is deposited in hell as if brought and placed there.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ สคฺเค’’ติ. ทุติยํ.

“Bhikkhus, one endowed with three qualities is deposited in heaven as if brought and placed there. With which three? With blameless bodily action, with blameless verbal action, and with blameless mental action. Bhikkhus, endowed with these three qualities… and so on… is thus deposited in heaven.” Second.

๓. วิสมสุตฺตํ

3. The Uneven Discourse

๑๔๙. ‘‘ตีหิ[Pg.297], ภิกฺขเว…เป… วิสเมน กายกมฺเมน, วิสเมน วจีกมฺเมน, วิสเมน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ นิรเย.

149. “Bhikkhus… and so on… with uneven bodily action, uneven verbal action, and uneven mental action. Bhikkhus, with these… and so on… one is thus deposited in hell.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ…เป… สเมน กายกมฺเมน, สเมน วจีกมฺเมน, สเมน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ สคฺเค’’ติ. ตติยํ.

“Bhikkhus, with three qualities… and so on… with even bodily action, even verbal action, and even mental action. Bhikkhus, with these… and so on… one is thus deposited in heaven.” Third.

๔. อสุจิสุตฺตํ

4. The Impure Discourse

๑๕๐. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… อสุจินา กายกมฺเมน, อสุจินา วจีกมฺเมน, อสุจินา มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข…เป… เอวํ นิรเย.

150. “Bhikkhus… and so on… with impure bodily action, impure verbal action, and impure mental action. Bhikkhus, with these… and so on… one is thus deposited in hell.

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สุจินา กายกมฺเมน, สุจินา วจีกมฺเมน, สุจินา มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. จตุตฺถํ.

“Bhikkhus… and so on… with pure bodily action, pure verbal action, and pure mental action. Bhikkhus, endowed with these three qualities, one is deposited in heaven as if brought and placed there.” Fourth.

๕. ปฐมขตสุตฺตํ

5. The First Damaged Discourse

๑๕๑. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? อกุสเลน กายกมฺเมน, อกุสเลน วจีกมฺเมน, อกุสเลน มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

151. “Bhikkhus, endowed with three qualities, a foolish, incompetent, ignoble person maintains himself in a damaged and injured state, is blameworthy and subject to reproach by the wise, and generates much demerit. With which three? With unwholesome bodily action, unwholesome verbal action, and unwholesome mental action. Bhikkhus, endowed with these three qualities, a foolish, incompetent, ignoble person maintains himself in a damaged and injured state, is blameworthy and subject to reproach by the wise, and generates much demerit.”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ตีหิ? กุสเลน กายกมฺเมน, กุสเลน วจีกมฺเมน, กุสเลน มโนกมฺเมน…เป…. ปญฺจมํ.

“Bhikkhus, endowed with three qualities, a wise, competent, noble person maintains himself in an undamaged and uninjured state, is blameless and irreproachable by the wise, and generates much merit. With which three? With wholesome bodily action, wholesome verbal action, and wholesome mental action… and so on….” Fifth.

๖. ทุติยขตสุตฺตํ

6. The Second Damaged Discourse

๑๕๒. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สาวชฺเชน กายกมฺเมน, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป….

152. “Bhikkhus… and so on… with blameworthy bodily action, with blameworthy verbal action, with blameworthy mental action… and so on….”

‘‘ตีหิ[Pg.298], ภิกฺขเว…เป… อนวชฺเชน กายกมฺเมน, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน…เป…. ฉฏฺฐํ.

“Bhikkhus… and so on… with blameless bodily action, with blameless verbal action, with blameless mental action… and so on….” Sixth.

๗. ตติยขตสุตฺตํ

7. The Third Damaged Discourse

๑๕๓. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… วิสเมน กายกมฺเมน, วิสเมน วจีกมฺเมน, วิสเมน มโนกมฺเมน…เป….

153. “Bhikkhus… and so on… with uneven bodily action, with uneven verbal action, with uneven mental action… and so on….”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สเมน กายกมฺเมน, สเมน วจีกมฺเมน, สเมน มโนกมฺเมน…เป…. สตฺตมํ.

“Bhikkhus… and so on… with even bodily action, with even verbal action, with even mental action… and so on….” Seventh.

๘. จตุตฺถขตสุตฺตํ

8. The Fourth Damaged Discourse

๑๕๔. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… อสุจินา กายกมฺเมน, อสุจินา วจีกมฺเมน, อสุจินา มโนกมฺเมน…เป….

154. “Bhikkhus… and so on… with impure bodily action, with impure verbal action, with impure mental action… and so on….”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว…เป… สุจินา กายกมฺเมน, สุจินา วจีกมฺเมน, สุจินา มโนกมฺเมน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“Bhikkhus… and so on… with pure bodily action, with pure verbal action, with pure mental action. Bhikkhus, endowed with these three qualities, a wise, competent, noble person maintains himself undamaged and uninjured, is blameless and irreproachable by the wise, and generates much merit.” Eighth.

๙. วนฺทนาสุตฺตํ

9. The Discourse on Veneration

๑๕๕. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วนฺทนา. กตมา ติสฺโส? กาเยน, วาจาย, มนสา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วนฺทนา’’ติ. นวมํ.

155. “Bhikkhus, there are these three kinds of veneration. What three? By body, by speech, and by mind. Indeed, Bhikkhus, these are the three kinds of veneration.” Ninth.

๑๐. ปุพฺพณฺหสุตฺตํ

10. The Discourse on the Morning

๑๕๖. ‘‘เย, ภิกฺขเว, สตฺตา ปุพฺพณฺหสมยํ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, สุปุพฺพณฺโห, ภิกฺขเว, เตสํ สตฺตานํ.

156. “Bhikkhus, for those beings who in the morning practice good conduct by body, good conduct by speech, and good conduct by mind, for them, Bhikkhus, it is a good morning.”

‘‘เย, ภิกฺขเว, สตฺตา มชฺฌนฺหิกสมยํ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, สุมชฺฌนฺหิโก, ภิกฺขเว, เตสํ สตฺตานํ.

“Bhikkhus, for those beings who at midday practice good conduct by body, good conduct by speech, and good conduct by mind, for them, Bhikkhus, it is a good midday.”

‘‘เย[Pg.299], ภิกฺขเว, สตฺตา สายนฺหสมยํ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, สุสายนฺโห, ภิกฺขเว, เตสํ สตฺตาน’’นฺติ.

“Bhikkhus, for those beings who in the evening practice good conduct by body, good conduct by speech, and good conduct by mind, for them, Bhikkhus, it is a good evening.”

‘‘สุนกฺขตฺตํ สุมงฺคลํ, สุปฺปภาตํ สุหุฏฺฐิตํ ;

สุขโณ สุมุหุตฺโต จ, สุยิฏฺฐํ พฺรหฺมจาริสุ.

“It is a good constellation, a good blessing, a good dawn, a good rising; a good moment, a good instant, and a good offering to those who lead the holy life.

‘‘ปทกฺขิณํ กายกมฺมํ, วาจากมฺมํ ปทกฺขิณํ;

ปทกฺขิณํ มโนกมฺมํ, ปณีธิ เต ปทกฺขิเณ ;

ปทกฺขิณานิ กตฺวาน, ลภนฺตตฺเถ ปทกฺขิเณ.

“Auspicious is bodily action, verbal action is auspicious, auspicious is mental action, and their aspirations are auspicious. Having performed auspicious actions, they obtain auspicious aims.

‘‘เต อตฺถลทฺธา สุขิตา, วิรุฬฺหา พุทฺธสาสเน;

อโรคา สุขิตา โหถ, สห สพฺเพหิ ญาติภี’’ติ. ทสมํ;

“Having obtained their aims, they are happy, thriving in the Buddha’s Dispensation. May you be healthy and happy, together with all your relatives.” Tenth.

มงฺคลวคฺโค ปญฺจโม.

The Maṅgala Chapter, the fifth, is finished.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse for this chapter:

อกุสลญฺจ สาวชฺชํ, วิสมาสุจินา สห;

จตุโร ขตา วนฺทนา, ปุพฺพณฺเหน จ เต ทสาติ.

Unwholesome and blameworthy, together with uneven and impure; the four on being damaged, veneration, and with the morning—these are ten.

ตติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.

The third fifty is completed.

(๑๖) ๖. อเจลกวคฺโค

(16) 6. The Chapter on the Naked Ascetics

๑๕๗-๑๖๓. ‘‘ติสฺโส [Pg.300] อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา ติสฺโส? อาคาฬฺหา ปฏิปทา, นิชฺฌามา ปฏิปทา, มชฺฌิมา ปฏิปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’ติ. โส กาเมสุ ปาตพฺยตํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา.

“Bhikkhus, there are these three courses of conduct. What three? The indulgent course of conduct, the self-mortifying course of conduct, and the middle course of conduct. And what, Bhikkhus, is the indulgent course of conduct? Here, Bhikkhus, a certain person speaks thus and holds this view: ‘There is no fault in sensual pleasures.’ He becomes given to indulgence in sensual pleasures. This, Bhikkhus, is called the indulgent course of conduct.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน, น เอหิภทนฺติโก, น ติฏฺฐภทนฺติโก, นาภิหฏํ น อุทฺทิสฺสกตํ น นิมนฺตนํ สาทิยติ. โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ น เอฬกมนฺตรํ น ทณฺฑมนฺตรํ น มุสลมนฺตรํ น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ น คพฺภินิยา น ปายมานาย น ปุริสนฺตรคตาย น สงฺกิตฺตีสุ น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี น มจฺฉํ น มํสํ น สุรํ น เมรยํ, น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ – อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ.

“And what, monks, is the self-mortifying course of conduct? Here, monks, a certain person is a naked ascetic, of unrestrained conduct, licking his hands; he does not come when told, ‘Venerable sir, please come,’ nor does he stop when told, ‘Venerable sir, please stay’; he does not accept food brought to him, food prepared specially for him, or an invitation. He does not accept food from the mouth of a pot or a bowl, nor from across a threshold, a stick, or a pestle; not from between two people eating; not from a pregnant woman, a nursing woman, or a woman who has gone in among men; not from where food is collected by subscription; not where a dog is standing by; and not where flies are swarming. He does not accept fish or meat; he does not drink liquor, spirits, or sour gruel. He is one who goes to only one house for alms and takes only one morsel, or to two houses and takes two morsels… or to seven houses and takes seven morsels. He subsists on one serving, or on two servings… or on seven servings. He takes food once a day, or once every two days… or once every seven days. Thus he dwells committed to the practice of eating food by turns, even fortnightly.”

โส สากภกฺโขปิ โหติ, สามากภกฺโขปิ โหติ, นีวารภกฺโขปิ โหติ, ททฺทุลภกฺโขปิ โหติ, หฏภกฺโขปิ โหติ, กณฺหภกฺโขปิ โหติ, อาจามภกฺโขปิ โหติ, ปิญฺญากภกฺโขปิ โหติ, ติณภกฺโขปิ โหติ, โคมยภกฺโขปิ โหติ, วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี.

“He feeds on greens, millet, or wild rice. He feeds on scraps of hide, water plants, or rice bran. He feeds on the scum of boiled rice, oil-cake, grass, or cow dung. He subsists on roots and fruits of the forest, eating what has fallen.”

โส สาณานิปิ ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ, ติรีฏานิปิ ธาเรติ, อชินมฺปิ ธาเรติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรติ, วากจีรมฺปิ ธาเรติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, อุลูกปกฺขิกมฺปิ [Pg.301] ธาเรติ, เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ, สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ – อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา.

“He wears robes of hemp, robes of mixed-hemp, shrouds, rags from a dust heap, robes of tree bark, antelope hide, strips of antelope hide, robes of kusa grass, garments of bark, garments of wood-shavings, blankets of human hair, blankets of horsehair, or cloaks of owl’s feathers. He is one who plucks out his hair and beard, committed to the practice of plucking out hair and beard. He is one who stands continuously, rejecting seats. He is one who squats, committed to the exertion of squatting. He is one who lies on a bed of thorns; he makes his bed on thorns. He dwells committed to the practice of bathing in water three times a day, including the evening. Thus he dwells committed to the practice of tormenting and torturing the body in these various ways. This, monks, is called the self-mortifying course of conduct.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปฏิปทา’’ติ.

“And what, monks, is the middle course of conduct? Here, monks, a monk dwells contemplating the body in the body—ardent, clearly comprehending, and mindful, having subdued covetousness and displeasure in regard to the world. He dwells contemplating feelings in feelings… he dwells contemplating mind in mind… he dwells contemplating phenomena in phenomena—ardent, clearly comprehending, and mindful, having subdued covetousness and displeasure in regard to the world. This, monks, is called the middle course of conduct. These, monks, are the three courses of conduct.”

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา ติสฺโส? อาคาฬฺหา ปฏิปทา, นิชฺฌามา ปฏิปทา, มชฺฌิมา ปฏิปทา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาคาฬฺหา ปฏิปทา.

“Monks, there are these three courses of conduct. What three? The indulgent course of conduct, the self-mortifying course of conduct, and the middle course of conduct. And what, monks, is the indulgent course of conduct? … This, monks, is called the indulgent course of conduct.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิชฺฌามา ปฏิปทา.

“And what, monks, is the self-mortifying course of conduct? … This, monks, is called the self-mortifying course of conduct.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ….

“And what, monks, is the middle course of conduct? Here, monks, a monk generates desire, makes an effort, arouses energy, exerts his mind, and strives for the non-arising of unarisen evil, unwholesome states. He generates desire, makes an effort, arouses energy, exerts his mind, and strives for the abandoning of arisen evil, unwholesome states. He generates desire, makes an effort, arouses energy, exerts his mind, and strives for the arising of unarisen wholesome states. He generates desire, makes an effort, arouses energy, exerts his mind, and strives for the maintenance, non-fading, increase, abundance, development, and completion of arisen wholesome states.”

‘‘ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วีริยสมาธิ…เป… จิตฺตสมาธิ…เป… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ…เป….

“He develops the basis of spiritual power that possesses concentration due to desire and formations of striving. He develops the basis of spiritual power that possesses concentration due to energy… He develops the basis of spiritual power that possesses concentration due to mind… He develops the basis of spiritual power that possesses concentration due to investigation and formations of striving.”

‘‘สทฺธินฺทฺริยํ ภาเวติ… วีริยินฺทฺริยํ ภาเวติ… สตินฺทฺริยํ ภาเวติ… สมาธินฺทฺริยํ ภาเวติ… ปญฺญินฺทฺริยํ ภาเวติ….

“He develops the faculty of faith… he develops the faculty of energy… he develops the faculty of mindfulness… he develops the faculty of concentration… he develops the faculty of wisdom…”

‘‘สทฺธาพลํ [Pg.302] ภาเวติ… วีริยพลํ ภาเวติ… สติพลํ ภาเวติ… สมาธิพลํ ภาเวติ… ปญฺญาพลํ ภาเวติ….

“He develops the power of faith… he develops the power of energy… he develops the power of mindfulness… he develops the power of concentration… he develops the power of wisdom…”

‘‘สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ….

“He develops the enlightenment factor of mindfulness… he develops the enlightenment factor of investigation of phenomena… he develops the enlightenment factor of energy… he develops the enlightenment factor of rapture… he develops the enlightenment factor of tranquility… he develops the enlightenment factor of concentration… he develops the enlightenment factor of equanimity…”

‘‘สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ… สมฺมาสงฺกปฺปํ ภาเวติ… สมฺมาวาจํ ภาเวติ… สมฺมากมฺมนฺตํ ภาเวติ … สมฺมาอาชีวํ ภาเวติ… สมฺมาวายามํ ภาเวติ… สมฺมาสตึ ภาเวติ… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ…. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ปฏิปทา’’ติ.

“He develops right view… he develops right thought… he develops right speech… he develops right action… he develops right livelihood… he develops right effort… he develops right mindfulness… he develops right concentration. This, monks, is called the middle course of conduct. These, monks, are the three courses of conduct.”

อเจลกวคฺโค ฉฏฺโฐ.

The Sixth Chapter on the Naked Ascetics.

ตสฺสุทฺทานํ –

Therein, the summary verse is:

สติปฏฺฐานํ สมฺมปฺปธานํ, อิทฺธิปาทินฺทฺริเยน จ;

พลํ โพชฺฌงฺโค มคฺโค จ, ปฏิปทาย โยชเยติ.

The foundations of mindfulness, the right exertions, the bases of spiritual power, and the faculties; the powers, the factors of enlightenment, and the Path—these should be applied to the course of conduct.

(๑๗) ๗. กมฺมปถเปยฺยาลํ

(17) 7. The Elaboration on the Courses of Kamma

๑๖๔-๑๘๓. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตีหิ? อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, ปาณาติปาเต จ สมนุญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

“Bhikkhus, one endowed with three qualities is deposited in hell just as if brought there. What three? He himself takes life, he encourages others to take life, and he approves of taking life. Bhikkhus, one endowed with these three qualities is deposited in hell just as if brought there.”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตีหิ? อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, ปาณาติปาตา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“Bhikkhus, one endowed with three qualities is deposited in heaven just as if brought there. What three? He himself abstains from taking life, he encourages others to abstain from taking life, and he approves of abstaining from taking life….”

‘‘อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อทินฺนาทาเน จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself takes what is not given, he encourages others to take what is not given, and he approves of taking what is not given….”

‘‘อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself abstains from taking what is not given, he encourages others to abstain from taking what is not given, and he approves of abstaining from taking what is not given….”

‘‘อตฺตนา [Pg.303] จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจาเร จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself engages in sexual misconduct, he encourages others in sexual misconduct, and he approves of sexual misconduct….”

‘‘อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself abstains from sexual misconduct, he encourages others to abstain from sexual misconduct, and he approves of abstaining from sexual misconduct….”

‘‘อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ, ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, มุสาวาเท จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself speaks falsehood, he encourages others to speak falsehood, and he approves of speaking falsehood….”

‘‘อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, มุสาวาทา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself abstains from speaking falsehood, he encourages others to abstain from speaking falsehood, and he approves of abstaining from speaking falsehood….”

‘‘อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself speaks divisive speech, he encourages others in divisive speech, and he approves of divisive speech….”

‘‘อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself abstains from divisive speech, he encourages others to abstain from divisive speech, and he approves of abstaining from divisive speech….”

‘‘อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself speaks harsh speech, he encourages others in harsh speech, and he approves of harsh speech….”

‘‘อตฺตนา จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself abstains from harsh speech, he encourages others to abstain from harsh speech, and he approves of abstaining from harsh speech….”

‘‘อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาเป จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself engages in frivolous speech, he encourages others in frivolous speech, and he approves of frivolous speech….”

‘‘อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself abstains from frivolous speech, he encourages others to abstain from frivolous speech, and he approves of abstaining from frivolous speech….”

‘‘อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ, อภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself is covetous, he encourages others in covetousness, and he approves of covetousness….”

‘‘อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ, อนภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself is not covetous, he encourages others in non-covetousness, and he approves of non-covetousness….”

‘‘อตฺตนา [Pg.304] จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ, พฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself has a mind of ill will, he encourages others in ill will, and he approves of ill will….”

‘‘อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ, อพฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ….

“He himself has a mind without ill will, he encourages others in non-ill will, and he approves of non-ill will….”

‘‘อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ ….

“He himself holds wrong view, he encourages others in wrong view, and he approves of wrong view….”

‘‘อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.

“He himself holds right view, he encourages others in right view, and he approves of right view. Bhikkhus, one endowed with these three qualities is deposited in heaven just as if brought there.”

กมฺมปถเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

The Repetition Series on the Courses of Kamma is finished.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse for this:

ปาณํ อทินฺนมิจฺฉา จ, มุสาวาที จ ปิสุณา;

ผรุสา สมฺผปฺปลาโป จ, อภิชฺฌา พฺยาปาททิฏฺฐิ จ;

กมฺมปเถสุ เปยฺยาลํ, ติกเกน นิโยชเยติ.

Taking life, taking what is not given, and sexual misconduct; false speech and divisive speech; harsh speech and frivolous speech; covetousness, ill will, and wrong view. The repetition series on the courses of kamma should be applied by way of the triad.

(๑๘) ๘. ราคเปยฺยาลํ

(18) 8. The Repetition Series on Lust

๑๘๔. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? สุญฺญโต สมาธิ, อนิมิตฺโต สมาธิ, อปฺปณิหิโต สมาธิ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ( )

184. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, three qualities are to be developed. What three? The concentration on emptiness, the signless concentration, and the undirected concentration. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these three qualities are to be developed.”

‘‘ราคสฺส[Pg.305], ภิกฺขเว, ปริญฺญาย…เป… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

“Bhikkhus, for the full understanding of lust… for its complete destruction… for its abandoning… for its exhaustion… for its fading away… for dispassion… for its cessation… for its relinquishment… for its final relinquishment, these three qualities are to be developed.”

‘‘โทสสฺส… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปลาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส… มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

“For the direct knowledge… for the full understanding… for the complete destruction… for the abandoning… for the exhaustion… for the fading away… for dispassion… for the cessation… for the relinquishment… for the final relinquishment of ill will… delusion… anger… enmity… contempt… domineering… envy… stinginess… deceit… craftiness… obstinacy… impetuosity… conceit… arrogance… vanity… and negligence, these three qualities are to be developed.”

(อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.)

(The Blessed One said this. Satisfied, the bhikkhus delighted in the Blessed One’s statement.)

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

The Repetition Series on Lust is finished.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse for this:

ราคํ โทสญฺจ โมหญฺจ, โกธูปนาหปญฺจมํ;

มกฺขปฬาสอิสฺสา จ, มจฺฉริมายาสาเฐยฺยา.

Lust, ill will, and delusion; anger, with enmity as the fifth; contempt, domineering, and envy; stinginess, deceit, and craftiness.

ถมฺภสารมฺภมานญฺจ, อติมานมทสฺส จ;

ปมาทา สตฺตรส วุตฺตา, ราคเปยฺยาลนิสฺสิตา.

Obstinacy, impetuosity, and conceit; arrogance and vanity; and negligence—these seventeen are spoken of, based on the Repetition Series on Lust.

เอเต โอปมฺมยุตฺเตน, อาปาเทน อภิญฺญาย;

ปริญฺญาย ปริกฺขยา, ปหานกฺขยพฺพเยน;

วิราคนิโรธจาคํ, ปฏินิสฺสคฺเค อิเม ทส.

These ten are taught, connected with simile and by way of method: direct knowledge, full understanding, complete destruction, abandoning, exhaustion, fading away, dispassion, cessation, relinquishment, and final relinquishment.

สุญฺญโต อนิมิตฺโต จ, อปฺปณิหิโต จ ตโย;

สมาธิมูลกา เปยฺยาเลสุปิ ววตฺถิตา จาติ.

The concentration on emptiness, the signless, and the undirected—these three, having concentration as their root, are also established in the Repetition Series.

ติกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

The Pāli of the Book of Threes is finished.