Tipiṭaka Translation

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

අඞ්ගුත්තරනිකායො

อังคุตตรนิกาย

තිකනිපාතපාළි

ติกนิบาต

1. පඨමපණ්ණාසකං

๑. ปฐมปัณณาสก์

1. බාලවග්ගො

๑. พาลวรรค

1. භයසුත්තං

๑. ภยสูตร

1. එවං [Pg.99] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, භයානි උප්පජ්ජන්ති සබ්බානි තානි බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපද්දවා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපසග්ගා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නළාගාරා වා තිණාගාරා වා අග්ගි මුත්තො කූටාගාරානිපි ඩහති උල්ලිත්තාවලිත්තානි නිවාතානි ඵුසිතග්ගළානි පිහිතවාතපානානි; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි භයානි උප්පජ්ජන්ති සබ්බානි තානි බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපද්දවා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපසග්ගා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො.

“ภิกษุทั้งหลาย ภัยใดๆ เกิดขึ้น ภัยทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต อุปัททวะใดๆ เกิดขึ้น อุปัททวะทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต อุปสรรคใดๆ เกิดขึ้น อุปสรรคทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไฟที่ลุกไหม้ขึ้นจากเรือนที่มุงด้วยไม้อ้อหรือเรือนที่มุงด้วยหญ้า ย่อมไหม้ได้แม้กระทั่งเรือนยอดที่ฉาบทาทั้งภายในและภายนอก ไม่มีลมเข้า มีบานประตูสนิท มีหน้าต่างปิดสนิท แม้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภัยใดๆ เกิดขึ้น ภัยทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต อุปัททวะใดๆ เกิดขึ้น อุปัททวะทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต อุปสรรคใดๆ เกิดขึ้น อุปสรรคทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘ඉති [Pg.100] ඛො, භික්ඛවෙ, සප්පටිභයො බාලො, අප්පටිභයො පණ්ඩිතො. සඋපද්දවො බාලො, අනුපද්දවො පණ්ඩිතො. සඋපසග්ගො බාලො, අනුපසග්ගො පණ්ඩිතො. නත්ථි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතතො භයං, නත්ථි පණ්ඩිතතො උපද්දවො, නත්ථි පණ්ඩිතතො උපසග්ගො.

“ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนั้น คนพาลจึงมีภัย บัณฑิตไม่มีภัย คนพาลมีอุปัททวะ บัณฑิตไม่มีอุปัททวะ คนพาลมีอุปสรรค บัณฑิตไม่มีอุปสรรค ภิกษุทั้งหลาย ภัยไม่มีจากบัณฑิต อุปัททวะไม่มีจากบัณฑิต อุปสรรคไม่มีจากบัณฑิต

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ අභිනිවජ්ජෙත්වා, යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเว้นธรรม ๓ ประการที่บุคคลผู้ประกอบแล้วจะพึงรู้ได้ว่าเป็นคนพาล จักสมาทานธรรม ๓ ประการที่บุคคลผู้ประกอบแล้วจะพึงรู้ได้ว่าเป็นบัณฑิต แล้วประพฤติ’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” จบ ปฐมสูตร

2. ලක්ඛණසුත්තං

๒. ลักขณสูตร

2. ‘‘කම්මලක්ඛණො, භික්ඛවෙ, බාලො, කම්මලක්ඛණො පණ්ඩිතො, අපදානසොභනී පඤ්ඤාති. තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො.

๒. “ภิกษุทั้งหลาย คนพาลมีกรรมเป็นเครื่องหมาย บัณฑิตก็มีกรรมเป็นเครื่องหมาย ปัญญาย่อมงดงามด้วยการกระทำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นคนพาล

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต

3. චින්තීසුත්තං

๓. จินตีสูตร

3. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, බාලස්ස බාලලක්ඛණානි බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච හොති දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී ච. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච අභවිස්ස දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී ච, කෙන නං පණ්ඩිතා ජානෙය්‍යුං – ‘බාලො අයං භවං අසප්පුරිසො’ති? යස්මා [Pg.101] ච ඛො, භික්ඛවෙ, බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච හොති දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී ච තස්මා නං පණ්ඩිතා ජානන්ති – ‘බාලො අයං භවං අසප්පුරිසො’ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි බාලස්ස බාලලක්ඛණානි බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි.

๓. “ภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของคนพาล นิมิตของคนพาล ความเป็นไปของคนพาล ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ คนพาลเป็นผู้คิดชั่ว พูดชั่ว และทำชั่ว ภิกษุทั้งหลาย ถ้าคนพาลไม่เป็นผู้คิดชั่ว พูดชั่ว และทำชั่วแล้ว บัณฑิตทั้งหลายจะพึงรู้จักเขาได้อย่างไรว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นคนพาล เป็นอสัตบุรุษ’ แต่เพราะเหตุที่คนพาลเป็นผู้คิดชั่ว พูดชั่ว และทำชั่ว ฉะนั้น บัณฑิตทั้งหลายจึงรู้จักเขาได้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นคนพาล เป็นอสัตบุรุษ’ ภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของคนพาล นิมิตของคนพาล ความเป็นไปของคนพาล ๓ ประการนี้แล

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි පණ්ඩිතනිමිත්තානි පණ්ඩිතාපදානානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච හොති සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී ච. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච අභවිස්ස සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී ච, කෙන නං පණ්ඩිතා ජානෙය්‍යුං – ‘පණ්ඩිතො අයං භවං සප්පුරිසො’ති? යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච හොති සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී ච තස්මා නං පණ්ඩිතා ජානන්ති – ‘පණ්ඩිතො අයං භවං සප්පුරිසො’ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි පණ්ඩිතනිමිත්තානි පණ්ඩිතාපදානානි. තස්මාතිහ…. තතියං.

“ภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของบัณฑิต นิมิตของบัณฑิต ความเป็นไปของบัณฑิต ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ บัณฑิตเป็นผู้คิดดี พูดดี และทำดี ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบัณฑิตไม่เป็นผู้คิดดี พูดดี และทำดีแล้ว บัณฑิตทั้งหลายจะพึงรู้จักเขาได้อย่างไรว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นบัณฑิต เป็นสัตบุรุษ’ แต่เพราะเหตุที่บัณฑิตเป็นผู้คิดดี พูดดี และทำดี ฉะนั้น บัณฑิตทั้งหลายจึงรู้จักเขาได้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นบัณฑิต เป็นสัตบุรุษ’ ภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของบัณฑิต นิมิตของบัณฑิต ความเป็นไปของบัณฑิต ๓ ประการนี้แล” จบ ตติยสูตร

4. අච්චයසුත්තං

๔. อัจจยสูตร

4. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අච්චයං අච්චයතො න පස්සති, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං නප්පටිකරොති, පරස්ස ඛො පන අච්චයං දෙසෙන්තස්ස යථාධම්මං නප්පටිග්ගණ්හාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො.

๔. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ไม่เห็นความผิดโดยความเป็นความผิด, เมื่อเห็นความผิดโดยความเป็นความผิดแล้ว ไม่แก้ไขตามธรรม, เมื่อผู้อื่นแสดงความผิด ก็ไม่รับตามธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นคนพาล

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අච්චයං අච්චයතො පස්සති, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, පරස්ස ඛො පන අච්චයං දෙසෙන්තස්ස යථාධම්මං පටිග්ගණ්හාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. තස්මාතිහ…. චතුත්ථං.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เห็นความผิดโดยความเป็นความผิด, เมื่อเห็นความผิดโดยความเป็นความผิดแล้ว ก็แก้ไขตามธรรม, เมื่อผู้อื่นแสดงความผิด ก็รับตามธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต” จบ จตุตถสูตร

5. අයොනිසොසුත්තං

๕. อโยนิโสสูตร

5. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අයොනිසො පඤ්හං කත්තා හොති, අයොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජෙතා හොති, පරස්ස ඛො පන යොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජිතං පරිමණ්ඩලෙහි [Pg.102] පදබ්‍යඤ්ජනෙහි සිලිට්ඨෙහි උපගතෙහි නාබ්භනුමොදිතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො.

๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ตั้งปัญหาโดยไม่แยบคาย ๑ เป็นผู้ตอบปัญหาโดยไม่แยบคาย ๑ ไม่พอใจปัญหาที่ผู้อื่นตอบโดยแยบคาย ด้วยบทและพยัญชนะที่กลมกล่อม สละสลวย สมเหตุสมผล ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นคนพาล

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? යොනිසො පඤ්හං කත්තා හොති, යොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජෙතා හොති, පරස්ස ඛො පන යොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජිතං පරිමණ්ඩලෙහි පදබ්‍යඤ්ජනෙහි සිලිට්ඨෙහි උපගතෙහි අබ්භනුමොදිතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. තස්මාතිහ…. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ตั้งปัญหาโดยแยบคาย ๑ เป็นผู้ตอบปัญหาโดยแยบคาย ๑ พอใจปัญหาที่ผู้อื่นตอบโดยแยบคาย ด้วยบทและพยัญชนะที่กลมกล่อม สละสลวย สมเหตุสมผล ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต จบสูตรที่ ๕

6. අකුසලසුත්තං

๖. อกุสลสูตรที่ ๖

6. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අකුසලෙන කායකම්මෙන, අකුසලෙන වචීකම්මෙන, අකුසලෙන මනොකම්මෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො.

๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกายกรรมที่เป็นอกุศล ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่เป็นอกุศล ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่เป็นอกุศล ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นคนพาล

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? කුසලෙන කායකම්මෙන, කුසලෙන වචීකම්මෙන, කුසලෙන මනොකම්මෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. තස්මාතිහ…. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกายกรรมที่เป็นกุศล ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่เป็นกุศล ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่เป็นกุศล ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต จบสูตรที่ ๖

7. සාවජ්ජසුත්තං

๗. สาวัชชสูตรที่ ๗

7. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ… අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. සත්තමං.

๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกายกรรมที่มีโทษ ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่มีโทษ ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่มีโทษ ๑ ...ฯลฯ... ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษ ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่มีโทษ ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่มีโทษ ๑ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๗

8. සබ්‍යාබජ්ඣසුත්තං

๘. สัพยาพัชฌสูตรที่ ๘

8. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? සබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන…පෙ… අබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, අබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන[Pg.103], අබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන. ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො.

๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกายกรรมที่เบียดเบียน ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่เบียดเบียน ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่เบียดเบียน ๑ ...ฯลฯ... ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่เบียดเบียน ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่เบียดเบียน ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่เบียดเบียน ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเว้นธรรม ๓ ประการ ที่บุคคลผู้ประกอบแล้วพึงทราบว่าเป็นคนพาล จักสมาทานธรรม ๓ ประการ ที่บุคคลผู้ประกอบแล้วพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต แล้วประพฤติ’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล จบสูตรที่ ๘

9. ඛතසුත්තං

๙. ขตสูตรที่ ๙

9. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති.

๙. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกกำจัดให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกผู้รู้ติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต ๑ วจีทุจริต ๑ มโนทุจริต ๑ ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกกำจัดให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกผู้รู้ติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายสุจริต ๑ วจีสุจริต ๑ มโนสุจริต ๑ ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก จบสูตรที่ ๙

10. මලසුත්තං

๑๐. มลสูตรที่ ๑๐

10. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො තයො මලෙ අප්පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? දුස්සීලො ච හොති, දුස්සීල්‍යමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති; ඉස්සුකී ච හොති, ඉස්සාමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති; මච්ඡරී ච හොති, මච්ඡෙරමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඉමෙ තයො මලෙ අප්පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๑๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ยังละมลทิน ๓ อย่างไม่ได้ ชื่อว่าถูกนำไปเก็บไว้ในนรก เหมือนของที่เขาเก็บไว้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นคนทุศีล และยังละมลทินคือความเป็นคนทุศีลไม่ได้ ๑ เป็นคนขี้อิจฉา และยังละมลทินคือความอิจฉาไม่ได้ ๑ เป็นคนตระหนี่ และยังละมลทินคือความตระหนี่ไม่ได้ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ยังละมลทิน ๓ อย่างนี้ไม่ได้ ชื่อว่าถูกนำไปเก็บไว้ในนรก เหมือนของที่เขาเก็บไว้

‘‘තීහි[Pg.104], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො තයො මලෙ පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? සීලවා ච හොති, දුස්සීල්‍යමලඤ්චස්ස පහීනං හොති; අනිස්සුකී ච හොති, ඉස්සාමලඤ්චස්ස පහීනං හොති; අමච්ඡරී ච හොති, මච්ඡෙරමලඤ්චස්ස පහීනං හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඉමෙ තයො මලෙ පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ละมลทิน ๓ อย่างได้แล้ว ชื่อว่าถูกนำไปเก็บไว้ในสวรรค์ เหมือนของที่เขาเก็บไว้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นคนมีศีล และละมลทินคือความเป็นคนทุศีลได้แล้ว ๑ เป็นคนไม่ขี้อิจฉา และละมลทินคือความอิจฉาได้แล้ว ๑ เป็นคนไม่ตระหนี่ และละมลทินคือความตระหนี่ได้แล้ว ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ละมลทิน ๓ อย่างนี้ได้แล้ว ชื่อว่าถูกนำไปเก็บไว้ในสวรรค์ เหมือนของที่เขาเก็บไว้ จบสูตรที่ ๑๐

බාලවග්ගො පඨමො.

พาลวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

คาถาสำหรับย่อความในวรรคนี้

භයං ලක්ඛණචින්තී ච, අච්චයඤ්ච අයොනිසො;

අකුසලඤ්ච සාවජ්ජං, සබ්‍යාබජ්ඣඛතං මලන්ති.

เรื่องภัย ๑ เรื่องลักษณะ ๑ เรื่องความคิด ๑ เรื่องความผิดพลาด ๑ เรื่องการถามตอบโดยไม่แยบคาย ๑ เรื่องอกุศล ๑ เรื่องกรรมมีโทษ ๑ เรื่องกรรมเบียดเบียน ๑ เรื่องบุคคลผู้ถูกกำจัด ๑ เรื่องมลทิน ๑

2. රථකාරවග්ගො

๒. รถการวรรคที่ ๒

1. ඤාතසුත්තං

๑. ญาตสูตรที่ ๑

11. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනඅහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනදුක්ඛාය, බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අනනුලොමිකෙ කායකම්මෙ සමාදපෙති, අනනුලොමිකෙ වචීකම්මෙ සමාදපෙති, අනනුලොමිකෙසු ධම්මෙසු සමාදපෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනඅහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනදුක්ඛාය, බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං.

๑๑. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียง ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อทุกข์แก่ชนหมู่มาก เพื่อความฉิบหาย เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุชักชวนผู้อื่นในกายกรรมที่ไม่สมควร ๑ ชักชวนผู้อื่นในวจีกรรมที่ไม่สมควร ๑ ชักชวนผู้อื่นในธรรมทั้งหลายที่ไม่สมควร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียง ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อทุกข์แก่ชนหมู่มาก เพื่อความฉิบหาย เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනසුඛාය, බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අනුලොමිකෙ කායකම්මෙ සමාදපෙති, අනුලොමිකෙ වචීකම්මෙ සමාදපෙති, අනුලොමිකෙසු ධම්මෙසු සමාදපෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනසුඛාය, බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียง ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุชักชวนผู้อื่นในกายกรรมที่สมควร ๑ ชักชวนผู้อื่นในวจีกรรมที่สมควร ๑ ชักชวนผู้อื่นในธรรมทั้งหลายที่สมควร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียง ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑

2. සාරණීයසුත්තං

๒. สารณียสูตร

12. ‘‘තීණිමානි[Pg.105], භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්ති. කතමානි තීණි? යස්මිං, භික්ඛවෙ, පදෙසෙ රාජා ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො ජාතො හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති.

๑๒. ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้ เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ๓ แห่ง อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วประสูติในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพแห่งแรกของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ රාජා ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พระราชาผู้เป็นกษัตริย์ได้รับมูรธาภิเษกแล้วในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพแห่งที่ ๒ ของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ රාජා ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අජ්ඣාවසති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ทรงชนะสงครามแล้ว มีชัยในสงครามแล้ว ประทับครอบครองสมรภูมินั้นนั่นแลในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพแห่งที่ ๓ ของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้แล เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීණිමානි භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්ති. කතමානි තීණි? යස්මිං, භික්ඛවෙ, පදෙසෙ භික්ඛු කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති.

ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้ เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตของภิกษุ ฉันนั้นเหมือนกัน ๓ แห่ง อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตแห่งแรกของภิกษุ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุรู้ชัดตามความเป็นจริงในประเทศใดว่า ‘นี้ทุกข์’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตแห่งที่ ๒ ของภิกษุ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්තී’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตแห่งที่ ๓ ของภิกษุ ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้แล เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตของภิกษุ จบสูตรที่ ๒

3. ආසංසසුත්තං

๓. อาสังสสูตร

13. ‘‘තයොමෙ[Pg.106], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? නිරාසො, ආසංසො, විගතාසො. කතමො ච, භික්ඛවෙ පුග්ගලො නිරාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති, චණ්ඩාලකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බව්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර ඛත්තියො ඛත්තියෙහි ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම මම්පි ඛත්තියා ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිස්සන්තී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිරාසො.

๑๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวก อะไรบ้าง คือ บุคคลผู้หมดหวัง ๑ บุคคลผู้มีความหวัง ๑ บุคคลผู้สิ้นหวังแล้ว ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้หมดหวังเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในสกุลต่ำ คือในสกุลจัณฑาล สกุลคนจักสาน สกุลพราน สกุลช่างรถ หรือสกุลคนเทขยะ เป็นคนขัดสน มีข้าวและน้ำน้อย มีความเป็นอยู่ฝืดเคือง เป็นผู้ได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มโดยยาก ทั้งเป็นคนมีผิวพรรณทราม รูปร่างไม่น่าดู เป็นคนแคระ มีอาพาธมาก ตาบอด เป็นง่อย มือเท้าคด หรือเป็นอัมพาต ไม่ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาได้ฟังข่าวว่า ‘ได้ยินว่า กษัตริย์พระนามโน้นได้รับการอภิเษกโดยกษัตริย์ทั้งหลายด้วยขัตติยาภิเษก’ เขาไม่ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ กษัตริย์ทั้งหลายจักอภิเษกแม้เราด้วยขัตติยาภิเษกบ้าง’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้หมดหวัง

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස ජෙට්ඨො පුත්තො හොති ආභිසෙකො අනභිසිත්තො අචලප්පත්තො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර ඛත්තියො ඛත්තියෙහි ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො’ති. තස්ස එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම මම්පි ඛත්තියා ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිස්සන්තී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความหวังเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย พระราชโอรสองค์ใหญ่ของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ยังไม่ได้รับอภิเษก สมควรจะได้รับอภิเษก บรรลุถึงวัยอันสมควรแล้ว พระราชโอรสนั้นได้สดับข่าวว่า ‘ได้ยินว่า กษัตริย์พระนามโน้นได้รับการอภิเษกโดยกษัตริย์ทั้งหลายด้วยขัตติยาภิเษก’ พระราชโอรสนั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ กษัตริย์ทั้งหลายจักอภิเษกแม้เราด้วยขัตติยาภิเษกบ้าง’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีความหวัง

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, රාජා හොති ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර ඛත්තියො ඛත්තියෙහි ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම මම්පි ඛත්තියා ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිස්සන්තී’ති! තං කිස්ස හෙතු? යා හිස්ස, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනභිසිත්තස්ස අභිසෙකාසා සා පටිප්පස්සද්ධා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้หมดความหวังแล้วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย กษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วเป็นพระราชาในโลกนี้ พระราชานั้นทรงได้สดับว่า ‘ได้ยินว่า กษัตริย์พระนามโน้น พวกกษัตริย์ได้อภิเษกด้วยขัตติยาภิเษกแล้ว’ พระราชานั้นไม่ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ พวกกษัตริย์จักอภิเษกแม้เราด้วยขัตติยาภิเษกบ้าง’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ความหวังในอภิเษกของพระราชานั้น ซึ่งเคยมีในกาลก่อนที่ยังไม่ได้รับอภิเษก ความหวังนั้นระงับไปแล้ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้หมดความหวังแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘එවමෙවං [Pg.107] ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු. කතමෙ තයො? නිරාසො, ආසංසො, විගතාසො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිරාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිරාසො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในหมู่ภิกษุ ฉันนั้นเหมือนกัน ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลผู้ไม่มีความหวัง ๑ บุคคลผู้มีความหวัง ๑ บุคคลผู้หมดความหวังแล้ว ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ไม่มีความหวังเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีความประพฤติไม่สะอาด น่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์แต่ปฏิญาณว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ เน่าใน ชุ่มด้วยกิเลส เป็นดุจขยะ เขาย่อมได้ฟังว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุชื่อโน้น ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เขาไม่ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ แม้เราจักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่บ้าง’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้ไม่มีความหวัง

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො. සො සුණාති ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีความหวังเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เธอย่อมได้ฟังว่า ‘ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ แม้เราจักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่บ้าง’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีความหวัง

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං හොති ඛීණාසවො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! තං කිස්ස හෙතු? යා හිස්ස, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අවිමුත්තස්ස විමුත්තාසා සා පටිප්පස්සද්ධා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසූ’’ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้หมดความหวังแล้วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นพระอรหันตขีณาสพ เธอย่อมได้ฟังว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุชื่อโน้น ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เธอไม่ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ แม้เราจักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ เพราะอาสวะสิ้นไป...ฯลฯ...เข้าถึงอยู่บ้าง’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ความหวังในวิมุตติของเธอนั้น ซึ่งเคยมีในกาลก่อนที่ยังไม่หลุดพ้น ความหวังนั้นระงับไปแล้ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้หมดความหวังแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในหมู่ภิกษุ จบสูตรที่ ๓

4. චක්කවත්තිසුත්තං

๔. จักกวัตติสูตร

14. ‘‘යොපි සො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා සොපි න අරාජකං චක්කං වත්තෙතී’’ති. එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච [Pg.108] – ‘‘කො පන, භන්තෙ, රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස ධම්මිකස්ස ධම්මරඤ්ඤො රාජා’’ති ? ‘‘ධම්මො, භික්ඛූ’’ති භගවා අවොච – ‘‘ඉධ, භික්ඛු, රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති අන්තොජනස්මිං’’.

๑๔. ภิกษุทั้งหลาย แม้พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา ก็มิได้ทรงให้จักรหมุนไปโดยไม่มีพระราชา" เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ใครเล่าเป็นพระราชาของพระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา" พระผู้มีพระภาคตรัสว่า "ดูก่อนภิกษุ ธรรมนั่นเอง ดูก่อนภิกษุ พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชาในโลกนี้ ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น สักการะธรรม เคารพธรรม นอบน้อมธรรม มีธรรมเป็นธง มีธรรมเป็นยอด มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในชนภายใน

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති ඛත්තියෙසු, අනුයන්තෙසු, බලකායස්මිං, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු. ස ඛො සො භික්ඛු රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා අන්තොජනස්මිං, ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා ඛත්තියෙසු, අනුයන්තෙසු, බලකායස්මිං, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු, ධම්මෙනෙව චක්කං වත්තෙති. තං හොති චක්කං අප්පටිවත්තියං කෙනචි මනුස්සභූතෙන පච්චත්ථිකෙන පාණිනා.

ดูก่อนภิกษุ อีกประการหนึ่ง พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น สักการะธรรม เคารพธรรม นอบน้อมธรรม มีธรรมเป็นธง มีธรรมเป็นยอด มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในหมู่กษัตริย์ ในหมู่ผู้ติดตาม ในหมู่กองทัพ ในหมู่พราหมณ์และคฤหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท ในสมณพราหมณ์ ในเนื้อและนก ดูก่อนภิกษุ พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชานั้นแล ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น สักการะธรรม เคารพธรรม นอบน้อมธรรม มีธรรมเป็นธง มีธรรมเป็นยอด มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในชนภายในแล้ว ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในหมู่กษัตริย์ ในหมู่ผู้ติดตาม ในหมู่กองทัพ ในหมู่พราหมณ์และคฤหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท ในสมณพราหมณ์ ในเนื้อและนกแล้ว จึงทรงให้จักรหมุนไปโดยธรรมเท่านั้น จักรนั้นย่อมเป็นจักรที่ใครๆ ที่เป็นมนุษย์ผู้เป็นข้าศึกจะต้านทานไม่ได้

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛු, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති කායකම්මස්මිං – ‘එවරූපං කායකම්මං සෙවිතබ්බං, එවරූපං කායකම්මං න සෙවිතබ්බ’’’න්ති.

ดูก่อนภิกษุ ฉันนั้นเหมือนกันแล ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น สักการะธรรม เคารพธรรม นอบน้อมธรรม มีธรรมเป็นธง มีธรรมเป็นยอด มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในกายกรรมว่า ‘กายกรรมเช่นนี้ควรเสพ กายกรรมเช่นนี้ไม่ควรเสพ’

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති වචීකම්මස්මිං – ‘එවරූපං වචීකම්මං සෙවිතබ්බං, එවරූපං වචීකම්මං න සෙවිතබ්බ’න්ති…පෙ… මනොකම්මස්මිං – ‘එවරූපං මනොකම්මං සෙවිතබ්බං, එවරූපං මනොකම්මං න සෙවිතබ්බ’’’න්ති.

ภิกษุ อีกประการหนึ่ง พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เป็นธรรมิกราชทรงอาศัยธรรมเท่านั้น ทรงสักการะธรรม ทรงเคารพธรรม ทรงนอบน้อมธรรม ทรงมีธรรมเป็นธงชัย ทรงมีธรรมเป็นยอดธง ทรงมีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาคุ้มครองป้องกันโดยธรรมในวจีกรรมว่า ‘วจีกรรมเช่นนี้ควรเสพ วจีกรรมเช่นนี้ไม่ควรเสพ’ ...ฯลฯ... ในมโนกรรมว่า ‘มโนกรรมเช่นนี้ควรเสพ มโนกรรมเช่นนี้ไม่ควรเสพ’

‘‘ස [Pg.109] ඛො සො, භික්ඛු, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා කායකම්මස්මිං, ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා වචීකම්මස්මිං, ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා මනොකම්මස්මිං, ධම්මෙනෙව අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙති. තං හොති චක්කං අප්පටිවත්තියං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං.

ภิกษุ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นแล ผู้เป็นธรรมิกราช ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น ทรงสักการะธรรม ทรงเคารพธรรม ทรงนอบน้อมธรรม ทรงมีธรรมเป็นธงชัย ทรงมีธรรมเป็นยอดธง ทรงมีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาคุ้มครองป้องกันโดยธรรมในกายกรรม ทรงจัดการรักษาคุ้มครองป้องกันโดยธรรมในวจีกรรม ทรงจัดการรักษาคุ้มครองป้องกันโดยธรรมในมโนกรรมแล้ว จึงทรงยังธรรมจักรอันยอดเยี่ยมให้เป็นไปโดยธรรมเท่านั้น ธรรมจักรนั้นอันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลกให้หมุนกลับไม่ได้ จบสูตรที่ ๔

5. සචෙතනසුත්තං

๕. สเจตนสูตร

15. එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, රාජා අහොසි සචෙතනො නාම. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා සචෙතනො රථකාරං ආමන්තෙසි – ‘ඉතො මෙ, සම්ම රථකාර, ඡන්නං මාසානං අච්චයෙන සඞ්ගාමො භවිස්සති. සක්ඛිස්සසි මෙ, සම්ම රථකාර, නවං චක්කයුගං කාතු’න්ති? ‘සක්කොමි දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො රඤ්ඤො සචෙතනස්ස පච්චස්සොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො ඡහි මාසෙහි ඡාරත්තූනෙහි එකං චක්කං නිට්ඨාපෙසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා සචෙතනො රථකාරං ආමන්තෙසි – ‘ඉතො මෙ, සම්ම රථකාර, ඡන්නං දිවසානං අච්චයෙන සඞ්ගාමො භවිස්සති, නිට්ඨිතං නවං චක්කයුග’න්ති? ‘ඉමෙහි ඛො, දෙව, ඡහි මාසෙහි ඡාරත්තූනෙහි එකං චක්කං නිට්ඨිත’න්ති. ‘සක්ඛිස්සසි පන මෙ, සම්ම රථකාර, ඉමෙහි ඡහි දිවසෙහි දුතියං චක්කං නිට්ඨාපෙතු’න්ති? ‘සක්කොමි දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො ඡහි දිවසෙහි දුතියං චක්කං නිට්ඨාපෙත්වා නවං චක්කයුගං ආදාය යෙන රාජා සචෙතනො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං සචෙතනං එතදවොච – ‘ඉදං තෙ, දෙව, නවං චක්කයුගං නිට්ඨිත’න්ති. ‘යඤ්ච තෙ ඉදං, සම්ම රථකාර, චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි යඤ්ච තෙ ඉදං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං, ඉමෙසං කිං නානාකරණං? නෙසාහං කිඤ්චි නානාකරණං පස්සාමී’ති. ‘අත්ථෙසං, දෙව, නානාකරණං. පස්සතු දෙවො නානාකරණ’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีพระราชาพระนามว่าสเจตนะ ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย พระราชาสเจตนะรับสั่งเรียกช่างทำรถมาตรัสว่า ‘สหายช่างทำรถ จากนี้ไปอีก ๖ เดือน เราจะมีสงคราม สหายช่างทำรถ ท่านจะสามารถทำล้อรถคู่ใหม่ให้เราได้หรือไม่’ ภิกษุทั้งหลาย ช่างทำรถทูลรับสนองพระราชดำรัสของพระราชาสเจตนะว่า ‘ข้าพระองค์สามารถ พระเจ้าข้า’ ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย ช่างทำรถใช้เวลา ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรี ทำล้อรถเสร็จ ๑ วง ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย พระราชาสเจตนะรับสั่งเรียกช่างทำรถมาตรัสว่า ‘สหายช่างทำรถ จากนี้ไปอีก ๖ วัน เราจะมีสงคราม ล้อรถคู่ใหม่เสร็จแล้วหรือ’ ‘ขอเดชะ ในเวลา ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรีนี้ ล้อรถเสร็จแล้ว ๑ วง’ ‘สหายช่างทำรถ ท่านจะสามารถทำล้อวงที่ ๒ ให้เราเสร็จใน ๖ วันนี้ได้หรือไม่’ ‘ข้าพระองค์สามารถ พระเจ้าข้า’ ภิกษุทั้งหลาย ช่างทำรถใช้เวลา ๖ วันทำล้อวงที่ ๒ เสร็จแล้ว นำล้อรถคู่ใหม่เข้าไปเฝ้าพระราชาสเจตนะถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระราชาสเจตนะดังนี้ว่า ‘ขอเดชะ ล้อรถคู่ใหม่ของฝ่าพระบาทนี้เสร็จแล้ว’ ‘สหายช่างทำรถ ล้อของท่านวงหนึ่งทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรี และอีกล้อวงหนึ่งทำเสร็จใน ๖ วัน ล้อทั้งสองนี้มีความแตกต่างกันอย่างไร เราไม่เห็นมีความแตกต่างกันอะไรเลย’ ‘ขอเดชะ ล้อทั้งสองนี้มีความแตกต่างกันอยู่ ขอฝ่าพระบาททอดพระเนตรความแตกต่างนั้นเถิด’

‘‘අථ [Pg.110] ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො යං තං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං තං පවත්තෙසි. තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා චිඞ්ගුලායිත්වා භූමියං පපති. යං පන තං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි තං පවත්තෙසි. තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසි.

ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย ช่างทำรถได้หมุนล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ วัน ล้อวงนั้นเมื่อถูกหมุนไป ก็หมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หมุนคว้างล้มลงบนพื้นดิน ส่วนล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรี เขาก็หมุนไป ล้อวงนั้นเมื่อถูกหมุนไป ก็หมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หยุดนิ่งอยู่ประหนึ่งว่าถูกตรึงไว้กับเพลา

‘‘‘කො නු ඛො, සම්ම රථකාර, හෙතු කො පච්චයො යමිදං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා චිඞ්ගුලායිත්වා භූමියං පපති? කො පන, සම්ම රථකාර, හෙතු කො පච්චයො යමිදං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසී’ති? ‘යමිදං, දෙව, චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං තස්ස නෙමිපි සවඞ්කා සදොසා සකසාවා, අරාපි සවඞ්කා සදොසා සකසාවා, නාභිපි සවඞ්කා සදොසා සකසාවා. තං නෙමියාපි සවඞ්කත්තා සදොසත්තා සකසාවත්තා, අරානම්පි සවඞ්කත්තා සදොසත්තා සකසාවත්තා, නාභියාපි සවඞ්කත්තා සදොසත්තා සකසාවත්තා පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා චිඞ්ගුලායිත්වා භූමියං පපති. යං පන තං, දෙව, චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි තස්ස නෙමිපි අවඞ්කා අදොසා අකසාවා, අරාපි අවඞ්කා අදොසා අකසාවා, නාභිපි අවඞ්කා අදොසා අකසාවා. තං නෙමියාපි අවඞ්කත්තා අදොසත්තා අකසාවත්තා, අරානම්පි අවඞ්කත්තා අදොසත්තා අකසාවත්තා, නාභියාපි අවඞ්කත්තා අදොසත්තා අකසාවත්තා පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසී’’’ති.

‘สหายช่างทำรถ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ วันนั้น เมื่อถูกหมุนไป ก็หมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หมุนคว้างล้มลงบนพื้นดิน สหายช่างทำรถ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรีนั้น เมื่อถูกหมุนไป ก็หมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หยุดนิ่งอยู่ประหนึ่งว่าถูกตรึงไว้กับเพลา’ ‘ขอเดชะ ล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ วันนั้น แม้กงก็คด มีโทษ มีตำหนิ แม้ซี่ก็คด มีโทษ มีตำหนิ แม้ดุมก็คด มีโทษ มีตำหนิ ล้อวงนั้นเพราะกงก็คด มีโทษ มีตำหนิ เพราะซี่ก็คด มีโทษ มีตำหนิ เพราะดุมก็คด มีโทษ มีตำหนิ เมื่อถูกหมุนไป จึงหมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หมุนคว้างล้มลงบนพื้นดิน ส่วนล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรีนั้น ขอเดชะ แม้กงก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ แม้ซี่ก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ แม้ดุมก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ ล้อวงนั้นเพราะกงก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ เพราะซี่ก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ เพราะดุมก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ เมื่อถูกหมุนไป จึงหมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หยุดนิ่งอยู่ประหนึ่งว่าถูกตรึงไว้กับเพลา’

‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, තුම්හාකං එවමස්ස – ‘අඤ්ඤො නූන තෙන සමයෙන සො රථකාරො අහොසී’ති! න ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, එවං දට්ඨබ්බං. අහං තෙන සමයෙන සො රථකාරො අහොසිං. තදාහං, භික්ඛවෙ, කුසලො දාරුවඞ්කානං දාරුදොසානං දාරුකසාවානං. එතරහි ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කුසලො කායවඞ්කානං කායදොසානං [Pg.111] කායකසාවානං, කුසලො වචීවඞ්කානං වචීදොසානං වචීකසාවානං, කුසලො මනොවඞ්කානං මනොදොසානං මනොකසාවානං. යස්ස කස්සචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා කායවඞ්කො අප්පහීනො කායදොසො කායකසාවො, වචීවඞ්කො අප්පහීනො වචීදොසො වචීකසාවො, මනොවඞ්කො අප්පහීනො මනොදොසො මනොකසාවො, එවං පපතිතා තෙ, භික්ඛවෙ, ඉමස්මා ධම්මවිනයා, සෙය්‍යථාපි තං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං.

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ในสมัยนั้น ช่างทำล้อรถคงเป็นคนอื่น’ ข้อนั้นเธอทั้งหลายไม่พึงเห็นอย่างนั้น ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น เราเป็นช่างทำล้อรถคนนั้น ภิกษุทั้งหลาย ในครั้งนั้น เราฉลาดในเรื่องไม้คด ไม้มีตำหนิ ไม้มีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า แต่ในบัดนี้ ภิกษุทั้งหลาย เราเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉลาดในเรื่องกายคด กายมีตำหนิ กายมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า ฉลาดในเรื่องวจีคด วจีมีตำหนิ วจีมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า ฉลาดในเรื่องมโนคด มโนมีตำหนิ มโนมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดก็ตาม ยังละกายคด กายมีตำหนิ กายมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าไม่ได้ ยังละวจีคด วจีมีตำหนิ วจีมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าไม่ได้ ยังละมโนคด มโนมีตำหนิ มโนมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้นย่อมตกไปจากธรรมวินัยนี้ เหมือนล้อรถที่ทำเสร็จใน ๖ วันนั้น ฉะนั้น

‘‘යස්ස කස්සචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා කායවඞ්කො පහීනො කායදොසො කායකසාවො, වචීවඞ්කො පහීනො වචීදොසො වචීකසාවො, මනොවඞ්කො පහීනො මනොදොසො මනොකසාවො, එවං පතිට්ඨිතා තෙ, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, සෙය්‍යථාපි තං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดก็ตาม ละกายคด กายมีตำหนิ กายมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าได้แล้ว ละวจีคด วจีมีตำหนิ วจีมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าได้แล้ว ละมโนคด มโนมีตำหนิ มโนมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าได้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้นย่อมตั้งมั่นอยู่ในธรรมวินัยนี้ เหมือนล้อรถที่ทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรี ฉะนั้น

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කායවඞ්කං පජහිස්සාම කායදොසං කායකසාවං, වචීවඞ්කං පජහිස්සාම වචීදොසං වචීකසාවං, මනොවඞ්කං පජහිස්සාම මනොදොසං මනොකසාව’න්ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในธรรมวินัยนี้อย่างนี้ว่า ‘เราจักละกายคด กายมีตำหนิ กายมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า เราจักละวจีคด วจีมีตำหนิ วจีมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า เราจักละมโนคด มโนมีตำหนิ มโนมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

6. අපණ්ණකසුත්තං

๖. อปัณณกสูตร

16. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකපටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති, ජාගරියං අනුයුත්තො හොති.

๑๖. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา (ข้อปฏิบัติที่ไม่ผิด) และชื่อว่าได้ปรารภเหตุเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายแล้ว ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๒. เป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภค ๓. เป็นผู้ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං [Pg.112] මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปทางตาแล้ว ไม่ถือนิมิต ไม่ถืออนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ เธอรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ ฟังเสียงทางหู... ดมกลิ่นทางจมูก... ลิ้มรสทางลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย... รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่ถือนิมิต ไม่ถืออนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ เธอรักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภค เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้วฉันอาหาร ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง แต่ฉันเพียงเพื่อความดำรงอยู่แห่งกายนี้ เพื่อให้กายนี้เป็นไปได้ เพื่อป้องกันความลำบาก เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘เราจะกำจัดเวทนาเก่า (ความหิว) และจะไม่ให้เวทนาใหม่ (ความอึดอัดเพราะฉันมาก) เกิดขึ้น ความดำเนินไปแห่งอัตภาพ ความไม่มีโทษ และการอยู่ผาสุกจักมีแก่เรา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภค เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති, රත්තියා පඨමං යාමං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති, රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙති පාදෙ පාදං අච්චාධාය සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා, රත්තියා පච්ඡිමං යාමං පච්චුට්ඨාය චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකපටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมที่เป็นเครื่องกางกั้นด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่งตลอดวัน ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมที่เป็นเครื่องกางกั้นด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่งตลอดปฐมยามแห่งราตรี ในมัชฌิมยามแห่งราตรี เธอสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในการลุกขึ้นไว้ในใจ ในปัจฉิมยามแห่งราตรี เธอลุกขึ้นแล้วชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมที่เป็นเครื่องกางกั้นด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้ปรารภเหตุเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายแล้ว

7. අත්තබ්‍යාබාධසුත්තං

๗. อัตตัพยาพาธสูตร

17. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා අත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කායදුච්චරිතං, වචීදුච්චරිතං, මනොදුච්චරිතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා අත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති.

๑๗. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง

‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කායසුචරිතං, වචීසුචරිතං, මනොසුචරිතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො [Pg.113] ධම්මා නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්තී’’ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง

8. දෙවලොකසුත්තං

๘. เทวโลกสูตร

18. ‘‘සචෙ වො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘දෙවලොකූපපත්තියා, ආවුසො, සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං වුස්සථා’ති? නනු තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එවං පුට්ඨා අට්ටීයෙය්‍යාථ හරායෙය්‍යාථ ජිගුච්ඡෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, දිබ්බෙන ආයුනා අට්ටීයථ හරායථ ජිගුච්ඡථ, දිබ්බෙන වණ්ණෙන දිබ්බෙන සුඛෙන දිබ්බෙන යසෙන දිබ්බෙනාධිපතෙය්‍යෙන අට්ටීයථ හරායථ ජිගුච්ඡථ; පගෙව ඛො පන, භික්ඛවෙ, තුම්හෙහි කායදුච්චරිතෙන අට්ටීයිතබ්බං හරායිතබ්බං ජිගුච්ඡිතබ්බං, වචීදුච්චරිතෙන… මනොදුච්චරිතෙන අට්ටීයිතබ්බං හරායිතබ්බං ජිගුච්ඡිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං.

๑๘. “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์พึงถามเธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระสมณโคดมเพื่ออุบัติในเทวโลกหรือ’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อถูกถามอย่างนี้ พวกเธอจะไม่อึดอัด ระอา รังเกียจหรือ” ภิกษุเหล่านั้นทูลตอบว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ได้ยินว่า พวกเธออึดอัด ระอา รังเกียจอายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ และความเป็นใหญ่ทิพย์ ภิกษุทั้งหลาย ที่จริงแล้ว ก่อนอื่นทีเดียว พวกเธอพึงอึดอัด ระอา รังเกียจกายทุจริต พึงอึดอัด ระอา รังเกียจวจีทุจริต... พึงอึดอัด ระอา รังเกียจมโนทุจริต” อัฏฐมสูตรที่ ๘ จบ

9. පඨමපාපණිකසුත්තං

๙. ปฐมปาปณิกสูตร

19. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො අභබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො පුබ්බණ්හසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති, සායන්හසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො අභබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං.

๑๙. “ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ไม่สามารถที่จะได้โภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ ย่อมไม่ประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเช้า ย่อมไม่ประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเที่ยง ย่อมไม่ประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ไม่สามารถที่จะได้โภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං න සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං න සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති, සායන්හසමයං න සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ไม่สามารถที่จะได้กุศลธรรมที่ยังไม่ได้ หรือทำกุศลธรรมที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่มนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเช้า ย่อมไม่มนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเที่ยง ย่อมไม่มนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ไม่สามารถที่จะได้กุศลธรรมที่ยังไม่ได้ หรือทำกุศลธรรมที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้

‘‘තීහි[Pg.114], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො භබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො පුබ්බණ්හසමයං සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං…පෙ… සායන්හසමයං සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො භබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ สามารถที่จะได้โภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ ย่อมประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเช้า ...ในเวลาเที่ยง... ย่อมประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล สามารถที่จะได้โภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං…පෙ… සායන්හසමයං සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතු’’න්ති. නවමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ สามารถที่จะได้กุศลธรรมที่ยังไม่ได้ หรือทำกุศลธรรมที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมมนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเช้า ...ในเวลาเที่ยง... ย่อมมนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล สามารถที่จะได้กุศลธรรมที่ยังไม่ได้ หรือทำกุศลธรรมที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้” นวมสูตรที่ ๙ จบ

10. දුතියපාපණිකසුත්තං

๑๐. ทุติยปาปณิกสูตร

20. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති භොගෙසු. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො චක්ඛුමා ච හොති විධුරො ච නිස්සයසම්පන්නො ච. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපණිකො චක්ඛුමා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො පණියං ජානාති – ‘ඉදං පණියං එවං කීතං, එවං වික්කයමානං, එත්තකං මූලං භවිස්සති, එත්තකො උදයො’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපණිකො චක්ඛුමා හොති.

๒๐. “ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ไม่นานนักย่อมถึงความยิ่งใหญ่ไพบูลย์ในโภคะทั้งหลาย องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ เป็นผู้มีตาดี ๑ เป็นผู้จัดเจนในธุระ ๑ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้มีตาดีเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ ย่อมรู้จักสินค้าว่า ‘สินค้านี้ ซื้อมาอย่างนี้ ขายไปอย่างนี้ จักมีมูลค่าเท่านี้ จักมีกำไรเท่านี้’ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้มีตาดีอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපණිකො විධුරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො කුසලො හොති පණියං කෙතුඤ්ච වික්කෙතුඤ්ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපණිකො විධුරො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้จัดเจนในธุระเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ เป็นผู้ฉลาดในการซื้อและขายสินค้า ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้จัดเจนในธุระอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපණිකො නිස්සයසම්පන්නො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, පාපණිකං යෙ තෙ ගහපතී වා ගහපතිපුත්තා වා අඩ්ඪා මහද්ධනා මහාභොගා තෙ එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො භවං පාපණිකො චක්ඛුමා විධුරො [Pg.115] ච පටිබලො පුත්තදාරඤ්ච පොසෙතුං, අම්හාකඤ්ච කාලෙන කාලං අනුප්පදාතු’න්ති. තෙ නං භොගෙහි නිපතන්ති – ‘ඉතො, සම්ම පාපණික, භොගෙ කරිත්වා පුත්තදාරඤ්ච පොසෙහි, අම්හාකඤ්ච කාලෙන කාලං අනුප්පදෙහී’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපණිකො නිස්සයසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති භොගෙසු.

“ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย คหบดีหรือบุตรคหบดีทั้งหลายที่เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมากในโลกนี้ ย่อมรู้จักพ่อค้านั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อค้าผู้เจริญนี้ เป็นผู้มีตาดี เป็นผู้จัดเจนในธุระ สามารถที่จะเลี้ยงดูบุตรภรรยา และให้ดอกเบี้ยแก่พวกเราได้ตามกาล’ พวกเขาย่อมเชื้อเชิญพ่อค้านั้นด้วยโภคะทั้งหลายว่า ‘มาเถิด ท่านพ่อค้า ท่านจงนำโภคะจากที่นี้ไปประกอบการงาน เลี้ยงดูบุตรภรรยา และให้ดอกเบี้ยแก่พวกเราตามกาลเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ไม่นานนักย่อมถึงความยิ่งใหญ่ไพบูลย์ในโภคะทั้งหลาย

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති කුසලෙසු ධම්මෙසු. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුමා ච හොති විධුරො ච නිස්සයසම්පන්නො ච. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුමා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුමා හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมถึงความเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ความไพบูลย์ในกุศลธรรมทั้งหลายได้ไม่นานเลย ฉันนั้นเหมือนกัน ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีจักษุ ๒. เป็นผู้มีความเพียรอย่างยอดเยี่ยม ๓. เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งอาศัย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีจักษุเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีจักษุเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විධුරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විධුරො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีความเพียรอย่างยอดเยี่ยมเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีความเพียรอย่างยอดเยี่ยมเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’ති? තස්ස තෙ ආයස්මන්තො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งอาศัยเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าไปหาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นพหูสูต ผู้คงแก่เรียน ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ตามกาลสมควรแล้วสอบถาม ไต่ถามว่า ‘ท่านขอรับ ข้อนี้เป็นอย่างไร เนื้อความแห่งข้อนี้เป็นอย่างไร’ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมเปิดเผยสิ่งที่ยังไม่เปิดเผย ทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง และบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่างๆ แก่ภิกษุนั้น ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งอาศัยเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมถึงความเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ความไพบูลย์ในกุศลธรรมทั้งหลายได้ไม่นานเลย

රථකාරවග්ගො දුතියො.

รถการวรรคที่ ๒ จบ

පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.

ปฐมภาณวาร จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

ඤාතො [Pg.116] සාරණීයො භික්ඛු, චක්කවත්තී සචෙතනො;

අපණ්ණකත්තා දෙවො ච, දුවෙ පාපණිකෙන චාති.

ว่าด้วยบุคคลผู้ปรากฏ ๑ สาราณียธรรม ๑ ภิกษุ ๑ พระเจ้าจักรพรรดิ ๑ พระราชาสเจตน ๑ อปัณณกปฏิปทา ๑ อัตตา ๑ เทพ ๑ พานิช ๒ สูตร ๑

3. පුග්ගලවග්ගො

๓. ปุคคลวรรค

1. සමිද්ධසුත්තං

๑. สมิทธิสูตร

21. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ච සමිද්ධො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සමිද්ධං ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

๒๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระสมิทธิและท่านพระมหาโกฏฐิกะพากันเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกับท่านพระสมิทธิผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วดังนี้ว่า

‘‘තයොමෙ, ආවුසො සමිද්ධ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති?

“ท่านสมิทธิ บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ ท่านชอบใจบุคคลไหนว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน”

‘‘තයොමෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො, අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමස්ස, ආවුසො, පුග්ගලස්ස සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්ත’’න්ති.

“ท่านสารีบุตร บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลที่เป็นสัทธาวิมุต ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๓ จำพวกนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลนี้มีสัทธินทรีย์ยิ่ง”

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘තයොමෙ, ආවුසො කොට්ඨික, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං[Pg.117]. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති?

ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกับท่านพระมหาโกฏฐิกะดังนี้ว่า “ท่านโกฏฐิกะ บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ ท่านชอบใจบุคคลไหนว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน”

‘‘තයොමෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො කායසක්ඛී, අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමස්ස, ආවුසො, පුග්ගලස්ස සමාධින්ද්‍රියං අධිමත්ත’’න්ති.

“ท่านสารีบุตร บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลที่เป็นกายสักขี ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๓ จำพวกนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลนี้มีสมาธินทรีย์ยิ่ง”

අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘තයොමෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති?

ลำดับนั้น ท่านพระมหาโกฏฐิกะได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า “ท่านสารีบุตร บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ ท่านชอบใจบุคคลไหนว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน”

‘‘තයොමෙ, ආවුසො කොට්ඨික, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො, අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමස්ස, ආවුසො, පුග්ගලස්ස පඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිමත්ත’’න්ති.

“ท่านโกฏฐิกะ บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลที่เป็นทิฏฐิปปัตตะ ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๓ จำพวกนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลนี้มีปัญญินทรีย์ยิ่ง”

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තඤ්ච සමිද්ධං ආයස්මන්තඤ්ච මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘බ්‍යාකතං ඛො, ආවුසො, අම්හෙහි සබ්බෙහෙව යථාසකං පටිභානං. ආයාමාවුසො, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙස්සාම. යථා නො භගවා බ්‍යාකරිස්සති තථා නං ධාරෙස්සාමා’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා ච සමිද්ධො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස [Pg.118] පච්චස්සොසුං. අථ ඛො ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච සමිද්ධො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යාවතකො අහොසි ආයස්මතා ච සමිද්ධෙන ආයස්මතා ච මහාකොට්ඨිකෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපො තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි.

ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวคำนี้กะท่านพระสมิทธิและท่านพระมหาโกฏฐิกะว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกเราทั้งหมดได้พยากรณ์ตามปฏิภาณของตนแล้ว เอาเถิด อาวุโสทั้งหลาย พวกเราจงไปยังที่ประทับของพระผู้มีพระภาคเถิด ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จักกราบทูลเนื้อความนี้แด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคจักทรงพยากรณ์แก่พวกเราอย่างใด พวกเราจักทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนั้น” ท่านพระสมิทธิและท่านพระมหาโกฏฐิกะได้รับคำของท่านพระสารีบุตรว่า “อย่างนั้น อาวุโส” ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตร ท่านพระสมิทธิ และท่านพระมหาโกฏฐิกะ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลเรื่องที่สนทนากับท่านพระสมิทธิและท่านพระมหาโกฏฐิกะทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาค

‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’ති. ඨානඤ්හෙතං, සාරිපුත්ත, විජ්ජති ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො ස්වාස්ස අරහත්තාය පටිපන්නො, ය්වායං පුග්ගලො කායසක්ඛී ස්වාස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා, යො චායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො සොපස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා.

“สารีบุตร การที่จะพยากรณ์โดยส่วนเดียวในบุคคล ๓ จำพวกนี้ว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลนี้ประเสริฐกว่าและปราณีตกว่า’ นั้น ทำได้ไม่ง่ายเลย สารีบุตร ฐานะที่บุคคลผู้เป็นสัทธาวิมุตติ ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล ฐานะที่บุคคลผู้เป็นกายสักขี เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามี และฐานะที่บุคคลผู้เป็นทิฏฐิปปัตตะ เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามีนั้น เป็นสิ่งที่มีได้”

‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’ති. ඨානඤ්හෙතං, සාරිපුත්ත, විජ්ජති ය්වායං පුග්ගලො කායසක්ඛී ස්වාස්ස අරහත්තාය පටිපන්නො, ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො ස්වාස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා, යො චායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො සොපස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා.

“สารีบุตร การที่จะพยากรณ์โดยส่วนเดียวในบุคคล ๓ จำพวกนี้ว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลนี้ประเสริฐกว่าและปราณีตกว่า’ นั้น ทำได้ไม่ง่ายเลย สารีบุตร ฐานะที่บุคคลผู้เป็นกายสักขี ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล ฐานะที่บุคคลผู้เป็นสัทธาวิมุตติ เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามี และฐานะที่บุคคลผู้เป็นทิฏฐิปปัตตะ เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามีนั้น เป็นสิ่งที่มีได้”

‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’ති. ඨානඤ්හෙතං, සාරිපුත්ත, විජ්ජති ය්වායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො ස්වාස්ස අරහත්තාය පටිපන්නො, ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො ස්වාස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා, යො චායං පුග්ගලො කායසක්ඛී සොපස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා.

“สารีบุตร การที่จะพยากรณ์โดยส่วนเดียวในบุคคล ๓ จำพวกนี้ว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลนี้ประเสริฐกว่าและปราณีตกว่า’ นั้น ทำได้ไม่ง่ายเลย สารีบุตร ฐานะที่บุคคลผู้เป็นทิฏฐิปปัตตะ ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล ฐานะที่บุคคลผู้เป็นสัทธาวิมุตติ เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามี และฐานะที่บุคคลผู้เป็นกายสักขี เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามีนั้น เป็นสิ่งที่มีได้”

‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’’ති. පඨමං.

“สารีบุตร การที่จะพยากรณ์โดยส่วนเดียวในบุคคล ๓ จำพวกนี้ว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลนี้ประเสริฐกว่าและปราณีตกว่า’ นั้น ทำได้ไม่ง่ายเลย” จบสูตรที่ ๑

2. ගිලානසුත්තං

๒. คิลานสูตร

22. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ගිලානා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා [Pg.119] පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං නෙව වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා.

๒๒. “ภิกษุทั้งหลาย คนไข้ ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย คนไข้บางคนในโลกนี้ จะได้โภชนะที่สบายหรือไม่ก็ตาม จะได้เภสัชที่สบายหรือไม่ก็ตาม จะได้อุปัฏฐากที่สมควรหรือไม่ก็ตาม ย่อมไม่หายจากอาพาธนั้น”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා.

“อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คนไข้บางคนในโลกนี้ จะได้โภชนะที่สบายหรือไม่ก็ตาม จะได้เภสัชที่สบายหรือไม่ก็ตาม จะได้อุปัฏฐากที่สมควรหรือไม่ก็ตาม ย่อมหายจากอาพาธนั้น”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ගිලානො ලභන්තොව සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා.

“อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คนไข้บางคนในโลกนี้ เมื่อได้โภชนะที่สบายจึงจะหายจากอาพาธนั้น เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย เมื่อได้เภสัชที่สบายจึงจะหาย เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย เมื่อได้อุปัฏฐากที่สมควรจึงจะหาย เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ගිලානො ලභන්තොව සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා, ඉමං ඛො, භික්ඛවෙ, ගිලානං පටිච්ච ගිලානභත්තං අනුඤ්ඤාතං ගිලානභෙසජ්ජං අනුඤ්ඤාතං ගිලානුපට්ඨාකො අනුඤ්ඤාතො. ඉමඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ගිලානං පටිච්ච අඤ්ඤෙපි ගිලානා උපට්ඨාතබ්බා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ගිලානා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

“ภิกษุทั้งหลาย บรรดาคนไข้ ๓ จำพวกนั้น คนไข้ที่เมื่อได้โภชนะที่สบายจึงจะหายจากอาพาธนั้น เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย เมื่อได้เภสัชที่สบายจึงจะหาย เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย เมื่อได้อุปัฏฐากที่สมควรจึงจะหาย เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย ภิกษุทั้งหลาย เราอาศัยคนไข้จำพวกนี้แล จึงอนุญาตคิลานภัต อนุญาตคิลานเภสัช อนุญาตคิลานุปัฏฐาก และภิกษุทั้งหลาย ก็เพราะอาศัยคนไข้จำพวกนี้แล คนไข้แม้พวกอื่นก็พึงอุปัฏฐาก ภิกษุทั้งหลาย คนไข้ ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තයොමෙ ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නෙව ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

“ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกที่เปรียบด้วยคนไข้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๓ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ จะได้เห็นพระตถาคตหรือไม่ก็ตาม จะได้ฟังธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้หรือไม่ก็ตาม ย่อมไม่หยั่งลงสู่สัมมัตตนิยาม (ภาวะที่ถูกต้อง) ในกุศลธรรมทั้งหลาย”

‘‘ඉධ, පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

“อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ จะได้เห็นพระตถาคตหรือไม่ก็ตาม จะได้ฟังธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้หรือไม่ก็ตาม ย่อมหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තොව තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තොව තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නො අලභන්තො ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

“อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เมื่อได้เห็นพระตถาคตจึงจะหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย เมื่อไม่ได้เห็นย่อมไม่หยั่งลง เมื่อได้ฟังธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้จึงจะหยั่งลง เมื่อไม่ได้ฟังย่อมไม่หยั่งลง”

‘‘තත්‍ර[Pg.120], භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලභන්තොව තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තොව තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නො අලභන්තො ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං, ඉමං ඛො භික්ඛවෙ, පුග්ගලං පටිච්ච ධම්මදෙසනා අනුඤ්ඤාතා. ඉමඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං පටිච්ච අඤ්ඤෙසම්පි ධම්මො දෙසෙතබ්බො. ‘‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคลใดได้เห็นพระตถาคตจึงหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยาม คือความถูกต้องในกุศลธรรมทั้งหลาย แต่เมื่อไม่ได้เห็นก็ไม่หยั่งลง, ได้ฟังธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้วจึงหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยาม คือความถูกต้องในกุศลธรรมทั้งหลาย แต่เมื่อไม่ได้ฟังก็ไม่หยั่งลง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการแสดงธรรมโดยอาศัยบุคคลนี้แหละ และก็อาศัยบุคคลนี้นี่แหละจึงควรแสดงธรรมแก่บุคคลอื่น ๆ ด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้เปรียบด้วยคนไข้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก

3. සඞ්ඛාරසුත්තං

๓. สังขารสูตร

23. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදයති එකන්තදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි සත්තා නෙරයිකා.

๒๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่มีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียน ผัสสะที่มีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียน เขาผู้อันผัสสะที่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่มีความเบียดเบียน เป็นทุกข์โดยส่วนเดียว เหมือนเหล่าสัตว์นรก

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං අබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො අබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො අබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදයති එකන්තසුඛං, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่ไม่มีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่ไม่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียน ผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียน เขาผู้อันผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่ไม่มีความเบียดเบียน เป็นสุขโดยส่วนเดียว เหมือนเหล่าเทพชั้นสุภกิณหะ

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං [Pg.121] උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣාපි අබ්‍යාබජ්ඣාපි ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි අබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වෙදනං වෙදයති වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้างแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง ผัสสะที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง เขาผู้อันผัสสะที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้างถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง มีทั้งสุขและทุกข์ระคนกันไป เหมือนมนุษย์ เทวดาบางพวก และวินิปาติกะบางพวก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก

4. බහුකාරසුත්තං

๔. พหุการสูตร

24. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා පුග්ගලස්ස බහුකාරා. කතමෙ තයො? යං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති; අයං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො.

๒๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลอื่น ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลอาศัยบุคคลใดแล้ว เป็นผู้ถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ ว่าเป็นสรณะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลผู้นั้น

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යං පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති; අයං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลอาศัยบุคคลใดแล้ว ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลผู้นั้น

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යං පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති; අයං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා පුග්ගලස්ස බහුකාරා.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลอาศัยบุคคลใดแล้ว ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลผู้นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลอื่น

‘‘ඉමෙහි ච පන, භික්ඛවෙ, තීහි පුග්ගලෙහි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස නත්ථඤ්ඤො පුග්ගලො බහුකාරොති වදාමි. ඉමෙසං පන, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පුග්ගලානං ඉමිනා පුග්ගලෙන න සුප්පතිකාරං වදාමි, යදිදං අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසන-ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානුප්පදානෙනා’’ති. චතුත්ථං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ไม่มีบุคคลอื่นที่จะมีอุปการะมากแก่บุคคลผู้นั้น ยิ่งไปกว่าบุคคล ๓ จำพวกนี้เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง เรากล่าวว่า การที่บุคคลผู้นั้นจะตอบแทนคุณแก่บุคคล ๓ จำพวกนั้น ด้วยการกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม และการถวายจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารนั้น มิใช่จะทำได้ง่าย

5. වජිරූපමසුත්තං

๕. วชิรูปมสูตร

25. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො අප්පම්පි [Pg.122] වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසොමත්තාය ආසවං දෙති ; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො.

๒๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 3 จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก 3 จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลผู้มีจิตเหมือนแผลเน่า 1 บุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบ 1 บุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชร 1 ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีจิตเหมือนแผลเน่าเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ เปรียบเหมือนแผลเน่า ถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมส่งน้ำเหลืองมากยิ่งขึ้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีจิตเหมือนแผลเน่า

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ, චක්ඛුමා පුරිසො රත්තන්ධකාරතිමිසායං විජ්ජන්තරිකාය රූපානි පස්සෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เปรียบเหมือนคนมีจักษุจะพึงเห็นรูปในเวลากลางคืนที่มืดมิดเพราะฟ้าแลบ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบ

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, වජිරස්ස නත්ථි කිඤ්චි අභෙජ්ජං මණි වා පාසාණො වා; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා…පෙ… උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชรเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะอาสวะสิ้นไป ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน เปรียบเหมือนเพชร ไม่มีอะไรที่จะทำลายได้ ไม่ว่าจะเป็นแก้วมณีหรือศิลา ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะอาสวะสิ้นไป ... เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชร ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 3 จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

6. සෙවිතබ්බසුත්තං

๖. เสวิตัพพสูตร

26. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො [Pg.123] න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො හීනො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො අඤ්ඤත්‍ර අනුද්දයා අඤ්ඤත්‍ර අනුකම්පා.

๒๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 3 จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก 3 จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้ก็มี บุคคลที่ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าไปนั่งใกล้ก็มี บุคคลที่ควรสักการะ เคารพแล้วเสพ คบ เข้าไปนั่งใกล้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ทรามกว่าด้วยศีล สมาธิ ปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้ เว้นไว้แต่จะอนุเคราะห์เอ็นดู

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සදිසො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? සීලසාමඤ්ඤගතානං සතං සීලකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති. සමාධිසාමඤ්ඤගතානං සතං සමාධිකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති. පඤ්ඤාසාමඤ්ඤගතානං සතං පඤ්ඤාකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සතීති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าไปนั่งใกล้เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เสมอกันด้วยศีล สมาธิ ปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าไปนั่งใกล้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า เมื่อเราทั้งสองผู้มีศีลเสมอกัน ก็จักได้สนทนาศีลกถากัน และการสนทนานั้นจักดำเนินไปได้นาน ทั้งยังจะทำให้เราอยู่ผาสุกด้วย เมื่อเราทั้งสองผู้มีสมาธิเสมอกัน ก็จักได้สนทนาสมาธิกถากัน และการสนทนานั้นจักดำเนินไปได้นาน ทั้งยังจะทำให้เราอยู่ผาสุกด้วย เมื่อเราทั้งสองผู้มีปัญญาเสมอกัน ก็จักได้สนทนาปัญญากถากัน และการสนทนานั้นจักดำเนินไปได้นาน ทั้งยังจะทำให้เราอยู่ผาสุกด้วย เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงควรเสพ ควรคบ ควรเข้าไปนั่งใกล้

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අධිකො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? ඉති අපරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรสักการะ เคารพแล้วเสพ คบ เข้าไปนั่งใกล้เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ยิ่งกว่าด้วยศีล สมาธิ ปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ควรสักการะ เคารพแล้วเสพ คบ เข้าไปนั่งใกล้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะเราคิดว่า ‘เราจักบำเพ็ญกองศีลที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์กองศีลที่บริบูรณ์แล้วด้วยปัญญาในที่นั้นๆ เราจักบำเพ็ญกองสมาธิที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์กองสมาธิที่บริบูรณ์แล้วด้วยปัญญาในที่นั้นๆ เราจักบำเพ็ญกองปัญญาที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์กองปัญญาที่บริบูรณ์แล้วด้วยปัญญาในที่นั้นๆ’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงควรสักการะ เคารพแล้วเสพ คบ เข้าไปนั่งใกล้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 3 จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘නිහීයති පුරිසො නිහීනසෙවී,න ච හායෙථ කදාචි තුල්‍යසෙවී;

සෙට්ඨමුපනමං උදෙති ඛිප්පං,තස්මා අත්තනො උත්තරිං භජෙථා’’ති. ඡට්ඨං;

บุรุษผู้คบคนเลว ย่อมเลวลง, ผู้คบคนเสมอกัน ย่อมไม่เสื่อมเลย, ผู้คบคนที่ประเสริฐกว่า ย่อมเจริญขึ้นพลัน, เพราะเหตุนั้น พึงคบคนที่ประเสริฐกว่าตนเถิด

7. ජිගුච්ඡිතබ්බසුත්තං

๗. ชิคุจฉิตัพพสูตร

27. ‘‘තයොමෙ[Pg.124], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො, අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො, අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො, අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි, භික්ඛවෙ, එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අහි ගූථගතො කිඤ්චාපි න දංසති, අථ ඛො නං මක්ඛෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො.

๒๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่น่ารังเกียจ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรวางเฉย ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าใกล้ มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่น่ารังเกียจ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติที่น่ารังเกียจ มีการงานที่ต้องปกปิด ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ แต่ปฏิญญาว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ภายในเน่าเฟะ ชุ่มด้วยราคะ เป็นเหมือนขยะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ น่ารังเกียจ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ เพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ถึงแม้จะไม่คล้อยตามทิฏฐิของบุคคลเช่นนั้น แต่กิตติศัพท์อันชั่วร้ายย่อมฟุ้งขจรไปถึงเขาว่า ‘บุรุษผู้นี้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีพรรคพวกชั่ว’ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนงูที่ตกลงไปในหลุมคูถ ถึงแม้จะไม่กัด แต่ก็ย่อมเปรอะเปื้อน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ถึงแม้จะไม่คล้อยตามทิฏฐิของบุคคลเช่นนั้น แต่กิตติศัพท์อันชั่วร้ายย่อมฟุ้งขจรไปถึงเขาว่า ‘บุรุษผู้นี้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีพรรคพวกชั่ว’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงน่ารังเกียจ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසොමත්තාය ආසවං දෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, තින්දුකාලාතං කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතං භිය්‍යොසොමත්තාය චිච්චිටායති චිටිචිටායති; එවමෙවං ඛො භික්ඛවෙ…පෙ… සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගූථකූපො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසොමත්තාය දුග්ගන්ධො හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො [Pg.125] කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? අක්කොසෙය්‍යපි මං පරිභාසෙය්‍යපි මං අනත්ථම්පි මං කරෙය්‍යාති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรวางเฉย ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดเคือง โกรธ พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความประทุษร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแผลเก่า ถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมมีน้ำเหลืองไหลออกมายิ่งขึ้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนดุ้นฟืนไม้มะพลับ ถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมส่งเสียงดังฉี่ๆ ฉ่าๆ ยิ่งขึ้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหลุมคูถ ถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมส่งกลิ่นเหม็นคลุ้งยิ่งขึ้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดเคือง โกรธ พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความประทุษร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ควรวางเฉย ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ เพราะเหตุไร เพราะคิดว่า ‘เขาพึงด่าเราก็ได้ พึงขู่เราก็ได้ พึงทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เราก็ได้’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงควรวางเฉย ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි, භික්ඛවෙ, එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘කල්‍යාණමිත්තො පුරිසපුග්ගලො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าใกล้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าใกล้ เพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ถึงแม้จะยังไม่คล้อยตามทิฏฐิของบุคคลเช่นนั้น แต่กิตติศัพท์อันดีงามย่อมฟุ้งขจรไปถึงเขาว่า ‘บุรุษผู้นี้มีมิตรดี มีสหายดี มีพรรคพวกดี’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงควรเสพ ควรคบ ควรเข้าใกล้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘නිහීයති පුරිසො නිහීනසෙවී,න ච හායෙථ කදාචි තුල්‍යසෙවී;

සෙට්ඨමුපනමං උදෙති ඛිප්පං,තස්මා අත්තනො උත්තරිං භජෙථා’’ති. සත්තමං;

บุรุษผู้คบคนเลว ย่อมเสื่อม ผู้คบคนที่เสมอกัน ไม่พึงเสื่อมในบางครั้ง ผู้น้อมเข้าไปหาคนที่ประเสริฐกว่า ย่อมเจริญขึ้นโดยพลัน เพราะเหตุนั้น พึงคบคนที่สูงกว่าตน (จบสูตรที่ ๗)

8. ගූථභාණීසුත්තං

๘. คูถภาณีสูตร

28. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ගූථභාණී, පුප්ඵභාණී, මධුභාණී. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගූථභාණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘එහම්භො පුරිස, යං ජානාසි තං වදෙහී’ති. සො අජානං වා ආහ ‘ජානාමී’ති, ජානං වා ආහ ‘න ජානාමී’ති, අපස්සං වා ආහ ‘පස්සාමී’ති, පස්සං වා ආහ ‘න [Pg.126] පස්සාමී’ති ; ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා සම්පජානමුසා භාසිතා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගූථභාණී.

๒๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ผู้มีวาจาดั่งคูถ ผู้มีวาจาดั่งดอกไม้ และผู้มีวาจาดั่งน้ำผึ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีวาจาดั่งคูถ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไปสู่สภา หรือไปสู่บริษัท หรือไปสู่ท่ามกลางหมู่ญาติ หรือไปสู่ท่ามกลางหมู่คณะ หรือไปสู่ท่ามกลางราชสกุล ถูกนำตัวไปเป็นพยานซักถามว่า ‘มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านรู้อะไร จงกล่าวสิ่งนั้น’ ผู้นั้นไม่รู้ ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้ารู้’ หรือรู้ ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าไม่รู้’ ไม่เห็น ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าเห็น’ หรือเห็น ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เห็น’ ด้วยเหตุนี้ คือ เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเหตุแห่งอามิสเล็กน้อยบ้าง จึงเป็นผู้กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีวาจาดั่งคูถ

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුප්ඵභාණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘එහම්භො පුරිස, යං පජානාසි තං වදෙහී’ති, සො අජානං වා ආහ ‘න ජානාමී’ති, ජානං වා ආහ ‘ජානාමී’ති, අපස්සං වා ආහ ‘න පස්සාමී’ති, පස්සං වා ආහ ‘පස්සාමී’ති; ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා න සම්පජානමුසා භාසිතා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුප්ඵභාණී.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีวาจาดั่งดอกไม้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไปสู่สภา หรือไปสู่บริษัท หรือไปสู่ท่ามกลางหมู่ญาติ หรือไปสู่ท่ามกลางหมู่คณะ หรือไปสู่ท่ามกลางราชสกุล ถูกนำตัวไปเป็นพยานซักถามว่า ‘มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านรู้อะไร จงกล่าวสิ่งนั้น’ ผู้นั้นไม่รู้ ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าไม่รู้’ หรือรู้ ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้ารู้’ ไม่เห็น ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เห็น’ หรือเห็น ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าเห็น’ ด้วยเหตุนี้ คือ เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเหตุแห่งอามิสเล็กน้อยบ้าง จึงไม่เป็นผู้กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีวาจาดั่งดอกไม้

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො මධුභාණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති; යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො මධුභාණී. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีวาจาไพเราะดุจน้ำผึ้งเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ละวาจาหยาบ เว้นขาดจากวาจาหยาบ กล่าวแต่วาจาที่ไม่มีโทษ เสนาะโสต น่ารัก จับใจ เป็นวาจาของชาวเมือง เป็นที่รักใคร่พอใจของคนหมู่มาก บุคคลนี้เราเรียกว่า ผู้มีวาจาไพเราะดุจน้ำผึ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

9. අන්ධසුත්තං

๙. อันธสูตร

29. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අන්ධො, එකචක්ඛු, ද්විචක්ඛු. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අන්ධො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය ; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අන්ධො.

๒๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลตาบอด บุคคลตาเดียว และบุคคลสองตา ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลตาบอดเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะแสวงหาโภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญ และไม่มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะรู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ธรรมที่เลวและประณีต ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เราเรียกว่า บุคคลตาบอด

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො එකචක්ඛු? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං [Pg.127] අධිගච්ඡෙය්‍ය අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපං පනස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො එකචක්ඛු.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลตาเดียวเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะแสวงหาโภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญ แต่ไม่มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะรู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ธรรมที่เลวและประณีต ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เราเรียกว่า บุคคลตาเดียว

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ද්විචක්ඛු? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය; සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ද්විචක්ඛු. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลสองตาเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะแสวงหาโภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญ และมีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะรู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ธรรมที่เลวและประณีต ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เราเรียกว่า บุคคลสองตา ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

‘‘න චෙව භොගා තථාරූපා, න ච පුඤ්ඤානි කුබ්බති;

උභයත්ථ කලිග්ගාහො, අන්ධස්ස හතචක්ඛුනො.

โภคะทั้งหลายเห็นปานนั้นย่อมไม่มีแก่คนตาบอดผู้มีจักษุพิการ ทั้งบุญเขาก็ไม่ได้ทำ เขาย่อมถึงความพินาศในโลกทั้งสอง

‘‘අථාපරායං අක්ඛාතො, එකචක්ඛු ච පුග්ගලො;

ධම්මාධම්මෙන සඨොසො, භොගානි පරියෙසති.

อนึ่ง บุคคลอีกจำพวกหนึ่งที่เราเรียกว่า บุคคลตาเดียว เป็นคนโอ้อวด แสวงหาโภคะทั้งหลายโดยทางธรรมบ้าง อธรรมบ้าง

‘‘ථෙය්‍යෙන කූටකම්මෙන, මුසාවාදෙන චූභයං;

කුසලො හොති සඞ්ඝාතුං, කාමභොගී ච මානවො;

ඉතො සො නිරයං ගන්ත්වා, එකචක්ඛු විහඤ්ඤති.

เขาฉลาดในการรวบรวมทรัพย์ด้วยการลักขโมย ด้วยการโกง และด้วยการพูดเท็จทั้งสองอย่าง เป็นผู้บริโภคกามโภคะ บุคคลตาเดียวนั้นละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมเดือดร้อนในนรก

‘‘ද්විචක්ඛු පන අක්ඛාතො, සෙට්ඨො පුරිසපුග්ගලො;

ධම්මලද්ධෙහි භොගෙහි, උට්ඨානාධිගතං ධනං.

ส่วนบุคคลผู้ประเสริฐที่เราเรียกว่า บุคคลสองตา เขาได้โภคะมาโดยธรรม เป็นทรัพย์ที่ได้มาด้วยความหมั่น

‘‘දදාති සෙට්ඨසඞ්කප්පො, අබ්‍යග්ගමානසො නරො;

උපෙති භද්දකං ඨානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචති.

นรชนนั้นมีความดำริอันประเสริฐ มีใจไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมให้ทาน เขาเข้าถึงสถานที่ดีงาม ซึ่งเมื่อไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก

‘‘අන්ධඤ්ච එකචක්ඛුඤ්ච, ආරකා පරිවජ්ජයෙ;

ද්විචක්ඛුං පන සෙවෙථ, සෙට්ඨං පුරිසපුග්ගල’’න්ති. නවමං;

พึงเว้นคนตาบอดและคนตาเดียวเสียให้ห่างไกล พึงคบแต่บุคคลสองตาผู้เป็นบุรุษผู้ประเสริฐ

10. අවකුජ්ජසුත්තං

๑๐. อวกุชชสูตร

30. ‘‘තයොමෙ[Pg.128], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුම්භො නික්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං විවට්ටති, නො සණ්ඨාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙවාදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො.

๓๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลผู้มีปัญญาคว่ำ บุคคลผู้มีปัญญาดังชายพก และบุคคลผู้มีปัญญากว้างขวาง ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาคว่ำเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้น ไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง หรือที่สุดของธรรมกถานั้น แม้ลุกจากอาสนะนั้นไปแล้ว ก็ไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง หรือที่สุดของธรรมกถานั้น ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อที่คว่ำไว้ เมื่อบุคคลเทน้ำลงไป น้ำนั้นย่อมไหลออกไป ไม่ขังอยู่ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้น ไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง หรือที่สุดของธรรมกถานั้น แม้ลุกจากอาสนะนั้นไปแล้ว ก็ไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง หรือที่สุดของธรรมกถานั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เราเรียกว่า บุคคลผู้มีปัญญาคว่ำ

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙවාදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස උච්ඡඞ්ගෙ නානාඛජ්ජකානි ආකිණ්ණානි – තිලා තණ්ඩුලා මොදකා බදරා. සො තම්හා ආසනා වුට්ඨහන්තො සතිසම්මොසා පකිරෙය්‍ය[Pg.129]. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาแค่ชายพกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้นแล้ว ย่อมใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น แต่เมื่อลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้นเลย เปรียบเหมือนบุรุษมีของขบเคี้ยวต่างๆ คือ งา ข้าวสาร ขนมโมทกะ พุทรา เต็มชายพก เมื่อเขาลุกขึ้นจากอาสนะนั้น เผลอสติทำของเหล่านั้นให้ตกเรี่ยราดไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้นแล้ว ย่อมใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น แต่เมื่อลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้นเลย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีปัญญาแค่ชายพก

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුම්භො උක්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං සණ්ඨාති නො විවට්ටති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวางเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้นแล้ว ย่อมใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น แม้เมื่อลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้ว ก็ยังใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น เปรียบเหมือนหม้อที่หงายอยู่ น้ำที่เขาเทลงไปในหม้อนั้นย่อมตั้งอยู่ ไม่ไหลออกไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้นแล้ว ย่อมใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น แม้เมื่อลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้ว ก็ยังใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวาง ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก

‘‘අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුරිසො, දුම්මෙධො අවිචක්ඛණො;

අභික්ඛණම්පි චෙ හොති, ගන්තා භික්ඛූන සන්තිකෙ.

บุรุษผู้มีปัญญาคว่ำ เป็นคนมีปัญญาทราม ไม่พิจารณา แม้จะเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายในสำนักเนืองๆ ก็ตาม

‘‘ආදිං කථාය මජ්ඣඤ්ච, පරියොසානඤ්ච තාදිසො;

උග්ගහෙතුං න සක්කොති, පඤ්ඤා හිස්ස න විජ්ජති.

บุคคลเช่นนั้น ย่อมไม่สามารถเรียนรู้ธรรมกถา ทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดได้ เพราะเขาไม่มีปัญญา

‘‘උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො [Pg.130] පුරිසො, සෙය්‍යො එතෙන වුච්චති;

අභික්ඛණම්පි චෙ හොති, ගන්තා භික්ඛූන සන්තිකෙ.

ส่วนบุรุษผู้มีปัญญาแค่ชายพก บัณฑิตกล่าวว่าดีกว่าบุคคลนั้น แม้เขาจะเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายในสำนักเนืองๆ ก็ตาม

‘‘ආදිං කථාය මජ්ඣඤ්ච, පරියොසානඤ්ච තාදිසො;

නිසින්නො ආසනෙ තස්මිං, උග්ගහෙත්වාන බ්‍යඤ්ජනං;

වුට්ඨිතො නප්පජානාති, ගහිතං හිස්ස මුස්සති.

บุคคลเช่นนั้น นั่งอยู่ในอาสนะนั้น เรียนเอาพยัญชนะคือธรรมกถา ทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดได้ แต่พอลุกขึ้นก็ไม่เข้าใจ ธรรมที่เรียนเอาไว้ก็หลงลืมไป

‘‘පුථුපඤ්ඤො ච පුරිසො, සෙය්‍යො එතෙහි වුච්චති;

අභික්ඛණම්පි චෙ හොති, ගන්තා භික්ඛූන සන්තිකෙ.

ส่วนบุรุษผู้มีปัญญากว้างขวาง บัณฑิตกล่าวว่าดีกว่าบุคคลเหล่านั้น แม้เขาจะเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายในสำนักเนืองๆ ก็ตาม

‘‘ආදිං කථාය මජ්ඣඤ්ච, පරියොසානඤ්ච තාදිසො;

නිසින්නො ආසනෙ තස්මිං, උග්ගහෙත්වාන බ්‍යඤ්ජනං.

บุคคลเช่นนั้น นั่งอยู่ในอาสนะนั้น เรียนเอาพยัญชนะคือธรรมกถา ทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดแล้ว

‘‘ධාරෙති සෙට්ඨසඞ්කප්පො, අබ්‍යග්ගමානසො නරො;

ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො, දුක්ඛස්සන්තකරො සියා’’ති. දසමං;

นรชนนั้นมีความดำริอันประเสริฐ มีใจไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมทรงจำ (ธรรม) ไว้ได้ เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม พึงทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

පුග්ගලවග්ගො තතියො.

ปุคคลวรรคที่ ๓ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนี้

සමිද්ධ -ගිලාන-සඞ්ඛාරා, බහුකාරා වජිරෙන ච;

සෙවි-ජිගුච්ඡ-ගූථභාණී, අන්ධො ච අවකුජ්ජතාති.

สมิทธิสูตร คิลานสูตร สังขารสูตร พหุการสูตร วชิรสูตร เสวิสูตร ชิคุจฉิสูตร คูถภาณีสูตร อันธสูตร และอวกุชชสูตร

4. දෙවදූතවග්ගො

๔. เทวทูตวรรคที่ ๔

1.සබ්‍රහ්මකසුත්තං

๑. ๑. สพรหมกสูตร

31. ‘‘සබ්‍රහ්මකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සපුබ්බාචරියකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සාහුනෙය්‍යානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. ‘බ්‍රහ්මා’ති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. ‘පුබ්බාචරියා’ති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. ‘ආහුනෙය්‍යා’ති[Pg.131], භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. තං කිස්ස හෙතු? බහුකාරා, භික්ඛවෙ, මාතාපිතරො පුත්තානං, ආපාදකා පොසකා, ඉමස්ස ලොකස්ස දස්සෙතාරොති.

๓๑. ภิกษุทั้งหลาย สกุลใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลนั้นชื่อว่ามีพรหม สกุลใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลนั้นชื่อว่ามีบุรพาจารย์ สกุลใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลนั้นชื่อว่ามีอาหุไนยบุคคล ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘พรหม’ นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา คำว่า ‘บุรพาจารย์’ นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา คำว่า ‘อาหุไนยบุคคล’ นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะมารดาบิดามีอุปการะมาก เป็นผู้เลี้ยงดู ให้เติบโต และแสดงโลกนี้แก่บุตรทั้งหลาย

‘‘බ්‍රහ්මාති මාතාපිතරො, පුබ්බාචරියාති වුච්චරෙ;

ආහුනෙය්‍යා ච පුත්තානං, පජාය අනුකම්පකා.

มารดาบิดา ท่านเรียกว่าเป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์ เป็นอาหุไนยบุคคลของบุตร และเป็นผู้อนุเคราะห์บุตร

‘‘තස්මා හි නෙ නමස්සෙය්‍ය, සක්කරෙය්‍ය ච පණ්ඩිතො;

අන්නෙන අථ පානෙන, වත්ථෙන සයනෙන ච;

උච්ඡාදනෙන න්හාපනෙන, පාදානං ධොවනෙන ච.

เพราะเหตุนั้นแล บัณฑิตพึงนอบน้อมและสักการะท่านเหล่านั้น ด้วยข้าวและน้ำ ด้วยผ้าและที่นอน ด้วยการอบ ทา และการให้อาบน้ำ และด้วยการล้างเท้า

‘‘තාය නං පාරිචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා;

ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. පඨමං;

บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญเขาในโลกนี้เอง เพราะการปรนนิบัติในมารดาบิดานั้น เขาละไปแล้ว ย่อมบันเทิงในสวรรค์ (สูตรที่ ๑)

2. ආනන්දසුත්තං

๒. อานันทสูตร

32. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

๓๒. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සියා නු ඛො, භන්තෙ, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති? ‘‘සියා, ආනන්ද, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การได้สมาธิเช่นนั้น ที่เมื่อได้แล้ว อหังการ มมังการ และมานานุสัย จะไม่พึงมีในกายที่มีวิญญาณนี้ และจะไม่พึงมีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุพึงเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ พึงมีแก่ภิกษุได้หรือหนอ พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนอานนท์ การได้สมาธิเช่นนั้น ที่เมื่อได้แล้ว อหังการ มมังการ และมานานุสัย จะไม่พึงมีในกายที่มีวิญญาณนี้ และจะไม่พึงมีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุพึงเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ พึงมีแก่ภิกษุได้

‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා [Pg.132] නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็การได้สมาธิเช่นนั้น ที่เมื่อได้แล้ว อหังการ มมังการ และมานานุสัย จะไม่พึงมีในกายที่มีวิญญาณนี้ และจะไม่พึงมีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุพึงเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ พึงมีแก่ภิกษุได้อย่างไร พระเจ้าข้า

‘‘ඉධානන්ද, භික්ඛුනො එවං හොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, ආනන්ද, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති.

ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ การระงับสังขารทั้งปวง การสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน ดูก่อนอานนท์ การได้สมาธิเช่นนั้น ที่เมื่อได้แล้ว อหังการ มมังการ และมานานุสัย จะไม่พึงมีในกายที่มีวิญญาณนี้ และจะไม่พึงมีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุพึงเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ พึงมีแก่ภิกษุได้อย่างนี้แล

‘‘ඉදඤ්ච පන මෙතං, ආනන්ද, සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ පුණ්ණකපඤ්හෙ –

ดูก่อนอานนท์ เราอาศัยข้อนี้ จึงได้กล่าวไว้ในปุณณกปัญหาในปารายนวรรคว่า

‘‘සඞ්ඛාය ලොකස්මිං පරොපරානි,යස්සිඤ්ජිතං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ;

සන්තො විධූමො අනීඝො නිරාසො,අතාරි සො ජාතිජරන්ති බ්‍රූමී’’ති. දුතියං;

ผู้ใดพิจารณาเห็นสิ่งสูงและต่ำในโลกแล้ว ไม่มีความหวั่นไหวในอารมณ์ไหนๆ ในโลก เป็นผู้สงบ ไม่มีกิเลสดุจควัน ปราศจากทุกข์ ไม่มีความหวัง เรากล่าวว่า ผู้นั้นข้ามชาติและชราได้แล้ว ดังนี้ (สูตรที่ ๒)

3. සාරිපුත්තසුත්තං

๓. สาริปุตตสูตร

33. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං භගවා එතදවොච – ‘‘සංඛිත්තෙනපි ඛො අහං, සාරිපුත්ත, ධම්මං දෙසෙය්‍යං; විත්ථාරෙනපි ඛො අහං, සාරිපුත්ත, ධම්මං දෙසෙය්‍යං; සංඛිත්තවිත්ථාරෙනපි ඛො අහං, සාරිපුත්ත, ධම්මං දෙසෙය්‍යං; අඤ්ඤාතාරො ච දුල්ලභා’’ති. ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො, එතස්ස, සුගත, කාලො යං භගවා සංඛිත්තෙනපි ධම්මං දෙසෙය්‍ය, විත්ථාරෙනපි ධම්මං දෙසෙය්‍ය, සංඛිත්තවිත්ථාරෙනපි ධම්මං දෙසෙය්‍ය. භවිස්සන්ති ධම්මස්ස අඤ්ඤාතාරො’’ති.

๓๓. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า ดูก่อนสารีบุตร เราพึงแสดงธรรมโดยย่อก็ได้ พึงแสดงธรรมโดยพิสดารก็ได้ พึงแสดงธรรมโดยย่อและพิสดารก็ได้ แต่ว่าผู้รู้ทั่วถึงธรรมมีได้ยาก ท่านพระสารีบุตรกราบทูลว่า ข้าแต่พระผู้มีพระภาค บัดนี้เป็นกาลสมควร ข้าแต่พระสุคต บัดนี้เป็นกาลสมควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงทรงแสดงธรรมโดยย่อบ้าง โดยพิสดารบ้าง โดยย่อและพิสดารบ้าง เพราะผู้รู้ทั่วถึงธรรมจักมี

‘‘තස්මාතිහ, සාරිපුත්ත, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න භවිස්සන්ති, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න භවිස්සන්ති, යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං [Pg.133] උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි ඛො, සාරිපුත්ත, සික්ඛිතබ්බං.

ดูก่อนสารีบุตร เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า อหังการ มมังการ และมานานุสัย จักไม่มีแก่เราในกายที่มีวิญญาณนี้ และจักไม่มีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และเราจักเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ ดูก่อนสารีบุตร เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

‘‘යතො ච ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛුනො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති, යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති; අයං වුච්චති, සාරිපුත්ත – ‘භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්ස’. ඉදඤ්ච පන මෙතං, සාරිපුත්ත, සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ උදයපඤ්හෙ –

ดูก่อนสารีบุตร เมื่อใดที่อหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีแก่ภิกษุในกายที่มีวิญญาณนี้ และไม่มีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ ภิกษุนี้เราเรียกว่า ตัดตัณหาได้แล้ว คลายสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ ดูก่อนสารีบุตร เราอาศัยข้อนี้ จึงได้กล่าวไว้ในอุทัยปัญหาในปารายนวรรคว่า

‘‘පහානං කාමසඤ්ඤානං, දොමනස්සාන චූභයං;

ථිනස්ස ච පනූදනං, කුක්කුච්චානං නිවාරණං.

การละกามสัญญาและโทมนัสทั้งสอง การบรรเทาถีนะ การป้องกันความฟุ้งซ่าน

‘‘උපෙක්ඛාසතිසංසුද්ධං, ධම්මතක්කපුරෙජවං;

අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්‍රූමි, අවිජ්ජාය පභෙදන’’න්ති. තතියං;

ความหลุดพ้นด้วยความรู้ อันมีความบริสุทธิ์แห่งอุเบกขาและสติ มีธรรมวิตกเป็นเบื้องหน้า เป็นเครื่องทำลายอวิชชา เราเรียกว่า อัญญาวิโมกข์ ดังนี้ (สูตรที่ ๓)

4. නිදානසුත්තං

๔. นิทานสูตร

34. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, දොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, මොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය.

๓๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเป็นแดนเกิดแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ โลภะเป็นเหตุเป็นแดนเกิดแห่งกรรม โทสะเป็นเหตุเป็นแดนเกิดแห่งกรรม โมหะเป็นเหตุเป็นแดนเกิดแห่งกรรม

‘‘යං, භික්ඛවෙ, ලොභපකතං කම්මං ලොභජං ලොභනිදානං ලොභසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ.

ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันโลภะกระทำแล้ว เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง

‘‘යං[Pg.134], භික්ඛවෙ, දොසපකතං කම්මං දොසජං දොසනිදානං දොසසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ.

ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันโทสะกระทำแล้ว เกิดแต่โทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง

‘‘යං, භික්ඛවෙ, මොහපකතං කම්මං මොහජං මොහනිදානං මොහසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ.

ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันโมหะกระทำแล้ว เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරාදානි සුඛසයිතානි සුඛෙත්තෙ සුපරිකම්මකතාය භූමියා නික්ඛිත්තානි. දෙවො ච සම්මාධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවස්සු තානි, භික්ඛවෙ, බීජානි වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍යුං. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යං ලොභපකතං කම්මං ලොභජං ලොභනිදානං ලොභසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพืชทั้งหลายที่ไม่แตก ไม่เน่า ไม่ถูกลมและแดดทำลาย ยังมีแก่น เก็บไว้ดีแล้ว อันบุคคลหว่านลงในนาดี ในพื้นที่ที่เตรียมไว้ดี และฝนตกตามฤดูกาล พืชเหล่านั้นพึงถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันโลภะกระทำแล้ว เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘යං දොසපකතං කම්මං…පෙ… යං මොහපකතං කම්මං මොහජං මොහනිදානං මොහසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය.

กรรมใดอันโทสะกระทำแล้ว...ฯลฯ... กรรมใดอันโมหะกระทำแล้ว เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අදොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අමොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය.

ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อโลภะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโทสะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโมหะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม

‘‘යං, භික්ඛවෙ, අලොභපකතං කම්මං අලොභජං අලොභනිදානං අලොභසමුදයං, ලොභෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං.

ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันอโลภะกระทำแล้ว เกิดแต่อโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ มีอโลภะเป็นแดนเกิด เมื่อโลภะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ มีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา

‘‘යං, භික්ඛවෙ, අදොසපකතං කම්මං අදොසජං අදොසනිදානං අදොසසමුදයං, දොසෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං.

ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันอโทสะกระทำแล้ว เกิดแต่อโทสะ มีอโทสะเป็นเหตุ มีอโทสะเป็นแดนเกิด เมื่อโทสะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ มีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา

‘‘යං[Pg.135], භික්ඛවෙ, අමොහපකතං කම්මං අමොහජං අමොහනිදානං අමොහසමුදයං, මොහෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං.

ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันอโมหะกระทำแล้ว เกิดแต่อโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด เมื่อโมหะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ มีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරාදානි සුඛසයිතානි. තානි පුරිසො අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය. අග්ගිනා ඩහිත්වා මසිං කරෙය්‍ය. මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවස්සු තානි, භික්ඛවෙ, බීජානි උච්ඡින්නමූලානි තාලාවත්ථුකතානි අනභාවඞ්කතානි ආයතිං අනුප්පාදධම්මානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යං අලොභපකතං කම්මං අලොභජං අලොභනිදානං අලොභසමුදයං, ලොභෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพืชทั้งหลายที่ไม่แตก ไม่เน่า ไม่ถูกลมและแดดทำลาย ยังมีแก่น เก็บไว้ดีแล้ว บุรุษพึงเผาพืชเหล่านั้นด้วยไฟ ครั้นเผาด้วยไฟแล้วพึงทำให้เป็นเถ้า ครั้นทำให้เป็นเถ้าแล้วพึงโปรยในลมแรง หรือพึงลอยในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว พืชเหล่านั้นเป็นอันมีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันอโลภะกระทำแล้ว เกิดแต่อโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ มีอโลภะเป็นแดนเกิด เมื่อโลภะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ มีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘යං අදොසපකතං කම්මං…පෙ… යං අමොහපකතං කම්මං අමොහජං අමොහනිදානං අමොහසමුදයං, මොහෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති…පෙ… ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති.

กรรมใดอันอโทสะกระทำแล้ว...ฯลฯ... กรรมใดอันอโมหะกระทำแล้ว เกิดแต่อโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด เมื่อโมหะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ...ฯลฯ... ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล

‘‘ලොභජං දොසජඤ්චෙව, මොහජඤ්චාපවිද්දසු;

යං තෙන පකතං කම්මං, අප්පං වා යදි වා බහුං;

ඉධෙව තං වෙදනියං, වත්ථු අඤ්ඤං න විජ්ජති.

คนเขลาผู้ไม่มีปัญญา ทำกรรมใดที่เกิดแต่โลภะบ้าง เกิดแต่โทสะบ้าง เกิดแต่โมหะบ้าง กรรมนั้นจะน้อยหรือมากก็ตาม เขาย่อมเสวยผลของกรรมนั้นในอัตภาพนี้นี่เอง ที่ตั้งอื่น (ที่จะให้ผล) ย่อมไม่มี

‘‘තස්මා ලොභඤ්ච දොසඤ්ච, මොහජඤ්චාපි විද්දසු;

විජ්ජං උප්පාදයං භික්ඛු, සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති. චතුත්ථං;

เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตย่อมไม่ทำกรรมที่เกิดแต่โลภะ โทสะ และโมหะ และเมื่อยังวิชชาให้เกิดขึ้น พึงละทุคติทั้งปวงได้

5. හත්ථකසුත්තං

๕. หัตถกสูตร

35. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා ආළවියං විහරති ගොමග්ගෙ සිංසපාවනෙ පණ්ණසන්ථරෙ. අථ ඛො හත්ථකො ආළවකො ජඞ්ඝාවිහාරං අනුචඞ්කමමානො අනුවිචරමානො අද්දස භගවන්තං ගොමග්ගෙ සිංසපාවනෙ පණ්ණසන්ථරෙ නිසින්නං. දිස්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො හත්ථකො ආළවකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කච්චි, භන්තෙ, භගවා සුඛමසයිත්ථා’’ති? ‘‘එවං[Pg.136], කුමාර, සුඛමසයිත්ථං. යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති.

๓๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าไม้ประดู่ลาย อันเป็นทางโคจรของโค ในเมืองอาฬวี บนใบไม้ที่ปูลาดไว้ ครั้งนั้นแล หัตถกะ อาฬวกะ เดินจงกรมเที่ยวไป ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งอยู่ ณ ป่าไม้ประดู่ลาย อันเป็นทางโคจรของโค บนใบไม้ที่ปูลาดไว้ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง หัตถกะ อาฬวกะ ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคบรรทมเป็นสุขดีหรือ’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘อย่างนั้น กุมาร เรานอนเป็นสุขดี และบรรดาผู้ที่นอนเป็นสุขในโลก เราก็เป็นคนหนึ่งในนั้น’

‘‘සීතා, භන්තෙ, හෙමන්තිකා රත්ති, අන්තරට්ඨකො හිමපාතසමයො, ඛරා ගොකණ්ටකහතා භූමි, තනුකො පණ්ණසන්ථරො, විරළානි රුක්ඛස්ස පත්තානි, සීතානි කාසායානි වත්ථානි, සීතො ච වෙරම්භො වාතො වායති. අථ ච පන භගවා එවමාහ – ‘එවං, කුමාර, සුඛමසයිත්ථං. යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีในฤดูหนาวช่างหนาวเย็นนัก ช่วงเวลา ๘ วันระหว่างเดือน (มาฆะและผัคคุณะ) เป็นเวลาที่น้ำค้างตก พื้นดินแข็งกระด้าง ถูกทำลายด้วยกีบโค เครื่องปูลาดคือใบไม้ก็บาง ใบไม้ของต้นไม้ก็โปร่งบาง ผ้ากาสายะก็เย็น ลมเวรัมภะที่เย็นก็พัดอยู่ แต่ถึงกระนั้น พระผู้มีพระภาคก็ยังตรัสอย่างนี้ว่า ‘อย่างนั้นแหละ ราชกุมาร เรานอนเป็นสุข ชนเหล่าใดในโลกนอนเป็นสุข เราก็เป็นคนหนึ่งในบรรดาชนเหล่านั้น’

‘‘තෙන හි, කුමාර, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, ඉධස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා කූටාගාරං උල්ලිත්තාවලිත්තං නිවාතං ඵුසිතග්ගළං පිහිතවාතපානං. තත්‍රස්ස පල්ලඞ්කො ගොනකත්ථතො පටිකත්ථතො පටලිකත්ථතො කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණො සඋත්තරච්ඡදො උභතො ලොහිතකූපධානො; තෙලප්පදීපො චෙත්ථ ඣායෙය්‍ය ; චතස්සො ච පජාපතියො මනාපාමනාපෙන පච්චුපට්ඨිතා අස්සු. තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, සුඛං වා සො සයෙය්‍ය නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘සුඛං සො, භන්තෙ, සයෙය්‍ය. යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, සො තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති.

ราชกุมาร ถ้าอย่างนั้น ในเรื่องนี้ เราจะขอย้อนถามท่าน ท่านพึงตอบปัญหานั้นตามที่ท่านพอใจ ราชกุมาร ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ เรือนยอดของคหบดีหรือบุตรคหบดีในโลกนี้ เป็นเรือนที่ฉาบทาทั้งภายในและภายนอก ไม่มีลมเข้า มีประตูและบานหน้าต่างปิดสนิท ในเรือนยอดนั้นมีบัลลังก์ปูลาดด้วยผ้าโกเชาว์ขนยาว ปูลาดด้วยเครื่องลาดทำด้วยขนแกะสีขาว ปูลาดด้วยเครื่องลาดมีลายเป็นดอกไม้ มีเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังเสือเหลือง มีเพดานผ้าสีแดง มีหมอนอิงสีแดงวางไว้ทั้งสองข้าง และมีประทีปน้ำมันจุดสว่างอยู่ ทั้งมีภรรยา ๔ คนคอยบำเรอด้วยสิ่งที่น่าพอใจ ราชกุมาร ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นจะนอนเป็นสุขหรือไม่ ท่านมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เขานอนเป็นสุข ชนเหล่าใดในโลกนอนเป็นสุข เขาก็เป็นคนหนึ่งในบรรดาชนเหล่านั้น”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, අපි නු තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා උප්පජ්ජෙය්‍යුං රාගජා පරිළාහා කායිකා වා චෙතසිකා වා යෙහි සො රාගජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

ราชกุมาร ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ความเร่าร้อนอันเกิดจากราคะ ทั้งทางกายและทางใจ ที่จะพึงเกิดขึ้นแก่คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นมีอยู่หรือไม่ ซึ่งเมื่อเขาถูกความเร่าร้อนอันเกิดจากราคะเหล่านั้นแผดเผาอยู่ ก็จะนอนเป็นทุกข์” “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘යෙහි ඛො සො, කුමාර, ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා රාගජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍ය, සො රාගො තථාගතස්ස පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. තස්මාහං සුඛමසයිත්ථං.

ราชกุมาร คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น ถูกความเร่าร้อนอันเกิดจากราคะเหล่าใดแผดเผาอยู่ จึงนอนเป็นทุกข์ ราคะนั้นตถาคตละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดยอดไปแล้ว ทำให้ไม่มีภพต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกเป็นธรรมดา เพราะเหตุนั้น เราจึงนอนเป็นสุข

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, අපි නු තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා උප්පජ්ජෙය්‍යුං දොසජා පරිළාහා…පෙ… මොහජා පරිළාහා කායිකා වා චෙතසිකා වා යෙහි සො මොහජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

ราชกุมาร ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ความเร่าร้อนอันเกิดจากโทสะ...ฯลฯ... ความเร่าร้อนอันเกิดจากโมหะ ทั้งทางกายและทางใจ ที่จะพึงเกิดขึ้นแก่คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นมีอยู่หรือไม่ ซึ่งเมื่อเขาถูกความเร่าร้อนอันเกิดจากโมหะเหล่านั้นแผดเผาอยู่ ก็จะนอนเป็นทุกข์” “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘යෙ [Pg.137] හි ඛො සො, කුමාර, ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා මොහජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍ය, සො මොහො තථාගතස්ස පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. තස්මාහං සුඛමසයිත්ථ’’න්ති.

ราชกุมาร คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น ถูกความเร่าร้อนอันเกิดจากโมหะเหล่าใดแผดเผาอยู่ จึงนอนเป็นทุกข์ โมหะนั้นตถาคตละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดยอดไปแล้ว ทำให้ไม่มีภพต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกเป็นธรรมดา เพราะเหตุนั้น เราจึงนอนเป็นสุข

‘‘සබ්බදා වෙ සුඛං සෙති, බ්‍රාහ්මණො පරිනිබ්බුතො;

යො න ලිම්පති කාමෙසු, සීතිභූතො නිරූපධි.

พราหมณ์ผู้ดับกิเลสแล้ว ย่อมนอนเป็นสุขทุกเมื่อ ท่านผู้เยือกเย็น ไม่มีอุปธิ ไม่ติดอยู่ในกามทั้งหลาย

‘‘සබ්බා ආසත්තියො ඡෙත්වා, විනෙය්‍ය හදයෙ දරං;

උපසන්තො සුඛං සෙති, සන්තිං පප්පුය්‍ය චෙතසො’’ති. පඤ්චමං;

ท่านตัดความข้องติดทั้งปวงได้แล้ว บรรเทาความเดือดร้อนในใจได้แล้ว เป็นผู้สงบระงับ นอนเป็นสุข เพราะได้บรรลุถึงความสงบแห่งใจ

6. දෙවදූතසුත්තං

๖. เทวทูตสูตร

36. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, දෙවදූතානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා නානාබාහාසු ගහෙත්වා යමස්ස රඤ්ඤො දස්සෙන්ති – ‘අයං, දෙව, පුරිසො අමත්තෙය්‍යො අපෙත්තෙය්‍යො අසාමඤ්ඤො අබ්‍රහ්මඤ්ඤො, න කුලෙ ජෙට්ඨාපචායී. ඉමස්ස දෙවො දණ්ඩං පණෙතූ’’’ති.

๓๖. ภิกษุทั้งหลาย เทวทูต ๓ จำพวกนี้มีอยู่ ๓ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย นายนิรยบาลทั้งหลายจะจับเขาที่แขนข้างต่างๆ แล้วนำไปแสดงแก่พญายมราชว่า ‘ขอเดชะ บุรุษผู้นี้ไม่เกื้อกูลมารดา ไม่เกื้อกูลบิดา ไม่เกื้อกูลสมณะ ไม่เกื้อกูลพราหมณ์ ไม่อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล ขอพระองค์ทรงลงโทษบุรุษผู้นี้เถิด’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා පඨමං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති – ‘අම්භො, පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු පඨමං දෙවදූතං පාතුභූත’න්ති? සො එවමාහ – ‘නාද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจะไต่สวน สอบสวน ซักไซ้บุรุษนั้นถึงเทวทูตตนแรกว่า ‘บุรุษผู้เจริญ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตตนแรกปรากฏในหมู่มนุษย์หรือ’ เขาตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้าไม่เคยเห็น’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආසීතිකං වා නාවුතිකං වා වස්සසතිකං වා ජාතියා ජිණ්ණං ගොපානසිවඞ්කං භොග්ගං දණ්ඩපරායණං පවෙධමානං ගච්ඡන්තං ආතුරං ගතයොබ්බනං ඛණ්ඩදන්තං පලිතකෙසං විලූනං ඛල්ලිතසිරං වලිතං තිලකාහතගත්ත’න්ති? සො එවමාහ – ‘අද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจะกล่าวกับบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้เจริญ ท่านไม่เคยเห็นหญิงหรือชายในหมู่มนุษย์ ที่มีอายุ ๘๐ ปี ๙๐ ปี หรือ ๑๐๐ ปี แก่หง่อม หลังโกงเหมือนกลอนเรือน ค้อมตัวลง มีไม้เท้าเป็นที่พึ่ง เดินงกๆ เงิ่นๆ เจ็บป่วย สิ้นวัยหนุ่มสาว ฟันหัก ผมหงอก ผมบาง ศีรษะล้าน หนังเหี่ยวย่น มีร่างกายตกกระหรือ’ เขาตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้าเคยเห็น’

‘‘තමෙනං[Pg.138], භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො, පුරිස, තස්ස තෙ විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – අහම්පි ඛොම්හි ජරාධම්මො ජරං අනතීතො, හන්දාහං කල්‍යාණං කරොමි, කායෙන වාචාය මනසා’ති? සො එවමාහ – ‘නාසක්ඛිස්සං, භන්තෙ. පමාදස්සං, භන්තෙ’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจะกล่าวกับบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้เจริญ ท่านผู้รู้เดียงสา เป็นผู้ใหญ่แล้ว ไม่ได้มีความคิดอย่างนี้บ้างหรือว่า ‘แม้เราเองก็มีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ เอาเถิด เราควรทำความดีทางกาย วาจา และใจ’ เขาตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้าไม่สามารถทำได้ ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้าประมาทเสีย’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො, පුරිස, පමාදතාය න කල්‍යාණමකාසි කායෙන වාචාය මනසා. තග්ඝ ත්වං, අම්භො පුරිස, තථා කරිස්සන්ති යථා තං පමත්තං. තං ඛො පන තෙ එතං පාපකම්මං නෙව මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං; අථ ඛො තයාවෙතං පාපකම්මං කතං, ත්වඤ්ඤෙවෙතස්ස විපාකං පටිසංවෙදිස්සසී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจะกล่าวกับบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้เจริญ เพราะความประมาท ท่านจึงไม่ได้ทำความดีทางกาย วาจา และใจ บุรุษผู้เจริญ แน่นอน เขาจะทำท่านตามที่ท่านได้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนั้นของท่าน มารดาก็ไม่ได้ทำให้ บิดาก็ไม่ได้ทำให้ พี่ชายน้องชายก็ไม่ได้ทำให้ พี่สาวน้องสาวก็ไม่ได้ทำให้ มิตรสหายก็ไม่ได้ทำให้ ญาติสาโลหิตก็ไม่ได้ทำให้ เทวดาก็ไม่ได้ทำให้ สมณพราหมณ์ก็ไม่ได้ทำให้ แต่บาปกรรมนั้นท่านทำเอง ท่านนั่นแหละจักเสวยวิบากของบาปกรรมนั้น’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා පඨමං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා, දුතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු දුතියං දෙවදූතං පාතුභූත’න්ති? සො එවමාහ – ‘නාද්දසං, භන්තෙ’ති. ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආබාධිකං දුක්ඛිතං බාළ්හගිලානං, සකෙ මුත්තකරීසෙ පලිපන්නං සෙමානං, අඤ්ඤෙහි වුට්ඨාපියමානං, අඤ්ඤෙහි සංවෙසියමාන’න්ති? සො එවමාහ – ‘අද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงบุรุษนั้นถึงเทวทูตที่ ๑ แล้ว จึงสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๒ ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๒ ปรากฏในหมู่มนุษย์หรือ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็น พระเจ้าข้า’ ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านไม่เคยเห็นสตรีหรือบุรุษในหมู่มนุษย์ซึ่งป่วย ได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก นอนจมอยู่ในมูตรคูถของตน ต้องให้ผู้อื่นพยุงลุก ต้องให้ผู้อื่นพยุงนอนบ้างหรือ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าเคยเห็น พระเจ้าข้า’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, තස්ස තෙ විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – අහම්පි ඛොම්හි බ්‍යාධිධම්මො බ්‍යාධිං අනතීතො, හන්දාහං කල්‍යාණං කරොමි කායෙන වාචාය මනසා’ති? සො එවමාහ – ‘නාසක්ඛිස්සං, භන්තෙ. පමාදස්සං, භන්තෙ’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านผู้เป็นวิญญูชน มีอายุมากแล้ว ไม่ได้มีความคิดอย่างนี้บ้างหรือว่า ‘ถึงเราเองก็มีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ เอาเถิด เราจะทำความดีทางกาย วาจา และใจ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่สามารถ พระเจ้าข้า ข้าพเจ้าประมาทเสีย พระเจ้าข้า’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, පමාදතාය න කල්‍යාණමකාසි කායෙන වාචාය මනසා. තග්ඝ ත්වං, අම්භො පුරිස, තථා කරිස්සන්ති යථා තං පමත්තං. තං ඛො පන තෙ එතං පාපකම්මං නෙව මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි [Pg.139] කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං; අථ ඛො තයාවෙතං පාපකම්මං කතං. ත්වඤ්ඤෙවෙතස්ස විපාකං පටිසංවෙදිස්සසී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ เพราะความประมาท ท่านจึงไม่ได้ทำความดีทางกาย วาจา และใจ พ่อบุรุษ เขาจะลงโทษท่านตามสมควรแก่ที่ท่านประมาทแล้วนั้นแน่นอน ก็บาปกรรมนี้นั้น มารดาไม่ได้ทำให้ท่าน บิดาไม่ได้ทำให้ พี่ชายน้องชายไม่ได้ทำให้ พี่สาวน้องสาวไม่ได้ทำให้ มิตรอำมาตย์ไม่ได้ทำให้ ญาติสาโลหิตไม่ได้ทำให้ เทวดาไม่ได้ทำให้ สมณพราหมณ์ไม่ได้ทำให้ แต่ท่านเองทำบาปกรรมนี้ไว้ ท่านนั่นแหละจักเสวยวิบากของบาปกรรมนี้’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා දුතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා, තතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු තතියං දෙවදූතං පාතුභූත’න්ති? සො එවමාහ – ‘නාද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงบุรุษนั้นถึงเทวทูตที่ ๒ แล้ว จึงสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๓ ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๓ ปรากฏในหมู่มนุษย์หรือ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็น พระเจ้าข้า’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා එකාහමතං වා ද්වීහමතං වා තීහමතං වා උද්ධුමාතකං විනීලකං විපුබ්බකජාත’න්ති? සො එවමාහ – ‘අද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านไม่เคยเห็นสตรีหรือบุรุษในหมู่มนุษย์ที่ตายแล้ววันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง ที่ขึ้นอืด เขียวคล้ำ มีน้ำเหลืองไหลเยิ้มบ้างหรือ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าเคยเห็น พระเจ้าข้า’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, තස්ස තෙ විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – අහම්පි ඛොම්හි මරණධම්මො මරණං අනතීතො, හන්දාහං කල්‍යාණං කරොමි කායෙන වාචාය මනසා’ති? සො එවමාහ – ‘නාසක්ඛිස්සං, භන්තෙ. පමාදස්සං, භන්තෙ’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านผู้เป็นวิญญูชน มีอายุมากแล้ว ไม่ได้มีความคิดอย่างนี้บ้างหรือว่า ‘ถึงเราเองก็มีความตายเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ เอาเถิด เราจะทำความดีทางกาย วาจา และใจ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่สามารถ พระเจ้าข้า ข้าพเจ้าประมาทเสีย พระเจ้าข้า’

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, පමාදතාය න කල්‍යාණමකාසි කායෙන වාචාය මනසා. තග්ඝ ත්වං, අම්භො පුරිස, තථා කරිස්සන්ති යථා තං පමත්තං. තං ඛො පන තෙ එතං පාපකම්මං නෙව මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං; අථ ඛො තයාවෙතං පාපකම්මං කතං. ත්වඤ්ඤෙවෙතස්ස විපාකං පටිසංවෙදිස්සසී’’’ති.

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා තතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා තුණ්හී හොති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා පඤ්චවිධබන්ධනං නාම කාරණං කරොන්ති. තත්තං අයොඛිලං හත්ථෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං දුතියස්මිං හත්ථෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං පාදෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං දුතියස්මිං පාදෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං මජ්ඣෙ උරස්මිං ගමෙන්ති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදියති, න ච තාව කාලඞ්කරොති යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොති.

ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงบุรุษนั้นถึงเทวทูตที่ ๓ แล้วก็นิ่งเสีย ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลจึงลงโทษบุรุษนั้นด้วยกรรมกรณ์ชื่อปัญจวิธพันธนะ คือ ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่มือข้างหนึ่ง ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่มืออีกข้างหนึ่ง ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่เท้าข้างหนึ่ง ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่เท้าอีกข้างหนึ่ง ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่กลางอก เขาย่อมเสวยเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อนอยู่ในนรกนั้น และยังไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด

‘‘තමෙනං[Pg.140], භික්ඛවෙ, නිරයපාලා සංවෙසෙත්වා කුධාරීහි තච්ඡන්ති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදියති, න ච තාව කාලඞ්කරොති යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොති.

ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลจับบุรุษนั้นให้นอนลงแล้วเอามีดถาก เขาย่อมเสวยเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อนอยู่ในนรกนั้น และยังไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා වාසීහි තච්ඡන්ති…පෙ… තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා රථෙ යොජෙත්වා ආදිත්තාය භූමියා සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය සාරෙන්තිපි පච්චාසාරෙන්තිපි…පෙ… තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා මහන්තං අඞ්ගාරපබ්බතං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආරොපෙන්තිපි ඔරොපෙන්තිපි…පෙ… තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා තත්තාය ලොහකුම්භියා පක්ඛිපන්ති, ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය. සො තත්ථ ඵෙණුද්දෙහකං පච්චමානො සකිම්පි උද්ධං ගච්ඡති, සකිම්පි අධො ගච්ඡති, සකිම්පි තිරියං ගච්ඡති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදියති, න ච තාව කාලං කරොති යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා මහානිරයෙ පක්ඛිපන්ති. සො ඛො පන, භික්ඛවෙ, මහානිරයො –

ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลจับบุรุษนั้นเอาเท้าขึ้น เอาศีรษะลงแล้วเอามีดพร้าถาก...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลเอาบุรุษนั้นเทียมรถแล้วให้วิ่งไปวิ่งมาบนแผ่นดินที่ไฟลุกโชน มีเปลวรุ่งโรจน์...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลย่อมให้บุรุษนั้นปีนขึ้นปีนลงภูเขาถ่านเพลิงลูกใหญ่ที่ไฟลุกโชน มีเปลวรุ่งโรจน์...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลจับบุรุษนั้นเอาเท้าขึ้น เอาศีรษะลงแล้วโยนลงไปในหม้อทองแดงที่ร้อน ไฟลุกโชน มีเปลวรุ่งโรจน์ เขากำลังถูกต้มเดือดเป็นฟองอยู่ในหม้อทองแดงนั้น ครั้งหนึ่งก็ลอยขึ้นข้างบน ครั้งหนึ่งก็จมลงข้างล่าง ครั้งหนึ่งก็ลอยไปด้านขวาง เขาย่อมเสวยเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อนอยู่ในหม้อทองแดงนั้น และยังไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลย่อมโยนบุรุษนั้นลงในมหานรก ก็มหานรกนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย

‘‘චතුක්කණ්ණො චතුද්වාරො, විභත්තො භාගසො මිතො;

අයොපාකාරපරියන්තො, අයසා පටිකුජ්ජිතො.

มีสี่มุม มีสี่ประตู แบ่งออกเป็นส่วนๆ เท่าๆ กัน มีกำแพงเหล็กล้อมรอบ ครอบไว้ด้วยแผ่นเหล็ก

‘‘තස්ස අයොමයා භූමි, ජලිතා තෙජසා යුතා;

සමන්තා යොජනසතං, ඵරිත්වා තිට්ඨති සබ්බදා’’ති.

แผ่นดินของอเวจีนรกนั้นทำด้วยเหล็ก ลุกโชน ประกอบด้วยเปลวไฟ แผ่ไปโดยรอบ ๑๐๐ โยชน์ ตั้งอยู่ตลอดกาลทุกเมื่อ

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, යමස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි – ‘යෙ කිර, භො, ලොකෙ පාපකානි කම්මානි කරොන්ති තෙ එවරූපා විවිධා කම්මකාරණා කරීයන්ති. අහො වතාහං මනුස්සත්තං ලභෙය්‍යං, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, තඤ්චාහං භගවන්තං පයිරුපාසෙය්‍යං. සො ච මෙ භගවා ධම්මං දෙසෙය්‍ය, තස්ස චාහං භගවතො ධම්මං ආජානෙය්‍ය’න්ති. තං ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, න අඤ්ඤස්ස සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා සුත්වා එවං වදාමි, අපි ච ඛො, භික්ඛවෙ, යදෙව මෙ සාමං ඤාතං සාමං දිට්ඨං සාමං විදිතං තදෙවාහං වදාමී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวพญายมราชได้มีความดำริอย่างนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดในโลกทำบาปกรรม ชนเหล่านั้นถูกลงทัณฑ์ด้วยวิธีการต่างๆ เช่นนี้ โอหนอ เราพึงได้ความเป็นมนุษย์ และพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพึงอุบัติขึ้นในโลก เราพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น และพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นพึงแสดงธรรมแก่เรา และเราพึงรู้ทั่วถึงธรรมของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น’ ภิกษุทั้งหลาย แต่เรามิได้ฟังเรื่องนั้นมาจากสมณะหรือพราหมณ์อื่นแล้วจึงกล่าวอย่างนี้ ก็แต่ว่า ภิกษุทั้งหลาย เรารู้อยู่ เห็นอยู่ ทราบชัดอยู่ด้วยตนเองเท่านั้น จึงกล่าวเรื่องที่เราได้รู้ ได้เห็น ได้ทราบชัดด้วยตนเองนั้น

‘‘චොදිතා [Pg.141] දෙවදූතෙහි, යෙ පමජ්ජන්ති මාණවා;

තෙ දීඝරත්තං සොචන්ති, හීනකායූපගා නරා.

นรชนเหล่าใด ถูกเทวทูตตักเตือนแล้ว ยังประมาทอยู่ นรชนเหล่านั้นเข้าถึงกายอันเลว ย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน

‘‘යෙ ච ඛො දෙවදූතෙහි, සන්තො සප්පුරිසා ඉධ;

චොදිතා නප්පමජ්ජන්ති, අරියධම්මෙ කුදාචනං.

ส่วนสัตบุรุษผู้สงบในโลกนี้เหล่าใด ถูกเทวทูตตักเตือนแล้ว ไม่ประมาทในอริยธรรมในกาลไหนๆ

‘‘උපාදානෙ භයං දිස්වා, ජාතිමරණසම්භවෙ;

අනුපාදා විමුච්චන්ති, ජාතිමරණසඞ්ඛයෙ.

สัตบุรุษเหล่านั้นเห็นภัยในอุปาทานอันเป็นเหตุแห่งชาติและมรณะแล้ว เป็นผู้ไม่มีอุปาทาน ย่อมหลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งชาติและมรณะ

‘‘තෙ අප්පමත්තා සුඛිනො, දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා;

සබ්බවෙරභයාතීතා, සබ්බදුක්ඛං උපච්චගු’’න්ති. ඡට්ඨං;

สัตบุรุษเหล่านั้นไม่ประมาท มีความสุข ดับกิเลสได้ในปัจจุบัน ล่วงพ้นเวรและภัยทั้งปวง ก้าวล่วงทุกข์ทั้งปวงได้

7. චතුමහාරාජසුත්තං

๗. จตุมหาราชสูตร

37. ‘‘අට්ඨමියං, භික්ඛවෙ, පක්ඛස්ස චතුන්නං මහාරාජානං අමච්චා පාරිසජ්ජා ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති – ‘කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. චාතුද්දසිං, භික්ඛවෙ, පක්ඛස්ස චතුන්නං මහාරාජානං පුත්තා ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති – ‘කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. තදහු, භික්ඛවෙ, උපොසථෙ පන්නරසෙ චත්තාරො මහාරාජානො සාමඤ්ඤෙව ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති – ‘කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’’’ති.

๓๗. ภิกษุทั้งหลาย ในวันที่ ๘ แห่งปักษ์ อำมาตย์ปาริสัชย์ของท้าวมหาราชทั้ง ๔ ย่อมเที่ยวตรวจดูโลกนี้ว่า ‘ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์เป็นอันมากที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันบ้างหรือไม่’ ภิกษุทั้งหลาย ในวันที่ ๑๔ แห่งปักษ์ โอรสของท้าวมหาราชทั้ง ๔ ย่อมเที่ยวตรวจดูโลกนี้ว่า ‘ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์เป็นอันมากที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันบ้างหรือไม่’ ภิกษุทั้งหลาย ในวันอุโบสถที่ ๑๕ นั้น ท้าวมหาราชทั้ง ๔ เองย่อมเที่ยวตรวจดูโลกนี้ว่า ‘ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์เป็นอันมากที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันบ้างหรือไม่’

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අප්පකා හොන්ති මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්ති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාරාජානො දෙවානං තාවතිංසානං සුධම්මාය සභාය සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං ආරොචෙන්ති – ‘අප්පකා ඛො, මාරිසා, මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. තෙන ඛො, භික්ඛවෙ[Pg.142], දෙවා තාවතිංසා අනත්තමනා හොන්ති – ‘දිබ්බා වත, භො, කායා පරිහායිස්සන්ති, පරිපූරිස්සන්ති අසුරකායා’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์ที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันน้อย, ภิกษุทั้งหลาย ท้าวมหาราชทั้ง ๔ ย่อมกราบทูลเรื่องนั้นแด่เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ซึ่งนั่งประชุมกันอยู่ในสุธรรมาสภาว่า ‘ท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์ที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันน้อยนัก’ เพราะเหตุนั้น ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์จึงไม่พอใจว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย หมู่ทิพย์จักเสื่อม หมู่แห่งอสูรจักบริบูรณ์’

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, බහූ හොන්ති මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්ති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාරාජානො දෙවානං තාවතිංසානං සුධම්මාය සභාය සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං ආරොචෙන්ති – ‘බහූ ඛො, මාරිසා, මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා අත්තමනා හොන්ති – ‘දිබ්බා වත, භො, කායා පරිපූරිස්සන්ති, පරිහායිස්සන්ති අසුරකායා’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย แต่ถ้าในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์ที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันมาก, ภิกษุทั้งหลาย ท้าวมหาราชทั้ง ๔ ย่อมกราบทูลเรื่องนั้นแด่เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ซึ่งนั่งประชุมกันอยู่ในสุธรรมาสภาว่า ‘ท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์ที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันมาก’ เพราะเหตุนั้น ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์จึงดีใจว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย หมู่ทิพย์จักบริบูรณ์ หมู่แห่งอสูรจักเสื่อม’

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො දෙවෙ තාවතිංසෙ අනුනයමානො තායං වෙලායං ඉමං ගාථං අභාසි –

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อทรงชักชวนเหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ ในกาลนั้น ได้ตรัสคาถานี้ว่า

‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං;

උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති.

นรชนใดพึงเป็นเช่นเรา นรชนนั้นพึงรักษาอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ อันสมบูรณ์ ในวันที่ ๑๔ วันที่ ๑๕ และวันที่ ๘ แห่งปักษ์ และปาฏิหาริยปักษ์

‘‘සා ඛො පනෙසා, භික්ඛවෙ, සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ගාථා දුග්ගීතා න සුගීතා දුබ්භාසිතා න සුභාසිතා. තං කිස්ස හෙතු? සක්කො හි, භික්ඛවෙ, දෙවානමින්දො අවීතරාගො අවීතදොසො අවීතමොහො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คาถานั้นแล อันท้าวสักกะจอมเทพขับไม่ดี ไม่ใช่ขับดี กล่าวไม่ดี ไม่ใช่กล่าวดี ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพยังไม่ปราศจากราคะ ยังไม่ปราศจากโทสะ ยังไม่ปราศจากโมหะ

‘‘යො ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා බ්‍රහ්මචරියො කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො, තස්ස ඛො එතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කල්ලං වචනාය –

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนภิกษุใดเป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระลงแล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ในภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย การกล่าวอย่างนี้ย่อมสมควรแก่ภิกษุนั้น

‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං;

උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති.

‘‘තං [Pg.143] කිස්ස හෙතු? සො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො’’ති. සත්තමං.

ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นปราศจากราคะ ปราศจากโทสะ ปราศจากโมหะแล้ว

8. දුතියචතුමහාරාජසුත්තං

๘. ทุติยจตุมหาราชสูตร

38. ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො දෙවෙ තාවතිංසෙ අනුනයමානො තායං වෙලායං ඉමං ගාථං අභාසි –

๓๘. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อทรงชักชวนเหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ ในกาลนั้น ได้ตรัสคาถานี้ว่า

‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං;

උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති.

‘‘සා ඛො පනෙසා, භික්ඛවෙ, සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ගාථා දුග්ගීතා න සුගීතා දුබ්භාසිතා න සුභාසිතා. තං කිස්ස හෙතු? සක්කො හි, භික්ඛවෙ, දෙවානමින්දො අපරිමුත්තො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, අපරිමුත්තො දුක්ඛස්මාති වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ก็คาถานั้นแล อันท้าวสักกะจอมเทพขับไม่ดี ไม่ใช่ขับดี กล่าวไม่ดี ไม่ใช่กล่าวดี ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพยังไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า ยังไม่พ้นจากทุกข์

‘‘යො ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො, තස්ස ඛො එතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කල්ලං වචනාය –

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนภิกษุใดเป็นพระอรหันต์สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ในภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นแลสมควรจะกล่าวคาถานี้ว่า

‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං;

උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති.

นรชนใดพึงเป็นผู้เช่นเรา นรชนนั้นพึงรักษาอุโบสถ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ให้บริบูรณ์ดี ในวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำแห่งปักษ์ และปาฏิหาริยปักษ์

‘‘තං කිස්ස හෙතු? සො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිමුත්තො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුත්තො දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. අට්ඨමං.

ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพ้นแล้วจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า พ้นแล้วจากทุกข์

9. සුඛුමාලසුත්තං

๙. สุขุมาลสูตร

39. ‘‘සුඛුමාලො අහං, භික්ඛවෙ, පරමසුඛුමාලො අච්චන්තසුඛුමාලො. මම සුදං, භික්ඛවෙ, පිතු නිවෙසනෙ පොක්ඛරණියො කාරිතා හොන්ති. එකත්ථ සුදං, භික්ඛවෙ, උප්පලං වප්පති, එකත්ථ පදුමං, එකත්ථ පුණ්ඩරීකං, යාවදෙව මමත්ථාය. න ඛො පනස්සාහං, භික්ඛවෙ, අකාසිකං චන්දනං ධාරෙමි. කාසිකං[Pg.144], භික්ඛවෙ, සු මෙ තං වෙඨනං හොති, කාසිකා කඤ්චුකා, කාසිකං නිවාසනං, කාසිකො උත්තරාසඞ්ගො. රත්තින්දිවං ඛො පන මෙ සු තං, භික්ඛවෙ, සෙතච්ඡත්තං ධාරීයති – ‘මා නං ඵුසි සීතං වා උණ්හං වා තිණං වා රජො වා උස්සාවො වා’’’ති.

๓๙. ภิกษุทั้งหลาย เราเป็นผู้ละเอียดอ่อน เป็นผู้ละเอียดอ่อนอย่างยิ่ง เป็นผู้ละเอียดอ่อนอย่างที่สุด ภิกษุทั้งหลาย ในวังของเสด็จพ่อ มีสระโบกขรณีที่เขาขุดไว้เพื่อเราโดยเฉพาะ ในสระโบกขรณีสระหนึ่งปลูกอุบล สระหนึ่งปลูกปทุม สระหนึ่งปลูกบุณฑริก ภิกษุทั้งหลาย เรามิได้ใช้จันทน์ที่มิใช่ผลิตจากแคว้นกาสีเลย ภิกษุทั้งหลาย ผ้าโพกศีรษะของเราเป็นของผลิตจากแคว้นกาสี เสื้อก็เป็นของผลิตจากแคว้นกาสี ผ้านุ่งก็เป็นของผลิตจากแคว้นกาสี ผ้าห่มก็เป็นของผลิตจากแคว้นกาสี ภิกษุทั้งหลาย เขาจะกั้นเศวตฉัตรให้เราทั้งกลางวันกลางคืน ด้วยคิดว่า ‘ความเย็นก็ดี ความร้อนก็ดี หญ้าก็ดี ธุลีก็ดี หรือน้ำค้างก็ดี อย่าได้ถูกต้องเราเลย’

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, තයො පාසාදා අහෙසුං – එකො හෙමන්තිකො, එකො ගිම්හිකො, එකො වස්සිකො. සො ඛො අහං, භික්ඛවෙ, වස්සිකෙ පාසාදෙ වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ නිප්පුරිසෙහි තූරියෙහි පරිචාරයමානො න හෙට්ඨාපාසාදං ඔරොහාමි. යථා ඛො පන, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤෙසං නිවෙසනෙ දාසකම්මකරපොරිසස්ස කණාජකං භොජනං දීයති බිලඞ්ගදුතියං, එවමෙවස්සු මෙ, භික්ඛවෙ, පිතු නිවෙසනෙ දාසකම්මකරපොරිසස්ස සාලිමංසොදනො දීයති.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นมีปราสาท ๓ หลัง คือ หลังหนึ่งสำหรับฤดูหนาว หลังหนึ่งสำหรับฤดูร้อน หลังหนึ่งสำหรับฤดูฝน ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นอยู่ในปราสาทสำหรับฤดูฝนตลอด ๔ เดือนแห่งฤดูฝน ได้รับการบำเรอด้วยดนตรีที่ไม่มีบุรุษ ไม่ได้ลงมาจากปราสาทเลย ภิกษุทั้งหลาย ในเรือนของผู้อื่น เขาให้ข้าวปลายเกวียนกับน้ำผักดองเป็นอาหารแก่ทาสและกรรมกรฉันใด ในวังของเสด็จพ่อของเราก็ฉันนั้นเหมือนกัน เขาให้ข้าวสาลีพร้อมกับเนื้อเป็นอาหารแก่ทาสและกรรมกร

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එවරූපාය ඉද්ධියා සමන්නාගතස්ස එවරූපෙන ච සුඛුමාලෙන එතදහොසි – ‘අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනො අත්තනා ජරාධම්මො සමානො ජරං අනතීතො පරං ජිණ්ණං දිස්වා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති අත්තානංයෙව අතිසිත්වා, අහම්පි ඛොම්හි ජරාධම්මො ජරං අනතීතො. අහඤ්චෙව ඛො පන ජරාධම්මො සමානො ජරං අනතීතො පරං ජිණ්ණං දිස්වා අට්ටීයෙය්‍යං හරායෙය්‍යං ජිගුච්ඡෙය්‍යං න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛතො යො යොබ්බනෙ යොබ්බනමදො සො සබ්බසො පහීයි.

ภิกษุทั้งหลาย เราผู้สมบูรณ์ด้วยความรุ่งเรืองเช่นนี้ และมีความละเอียดอ่อนเช่นนี้ ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อตนเองมีความแก่เป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ พอเห็นคนอื่นแก่ ก็อึดอัด ระอา เกลียดชัง โดยลืมนึกถึงตนเองว่า แม้เราก็มีความแก่เป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ ถ้าเราเองมีความแก่เป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ จะพึงอึดอัด ระอา เกลียดชัง เมื่อเห็นคนอื่นแก่ ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราพิจารณาเห็นดังนี้ ความเมาในวัยหนุ่มสาวก็อันตรธานไปสิ้นเชิง

‘‘අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනො අත්තනා බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිං අනතීතො පරං බ්‍යාධිතං දිස්වා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති අත්තානංයෙව අතිසිත්වා – ‘අහම්පි ඛොම්හි බ්‍යාධිධම්මො බ්‍යාධිං අනතීතො, අහඤ්චෙව ඛො පන බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිං අනතීතො පරං බ්‍යාධිකං දිස්වා අට්ටීයෙය්‍යං හරායෙය්‍යං ජිගුච්ඡෙය්‍යං, න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛතො යො ආරොග්‍යෙ ආරොග්‍යමදො සො සබ්බසො පහීයි.

ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อตนเองมีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ พอเห็นคนอื่นเจ็บป่วย ก็อึดอัด ระอา เกลียดชัง โดยลืมนึกถึงตนเองว่า ‘แม้เราก็มีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ ถ้าเราเองมีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ จะพึงอึดอัด ระอา เกลียดชัง เมื่อเห็นคนอื่นเจ็บป่วย ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราพิจารณาเห็นดังนี้ ความเมาในความไม่มีโรคก็อันตรธานไปสิ้นเชิง

‘‘අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනො අත්තනා මරණධම්මො සමානො මරණං අනතීතො පරං මතං දිස්වා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති අත්තානංයෙව අතිසිත්වා – ‘අහම්පි ඛොම්හි මරණධම්මො, මරණං අනතීතො, අහං චෙව ඛො පන [Pg.145] මරණධම්මො සමානො මරණං අනතීතො පරං මතං දිස්වා අට්ටීයෙය්‍යං හරායෙය්‍යං ජිගුච්ඡෙය්‍යං, න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛතො යො ජීවිතෙ ජීවිතමදො සො සබ්බසො පහීයී’’ති.

ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อตนเองมีความตายเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ พอเห็นคนอื่นตาย ก็อึดอัด ระอา เกลียดชัง โดยลืมนึกถึงตนเองว่า ‘แม้เราก็มีความตายเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ ถ้าเราเองมีความตายเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ จะพึงอึดอัด ระอา เกลียดชัง เมื่อเห็นคนอื่นตาย ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราพิจารณาเห็นดังนี้ ความเมาในชีวิตก็อันตรธานไปสิ้นเชิง

‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, මදා. කතමෙ තයො? යොබ්බනමදො, ආරොග්‍යමදො, ජීවිතමදො. යොබ්බනමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. ආරොග්‍යමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො…පෙ… ජීවිතමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

ภิกษุทั้งหลาย ความเมา ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเมาในวัยหนุ่มสาว ๑ ความเมาในความไม่มีโรค ๑ ความเมาในชีวิต ๑ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมาในวัยหนุ่มสาวแล้ว ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมาในความไม่มีโรคแล้ว... ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมาในชีวิตแล้ว ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

‘‘යොබ්බනමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. ආරොග්‍යමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛු…පෙ… ජීවිතමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තතී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมาในวัยหนุ่มสาวแล้ว บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมาในความไม่มีโรคแล้ว... ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมาในชีวิตแล้ว บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป

‘‘බ්‍යාධිධම්මා ජරාධම්මා, අථො මරණධම්මිනො;

යථාධම්මා තථාසන්තා, ජිගුච්ඡන්ති පුථුජ්ජනා.

ปุถุชนทั้งหลายมีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา มีความแก่เป็นธรรมดา และมีความตายเป็นธรรมดา ตนก็มีสภาวะอย่างนั้นเหมือนกัน แต่ก็ยังรังเกียจผู้อื่น

‘‘අහඤ්චෙ තං ජිගුච්ඡෙය්‍යං, එවංධම්මෙසු පාණිසු;

න මෙතං පතිරූපස්ස, මම එවං විහාරිනො.

ถ้าเราพึงรังเกียจสัตว์ทั้งหลายผู้มีสภาวะอย่างนี้ การรังเกียจนั้นก็ไม่สมควรแก่เราผู้เป็นอยู่อย่างนี้

‘‘සොහං එවං විහරන්තො, ඤත්වා ධම්මං නිරූපධිං;

ආරොග්‍යෙ යොබ්බනස්මිඤ්ච, ජීවිතස්මිඤ්ච යෙ මදා.

เรานั้นเมื่อเป็นอยู่อย่างนี้ รู้ธรรมที่ไม่มีอุปธิแล้ว ความเมาใดในความไม่มีโรค ในความเป็นหนุ่มสาว และในชีวิต

‘‘සබ්බෙ මදෙ අභිභොස්මි, නෙක්ඛම්මෙ දට්ඨු ඛෙමතං;

තස්ස මෙ අහු උස්සාහො, නිබ්බානං අභිපස්සතො.

เราได้ครอบงำความเมาทั้งปวง เพราะเห็นเนกขัมมะว่าเป็นแดนเกษม ความอุตสาหะได้เกิดขึ้นแก่เราผู้เห็นแจ้งนิพพาน

‘‘නාහං භබ්බො එතරහි, කාමානි පටිසෙවිතුං;

අනිවත්ති භවිස්සාමි, බ්‍රහ්මචරියපරායණො’’ති. නවමං;

บัดนี้ เราไม่สามารถจะเสพกามทั้งหลายได้ เราจักเป็นผู้ไม่หวนกลับ มีพรหมจรรย์เป็นที่ไปในเบื้องหน้า

10. ආධිපතෙය්‍යසුත්තං

๑๐. อาธิปเตยยสูตร

40. ‘‘තීණිමානි[Pg.146], භික්ඛවෙ, ආධිපතෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? අත්තාධිපතෙය්‍යං, ලොකාධිපතෙය්‍යං, ධම්මාධිපතෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අත්තාධිපතෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො පනාහං චීවරහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. න පිණ්ඩපාතහෙතු, න සෙනාසනහෙතු, න ඉතිභවාභවහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. අපි ච ඛොම්හි ඔතිණ්ණො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො. අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථාති. අහඤ්චෙව ඛො පන යාදිසකෙ කාමෙ ඔහාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො තාදිසකෙ වා කාමෙ පරියෙසෙය්‍යං තතො වා පාපිට්ඨතරෙ, න මෙතං පතිරූප’න්ති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං භවිස්සති අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති. සො අත්තානංයෙව අධිපතිං කරිත්වා අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අත්තාධිපතෙය්‍යං.

๔๐. ภิกษุทั้งหลาย อาธิปไตย ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ อัตตาธิปไตย โลกาธิปไตย ธรรมาธิปไตย ภิกษุทั้งหลาย ก็อัตตาธิปไตยเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งจีวร ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งบิณฑบาต ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งเสนาสนะ ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่ แต่เราเป็นผู้ถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้า ไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏ’ ก็ถ้าเราผู้บวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน โดยสละกามเช่นใดไว้ พึงแสวงหากามเช่นนั้น หรือที่เลวกว่านั้น ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย เธอพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘ก็เราจักเป็นผู้ปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน มีสติตั้งมั่นไม่หลงลืม มีกายสงบระงับไม่กระสับกระส่าย มีจิตตั้งมั่นเป็นหนึ่ง’ เธอทำตนนั่นแหละให้เป็นใหญ่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ ย่อมบริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อัตตาธิปไตย

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ලොකාධිපතෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො පනාහං චීවරහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. න පිණ්ඩපාතහෙතු, න සෙනාසනහෙතු, න ඉතිභවාභවහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. අපි ච ඛොම්හි ඔතිණ්ණො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො. අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති. අහඤ්චෙව ඛො පන එවං පබ්බජිතො සමානො කාමවිතක්කං වා විතක්කෙය්‍යං, බ්‍යාපාදවිතක්කං වා විතක්කෙය්‍යං, විහිංසාවිතක්කං වා විතක්කෙය්‍යං, මහා ඛො පනායං ලොකසන්නිවාසො. මහන්තස්මිං ඛො පන ලොකසන්නිවාසෙ සන්ති සමණබ්‍රාහ්මණා ඉද්ධිමන්තො දිබ්බචක්ඛුකා පරචිත්තවිදුනො. තෙ දූරතොපි පස්සන්ති, ආසන්නාපි න දිස්සන්ති, චෙතසාපි චිත්තං පජානන්ති. තෙපි මං එවං ජානෙය්‍යුං – ‘පස්සථ, භො, ඉමං කුලපුත්තං [Pg.147] සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො වොකිණ්ණො විහරති පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහී’ති. දෙවතාපි ඛො සන්ති ඉද්ධිමන්තිනියො දිබ්බචක්ඛුකා පරචිත්තවිදුනියො. තා දූරතොපි පස්සන්ති, ආසන්නාපි න දිස්සන්ති, චෙතසාපි චිත්තං ජානන්ති. තාපි මං එවං ජානෙය්‍යුං – ‘පස්සථ, භො, ඉමං කුලපුත්තං සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො වොකිණ්ණො විහරති පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහී’ති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං භවිස්සති අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති. සො ලොකංයෙව අධිපතිං කරිත්වා අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ලොකාධිපතෙය්‍යං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็โลกาธิปไตยเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งจีวร ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งบิณฑบาต ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งเสนาสนะ ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่ แต่เราเป็นผู้ถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้า ไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏ’ ก็ถ้าเราบวชอย่างนี้แล้ว พึงตรึกกามวิตกก็ดี พึงตรึกพยาบาทวิตกก็ดี พึงตรึกวิหิงสาวิตกก็ดี ก็โลกสันนิวาสนี้ใหญ่โต ในโลกสันนิวาสอันใหญ่โตนี้ มีสมณพราหมณ์ผู้มีฤทธิ์ มีทิพยจักษุ รู้จิตของผู้อื่นอยู่ ท่านเหล่านั้นย่อมเห็นได้แม้จากที่ไกล แม้อยู่ใกล้ก็มองไม่เห็น ย่อมรู้จิตด้วยจิต แม้ท่านเหล่านั้นก็พึงรู้เราอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย จงดูกุลบุตรผู้นี้ ผู้มีศรัทธาบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน เป็นผู้ระคนด้วยธรรมอันเป็นบาปอกุศลอยู่’ แม้เทวดาทั้งหลายผู้มีฤทธิ์ มีทิพยจักษุ รู้จิตของผู้อื่นก็มีอยู่ ท่านเหล่านั้นย่อมเห็นได้แม้จากที่ไกล แม้อยู่ใกล้ก็มองไม่เห็น ย่อมรู้จิตด้วยจิต แม้ท่านเหล่านั้นก็พึงรู้เราอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย จงดูกุลบุตรผู้นี้ ผู้มีศรัทธาบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน เป็นผู้ระคนด้วยธรรมอันเป็นบาปอกุศลอยู่’ เธอพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘ก็เราจักเป็นผู้ปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน มีสติตั้งมั่นไม่หลงลืม มีกายสงบระงับไม่กระสับกระส่าย มีจิตตั้งมั่นเป็นหนึ่ง’ เธอทำโลกนั่นแหละให้เป็นใหญ่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ ย่อมบริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โลกาธิปไตย

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධම්මාධිපතෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො පනාහං චීවරහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. න පිණ්ඩපාතහෙතු, න සෙනාසනහෙතු, න ඉතිභවාභවහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. අපි ච ඛොම්හි ඔතිණ්ණො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො. අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථාති. ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහීති. සන්ති ඛො පන මෙ සබ්‍රහ්මචාරී ජානං පස්සං විහරන්ති. අහඤ්චෙව ඛො පන එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිතො සමානො කුසීතො විහරෙය්‍යං පමත්තො, න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං භවිස්සති අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති. සො ධම්මංයෙව අධිපතිං කරිත්වා අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධම්මාධිපතෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි ආධිපතෙය්‍යානී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมาธิปไตยเป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างก็ดี ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราไม่ได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเพราะเหตุแห่งจีวร ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งบิณฑบาต ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งเสนาสนะ ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่ แต่เราเป็นผู้ถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ทำไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้ พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน ก็เพื่อนพรหมจารีของเราทั้งหลายมีอยู่ ผู้รู้เห็นธรรมนั้นอยู่ ก็ถ้าเราบวชในพระธรรมวินัยที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีอย่างนี้แล้ว พึงเป็นผู้เกียจคร้าน ประมาทอยู่ ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย’ เธอย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราจักปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน สติของเราจักตั้งมั่นไม่หลงลืม กายของเราจักสงบระงับไม่กระสับกระส่าย จิตของเราจักตั้งมั่นเป็นหนึ่ง’ เธอทำธรรมะให้เป็นใหญ่แล้ว ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละธรรมที่มีโทษ เจริญธรรมที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าธรรมาธิปไตย ภิกษุทั้งหลาย อธิปไตย ๓ ประการนี้แล

‘‘නත්ථි ලොකෙ රහො නාම, පාපකම්මං පකුබ්බතො;

අත්තා තෙ පුරිස ජානාති, සච්චං වා යදි වා මුසා.

ในโลกนี้ ไม่มีที่ลับสำหรับผู้ทำบาปกรรมเลย บุรุษ ท่านเองย่อมรู้ว่าจริงหรือเท็จ

‘‘කල්‍යාණං [Pg.148] වත භො සක්ඛි, අත්තානං අතිමඤ්ඤසි;

යො සන්තං අත්තනි පාපං, අත්තානං පරිගූහසි.

ดูก่อนท่านผู้เจริญ ท่านดูหมิ่นตนเองซึ่งเป็นพยานที่ดีงามหนอ ท่านผู้มีบาปอยู่ในตน แต่กลับปกปิดตนเอง

‘‘පස්සන්ති දෙවා ච තථාගතා ච,ලොකස්මිං බාලං විසමං චරන්තං;

තස්මා හි අත්තාධිපතෙය්‍යකො ච,ලොකාධිපො ච නිපකො ච ඣායී.

เทวดาและพระตถาคตทั้งหลาย ย่อมเห็นคนพาลผู้ประพฤติไม่สม่ำเสมอในโลก เพราะฉะนั้นแล ภิกษุผู้มีตนเป็นใหญ่ มีโลกเป็นใหญ่ เป็นผู้มีปัญญา เพ่งพินิจอยู่

‘‘ධම්මාධිපො ච අනුධම්මචාරී,න හීයති සච්චපරක්කමො මුනි;

පසය්හ මාරං අභිභුය්‍ය අන්තකං,යො ච ඵුසී ජාතික්ඛයං පධානවා;

සො තාදිසො ලොකවිදූ සුමෙධො,සබ්බෙසු ධම්මෙසු අතම්මයො මුනී’’ති. දසමං;

ภิกษุผู้มีธรรมเป็นใหญ่ ประพฤติตามธรรม มีความเพียรจริง เป็นมุนี ย่อมไม่เสื่อม ภิกษุใดมีความเพียร ข่มมาร ครอบงำมัจจุราชได้ บรรลุถึงความสิ้นชาติ มุนีเช่นนั้น ผู้รู้แจ้งโลก มีปัญญาดี ไม่ยึดมั่นในธรรมทั้งปวง จบ สูตรที่ ๑๐

දෙවදූතවග්ගො චතුත්ථො.

เทวทูตวรรคที่ ๔ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้

බ්‍රහ්ම ආනන්ද සාරිපුත්තො, නිදානං හත්ථකෙන ච;

දූතා දුවෙ ච රාජානො, සුඛුමාලාධිපතෙය්‍යෙන චාති.

พรหมสูตร อานันทสูตร สารีปุตตสูตร นิทานสูตร หัตถกสูตร ทูตสูตร ราชสูตร ๒ สูตร สุขุมมาลสูตร และอธิปเตยยสูตร

5. චූළවග්ගො

๕. จูฬวรรค

1. සම්මුඛීභාවසුත්තං

๑. สัมมุขีภาวสูตร

41. ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙසං තිණ්ණං? සද්ධාය, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. දෙය්‍යධම්මස්ස, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. දක්ඛිණෙය්‍යානං, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. පඨමං.

๔๑. ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งธรรม ๓ ประการ กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งศรัทธา กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งไทยธรรม กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งทักขิไณยบุคคล กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งธรรม ๓ ประการนี้แล กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก จบ สูตรที่ ๑

2. තිඨානසුත්තං

๒. ติฐานสูตร

42. ‘‘තීහි[Pg.149], භික්ඛවෙ, ඨානෙහි සද්ධො පසන්නො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? සීලවන්තානං දස්සනකාමො හොති, සද්ධම්මං සොතුකාමො හොති, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ඨානෙහි සද්ධො පසන්නො වෙදිතබ්බො’’.

๔๒. ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าผู้เลื่อมใสเป็นผู้มีศรัทธา ด้วยเหตุ ๓ ประการ เหตุ ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ เป็นผู้ใคร่จะเห็นท่านผู้มีศีล เป็นผู้ใคร่จะฟังพระสัทธรรม เป็นผู้มีจิตปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าผู้เลื่อมใสเป็นผู้มีศรัทธา ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้แล

‘‘දස්සනකාමො සීලවතං, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති;

විනයෙ මච්ඡෙරමලං, ස වෙ සද්ධොති වුච්චතී’’ති. දුතියං;

ผู้ใดใคร่จะเห็นท่านผู้มีศีล ปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม กำจัดมลทินคือความตระหนี่ได้ ผู้นั้นแลเรียกว่าผู้มีศรัทธา จบ สูตรที่ ๒

3. අත්ථවසසුත්තං

๓. อัตถวสสูตร

43. ‘‘තයො, භික්ඛවෙ, අත්ථවසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව පරෙසං ධම්මං දෙසෙතුං. කතමෙ තයො? යො ධම්මං දෙසෙති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො ධම්මං සුණාති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො චෙව ධම්මං දෙසෙති යො ච ධම්මං සුණාති උභො අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ච හොන්ති ධම්මප්පටිසංවෙදිනො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො අත්ථවසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව පරෙසං ධම්මං දෙසෙතු’’න්ති. තතියං.

๔๓. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเล็งเห็นเหตุ ๓ ประการ ก็สมควรที่จะแสดงธรรมแก่ผู้อื่นได้ เหตุ ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ ผู้แสดงธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ผู้ฟังธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ทั้งผู้แสดงธรรมและผู้ฟังธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเล็งเห็นเหตุ ๓ ประการนี้แล ก็สมควรที่จะแสดงธรรมแก่ผู้อื่นได้ จบ สูตรที่ ๓

4. කථාපවත්තිසුත්තං

๔. กถาปวัตติสูตร

44. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි කථා පවත්තිනී හොති. කතමෙහි තීහි? යො ධම්මං දෙසෙති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො ධම්මං සුණාති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො චෙව ධම්මං දෙසෙති යො ච ධම්මං සුණාති උභො අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ච හොන්ති ධම්මප්පටිසංවෙදිනො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ඨානෙහි කථා පවත්තිනී හොතී’’ති. චතුත්ථං.

๔๔. ภิกษุทั้งหลาย การสนทนาธรรมย่อมเป็นไปได้ด้วยเหตุ ๓ ประการ เหตุ ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ ผู้แสดงธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ผู้ฟังธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ทั้งผู้แสดงธรรมและผู้ฟังธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ภิกษุทั้งหลาย การสนทนาธรรมย่อมเป็นไปได้ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้แล จบ สูตรที่ ๔

5. පණ්ඩිතසුත්තං

๕. บัณฑิตสูตร

45. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තානි සප්පුරිසපඤ්ඤත්තානි. කතමානි තීණි? දානං, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං සප්පුරිසපඤ්ඤත්තං. පබ්බජ්ජා, භික්ඛවෙ[Pg.150], පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තා සප්පුරිසපඤ්ඤත්තා. මාතාපිතූනං, භික්ඛවෙ, උපට්ඨානං පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං සප්පුරිසපඤ්ඤත්තං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තානි සප්පුරිසපඤ්ඤත්තානී’’ති.

๔๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้ ธรรม ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ทาน บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้ ภิกษุทั้งหลาย การบวช บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้ ภิกษุทั้งหลาย การอุปัฏฐากมารดาบิดา บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้

‘‘සබ්භි දානං උපඤ්ඤත්තං, අහිංසා සංයමො දමො;

මාතාපිතු උපට්ඨානං, සන්තානං බ්‍රහ්මචාරිනං.

สัตบุรุษทั้งหลายบัญญัติไว้ซึ่งทาน การไม่เบียดเบียน ความสำรวม การฝึกตน และการอุปัฏฐากมารดาบิดาของท่านผู้สงบ ผู้ประพฤติพรหมจรรย์

‘‘සතං එතානි ඨානානි, යානි සෙවෙථ පණ්ඩිතො;

අරියො දස්සනසම්පන්නො, ස ලොකං භජතෙ සිව’’න්ති. පඤ්චමං;

บัณฑิตผู้เป็นอริยะ ถึงพร้อมด้วยทัสสนะ พึงเสพสถาน (ธรรม) ของสัตบุรุษเหล่านี้ เขาย่อมเข้าถึงโลกอันเกษม

6. සීලවන්තසුත්තං

๖. สีลวันตสูตร

46. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සීලවන්තො පබ්බජිතා ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරන්ති. තත්ථ මනුස්සා තීහි ඨානෙහි බහුං පුඤ්ඤං පසවන්ති. කතමෙහි තීහි? කායෙන, වාචාය, මනසා. යං, භික්ඛවෙ, සීලවන්තො පබ්බජිතා ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරන්ති. තත්ථ මනුස්සා ඉමෙහි තීහි ඨානෙහි බහුං පුඤ්ඤං පසවන්තී’’ති. ඡට්ඨං.

๔๖. ภิกษุทั้งหลาย บรรพชิตผู้มีศีล อาศัยบ้านหรือนิคมใดอยู่ มนุษย์ในบ้านหรือนิคมนั้นย่อมประสบบุญเป็นอันมาก ด้วยเหตุ ๓ ประการ เหตุ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ (ประสบบุญ) ด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ภิกษุทั้งหลาย บรรพชิตผู้มีศีล อาศัยบ้านหรือนิคมใดอยู่ มนุษย์ในบ้านหรือนิคมนั้นย่อมประสบบุญเป็นอันมาก ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้

7. සඞ්ඛතලක්ඛණසුත්තං

๗. สังขตลักขณสูตร

47. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතලක්ඛණානි. කතමානි තීණි? උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතලක්ඛණානී’’ති. සත්තමං.

๔๗. ภิกษุทั้งหลาย สังขตลักษณะแห่งสังขตธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเกิดขึ้นปรากฏ ความเสื่อมไปปรากฏ เมื่อตั้งอยู่ ความแปรเป็นอื่นปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย สังขตลักษณะแห่งสังขตธรรม ๓ ประการนี้แล

8. අසඞ්ඛතලක්ඛණසුත්තං

๘. อสังขตลักขณสูตร

48. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අසඞ්ඛතස්ස අසඞ්ඛතලක්ඛණානි. කතමානි තීණි? න උප්පාදො පඤ්ඤායති, න වයො පඤ්ඤායති, න ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අසඞ්ඛතස්ස අසඞ්ඛතලක්ඛණානී’’ති. අට්ඨමං.

๔๘. ภิกษุทั้งหลาย อสังขตลักษณะแห่งอสังขตธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเกิดขึ้นไม่ปรากฏ ความเสื่อมไปไม่ปรากฏ เมื่อตั้งอยู่ ความแปรเป็นอื่นไม่ปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย อสังขตลักษณะแห่งอสังขตธรรม ๓ ประการนี้แล

9. පබ්බතරාජසුත්තං

๙. ปัพพตราชสูตร

49. ‘‘හිමවන්තං, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජං නිස්සාය මහාසාලා තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪන්ති. කතමාහි තීහි? සාඛාපත්තපලාසෙන වඩ්ඪන්ති, තචපපටිකාය වඩ්ඪන්ති[Pg.151], ඵෙග්ගුසාරෙන වඩ්ඪන්ති. හිමවන්තං, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජං නිස්සාය මහාසාලා ඉමාහි තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪන්ති.

๔๙. ภิกษุทั้งหลาย ต้นสาละใหญ่ อาศัยขุนเขาหิมพานต์ เจริญด้วยความเจริญ ๓ ประการ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เจริญด้วยกิ่ง ใบ และแขนง เจริญด้วยเปลือกและผิว เจริญด้วยกระพี้และแก่น ภิกษุทั้งหลาย ต้นสาละใหญ่ อาศัยขุนเขาหิมพานต์ เจริญด้วยความเจริญ ๓ ประการนี้

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සද්ධං කුලපතිං නිස්සාය අන්තො ජනො තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪති. කතමාහි තීහි? සද්ධාය වඩ්ඪති, සීලෙන වඩ්ඪති, පඤ්ඤාය වඩ්ඪති. සද්ධං, භික්ඛවෙ, කුලපතිං නිස්සාය අන්තො ජනො ඉමාහි තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪතී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ชนภายในอาศัยกุลบดีผู้มีศรัทธา ย่อมเจริญด้วยความเจริญ ๓ ประการ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เจริญด้วยศรัทธา เจริญด้วยศีล เจริญด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ชนภายในอาศัยกุลบดีผู้มีศรัทธา ย่อมเจริญด้วยความเจริญ ๓ ประการนี้

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

තං රුක්ඛා උපනිස්සාය, වඩ්ඪන්තෙ තෙ වනප්පතී.

ภูเขาหินในป่าใหญ่ ฉันใด หมู่ไม้เจ้าป่าอาศัยภูเขานั้นเจริญขึ้น ฉันนั้น

‘‘තථෙව සීලසම්පන්නං, සද්ධං කුලපතිං ඉධ;

උපනිස්සාය වඩ්ඪන්ති, පුත්තදාරා ච බන්ධවා;

අමච්චා ඤාතිසඞ්ඝා ච, යෙ චස්ස අනුජීවිනො.

ในโลกนี้ บุตร ภรรยา มิตร อำมาตย์ หมู่ญาติ และผู้ที่อาศัยกุลบุตรนั้นเลี้ยงชีพ อาศัยกุลบุตรผู้มีศรัทธา สมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมเจริญ

‘‘ත්‍යාස්ස සීලවතො සීලං, චාගං සුචරිතානි ච;

පස්සමානානුකුබ්බන්ති, අත්තමත්ථං විචක්ඛණා.

ผู้มีปัญญาเฉียบแหลม เห็นประโยชน์ตน เมื่อเห็นศีล จาคะ และสุจริตธรรมของกุลบุตรผู้มีศีลนั้น ย่อมทำตาม

‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, මග්ගං සුගතිගාමිනං;

නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. නවමං;

ผู้ปรารถนากาม ยินดี ประพฤติธรรมในโลกนี้ อันเป็นทางไปสู่สุคติ ย่อมบันเทิงใจในเทวโลก

10. ආතප්පකරණීයසුත්තං

๑๐. อาตัปปกรณียสูตร

50. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි ආතප්පං කරණීයං. කතමෙහි තීහි? අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ආතප්පං කරණීයං, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ආතප්පං කරණීයං, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසනාය ආතප්පං කරණීයං. ඉමෙහි තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි ආතප්පං කරණීයං.

๕๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทำความเพียรในเหตุ ๓ ประการ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ พึงทำความเพียรเพื่อไม่ให้บาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น พึงทำความเพียรเพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น พึงทำความเพียรเพื่ออดกลั้นทุกขเวทนาที่เกิดทางร่างกาย อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ จะพรากชีวิตไปได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทำความเพียรในเหตุ ๓ ประการนี้

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ආතප්පං කරොති, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ආතප්පං කරොති, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසනාය ආතප්පං [Pg.152] කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආතාපී නිපකො සතො සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด ภิกษุทำความเพียรเพื่อไม่ให้บาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น ทำความเพียรเพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น ทำความเพียรเพื่ออดกลั้นทุกขเวทนาที่เกิดทางร่างกาย อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ จะพรากชีวิตไปได้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้มีความเพียร มีปัญญารักษาตน มีสติ เพื่อทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบ

11. මහාචොරසුත්තං

๑๑. มหาโจรสูตร

51. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො සන්ධිම්පි ඡින්දති, නිල්ලොපම්පි හරති, එකාගාරිකම්පි කරොති, පරිපන්ථෙපි තිට්ඨති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො විසමනිස්සිතො ච හොති, ගහනනිස්සිතො ච හොති, බලවනිස්සිතො ච හොති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මහාචොරො විසමනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො නදීවිදුග්ගං වා නිස්සිතො හොති පබ්බතවිසමං වා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මහාචොරො විසමනිස්සිතො හොති.

๕๑. ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมตัดช่องย่องเบาบ้าง ปล้นสะดมบ้าง ปล้นบ้านหลังเดียวบ้าง ดักปล้นในหนทางบ้าง องค์ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่ขรุขระบ้าง อาศัยที่รกชัฏบ้าง อาศัยผู้มีอิทธิพลบ้าง ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่ขรุขระเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ มหาโจรอาศัยที่ซึ่งข้ามได้ยากคือแม่น้ำ หรือที่ขรุขระคือภูเขา ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่ขรุขระเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මහාචොරො ගහනනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො තිණගහනං වා නිස්සිතො හොති, රුක්ඛගහනං වා රොධං වා මහාවනසණ්ඩං වා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මහාචොරො ගහනනිස්සිතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่รกชัฏเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ มหาโจรอาศัยป่าหญ้าบ้าง ป่าไม้บ้าง ป่าทึบที่เข้าไปได้ยากบ้าง หมู่ไม้ใหญ่บ้าง ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่รกชัฏเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මහාචොරො බලවනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො රාජානං වා රාජමහාමත්තානං වා නිස්සිතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ මං කොචි කිඤ්චි වක්ඛති, ඉමෙ මෙ රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණිස්සන්තී’ති. සචෙ නං කොචි කිඤ්චි ආහ, ත්‍යාස්ස රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මහාචොරො බලවනිස්සිතො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො සන්ධිම්පි ඡින්දති, නිල්ලොපම්පි හරති, එකාගාරිකම්පි කරොති, පරිපන්ථෙපි තිට්ඨති.

ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยผู้มีอิทธิพลเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ มหาโจรอาศัยพระราชา หรือราชมหาอำมาตย์ เขามีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าใครจักว่าอะไรเรา พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านี้จักช่วยพูดแก้ต่างให้’ ถ้ามีใครว่าอะไรเขา พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านั้นก็ช่วยพูดแก้ต่างให้ ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยผู้มีอิทธิพลเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ย่อมตัดช่องย่องเบาบ้าง ปล้นสะดมบ้าง ปล้นบ้านหลังเดียวบ้าง ดักปล้นในหนทางบ้าง

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපභික්ඛු ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමනිස්සිතො ච හොති ගහනනිස්සිතො ච බලවනිස්සිතො ච.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้เลวทราม ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมบริหารตนผู้ถูกขุด (คุณ) เสียแล้ว ผู้ถูกทำลายเสียแล้ว เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้ที่วิญญูชนติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมากด้วย องค์ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุผู้เลวทรามในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้อาศัยสิ่งที่ไม่สม่ำเสมอ ๒. เป็นผู้อาศัยป่ารกชัฏ ๓. เป็นผู้อาศัยผู้มีกำลัง

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, විසමෙන වචීකම්මෙන [Pg.153] සමන්නාගතො හොති, විසමෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමනිස්සිතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยสิ่งที่ไม่สม่ำเสมอเป็นอย่างไร คือ ภิกษุผู้เลวทรามในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่สม่ำเสมอ ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่สม่ำเสมอ ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่สม่ำเสมอ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยสิ่งที่ไม่สม่ำเสมอเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු ගහනනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු ගහනනිස්සිතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยป่ารกชัฏเป็นอย่างไร คือ ภิกษุผู้เลวทรามในธรรมวินัยนี้ เป็นมิจฉาทิฏฐิ ประกอบด้วยทิฏฐิที่ยึดถือที่สุดอย่างใดอย่างหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยป่ารกชัฏเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු බලවනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු රාජානං වා රාජමහාමත්තානං වා නිස්සිතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ මං කොචි කිඤ්චි වක්ඛති, ඉමෙ මෙ රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණිස්සන්තී’ති. සචෙ නං කොචි කිඤ්චි ආහ, ත්‍යාස්ස රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු බලවනිස්සිතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පාපභික්ඛු ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවතී’’ති. එකාදසමං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยผู้มีกำลังเป็นอย่างไร คือ ภิกษุผู้เลวทรามในธรรมวินัยนี้ อาศัยพระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าใครจักว่าอะไรเรา พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านี้จักกล่าวแก้ต่างเพื่อประโยชน์แก่เรา’ ถ้าใครว่าอะไรเธอ พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านั้นก็กล่าวแก้ต่างเพื่อประโยชน์แก่เธอ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยผู้มีกำลังเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทราม ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนผู้ถูกขุด (คุณ) เสียแล้ว ผู้ถูกทำลายเสียแล้ว เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้ที่วิญญูชนติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมากด้วย

චූළවග්ගො පඤ්චමො.

จุฬวรรคที่ ๕

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น

සම්මුඛී ඨානත්ථවසං, පවත්ති පණ්ඩිත සීලවං;

සඞ්ඛතං පබ්බතාතප්පං, මහාචොරෙනෙකාදසාති.

ว่าด้วยสัมมุขีสูตร ฐานสูตร อัตถสูตร วสสูตร ปวัตติสูตร ปัณฑิตสูตร สีลวันตสูตร สังขตสูตร ปัพพตสูตร อาตัปปสูตร และมหาโจรสูตร รวมเป็น ๑๑ สูตร

පඨමො පණ්ණාසකො සමත්තො.

ปฐมปัณณาสก์ จบ

2. දුතියපණ්ණාසකං

๒. ทุติยปัณณาสก์

(6) 1. බ්‍රාහ්මණවග්ගො

พราหมณวรรคที่ ๑

1. පඨමද්වෙබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๑. ปฐมทเวพราหมณสูตร

52. අථ [Pg.154] ඛො ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චම්හා අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. ඔවදතු නො භවං ගොතමො, අනුසාසතු නො භවං ගොතමො යං අම්හාකං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

๕๒. ครั้งนั้น พราหมณ์ ๒ คนผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร พวกเขาได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม พวกข้าพระองค์เป็นพราหมณ์แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด พวกข้าพระองค์นั้นยังไม่ได้ทำความดี ยังไม่ได้ทำกุศล ยังไม่ได้ทำเครื่องป้องกันภัยไว้ ขอท่านพระโคดมโปรดโอวาทพวกข้าพระองค์ ขอท่านพระโคดมโปรดสั่งสอนพวกข้าพระองค์ ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่พวกข้าพระองค์ตลอดกาลนานเถิด’

‘‘තග්ඝ තුම්හෙ, බ්‍රාහ්මණා, ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චත්ථ අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. උපනීයති ඛො අයං, බ්‍රාහ්මණා, ලොකො ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන. එවං උපනීයමානෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණා, ලොකෙ ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන, යො ඉධ කායෙන සංයමො වාචාය සංයමො මනසා සංයමො, තං තස්ස පෙතස්ස තාණඤ්ච ලෙණඤ්ච දීපඤ්ච සරණඤ්ච පරායණඤ්චා’’ති.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘พราหมณ์ทั้งหลาย จริงทีเดียว ท่านทั้งหลายเป็นผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด ท่านทั้งหลายนั้นยังไม่ได้ทำความดี ยังไม่ได้ทำกุศล ยังไม่ได้ทำเครื่องป้องกันภัยไว้ พราหมณ์ทั้งหลาย โลกนี้ถูกชรา พยาธิ และมรณะนำเข้าไปใกล้ เมื่อโลกถูกชรา พยาธิ และมรณะนำเข้าไปใกล้อย่างนี้ ความสำรวมทางกาย ทางวาจา ทางใจในโลกนี้ ย่อมเป็นเครื่องต้านทาน เป็นที่หลีกเร้น เป็นที่พึ่ง เป็นสรณะ และเป็นที่ไปในเบื้องหน้าของสัตว์ผู้ละไปแล้วนั้น’

‘‘උපනීයති ජීවිතමප්පමායු,ජරූපනීතස්ස න සන්ති තාණා;

එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානි.

ชีวิตถูกชรานำเข้าไป อายุมีน้อย ผู้ที่ถูกชรานำเข้าไปแล้วย่อมไม่มีเครื่องต้านทาน ผู้เล็งเห็นภัยในมรณะนั้นอยู่ พึงทำบุญทั้งหลายที่นำความสุขมาให้

‘‘යොධ කායෙන සංයමො, වාචාය උද චෙතසා;

තං තස්ස පෙතස්ස සුඛාය හොති,යං ජීවමානො පකරොති පුඤ්ඤ’’න්ති. පඨමං;

ความสำรวมทางกาย ทางวาจา หรือทางใจในโลกนี้ และบุญที่ทำไว้เมื่อยังมีชีวิตอยู่ ย่อมเป็นไปเพื่อความสุขแก่ผู้ที่ละไปแล้วนั้น

2. දුතියද්වෙබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๒. ทุติยทเวพราหมณสูตร

53. අථ [Pg.155] ඛො ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චම්හා අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. ඔවදතු නො භවං ගොතමො, අනුසාසතු නො භවං ගොතමො යං අම්හාකං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

๕๓. ครั้งนั้น พราหมณ์ ๒ คนผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พวกเขาได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม พวกข้าพระองค์เป็นพราหมณ์แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด พวกข้าพระองค์นั้นยังไม่ได้ทำความดี ยังไม่ได้ทำกุศล ยังไม่ได้ทำเครื่องป้องกันภัยไว้ ขอท่านพระโคดมโปรดโอวาทพวกข้าพระองค์ ขอท่านพระโคดมโปรดสั่งสอนพวกข้าพระองค์ ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่พวกข้าพระองค์ตลอดกาลนานเถิด’

‘‘තග්ඝ තුම්හෙ, බ්‍රාහ්මණා, ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චත්ථ අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. ආදිත්තො ඛො අයං, බ්‍රාහ්මණා, ලොකො ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන. එවං ආදිත්තෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණා, ලොකෙ ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන, යො ඉධ කායෙන සංයමො වාචාය සංයමො මනසා සංයමො, තං තස්ස පෙතස්ස තාණඤ්ච ලෙණඤ්ච දීපඤ්ච සරණඤ්ච පරායණඤ්චා’’ති.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘พราหมณ์ทั้งหลาย จริงทีเดียว ท่านทั้งหลายเป็นผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด ท่านทั้งหลายนั้นยังไม่ได้ทำความดี ยังไม่ได้ทำกุศล ยังไม่ได้ทำเครื่องป้องกันภัยไว้ พราหมณ์ทั้งหลาย โลกนี้ถูกชรา พยาธิ และมรณะเผาอยู่ เมื่อโลกถูกชรา พยาธิ และมรณะเผาอยู่อย่างนี้ ความสำรวมทางกาย ทางวาจา ทางใจในโลกนี้ ย่อมเป็นเครื่องต้านทาน เป็นที่หลีกเร้น เป็นที่พึ่ง เป็นสรณะ และเป็นที่ไปในเบื้องหน้าของสัตว์ผู้ละไปแล้วนั้น’

‘‘ආදිත්තස්මිං අගාරස්මිං, යං නීහරති භාජනං;

තං තස්ස හොති අත්ථාය, නො ච යං තත්ථ ඩය්හති.

เมื่อเรือนถูกไฟไหม้ เจ้าของเรือนขนภาชนะใดออกไปได้ ภาชนะนั้นย่อมเป็นประโยชน์แก่เขา แต่ของที่ถูกไฟไหม้อยู่ในเรือนนั้นหามิได้

‘‘එවං ආදිත්තො ඛො ලොකො, ජරාය මරණෙන ච;

නීහරෙථෙව දානෙන, දින්නං හොති සුනීහතං.

ฉันนั้นเหมือนกัน โลกถูกชราและมรณะเผาอยู่ พึงขนออกด้วยทานเถิด สิ่งที่ให้แล้วชื่อว่าเป็นอันขนออกดีแล้ว

‘‘යොධ කායෙන සංයමො, වාචාය උද චෙතසා;

තං තස්ස පෙතස්ස සුඛාය හොති,යං ජීවමානො පකරොති පුඤ්ඤ’’න්ති. දුතියං;

3. අඤ්ඤතරබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๓. อัญญตรพราหมณสูตร

54. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො [Pg.156] භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

๕๔. ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ...ฯลฯ... พราหมณ์นั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า 'ธรรมเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ธรรมเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง' ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน พระเจ้าข้า'

‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. (රත්තො ඛො…පෙ… කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. රාගෙ පහීනා නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. රත්තො ඛො…පෙ… අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති. රාගෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති.) එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว อันราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิตด้วย เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิต (บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ...ฯลฯ... ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ...ฯลฯ... ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตน ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่น ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่าย ตามความเป็นจริง เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตน ย่อมรู้ประโยชน์ผู้อื่น ย่อมรู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่าย ตามความเป็นจริง) ดูก่อนพราหมณ์ แม้ด้วยเหตุนี้ ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ...ฯลฯ...

‘‘දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. දොසෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว อันโทสะครอบงำ มีจิตถูกโทสะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิตด้วย เมื่อละโทสะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิต ดูก่อนพราหมณ์ แม้ด้วยเหตุนี้ ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ...ฯลฯ...

‘‘මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති[Pg.157]. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว อันโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิตด้วย เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิต ดูก่อนพราหมณ์ ด้วยเหตุนี้แล ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති; එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. තතියං.

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืด ด้วยคิดว่า 'คนมีจักษุจักเห็นรูป' ฉันใด พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

4. පරිබ්බාජකසුත්තං

๔. ปริพาชกสูตร

55. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

๕๕. ครั้งนั้นแล ปริพาชกพราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ...ฯลฯ... ปริพาชกพราหมณ์นั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า 'ธรรมเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ธรรมเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง' ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน พระเจ้าข้า'

‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. රාගෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති.

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว อันราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ไม่ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ไม่ประพฤติทุจริตด้วยใจ

‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති. රාගෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති[Pg.158], පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว อันราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง ดูก่อนพราหมณ์ แม้ด้วยเหตุนี้ ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ...ฯลฯ...

‘‘දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දොසෙන…පෙ… මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති.

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว...ฯลฯ... ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ไม่เสวยทุกข์โทมนัสทางใจ

‘‘මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො, කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. මොහෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති.

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ไม่ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ไม่ประพฤติทุจริตด้วยใจ

‘‘මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති. මොහෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง ดูก่อนพราหมณ์ ด้วยเหตุอย่างนี้แล พระธรรมจึงเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน ดังนี้

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. චතුත්ථං.

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ดังนี้แล จบสูตรที่ ๔

5. නිබ්බුතසුත්තං

๕. นิพพุตสูตร

56. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං සන්දිට්ඨිකං නිබ්බාන’න්ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති අකාලිකං එහිපස්සිකං ඔපනෙය්‍යිකං පච්චත්තං වෙදිතබ්බං විඤ්ඤූහී’’ති?

๕๖. ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณิพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ชาณุสโสณิพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า นิพพานอันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้เอง นิพพานอันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้เอง ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล นิพพานจึงเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน'

‘‘රත්තො [Pg.159] ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති.

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ไม่เสวยทุกข์โทมนัสทางใจเลย แม้ด้วยเหตุอย่างนี้แล ดูก่อนพราหมณ์ นิพพานจึงเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง

‘‘දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ… මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති.

‘‘යතො ඛො අයං, බ්‍රාහ්මණ, අනවසෙසං රාගක්ඛයං පටිසංවෙදෙති, අනවසෙසං දොසක්ඛයං පටිසංවෙදෙති, අනවසෙසං මොහක්ඛයං පටිසංවෙදෙති; එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති අකාලිකං එහිපස්සිකං ඔපනෙය්‍යිකං පච්චත්තං වෙදිතබ්බං විඤ්ඤූහී’’ති. ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඤ්චමං.

ดูก่อนพราหมณ์ ในกาลใดแล บุคคลนี้ย่อมเสวยความสิ้นราคะโดยสิ้นเชิง ย่อมเสวยความสิ้นโทสะโดยสิ้นเชิง ย่อมเสวยความสิ้นโมหะโดยสิ้นเชิง ดูก่อนพราหมณ์ ด้วยเหตุอย่างนี้แล นิพพานจึงเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน ดังนี้ 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ดังนี้แล' จบสูตรที่ ๕

6. පලොකසුත්තං

๖. ปโลกสูตร

57. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණමහාසාලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණමහාසාලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, පුබ්බකානං බ්‍රාහ්මණානං වුද්ධානං මහල්ලකානං ආචරියපාචරියානං භාසමානානං – ‘පුබ්බෙ සුදං අයං ලොකො අවීචි මඤ්ඤෙ ඵුටො අහොසි මනුස්සෙහි, කුක්කුටසංපාතිකා ගාමනිගමරාජධානියො’ති. කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු කො පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි [Pg.160] අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්තී’’ති?

๕๗. ครั้งนั้นแล พราหมณมหาศาลคนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ...ฯลฯ... พราหมณมหาศาลนั้นนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้เคยฟังคำของพราหมณ์ทั้งหลายผู้เฒ่าผู้แก่ ผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์ในปางก่อนกล่าวกันว่า 'ในกาลก่อน โลกนี้หนาแน่นไปด้วยมนุษย์ ประหนึ่งอเวจีนรก คามนิคมและราชธานีมีระยะถี่เหมือนไก่บินตก' ดังนี้ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่ในบัดนี้มนุษย์จึงเสื่อมสิ้นไป ปรากฏความเบาบางลง แม้บ้านก็กลายเป็นไม่ใช่บ้าน แม้นิคมก็กลายเป็นไม่ใช่นิคม แม้นครก็กลายเป็นไม่ใช่นคร แม้ชนบทก็กลายเป็นไม่ใช่ชนบท'

‘‘එතරහි, බ්‍රාහ්මණ, මනුස්සා අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා. තෙ අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා තිණ්හානි සත්ථානි ගහෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ජීවිතා වොරොපෙන්ති, තෙන බහූ මනුස්සා කාලං කරොන්ති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු අයං පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්ති.

ดูก่อนพราหมณ์ ในบัดนี้ มนุษย์ทั้งหลายกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกวิสมโลภะครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม พวกเขาผู้กำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกวิสมโลภะครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม จึงถือเอาศัสตราอันคม ปลงชีวิตซึ่งกันและกัน ด้วยเหตุนั้น มนุษย์จำนวนมากจึงทำกาละ แม้นี้ก็เป็นเหตุ แม้นี้ก็เป็นปัจจัย ดูก่อนพราหมณ์ ที่ในบัดนี้มนุษย์จึงเสื่อมสิ้นไป ปรากฏความเบาบางลง แม้บ้านก็กลายเป็นไม่ใช่บ้าน แม้นิคมก็กลายเป็นไม่ใช่นิคม แม้นครก็กลายเป็นไม่ใช่นคร แม้ชนบทก็กลายเป็นไม่ใช่ชนบท

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, එතරහි මනුස්සා අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා. තෙසං අධම්මරාගරත්තානං විසමලොභාභිභූතානං මිච්ඡාධම්මපරෙතානං දෙවො න සම්මාධාරං අනුප්පවෙච්ඡති. තෙන දුබ්භික්ඛං හොති දුස්සස්සං සෙතට්ඨිකං සලාකාවුත්තං. තෙන බහූ මනුස්සා කාලං කරොන්ති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු අයං පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්ති.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง ในบัดนี้ มนุษย์ทั้งหลายกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกความโลภอย่างไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม เมื่อมนุษย์เหล่านั้นกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกความโลภอย่างไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม ฝนย่อมไม่ตกต้องตามฤดูกาล ด้วยเหตุนั้นจึงเกิดทุพภิกขภัย พืชพันธุ์เสียหาย เหลือแต่ซากกระดูกขาวโพลน ต้องยังชีพด้วยสลาก ด้วยเหตุนั้น มนุษย์จำนวนมากจึงล้มตายไป พราหมณ์ แม้นี้ก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ในบัดนี้มนุษย์จึงเสื่อมสิ้นไป ปรากฏความเบาบางลง แม้หมู่บ้านก็กลายเป็นไม่ใช่หมู่บ้าน แม้นิคมก็กลายเป็นไม่ใช่นิคม แม้นครก็กลายเป็นไม่ใช่นคร แม้ชนบทก็กลายเป็นไม่ใช่ชนบท

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, එතරහි මනුස්සා අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා. තෙසං අධම්මරාගරත්තානං විසමලොභාභිභූතානං මිච්ඡාධම්මපරෙතානං යක්ඛා වාළෙ අමනුස්සෙ ඔස්සජ්ජන්ති, තෙන බහූ මනුස්සා කාලං කරොන්ති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු අයං පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්තී’’ති.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง ในบัดนี้ มนุษย์ทั้งหลายกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกความโลภอย่างไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม เมื่อมนุษย์เหล่านั้นกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกความโลภอย่างไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม พวกยักษ์ย่อมปล่อยอมนุษย์ที่ดุร้ายไป ด้วยเหตุนั้น มนุษย์จำนวนมากจึงล้มตายไป พราหมณ์ แม้นี้ก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ในบัดนี้มนุษย์จึงเสื่อมสิ้นไป ปรากฏความเบาบางลง แม้หมู่บ้านก็กลายเป็นไม่ใช่หมู่บ้าน แม้นิคมก็กลายเป็นไม่ใช่นิคม แม้นครก็กลายเป็นไม่ใช่นคร แม้ชนบทก็กลายเป็นไม่ใช่ชนบท

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. ඡට්ඨං.

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด สูตรที่ ๖ จบ

7. වච්ඡගොත්තසුත්තං

๗. วัจฉโคตตสูตร

58. අථ [Pg.161] ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, සමණො ගොතමො එවමාහ – ‘මය්හමෙව දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං දානං දාතබ්බං; මය්හමෙව සාවකානං දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දානං දාතබ්බං; මය්හමෙව දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං දින්නං මහප්ඵලං; මය්හමෙව සාවකානං දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති. යෙ තෙ, භො ගොතම, එවමාහංසු ‘සමණො ගොතමො එවමාහ මය්හමෙව දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං දානං දාතබ්බං. මය්හමෙව සාවකානං දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දානං දාතබ්බං. මය්හමෙව දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං දින්නං මහප්ඵලං. මය්හමෙව සාවකානං දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති. කච්චි තෙ භොතො ගොතමස්ස වුත්තවාදිනො ච භවන්තං ගොතමං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡති? අනබ්භක්ඛාතුකාමා හි මයං භවන්තං ගොතම’’න්ති.

๕๘. ครั้งนั้น วัจฉโคตตปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า ‘ทานพึงให้แก่เราเท่านั้น ไม่พึงให้แก่ผู้อื่น ทานพึงให้แก่สาวกของเราเท่านั้น ไม่พึงให้แก่สาวกของผู้อื่น ทานที่ให้แก่เราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่ผู้อื่นไม่มีผลมาก ทานที่ให้แก่สาวกของเราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่สาวกของผู้อื่นไม่มีผลมาก’ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า ‘ทานพึงให้แก่เราเท่านั้น ไม่พึงให้แก่ผู้อื่น ทานพึงให้แก่สาวกของเราเท่านั้น ไม่พึงให้แก่สาวกของผู้อื่น ทานที่ให้แก่เราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่ผู้อื่นไม่มีผลมาก ทานที่ให้แก่สาวกของเราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่สาวกของผู้อื่นไม่มีผลมาก’ ชนเหล่านั้นชื่อว่ากล่าวตามที่พระโคดมผู้เจริญตรัสไว้ ไม่กล่าวตู่พระโคดมผู้เจริญด้วยคำไม่จริง พยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรม และวาทะที่กล่าวตามอย่างมีเหตุผล จะไม่ถึงฐานะที่ควรติเตียนบ้างหรือ เพราะข้าพระองค์ทั้งหลายไม่ปรารถนาจะกล่าวตู่พระโคดมผู้เจริญเลย’

‘‘යෙ තෙ, වච්ඡ, එවමාහංසු – ‘සමණො ගොතමො එවමාහ – මය්හමෙව දානං දාතබ්බං…පෙ… නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති න මෙ තෙ වුත්තවාදිනො. අබ්භාචික්ඛන්ති ච පන මං අසතා අභූතෙන. යො ඛො, වච්ඡ, පරං දානං දදන්තං වාරෙති සො තිණ්ණං අන්තරායකරො හොති, තිණ්ණං පාරිපන්ථිකො. කතමෙසං තිණ්ණං? දායකස්ස පුඤ්ඤන්තරායකරො හොති, පටිග්ගාහකානං ලාභන්තරායකරො හොති, පුබ්බෙව ඛො පනස්ස අත්තා ඛතො ච හොති උපහතො ච. යො ඛො, වච්ඡ, පරං දානං දදන්තං වාරෙති සො ඉමෙසං තිණ්ණං අන්තරායකරො හොති, තිණ්ණං පාරිපන්ථිකො.

วัจฉะ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า ‘ทานพึงให้แก่เราเท่านั้น... ทานที่ให้แก่สาวกของผู้อื่นไม่มีผลมาก’ ชนเหล่านั้นไม่ชื่อว่ากล่าวตามที่เรากล่าว แต่กลับกล่าวตู่เราด้วยคำเท็จ ไม่เป็นจริง วัจฉะ ผู้ใดห้ามผู้อื่นที่กำลังให้ทานอยู่ ผู้นั้นชื่อว่าทำอันตรายแก่สิ่ง ๓ อย่าง เป็นศัตรูต่อสิ่ง ๓ อย่าง คือ ทำอันตรายแก่บุญของผู้ให้ ทำอันตรายแก่ลาภของผู้รับ และตนของผู้นั้นเองก็ถูกขุดและทำลายเสียก่อนแล้ว วัจฉะ ผู้ใดห้ามผู้อื่นที่กำลังให้ทานอยู่ ผู้นั้นชื่อว่าทำอันตรายแก่สิ่ง ๓ อย่างเหล่านี้ เป็นศัตรูต่อสิ่ง ๓ อย่างเหล่านี้

‘‘අහං ඛො පන, වච්ඡ, එවං වදාමි – යෙ හි තෙ චන්දනිකාය වා ඔලිගල්ලෙ වා පාණා, තත්‍රපි යො ථාලිධොවනං වා සරාවධොවනං වා ඡඩ්ඩෙති – යෙ [Pg.162] තත්ථ පාණා තෙ තෙන යාපෙන්තූති, තතො නිදානම්පාහං, වච්ඡ, පුඤ්ඤස්ස ආගමං වදාමි. කො පන වාදො මනුස්සභූතෙ! අපි චාහං, වච්ඡ, සීලවතො දින්නං මහප්ඵලං වදාමි, නො තථා දුස්සීලස්ස, සො ච හොති පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො.

วัจฉะ แต่เรากล่าวอย่างนี้ว่า ผู้ใดเทน้ำล้างหม้อหรือน้ำล้างชามลงในบ่อของโสโครกหรือร่องน้ำครำ ซึ่งมีสัตว์มีชีวิตอยู่ ด้วยตั้งใจว่า ‘ขอสัตว์ที่อยู่ในที่นั้นจงยังชีพด้วยน้ำนี้เถิด’ วัจฉะ เรากล่าวว่า การทำบุญย่อมมีได้แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านั้น ไม่ต้องกล่าวถึงการให้ในมนุษย์เลย แต่เรากล่าวว่า ทานที่ให้แก่ผู้มีศีลมีผลมาก ที่ให้แก่ผู้ทุศีลไม่มีผลเช่นนั้น และผู้นั้นต้องเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว ประกอบด้วยองค์ ๕

‘‘කතමානි පඤ්චඞ්ගානි පහීනානි හොන්ති? කාමච්ඡන්දො පහීනො හොති, බ්‍යාපාදො පහීනො හොති, ථිනමිද්ධං පහීනං හොති, උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීනං හොති, විචිකිච්ඡා පහීනා හොති. ඉමානි පඤ්චඞ්ගානි විප්පහීනානි හොන්ති.

องค์ ๕ ที่ละได้แล้วเป็นไฉน คือ กามฉันทะละได้แล้ว พยาบาทละได้แล้ว ถีนมิทธะละได้แล้ว อุทธัจจกุกกุจจะละได้แล้ว วิจิกิจฉาละได้แล้ว องค์ ๕ เหล่านี้เป็นอันละได้แล้ว

‘‘කතමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති? අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන විමුත්තික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති; ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති. ඉති පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනෙ පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙ දින්නං මහප්ඵලන්ති වදාමී’’ති.

ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นไฉน คือ ประกอบด้วยศีลขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยสมาธิขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยปัญญาขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยวิมุตติขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้ เรากล่าวว่า ทานที่ให้ในบุคคลผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้ มีผลมาก

‘‘ඉති කණ්හාසු සෙතාසු, රොහිණීසු හරීසු වා;

කම්මාසාසු සරූපාසු, ගොසු පාරෙවතාසු වා.

ในฝูงโคจะมีสีดำ สีขาว สีแดง สีเขียว สีด่าง สีเหมือนกัน หรือสีเหมือนนกพิราบ

‘‘යාසු කාසුචි එතාසු, දන්තො ජායති පුඞ්ගවො;

ධොරය්හො බලසම්පන්නො, කල්‍යාණජවනික්කමො;

තමෙව භාරෙ යුඤ්ජන්ති, නාස්ස වණ්ණං පරික්ඛරෙ.

ในฝูงโคเหล่านั้น โคอุสภะตัวใดที่ฝึกแล้ว เกิดมามีกำลัง สามารถนำธุระไปได้ มีฝีเท้าและความเพียรดี คนทั้งหลายย่อมเทียมโคอุสภะนั้นเข้าในภาระ ไม่คำนึงถึงสีของมันเลย

‘‘එවමෙවං මනුස්සෙසු, යස්මිං කස්මිඤ්චි ජාතියෙ;

ඛත්තියෙ බ්‍රාහ්මණෙ වෙස්සෙ, සුද්දෙ චණ්ඩාලපුක්කුසෙ.

ฉันใดก็ฉันนั้น ในหมู่มนุษย์ ไม่ว่าจะเกิดในตระกูลใดๆ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร หรือคนจัณฑาลและคนเทหยากเยื่อ

‘‘යාසු කාසුචි එතාසු, දන්තො ජායති සුබ්බතො;

ධම්මට්ඨො සීලසම්පන්නො, සච්චවාදී හිරීමනො.

ในตระกูลเหล่านั้น ผู้ใดฝึกตนแล้ว มีวัตรดี ตั้งอยู่ในธรรม สมบูรณ์ด้วยศีล กล่าวคำสัตย์ มีความละอายใจ

‘‘පහීනජාතිමරණො, බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලී;

පන්නභාරො විසංයුත්තො, කතකිච්චො අනාසවො.

ละชาติและมรณะได้แล้ว จบพรหมจรรย์โดยสมบูรณ์ วางภาระแล้ว ไม่ประกอบด้วยกิเลส ทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ

‘‘පාරගූ සබ්බධම්මානං, අනුපාදාය නිබ්බුතො;

තස්මිංයෙව විරජෙ ඛෙත්තෙ, විපුලා හොති දක්ඛිණා.

ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ไม่ยึดมั่น ดับกิเลสแล้ว ทักษิณาที่ถวายในท่านผู้เป็นเนื้อนาอันปราศจากธุลีนั้นแล ย่อมมีผลไพบูลย์

‘‘බාලා [Pg.163] ච අවිජානන්තා, දුම්මෙධා අස්සුතාවිනො;

බහිද්ධා දෙන්ති දානානි, න හි සන්තෙ උපාසරෙ.

ส่วนคนพาลทั้งหลายผู้ไม่รู้ มีปัญญาทราม สดับน้อย ย่อมให้ทานในภายนอก และไม่เข้าใกล้สัตบุรุษ

‘‘යෙ ච සන්තෙ උපාසන්ති, සප්පඤ්ඤෙ ධීරසම්මතෙ;

සද්ධා ච නෙසං සුගතෙ, මූලජාතා පතිට්ඨිතා.

ส่วนผู้ใดเข้าใกล้สัตบุรุษผู้มีปัญญาที่นักปราชญ์ยกย่อง ศรัทธาของผู้นั้นหยั่งรากตั้งมั่นแล้วในพระสุคต

‘‘දෙවලොකඤ්ච තෙ යන්ති, කුලෙ වා ඉධ ජායරෙ;

අනුපුබ්බෙන නිබ්බානං, අධිගච්ඡන්ති පණ්ඩිතා’’ති. සත්තමං;

บัณฑิตเหล่านั้นย่อมไปสู่เทวโลก หรือเกิดในตระกูลสูงในโลกนี้ และย่อมบรรลุนิพพานโดยลำดับไป

8. තිකණ්ණසුත්තං

๘. ติกัณณสูตร

59. අථ ඛො තිකණ්ණො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො තිකණ්ණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො සම්මුඛා තෙවිජ්ජානං සුදං බ්‍රාහ්මණානං වණ්ණං භාසති – ‘‘එවම්පි තෙවිජ්ජා බ්‍රාහ්මණා, ඉතිපි තෙවිජ්ජා බ්‍රාහ්මණා’’ති.

๕๙. ครั้งนั้น ติกัณณพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค... ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวสรรเสริญคุณของพราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘พราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ เป็นอย่างนี้บ้าง พราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ เป็นอย่างนี้บ้าง’

‘‘යථා කථං පන, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණං තෙවිජ්ජං පඤ්ඤාපෙන්තී’’ති? ‘‘ඉධ, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො යාව සත්තමා පිතාමහයුගා, අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන, අජ්ඣායකො, මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං, පදකො, වෙය්‍යාකරණො, ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයොති. එවං ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා තෙවිජ්ජං පඤ්ඤාපෙන්තී’’ති.

“ดูก่อนพราหมณ์ พวกพราหมณ์บัญญัติพราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ ว่าเป็นอย่างไรเล่า” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในเรื่องนี้ พราหมณ์เป็นผู้มีชาติกำเนิดดีทั้งสองฝ่าย คือ ทั้งฝ่ายมารดาและฝ่ายบิดา มีครรภ์มารดาบริสุทธิ์ตลอด ๗ ชั่วบรรพบุรุษ ไม่มีใครคัดค้าน ไม่ถูกตำหนิด้วยเรื่องชาติกำเนิด เป็นผู้คงแก่เรียน ทรงจำมนตร์ จบไตรเพท พร้อมทั้งนิฆัณฑุศาสตร์ เกฏุภศาสตร์ อักขรประเภทศาสตร์ และอิติหาสศาสตร์เป็นที่ ๕ เป็นผู้รู้ปทศาสตร์ ไวยากรณศาสตร์ ชำนาญในโลกายตศาสตร์และมหาปุริสลักษณะศาสตร์ ไม่มีบกพร่อง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์บัญญัติพราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ ว่าเป็นอย่างนี้แล”

‘‘අඤ්ඤථා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණං තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්ති, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘යථා කථං පන, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති? සාධු මෙ භවං ගොතමො තථා ධම්මං දෙසෙතු යථා අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භො’’ති ඛො තිකණ්ණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

“ดูก่อนพราหมณ์ พวกพราหมณ์บัญญัติพราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ โดยประการหนึ่ง ส่วนในวินัยของพระอริยะ ผู้ได้วิชชา ๓ ย่อมมีได้โดยประการอื่น” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในวินัยของพระอริยะ ผู้ได้วิชชา ๓ ย่อมมีได้อย่างไร ขอท่านพระโคดมผู้เจริญโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ตามที่ผู้ได้วิชชา ๓ จะมีได้ในวินัยของพระอริยะด้วยเถิด” “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ติกัณณพราหมณ์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා [Pg.164] ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො, සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා, පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ดูก่อนพราหมณ์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌานอันเป็นความผ่องใสแห่งจิตภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่ เพราะปีติจางคลายไป เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාරීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි, අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං. තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. අයමස්ස පඨමා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.

ภิกษุนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่อปุพเพนิวาสานุสติญาณ เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้น เรามีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุขัยเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุขัยเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว จึงมาเกิดในภพนี้’ เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและชีวประวัติอย่างนี้ นี้เป็นวิชชาที่ ๑ ที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัด วิชชาเกิดขึ้น ความมืดถูกกำจัด แสงสว่างเกิดขึ้น เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส ส่งตนไปในนิพพานอยู่

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා…පෙ… මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා, වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා, මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා [Pg.165] අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. අයමස්ස දුතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.

ภิกษุนั้น เมื่อจิตตั้งมั่น บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว อย่างนี้แล้ว ย่อมน้อมจิตไปเพื่อจุตูปปาตญาณ คือญาณหยั่งรู้การจุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย เธอมีตาทิพย์อันบริสุทธิ์ ล่วงวิสัยของมนุษย์ ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ‘ท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต... (เป)... ประกอบด้วยมโนทุจริต เป็นผู้กล่าวตู่พระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ พวกเขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่กล่าวตู่พระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ พวกเขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ด้วยประการฉะนี้ เธอมีตาทิพย์อันบริสุทธิ์ ล่วงวิสัยของมนุษย์ ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม นี้เป็นวิชชาที่ ๒ ที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති; ‘ඉමෙ ආසවා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. අයමස්ස තතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො’’ති.

ภิกษุนั้น เมื่อจิตตั้งมั่น บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว อย่างนี้แล้ว ย่อมน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ คือญาณหยั่งรู้ในความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย เธอย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘เหล่านี้อาสวะ’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวสมุทัย’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวนิโรธ’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’ เมื่อเธอรู้เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ นี้เป็นวิชชาที่ ๓ ที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่

‘‘අනුච්චාවචසීලස්ස, නිපකස්ස ච ඣායිනො;

චිත්තං යස්ස වසීභූතං, එකග්ගං සුසමාහිතං.

ผู้มีศีลไม่สูง ๆ ต่ำ ๆ มีปัญญาเครื่องรักษาตน และเป็นผู้เพ่งพินิจ ผู้ใดมีจิตเป็นวสี เป็นเอกัคคัง ตั้งมั่นดีแล้ว

‘‘තං වෙ තමොනුදං ධීරං, තෙවිජ්ජං මච්චුහායිනං;

හිතං දෙවමනුස්සානං, ආහු සබ්බප්පහායිනං.

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวถึงผู้นั้นแลว่า เป็นผู้ขจัดความมืด มีปรีชา เป็นผู้มีวิชชา ๓ ละความตายได้ เป็นผู้เกื้อกูลแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้ละทิ้งธรรมทั้งปวงได้

‘‘තීහි විජ්ජාහි සම්පන්නං, අසම්මූළ්හවිහාරිනං;

බුද්ධං අන්තිමදෙහිනං, තං නමස්සන්ති ගොතමං.

ชนทั้งหลายย่อมนมัสการพระโคดมพระองค์นั้น ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชา ๓ มีปกติอยู่โดยไม่หลงใหล เป็นพระพุทธเจ้า ผู้ทรงไว้ซึ่งร่างกายสุดท้าย

‘‘පුබ්බෙනිවාසං [Pg.166] යො වෙදී, සග්ගාපායඤ්ච පස්සති;

අථො ජාතික්ඛයං පත්තො, අභිඤ්ඤාවොසිතො මුනි.

ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาส เห็นสวรรค์และอบาย และได้บรรลุถึงความสิ้นไปแห่งชาติแล้ว เป็นมุนีผู้จบสิ้นด้วยอภิญญา

‘‘එතාහි තීහි විජ්ජාහි, තෙවිජ්ජො හොති බ්‍රාහ්මණො;

තමහං වදාමි තෙවිජ්ජං, නාඤ්ඤං ලපිතලාපන’’න්ති.

พราหมณ์ชื่อว่าเป็นเตวิชชะ (ผู้มีวิชชา ๓) ด้วยวิชชา ๓ เหล่านี้ เราเรียกผู้นั้นว่าเตวิชชะ ไม่เรียกคนอื่นผู้สักแต่ว่าพูดเพ้อเจ้อ

‘‘එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘අඤ්ඤථා, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති. ඉමස්ස ච පන, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජස්ස බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො කලං නාග්ඝති සොළසිං’’.

ดูก่อนพราหมณ์ ผู้เป็นเตวิชชะในวินัยของพระอริยะ ย่อมเป็นอย่างนี้แล” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ผู้เป็นเตวิชชะของพวกพราหมณ์เป็นอย่างหนึ่ง แต่ผู้เป็นเตวิชชะในวินัยของพระอริยะเป็นอีกอย่างหนึ่ง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เตวิชชะของพวกพราหมณ์ย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของเตวิชชะในวินัยของพระอริยะนี้

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. අට්ඨමං.

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งนัก... (เป)... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด” สูตรที่ ๘ จบ

9. ජාණුස්සොණිසුත්තං

๙. ชาณุสโสณิสูตร

60. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යස්සස්සු, භො ගොතම, යඤ්ඤො වා සද්ධං වා ථාලිපාකො වා දෙය්‍යධම්මං වා, තෙවිජ්ජෙසු බ්‍රාහ්මණෙසු දානං දදෙය්‍යා’’ති. ‘‘යථා කථං පන, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්තී’’ති? ‘‘ඉධ ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති මාතිතො ච පිතිතො ච සංසුද්ධගහණිකො යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන, අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං, පදකො, වෙය්‍යාකරණො, ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයොති. එවං ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්තී’’ති.

๖๐. ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณิพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว... (เป)... ชาณุสโสณิพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ผู้ใดพึงมียัญ หรือสัทธา หรือถาลีปากะ หรือไทยธรรม พึงถวายทานในพราหมณ์ผู้มีวิชชา ๓’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ก็พวกพราหมณ์บัญญัติผู้เป็นเตวิชชะว่าเป็นอย่างไร’ ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในเรื่องนี้ พราหมณ์เป็นผู้มีชาติกำเนิดดีทั้งสองฝ่าย คือ ทั้งฝ่ายมารดาและฝ่ายบิดา มีครรภ์ที่บริสุทธิ์สืบมาตลอดเจ็ดชั่วบรรพบุรุษ ไม่ถูกคัดค้าน ไม่ถูกตำหนิด้วยเรื่องชาติกำเนิด เป็นผู้เล่าเรียน ทรงจำมนตร์ เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งไตรเพท พร้อมทั้งนิฆัณฑุศาสตร์ เกฏุภศาสตร์ อักขรประเภทศาสตร์ และประวัติศาสตร์เป็นที่ห้า เป็นผู้รู้บท รู้ไวยากรณ์ ชำนาญในโลกายตศาสตร์และมหาปุริสลักษณะ ไม่มีบกพร่อง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์ย่อมบัญญัติผู้เป็นเตวิชชะอย่างนี้แล’

‘‘අඤ්ඤථා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණං තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්ති, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘යථා කථං පන, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති? සාධු මෙ භවං ගොතමො තථා ධම්මං දෙසෙතු යථා අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති[Pg.167]. ‘‘එවං, භො’’ති ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

ดูก่อนพราหมณ์ พวกพราหมณ์บัญญัติพราหมณ์ผู้เป็นเตวิชชะเป็นอย่างหนึ่ง แต่ในวินัยของพระอริยะ ผู้เป็นเตวิชชะย่อมเป็นอีกอย่างหนึ่ง” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ในวินัยของพระอริยะ ผู้เป็นเตวิชชะเป็นอย่างไร ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ตามที่ในวินัยของพระอริยะมีผู้เป็นเตวิชชะด้วยเถิด” “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ชาณุสโสณิพราหมณ์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ดูก่อนพราหมณ์ อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุจตุตถฌานอยู่”

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. අයමස්ස පඨමා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.

“เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ เธอน้อมจิตไปเพื่อปุพเพนิวาสานุสติญาณ เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง...ฯลฯ... เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้เป็นอันมาก พร้อมทั้งลักษณะและรายละเอียดอย่างนี้ นี้เป็นวิชชาที่หนึ่งที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่”

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. අයමස්ස දුතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.

“เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ เธอน้อมจิตไปเพื่อจุตูปปาตญาณ เธอย่อมเห็นหมู่สัตว์...ฯลฯ... ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าตาของมนุษย์...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม นี้เป็นวิชชาที่สองที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่”

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති; ‘ඉමෙ ආසවා’ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. අයමස්ස තතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො[Pg.168], ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො’’ති.

“เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ เธอน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ เธอย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘เหล่านี้อาสวะ’...ฯลฯ... ‘นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’ เมื่อเธอรู้เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็เกิดญาณว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ นี้เป็นวิชชาที่สามที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่”

‘‘යො සීලබ්බතසම්පන්නො, පහිතත්තො සමාහිතො;

චිත්තං යස්ස වසීභූතං, එකග්ගං සුසමාහිතං.

“ผู้ใดสมบูรณ์ด้วยศีลและวัตร มีตนส่งไปแล้ว มีสมาธิ ผู้ใดมีจิตเป็นวสี มีอารมณ์แน่วแน่ ตั้งมั่นดีแล้ว”

‘‘පුබ්බෙනිවාසං යො වෙදී, සග්ගාපායඤ්ච පස්සති;

අථො ජාතික්ඛයං පත්තො, අභිඤ්ඤාවොසිතො මුනි.

“ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาส เห็นสวรรค์และอบาย และถึงความสิ้นไปแห่งชาติ ผู้นั้นเป็นมุนีผู้ถึงที่สุดเพราะรู้ยิ่ง”

‘‘එතාහි තීහි විජ්ජාහි, තෙවිජ්ජො හොති බ්‍රාහ්මණො;

තමහං වදාමි තෙවිජ්ජං, නාඤ්ඤං ලපිතලාපන’’න්ති.

“พราหมณ์ผู้มีวิชชา ๓ เหล่านี้ ชื่อว่าเป็นเตวิชชะ เราเรียกผู้นั้นว่าเตวิชชะ ไม่ใช่เรียกผู้อื่นที่พูดตามๆ กัน”

‘‘එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘අඤ්ඤථා, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති. ඉමස්ස ච, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජස්ස බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො කලං නාග්ඝති සොළසිං’’.

“ดูก่อนพราหมณ์ ผู้เป็นเตวิชชะในวินัยของพระอริยะ ย่อมเป็นอย่างนี้” พราหมณ์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ผู้เป็นเตวิชชะของพวกพราหมณ์เป็นอย่างหนึ่ง แต่ผู้เป็นเตวิชชะในวินัยของพระอริยะเป็นอีกอย่างหนึ่ง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เตวิชชะของพวกพราหมณ์ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของเตวิชชะในวินัยของพระอริยะนี้”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. නවමං.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” นวมสูตรที่ ๙

10. සඞ්ගාරවසුත්තං

๑๐. สังคารวสูตร

61. අථ ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා නාම. යඤ්ඤං යජාමපි යජාපෙමපි. තත්‍ර, භො ගොතම, යො චෙව යජති යො ච යජාපෙති සබ්බෙ තෙ අනෙකසාරීරිකං පුඤ්ඤප්පටිපදං පටිපන්නා හොන්ති, යදිදං යඤ්ඤාධිකරණං. යො පනායං, භො ගොතම, යස්ස වා තස්ස වා කුලා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො එකමත්තානං දමෙති, එකමත්තානං සමෙති, එකමත්තානං පරිනිබ්බාපෙති, එවමස්සායං එකසාරීරිකං පුඤ්ඤප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති.

๖๑. ครั้งนั้นแล สังคารวพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกข้าพระองค์ชื่อว่าเป็นพราหมณ์ ย่อมบูชายัญเองด้วย ให้ผู้อื่นบูชายัญด้วย ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในการบูชายัญนั้น ทั้งผู้บูชาเองและผู้ให้ผู้อื่นบูชา ทุกคนล้วนดำเนินปฏิปทาที่เป็นบุญเพื่อคนจำนวนมาก เพราะอาศัยการบูชายัญ ส่วนผู้ใดก็ตามออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากตระกูลใดๆ ก็ตาม ย่อมฝึกตนแต่ผู้เดียว สงบระงับตนแต่ผู้เดียว ปรินิพพานแต่ผู้เดียว ผู้นี้ชื่อว่าดำเนินปฏิปทาที่เป็นบุญเพื่อคนคนเดียว เพราะอาศัยการบวช”

‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, ඉධ තථාගතො ලොකෙ [Pg.169] උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො එවමාහ – ‘එථායං මග්ගො අයං පටිපදා යථාපටිපන්නො අහං අනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියොගධං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙමි; එථ, තුම්හෙපි තථා පටිපජ්ජථ, යථාපටිපන්නා තුම්හෙපි අනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියොගධං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සථා’ති. ඉති අයඤ්චෙව සත්ථා ධම්මං දෙසෙති, පරෙ ච තථත්ථාය පටිපජ්ජන්ති, තානි ඛො පන හොන්ති අනෙකානිපි සතානි අනෙකානිපි සහස්සානි අනෙකානිපි සතසහස්සානි.

“ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น เราจะย้อนถามท่านในเรื่องนี้ ท่านพอใจอย่างไร ก็จงตอบอย่างนั้น ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ผู้เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค เสด็จอุบัติขึ้นในโลกนี้ พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า ‘มาเถิด นี้คือหนทาง นี้คือข้อปฏิบัติ ที่เราได้รู้ยิ่งด้วยตนเองแล้วทำให้แจ้งแล้วจึงบอกสอน พวกท่านจงมาปฏิบัติอย่างนั้นเถิด แม้พวกท่านผู้ปฏิบัติแล้ว ก็จักได้รู้ยิ่งด้วยตนเองแล้วทำให้แจ้งซึ่งพรหมจรรย์อันเป็นที่หยั่งลงซึ่งอมตะอันยอดเยี่ยม แล้วเข้าถึงอยู่’ ดังนี้ ศาสดาย่อมทรงแสดงธรรมอย่างนี้ และชนเหล่าอื่นก็ปฏิบัติเพื่อประโยชน์นั้น ชนเหล่านั้นมีจำนวนหลายร้อยบ้าง หลายพันบ้าง หลายแสนบ้าง”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, ඉච්චායං එවං සන්තෙ එකසාරීරිකා වා පුඤ්ඤප්පටිපදා හොති අනෙකසාරීරිකා වා, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති? ‘‘ඉච්චායම්පි, භො ගොතම, එවං සන්තෙ අනෙකසාරීරිකා පුඤ්ඤප්පටිපදා හොති, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති.

“ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เมื่อเป็นเช่นนี้ ปฏิปทาที่เป็นบุญเพราะอาศัยการบวชนี้ เป็นไปเพื่อคนคนเดียว หรือเพื่อคนจำนวนมาก” พราหมณ์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อเป็นเช่นนี้ แม้ปฏิปทาที่เป็นบุญเพราะอาศัยการบวชนี้ ก็เป็นไปเพื่อคนจำนวนมาก”

එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘ඉමාසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ද්වින්නං පටිපදානං කතමා පටිපදා ඛමති අප්පත්ථතරා ච අප්පසමාරම්භතරා ච මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’ති? එවං වුත්තෙ සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි භවං ගොතමො භවං චානන්දො. එතෙ මෙ පුජ්ජා, එතෙ මෙ පාසංසා’’ති.

เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว ได้กล่าวกะสังคารวพราหมณ์ว่า “พราหมณ์ บรรดาปฏิปทา ๒ อย่างนี้ ท่านชอบใจปฏิปทาไหน ที่มีความยุ่งยากน้อยกว่า มีความลำบากน้อยกว่า มีผลมากกว่า และมีอานิสงส์มากกว่า” เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว สังคารวพราหมณ์ได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “บุคคลเช่นท่านพระโคดมและท่านพระอานนท์ ข้าพเจ้าบูชาท่านเหล่านั้น ข้าพเจ้าสรรเสริญท่านเหล่านั้น”

දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘න ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවං පුච්ඡාමි – ‘කෙ වා තෙ පුජ්ජා කෙ වා තෙ පාසංසා’ති? එවං ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, පුච්ඡාමි – ‘ඉමාසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ද්වින්නං පටිපදානං කතමා පටිපදා ඛමති අප්පත්ථතරා ච අප්පසමාරම්භතරා ච මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’’ති? දුතියම්පි ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි භවං ගොතමො භවං චානන්දො. එතෙ මෙ පුජ්ජා, එතෙ මෙ පාසංසා’’ති.

แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะสังคารวพราหมณ์ว่า “พราหมณ์ เราไม่ได้ถามท่านอย่างนี้ว่า ‘ท่านบูชาใคร ท่านสรรเสริญใคร’ แต่เราถามท่านอย่างนี้ว่า ‘พราหมณ์ บรรดาปฏิปทา ๒ อย่างนี้ ท่านชอบใจปฏิปทาไหน ที่มีความยุ่งยากน้อยกว่า มีความลำบากน้อยกว่า มีผลมากกว่า และมีอานิสงส์มากกว่า’” แม้ครั้งที่ ๒ สังคารวพราหมณ์ได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “บุคคลเช่นท่านพระโคดมและท่านพระอานนท์ ข้าพเจ้าบูชาท่านเหล่านั้น ข้าพเจ้าสรรเสริญท่านเหล่านั้น”

තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘න ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවං පුච්ඡාමි – ‘කෙ වා තෙ පුජ්ජා කෙ වා තෙ පාසංසා’ති? එවං ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, පුච්ඡාමි – ‘ඉමාසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ද්වින්නං පටිපදානං කතමා පටිපදා ඛමති අප්පත්ථතරා ච අප්පසමාරම්භතරා ච මහප්ඵලතරා [Pg.170] ච මහානිසංසතරා චා’’’ති? තතියම්පි ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි භවං ගොතමො භවං චානන්දො. එතෙ මෙ පුජ්ජා, එතෙ මෙ පාසංසා’’ති.

แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะสังคารวพราหมณ์ว่า “พราหมณ์ เราไม่ได้ถามท่านอย่างนี้ว่า ‘ท่านบูชาใคร ท่านสรรเสริญใคร’ แต่เราถามท่านอย่างนี้ว่า ‘พราหมณ์ บรรดาปฏิปทา ๒ อย่างนี้ ท่านชอบใจปฏิปทาไหน ที่มีความยุ่งยากน้อยกว่า มีความลำบากน้อยกว่า มีผลมากกว่า และมีอานิสงส์มากกว่า’” แม้ครั้งที่ ๓ สังคารวพราหมณ์ได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “บุคคลเช่นท่านพระโคดมและท่านพระอานนท์ ข้าพเจ้าบูชาท่านเหล่านั้น ข้าพเจ้าสรรเสริญท่านเหล่านั้น”

අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘යාව තතියම්පි ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආනන්දෙන සහධම්මිකං පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති නො විස්සජ්ජෙති. යංනූනාහං පරිමොචෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘කා න්වජ්ජ, බ්‍රාහ්මණ, රාජන්තෙපුරෙ රාජපුරිසානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අන්තරාකථා උදපාදී’’ති? ‘‘අයං ඛ්වජ්ජ, භො ගොතම, රාජන්තෙපුරෙ රාජපුරිසානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අන්තරාකථා උදපාදි – ‘පුබ්බෙ සුදං අප්පතරා චෙව භික්ඛූ අහෙසුං බහුතරා ච උත්තරි මනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙසුං; එතරහි පන බහුතරා චෙව භික්ඛූ අප්පතරා ච උත්තරි මනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙන්තී’ති. අයං ඛ්වජ්ජ, භො ගොතම, රාජන්තෙපුරෙ රාජපුරිසානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අන්තරාකථා උදපාදී’’ති.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงพระดำริว่า “สังคารวพราหมณ์ถูกอานนท์ถามปัญหาที่ประกอบด้วยเหตุผลถึง ๓ ครั้ง ก็ยังบ่ายเบี่ยง ไม่ยอมตอบ ถ้ากระไร เราพึงปลดเปลื้อง (ทั้งสองคน) เถิด” ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกะสังคารวพราหมณ์ว่า “พราหมณ์ วันนี้ พวกราชบุรุษประชุมสนทนากันในท้องพระโรง ได้สนทนาเรื่องอะไรกัน” สังคารวพราหมณ์ทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ วันนี้ พวกราชบุรุษประชุมสนทนากันในท้องพระโรง ได้สนทนาเรื่องนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ในกาลก่อน ภิกษุมีจำนวนน้อยกว่า แต่แสดงอิทธิปาฏิหาริย์ที่เป็นธรรมยิ่งยวดกว่าธรรมของมนุษย์ได้มากกว่า ส่วนในบัดนี้ ภิกษุมีจำนวนมากกว่า แต่แสดงอิทธิปาฏิหาริย์ที่เป็นธรรมยิ่งยวดกว่าธรรมของมนุษย์ได้น้อยกว่า’ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ นี้แล คือเรื่องที่พวกราชบุรุษประชุมสนทนากันในท้องพระโรงในวันนี้”

‘‘තීණි ඛො ඉමානි, බ්‍රාහ්මණ, පාටිහාරියානි. කතමානි තීණි? ඉද්ධිපාටිහාරියං, ආදෙසනාපාටිහාරියං, අනුසාසනීපාටිහාරියං. කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, ඉද්ධිපාටිහාරියං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති – ‘එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොති; ආවිභාවං, තිරොභාවං; තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොති, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමති, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසති පරිමජ්ජති, යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති’. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ඉද්ධිපාටිහාරියං.

“พราหมณ์ ปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้แล ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ อิทธิปาฏิหาริย์ อาเทสนาปาฏิหาริย์ อนุสาสนีปาฏิหาริย์ พราหมณ์ อิทธิปาฏิหาริย์เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนเป็นคนเดียวก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา ทะลุกำแพง ทะลุภูเขาไปได้ไม่ติดขัด เหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นดำลงในแผ่นดินเหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศเหมือนนกมีปีกก็ได้ ลูบคลำพระจันทร์พระอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากด้วยฝ่ามือก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปถึงพรหมโลกก็ได้ พราหมณ์ นี้เรียกว่า อิทธิปาฏิหาริย์

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙසනාපාටිහාරියං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො නිමිත්තෙන ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා.

“พราหมณ์ อาเทสนาปาฏิหาริย์เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ดักใจทายใจได้โดยนิมิตว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้บ้าง ใจของท่านเป็นอย่างนั้นบ้าง จิตของท่านเป็นดังนี้บ้าง’ เขาดักใจทายใจได้มากอย่างก็จริง แต่ก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น

‘‘ඉධ [Pg.171] පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, අපි ච ඛො මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා.

“พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ดักใจทายใจโดยนิมิต แต่ฟังเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดาแล้ว จึงดักใจทายใจได้ว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้บ้าง ใจของท่านเป็นอย่างนั้นบ้าง จิตของท่านเป็นดังนี้บ้าง’ เขาดักใจทายใจได้มากอย่างก็จริง แต่ก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น

‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති නපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා.

“พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ดักใจทายใจโดยนิมิต ไม่ได้ฟังเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดาแล้วจึงดักใจทายใจ แต่ฟังเสียงความเคลื่อนไหวแห่งวิตกของผู้ตรึกตรองอยู่ แล้วจึงดักใจทายใจได้ว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้บ้าง ใจของท่านเป็นอย่างนั้นบ้าง จิตของท่านเป็นดังนี้บ้าง’ เขาดักใจทายใจได้มากอย่างก็จริง แต่ก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น

‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, නපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, නපි විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අමුං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙසනාපාටිහාරියං.

“พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ดักใจทายใจโดยนิมิต ไม่ได้ฟังเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดาแล้วจึงดักใจทายใจ ไม่ได้ฟังเสียงความเคลื่อนไหวแห่งวิตกของผู้ตรึกตรองอยู่แล้วจึงดักใจทายใจ แต่กำหนดรู้ใจของผู้เข้าสมาธิที่ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร ด้วยใจของตนว่า ‘มโนสังขารของท่านผู้นี้ตั้งอยู่อย่างใด ต่อจากนี้ไป จิตของท่านผู้นี้จักตรึกถึงวิตกชื่อโน้น’ เขาดักใจทายใจได้มากอย่างก็จริง แต่ก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น พราหมณ์ นี้เรียกว่า อาเทสนาปาฏิหาริย์

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, අනුසාසනීපාටිහාරියං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො එවමනුසාසති – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’ති. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, අනුසාසනීපාටිහාරියං. ඉමානි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තීණි පාටිහාරියානි. ඉමෙසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, තිණ්ණං පාටිහාරියානං කතමං පාටිහාරියං ඛමති අභික්කන්තතරඤ්ච පණීතතරඤ්චා’’ති?

“ดูก่อนพราหมณ์ อนุสาสนีปาฏิหาริย์เป็นไฉน? ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมพร่ำสอนอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงตรึกอย่างนี้ อย่าได้ตรึกอย่างนี้ จงทำในใจอย่างนี้ อย่าได้ทำในใจอย่างนี้ จงละสิ่งนี้ จงเข้าถึงสิ่งนี้อยู่เถิด’ ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า อนุสาสนีปาฏิหาริย์ ดูก่อนพราหมณ์ ปาฏิหาริย์ ๓ อย่างเหล่านี้แล ดูก่อนพราหมณ์ ในบรรดาปาฏิหาริย์ ๓ อย่างเหล่านี้ ท่านชอบใจปาฏิหาริย์อย่างไหน ที่ดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน”

‘‘තත්‍ර, භො ගොතම, යදිදං පාටිහාරියං ඉධෙකච්චො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති…පෙ… යාව බ්‍රාහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති, ඉදං, භො ගොතම, පාටිහාරියං යොව නං කරොති සොව නං පටිසංවෙදෙති, යොව නං කරොති තස්සෙව තං හොති. ඉදං මෙ, භො ගොතම, පාටිහාරියං මායාසහධම්මරූපං විය ඛායති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนั้น ปาฏิหาริย์ที่บุคคลบางคนในโลกนี้แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง...ละ...ใช้อำนาจทางกายไปได้ตลอดถึงพรหมโลก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ปาฏิหาริย์นี้ ผู้ใดทำ ผู้นั้นย่อมเสวยผล ผู้ใดทำ ปาฏิหาริย์นั้นย่อมเป็นของผู้นั้นเท่านั้น ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ปาฏิหาริย์นี้ปรากฏแก่ข้าพเจ้า คล้ายกับสิ่งที่มีสภาวะเป็นเช่นเดียวกับมายากล”

‘‘යම්පිදං[Pg.172], භො ගොතම, පාටිහාරියං ඉධෙකච්චො නිමිත්තෙන ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති, සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. ඉධ පන, භො ගොතම, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, අපි ච ඛො මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති…පෙ… නපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති…පෙ… නපි විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අම්හං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති, සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. ඉදම්පි, භො ගොතම, පාටිහාරියං යොව නං කරොති සොව නං පටිසංවෙදෙති, යොව නං කරොති තස්සෙව තං හොති. ඉදම්පි මෙ, භො ගොතම, පාටිහාරියං මායාසහධම්මරූපං විය ඛායති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ปาฏิหาริย์ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทายใจได้โดยนิมิตว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้บ้าง ใจของท่านเป็นอย่างนั้นบ้าง จิตของท่านเป็นดังนี้บ้าง’ เขาทายมากอย่างก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้มิได้ทายใจโดยนิมิต แต่ได้ยินเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดาแล้วจึงทาย...ละ...มิได้ทายใจโดยได้ยินเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดา แต่ได้ยินเสียงกึกก้องแห่งวิตกของผู้ที่กำลังตรึกตรองอยู่จึงทาย...ละ...มิได้ทายใจโดยได้ยินเสียงกึกก้องแห่งวิตกของผู้ที่กำลังตรึกตรองอยู่ แต่กำหนดรู้ใจของผู้เข้าสมาธิที่ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร ด้วยใจของตนว่า ‘มโนสังขารของท่านผู้นี้ตั้งอยู่อย่างใด ต่อจากจิตนี้ไป เขาจักตรึกวิตกชื่อโน้น’ เขาทายมากอย่างก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แม้ปาฏิหาริย์นี้ ผู้ใดทำ ผู้นั้นย่อมเสวยผล ผู้ใดทำ ปาฏิหาริย์นั้นย่อมเป็นของผู้นั้นเท่านั้น ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แม้ปาฏิหาริย์นี้ก็ปรากฏแก่ข้าพเจ้า คล้ายกับสิ่งที่มีสภาวะเป็นเช่นเดียวกับมายากล”

‘‘යඤ්ච ඛො ඉදං, භො ගොතම, පාටිහාරියං ඉධෙකච්චො එවං අනුසාසති – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’ති. ඉදමෙව, භො ගොතම, පාටිහාරියං ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පාටිහාරියානං අභික්කන්තතරඤ්ච පණීතතරඤ්ච.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ส่วนปาฏิหาริย์ที่บุคคลบางคนในโลกนี้พร่ำสอนอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงตรึกอย่างนี้ อย่าได้ตรึกอย่างนี้ จงทำในใจอย่างนี้ อย่าได้ทำในใจอย่างนี้ จงละสิ่งนี้ จงเข้าถึงสิ่งนี้อยู่เถิด’ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้าชอบใจปาฏิหาริย์นี้แหละ ในบรรดาปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้ ว่าเป็นสิ่งที่ดียิ่งกว่าและประณีตกว่า”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාවසුභාසිතමිදං භොතා ගොතමෙන ඉමෙහි ච මයං තීහි පාටිහාරියෙහි සමන්නාගතං භවන්තං ගොතමං ධාරෙම. භවඤ්හි ගොතමො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති, භවඤ්හි ගොතමො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අමුං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. භවඤ්හි ගොතමො එවමනුසාසති – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’’’ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสนี้ของพระโคดมผู้เจริญแจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าพเจ้าทั้งหลายย่อมจำทรงพระโคดมผู้เจริญว่า ทรงประกอบด้วยปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้ด้วย เพราะว่าพระโคดมผู้เจริญทรงแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง...ละ...ทรงใช้อำนาจทางกายไปได้ตลอดถึงพรหมโลก เพราะว่าพระโคดมผู้เจริญทรงกำหนดรู้ใจของผู้เข้าสมาธิที่ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร ด้วยใจของพระองค์ว่า ‘มโนสังขารของท่านผู้นี้ตั้งอยู่อย่างใด ต่อจากจิตนี้ไป เขาจักตรึกวิตกชื่อโน้น’ เพราะว่าพระโคดมผู้เจริญทรงพร่ำสอนอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงตรึกอย่างนี้ อย่าได้ตรึกอย่างนี้ จงทำในใจอย่างนี้ อย่าได้ทำในใจอย่างนี้ จงละสิ่งนี้ จงเข้าถึงสิ่งนี้อยู่เถิด’”

‘‘අද්ධා [Pg.173] ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසජ්ජ උපනීය වාචා භාසිතා; අපි ච ත්‍යාහං බ්‍යාකරිස්සාමි. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොමි…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙමි. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා, ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අමුං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, එවමනුසාසාමි – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’’’ති.

“ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง ท่านกล่าววาจาเสียดแทงเทียบเคียงเรา แต่เราจักพยากรณ์แก่ท่าน ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง เราแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง...ละ...ใช้อำนาจทางกายไปได้ตลอดถึงพรหมโลก ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง เรากำหนดรู้ใจของผู้เข้าสมาธิที่ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร ด้วยใจของเราว่า ‘มโนสังขารของท่านผู้นี้ตั้งอยู่อย่างใด ต่อจากจิตนี้ไป เขาจักตรึกวิตกชื่อโน้น’ ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง เราพร่ำสอนอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงตรึกอย่างนี้ อย่าได้ตรึกอย่างนี้ จงทำในใจอย่างนี้ อย่าได้ทำในใจอย่างนี้ จงละสิ่งนี้ จงเข้าถึงสิ่งนี้อยู่เถิด’”

‘‘අත්ථි පන, භො ගොතම, අඤ්ඤො එකභික්ඛුපි යො ඉමෙහි තීහි පාටිහාරියෙහි සමන්නාගතො, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙනා’’ති? ‘‘න ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකංයෙව සතං න ද්වෙ සතානි න තීණි සතානි න චත්තාරි සතානි න පඤ්ච සතානි, අථ ඛො භිය්‍යොව, යෙ භික්ඛූ ඉමෙහි තීහි පාටිහාරියෙහි සමන්නාගතා’’ති. ‘‘කහං පන, භො ගොතම, එතරහි තෙ භික්ඛූ විහරන්තී’’ති? ‘‘ඉමස්මිංයෙව ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛුසඞ්ඝෙ’’ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ นอกจากพระโคดมผู้เจริญแล้ว ยังมีภิกษุอื่นแม้รูปหนึ่งผู้ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้อยู่หรือ” “ดูก่อนพราหมณ์ มิใช่เพียงร้อยเดียว สองร้อย สามร้อย สี่ร้อย หรือห้าร้อย แต่ภิกษุผู้ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้มีมากกว่านั้น” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็บัดนี้ ภิกษุเหล่านั้นอยู่ที่ไหน” “ดูก่อนพราหมณ์ อยู่ในภิกษุสงฆ์นี้แหละ”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති, එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි, ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දසමං.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยคิดว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ฉันใด พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป”

බ්‍රාහ්මණවග්ගො පඨමො.

พราหมณวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้

ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා චඤ්ඤතරො, පරිබ්බාජකෙන නිබ්බුතං;

පලොකවච්ඡො තිකණ්ණො, සොණි සඞ්ගාරවෙන චාති.

พราหมณสูตร ๒ สูตร, อัญญตรพราหมณสูตร ๑ สูตร, ปริพาชกสูตร ๑ สูตร, นิพพุตสูตร ๑ สูตร, ปโลกสูตร ๑ สูตร, วััจฉสูตร ๑ สูตร, ติกัณณสูตร ๑ สูตร, โสณิสูตร ๑ สูตร, สังคารวสูตร ๑ สูตร

(7) 2. මහාවග්ගො

๗. มหาวรรคที่ ๒

1. තිත්ථායතනාදිසුත්තං

๑. ติตถายตนสูตร

62. ‘‘තීණිමානි[Pg.174], භික්ඛවෙ, තිත්ථායතනානි යානි පණ්ඩිතෙහි සමනුයුඤ්ජියමානානි සමනුගාහියමානානි සමනුභාසියමානානි පරම්පි ගන්ත්වා අකිරියාය සණ්ඨහන්ති. කතමානි තීණි? සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං පුබ්බෙකතහෙතූ’ති. සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං ඉස්සරනිම්මානහෙතූ’ති. සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං අහෙතුඅප්පච්චයා’’’ති.

๖๒. ภิกษุทั้งหลาย ลัทธิที่เป็นเหตุแห่งทิฏฐิ ๓ ประการนี้ อันบัณฑิตไต่ถาม ซักไซ้ ไล่เลียงแล้ว แม้จะเลยไป ก็ย่อมตั้งอยู่ในอกิริยทิฏฐิ (ความเห็นว่าไม่ควรทำ) ลัทธิ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’ ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ’ ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย’

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං පුබ්බෙකතහෙතූ’ති, ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං පුබ්බෙකතහෙතූ’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමා’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘තෙනහායස්මන්තො පාණාතිපාතිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, අදින්නාදායිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, අබ්‍රහ්මචාරිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, මුසාවාදිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, පිසුණවාචා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, ඵරුසවාචා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, සම්ඵප්පලාපිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, අභිජ්ඣාලුනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, බ්‍යාපන්නචිත්තා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, මිච්ඡාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු’’’.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสมณพราหมณ์ ๓ จำพวกนั้น สมณพราหมณ์พวกใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’ เราเข้าไปหาสมณพราหมณ์พวกนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ท่านผู้เจริญทั้งหลายมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’ จริงหรือ’ เมื่อเราถามอย่างนี้ สมณพราหมณ์พวกนั้นก็รับว่า ‘จริง’ เราจึงกล่าวกับสมณพราหมณ์พวกนั้นอย่างนี้ว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านผู้เจริญทั้งหลายก็จักเป็นผู้ทำปาณาติบาตเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้ทำอทินนาทานเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้ประพฤติอพรหมจรรย์เพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดมุสาเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดส่อเสียดเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดคำหยาบเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดเพ้อเจ้อเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้มากด้วยอภิชฌาเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้มีจิตพยาบาทเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้มีความเห็นผิดเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’

‘‘පුබ්බෙකතං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරතො පච්චාගච්ඡතං න හොති ඡන්දො වා වායාමො වා ඉදං වා කරණීයං ඉදං වා අකරණීයන්ති. ඉති කරණීයාකරණීයෙ ඛො පන සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ මුට්ඨස්සතීනං අනාරක්ඛානං විහරතං න හොති පච්චත්තං සහධම්මිකො සමණවාදො[Pg.175]. අයං ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු එවංවාදීසු එවංදිට්ඨීසු පඨමො සහධම්මිකො නිග්ගහො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลยึดถือกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนโดยความเป็นสาระ ฉันทะก็ดี ความพยายามก็ดี ว่า ‘สิ่งนี้ควรทำ สิ่งนี้ไม่ควรทำ’ ย่อมไม่มี เมื่อไม่พบสิ่งที่ควรทำและสิ่งที่ไม่ควรทำโดยความเป็นจริง โดยความมั่นคงดังนี้ สมณวาทะที่ชอบธรรมเฉพาะตนสำหรับผู้มีสติหลงลืม ไม่มีเครื่องรักษาอยู่ ย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นการข่มขี่ที่ชอบธรรมประการแรกของเราต่อสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං ඉස්සරනිම්මානහෙතූ’ති, ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවංවාදිනො එවදිට්ඨිනො – යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං ඉස්සරනිම්මානහෙතූ’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමා’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘තෙනහායස්මන්තො පාණාතිපාතිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, අදින්නාදායිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, අබ්‍රහ්මචාරිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, මුසාවාදිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, පිසුණවාචා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, ඵරුසවාචා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, සම්ඵප්පලාපිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, අභිජ්ඣාලුනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, බ්‍යාපන්නචිත්තා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, මිච්ඡාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු’’’.

ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสมณพราหมณ์ ๓ จำพวกนั้น สมณพราหมณ์พวกใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ’ เราเข้าไปหาสมณพราหมณ์พวกนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ท่านผู้เจริญทั้งหลายมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ’ จริงหรือ’ เมื่อเราถามอย่างนี้ สมณพราหมณ์พวกนั้นก็รับว่า ‘จริง’ เราจึงกล่าวกับสมณพราหมณ์พวกนั้นอย่างนี้ว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านผู้เจริญทั้งหลายก็จักเป็นผู้ทำปาณาติบาตเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้ทำอทินนาทานเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้ประพฤติอพรหมจรรย์เพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดมุสาเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดส่อเสียดเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดคำหยาบเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดเพ้อเจ้อเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้มากด้วยอภิชฌาเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้มีจิตพยาบาทเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้มีความเห็นผิดเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ’

‘‘ඉස්සරනිම්මානං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරතො පච්චාගච්ඡතං න හොති ඡන්දො වා වායාමො වා ඉදං වා කරණීයං ඉදං වා අකරණීයන්ති. ඉති කරණීයාකරණීයෙ ඛො පන සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ මුට්ඨස්සතීනං අනාරක්ඛානං විහරතං න හොති පච්චත්තං සහධම්මිකො සමණවාදො. අයං ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු එවංවාදීසු එවංදිට්ඨීසු දුතියො සහධම්මිකො නිග්ගහො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลยึดถืออิศวรนิรมิตโดยความเป็นสาระ ฉันทะก็ดี ความพยายามก็ดี ว่า ‘สิ่งนี้ควรทำ สิ่งนี้ไม่ควรทำ’ ย่อมไม่มี เมื่อไม่พบสิ่งที่ควรทำและสิ่งที่ไม่ควรทำโดยความเป็นจริง โดยความมั่นคงดังนี้ สมณวาทะที่ชอบธรรมเฉพาะตนสำหรับผู้มีสติหลงลืม ไม่มีเครื่องรักษาอยู่ ย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นการข่มขี่ที่ชอบธรรมประการที่ ๒ ของเราต่อสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිං චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං අහෙතුඅප්පච්චයා’ති, ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – යං කිං චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං අහෙතුඅප්පච්චයා’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමා’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘තෙනහායස්මන්තො පාණාතිපාතිනො භවිස්සන්ති අහෙතුඅප්පච්චයා…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති අහෙතුඅප්පච්චයා’’’.

‘‘අහෙතුඅප්පච්චයං [Pg.176] ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරතො පච්චාගච්ඡතං න හොති ඡන්දො වා වායාමො වා ඉදං වා කරණීයං ඉදං වා අකරණීයන්ති. ඉති කරණීයාකරණීයෙ ඛො පන සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ මුට්ඨස්සතීනං අනාරක්ඛානං විහරතං න හොති පච්චත්තං සහධම්මිකො සමණවාදො. අයං ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු එවංවාදීසු එවංදිට්ඨීසු තතියො සහධම්මිකො නිග්ගහො හොති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อบุคคลยึดถือความไม่มีเหตุไม่มีปัจจัยโดยความเป็นสาระอยู่ ความพอใจหรือความพยายามว่า ‘สิ่งนี้ควรทำ หรือสิ่งนี้ไม่ควรทำ’ ย่อมไม่มี ก็เมื่อไม่ได้สิ่งทีควรทำและสิ่งที่ไม่ควรทำโดยความเป็นจริง โดยความมั่นคงอยู่ สมณวาทะที่สมเหตุสมผลเฉพาะตน ย่อมไม่มีแก่ผู้มีสติหลงลืม ไม่มีเครื่องคุ้มครองอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นการข่มที่สมเหตุสมผลประการที่ ๓ ของเรา ในสมณพราหมณ์เหล่านั้น ผู้มีวาทะอย่างนี้ ผู้มีความเห็นอย่างนี้

‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි තිත්ථායතනානි යානි පණ්ඩිතෙහි සමනුයුඤ්ජියමානානි සමනුගාහියමානානි සමනුභාසියමානානි පරම්පි ගන්ත්වා අකිරියාය සණ්ඨහන්ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลัทธิที่เป็นเหตุแห่งทิฏฐิ ๓ ประการเหล่านี้แล ที่บัณฑิตทั้งหลายซักไซ้ไล่เลียง สอบสวน ไต่ถามแล้ว แม้จะสืบสาวต่อไป ก็ย่อมตั้งอยู่ในอกิริยทิฏฐิ (ความเห็นว่าการกระทำไม่มีผล)

‘‘අයං ඛො පන, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමො ච, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි? ඉමා ඡ ධාතුයොති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි ඡ ඵස්සායතනානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමෙ අට්ඨාරස මනොපවිචාරාති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි චත්තාරි අරියසච්චානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมนี้เราแสดงแล้ว อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้ว อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ เป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ธาตุ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ผัสสายตนะ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘มโนปวิจาร ๑๘ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘อริยสัจ ๔ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้

‘‘ඉමා ඡ ධාතුයොති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡයිමා, භික්ඛවෙ, ධාතුයො – පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු, ආකාසධාතු, විඤ්ඤාණධාතු. ඉමා ඡ ධාතුයොති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ธาตุ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำนี้เรากล่าวแล้ว ก็คำนั้นเราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๖ ประการเหล่านี้คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ อากาสธาตุ วิญญาณธาตุ ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ธาตุ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว

‘‘ඉමානි [Pg.177] ඡ ඵස්සායතනානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනානි – චක්ඛු ඵස්සායතනං, සොතං ඵස්සායතනං, ඝානං ඵස්සායතනං, ජිව්හා ඵස්සායතනං, කායො ඵස්සායතනං, මනො ඵස්සායතනං. ඉමානි ඡ ඵස්සායතනානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ผัสสายตนะ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำนี้เรากล่าวแล้ว ก็คำนั้นเราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผัสสายตนะ ๖ ประการเหล่านี้คือ จักขุเป็นผัสสายตนะ โสตะเป็นผัสสายตนะ ฆานะเป็นผัสสายตนะ ชิวหาเป็นผัสสายตนะ กายเป็นผัสสายตนะ มโนเป็นผัสสายตนะ ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ผัสสายตนะ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว

‘‘ඉමෙ අට්ඨාරස මනොපවිචාරාති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? චක්ඛුනා රූපං දිස්වා සොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති දොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති උපෙක්ඛාට්ඨානියං රූපං උපවිචරති, සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය සොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති දොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති උපෙක්ඛාට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති. ඉමෙ අට්ඨාරස මනොපවිචාරාති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘มโนปวิจาร ๑๘ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำนี้เรากล่าวแล้ว ก็คำนั้นเราอาศัยอะไรกล่าว บุคคลเห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ย่อมเข้าไปพิจารณารูปอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส ย่อมเข้าไปพิจารณารูปอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ย่อมเข้าไปพิจารณารูปอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา, ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้ธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ย่อมเข้าไปพิจารณาธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส ย่อมเข้าไปพิจารณาธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ย่อมเข้าไปพิจารณาธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘มโนปวิจาร ๑๘ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว

‘‘ඉමානි චත්තාරි අරියසච්චානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡන්නං, භික්ඛවෙ, ධාතූනං උපාදාය ගබ්භස්සාවක්කන්ති හොති; ඔක්කන්තියා සති නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා. වෙදියමානස්ස ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, ඉදං දුක්ඛන්ති පඤ්ඤපෙමි, අයං දුක්ඛසමුදයොති පඤ්ඤපෙමි, අයං දුක්ඛනිරොධොති පඤ්ඤපෙමි, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති පඤ්ඤපෙමි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘อริยสัจ ๔ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำนี้เรากล่าวแล้ว ก็คำนั้นเราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยธาตุ ๖ ประการ การก้าวลงสู่ครรภ์ย่อมมี เมื่อมีการก้าวลงสู่ครรภ์ นามรูปย่อมมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะย่อมมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะย่อมมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาย่อมมี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราย่อมบัญญัติแก่ผู้เสวยเวทนาอยู่ว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมบัญญัติว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมบัญญัติว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมบัญญัติว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අරියසච්චං? ජාතිපි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, ( ) මරණම්පි දුක්ඛං, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසාපි දුක්ඛා, (අප්පියෙහි [Pg.178] සම්පයොගො දුක්ඛො, පියෙහි විප්පයොගො දුක්ඛො,) යම්පිච්ඡං න ලභති තම්පි දුක්ඛං. සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අරියසච්චං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทุกขอริยสัจเป็นไฉน แม้ชาติก็เป็นทุกข์ แม้ชราก็เป็นทุกข์ แม้มรณะก็เป็นทุกข์ แม้ความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กาย ความทุกข์ใจ ความคับแค้นใจก็เป็นทุกข์ ปรารถนาสิ่งใด ไม่ได้สิ่งนั้น แม้นั้นก็เป็นทุกข์ ว่าโดยย่อ อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขอริยสัจ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං? අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขสมุทัยอริยสัจเป็นไฉน? เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี, เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี, เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี, เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี, เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี, เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี, เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี, เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี, เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี, เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี, เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสทั้งหลายจึงมีพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขสมุทัยอริยสัจ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං? අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො, විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො, නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො, සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො, වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขนิโรธอริยสัจเป็นไฉน? เพราะความจางคลายดับไปโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั่นเทียว สังขารจึงดับ, เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ, เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ, เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ, เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ, เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ, เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ, เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ, เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ, เพราะภพดับ ชาติจึงดับ, เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสทั้งหลายจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธอริยสัจ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං. ‘ඉමානි චත්තාරි අරියසච්චානී’ති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත’’න්ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจเป็นไฉน? อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ธรรมอันเราแสดงแล้ว อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ว่า เหล่านี้คืออริยสัจ ๔’ ดังนี้ คำใดที่เรากล่าวดั่งนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

63. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. කතමානි තීණි? හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං [Pg.179] මහාඅග්ගිඩාහො වුට්ඨාති. මහාඅග්ගිඩාහෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ තෙන ගාමාපි ඩය්හන්ති නිගමාපි ඩය්හන්ති නගරාපි ඩය්හන්ති. ගාමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නිගමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නගරෙසුපි ඩය්හමානෙසු තත්ථ මාතාපි පුත්තං නප්පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං නප්පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

๖๓. ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘ภัย ๓ ประการเหล่านี้ เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้’ ภัย ๓ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ไฟไหม้ใหญ่เกิดขึ้นมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อไฟไหม้ใหญ่เกิดขึ้นแล้ว ไฟนั้นย่อมไหม้แม้บ้าน แม้ตำบล แม้เมือง เมื่อบ้าน ตำบล และเมืองถูกไฟไหม้อยู่ ในภัยนั้น แม้มารดาก็ไม่ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ไม่ได้พบเห็นมารดา ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘นี้เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้ ประการที่ ๑’

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං මහාමෙඝො වුට්ඨාති. මහාමෙඝෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ මහාඋදකවාහකො සඤ්ජායති. මහාඋදකවාහකෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සඤ්ජායන්තෙ තෙන ගාමාපි වුය්හන්ති නිගමාපි වුය්හන්ති නගරාපි වුය්හන්ති. ගාමෙසුපි වුය්හමානෙසු නිගමෙසුපි වුය්හමානෙසු නගරෙසුපි වුය්හමානෙසු තත්ථ මාතාපි පුත්තං නප්පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං නප්පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สมัยที่ฝนตกใหญ่เกิดขึ้นมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อฝนตกใหญ่เกิดขึ้นแล้ว กระแสน้ำใหญ่ย่อมเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อกระแสน้ำใหญ่เกิดขึ้นอยู่ กระแสน้ำนั้นย่อมพัดพาไปแม้บ้าน แม้ตำบล แม้เมือง เมื่อบ้าน ตำบล และเมืองถูกพัดพาไปอยู่ ในภัยนั้น แม้มารดาก็ไม่ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ไม่ได้พบเห็นมารดา ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘นี้เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้ ประการที่ ๒’

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං භයං හොති අටවිසඞ්කොපො, චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්ති. භයෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සති අටවිසඞ්කොපෙ චක්කසමාරුළ්හෙසු ජානපදෙසු පරියායන්තෙසු තත්ථ මාතාපි පුත්තං නප්පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං නප්පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สมัยที่ภัยคือการกำเริบของดงเกิดขึ้น ชาวชนบทขึ้นสู่ยานล้อเทียมด้วยโคแล้วหลีกไปมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อมีภัยคือการกำเริบของดง ชาวชนบทขึ้นสู่ยานล้อเทียมด้วยโคแล้วหลีกไปอยู่ ในภัยนั้น แม้มารดาก็ไม่ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ไม่ได้พบเห็นมารดา ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘นี้เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้ ประการที่ ๓’ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘ภัย ๓ ประการเหล่านี้ เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้’

‘‘තානි ඛො පනිමානි, භික්ඛවෙ, තීණි සමාතාපුත්තිකානියෙව භයානි අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. කතමානි තීණි? හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං මහාඅග්ගිඩාහො වුට්ඨාති. මහාඅග්ගිඩාහෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ තෙන ගාමාපි ඩය්හන්ති නිගමාපි ඩය්හන්ති නගරාපි ඩය්හන්ති. ගාමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නිගමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නගරෙසුපි ඩය්හමානෙසු හොති සො සමයො යං කදාචි කරහචි මාතාපි පුත්තං පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං සමාතාපුත්තිකංයෙව භයං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ภัย ๓ ประการเหล่านี้แล เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันได้โดยแท้ แต่ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่าเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้ ภัย ๓ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ไฟไหม้ใหญ่เกิดขึ้นมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อไฟไหม้ใหญ่เกิดขึ้นแล้ว ไฟนั้นย่อมไหม้แม้บ้าน แม้ตำบล แม้เมือง เมื่อบ้าน ตำบล และเมืองถูกไฟไหม้อยู่ สมัยที่บางครั้งบางคราว แม้มารดาก็ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ได้พบเห็นมารดามีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘ภัยประการที่ ๑ นี้ ซึ่งเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันได้โดยแท้ เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้’

‘‘පුන [Pg.180] චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං මහාමෙඝො වුට්ඨාති. මහාමෙඝෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ මහාඋදකවාහකො සඤ්ජායති. මහාඋදකවාහකෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සඤ්ජාතෙ තෙන ගාමාපි වුය්හන්ති නිගමාපි වුය්හන්ති නගරාපි වුය්හන්ති. ගාමෙසුපි වුය්හමානෙසු නිගමෙසුපි වුය්හමානෙසු නගරෙසුපි වුය්හමානෙසු හොති සො සමයො යං කදාචි කරහචි මාතාපි පුත්තං පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං සමාතාපුත්තිකංයෙව භයං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สมัยที่ฝนตกใหญ่เกิดขึ้นมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อฝนตกใหญ่เกิดขึ้นแล้ว กระแสน้ำใหญ่ย่อมเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อกระแสน้ำใหญ่เกิดขึ้นแล้ว กระแสน้ำนั้นย่อมพัดพาไปแม้บ้าน แม้ตำบล แม้เมือง เมื่อบ้าน ตำบล และเมืองถูกพัดพาไปอยู่ สมัยที่บางครั้งบางคราว แม้มารดาก็ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ได้พบเห็นมารดามีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘ภัยประการที่ ๒ นี้ ซึ่งเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันได้โดยแท้ เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้’

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං භයං හොති අටවිසඞ්කොපො, චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්ති. භයෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සති අටවිසඞ්කොපෙ චක්කසමාරුළ්හෙසු ජානපදෙසු පරියායන්තෙසු හොති සො සමයො යං කදාචි කරහචි මාතාපි පුත්තං පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං සමාතාපුත්තිකංයෙව භයං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සමාතාපුත්තිකානියෙව භයානි අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති’’.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สมัยที่ภัยคือโจรปล้นบ้านปล้นเมืองเกิดขึ้น ชาวชนบทต้องขึ้นสู่ยานพาหนะหนีไปก็มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีภัยคือโจรปล้นบ้านปล้นเมือง ชาวชนบทต้องขึ้นสู่ยานพาหนะหนีไป ในบางครั้งบางคราว แม้มารดาก็ได้พบเห็นบุตร บุตรก็ได้พบเห็นมารดา ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัยประการที่ ๓ นี้ ซึ่งเป็นภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ว่าเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัย ๓ ประการนี้ ซึ่งเป็นภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ว่าเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අමාතාපුත්තිකානි භයානි. කතමානි තීණි? ජරාභයං, බ්‍යාධිභයං, මරණභයන්ති. න, භික්ඛවෙ, මාතා පුත්තං ජීරමානං එවං ලභති – ‘අහං ජීරාමි, මා මෙ පුත්තො ජීරී’ති; පුත්තො වා පන මාතරං ජීරමානං න එවං ලභති – ‘අහං ජීරාමි, මා මෙ මාතා ජීරී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภัยคือความแก่ ภัยคือความเจ็บไข้ ภัยคือความตาย ภิกษุทั้งหลาย มารดาไม่อาจจะช่วยบุตรผู้กำลังแก่ได้ว่า ‘เราจะแก่เอง บุตรของเราอย่าแก่เลย’ หรือบุตรก็ไม่อาจจะช่วยมารดาผู้กำลังแก่ได้ว่า ‘เราจะแก่เอง มารดาของเราอย่าแก่เลย’

‘‘න, භික්ඛවෙ, මාතා පුත්තං බ්‍යාධියමානං එවං ලභති – ‘අහං බ්‍යාධියාමි, මා මෙ පුත්තො බ්‍යාධියී’ති; පුත්තො වා පන මාතරං බ්‍යාධියමානං න එවං ලභති – ‘අහං බ්‍යාධියාමි, මා මෙ මාතා බ්‍යාධියී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย มารดาไม่อาจจะช่วยบุตรผู้กำลังเจ็บไข้ได้ว่า ‘เราจะเจ็บไข้เอง บุตรของเราอย่าเจ็บไข้เลย’ หรือบุตรก็ไม่อาจจะช่วยมารดาผู้กำลังเจ็บไข้ได้ว่า ‘เราจะเจ็บไข้เอง มารดาของเราอย่าเจ็บไข้เลย’

‘‘න, භික්ඛවෙ, මාතා පුත්තං මීයමානං එවං ලභති – ‘අහං මීයාමි, මා මෙ පුත්තො මීයී’ති; පුත්තො වා පන මාතරං මීයමානං න එවං ලභති – ‘අහං මීයාමි, මා මෙ මාතා මීයී’ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අමාතාපුත්තිකානි භයානී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย มารดาไม่อาจจะช่วยบุตรผู้กำลังจะตายได้ว่า ‘เราจะตายเอง บุตรของเราอย่าตายเลย’ หรือบุตรก็ไม่อาจจะช่วยมารดาผู้กำลังจะตายได้ว่า ‘เราจะตายเอง มารดาของเราอย่าตายเลย’ ภิกษุทั้งหลาย ภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้แล

‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, මග්ගො අත්ථි පටිපදා ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං සමාතාපුත්තිකානං භයානං ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං අමාතාපුත්තිකානං භයානං පහානාය සමතික්කමාය සංවත්තති. කතමො ච, භික්ඛවෙ, මග්ගො කතමා ච පටිපදා [Pg.181] ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං සමාතාපුත්තිකානං භයානං ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං අමාතාපුත්තිකානං භයානං පහානාය සමතික්කමාය සංවත්තති? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කපො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, මග්ගො අයං පටිපදා ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං සමාතාපුත්තිකානං භයානං ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං අමාතාපුත්තිකානං භයානං පහානාය සමතික්කමාය සංවත්තතී’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย มรรคมีอยู่ ปฏิปทามีอยู่ ซึ่งเป็นไปเพื่อการละ เพื่อการก้าวล่วงภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ ๓ ประการนี้ และภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้ ภิกษุทั้งหลาย มรรคเป็นอย่างไร ปฏิปทาเป็นอย่างไร ซึ่งเป็นไปเพื่อการละ เพื่อการก้าวล่วงภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ ๓ ประการนี้ และภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เอง คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือมรรค นี้แลคือปฏิปทา ซึ่งเป็นไปเพื่อการละ เพื่อการก้าวล่วงภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ ๓ ประการนี้ และภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้ จบ สูตรที่ ๒

3. වෙනාගපුරසුත්තං

๓. เวนาคปุรสูตร

64. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන වෙනාගපුරං නාම කොසලානං බ්‍රාහ්මණගාමො තදවසරි. අස්සොසුං ඛො වෙනාගපුරිකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො වෙනාගපුරං අනුප්පත්තො. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙති. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’ති.

๖๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ได้เสด็จถึงพราหมณคามของชาวโกศลชื่อเวนาคปุระ พวกพราหมณ์และคหบดีชาวเวนาคปุระได้สดับข่าวว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระสมณโคดมศากยบุตร เสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล ได้เสด็จถึงเวนาคปุระแล้ว’ กิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ พระองค์ทรงทำโลกนี้พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ให้แจ้งชัดด้วยพระปัญญาอันยิ่งเองแล้ว ทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์เทวดาและมนุษย์ให้รู้ตาม ทรงแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ก็การได้เห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเช่นนั้นเป็นความดี

අථ ඛො වෙනාගපුරිකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා අප්පෙකච්චෙ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං සාවෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වෙනාගපුරිකො වච්ඡගොත්තො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

ครั้งนั้น พวกพราหมณ์และคหบดีชาวเวนาคปุระพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว บางพวกถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกทูลปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประกาศชื่อและโคตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกก็นิ่งเฉยแล้วนั่ง ณ ที่สมควร วัจฉโคตรพราหมณ์ชาวเวนาคปุระนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘අච්ඡරියං[Pg.182], භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාවඤ්චිදං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, සාරදං බදරපණ්ඩුං පරිසුද්ධං හොති පරියොදාතං; එවමෙවං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, තාලපක්කං සම්පති බන්ධනා පමුත්තං පරිසුද්ධං හොති පරියොදාතං; එවමෙවං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නෙක්ඛං ජම්බොනදං දක්ඛකම්මාරපුත්තසුපරිකම්මකතං උක්කාමුඛෙ සුකුසලසම්පහට්ඨං පණ්ඩුකම්බලෙ නික්ඛිත්තං භාසතෙ ච තපතෙ ච විරොචති ච; එවමෙවං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. යානි තානි, භො ගොතම, උච්චාසයනමහාසයනානි, සෙය්‍යථිදං – ආසන්දි පල්ලඞ්කො ගොනකො චිත්තකො පටිකා පටලිකා තූලිකා විකතිකා උද්දලොමී එකන්තලොමී කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං කුත්තකං හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරං රථත්ථරං අජිනප්පවෙණී කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං සඋත්තරච්ඡදං උභතොලොහිතකූපධානං, එවරූපානං නූන භවං ගොතමො උච්චාසයනමහාසයනානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยมีมาเลยหนอ อินทรีย์ของพระโคดมผู้เจริญผ่องใสยิ่งนัก ฉวีวรรณก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนผลพุทราเหลืองสุกในสารทกาล บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันใด อินทรีย์ของพระโคดมผู้เจริญก็ผ่องใส ฉวีวรรณก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนผลตาลสุกที่เพิ่งหลุดจากขั้ว บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันใด อินทรีย์ของพระโคดมผู้เจริญก็ผ่องใส ฉวีวรรณก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนทองชมพูนุทที่ช่างทองผู้ฉลาดและลูกมือได้ตกแต่งอย่างดีแล้ว ขัดสีอย่างดีที่ปากเบ้าหลอม วางไว้บนผ้ากัมพลแดง ย่อมส่องแสง แวววาว และรุ่งเรือง ฉันใด อินทรีย์ของพระโคดมผู้เจริญก็ผ่องใส ฉวีวรรณก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่นอนสูงใหญ่เหล่านั้นมีอยู่ คือ เตียงมีเท้าสูงเกินประมาณ บัลลังก์มีรูปสัตว์ร้าย เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์ยาวกว่า ๔ นิ้ว เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยลวดลายต่างๆ เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์สีขาว เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์ทอเป็นดอกไม้ ที่นอนยัดนุ่น เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยรูปสิงห์รูปเสือ เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์มีขน ๒ ข้าง เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์มีขนข้างเดียว เครื่องลาดทอด้วยไหมขลิบทอง เครื่องลาดทอด้วยไหม พรมขนสัตว์ขนาดใหญ่พอที่นางฟ้อน ๑๖ คนจะฟ้อนรำได้ เครื่องลาดบนหลังช้าง เครื่องลาดบนหลังม้า เครื่องลาดในรถ เครื่องลาดทำด้วยหนังเสือ เครื่องลาดชั้นดีทำด้วยหนังชะมด ที่นอนมีเพดานแดง ที่นอนมีหมอนแดงสองข้าง พระโคดมผู้เจริญคงจะได้ที่นอนสูงใหญ่เห็นปานนี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบากเป็นแน่”

‘‘යානි ඛො පන තානි, බ්‍රාහ්මණ, උච්චාසයනමහාසයනානි, සෙය්‍යථිදං – ආසන්දි පල්ලඞ්කො ගොනකො චිත්තකො පටිකා පටලිකා තූලිකා විකතිකා උද්දලොමී එකන්තලොමී කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං කුත්තකං හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරං රථත්ථරං අජිනප්පවෙණී කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං සඋත්තරච්ඡදං උභතොලොහිතකූපධානං. දුල්ලභානි තානි පබ්බජිතානං ලද්ධා ච පන න කප්පන්ති.

“ดูกรพราหมณ์ ที่นอนสูงใหญ่เหล่านั้นมีอยู่ คือ เตียงมีเท้าสูงเกินประมาณ บัลลังก์มีรูปสัตว์ร้าย เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์ยาวกว่า ๔ นิ้ว เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยลวดลายต่างๆ เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์สีขาว เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์ทอเป็นดอกไม้ ที่นอนยัดนุ่น เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยรูปสิงห์รูปเสือ เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์มีขน ๒ ข้าง เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์มีขนข้างเดียว เครื่องลาดทอด้วยไหมขลิบทอง เครื่องลาดทอด้วยไหม พรมขนสัตว์ขนาดใหญ่พอที่นางฟ้อน ๑๖ คนจะฟ้อนรำได้ เครื่องลาดบนหลังช้าง เครื่องลาดบนหลังม้า เครื่องลาดในรถ เครื่องลาดทำด้วยหนังเสือ เครื่องลาดชั้นดีทำด้วยหนังชะมด ที่นอนมีเพดานแดง ที่นอนมีหมอนแดงสองข้าง ที่นอนสูงใหญ่เหล่านั้น บรรพชิตหาได้ยาก และถึงจะได้มาก็ไม่สมควร”

‘‘තීණි ඛො, ඉමානි, බ්‍රාහ්මණ, උච්චාසයනමහාසයනානි, යෙසාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. කතමානි තීණි? දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං, බ්‍රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං, අරියං උච්චාසයනමහාසයනං. ඉමානි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තීණි උච්චාසයනමහාසයනානි, යෙසාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“ดูกรพราหมณ์ ที่นอนสูงใหญ่ ๓ อย่างเหล่านี้ ที่เราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ๓ อย่างอะไรบ้าง คือ ที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์ ๑ ที่นอนสูงใหญ่อันประเสริฐดุจพรหม ๑ ที่นอนสูงใหญ่อันเป็นของพระอริยะ ๑ ดูกรพราหมณ์ ที่นอนสูงใหญ่ ๓ อย่างเหล่านี้แล ที่เราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก”

‘‘කතමං [Pg.183] පන තං, භො ගොතම, දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්ස භවං ගොතමො එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති? ‘‘ඉධාහං, බ්‍රාහ්මණ, යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමි. සො යදෙව තත්ථ හොන්ති තිණානි වා පණ්ණානි වා තානි එකජ්ඣං සඞ්ඝරිත්වා නිසීදාමි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරාමි සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙමි, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො චඞ්කමාමි, දිබ්බො මෙ එසො තස්මිං සමයෙ චඞ්කමො හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො තිට්ඨාමි, දිබ්බං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ ඨානං හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො නිසීදාමි, දිබ්බං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ ආසනං හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො සෙය්‍යං කප්පෙමි, දිබ්බං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ උච්චාසයනමහාසයනං හොති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්සාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์ที่พระโคดมผู้เจริญได้ในบัดนี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบากนั้น เป็นอย่างไร พระเจ้าข้า” “ดูกรพราหมณ์ เราในศาสนานี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ เวลาเช้า เรานุ่งแล้ว ถือบาตรและจีวร เข้าไปบิณฑบาตยังบ้านหรือนิคมนั้น เราฉันเสร็จแล้ว กลับจากบิณฑบาต ก็เข้าไปยังป่า ในป่านั้นมีหญ้าหรือใบไม้อย่างใดอย่างหนึ่ง เราก็รวบรวมหญ้าหรือใบไม้นั้นมาเป็นกองเดียวกัน แล้วนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เรานั้นสงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌาน มีความผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ เพราะปีติจางคลายไป เรามีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌาน ที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ เพราะละสุขและทุกข์ และดับโสมนัสโทมนัสก่อนๆ ได้ บรรลุจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีอุเบกขาเป็นเหตุให้สติบริสุทธิ์อยู่ ดูกรพราหมณ์ เมื่อเราเป็นอย่างนี้ ถ้าเราเดินจงกรม ในเวลานั้น การเดินจงกรมของเรานั้นก็เป็นการเดินจงกรมอันเป็นทิพย์ ดูกรพราหมณ์ เมื่อเราเป็นอย่างนี้ ถ้าเรายืน ในเวลานั้น การยืนของเรานั้นก็เป็นการยืนอันเป็นทิพย์ ดูกรพราหมณ์ เมื่อเราเป็นอย่างนี้ ถ้าเรานั่ง ในเวลานั้น การนั่งของเรานั้นก็เป็นการนั่งอันเป็นทิพย์ ดูกรพราหมณ์ เมื่อเราเป็นอย่างนี้ ถ้าเรานอน ในเวลานั้น การนอนของเรานั้นก็เป็นที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์ ดูกรพราหมณ์ นี้แลคือที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์ ที่เราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! කො චඤ්ඤො එවරූපස්ස දිබ්බස්ස උච්චාසයනමහාසයනස්ස නිකාමලාභී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙන!

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยมีมาเลยหนอ ใครอื่นเล่า นอกจากพระโคดมผู้เจริญ จักได้ที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์เห็นปานนี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก”

‘‘කතමං පන තං, භො ගොතම, බ්‍රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්ස භවං ගොතමො එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති? ‘‘ඉධාහං, බ්‍රාහ්මණ, යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං [Pg.184] නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමි. සො යදෙව තත්ථ හොන්ති තිණානි වා පණ්ණානි වා තානි එකජ්ඣං සඞ්ඝරිත්වා නිසීදාමි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරාමි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරාමි. කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරාමි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරාමි. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො චඞ්කමාමි, බ්‍රහ්මා මෙ එසො තස්මිං සමයෙ චඞ්කමො හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො තිට්ඨාමි…පෙ… නිසීදාමි…පෙ… සෙය්‍යං කප්පෙමි, බ්‍රහ්මං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ උච්චාසයනමහාසයනං හොති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්සාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ที่เป็นของพรหม ซึ่งพระโคดมผู้เจริญในบัดนี้ทรงได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก คืออย่างไร” “พราหมณ์ เราในธรรมวินัยนี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ เรานั้นนุ่งห่มในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังบ้านหรือนิคมนั้นเพื่อบิณฑบาต เรานั้นกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว ก็เข้าไปยังป่า ในป่านั้นมีหญ้าหรือใบไม้อย่างใด เราก็รวบรวมหญ้าหรือใบไม้เหล่านั้นมาไว้ในที่แห่งเดียวกัน แล้วนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เรานั้นมีใจประกอบด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปทั่วโลกอันมีสัตว์ทั้งปวง ด้วยใจประกอบด้วยเมตตาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ มีใจประกอบด้วยกรุณา... มีใจประกอบด้วยมุทิตา... มีใจประกอบด้วยอุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปทั่วโลกอันมีสัตว์ทั้งปวง ด้วยใจประกอบด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ พราหมณ์ เมื่อเราเป็นเช่นนี้ ถ้าเราเดินจงกรม ในขณะนั้น การเดินจงกรมของเรานั้นก็เป็นการเดินจงกรมอันเป็นของพรหม พราหมณ์ เมื่อเราเป็นเช่นนี้ ถ้าเรายืน... ถ้านั่ง... ถ้าสำเร็จการนอน ในขณะนั้น ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ของเรานั้นก็เป็นของพรหม พราหมณ์ นี้แล คือที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ที่เป็นของพรหม ซึ่งเราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! කො චඤ්ඤො එවරූපස්ස බ්‍රහ්මස්ස උච්චාසයනමහාසයනස්ස නිකාමලාභී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙන!

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยปรากฏ นอกจากพระโคดมผู้เจริญแล้ว ใครอื่นเล่าจักเป็นผู้ได้ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ที่เป็นของพรหมเช่นนี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก”

‘‘කතමං පන තං, භො ගොතම, අරියං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්ස භවං ගොතමො එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති? ‘‘ඉධාහං, බ්‍රාහ්මණ, යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමි. සො යදෙව තත්ථ හොන්ති තිණානි වා පණ්ණානි වා තානි එකජ්ඣං සඞ්ඝරිත්වා නිසීදාමි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො එවං ජානාමි – ‘රාගො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො; දොසො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො [Pg.185] තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො; මොහො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො’. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො චඞ්කමාමි, අරියො මෙ එසො තස්මිං සමයෙ චඞ්කමො හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො තිට්ඨාමි…පෙ… නිසීදාමි…පෙ… සෙය්‍යං කප්පෙමි, අරියං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ උච්චාසයනමහාසයනං හොති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අරියං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්සාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่อันเป็นของพระอริยะ ซึ่งพระโคดมผู้เจริญในบัดนี้ทรงได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก คืออย่างไร” “พราหมณ์ เราในธรรมวินัยนี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ เรานั้นนุ่งห่มในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังบ้านหรือนิคมนั้นเพื่อบิณฑบาต เรานั้นกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว ก็เข้าไปยังป่า ในป่านั้นมีหญ้าหรือใบไม้อย่างใด เราก็รวบรวมหญ้าหรือใบไม้เหล่านั้นมาไว้ในที่แห่งเดียวกัน แล้วนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เรารู้อย่างนี้ว่า ‘ราคะของเราถูกละแล้ว มีรากเหง้าถูกตัดขาดแล้ว ทำให้เป็นเหมือนตอต้นตาล ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา โทสะของเราถูกละแล้ว มีรากเหง้าถูกตัดขาดแล้ว ทำให้เป็นเหมือนตอต้นตาล ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา โมหะของเราถูกละแล้ว มีรากเหง้าถูกตัดขาดแล้ว ทำให้เป็นเหมือนตอต้นตาล ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา’ พราหมณ์ เมื่อเราเป็นเช่นนี้ ถ้าเราเดินจงกรม ในขณะนั้น การเดินจงกรมของเรานั้นก็เป็นการเดินจงกรมอันเป็นของพระอริยะ พราหมณ์ เมื่อเราเป็นเช่นนี้ ถ้าเรายืน... ถ้านั่ง... ถ้าสำเร็จการนอน ในขณะนั้น ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ของเรานั้นก็เป็นของพระอริยะ พราหมณ์ นี้แล คือที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่อันเป็นของพระอริยะ ซึ่งเราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! කො චඤ්ඤො එවරූපස්ස අරියස්ස උච්චාසයනමහාසයනස්ස නිකාමලාමී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙන!

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยปรากฏ นอกจากพระโคดมผู้เจริญแล้ว ใครอื่นเล่าจักเป็นผู้ได้ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่อันเป็นของพระอริยะเช่นนี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති; එවමෙවං ඛො භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එතෙ මයං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකෙ නො භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතෙ සරණං ගතෙ’’ති. තතියං.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปน้ำมันในที่มืด ด้วยคิดว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ฉันใด พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์เหล่านี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป”

4. සරභසුත්තං

๔. สรภสูตร

65. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සරභො නාම පරිබ්බාජකො අචිරපක්කන්තො හොති ඉමස්මා ධම්මවිනයා. සො රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසති – ‘‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’’ති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසිංසු. අස්සොසුං ඛො තෙ භික්ඛූ සරභස්ස පරිබ්බාජකස්ස රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසමානස්ස [Pg.186] – ‘‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’’ති.

๖๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้น ปริพาชกชื่อสรภะหลีกออกจากธรรมวินัยนี้ไปไม่นาน เขากล่าววาจาในที่ประชุมชนในกรุงราชคฤห์อย่างนี้ว่า “ธรรมของพระสมณศากยบุตรเราเข้าใจแล้ว และเราเข้าใจธรรมของพระสมณศากยบุตรแล้วนั่นแหละ จึงได้หลีกออกจากธรรมวินัยนี้ไป” ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากนุ่งห่มในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ ภิกษุเหล่านั้นได้ยินปริพาชกชื่อสรภะกล่าววาจาในที่ประชุมชนในกรุงราชคฤห์อย่างนี้ว่า “ธรรมของพระสมณศากยบุตรเราเข้าใจแล้ว และเราเข้าใจธรรมของพระสมณศากยบุตรแล้วนั่นแหละ จึงได้หลีกออกจากธรรมวินัยนี้ไป”

අථ ඛො තෙ භික්ඛූ රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘සරභො නාම, භන්තෙ, පරිබ්බාජකො අචිරපක්කන්තො ඉමස්මා ධම්මවිනයා. සො රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසති – ‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’ති. සාධු භන්තෙ, භගවා යෙන සිප්පිනිකාතීරං පරිබ්බාජකාරාමො යෙන සරභො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

ครั้งนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นเที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์แล้ว กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัต เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ครั้นภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สรภปริพาชกเพิ่งหลีกไปจากธรรมวินัยนี้ไม่นาน เขาไปกล่าววาจาในบริษัทที่กรุงราชคฤห์อย่างนี้ว่า ‘ธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตร เรารู้แจ้งแล้ว และเพราะเรารู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรแล้วนั่นแหละ เราจึงหลีกออกจากธรรมวินัยนั้น’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดเสด็จไปยังปริพาชการามริมฝั่งแม่น้ำสัปปินี ที่อยู่ของสรภปริพาชก เพื่อทรงอนุเคราะห์เถิด พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคทรงรับโดยดุษณีภาพ

අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන සිප්පිනිකාතීරං පරිබ්බාජකාරාමො යෙන සරභො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, සරභ, එවං වදෙසි – ‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’’’ති? එවං වුත්තෙ සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හී අහොසි.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังปริพาชการามริมฝั่งแม่น้ำสัปปินี ที่อยู่ของสรภปริพาชก ประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับสรภปริพาชกดังนี้ว่า “สรภะ ได้ยินว่า เธอพูดอย่างนี้จริงหรือว่า ‘ธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตร เรารู้แจ้งแล้ว และเพราะเรารู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรแล้วนั่นแหละ เราจึงหลีกออกจากธรรมวินัยนั้น’” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว สรภปริพาชกได้นิ่งเสีย

දුතියම්පි ඛො, භගවා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘වදෙහි, සරභ, කින්ති තෙ අඤ්ඤාතො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො? සචෙ තෙ අපරිපූරං භවිස්සති, අහං පරිපූරෙස්සාමි. සචෙ පන තෙ පරිපූරං භවිස්සති, අහං අනුමොදිස්සාමී’’ති. දුතියම්පි ඛො සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හී අහොසි.

แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับสรภปริพาชกดังนี้ว่า “สรภะ จงกล่าวเถิด เธอรู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรอย่างไร ถ้าความรู้ของเธอยังไม่บริบูรณ์ เราจะทำให้บริบูรณ์ แต่ถ้าความรู้ของเธอบริบูรณ์แล้ว เราจักอนุโมทนา” แม้ครั้งที่สอง สรภปริพาชกก็ได้นิ่งเสีย

තතියම්පි ඛො භගවා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොච – (‘‘යො ඛො සරභ පඤ්ඤායති සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො) ‘‘වදෙහි, සරභ, කින්ති තෙ අඤ්ඤාතො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො? සචෙ තෙ අපරිපූරං [Pg.187] භවිස්සති, අහං පරිපූරෙස්සාමි. සචෙ පන තෙ පරිපූරං භවිස්සති, අහං අනුමොදිස්සාමී’’ති. තතියම්පි ඛො සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හී අහොසි.

แม้ครั้งที่สาม พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับสรภปริพาชกดังนี้ว่า “สรภะ จงกล่าวเถิด เธอรู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรอย่างไร ถ้าความรู้ของเธอยังไม่บริบูรณ์ เราจะทำให้บริบูรณ์ แต่ถ้าความรู้ของเธอบริบูรณ์แล้ว เราจักอนุโมทนา” แม้ครั้งที่สาม สรภปริพาชกก็ได้นิ่งเสีย

අථ ඛො තෙ පරිබ්බාජකා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොචුං – ‘‘යදෙව ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, සමණං ගොතමං යාචෙය්‍යාසි තදෙව තෙ සමණො ගොතමො පවාරෙති. වදෙහාවුසො සරභ, කින්ති තෙ අඤ්ඤාතො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො? සචෙ තෙ අපරිපූරං භවිස්සති, සමණො ගොතමො පරිපූරෙස්සති. සචෙ පන තෙ පරිපූරං භවිස්සති, සමණො ගොතමො අනුමොදිස්සතී’’ති. එවං වුත්තෙ සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදි.

ครั้งนั้นแล ปริพาชกเหล่านั้นได้กล่าวกับสรภปริพาชกดังนี้ว่า “อาวุโสสรภะ ท่านควรจะทูลถามสิ่งใดจากพระสมณโคดม พระสมณโคดมก็ทรงปวารณาสิ่งนั้นแก่ท่านแล้ว อาวุโสสรภะ จงกล่าวเถิด ท่านรู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรอย่างไร ถ้าความรู้ของท่านยังไม่บริบูรณ์ พระสมณโคดมจักทรงทำให้บริบูรณ์ แต่ถ้าความรู้ของท่านบริบูรณ์แล้ว พระสมณโคดมจักทรงอนุโมทนา” เมื่อปริพาชกเหล่านั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว สรภปริพาชกได้เป็นผู้นิ่งอึ้ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ นั่งอยู่

අථ ඛො භගවා සරභං පරිබ්බාජකං තුණ්හීභූතං මඞ්කුභූතං පත්තක්ඛන්ධං අධොමුඛං පජ්ඣායන්තං අප්පටිභානං විදිත්වා තෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොච –

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบว่าสรภปริพาชกเป็นผู้นิ่งอึ้ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ จึงได้ตรัสกับปริพาชกเหล่านั้นดังนี้ว่า

‘‘යො ඛො මං, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධා’ති, තමහං තත්ථ සාධුකං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යං සමනුගාහෙය්‍යං සමනුභාසෙය්‍යං. සො වත මයා සාධුකං සමනුයුඤ්ජියමානො සමනුගාහියමානො සමනුභාසියමානො අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො තිණ්ණං ඨානානං නාඤ්ඤතරං ඨානං නිගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරිස්සති, තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදිස්සති, සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකො.

“ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวกับเราผู้ปฏิญญาตนว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างนี้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ท่านยังไม่ตรัสรู้’ เราพึงซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนผู้นั้นในเรื่องนั้นให้ดี ผู้นั้น เมื่อถูกเราซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนอยู่โดยชอบ เป็นไปไม่ได้เลย ไม่มีโอกาสเลย ที่เขาจะไม่ถึงฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ ฐานะ คือ เขาจะพึงนำเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อน นำเรื่องนอกประเด็นออกไป หรือแสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ หรือนั่งนิ่งอึ้ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ เหมือนสรภปริพาชก

‘‘යො ඛො මං, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘ඛීණාසවස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ආසවා අපරික්ඛීණා’ති, තමහං තත්ථ සාධුකං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යං සමනුගාහෙය්‍යං සමනුභාසෙය්‍යං. සො වත මයා සාධුකං සමනුයුඤ්ජියමානො සමනුගාහියමානො සමනුභාසියමානො අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො තිණ්ණං ඨානානං නාඤ්ඤතරං ඨානං නිගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච [Pg.188] පාතුකරිස්සති, තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදිස්සති, සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකො.

“ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวกับเราผู้ปฏิญญาตนว่าเป็นพระขีณาสพอย่างนี้ว่า ‘อาสวะเหล่านี้ของท่านยังไม่สิ้นไป’ เราพึงซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนผู้นั้นในเรื่องนั้นให้ดี ผู้นั้น เมื่อถูกเราซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนอยู่โดยชอบ เป็นไปไม่ได้เลย ไม่มีโอกาสเลย ที่เขาจะไม่ถึงฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ ฐานะ คือ เขาจะพึงนำเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อน นำเรื่องนอกประเด็นออกไป หรือแสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ หรือนั่งนิ่งอึ้ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ เหมือนสรภปริพาชก

‘‘යො ඛො මං, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘යස්ස ඛො පන තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතො, සො න නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’ති, තමහං තත්ථ සාධුකං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යං සමනුගාහෙය්‍යං සමනුභාසෙය්‍යං. සො වත මයා සාධුකං සමනුයුඤ්ජියමානො සමනුගාහියමානො සමනුභාසියමානො අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො තිණ්ණං ඨානානං නාඤ්ඤතරං ඨානං නිගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරිස්සති, තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදිස්සති, සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකො’’ති. අථ ඛො භගවා සිප්පිනිකාතීරෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා වෙහාසං පක්කාමි.

“ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวกะเราอย่างนี้ว่า ‘ธรรมที่ท่านแสดงแล้วเพื่อประโยชน์แก่ผู้ใด ธรรมนั้นย่อมไม่นำผู้กระทำตามธรรมนั้นออกจากทุกข์โดยชอบเพื่อความสิ้นทุกข์’ เราพึงซักไซ้ไล่เลียง สอบสวนผู้นั้นให้ดีในเรื่องนั้น เมื่อเราซักไซ้ไล่เลียง สอบสวนเขาให้ดีอยู่ เขาก็จะถึงฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ ฐานะ คือ (๑) พูดกลบเกลื่อนเรื่องอื่นเสีย (๒) นำเรื่องภายนอกมาพูดกลบเกลื่อน (๓) แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่เชื่อถือให้ปรากฏ หรือจะนั่งนิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ เหมือนสรภปริพาชก ข้อที่เขาจะไม่ถึงฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ ฐานะนั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้” ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงบันลือสีหนาท ๓ ครั้ง ในปริพาชการามริมฝั่งแม่น้ำสิปปินิกา แล้วเสด็จเหาะขึ้นสู่เวหาส

අථ ඛො තෙ පරිබ්බාජකා අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො සරභං පරිබ්බාජකං සමන්තතො වාචායසන්නිතොදකෙන සඤ්ජම්භරිමකංසු – ‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො සරභ, බ්‍රහාරඤ්ඤෙ ජරසිඞ්ගාලො ‘සීහනාදං නදිස්සාමී’ති සිඞ්ගාලකංයෙව නදති, භෙරණ්ඩකංයෙව නදති ; එවමෙවං ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, අඤ්ඤත්‍රෙව සමණෙන ගොතමෙන ‘සීහනාදං නදිස්සාමී’ති සිඞ්ගාලකංයෙව නදසි භෙරණ්ඩකංයෙව නදසි. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො සරභ, අම්බුකසඤ්චරී ‘පුරිසකරවිතං රවිස්සාමී’ති අම්බුකසඤ්චරිරවිතංයෙව රවති; එවමෙවං ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, අඤ්ඤත්‍රෙව සමණෙන ගොතමෙන ‘පුරිසකරවිතං රවිස්සාමී’ති, අම්බුකසඤ්චරිරවිතංයෙව රවසි. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො සරභ, උසභො සුඤ්ඤාය ගොසාලාය ගම්භීරං නදිතබ්බං මඤ්ඤති; එවමෙවං ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, අඤ්ඤත්‍රෙව සමණෙන ගොතමෙන ගම්භීරං නදිතබ්බං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො තෙ පරිබ්බාජකා සරභං පරිබ්බාජකං [Pg.189] සමන්තතො වාචායසන්නිතොදකෙන සඤ්ජම්භරිමකංසූති. චතුත්ථං.

ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน พวกปริพาชกได้รุมกันต่อว่าสรภปริพาชกด้วยวาจาเหมือนหอกว่า “ท่านสรภะ เปรียบเหมือนสุนัขจิ้งจอกแก่ในป่าใหญ่คิดว่า ‘เราจะบันลือสีหนาท’ แต่กลับร้องออกมาเป็นเสียงสุนัขจิ้งจอก เป็นเสียงน่าเกลียด ฉันใด ท่านสรภะ ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่ออยู่ลับหลังพระสมณโคดม คิดว่า ‘เราจะบันลือสีหนาท’ แต่กลับร้องออกมาเป็นเสียงสุนัขจิ้งจอก เป็นเสียงน่าเกลียด ท่านสรภะ เปรียบเหมือนแม่ไก่ป่าตัวเล็กๆ คิดว่า ‘เราจะขันอย่างไก่ตัวผู้’ แต่กลับขันออกมาเป็นเสียงแม่ไก่ป่าตัวเล็กๆ ฉันใด ท่านสรภะ ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่ออยู่ลับหลังพระสมณโคดม คิดว่า ‘เราจะขันอย่างไก่ตัวผู้’ แต่กลับขันออกมาเป็นเสียงแม่ไก่ป่าตัวเล็กๆ ท่านสรภะ เปรียบเหมือนโคอุสภะสำคัญตัวว่า ‘เราจะร้องเสียงกัมปนาทในคอกโคที่ว่างเปล่า’ ฉันใด ท่านสรภะ ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่ออยู่ลับหลังพระสมณโคดม สำคัญตัวว่า ‘เราจะร้องเสียงกัมปนาท’ ” ครั้งนั้น พวกปริพาชกได้รุมกันต่อว่าสรภปริพาชกด้วยวาจาเหมือนหอกดังนี้แล

5. කෙසමුත්තිසුත්තං

๕. เกสมุตติสูตร

66. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන කෙසමුත්තං නාම කාලාමානං නිගමො තදවසරි. අස්සොසුං ඛො කෙසමුත්තියා කාලාමා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො කෙසමුත්තං අනුප්පත්තො. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’’ති.

๖๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงนิคมของพวกกาลามะชื่อเกสมุตตะ พวกกาลามะชาวเกสมุตตนิคมได้สดับข่าวว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระสมณโคดมศากยบุตร เสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล เสด็จถึงเกสมุตตนิคมแล้ว กิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ... การได้พบเห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเช่นนั้นเป็นความดี’ ”

අථ ඛො කෙසමුත්තියා කාලාමා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා අප්පෙකච්චෙ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං සාවෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ කෙසමුත්තියා කාලාමා භගවන්තං එතදවොචුං –

ครั้งนั้น พวกกาลามะชาวเกสมุตตนิคมพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว บางพวกถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกทูลปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการทูลปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประกาศชื่อและโคตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกนั่งนิ่งอยู่ ณ ที่สมควร พวกกาลามะชาวเกสมุตตนิคมผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සන්ති, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කෙසමුත්තං ආගච්ඡන්ති. තෙ සකංයෙව වාදං දීපෙන්ති ජොතෙන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසෙන්ති වම්භෙන්ති පරිභවන්ති ඔමක්ඛිං කරොන්ති. අපරෙපි, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කෙසමුත්තං ආගච්ඡන්ති. තෙපි සකංයෙව වාදං දීපෙන්ති ජොතෙන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසෙන්ති වම්භෙන්ති පරිභවන්ති ඔමක්ඛිං කරොන්ති. තෙසං නො, භන්තෙ, අම්හාකං හොතෙව කඞ්ඛා හොති විචිකිච්ඡා – ‘කො සු නාම ඉමෙසං භවතං සමණබ්‍රාහ්මණානං සච්චං ආහ, කො මුසා’’’ති? ‘‘අලඤ්හි වො, කාලාමා, කඞ්ඛිතුං අලං විචිකිච්ඡිතුං. කඞ්ඛනීයෙව පන වො ඨානෙ විචිකිච්ඡා උප්පන්නා’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งมายังเกสมุตตนิคม สมณพราหมณ์พวกนั้นประกาศเชิดชูแต่วาทะของตนเอง แต่ข่มขี่ ดูหมิ่น เหยียบย่ำวาทะของผู้อื่น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ยังมีสมณพราหมณ์พวกอื่นอีกมายังเกสมุตตนิคม แม้สมณพราหมณ์พวกนั้นก็ประกาศเชิดชูแต่วาทะของตนเอง แต่ข่มขี่ ดูหมิ่น เหยียบย่ำวาทะของผู้อื่น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายจึงเกิดความเคลือบแคลงสงสัยในสมณพราหมณ์เหล่านั้นว่า ‘บรรดาท่านสมณพราหมณ์เหล่านี้ ใครพูดจริง ใครพูดเท็จ’ ” “ดูก่อนกาลามชนทั้งหลาย ควรแล้วที่ท่านจะเคลือบแคลง ควรแล้วที่ท่านจะสงสัย ความสงสัยของท่านเกิดขึ้นแล้วในฐานะที่ควรสงสัย”

‘‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන[Pg.190], මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’’’ති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, පජහෙය්‍යාථ.

“ดูก่อนกาลามชนทั้งหลาย มาเถิด ท่านทั้งหลาย (๑) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการฟังตามกันมา (๒) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการถือสืบๆ กันมา (๓) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการเล่าลือ (๔) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ (๕) อย่าปลงใจเชื่อเพราะตรรกะ (๖) อย่าปลงใจเชื่อเพราะการอนุมาน (๗) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการคิดตรองตามแนวเหตุผล (๘) อย่าปลงใจเชื่อเพราะเข้ากันได้กับทฤษฎีของตน (๙) อย่าปลงใจเชื่อเพราะมองเห็นรูปลักษณะน่าเชื่อ (๑๐) อย่าปลงใจเชื่อเพราะนับถือว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา ดูก่อนกาลามชนทั้งหลาย เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ธรรมเหล่านี้มีโทษ ธรรมเหล่านี้ท่านผู้รู้ติเตียน ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้วเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์’ เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?

“กาลามชนทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โลภะเมื่อเกิดขึ้นภายในบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์”

‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์”

‘‘ලුද්ධො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

“กาลามชนทั้งหลาย บุรุษบุคคลนี้ผู้โลภ ถูกโลภะครอบงำ มีจิตถูกโลภะยึดครองแล้ว ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง คบชู้บ้าง พูดเท็จบ้าง ชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้นบ้าง ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนานหรือไม่”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“เป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, දොසො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?

“กาลามชนทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โทสะเมื่อเกิดขึ้นภายในบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์”

‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์”

‘‘දුට්ඨො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

ดูก่อนชาวกาลามะ บุรุษบุคคลนี้ถูกโทสะครอบงำ มีจิตถูกโทสะย่ำยีแล้ว ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง ประพฤติผิดในกามบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้นบ้าง ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, මොහො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?

ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โมหะที่เกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์

‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’.

เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ พระเจ้าข้า

‘‘මූළ්හො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

ดูก่อนชาวกาลามะ บุรุษบุคคลนี้ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะย่ำยีแล้ว ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง ประพฤติผิดในกามบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้นบ้าง ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?

ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล หรือเป็นอกุศล

‘‘අකුසලා, භන්තෙ’’.

เป็นอกุศล พระเจ้าข้า

‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?

เป็นธรรมมีโทษ หรือไม่มีโทษ

‘‘සාවජ්ජා, භන්තෙ’’.

เป็นธรรมมีโทษ พระเจ้าข้า

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?

เป็นธรรมที่วิญญูชนติเตียน หรือวิญญูชนสรรเสริญ

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ’’.

เป็นธรรมที่วิญญูชนติเตียน พระเจ้าข้า

‘‘සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති[Pg.191]?

ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ หรือไม่ ในเรื่องนี้ ท่านมีความเห็นเป็นอย่างไร

‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้

‘‘ඉති ඛො, කාලාමා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා! මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ කාලාමා අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, පජහෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ดูก่อนชาวกาลามะ เพราะเหตุนั้นแล เราจึงได้กล่าวคำนี้ไว้ว่า 'ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจงมาเถิด ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา อย่าได้ยึดถือโดยการถือสืบๆ กันมา อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ อย่าได้ยึดถือโดยตรรกะ อย่าได้ยึดถือโดยการอนุมาน อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ อย่าได้ยึดถือโดยชอบใจว่าตรงกับทิฐิของตน อย่าได้ยึดถือโดยเชื่อว่าผู้พูดมีลักษณะน่าเชื่อถือ อย่าได้ยึดถือโดยเคารพว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ธรรมเหล่านี้มีโทษ ธรรมเหล่านี้วิญญูชนติเตียน ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย' คำที่เราได้กล่าวไว้ดังนี้ เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථ.

ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจงมาเถิด ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา อย่าได้ยึดถือโดยการถือสืบๆ กันมา อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ อย่าได้ยึดถือโดยตรรกะ อย่าได้ยึดถือโดยการอนุมาน อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ อย่าได้ยึดถือโดยชอบใจว่าตรงกับทิฐิของตน อย่าได้ยึดถือโดยเชื่อว่าผู้พูดมีลักษณะน่าเชื่อถือ อย่าได้ยึดถือโดยเคารพว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ ธรรมเหล่านี้วิญญูชนสรรเสริญ ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมเหล่านั้นอยู่เถิด

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, අලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?

ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโลภะที่เกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์

‘‘හිතාය, භන්තෙ’’.

เพื่อประโยชน์ พระเจ้าข้า

‘‘අලුද්ධො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, න පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

ดูก่อนชาวกาลามะ บุรุษบุคคลนี้เป็นผู้ไม่โลภ ไม่ถูกโลภะครอบงำ มีจิตไม่ถูกโลภะย่ำยีแล้ว ย่อมไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่ประพฤติผิดในกาม ไม่พูดเท็จ และไม่ชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้น ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขตลอดกาลนาน

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, අදොසො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති…පෙ… අමොහො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති…පෙ… හිතාය සුඛායා’’ති.

ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโทสะที่เกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ...เป... อโมหะที่เกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ...เป... ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข

‘‘එවං භන්තෙ’’.

เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?

‘‘කුසලා, භන්තෙ’’.

เป็นกุศล พระเจ้าข้า

‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?

เป็นธรรมมีโทษ หรือไม่มีโทษ

‘‘අනවජ්ජා, භන්තෙ’’.

เป็นธรรมไม่มีโทษ พระเจ้าข้า

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?

เป็นธรรมที่วิญญูชนติเตียน หรือวิญญูชนสรรเสริญ

‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථා, භන්තෙ’’.

เป็นธรรมที่วิญญูชนสรรเสริญ พระเจ้าข้า

‘‘සමත්තා සමාදින්නා [Pg.192] හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති?

ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข หรือไม่ ในเรื่องนี้ ท่านมีความเห็นเป็นอย่างไร

‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้

‘‘ඉති ඛො, කාලාමා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා! මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย ด้วยเหตุนี้แล คำที่เราได้กล่าวไว้ว่า ‘ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมาเถิด ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการสืบๆ กันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ, อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำรา, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งตรรกะ, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งนัย, อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ, อย่าได้ยึดถือโดยความชอบใจในทิฏฐิที่พินิจแล้ว, อย่าได้ยึดถือโดยเห็นว่ามีรูปลักษณ์ที่ควรเชื่อ, อย่าได้ยึดถือโดยเห็นว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา. ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล, ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ, ธรรมเหล่านี้ท่านผู้รู้สรรเสริญ, ธรรมเหล่านี้ที่บุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข, ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย เมื่อนั้นท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมนั้นอยู่เถิด’ ดังนี้ คำที่เราได้กล่าวไว้นั้น เราอาศัยเหตุนี้จึงได้กล่าวไว้

‘‘ස ඛො සො, කාලාමා, අරියසාවකො එවං විගතාභිජ්ඣො විගතබ්‍යාපාදො අසම්මූළ්හො සම්පජානො පතිස්සතො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති. කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති.

ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล มีอภิชฌาไปปราศแล้วอย่างนี้ มีพยาบาทไปปราศแล้ว ไม่หลงใหล มีสัมปชัญญะ มีสติมั่นคง มีใจสหรคตด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่สองก็ฉันนั้น, ทิศที่สามก็ฉันนั้น, ทิศที่สี่ก็ฉันนั้น. ด้วยประการฉะนี้ ย่อมมีใจสหรคตด้วยเมตตาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน แผ่ไปสู่โลกทั้งปวง อันมีสัตว์ทั้งปวงเป็นที่สุด ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวางอยู่. มีใจสหรคตด้วยกรุณา...ฯลฯ...มีใจสหรคตด้วยมุทิตา...ฯลฯ...มีใจสหรคตด้วยอุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่สองก็ฉันนั้น, ทิศที่สามก็ฉันนั้น, ทิศที่สี่ก็ฉันนั้น. ด้วยประการฉะนี้ ย่อมมีใจสหรคตด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน แผ่ไปสู่โลกทั้งปวง อันมีสัตว์ทั้งปวงเป็นที่สุด ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวางอยู่.

‘‘ස ඛො සො, කාලාමා, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති. ‘සචෙ ඛො පන අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සාමී’ති, අයමස්ස පඨමො අස්සාසො අධිගතො හොති.

ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล มีจิตไม่มีเวรอย่างนี้ มีจิตไม่มีความเบียดเบียนอย่างนี้ มีจิตไม่เศร้าหมองอย่างนี้ มีจิตบริสุทธิ์อย่างนี้. อริยสาวกนั้นย่อมได้ความอุ่นใจ ๔ ประการในปัจจุบันธรรม. ‘ถ้าว่าโลกหน้ามีอยู่จริง ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วมีอยู่จริง, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราเบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก จักเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่หนึ่งที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว.

‘‘‘සචෙ [Pg.193] ඛො පන නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං දිට්ඨෙව ධම්මෙ අවෙරං අබ්‍යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛිං අත්තානං පරිහරාමී’ති, අයමස්ස දුතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘ถ้าว่าโลกหน้าไม่มีจริง ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มีจริง, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราย่อมบริหารตนในปัจจุบันธรรมให้ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีทุกข์ มีความสุข’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สองที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว.

‘‘‘සචෙ ඛො පන කරොතො කරීයති පාපං, න ඛො පනාහං කස්සචි පාපං චෙතෙමි. අකරොන්තං ඛො පන මං පාපකම්මං කුතො දුක්ඛං ඵුසිස්සතී’ති, අයමස්ස තතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘ถ้าว่าเมื่อบุคคลทำบาป บาปย่อมเป็นอันทำ, แต่เรามิได้คิดบาปต่อใครเลย. เมื่อเราไม่ทำบาปกรรมอยู่ ทุกข์จักมาถูกต้องเราได้อย่างไร’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สามที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว.

‘‘‘සචෙ ඛො පන කරොතො න කරීයති පාපං, අථාහං උභයෙනෙව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමී’ති, අයමස්ස චතුත්ථො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘ถ้าว่าเมื่อบุคคลทำบาป บาปย่อมไม่เป็นอันทำ, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราย่อมพิจารณาเห็นตนบริสุทธิ์แล้วโดยส่วนทั้งสอง’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สี่ที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว.

‘‘ස ඛො සො, කාලාමා, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්තී’’ති.

‘‘එවමෙතං, භගවා, එවමෙතං, සුගත! ස ඛො සො, භන්තෙ, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති. ‘සචෙ ඛො පන අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සාමී’ති, අයමස්ස පඨමො අස්සාසො අධිගතො හොති.

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้อนี้เป็นอย่างนั้น, ข้าแต่พระสุคต ข้อนี้เป็นอย่างนั้น! ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อริยสาวกนั้นแล มีจิตไม่มีเวรอย่างนี้ มีจิตไม่มีความเบียดเบียนอย่างนี้ มีจิตไม่เศร้าหมองอย่างนี้ มีจิตบริสุทธิ์อย่างนี้. อริยสาวกนั้นย่อมได้ความอุ่นใจ ๔ ประการในปัจจุบันธรรม. ‘ถ้าว่าโลกหน้ามีอยู่จริง ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วมีอยู่จริง, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราเบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก จักเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่หนึ่งที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว.

‘‘‘සචෙ ඛො පන නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං දිට්ඨෙව ධම්මෙ අවෙරං අබ්‍යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛිං අත්තානං පරිහරාමී’ති, අයමස්ස දුතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘‘සචෙ ඛො පන කරොතො කරීයති පාපං, න ඛො පනාහං – කස්සචි පාපං චෙතෙමි, අකරොන්තං ඛො පන මං පාපකම්මං කුතො දුක්ඛං ඵුසිස්සතී’ති, අයමස්ස තතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘ถ้าว่าเมื่อบุคคลทำบาป บาปย่อมเป็นอันทำ, แต่เรามิได้คิดบาปต่อใครเลย, เมื่อเราไม่ทำบาปกรรมอยู่ ทุกข์จักมาถูกต้องเราได้อย่างไร’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สามที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว.

‘‘‘සචෙ [Pg.194] ඛො පන කරොතො න කරීයති පාපං, අථාහං උභයෙනෙව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමී’ති, අයමස්ස චතුත්ථො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘‘ස ඛො සො, භන්තෙ, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อริยสาวกนั้นแล มีจิตไม่มีเวรอย่างนี้ มีจิตไม่มีความเบียดเบียนอย่างนี้ มีจิตไม่เศร้าหมองอย่างนี้ มีจิตบริสุทธิ์อย่างนี้. อริยสาวกนั้นย่อมได้ความอุ่นใจ ๔ ประการเหล่านี้ในปัจจุบันธรรม.

‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… එතෙ මයං, භන්තෙ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකෙ නො, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතෙ සරණං ගතෙ’’ති. පඤ්චමං.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ข้าพระองค์เหล่านี้ ขอถึงพระผู้มีพระภาคกับทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ทั้งหลายว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

6. සාළ්හසුත්තං

๖. สาฬหสูตร

67. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා නන්දකො සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො සාළ්හො ච මිගාරනත්තා සාණො ච සෙඛුනියනත්තා යෙනායස්මා නන්දකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං නන්දකං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සාළ්හං මිගාරනත්තාරං ආයස්මා නන්දකො එතදවොච –

๖๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง ท่านพระนันทกะ อยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางมิคารมาตา ในกรุงสาวัตถี. ครั้งนั้นแล สาฬหะผู้เป็นหลานของมิคารเศรษฐี และสาณะผู้เป็นหลานของเสขุนิยะ ได้เข้าไปหาท่านพระนันทกะถึงที่อยู่, ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ไหว้ท่านพระนันทกะ แล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง. ท่านพระนันทกะได้กล่าวคำนี้กะสาฬหะผู้เป็นหลานของมิคารเศรษฐี ซึ่งนั่งอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งว่า –

‘‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ සාළ්හා පජහෙය්‍යාථ.

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมา อย่าเชื่อโดยการฟังตามกันมา อย่าเชื่อโดยการถือสืบๆ กันมา อย่าเชื่อโดยการเล่าลือ อย่าเชื่อโดยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ อย่าเชื่อเพราะตรรกะ อย่าเชื่อเพราะการอนุมาน อย่าเชื่อโดยการตรึกตามอาการ อย่าเชื่อเพราะเข้ากันได้กับทิฏฐิของตน อย่าเชื่อโดยมองเห็นรูปลักษณะว่าน่าเชื่อถือ อย่าเชื่อเพราะนับถือว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ธรรมเหล่านี้มีโทษ ธรรมเหล่านี้ท่านผู้รู้ติเตียน ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์’ เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි ලොභො’’ති?

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โลภะมีอยู่หรือ

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

มีอยู่ พระเจ้าข้า

‘‘අභිජ්ඣාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. ලුද්ධො ඛො අයං, සාළ්හා, අභිජ්ඣාලු පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า อภิชฌา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้โลภ มีความอยากได้จัด ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่นบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้นบ้าง ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං [Pg.195] කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි දොසො’’ති?

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โทสะมีอยู่หรือ

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

มีอยู่ พระเจ้าข้า

‘‘බ්‍යාපාදොති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. දුට්ඨො ඛො අයං, සාළ්හා, බ්‍යාපන්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า พยาบาท. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้าย มีจิตพยาบาท ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่นบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้นบ้าง ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

อย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි මොහො’’ති?

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โมหะมีอยู่หรือ

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

มีอยู่ พระเจ้าข้า

‘‘අවිජ්ජාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. මූළ්හො ඛො අයං, සාළ්හා, අවිජ්ජාගතො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า อวิชชา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้หลง ผู้อันอวิชชาครอบงำ ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่นบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้นบ้าง ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ธรรมเหล่านี้เป็นกุศลหรือเป็นอกุศล

‘‘අකුසලා, භන්තෙ’’.

เป็นอกุศล พระเจ้าข้า

‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?

มีโทษหรือไม่มีโทษ

‘‘සාවජ්ජා, භන්තෙ’’.

มีโทษ พระเจ้าข้า

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?

ท่านผู้รู้ติเตียนหรือท่านผู้รู้สรรเสริญ

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ’’.

ท่านผู้รู้ติเตียน พระเจ้าข้า

‘‘සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති?

ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ หรือไม่เป็นไปเช่นนั้น ในเรื่องนี้ ท่านทั้งหลายมีความเห็นเป็นอย่างไร

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้

‘‘ඉති ඛො, සාළ්හා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, සාළ්හා, පජහෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล คำใดที่เราได้กล่าวไว้ว่า ‘ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมา อย่าเชื่อโดยการฟังตามกันมา... เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย’ ดังนี้ คำที่เรากล่าวนั้น เราอาศัยเนื้อความนี้จึงกล่าว

‘‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා [Pg.196] සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, සාළ්හා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථ.

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมา อย่าเชื่อโดยการฟังตามกันมา อย่าเชื่อโดยการถือสืบๆ กันมา อย่าเชื่อโดยการเล่าลือ อย่าเชื่อโดยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ อย่าเชื่อเพราะตรรกะ อย่าเชื่อเพราะการอนุมาน อย่าเชื่อโดยการตรึกตามอาการ อย่าเชื่อเพราะเข้ากันได้กับทิฏฐิของตน อย่าเชื่อโดยมองเห็นรูปลักษณะว่าน่าเชื่อถือ อย่าเชื่อเพราะนับถือว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ ธรรมเหล่านี้ท่านผู้รู้สรรเสริญ ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข’ เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมเหล่านั้นอยู่เถิด

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි අලොභො’’ති?

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโลภะมีอยู่หรือ

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

มีอยู่ พระเจ้าข้า

‘‘අනභිජ්ඣාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. අලුද්ධො ඛො අයං, සාළ්හා, අනභිජ්ඣාලු නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි න තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า อนภิชฌา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่โลภ ไม่มีความอยากได้จัด ย่อมไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่น ไม่พูดเท็จ และไม่ชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้น ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุขแก่เขาตลอดกาลนาน

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි අදොසො’’ති?

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโทสะมีอยู่หรือ

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

มีอยู่ พระเจ้าข้า

‘‘අබ්‍යාපාදොති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. අදුට්ඨො ඛො අයං, සාළ්හා, අබ්‍යාපන්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි න තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า อพยาบาท. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ถูกโทสะประทุษร้าย มีจิตไม่พยาบาท ย่อมไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่น ไม่พูดเท็จ และไม่ชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้น ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุขแก่เขาตลอดกาลนาน

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

อย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි අමොහො’’ති?

ดูก่อนสาฬหะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโมหะ (ความไม่หลง) มีอยู่หรือ

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

มีอยู่ พระเจ้าข้า

‘‘විජ්ජාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. අමූළ්හො ඛො අයං, සාළ්හා, විජ්ජාගතො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි න තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

ดูก่อนสาฬหะ เรากล่าวเนื้อความนี้ว่า ‘วิชชา’ ดูก่อนสาฬหะ บุคคลผู้ไม่หลง ถึงวิชชาแล้ว ย่อมไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่ประพฤติผิดในกาม ไม่พูดเท็จ และไม่ชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้น การกระทำนั้นจะไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขตลอดกาลนานหรือ

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

อย่างนั้น พระเจ้าข้า

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?

ดูก่อนสาฬหะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ธรรมเหล่านี้เป็นกุศลหรือเป็นอกุศล

‘‘කුසලා, භන්තෙ’’.

เป็นกุศล พระเจ้าข้า

‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?

เป็นธรรมมีโทษหรือไม่มีโทษ

‘‘අනවජ්ජා, භන්තෙ’’.

เป็นธรรมไม่มีโทษ พระเจ้าข้า

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?

เป็นธรรมที่วิญญูชนติเตียนหรือสรรเสริญ

‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථා, භන්තෙ’’.

เป็นธรรมที่วิญญูชนสรรเสริญ พระเจ้าข้า

‘‘සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති?

ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข หรือไม่เป็นไปเช่นนั้น ในเรื่องนี้ ท่านทั้งหลายมีความเห็นอย่างไร

‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้

‘‘ඉති ඛො, සාළ්හා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා [Pg.197] දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, සාළ්හා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ดูก่อนสาฬหะ เพราะเหตุนั้นแล เราได้กล่าวคำใดไว้ว่า ‘ดูก่อนสาฬหะ ท่านทั้งหลายจงมาเถิด ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือตามถ้อยคำที่ได้ยินได้ฟังมา อย่าได้ยึดถือตามถ้อยคำที่สืบ ๆ กันมา อย่าได้ยึดถือโดยตื่นข่าวว่า ‘ได้ยินว่าอย่างนี้’ อย่าได้ยึดถือโดยอ้างตำรา อย่าได้ยึดถือโดยเดาเอา อย่าได้ยึดถือโดยคาดคะเน อย่าได้ยึดถือโดยตรึกตามอาการ อย่าได้ยึดถือโดยชอบใจว่า ‘ตรงกับทิฏฐิของตน’ อย่าได้ยึดถือโดยเชื่อว่า ‘ผู้พูดมีลักษณะน่าเชื่อถือ’ อย่าได้ยึดถือโดยเคารพว่า ‘สมณะรูปนี้เป็นครูของเรา’ ดูก่อนสาฬหะ แต่เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ ธรรมเหล่านี้วิญญูชนสรรเสริญ ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขตลอดกาลนาน’ เมื่อนั้น ดูก่อนสาฬหะ ท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมนั้นอยู่เถิด’ คำที่เราได้กล่าวไว้นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว

‘‘ස ඛො සො, සාළ්හා, අරියසාවකො එවං විගතාභිජ්ඣො විගතබ්‍යාපාදො අසම්මූළ්හො සම්පජානො පතිස්සතො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… කරුණා…පෙ… මුදිතා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති. සො එවං පජානාති – ‘අත්ථි ඉදං, අත්ථි හීනං, අත්ථි පණීතං, අත්ථි ඉමස්ස සඤ්ඤාගතස්ස උත්තරි නිස්සරණ’න්ති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති.

ดูก่อนสาฬหะ อริยสาวกนั้นแล มีอภิชฌาไปปราศแล้วอย่างนี้ มีพยาบาทไปปราศแล้วอย่างนี้ ไม่หลงงมงาย มีสัมปชัญญะ มีสติมั่นคง มีใจประกอบด้วยเมตตา ... กรุณา ... มุทิตา ... อุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ตามนัยนี้ ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกแห่ง ในฐานะเป็นตนของสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปทั่วโลกพร้อมด้วยสัตว์ทั้งปวง ด้วยใจประกอบด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ อริยสาวกนั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘สิ่งนี้มีอยู่ สิ่งที่เลวมีอยู่ สิ่งที่ประณีตมีอยู่ เครื่องสลัดออกจากสัญญากลุ่มนี้ที่ยิ่งขึ้นไปมีอยู่’ เมื่ออริยสาวกนั้นรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’

‘‘සො එවං පජානාති – ‘අහු පුබ්බෙ ලොභො, තදහු අකුසලං, සො එතරහි නත්ථි, ඉච්චෙතං කුසලං; අහු පුබ්බෙ දොසො…පෙ… අහු පුබ්බෙ මොහො, තදහු අකුසලං, සො එතරහි නත්ථි, ඉච්චෙතං කුසල’න්ති. සො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතිභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරතී’’ති. ඡට්ඨං.

อริยสาวกนั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘เมื่อก่อนเราเคยมีโลภะ โลภะนั้นเป็นอกุศล บัดนี้โลภะนั้นไม่มีแล้ว สภาวะที่ไม่มีโลภะนี้เป็นกุศล เมื่อก่อนเราเคยมีโทสะ ... เมื่อก่อนเราเคยมีโมหะ โมหะนั้นเป็นอกุศล บัดนี้โมหะนั้นไม่มีแล้ว สภาวะที่ไม่มีโมหะนี้เป็นกุศล’ อริยสาวกนั้นเป็นผู้หมดความอยาก ดับเย็นแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น เสวยสุข มีตนเป็นดังพรหมอยู่ในปัจจุบันเทียว

7. කථාවත්ථුසුත්තං

๗. กถาวัตถุสูตร

68. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කථාවත්ථූනි. කතමානි තීණි? අතීතං වා, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං අහොසි අතීතමද්ධාන’න්ති. අනාගතං වා, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං භවිස්සති අනාගතමද්ධාන’න්ති. එතරහි වා, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං හොති එතරහි පච්චුප්පන්නමද්ධාන’’’න්ති.

๖๘. ภิกษุทั้งหลาย กถาวัตถุ (เรื่องที่ควรพูด) ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงพูดปรารภอดีตกาลว่า ‘ในอดีตกาลได้เป็นอย่างนี้’ หรือพึงพูดปรารภอนาคตกาลว่า ‘ในอนาคตกาลจักเป็นอย่างนี้’ หรือพึงพูดปรารภปัจจุบันกาลว่า ‘ในปัจจุบันกาลย่อมเป็นอย่างนี้’

‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො එකංසබ්‍යාකරණීයං [Pg.198] පඤ්හං න එකංසෙන බ්‍යාකරොති, විභජ්ජබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං න විභජ්ජ බ්‍යාකරොති, පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං න පටිපුච්ඡා බ්‍යාකරොති, ඨපනීයං පඤ්හං න ඨපෙති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො එකංසබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං එකංසෙන බ්‍යාකරොති, විභජ්ජබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං විභජ්ජ බ්‍යාකරොති, පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං පටිපුච්ඡා බ්‍යාකරොති, ඨපනීයං පඤ්හං ඨපෙති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า ‘เป็นผู้ควรแก่การสนทนาด้วย’ หรือ ‘เป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนาด้วย’ ก็โดยการสนทนาปราศรัย ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลถูกถามปัญหาแล้ว ไม่ตอบปัญหาที่ควรตอบโดยส่วนเดียวโดยส่วนเดียว ไม่ตอบปัญหาที่ควรแยกตอบโดยการแยกตอบ ไม่ตอบปัญหาที่ควรย้อนถามตอบโดยการย้อนถามตอบ ไม่หยุดปัญหาที่ควรหยุดไว้ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนั้นเป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนาด้วย ภิกษุทั้งหลาย ส่วนถ้าบุคคลถูกถามปัญหาแล้ว ตอบปัญหาที่ควรตอบโดยส่วนเดียวโดยส่วนเดียว ตอบปัญหาที่ควรแยกตอบโดยการแยกตอบ ตอบปัญหาที่ควรย้อนถามตอบโดยการย้อนถามตอบ หยุดปัญหาที่ควรหยุดไว้ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรแก่การสนทนาด้วย

‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො ඨානාඨානෙ න සණ්ඨාති පරිකප්පෙ න සණ්ඨාති අඤ්ඤාතවාදෙ න සණ්ඨාති පටිපදාය න සණ්ඨාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො ඨානාඨානෙ සණ්ඨාති පරිකප්පෙ සණ්ඨාති අඤ්ඤාතවාදෙ සණ්ඨාති පටිපදාය සණ්ඨාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า ‘เป็นผู้ควรแก่การสนทนาด้วย’ หรือ ‘เป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนาด้วย’ ก็โดยการสนทนาปราศรัย ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลถูกถามปัญหาแล้ว ไม่ตั้งมั่นอยู่ในฐานะและอฐานะ ไม่ตั้งมั่นอยู่ในปริกัป ไม่ตั้งมั่นอยู่ในวาทะที่ตนรับรอง ไม่ตั้งมั่นอยู่ในปฏิปทา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนั้นเป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนาด้วย ภิกษุทั้งหลาย ส่วนถ้าบุคคลถูกถามปัญหาแล้ว ตั้งมั่นอยู่ในฐานะและอฐานะ ตั้งมั่นอยู่ในปริกัป ตั้งมั่นอยู่ในวาทะที่ตนรับรอง ตั้งมั่นอยู่ในปฏิปทา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรแก่การสนทนาด้วย

‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො න අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති න බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า เป็นผู้ควรแก่การสนทนา หรือไม่ควรแก่การสนทนา ด้วยการสนทนาปราศรัย. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลนี้ถูกถามปัญหาแล้ว กลบเกลื่อนเรื่องหนึ่งด้วยอีกเรื่องหนึ่ง นำเรื่องภายนอกเข้ามาขวาง ทำให้ความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนี้ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนา. แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้ถูกถามปัญหาแล้ว ไม่กลบเกลื่อนเรื่องหนึ่งด้วยอีกเรื่องหนึ่ง ไม่นำเรื่องภายนอกเข้ามาขวาง ไม่ทำให้ความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนี้ชื่อว่าเป็นผู้ควรแก่การสนทนา.

‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො අභිහරති අභිමද්දති අනුපජග්ඝති ඛලිතං ගණ්හාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො නාභිහරති නාභිමද්දති න අනුපජග්ඝති න ඛලිතං ගණ්හාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า เป็นผู้ควรแก่การสนทนา หรือไม่ควรแก่การสนทนา ด้วยการสนทนาปราศรัย. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลนี้ถูกถามปัญหาแล้ว ข่มขี่ ดูหมิ่น เยาะเย้ย จับผิด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนี้ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนา. แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้ถูกถามปัญหาแล้ว ไม่ข่มขี่ ไม่ดูหมิ่น ไม่เยาะเย้ย ไม่จับผิด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนี้ชื่อว่าเป็นผู้ควรแก่การสนทนา.

‘‘කථාසම්පයොගෙන[Pg.199], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා සඋපනිසො යදි වා අනුපනිසොති. අනොහිතසොතො, භික්ඛවෙ, අනුපනිසො හොති, ඔහිතසොතො සඋපනිසො හොති. සො සඋපනිසො සමානො අභිජානාති එකං ධම්මං, පරිජානාති එකං ධම්මං, පජහති එකං ධම්මං, සච්ඡිකරොති එකං ධම්මං. සො අභිජානන්තො එකං ධම්මං, පරිජානන්තො එකං ධම්මං, පජහන්තො එකං ධම්මං, සච්ඡිකරොන්තො එකං ධම්මං සම්මාවිමුත්තිං ඵුසති. එතදත්ථා, භික්ඛවෙ, කථා; එතදත්ථා මන්තනා; එතදත්ථා උපනිසා; එතදත්ථං සොතාවධානං, යදිදං අනුපාදා චිත්තස්ස විමොක්ඛොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า เป็นผู้มีอุปนิสัย หรือไม่มีอุปนิสัย ด้วยการสนทนาปราศรัย. ภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่เงี่ยโสตลงฟัง ชื่อว่าไม่มีอุปนิสัย ผู้เงี่ยโสตลงฟัง ชื่อว่ามีอุปนิสัย. บุคคลนั้นเมื่อมีอุปนิสัย ย่อมรู้ยิ่งธรรมอย่างหนึ่ง ย่อมกำหนดรู้ธรรมอย่างหนึ่ง ย่อมละธรรมอย่างหนึ่ง ย่อมทำให้แจ้งธรรมอย่างหนึ่ง. เธอนั้นเมื่อรู้ยิ่งธรรมอย่างหนึ่ง กำหนดรู้ธรรมอย่างหนึ่ง ละธรรมอย่างหนึ่ง ทำให้แจ้งธรรมอย่างหนึ่ง ย่อมสัมผัสวิมุตติอันชอบ. ภิกษุทั้งหลาย การสนทนา การปรึกษาหารือ อุปนิสัย และการเงี่ยโสตลงฟัง มีความหลุดพ้นแห่งจิตเพราะไม่ยึดมั่นนี้เป็นประโยชน์.

‘‘යෙ විරුද්ධා සල්ලපන්ති, විනිවිට්ඨා සමුස්සිතා;

අනරියගුණමාසජ්ජ, අඤ්ඤොඤ්ඤවිවරෙසිනො.

ชนเหล่าใดเป็นข้าศึกกัน มีทิฐิฝังแน่น ถือตัวจัด กระทบกระทั่งคุณอันไม่ใช่อริยะ มุ่งหาช่องว่างของกันและกันแล้วสนทนากัน.

‘‘දුබ්භාසිතං වික්ඛලිතං, සම්පමොහං පරාජයං;

අඤ්ඤොඤ්ඤස්සාභිනන්දන්ති, තදරියො කථනාචරෙ.

ชนเหล่านั้นย่อมยินดีคำพูดที่กล่าวร้ายของกันและกัน ความพลั้งพลาด ความหลงใหล และความพ่ายแพ้ พระอริยเจ้าไม่พึงกล่าวถ้อยคำเช่นนั้น.

‘‘සචෙ චස්ස කථාකාමො, කාලමඤ්ඤාය පණ්ඩිතො;

ධම්මට්ඨපටිසංයුත්තා, යා අරියචරිතා කථා.

หากบัณฑิตประสงค์จะกล่าวถ้อยคำ ก็พึงรู้จักกาลแล้วกล่าวถ้อยคำที่ประกอบด้วยประโยชน์ในธรรม ซึ่งเป็นถ้อยคำที่พระอริยเจ้าประพฤติ.

‘‘තං කථං කථයෙ ධීරො, අවිරුද්ධො අනුස්සිතො;

අනුන්නතෙන මනසා, අපළාසො අසාහසො.

ผู้มีปรีชาพึงกล่าวถ้อยคำนั้น โดยไม่เป็นข้าศึก ไม่ถือตัว มีใจไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ตีเสมอ ไม่หยาบคาย.

‘‘අනුසූයායමානො සො, සම්මදඤ්ඤාය භාසති;

සුභාසිතං අනුමොදෙය්‍ය, දුබ්භට්ඨෙ නාපසාදයෙ.

บัณฑิตนั้นไม่ริษยา รู้โดยชอบแล้วจึงกล่าว พึงอนุโมทนาสุภาษิต ไม่พึงข่มคำที่กล่าวไม่ดี.

‘‘උපාරම්භං න සික්ඛෙය්‍ය, ඛලිතඤ්ච න ගාහයෙ ;

නාභිහරෙ නාභිමද්දෙ, න වාචං පයුතං භණෙ.

ไม่พึงศึกษาการติเตียน ไม่พึงจับผิด ไม่พึงข่มขี่ ไม่พึงดูหมิ่น ไม่พึงกล่าววาจาที่ปนเปกัน.

‘‘අඤ්ඤාතත්ථං පසාදත්ථං, සතං වෙ හොති මන්තනා;

එවං ඛො අරියා මන්තෙන්ති, එසා අරියාන මන්තනා;

එතදඤ්ඤාය මෙධාවී, න සමුස්සෙය්‍ය මන්තයෙ’’ති. සත්තමං;

การปรึกษาหารือของสัตบุรุษย่อมมีเพื่อความรู้และเพื่อความเลื่อมใสโดยแท้ พระอริยเจ้าทั้งหลายย่อมปรึกษาหารือกันอย่างนี้ นี้เป็นการปรึกษาหารือของพระอริยเจ้า ผู้มีปัญญารู้อย่างนี้แล้ว ไม่พึงถือตัว พึงปรึกษาหารือเถิด.

8. අඤ්ඤතිත්ථියසුත්තං

๘. อัญญติตถิยสูตร

69. ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘තයොමෙ, ආවුසො, ධම්මා. කතමෙ තයො? රාගො, දොසො, මොහො [Pg.200] – ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො ධම්මා. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං ධම්මානං කො විසෙසො කො අධිප්පයාසො කිං නානාකරණ’න්ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๖๙. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าปริพาชกอัญญเดียรถีย์พึงถามอย่างนี้ว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้มีอยู่ ๓ ประการคืออะไร คือ ราคะ โทสะ โมหะ ผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ผู้มีอายุทั้งหลาย อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความมุ่งหมาย อะไรเป็นความแตกต่างกันแห่งธรรม ๓ ประการนี้’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงตอบปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นว่าอย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเป็นมูล มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่งอาศัย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ดีละหนอ ขอให้เนื้อความแห่งพระภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งแก่พระผู้มีพระภาคเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้” “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘තයොමෙ, ආවුසො, ධම්මා. කතමෙ තයො? රාගො, දොසො, මොහො – ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො ධම්මා; ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං ධම්මානං කො විසෙසො කො අධිප්පයාසො කිං නානාකරණ’න්ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ – ‘රාගො ඛො, ආවුසො, අප්පසාවජ්ජො දන්ධවිරාගී, දොසො මහාසාවජ්ජො ඛිප්පවිරාගී, මොහො මහාසාවජ්ජො දන්ධවිරාගී’’’ ති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าปริพาชกอัญญเดียรถีย์พึงถามอย่างนี้ว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้มีอยู่ ๓ ประการคืออะไร คือ ราคะ โทสะ โมหะ ผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ผู้มีอายุทั้งหลาย อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความมุ่งหมาย อะไรเป็นความแตกต่างกันแห่งธรรม ๓ ประการนี้’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ราคะมีโทษน้อย คลายช้า โทสะมีโทษมาก คลายเร็ว โมหะมีโทษมาก คลายช้า’

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා රාගො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’ති? ‘සුභනිමිත්තන්තිස්ස වචනීයං. තස්ස සුභනිමිත්තං අයොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා රාගො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා රාගො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’’ති.

‘ผู้มีอายุทั้งหลาย อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ราคะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น หรือราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น’ พึงตอบว่า ‘สุภนิมิต’ เมื่อบุคคลนั้นมนสิการสุภนิมิตโดยไม่แยบคาย ราคะที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้น หรือราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น ผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แลเป็นเหตุ นี้เป็นปัจจัย ที่ทำให้ราคะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น หรือราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น’

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා දොසො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’ති? ‘පටිඝනිමිත්තං තිස්ස වචනීයං. තස්ස පටිඝනිමිත්තං අයොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා දොසො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා දොසො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’’ති.

‘ผู้มีอายุทั้งหลาย อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้โทสะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น หรือโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น’ พึงตอบว่า ‘ปฏิฆนิมิต’ เมื่อบุคคลนั้นมนสิการปฏิฆนิมิตโดยไม่แยบคาย โทสะที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้น หรือโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น ผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แลเป็นเหตุ นี้เป็นปัจจัย ที่ทำให้โทสะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น หรือโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น’

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා මොහො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’ති? ‘අයොනිසො මනසිකාරො තිස්ස වචනීයං. තස්ස අයොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා මොහො භිය්‍යොභාවාය [Pg.201] වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා මොහො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’’ති.

“ดูก่อนอาวุโส อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้โมหะที่ยังไม่เกิด ย่อมเกิดขึ้น หรือโมหะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้นเล่า? พึงตอบว่า ‘อโยนิโสมนสิการ (การทำในใจโดยไม่แยบคาย)’ เมื่อบุคคลนั้นทำในใจโดยไม่แยบคาย โมหะที่ยังไม่เกิดก็ย่อมเกิดขึ้น หรือโมหะที่เกิดขึ้นแล้วก็ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น ดูก่อนอาวุโส นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้โมหะที่ยังไม่เกิด ย่อมเกิดขึ้น หรือโมหะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น”

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච රාගො පහීයතී’ති? ‘අසුභනිමිත්තන්තිස්ස වචනීයං. තස්ස අසුභනිමිත්තං යොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච රාගො පහීයති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච රාගො පහීයතී’’’ති.

“ดูก่อนอาวุโส อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ราคะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้เล่า? พึงตอบว่า ‘อสุภนิมิต (นิมิตไม่งาม)’ เมื่อบุคคลนั้นทำในใจโดยแยบคายซึ่งอสุภนิมิต ราคะที่ยังไม่เกิดก็ย่อมไม่เกิดขึ้น และราคะที่เกิดขึ้นแล้วก็ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนอาวุโส นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้ราคะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้”

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච දොසො පහීයතී’ති? ‘මෙත්තා චෙතොවිමුත්තී තිස්ස වචනීයං. තස්ස මෙත්තං චෙතොවිමුත්තිං යොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච දොසො පහීයති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච දොසො පහීයතී’’’ති.

“ดูก่อนอาวุโส อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้โทสะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้เล่า? พึงตอบว่า ‘เมตตาเจโตวิมุตติ (ความหลุดพ้นแห่งจิตด้วยเมตตา)’ เมื่อบุคคลนั้นทำในใจโดยแยบคายซึ่งเมตตาเจโตวิมุตติ โทสะที่ยังไม่เกิดก็ย่อมไม่เกิดขึ้น และโทสะที่เกิดขึ้นแล้วก็ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนอาวุโส นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้โทสะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้”

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච මොහො පහීයතී’ති? ‘යොනිසොමනසිකාරො තිස්ස වචනීයං. තස්ස යොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො චෙව මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච මොහො පහීයති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච මොහො පහීයතී’’’ති. අට්ඨමං.

“ดูก่อนอาวุโส อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้โมหะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และโมหะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้เล่า? พึงตอบว่า ‘โยนิโสมนสิการ (การทำในใจโดยแยบคาย)’ เมื่อบุคคลนั้นทำในใจโดยแยบคาย โมหะที่ยังไม่เกิดก็ย่อมไม่เกิดขึ้น และโมหะที่เกิดขึ้นแล้วก็ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนอาวุโส นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้โมหะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และโมหะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้” จบสูตรที่ ๘

9. අකුසලමූලසුත්තං

๙. อกุสลมูลสูตร

70. ‘‘තීණිමානි[Pg.202], භික්ඛවෙ, අකුසලමූලානි. කතමානි තීණි? ලොභො අකුසලමූලං, දොසො අකුසලමූලං, මොහො අකුසලමූලං.

๗๐. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลมูล ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ โลภะเป็นอกุศลมูล โทสะเป็นอกุศลมูล โมหะเป็นอกุศลมูล”

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, ලොභො තදපි අකුසලමූලං ; යදපි ලුද්ධො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි අකුසලං ; යදපි ලුද්ධො ලොභෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ ලොභජා ලොභනිදානා ලොභසමුදයා ලොභපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้โลภะใด โลภะนั้นก็เป็นอกุศลมูล, บุคคลผู้โลภแล้วย่อมปรุงแต่งทางกาย ทางวาจา ทางใจ แม้การปรุงแต่งนั้นก็เป็นอกุศล, บุคคลผู้โลภแล้ว อันโลภะครอบงำ มีจิตถูกกำจัดแล้ว ย่อมยังทุกข์ให้เกิดขึ้นแก่ผู้อื่นโดยไม่เป็นจริง ด้วยการฆ่าบ้าง การจองจำบ้าง การให้ฉิบหายบ้าง การติเตียนบ้าง การขับไล่บ้าง ด้วยคิดว่า ‘เรามีกำลัง เราต้องการด้วยกำลัง’ แม้การกระทำนั้นก็เป็นอกุศล อกุศลธรรมอันลามกเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากโลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด มีโลภะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นด้วยประการฉะนี้”

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, දොසො තදපි අකුසලමූලං; යදපි දුට්ඨො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි අකුසලං; යදපි දුට්ඨො දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ දොසජා දොසනිදානා දොසසමුදයා දොසපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้โทสะใด โทสะนั้นก็เป็นอกุศลมูล, บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้วย่อมปรุงแต่งทางกาย ทางวาจา ทางใจ แม้การปรุงแต่งนั้นก็เป็นอกุศล, บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว อันโทสะครอบงำ มีจิตถูกกำจัดแล้ว ย่อมยังทุกข์ให้เกิดขึ้นแก่ผู้อื่นโดยไม่เป็นจริง ด้วยการฆ่าบ้าง การจองจำบ้าง การให้ฉิบหายบ้าง การติเตียนบ้าง การขับไล่บ้าง ด้วยคิดว่า ‘เรามีกำลัง เราต้องการด้วยกำลัง’ แม้การกระทำนั้นก็เป็นอกุศล อกุศลธรรมอันลามกเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากโทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด มีโทสะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นด้วยประการฉะนี้”

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, මොහො තදපි අකුසලමූලං; යදපි මූළ්හො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි අකුසලං; යදපි මූළ්හො මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ මොහජා මොහනිදානා මොහසමුදයා මොහපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වුච්චති අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้โมหะใด โมหะนั้นก็เป็นอกุศลมูล, บุคคลผู้หลงแล้วย่อมปรุงแต่งทางกาย ทางวาจา ทางใจ แม้การปรุงแต่งนั้นก็เป็นอกุศล, บุคคลผู้หลงแล้ว อันโมหะครอบงำ มีจิตถูกกำจัดแล้ว ย่อมยังทุกข์ให้เกิดขึ้นแก่ผู้อื่นโดยไม่เป็นจริง ด้วยการฆ่าบ้าง การจองจำบ้าง การให้ฉิบหายบ้าง การติเตียนบ้าง การขับไล่บ้าง ด้วยคิดว่า ‘เรามีกำลัง เราต้องการด้วยกำลัง’ แม้การกระทำนั้นก็เป็นอกุศล อกุศลธรรมอันลามกเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากโมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด มีโมหะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ เราเรียกว่า เป็นผู้กล่าวในกาลไม่ควรบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่จริงบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นประโยชน์บ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นธรรมบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นวินัยบ้าง”

‘‘කස්මා [Pg.203] චායං, භික්ඛවෙ, එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපි? තථාහායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි. භූතෙන ඛො පන වුච්චමානො අවජානාති, නො පටිජානාති; අභූතෙන වුච්චමානො න ආතප්පං කරොති, තස්ස නිබ්බෙඨනාය ඉතිපෙතං අතච්ඡං ඉතිපෙතං අභූතන්ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร บุคคลเช่นนี้ เราจึงเรียกว่า เป็นผู้กล่าวในกาลไม่ควรบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่จริงบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นประโยชน์บ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นธรรมบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นวินัยบ้าง? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะว่าบุคคลนี้ย่อมยังทุกข์ให้เกิดขึ้นแก่ผู้อื่นโดยไม่เป็นจริง ด้วยการฆ่าบ้าง การจองจำบ้าง การให้ฉิบหายบ้าง การติเตียนบ้าง การขับไล่บ้าง ด้วยคิดว่า ‘เรามีกำลัง เราต้องการด้วยกำลัง’ ก็เมื่อมีผู้กล่าวด้วยคำจริง เขากลับดูหมิ่น ไม่ยอมรับ แต่เมื่อมีผู้กล่าวด้วยคำไม่จริง เขากลับไม่ทำความเพียรเพื่อจะแก้ไขคำนั้นว่า ‘เรื่องนี้ไม่จริงด้วยเหตุนี้ เรื่องนี้ไม่เป็นจริงด้วยเหตุนี้’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้ เราจึงเรียกว่า เป็นผู้กล่าวในกาลไม่ควรบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่จริงบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นประโยชน์บ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นธรรมบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นวินัยบ้าง”

‘‘එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ලොභජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ อันอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดจากโลภะครอบงำ มีจิตถูกกำจัดแล้ว ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความลำบาก มีความคับแค้น มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว และหลังจากตายเพราะกายแตก ทุคติเป็นอันหวังได้”

‘‘දොසජෙහි…පෙ… මොහජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සාලො වා ධවො වා ඵන්දනො වා තීහි මාලුවාලතාහි උද්ධස්තො පරියොනද්ධො අනයං ආපජ්ජති, බ්‍යසනං ආපජ්ජති, අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එවරූපො පුග්ගලො ලොභජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා.

บุคคลผู้มีจิตอันบาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโทสะ...เป...ที่เกิดจากโมหะครอบงำ ย่ำยีแล้ว ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความลำบาก มีความคับแค้น มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว และเมื่อตายไปเพราะกายแตก พึงหวังทุคติได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นสาละ ต้นตะเคียน หรือต้นรกฟ้า ถูกเถามาลุวาลามชนิดคลุมยอด ๓ เถาพันรัดไว้ ย่อมถึงความพินาศ ย่อมถึงความย่อยยับ ย่อมถึงความพินาศย่อยยับ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้มีจิตอันบาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโลภะครอบงำ ย่ำยีแล้ว ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความลำบาก มีความคับแค้น มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว และเมื่อตายไปเพราะกายแตก พึงหวังทุคติได้

‘‘දොසජෙහි…පෙ… මොහජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අකුසලමූලානීති.

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කුසලමූලානි. කතමානි තීණි? අලොභො කුසලමූලං, අදොසො කුසලමූලං, අමොහො කුසලමූලං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุศลมูล ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ อโลภะเป็นกุศลมูล อโทสะเป็นกุศลมูล อโมหะเป็นกุศลมูล

‘‘යදපි[Pg.204], භික්ඛවෙ, අලොභො තදපි කුසලමූලං ; යදපි අලුද්ධො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි කුසලං ; යදපි අලුද්ධො ලොභෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි කුසලං. ඉතිස්සමෙ අලොභජා අලොභනිදානා අලොභසමුදයා අලොභපච්චයා අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อโลภะใด นั่นก็เป็นกุศลมูล แม้ผู้ไม่มีโลภะย่อมปรุงแต่งทางกาย วาจา ใจ นั่นก็เป็นกุศล แม้ผู้ไม่มีโลภะ อันโลภะไม่ครอบงำ มีจิตไม่ถูกย่ำยี ย่อมไม่ก่อทุกข์ให้แก่ผู้อื่นโดยไม่มีมูล คือ ด้วยการฆ่าก็ดี การจองจำก็ดี การให้ฉิบหายก็ดี การติเตียนก็ดี หรือการเนรเทศก็ดี ด้วยคิดว่า เรามีกำลัง เราอาศัยกำลัง นั่นก็เป็นกุศล กุศลธรรมเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากอโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ มีอโลภะเป็นแดนเกิด มีอโลภะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่เขาด้วยประการฉะนี้

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, අදොසො තදපි කුසලමූලං; යදපි අදුට්ඨො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි කුසලං; යදපි අදුට්ඨො දොසෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි කුසලං. ඉතිස්සමෙ අදොසජා අදොසනිදානා අදොසසමුදයා අදොසපච්චයා අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อโทสะใด นั่นก็เป็นกุศลมูล แม้ผู้ไม่มีโทสะย่อมปรุงแต่งทางกาย วาจา ใจ นั่นก็เป็นกุศล แม้ผู้ไม่มีโทสะ อันโทสะไม่ครอบงำ มีจิตไม่ถูกย่ำยี ย่อมไม่ก่อทุกข์ให้แก่ผู้อื่นโดยไม่มีมูล คือ ด้วยการฆ่าก็ดี การจองจำก็ดี การให้ฉิบหายก็ดี การติเตียนก็ดี หรือการเนรเทศก็ดี ด้วยคิดว่า เรามีกำลัง เราอาศัยกำลัง นั่นก็เป็นกุศล กุศลธรรมเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากอโทสะ มีอโทสะเป็นเหตุ มีอโทสะเป็นแดนเกิด มีอโทสะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่เขาด้วยประการฉะนี้

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, අමොහො තදපි කුසලමූලං; යදපි අමූළ්හො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි කුසලං; යදපි අමූළ්හො මොහෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි කුසලං. ඉතිස්සමෙ අමොහජා අමොහනිදානා අමොහසමුදයා අමොහපච්චයා අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වුච්චති කාලවාදීතිපි, භූතවාදීතිපි, අත්ථවාදීතිපි, ධම්මවාදීතිපි, විනයවාදීතිපි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อโมหะใด นั่นก็เป็นกุศลมูล แม้ผู้ไม่หลงย่อมปรุงแต่งทางกาย วาจา ใจ นั่นก็เป็นกุศล แม้ผู้ไม่หลง อันโมหะไม่ครอบงำ มีจิตไม่ถูกย่ำยี ย่อมไม่ก่อทุกข์ให้แก่ผู้อื่นโดยไม่มีมูล คือ ด้วยการฆ่าก็ดี การจองจำก็ดี การให้ฉิบหายก็ดี การติเตียนก็ดี หรือการเนรเทศก็ดี ด้วยคิดว่า เรามีกำลัง เราอาศัยกำลัง นั่นก็เป็นกุศล กุศลธรรมเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากอโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด มีอโมหะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่เขาด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ เราเรียกว่า เป็นผู้กล่าวถูกกาล เป็นผู้กล่าวคำจริง เป็นผู้กล่าวคำอิงประโยชน์ เป็นผู้กล่าวธรรม เป็นผู้กล่าววินัย

‘‘කස්මා චායං, භික්ඛවෙ, එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති කාලවාදීතිපි, භූතවාදීතිපි, අත්ථවාදීතිපි, ධම්මවාදීතිපි, විනයවාදීතිපි? තථාහායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි. භූතෙන ඛො පන වුච්චමානො පටිජානාති නො අවජානාති; අභූතෙන වුච්චමානො ආතප්පං කරොති තස්ස නිබ්බෙඨනාය – ‘ඉතිපෙතං අතච්ඡං, ඉතිපෙතං අභූත’න්ති[Pg.205]. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති කාලවාදීතිපි, අත්ථවාදීතිපි, ධම්මවාදීතිපි, විනයවාදීතිපි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร บุคคลเช่นนี้เราจึงเรียกว่า เป็นผู้กล่าวถูกกาล เป็นผู้กล่าวคำจริง เป็นผู้กล่าวคำอิงประโยชน์ เป็นผู้กล่าวธรรม เป็นผู้กล่าววินัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะบุคคลนี้ไม่ก่อทุกข์ให้แก่ผู้อื่นโดยไม่มีมูล คือ ด้วยการฆ่าก็ดี การจองจำก็ดี การให้ฉิบหายก็ดี การติเตียนก็ดี หรือการเนรเทศก็ดี ด้วยคิดว่า เรามีกำลัง เราอาศัยกำลัง อนึ่ง เมื่อถูกกล่าวหาด้วยเรื่องจริง เขาย่อมรับรอง ไม่ปฏิเสธ เมื่อถูกกล่าวหาด้วยเรื่องไม่จริง เขาย่อมพยายามเพื่อแก้เรื่องนั้นว่า เรื่องนี้ไม่จริงด้วยเหตุนี้ เรื่องนี้ไม่แท้ด้วยเหตุนี้ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้เราจึงเรียกว่า เป็นผู้กล่าวถูกกาล เป็นผู้กล่าวคำอิงประโยชน์ เป็นผู้กล่าวธรรม เป็นผู้กล่าววินัย

‘‘එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ලොභජා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโลภะของบุคคลเช่นนี้ เป็นอันละได้แล้ว มีรากเหง้าอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เขาย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีความลำบาก ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว ย่อมปรินิพพานในปัจจุบันเทียว

‘‘දොසජා…පෙ… පරිනිබ්බායති. මොහජා…පෙ… පරිනිබ්බායති. සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ, සාලො වා ධවො වා ඵන්දනො වා තීහි මාලුවාලතාහි උද්ධස්තො පරියොනද්ධො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාල-පිටකං ආදාය. සො තං මාලුවාලතං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය, මූලෙ ඡෙත්වා පලිඛණෙය්‍ය, පලිඛණිත්වා මූලානි උද්ධරෙය්‍ය, අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපි. සො තං මාලුවාලතං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දෙය්‍ය, ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡෙත්වා ඵාලෙය්‍ය, ඵාලෙත්වා සකලිකං සකලිකං කරෙය්‍ය, සකලිකං සකලිකං කරිත්වා වාතාතපෙ විසොසෙය්‍ය, වාතාතපෙ විසොසෙත්වා අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය, අග්ගිනා ඩහිත්වා මසිං කරෙය්‍ය, මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවමස්ස තා, භික්ඛවෙ, මාලුවාලතා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස ලොභජා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති.

บาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโทสะ...เป...ย่อมปรินิพพานในปัจจุบันเทียว บาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโมหะ...เป...ย่อมปรินิพพานในปัจจุบันเทียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นสาละ ต้นตะเคียน หรือต้นรกฟ้า ถูกเถามาลุวาลามชนิดคลุมยอด ๓ เถาพันรัดไว้ ครั้งนั้น บุรุษถือจอบและตะกร้ามา เขาพึงตัดเถามาลุวาลานั้นที่โคน ครั้นตัดที่โคนแล้ว พึงขุดลงไป ครั้นขุดลงไปแล้ว พึงถอนรากทั้งหลายออก แม้ที่สุดเพียงเท่ารากแฝก เขาพึงตัดเถามาลุวาลานั้นเป็นท่อนเล็กท่อนน้อย ครั้นตัดเป็นท่อนเล็กท่อนน้อยแล้ว พึงผ่า ครั้นผ่าแล้ว พึงทำเป็นชิ้นๆ ครั้นทำเป็นชิ้นๆ แล้ว พึงผึ่งลมตากแดด ครั้นผึ่งลมตากแดดแล้ว พึงเผาด้วยไฟ ครั้นเผาด้วยไฟแล้ว พึงทำเป็นเถ้า ครั้นทำเป็นเถ้าแล้ว พึงโปรยไปในลมแรง หรือลอยในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยอาการอย่างนี้ เถามาลุวาลานั้นเป็นอันมีรากเหง้าอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน บาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโลภะของเขา เป็นอันละได้แล้ว มีรากเหง้าอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เขาย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีความลำบาก ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว ย่อมปรินิพพานในปัจจุบันเทียว

‘‘දොසජා …පෙ… මොහජා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කුසලමූලානී’’ති. නවමං.

อกุศลธรรมอันลามกที่เกิดจากโทสะ... ที่เกิดจากโมหะ อันพระอริยสาวกนั้นละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดยอด ทำให้ไม่มีภพต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีความลำบาก ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเดือดร้อนในปัจจุบัน และย่อมปรินิพพานในปัจจุบัน ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือกุศลมูล ๓ ประการ

10. උපොසථසුත්තං

๑๐. อุโปสถสูตร

71. එවං [Pg.206] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා තදහුපොසථෙ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා එතදවොච – ‘‘හන්ද කුතො නු ත්වං, විසාඛෙ, ආගච්ඡසි දිවා දිවස්සා’’ති? ‘‘උපොසථාහං, භන්තෙ, අජ්ජ උපවසාමී’’ති.

๗๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปราสาทของนางมิคารมาตา ในบุพพาราม เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น นางวิสาขามิคารมาตาเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคในวันอุโบสถนั้นถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับนางวิสาขามิคารมาตาผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วดังนี้ว่า "วิสาขา เธอมาจากไหนแต่ยังวัน" นางวิสาขาทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ข้าพระองค์รักษาอุโบสถ"

‘‘තයො ඛොමෙ, විසාඛෙ, උපොසථා. කතමෙ තයො? ගොපාලකුපොසථො, නිගණ්ඨුපොසථො, අරියුපොසථො. කථඤ්ච, විසාඛෙ, ගොපාලකුපොසථො හොති? සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, ගොපාලකො සායන්හසමයෙ සාමිකානං ගාවො නිය්‍යාතෙත්වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අජ්ජ ඛො ගාවො අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ චරිංසු, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ පානීයානි පිවිංසු; ස්වෙ දානි ගාවො අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ චරිස්සන්ති, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ පානීයානි පිවිස්සන්තී’ති; එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, ඉධෙකච්චො උපොසථිකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අහං ඛ්වජ්ජ ඉදඤ්චිදඤ්ච ඛාදනීයං ඛාදිං, ඉදඤ්චිදඤ්ච භොජනීයං භුඤ්ජිං; ස්වෙ දානාහං ඉදඤ්චිදඤ්ච ඛාදනීයං ඛාදිස්සාමි, ඉදං චිදඤ්ච භොජනීයං භුඤ්ජිස්සාමී’ති. සො තෙන අභිජ්ඣාසහගතෙන චෙතසා දිවසං අතිනාමෙති. එවං ඛො විසාඛෙ, ගොපාලකුපොසථො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, ගොපාලකුපොසථො න මහප්ඵලො හොති න මහානිසංසො න මහාජුතිකො න මහාවිප්ඵාරො.

วิสาขา อุโบสถมี ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ โคปาลกอุโบสถ (อุโบสถของคนเลี้ยงโค) นิคัณฐอุโบสถ (อุโบสถของนิครนถ์) และอริยอุโบสถ (อุโบสถของพระอริยะ) วิสาขา โคปาลกอุโบสถเป็นอย่างไร วิสาขา เปรียบเหมือนคนเลี้ยงโคในเวลาเย็นมอบโคให้เจ้าของแล้ว ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า 'วันนี้โคเที่ยวไปในประเทศโน้นๆ ดื่มน้ำในประเทศโน้นๆ พรุ่งนี้โคจักเที่ยวไปในประเทศโน้นๆ จักดื่มน้ำในประเทศโน้นๆ' ฉันใด วิสาขา ผู้รักษาอุโบสถบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า 'วันนี้เราเคี้ยวของเคี้ยวสิ่งนี้ๆ บริโภคของบริโภคสิ่งนี้ๆ พรุ่งนี้เราจักเคี้ยวของเคี้ยวสิ่งนี้ๆ จักบริโภคของบริโภคสิ่งนี้ๆ' เขามีจิตสหรคตด้วยอภิชฌาอย่างนั้นยังวันที่รักษาอุโบสถให้ล่วงไป วิสาขา โคปาลกอุโบสถเป็นอย่างนี้แล วิสาขา โคปาลกอุโบสถที่บุคคลสมาทานอย่างนี้ ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่รุ่งเรืองมาก ไม่แผ่ไพศาลมาก

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, නිගණ්ඨුපොසථො හොති? අත්ථි, විසාඛෙ, නිගණ්ඨා නාම සමණජාතිකා. තෙ සාවකං එවං සමාදපෙන්ති – ‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, යෙ පුරත්ථිමාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි; යෙ පච්ඡිමාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි; යෙ උත්තරාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි; යෙ දක්ඛිණාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහී’ති. ඉති එකච්චානං පාණානං අනුද්දයාය අනුකම්පාය සමාදපෙන්ති, එකච්චානං පාණානං නානුද්දයාය නානුකම්පාය සමාදපෙන්ති. තෙ තදහුපොසථෙ සාවකං එවං සමාදපෙන්ති – ‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, සබ්බචෙලානි [Pg.207] නික්ඛිපිත්වා එවං වදෙහි – නාහං ක්වචනි කස්සචි කිඤ්චනතස්මිං, න ච මම ක්වචනි කත්ථචි කිඤ්චනතත්ථී’ති. ජානන්ති ඛො පනස්ස මාතාපිතරො – ‘අයං අම්හාකං පුත්තො’ති; සොපි ජානාති – ‘ඉමෙ මය්හං මාතාපිතරො’ති. ජානාති ඛො පනස්ස පුත්තදාරො – ‘අයං මය්හං භත්තා’ති; සොපි ජානාති – ‘අයං මය්හං පුත්තදාරො’ති. ජානන්ති ඛො පනස්ස දාසකම්මකරපොරිසා – ‘අයං අම්හාකං අය්‍යො’ති; සොපි ජානාති – ‘ඉමෙ මය්හං දාසකම්මකරපොරිසා’ති. ඉති යස්මිං සමයෙ සච්චෙ සමාදපෙතබ්බා මුසාවාදෙ තස්මිං සමයෙ සමාදපෙන්ති. ඉදං තස්ස මුසාවාදස්මිං වදාමි. සො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භොගෙ අදින්නංයෙව පරිභුඤ්ජති. ඉදං තස්ස අදින්නාදානස්මිං වදාමි. එවං ඛො, විසාඛෙ, නිගණ්ඨුපොසථො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, නිගණ්ඨුපොසථො න මහප්ඵලො හොති න මහානිසංසො න මහාජුතිකො න මහාවිප්ඵාරො.

วิสาขา นิคัณฐอุโบสถเป็นอย่างไร วิสาขา มีสมณชาติพวกหนึ่งชื่อนิครนถ์ พวกเขาสมาทานสาวกอย่างนี้ว่า 'มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านจงงดเว้นอาชญาในสัตว์ทั้งหลายที่อยู่เกิน ๑๐๐ โยชน์ไปในทิศตะวันออก... ในทิศตะวันตก... ในทิศเหนือ... ในทิศใต้' ด้วยประการฉะนี้ พวกเขาย่อมให้สมาทานเพื่อความเอ็นดู เพื่อความอนุเคราะห์ในสัตว์บางพวก แต่ไม่ให้สมาทานเพื่อความเอ็นดู เพื่อความอนุเคราะห์ในสัตว์บางพวก ในวันอุโบสถนั้น พวกเขาย่อมให้สาวกสมาทานอย่างนี้ว่า 'มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านจงเปลื้องผ้าทั้งหมดแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า "เราไม่มีความกังวลในใครๆ ในที่ไหนๆ และเราก็ไม่มีความกังวลในสิ่งใดๆ ในที่ไหนๆ" ' แต่ว่า มารดาบิดาของเขาย่อมรู้อยู่ว่า 'ผู้นี้เป็นบุตรของเรา' แม้เขาก็ย่อมรู้อยู่ว่า 'ท่านเหล่านี้เป็นมารดาบิดาของเรา' บุตรภรรยาของเขาย่อมรู้อยู่ว่า 'ผู้นี้เป็นสามีของเรา' แม้เขาก็ย่อมรู้อยู่ว่า 'เหล่านี้เป็นบุตรภรรยาของเรา' ทาสกรรมกรและคนใช้ของเขาย่อมรู้อยู่ว่า 'ผู้นี้เป็นนายของเรา' แม้เขาก็ย่อมรู้อยู่ว่า 'เหล่านี้เป็นทาสกรรมกรและคนใช้ของเรา' ด้วยประการฉะนี้ ในเวลาที่ควรให้สมาทานในสัจจะ พวกเขากลับให้สมาทานในมุสาวาท เรากล่าวว่าข้อนี้เป็นมุสาวาทของเขา เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว เขาย่อมบริโภคโภคะทั้งหลายที่เจ้าของมิได้ให้ เรากล่าวว่าข้อนี้เป็นอทินนาทานของเขา วิสาขา นิคัณฐอุโบสถเป็นอย่างนี้แล วิสาขา นิคัณฐอุโบสถที่บุคคลสมาทานอย่างนี้ ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่รุ่งเรืองมาก ไม่แผ่ไพศาลมาก

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, අරියුපොසථො හොති? උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. තස්ස තථාගතං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති. යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස සීසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

วิสาขา อริยอุโบสถเป็นอย่างไร วิสาขา การที่จิตที่เศร้าหมองจะผ่องใสได้นั้นย่อมมีได้ด้วยความเพียร วิสาขา การที่จิตที่เศร้าหมองจะผ่องใสได้ด้วยความเพียรนั้นเป็นอย่างไร วิสาขา อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระตถาคตว่า 'แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม' เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระตถาคตอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่เธอมีอยู่ย่อมถูกละไป เปรียบเหมือนศีรษะที่เปรอะเปื้อนจะสะอาดได้ด้วยความเพียร

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස සීසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? කක්කඤ්ච පටිච්ච මත්තිකඤ්ච පටිච්ච උදකඤ්ච පටිච්ච පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච, එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස සීසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

วิสาขา ศีรษะที่เปรอะเปื้อนจะสะอาดได้ด้วยความเพียรนั้นเป็นอย่างไร คือ อาศัยแป้งสำหรับถูตัว อาศัยดินเหนียว อาศัยน้ำ และอาศัยความพยายามอันสมควรของบุรุษ วิสาขา ศีรษะที่เปรอะเปื้อนจะสะอาดได้ด้วยความเพียรเป็นอย่างนี้แล วิสาขา ฉันใดก็ฉันนั้น การที่จิตที่เศร้าหมองจะผ่องใสได้นั้นย่อมมีได้ด้วยความเพียร

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො [Pg.208] භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. තස්ස තථාගතං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ – ‘අරියසාවකො බ්‍රහ්මුපොසථං උපවසති, බ්‍රහ්මුනා සද්ධිං සංවසති, බ්‍රහ්මඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ เป็นผู้ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เป็นผู้เสด็จไปดีแล้ว เป็นผู้รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีพระภาค’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระตถาคตอยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ นี้เรียกว่า ‘อริยสาวกย่อมเข้าจำพรหมอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับพรหม และปรารภพรหม จิตของอริยสาวกนั้นย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้’ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล

‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. තස්ස ධම්මං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස කායස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระธรรมอยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ เปรียบเหมือนการชำระกายที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස කායස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? සොත්තිඤ්ච පටිච්ච, චුණ්ණඤ්ච පටිච්ච, උදකඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස කායස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

วิสาขะ การชำระกายที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? (ย่อมมีได้) เพราะอาศัยเครื่องขัดตัวด้วย อาศัยจุรณสำหรับอาบน้ำด้วย อาศัยน้ำด้วย และอาศัยความพยายามของบุรุษอันสมควรแก่การชำระนั้นด้วย วิสาขะ การชำระกายที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ ฉันนั้นเหมือนกันแล

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. තස්ස ධම්මං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො ධම්මුපොසථං උපවසති, ධම්මෙන සද්ධිං සංවසති, ධම්මඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระธรรมอยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ นี้เรียกว่า ‘อริยสาวกย่อมเข้าจำธรรมอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับธรรม และปรารภธรรม จิตของอริยสาวกนั้นย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้’ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล

‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස[Pg.209], විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. තස්ස සඞ්ඝං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස වත්ථස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติตรงแล้ว พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อญายธรรมแล้ว พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติสมควรแล้ว ได้แก่ บุรุษบุคคล ๔ คู่ คือบุรุษบุคคล ๘ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคหมู่นี้นั้น เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรกระทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระสงฆ์อยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ เปรียบเหมือนการชำระผ้าที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස වත්ථස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? උස්මඤ්ච පටිච්ච, ඛාරඤ්ච පටිච්ච, ගොමයඤ්ච පටිච්ච, උදකඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස වත්ථස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

วิสาขะ การชำระผ้าที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? (ย่อมมีได้) เพราะอาศัยไอน้ำร้อนด้วย อาศัยด่างด้วย อาศัยโคมัยด้วย อาศัยน้ำด้วย และอาศัยความพยายามของบุรุษอันสมควรแก่การชำระนั้นด้วย วิสาขะ การชำระผ้าที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ ฉันนั้นเหมือนกันแล

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. තස්ස සඞ්ඝං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො සඞ්ඝුපොසථං උපවසති, සඞ්ඝෙන සද්ධිං සංවසති, සඞ්ඝඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระสงฆ์อยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ นี้เรียกว่า ‘อริยสาวกย่อมเข้าจำสังฆอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับสงฆ์ และปรารภสงฆ์ จิตของอริยสาวกนั้นย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้’ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล

‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි [Pg.210] අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි. තස්ස සීලං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ආදාසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจด ย่อมมีได้ด้วยความเพียร ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร ดูก่อนวิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงศีลของตนอันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท ท่านผู้รู้สรรเสริญ ไม่ถูกตัณหาและทิฐิครอบงำ เป็นไปเพื่อสมาธิ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงศีลอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ เปรียบเหมือนการชำระกระจกเงาที่มัวหมองให้หมดจด ย่อมมีได้ด้วยความเพียร ฉะนั้น

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ආදාසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? තෙලඤ්ච පටිච්ච, ඡාරිකඤ්ච පටිච්ච, වාලණ්ඩුපකඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ආදාසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระกระจกเงาที่มัวหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร คือ อาศัยทั้งน้ำมัน อาศัยทั้งเถ้า อาศัยทั้งแปรง และอาศัยความพยายามอันสมควรของบุรุษ ดูก่อนวิสาขะ การชำระกระจกเงาที่มัวหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างนี้แล ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้เหมือนกันแล

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි. තස්ස සීලං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො සීලුපොසථං උපවසති, සීලෙන සද්ධිං සංවසති, සීලඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร ดูก่อนวิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงศีลของตนอันไม่ขาด...ฯลฯ...เป็นไปเพื่อสมาธิ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงศีลอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนวิสาขะ นี้เรียกว่า อริยสาวกย่อมรักษาศีลอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับศีล และจิตของอริยสาวกนั้นอาศัยศีลย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างนี้แล

‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ විසාඛෙ, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සීලං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සුතෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සුතං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන චාගෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපො චාගො සංවිජ්ජති. යථාරූපාය පඤ්ඤාය [Pg.211] සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. තස්ස අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ජාතරූපස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจด ย่อมมีได้ด้วยความเพียร ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร ดูก่อนวิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงเทวดาว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกามีอยู่ เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอยู่ เทวดาชั้นยามามีอยู่ เทวดาชั้นดุสิตมีอยู่ เทวดาชั้นนิมมานรดีมีอยู่ เทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตีมีอยู่ เทวดาชั้นพรหมกายิกามีอยู่ เทวดาที่สูงกว่านั้นขึ้นไปมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีศรัทธาเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีลเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีศีลเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยสุตะเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีสุตะเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยจาคะเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีจาคะเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีปัญญาเช่นนั้นอยู่’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ เปรียบเหมือนการชำระทองที่มัวหมองให้หมดจด ย่อมมีได้ด้วยความเพียร ฉะนั้น

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ජාතරූපස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? උක්කඤ්ච පටිච්ච, ලොණඤ්ච පටිච්ච, ගෙරුකඤ්ච පටිච්ච, නාළිකසණ්ඩාසඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ජාතරූපස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระทองที่มัวหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร คือ อาศัยทั้งเบ้าหลอม อาศัยทั้งดินประสิว อาศัยทั้งขี้วัวแดง อาศัยทั้งหลอดเป่าและคีม และอาศัยความพยายามอันสมควรของบุรุษ ดูก่อนวิสาขะ การชำระทองที่มัวหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างนี้แล ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้เหมือนกันแล

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා…පෙ… සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන…පෙ… සුතෙන…පෙ… චාගෙන…පෙ… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. තස්ස අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො දෙවතුපොසථං උපවසති, දෙවතාහි සද්ධිං සංවසති, දෙවතා ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร ดูก่อนวิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงเทวดาว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกามีอยู่ เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอยู่...ฯลฯ...เทวดาที่สูงกว่านั้นขึ้นไปมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีศรัทธาเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีล...ฯลฯ...สุตะ...ฯลฯ...จาคะ...ฯลฯ...ปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีปัญญาเช่นนั้นอยู่’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนวิสาขะ นี้เรียกว่า อริยสาวกย่อมรักษาเทวดาอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับเทวดา และจิตของอริยสาวกนั้นอาศัยเทวดาย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างนี้แล

‘‘ස ඛො සො, විසාඛෙ, අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘යාවජීවං අරහන්තො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතා නිහිතදණ්ඩා නිහිතසත්ථා ලජ්ජී දයාපන්නා සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරන්ති; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී [Pg.212] විහරාමි. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

ดูก่อนวิสาขา อริยสาวกนั้นย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต มีท่อนไม้วางแล้ว มีศาสตราวางแล้ว มีความละอาย ถึงพร้อมด้วยความกรุณา อนุเคราะห์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ทั้งปวงอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต มีท่อนไม้วางแล้ว มีศาสตราวางแล้ว มีความละอาย ถึงพร้อมด้วยความกรุณา อนุเคราะห์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ทั้งปวงอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว

‘‘යාවජීවං අරහන්තො අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතා දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරන්ති; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතො දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරාමි. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละอทินนาทาน เว้นขาดจากอทินนาทาน รับเอาแต่ของที่เขาให้ หวังแต่ของที่เขาให้ มีตนเป็นผู้สะอาด ไม่เป็นขโมยอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละอทินนาทาน เว้นขาดจากอทินนาทาน รับเอาแต่ของที่เขาให้ หวังแต่ของที่เขาให้ มีตนเป็นผู้สะอาด ไม่เป็นขโมยอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว

‘‘යාවජීවං අරහන්තො අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී ආරාචාරී විරතා මෙථුනා ගාමධම්මා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละอพรหมจรรย์ ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล เว้นขาดจากเมถุนอันเป็นธรรมของชาวบ้านอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละอพรหมจรรย์ ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล เว้นขาดจากเมถุนอันเป็นธรรมของชาวบ้านอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว

‘‘යාවජීවං අරහන්තො මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතා සච්චවාදී සච්චසන්ධා ථෙතා පච්චයිකා අවිසංවාදකා ලොකස්ස; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละมุสาวาท เว้นขาดจากมุสาวาท มีปกติกล่าวคำสัตย์ มีคำสัตย์ต่อคำสัตย์ มีวาจาเที่ยง มีวาจาควรเชื่อถือได้ ไม่กล่าวคำลวงต่อชาวโลกอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละมุสาวาท เว้นขาดจากมุสาวาท มีปกติกล่าวคำสัตย์ มีคำสัตย์ต่อคำสัตย์ มีวาจาเที่ยง มีวาจาควรเชื่อถือได้ ไม่กล่าวคำลวงต่อชาวโลกอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว

‘‘යාවජීවං අරහන්තො සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เว้นขาดจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เว้นขาดจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว

‘‘යාවජීවං අරහන්තො එකභත්තිකා රත්තූපරතා විරතා විකාලභොජනා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං එකභත්තිකො රත්තූපරතො විරතො විකාලභොජනා. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต บริโภคอาหารหนเดียว งดเว้นในราตรี เว้นขาดจากการบริโภคในเวลาวิกาลอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะบริโภคอาหารหนเดียว งดเว้นในราตรี เว้นขาดจากการบริโภคในเวลาวิกาลอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว

‘‘යාවජීවං අරහන්තො නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතො[Pg.213]. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต เว้นขาดจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี การดูการละเล่นอันเป็นข้าศึก การทัดทรงประดับตกแต่งร่างกายด้วยระเบียบดอกไม้ ของหอม และเครื่องประเทืองผิว อันเป็นที่ตั้งแห่งการแต่งตัวอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะเว้นขาดจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี การดูการละเล่นอันเป็นข้าศึก การทัดทรงประดับตกแต่งร่างกายด้วยระเบียบดอกไม้ ของหอม และเครื่องประเทืองผิว อันเป็นที่ตั้งแห่งการแต่งตัวอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว

‘‘යාවජීවං අරහන්තො උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතා නීචසෙය්‍යං කප්පෙන්ති මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො නීචසෙය්‍යං කප්පෙමි මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’’ති.

พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ เว้นขาดจากที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ ย่อมสำเร็จการนอนบนที่นอนต่ำ คือบนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้า แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ เว้นขาดจากที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ สำเร็จการนอนบนที่นอนต่ำ คือบนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้า เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ ดังนี้

‘‘එවං ඛො, විසාඛෙ, අරියුපොසථො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, අරියුපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො’’.

ดูก่อนวิสาขา อริยอุโบสถย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้แล ดูก่อนวิสาขา อริยอุโบสถที่เข้าจำแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีความรุ่งเรืองใหญ่ มีความแผ่ไพศาลใหญ่

‘‘කීවමහප්ඵලො හොති කීවමහානිසංසො කීවමහාජුතිකො කීවමහාවිප්ඵාරො’’? ‘‘සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, යො ඉමෙසං සොළසන්නං මහාජනපදානං පහූතරත්තරතනානං ඉස්සරියාධිපච්චං රජ්ජං කාරෙය්‍ය, සෙය්‍යථිදං – අඞ්ගානං, මගධානං, කාසීනං, කොසලානං, වජ්ජීනං, මල්ලානං, චෙතීනං, වඞ්ගානං, කුරූනං, පඤ්චාලානං, මච්ඡානං, සූරසෙනානං, අස්සකානං, අවන්තීනං, ගන්ධාරානං, කම්බොජානං, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතස්ස උපොසථස්ස එතං කලං නාග්ඝති සොළසිං. තං කිස්ස හෙතු? කපණං, විසාඛෙ, මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’.

มีผลใหญ่เพียงไร มีอานิสงส์ใหญ่เพียงไร มีความรุ่งเรืองใหญ่เพียงไร มีความแผ่ไพศาลใหญ่เพียงไร ดูก่อนวิสาขา เปรียบเหมือนผู้ใดพึงครองราชย์เป็นอิสราธิบดีแห่งมหาชนบท ๑๖ เหล่านี้ อันสมบูรณ์ด้วยรัตนะมากมาย คือ อังคะ มคธะ กาสี โกสละ วัชชี มัลละ เจตี วังคะ กุรุ ปัญจาละ มัจฉะ สุรเสนะ อัสสกะ อวันตี คันธาระ กัมโพชะ (ราชสมบัตินั้น) ย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูก่อนวิสาขา เพราะราชสมบัติของมนุษย์เมื่อเทียบกับสุขทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි පඤ්ඤාස වස්සානි, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි පඤ්ච වස්සසතානි චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

ดูก่อนวิสาขา ๕๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปีหนึ่ง ๕๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ก็ฐานะนี้ย่อมมีได้แล ดูก่อนวิสาขา คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ เข้าจำอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ดูก่อนวิสาขา คำที่เรากล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์เมื่อเทียบกับสุขทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’ นี้ เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘යං[Pg.214], විසාඛෙ, මානුසකං වස්සසතං, තාවතිංසානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බං වස්සසහස්සං තාවතිංසානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා තාවතිංසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

ดูก่อนวิสาขะ ๑๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นดาวดึงส์, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๑,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นดาวดึงส์. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นดาวดึงส์. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි ද්වෙ වස්සසතානි, යාමානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි ද්වෙ වස්සසහස්සානි යාමානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා යාමානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

ดูก่อนวิสาขะ ๒๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นยามา, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๒,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นยามา. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นยามา. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි චත්තාරි වස්සසතානි, තුසිතානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි චත්තාරි වස්සසහස්සානි තුසිතානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

ดูก่อนวิสาขะ ๔๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นดุสิต, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๔,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นดุสิต. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นดุสิต. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි අට්ඨ වස්සසතානි, නිම්මානරතීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි අට්ඨ වස්සසහස්සානි නිම්මානරතීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං [Pg.215] උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

ดูก่อนวิสาขะ ๘๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นนิมมานรดี, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๘,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นนิมมานรดี. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นนิมมานรดี. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි සොළස වස්සසතානි, පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි සොළස වස්සසහස්සානි පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධායා’’’ති.

ดูก่อนวิสาขะ ๑,๖๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๑๖,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’ ดังนี้

‘‘පාණං න හඤ්ඤෙ න චදින්නමාදියෙ,මුසා න භාසෙ න ච මජ්ජපො සියා;

අබ්‍රහ්මචරියා විරමෙය්‍ය මෙථුනා,රත්තිං න භුඤ්ජෙය්‍ය විකාලභොජනං.

ไม่พึงฆ่าสัตว์ ไม่พึงลักทรัพย์ ไม่พึงพูดเท็จ ไม่พึงเป็นผู้ดื่มน้ำเมา พึงเว้นจากเมถุนอันเป็นความประพฤติไม่ประเสริฐ ไม่พึงบริโภคโภชนะในเวลากลางคืนและในเวลาวิกาล

‘‘මාලං න ධාරෙ න ච ගන්ධමාචරෙ,මඤ්චෙ ඡමායං ව සයෙථ සන්ථතෙ;

එතඤ්හි අට්ඨඞ්ගිකමාහුපොසථං,බුද්ධෙන දුක්ඛන්තගුනා පකාසිතං.

ไม่พึงทัดทรงดอกไม้ ไม่พึงลูบไล้ของหอม พึงนอนบนเตียง บนพื้นดิน หรือบนเครื่องปูลาด (บัณฑิต) กล่าวอุโบสถนี้แลว่า ประกอบด้วยองค์ ๘ อันพระพุทธเจ้าผู้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ทรงประกาศไว้

‘‘චන්දො ච සූරියො ච උභො සුදස්සනා,ඔභාසයං අනුපරියන්ති යාවතා;

තමොනුදා තෙ පන අන්තලික්ඛගා,නභෙ පභාසන්ති දිසාවිරොචනා.

พระจันทร์และพระอาทิตย์ทั้งสองดวงดูงดงาม โคจรไปส่องสว่างทั่วปริมณฑลเพียงใด เทวดาทั้งสองนั้นสัญจรไปในอากาศ กำจัดความมืด ส่องแสงอยู่ในท้องฟ้า ทำให้ทิศทางสว่างไสว

‘‘එතස්මිං යං විජ්ජති අන්තරෙ ධනං,මුත්තා මණි වෙළුරියඤ්ච භද්දකං;

සිඞ්ගී සුවණ්ණං අථ වාපි කඤ්චනං,යං ජාතරූපං හටකන්ති වුච්චති.

ทรัพย์ใดที่มีอยู่ในระหว่างนี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์อย่างดี ทองสิงคี หรือทองกัญจนะ ที่เรียกว่าทองชาตรูปะหฏกะ

‘‘අට්ඨඞ්ගුපෙතස්ස [Pg.216] උපොසථස්ස,කලම්පි තෙ නානුභවන්ති සොළසිං;

චන්දප්පභා තාරගණා ච සබ්බෙ.‘‘තස්මා හි නාරී ච නරො ච සීලවා,අට්ඨඞ්ගුපෙතං උපවස්සුපොසථං;

පුඤ්ඤානි කත්වාන සුඛුද්‍රයානි,අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති. දසමං;

ทรัพย์เหล่านั้นทั้งหมดไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ เหมือนหมู่ดาวทั้งหมดไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของแสงจันทร์. เพราะเหตุนั้นแล นารีและนรชนผู้มีศีล สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว ทำบุญทั้งหลายอันมีสุขเป็นผลกำไร ย่อมไม่ถูกติเตียน เข้าถึงสถานสวรรค์. สูตรที่ ๑๐

මහාවග්ගො සත්තමො.

มหาวรรคที่ ๗

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

තිත්ථභයඤ්ච වෙනාගො, සරභො කෙසමුත්තියා;

සාළ්හො චාපි කථාවත්ථු, තිත්ථියමූලුපොසථොති.

ว่าด้วยติตถสูตร ภยสูตร เวนาคสูตร สรภสูตร เกสมุตติยสูตร สาฬหสูตร กถาวัตถุสูตร ติตถิยสูตร มูลสูตร และอุโปสถสูตร

(8) 3. ආනන්දවග්ගො

(๘) ๓. อานันทวรรค

1. ඡන්නසුත්තං

๑. ฉันนสูตร

72. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ඡන්නො පරිබ්බාජකො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ඡන්නො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘තුම්හෙපි, ආවුසො ආනන්ද, රාගස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, මොහස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථාති. මයං ඛො, ආවුසො, රාගස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙම, දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙම, මොහස්ස පහානං පඤ්ඤපෙමා’’ති.

๗๒. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ฉันนปริพาชกเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับท่านพระอานนท์ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ฉันนปริพาชกผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วแล ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า “ท่านอานนท์ผู้มีอายุ แม้ท่านทั้งหลายก็บัญญัติการละราคะ บัญญัติการละโทสะ บัญญัติการละโมหะหรือ” (ท่านพระอานนท์ตอบว่า) “ผู้มีอายุ เราทั้งหลายแล บัญญัติการละราคะ บัญญัติการละโทสะ บัญญัติการละโมหะ”

‘‘කිං පන තුම්හෙ, ආවුසො, රාගෙ ආදීනවං දිස්වා රාගස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, කිං දොසෙ ආදීනවං දිස්වා දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, කිං මොහෙ ආදීනවං දිස්වා මොහස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථා’’ති?

“ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เห็นโทษอะไรในราคะ จึงบัญญัติการละราคะ เห็นโทษอะไรในโทสะ จึงบัญญัติการละโทสะ เห็นโทษอะไรในโมหะ จึงบัญญัติการละโมหะ”

‘‘රත්තො [Pg.217] ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති; රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රත්තො ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති; රාගෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. රත්තො ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති; රාගෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. රාගො ඛො, ආවුසො, අන්ධකරණො අචක්ඛුකරණො අඤ්ඤාණකරණො පඤ්ඤානිරොධිකො විඝාතපක්ඛිකො අනිබ්බානසංවත්තනිකො.

“ผู้มีอายุ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจด้วย เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสทางใจ ผู้มีอายุ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ผู้มีอายุ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง ผู้มีอายุ ราคะแล กระทำให้มืดบอด กระทำให้ไม่มีจักษุ กระทำให้ไม่มีญาณ เป็นที่ดับแห่งปัญญา เป็นฝักฝ่ายแห่งความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน”

‘‘දුට්ඨො ඛො, ආවුසො, දොසෙන…පෙ… මූළ්හො ඛො, ආවුසො, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති; මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මූළ්හො ඛො, ආවුසො, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති; මොහෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. මූළ්හො ඛො, ආවුසො, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති; මොහෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. මොහො ඛො, ආවුසො, අන්ධකරණො අචක්ඛුකරණො අඤ්ඤාණකරණො පඤ්ඤානිරොධිකො විඝාතපක්ඛිකො අනිබ්බානසංවත්තනිකො. ඉදං ඛො මයං, ආවුසො, රාගෙ ආදීනවං දිස්වා රාගස්ස පහානං [Pg.218] පඤ්ඤාපෙම. ඉදං දොසෙ ආදීනවං දිස්වා දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙම. ඉදං මොහෙ ආදීනවං දිස්වා මොහස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙමා’’ති.

“ผู้มีอายุ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว ถูกโทสะครอบงำ...เป... ผู้มีอายุ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจด้วย เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสทางใจ ผู้มีอายุ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ผู้มีอายุ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง ผู้มีอายุ โมหะแล กระทำให้มืดบอด กระทำให้ไม่มีจักษุ กระทำให้ไม่มีญาณ เป็นที่ดับแห่งปัญญา เป็นฝักฝ่ายแห่งความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน ผู้มีอายุ เราทั้งหลายแล เห็นโทษนี้ในราคะ จึงบัญญัติการละราคะ เห็นโทษนี้ในโทสะ จึงบัญญัติการละโทสะ เห็นโทษนี้ในโมหะ จึงบัญญัติการละโมหะ”

‘‘අත්ථි පනාවුසො, මග්ගො අත්ථි පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති? ‘‘අත්ථාවුසො, මග්ගො අත්ථි පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති. ‘‘කතමො පනාවුසො, මග්ගො කතමා පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති? ‘‘අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. අයං ඛො, ආවුසො, මග්ගො අයං පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති. ‘‘භද්දකො ඛො, ආවුසො, මග්ගො භද්දිකා පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානාය. අලඤ්ච පනාවුසො ආනන්ද, අප්පමාදායා’’ති. පඨමං.

“ท่านผู้มีอายุ ก็มรรคมีอยู่หรือ ปฏิปทามีอยู่หรือ เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้” “มีอยู่ ผู้มีอายุ มรรคมีอยู่ ปฏิปทามีอยู่ เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้” “ท่านผู้มีอายุ ก็มรรคเป็นไฉน ปฏิปทาเป็นไฉน เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้” “อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ...เป...สัมมาสมาธิ ผู้มีอายุ นี้แลคือมรรค นี้คือปฏิปทา เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้” “ท่านผู้มีอายุ มรรคดีจริงหนอ ปฏิปทาดีจริงหนอ เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้ ท่านอานนท์ผู้มีอายุ ก็สมควรแล้วเพื่อความไม่ประมาท” จบสูตรที่ ๑

2. ආජීවකසුත්තං

๒. อาชีวกสูตร

73. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරො ආජීවකසාවකො ගහපති යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො ආජීවකසාවකො ගහපති ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච –

๗๓. สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ ณ โฆสิตาราม เขตกรุงโกสัมพี ครั้งนั้นแล คหบดีผู้เป็นสาวกของอาชีวกคนหนึ่งเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ไหว้ท่านพระอานนท์แล้ว นั่ง ณ ที่สมควร คหบดีผู้เป็นสาวกของอาชีวกนั้น นั่ง ณ ที่สมควรแล้วแล ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า

‘‘කෙසං නො, භන්තෙ ආනන්ද, ධම්මො ස්වාක්ඛාතො? කෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා? කෙ ලොකෙ සුකතා’’ති ? ‘‘තෙන හි, ගහපති, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යෙ රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, තෙසං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, තෙසං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො. එවං මෙ එත්ථ හොතී’’ති.

“ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ธรรมของใครชื่อว่าเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้ว ใครในโลกเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว ใครในโลกเป็นผู้ทำดีแล้ว” “ถ้าอย่างนั้น คฤหบดี เราจักย้อนถามท่านในเรื่องนี้ ท่านพอใจอย่างไร ก็พึงตอบอย่างนั้น ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คฤหบดี ชนเหล่าใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ ธรรมของชนเหล่านั้นเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้วหรือไม่ หรือท่านมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างไร” “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ ธรรมของชนเหล่านั้นเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้ว ข้าพเจ้ามีความเห็นในเรื่องนี้อย่างนี้”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යෙ රාගස්ස පහානාය පටිපන්නා, දොසස්ස පහානාය පටිපන්නා, මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා, තෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා [Pg.219] නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය පටිපන්නා, දොසස්ස පහානාය පටිපන්නා, මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා, තෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා. එවං මෙ එත්ථ හොතී’’ති.

“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คฤหบดี ชนเหล่าใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ ชนเหล่านั้นเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วในโลกหรือไม่ หรือท่านมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างไร” “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ ชนเหล่านั้นเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วในโลก ข้าพเจ้ามีความเห็นในเรื่องนี้อย่างนี้”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යෙසං රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං දොසො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තෙ ලොකෙ සුකතා නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘යෙසං, භන්තෙ, රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං දොසො පහීනො…පෙ… යෙසං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තෙ ලොකෙ සුකතා. එවං මෙ එත්ථ හොතී’’ති.

“ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คฤหบดี ชนเหล่าใดละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่าใดละโทสะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่าใดละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่านั้นเป็นผู้ทำดีแล้วในโลกหรือไม่ หรือท่านมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างไร” “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่าใดละโทสะได้แล้ว...ฯลฯ... ชนเหล่าใดละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่านั้นเป็นผู้ทำดีแล้วในโลก ข้าพเจ้ามีความเห็นในเรื่องนี้อย่างนี้”

‘‘ඉති ඛො, ගහපති, තයාවෙතං බ්‍යාකතං – ‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, තෙසං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො’ති. තයාවෙතං බ්‍යාකතං – ‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය පටිපන්නා, දොසස්ස පහානාය පටිපන්නා, මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා, තෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා’ති. තයාවෙතං බ්‍යාකතං – ‘යෙසං, භන්තෙ, රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං දොසො පහීනො…පෙ… යෙසං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තෙ ලොකෙ සුකතා’’’ති.

“คฤหบดี เป็นอันว่าท่านได้ตอบปัญหานั้นแล้วว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ ธรรมของชนเหล่านั้นเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้ว’ ท่านได้ตอบปัญหานั้นแล้วว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ ชนเหล่านั้นเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วในโลก’ ท่านได้ตอบปัญหานั้นแล้วว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่าใดละโทสะได้แล้ว...ฯลฯ... ชนเหล่าใดละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่านั้นเป็นผู้ทำดีแล้วในโลก’”

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! න චෙව නාම සධම්මුක්කංසනා භවිස්සති, න ච පරධම්මාපසාදනා. ආයතනෙව ධම්මදෙසනා, අත්ථො ච වුත්තො, අත්තා ච අනුපනීතො. තුම්හෙ, භන්තෙ ආනන්ද, රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙථ, දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස පහනාය ධම්මං දෙසෙථ. තුම්හාකං, භන්තෙ ආනන්ද, ධම්මො ස්වාක්ඛාතො. තුම්හෙ, භන්තෙ ආනන්ද, රාගස්ස පහානාය [Pg.220] පටිපන්නා, දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා. තුම්හෙ, භන්තෙ, ලොකෙ සුප්පටිපන්නා. තුම්හාකං, භන්තෙ ආනන්ද, රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තුම්හාකං දොසො පහීනො…පෙ… තුම්හාකං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. තුම්හෙ ලොකෙ සුකතා.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมา ไม่มีการยกย่องธรรมของตน และไม่มีการข่มธรรมของผู้อื่นเลย มีแต่การแสดงธรรมไปตามเหตุเท่านั้น ทั้งเนื้อความก็กล่าวแล้ว และตนก็มิได้ถูกยกย่อง ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ท่านทั้งหลายแสดงธรรมเพื่อละราคะ เพื่อละโทสะ...ฯลฯ... เพื่อละโมหะ ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ธรรมของท่านทั้งหลายเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้ว ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ท่านทั้งหลายปฏิบัติเพื่อละราคะ เพื่อละโทสะ...ฯลฯ... เพื่อละโมหะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วในโลก ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ราคะของท่านทั้งหลายเป็นสิ่งที่ละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา โทสะของท่านทั้งหลายเป็นสิ่งที่ละได้แล้ว...ฯลฯ... โมหะของท่านทั้งหลายเป็นสิ่งที่ละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ท่านทั้งหลายเป็นผู้ทำดีแล้วในโลก”

‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ! සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති; එවමෙවං අය්‍යෙන ආනන්දෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ ආනන්ද, තං භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං අය්‍යො ආනන්දො ධාරෙතු, අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දුතියං.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปน้ำมันในที่มืด ด้วยคิดว่า ‘คนมีจักษุจักเห็นรูป’ ฉันใด ท่านพระอานนท์ได้ประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นกับทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระอานนท์จงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” สูตรที่ ๒

3. මහානාමසක්කසුත්තං

๓. มหานามสักกสูตร

74. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා ගිලානාවුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘දීඝරත්තාහං, භන්තෙ, භගවතා එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි – ‘සමාහිතස්ස ඤාණං, නො අසමාහිතස්සා’ති. සමාධි නු ඛො, භන්තෙ, පුබ්බෙ, පච්ඡා ඤාණං; උදාහු ඤාණං පුබ්බෙ, පච්ඡා සමාධී’’ති? අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘භගවා ඛො ගිලානවුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. අයඤ්ච මහානාමො සක්කො භගවන්තං අතිගම්භීරං පඤ්හං පුච්ඡති. යංනූනාහං මහානාමං සක්කං එකමන්තං අපනෙත්වා ධම්මං දෙසෙය්‍ය’’න්ති.

๗๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ในกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงฟื้นจากประชวร ไม่นานหลังจากทรงหายจากพระประชวร ครั้งนั้นแล เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง เจ้าศากยะมหานามะผู้ประทับนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้อย่างนี้มานานแล้วว่า ‘ญาณย่อมมีแก่ผู้มีสมาธิ ไม่มีแก่ผู้ไม่มีสมาธิ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมาธิเกิดก่อน ญาณเกิดทีหลัง หรือว่าญาณเกิดก่อน สมาธิเกิดทีหลัง” ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคทรงฟื้นจากประชวร ไม่นานหลังจากทรงหายจากพระประชวร และเจ้าศากยะมหานามะนี้ก็ทูลถามปัญหาที่ลึกซึ้งอย่างยิ่งต่อพระผู้มีพระภาค ไฉนหนอ เราพึงพาเจ้าศากยะมหานามะไป ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วแสดงธรรม”

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො මහානාමං සක්කං බාහායං ගහෙත්වා එකමන්තං අපනෙත්වා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘සෙඛම්පි ඛො, මහානාම, සීලං වුත්තං භගවතා, අසෙඛම්පි සීලං වුත්තං භගවතා; සෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා, අසෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා; සෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා, අසෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා. කතමඤ්ච, මහානාම[Pg.221], සෙඛං සීලං? ඉධ, මහානාම, භික්ඛු සීලවා හොති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. ඉදං වුච්චති, මහානාම, සෙඛං සීලං’’.

ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์จูงเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะที่พระพาหาแล้วพาหลีกออกไป ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ได้กล่าวคำนี้กะเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘ดูก่อนมหานามะ พระผู้มีพระภาคตรัสศีลของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสศีลของพระอเสขะไว้ด้วย ตรัสสมาธิของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสสมาธิของพระอเสขะไว้ด้วย ตรัสปัญญาของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสปัญญาของพระอเสขะไว้ด้วย ดูก่อนมหานามะ ก็ศีลของพระเสขะเป็นไฉน ดูก่อนมหานามะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยปาติโมกขสังวร ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่าศีลของพระเสขะ’

‘‘කතමො ච, මහානාම, සෙඛො සමාධි? ඉධ, මහානාම, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, මහානාම, සෙඛො සමාධි.

‘ดูก่อนมหานามะ ก็สมาธิของพระเสขะเป็นไฉน ดูก่อนมหานามะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม... เข้าจตุตถฌานอยู่ ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่าสมาธิของพระเสขะ

‘‘කතමා ච, මහානාම, සෙඛා පඤ්ඤා? ඉධ, මහානාම, භික්ඛු ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, මහානාම, සෙඛා පඤ්ඤා.

‘ดูก่อนมหานามะ ก็ปัญญาของพระเสขะเป็นไฉน ดูก่อนมหานามะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่าปัญญาของพระเสขะ

‘‘ස ඛො සො, මහානාම, අරියසාවකො එවං සීලසම්පන්නො එවං සමාධිසම්පන්නො එවං පඤ්ඤාසම්පන්නො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, මහානාම, සෙඛම්පි සීලං වුත්තං භගවතා, අසෙඛම්පි සීලං වුත්තං භගවතා; සෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා, අසෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා; සෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා, අසෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා’’ති. තතියං.

‘ดูก่อนมหานามะ อริยสาวกนั้นแล ผู้สมบูรณ์ด้วยศีลอย่างนี้ สมบูรณ์ด้วยสมาธิอย่างนี้ สมบูรณ์ด้วยปัญญาอย่างนี้ ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูก่อนมหานามะ ด้วยประการฉะนี้แล พระผู้มีพระภาคจึงตรัสศีลของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสศีลของพระอเสขะไว้ด้วย ตรัสสมาธิของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสสมาธิของพระอเสขะไว้ด้วย ตรัสปัญญาของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสปัญญาของพระอเสขะไว้ด้วย’ ดังนี้แล จบสูตรที่ ๓

4. නිගණ්ඨසුත්තං

๔. นิครนถสูตร

75. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො අභයො ච ලිච්ඡවි පණ්ඩිතකුමාරකො ච ලිච්ඡවි යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො අභයො ලිච්ඡවි ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘නිගණ්ඨො, භන්තෙ, නාටපුත්තො සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී අපරිසෙසං ඤාණදස්සනං පටිජානාති – ‘චරතො ච මෙ තිට්ඨතො ච සුත්තස්ස ච ජාගරස්ස ච සතතං සමිතං ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිත’න්ති. සො පුරාණානං කම්මානං තපසා බ්‍යන්තීභාවං පඤ්ඤපෙති නවානං කම්මානං අකරණා සෙතුඝාතං. ඉති කම්මක්ඛයා දුක්ඛක්ඛයො, දුක්ඛක්ඛයා වෙදනාක්ඛයො, වෙදනාක්ඛයා සබ්බං දුක්ඛං නිජ්ජිණ්ණං භවිස්සති – එවමෙතිස්සා සන්දිට්ඨිකාය නිජ්ජරාය [Pg.222] විසුද්ධියා සමතික්කමො හොති. ඉධ, භන්තෙ, භගවා කිමාහා’’ති?

๗๕. สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล อภัยลิจฉวีและบัณฑิตกุมารลิจฉวีเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ก็ไหว้ท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง อภัยลิจฉวีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นิครนถ์นาฏบุตรเป็นผู้รู้หมด เห็นหมด ปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่มีส่วนเหลือว่า ‘เมื่อเราเดินอยู่ก็ดี ยืนอยู่ก็ดี หลับอยู่ก็ดี ตื่นอยู่ก็ดี ญาณทัสสนะปรากฏอยู่เสมอไปไม่ขาดสาย’ ท่านบัญญัติความสิ้นไปแห่งกรรมเก่าด้วยตบะ และกล่าวการทำลายเหตุ (แห่งกรรมใหม่) เพราะการไม่ทำกรรมใหม่ ด้วยเหตุนี้ เพราะกรรมสิ้นไป ทุกข์จึงสิ้นไป เพราะทุกข์สิ้นไป เวทนาจึงสิ้นไป เพราะเวทนาสิ้นไป ทุกข์ทั้งปวงจักเป็นอันหมดสิ้นไป ย่อมมีการก้าวล่วง (ทุกข์ทั้งปวง) ได้ด้วยความหมดจด คือความสิ้นไปแห่งกิเลสอันจะพึงเห็นได้เองนี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสว่าอย่างไร’

‘‘තිස්සො ඛො ඉමා, අභය, නිජ්ජරා විසුද්ධියො තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතා සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය. කතමා තිස්සො? ඉධ, අභය, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහීති.

‘ดูก่อนอภัย ความหมดจดคือความสิ้นไปแห่งกิเลส ๓ ประการนี้ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เองพระองค์นั้น ตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อดับสูญทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ๓ ประการเป็นไฉน ดูก่อนอภัย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมยังกรรมเก่าที่ถูกผัสสะแล้วๆ ให้สิ้นไป เป็นความสิ้นไปแห่งกิเลสอันจะพึงเห็นได้เอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน’

‘‘ස ඛො සො, අභය, භික්ඛු එවං සීලසම්පන්නො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො, සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා, පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහීති.

‘ดูก่อนอภัย ภิกษุนั้นแล ผู้สมบูรณ์ด้วยศีลอย่างนี้ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบไป เข้าทุติยฌานอันเป็นภายในผ่องใส เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ เพราะปีติจางไป เป็นผู้อยู่อุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย ซึ่งพระอริยะทั้งหลายกล่าวว่า ‘เป็นผู้อยู่อุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ เข้าตติยฌานอยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้ และเพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน เข้าจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีแต่อุเบกขาและสติบริสุทธิ์อยู่ เธอย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมยังกรรมเก่าที่ถูกผัสสะแล้วๆ ให้สิ้นไป เป็นความสิ้นไปแห่งกิเลสอันจะพึงเห็นได้เอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน’

‘‘ස ඛො සො, අභය, භික්ඛු එවං සමාධිසම්පන්නො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහීති. ඉමා ඛො, අභය, තිස්සො නිජ්ජරා විසුද්ධියො තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතා සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති.

‘ดูก่อนอภัย ภิกษุนั้นแล ผู้สมบูรณ์ด้วยสมาธิอย่างนี้ ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ เธอย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมยังกรรมเก่าที่ถูกผัสสะแล้วๆ ให้สิ้นไป เป็นความสิ้นไปแห่งกิเลสอันจะพึงเห็นได้เอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน ดูก่อนอภัย ความหมดจดคือความสิ้นไปแห่งกิเลส ๓ ประการนี้แล พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เองพระองค์นั้น ตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อดับสูญทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน’ ดังนี้แล

එවං වුත්තෙ පණ්ඩිතකුමාරකො ලිච්ඡවි අභයං ලිච්ඡවිං එතදවොච – ‘‘කිං පන ත්වං, සම්ම අභය, ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභාසිතං සුභාසිතතො නාබ්භනුමොදසී’’ති? ‘‘ක්‍යාහං, සම්ම පණ්ඩිතකුමාරක, ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභාසිතං සුභාසිතතො නාබ්භනුමොදිස්සාමි! මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍ය යො ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභාසිතං සුභාසිතතො නාබ්භනුමොදෙය්‍යා’’ති. චතුත්ථං.

เมื่อพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว บัณฑิตกุมารลิจฉวีได้กล่าวคำนี้กับอภัยลิจฉวีว่า “สหายอภัย เหตุไรท่านจึงไม่ชื่นชมสุภาษิตของท่านพระอานนท์ว่าเป็นสุภาษิตเล่า” (อภัยลิจฉวีตอบว่า) “สหายบัณฑิตกุมารกะ ทำไมเราจะไม่ชื่นชมสุภาษิตของท่านพระอานนท์ว่าเป็นสุภาษิตเล่า ผู้ใดไม่พึงชื่นชมสุภาษิตของท่านพระอานนท์ว่าเป็นสุภาษิต แม้ศีรษะของผู้นั้นก็พึงแตก” จบสูตรที่ ๔

5. නිවෙසකසුත්තං

๕. นิเวสกสูตร

76. අථ [Pg.223] ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච –

๗๖. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วว่า

‘‘යෙ, ආනන්ද, අනුකම්පෙය්‍යාථ යෙ ච සොතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යුං මිත්තා වා අමච්චා වා ඤාතී වා සාලොහිතා වා තෙ වො, ආනන්ද, තීසු ඨානෙසු සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා. කතමෙසු තීසු? බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙ සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි; සත්ථා දෙවමනුස්සානං, බුද්ධො භගවා’ති, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙ සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙ සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’’ති.

“อานนท์ เธอพึงอนุเคราะห์มิตร อำมาตย์ ญาติ หรือสาโลหิตเหล่าใด และชนเหล่าใดพึงสำคัญถ้อยคำ (ของเธอ) ว่าเป็นสิ่งที่ควรฟัง อานนท์ เธอพึงให้ชนเหล่านั้นสมาทาน ตั้งมั่น ดำรงอยู่ในฐานะ ๓ ประการ ฐานะ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ พึงให้สมาทาน ตั้งมั่น ดำรงอยู่ในความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม’ พึงให้สมาทาน ตั้งมั่น ดำรงอยู่ในความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ พึงให้สมาทาน ตั้งมั่น ดำรงอยู่ในความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว เป็นผู้ปฏิบัติตรง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อญายธรรม เป็นผู้ปฏิบัติสมควร คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ นับเรียงตัวบุรุษได้ ๘ บุรุษ นี่คือพระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’”

‘‘සියා, ආනන්ද, චතුන්නං මහාභූතානං අඤ්ඤථත්තං – පථවීධාතුයා ආපොධාතුයා තෙජොධාතුයා වායොධාතුයා, න ත්වෙව බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස සියා අඤ්ඤථත්තං තත්‍රිදං අඤ්ඤථත්තං. සො වතානන්ද, බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො අරියසාවකො නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

“อานนท์ ความแปรปรวนแห่งมหาภูตรูป ๔ คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ พึงมีได้ แต่ความแปรปรวนแห่งอริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าจะมีไม่ได้เลย ในข้อนี้ นี่คือความแปรปรวน อานนท์ อริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าแล้ว จะพึงไปเกิดในนรก กำเนิดเดรัจฉาน หรือเปรตวิสัยนั้น ไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้”

‘‘සියා, ආනන්ද, චතුන්නං මහාභූතානං අඤ්ඤථත්තං – පථවීධාතුයා ආපොධාතුයා තෙජොධාතුයා වායොධාතුයා, න ත්වෙව ධම්මෙ…පෙ… න ත්වෙව සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස සියා අඤ්ඤථත්තං තත්‍රිදං අඤ්ඤථත්තං. සො වතානන්ද, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො [Pg.224] අරියසාවකො නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

“อานนท์ ความแปรปรวนแห่งมหาภูตรูป ๔ คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ พึงมีได้ แต่ความแปรปรวนแห่งอริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม... ในพระสงฆ์ จะมีไม่ได้เลย ในข้อนี้ นี่คือความแปรปรวน อานนท์ อริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์แล้ว จะพึงไปเกิดในนรก กำเนิดเดรัจฉาน หรือเปรตวิสัยนั้น ไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้”

‘‘යෙ, ආනන්ද, අනුකම්පෙය්‍යාථ යෙ ච සොතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යුං මිත්තා වා අමච්චා වා ඤාතී වා සාලොහිතා වා තෙ වො, ආනන්ද, ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා’’ති. පඤ්චමං.

6. පඨමභවසුත්තං

๖. ปฐมภวสูตร

77. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවො, භවොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, භවො හොතී’’ති?

๗๗. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่ตรัสว่า ‘ภพ ภพ’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงมีภพ”

‘‘කාමධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො කාමභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං හීනාය ධාතුයා විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිතං එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. ( )

“อานนท์ ถ้ากรรมที่จะให้ผลในกามธาตุไม่มีอยู่ กามภพจะพึงปรากฏบ้างหรือไม่” “ไม่พึงปรากฏเลย พระพุทธเจ้าข้า” “อานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางในพืช วิญญาณของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งอยู่แล้วในธาตุชั้นเลว (กามธาตุ) ด้วยอาการอย่างนี้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้น”

‘‘රූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො රූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං මජ්ඣිමාය ධාතුයා විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිතං එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. ( )

“อานนท์ ถ้ากรรมที่จะให้ผลในรูปธาตุไม่มีอยู่ รูปภพจะพึงปรากฏบ้างหรือไม่” “ไม่พึงปรากฏเลย พระพุทธเจ้าข้า” “อานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางในพืช วิญญาณของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งอยู่แล้วในธาตุชั้นกลาง (รูปธาตุ) ด้วยอาการอย่างนี้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้น”

‘‘අරූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො අරූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං පණීතාය ධාතුයා විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිතං එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. එවං ඛො, ආනන්ද, භවො හොතී’’ති. ඡට්ඨං.

“อานนท์ ถ้ากรรมที่จะให้ผลในอรูปธาตุไม่มีอยู่ อรูปภพจะพึงปรากฏบ้างหรือไม่” “ไม่พึงปรากฏเลย พระพุทธเจ้าข้า” “อานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางในพืช วิญญาณของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งอยู่แล้วในธาตุชั้นประณีต (อรูปธาตุ) ด้วยอาการอย่างนี้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้น อานนท์ ภพย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้แล” จบสูตรที่ ๖

7. දුතියභවසුත්තං

๗. ทุติยภวสูตร

78. අථ [Pg.225] ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවො, භවොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, භවො හොතී’’ති?

๗๘. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ... ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่ตรัสว่า ‘ภพ ภพ’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงมีภพ”

‘‘කාමධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො කාමභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං හීනාය ධාතුයා චෙතනා පතිට්ඨිතා පත්ථනා පතිට්ඨිතා එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති’’.

“ดูก่อนอานนท์ ก็ถ้ากรรมที่ให้ผลในกามธาตุจักไม่ได้มีแล้ว กามภพจะพึงปรากฏได้บ้างละหรือ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนอานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางเหนียว เจตนาและความปรารถนาของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งมั่นอยู่ในธาตุชั้นเลว การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้นอย่างนี้”

‘‘රූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො රූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං මජ්ඣිමාය ධාතුයා චෙතනා පතිට්ඨිතා පත්ථනා පතිට්ඨිතා එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති’’.

“ดูก่อนอานนท์ ก็ถ้ากรรมที่ให้ผลในรูปธาตุจักไม่ได้มีแล้ว รูปภพจะพึงปรากฏได้บ้างละหรือ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนอานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางเหนียว เจตนาและความปรารถนาของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งมั่นอยู่ในธาตุชั้นกลาง การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้นอย่างนี้”

‘‘අරූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො අරූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං පණීතාය ධාතුයා චෙතනා පතිට්ඨිතා පත්ථනා පතිට්ඨිතා එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. එවං ඛො, ආනන්ද, භවො හොතී’’ති. සත්තමං.

“ดูก่อนอานนท์ ก็ถ้ากรรมที่ให้ผลในอรูปธาตุจักไม่ได้มีแล้ว อรูปภพจะพึงปรากฏได้บ้างละหรือ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนอานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางเหนียว เจตนาและความปรารถนาของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งมั่นอยู่ในธาตุชั้นประณีต การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้นอย่างนี้ ดูก่อนอานนท์ ภพย่อมมีขึ้นอย่างนี้แล” จบสูตรที่ ๗

8. සීලබ්බතසුත්තං

๘. สีลัพพตสูตร

79. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච – ‘‘සබ්බං නු ඛො, ආනන්ද, සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සඵල’’න්ති? ‘‘න ඛ්වෙත්ථ, භන්තෙ, එකංසෙනා’’ති. ‘‘තෙන හානන්ද, විභජස්සූ’’ති.

๗๙. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า “ดูก่อนอานนท์ ศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระ ทั้งหมดนี้มีผลหรือหนอ” “พระเจ้าข้า ในข้อนี้จะพึงตอบโดยส่วนเดียวไม่ได้” “ดูก่อนอานนท์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงจำแนกเถิด”

‘‘යඤ්හිස්ස, භන්තෙ, සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං සීලබ්බතං ජීවිතං [Pg.226] බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං අඵලං. යඤ්ච ඛ්වාස්ස, භන්තෙ, සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සඵල’’න්ති. ඉදමවොච ආයස්මා ආනන්දො; සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි.

“พระเจ้าข้า เมื่อบุคคลเสพศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระใดอยู่ อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป ศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระเช่นนี้ ไม่มีผล แต่เมื่อบุคคลเสพศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระใดอยู่ อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น ศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระเช่นนี้ มีผล” ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลคำนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති, උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙ ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සෙඛො, භික්ඛවෙ, ආනන්දො; න ච පනස්ස සුලභරූපො සමසමො පඤ්ඤායා’’ති. අට්ඨමං.

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ทราบว่า “พระศาสดาทรงพอพระทัยเราแล้ว” จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วหลีกไป ครั้งนั้น เมื่อท่านพระอานนท์หลีกไปแล้วไม่นาน พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานนท์ยังเป็นเสขะอยู่ แต่บุคคลที่จะเสมอเหมือนด้วยปัญญาของอานนท์นั้น หาได้ไม่ง่ายเลย” จบสูตรที่ ๘

9. ගන්ධජාතසුත්තං

๙. คันธชาตสูตร

80. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

๘๐. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า

‘‘තීණිමානි, භන්තෙ, ගන්ධජාතානි, යෙසං අනුවාතංයෙව ගන්ධො ගච්ඡති, නො පටිවාතං. කතමානි තීණි? මූලගන්ධො, සාරගන්ධො, පුප්ඵගන්ධො – ඉමානි ඛො, භන්තෙ, තීණි ගන්ධජාතානි, යෙසං අනුවාතංයෙව ගන්ධො ගච්ඡති, නො පටිවාතං. අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කිඤ්චි ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති?

“พระเจ้าข้า ของหอม ๓ อย่างนี้ มีกลิ่นไปตามลมอย่างเดียว ไม่ไปทวนลม ๓ อย่างเป็นไฉน คือ กลิ่นที่ราก กลิ่นที่แก่น กลิ่นที่ดอก พระเจ้าข้า ของหอม ๓ อย่างนี้แล มีกลิ่นไปตามลมอย่างเดียว ไม่ไปทวนลม พระเจ้าข้า ของหอมชนิดใดชนิดหนึ่งซึ่งมีกลิ่นไปตามลมก็ได้ ไปทวนลมก็ได้ ไปทั้งตามลมและทวนลมก็ได้ มีอยู่บ้างหรือหนอ”

‘‘අත්ථානන්ද, කිඤ්චි ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති. ‘‘කතමඤ්ච පන, භන්තෙ, ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති?

“ดูก่อนอานนท์ ของหอมชนิดใดชนิดหนึ่งซึ่งมีกลิ่นไปตามลมก็ได้ ไปทวนลมก็ได้ ไปทั้งตามลมและทวนลมก็ได้ มีอยู่” “พระเจ้าข้า ก็ของหอมชนิดใดชนิดหนึ่งซึ่งมีกลิ่นไปตามลมก็ได้ ไปทวนลมก็ได้ ไปทั้งตามลมและทวนลมก็ได้ คืออะไร”

‘‘ඉධානන්ද, යස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති, පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති[Pg.227], සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො.

“ดูก่อนอานนท์ ในโลกนี้ สตรีหรือบุรุษในบ้านหรือนิคมใด ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ ถึงพระธรรมเป็นสรณะ ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน

‘‘තස්ස දිසාසු සමණබ්‍රාහ්මණා වණ්ණං භාසන්ති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති, පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’’’ති.

“สมณพราหมณ์ทั้งหลายในทิศต่างๆ ย่อมกล่าวสรรเสริญคุณของสตรีหรือบุรุษนั้นว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีสตรีหรือบุรุษถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ ถึงพระธรรมเป็นสรณะ ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน’”

‘‘දෙවතාපිස්ස වණ්ණං භාසන්ති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති, පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. ඉදං ඛො තං, ආනන්ද, ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති.

แม้เหล่าเทวดาก็กล่าวสรรเสริญคุณของผู้นั้นว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชาย ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ ถึงพระธรรมเป็นสรณะ ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต... ละ... เป็นผู้งดเว้นจากสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีจิตปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน เป็นผู้มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชะล้างแล้ว ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน’ ดูก่อนอานนท์ นี้แลเป็นชนิดของหอมที่กลิ่นฟุ้งไปได้ทั้งตามลม ทั้งทวนลม และทั้งตามลมและทวนลม

‘‘න පුප්ඵගන්ධො පටිවාතමෙති,න චන්දනං තගරමල්ලිකා වා;

සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති,සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායතී’’ති. නවමං;

กลิ่นดอกไม้ฟุ้งไปทวนลมไม่ได้ กลิ่นจันทน์ กฤษณา หรือมะลิ ก็ฟุ้งไปทวนลมไม่ได้ ส่วนกลิ่นของสัตบุรุษฟุ้งไปทวนลมได้ สัตบุรุษย่อมฟุ้งขจรไปทั่วทุกทิศ จบสูตรที่ ๙

10. චූළනිකාසුත්තං

๑๐. จูฬนิกาสูตร

81. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සම්මුඛාමෙතං, භන්තෙ, භගවතො [Pg.228] සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘භගවතො, ආනන්ද, සිඛිස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසී’ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කීවතකං පහොති සරෙන විඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සාවකො සො, ආනන්ද, අප්පමෙය්‍යා තථාගතා’’ති.

๘๑. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ดูก่อนอานนท์ อภิภูสาวกของพระผู้มีพระภาคสิขี ยืนอยู่ในพรหมโลก ทำให้พันโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่า ทรงสามารถทำให้รู้แจ้งได้ด้วยเสียงประมาณเท่าไร’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ ผู้นั้นเป็นสาวก ส่วนพระตถาคตทั้งหลายประมาณไม่ได้’

දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘භගවතො, ආනන්ද, සිඛිස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසී’ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කීවතකං පහොති සරෙන විඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සාවකො සො, ආනන්ද, අප්පමෙය්‍යා තථාගතා’’ති.

แม้ครั้งที่สอง ท่านพระอานนท์ก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ดูก่อนอานนท์ อภิภูสาวกของพระผู้มีพระภาคสิขี ยืนอยู่ในพรหมโลก ทำให้พันโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่า ทรงสามารถทำให้รู้แจ้งได้ด้วยเสียงประมาณเท่าไร’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ ผู้นั้นเป็นสาวก ส่วนพระตถาคตทั้งหลายประมาณไม่ได้’

තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සම්මුඛාමෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘භගවතො, ආනන්ද, සිඛිස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසී’ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කීවතකං පහොති සරෙන විඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සුතා තෙ, ආනන්ද, සහස්සී චූළනිකා ලොකධාතූ’’ති? ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො; එතස්ස, සුගත, කාලො! යං භගවා භාසෙය්‍ය. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙනහානන්ද, සුණාහි සාධුකං මනසි කරොහි, භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

แม้ครั้งที่สาม ท่านพระอานนท์ก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ดูก่อนอานนท์ อภิภูสาวกของพระผู้มีพระภาคสิขี ยืนอยู่ในพรหมโลก ทำให้พันโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่า ทรงสามารถทำให้รู้แจ้งได้ด้วยเสียงประมาณเท่าไร’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ เธอเคยได้ฟังเรื่องสหัสสีจูฬนิกาโลกธาตุไหม’ (ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า) ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค บัดนี้เป็นกาลอันควร ข้าแต่พระสุคต บัดนี้เป็นกาลอันควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงตรัส ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว’ ท่านพระอานนท์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

‘‘යාවතා, ආනන්ද, චන්දිමසූරියා පරිහරන්ති, දිසා භන්ති විරොචනා, තාව සහස්සධා ලොකො. තස්මිං සහස්සධා ලොකෙ සහස්සං චන්දානං, සහස්සං සූරියානං, සහස්සං සිනෙරුපබ්බතරාජානං, සහස්සං ජම්බුදීපානං, සහස්සං අපරගොයානානං, සහස්සං උත්තරකුරූනං, සහස්සං පුබ්බවිදෙහානං, චත්තාරි මහාසමුද්දසහස්සානි, චත්තාරි මහාරාජසහස්සානි, සහස්සං චාතුමහාරාජිකානං, සහස්සං තාවතිංසානං, සහස්සං යාමානං, සහස්සං තුසිතානං, සහස්සං නිම්මානරතීනං, සහස්සං පරනිම්මිතවසවත්තීනං, සහස්සං බ්‍රහ්මලොකානං – අයං වුච්චතානන්ද, සහස්සී චූළනිකා ලොකධාතු.

ดูก่อนอานนท์ ตลอดที่มีประมาณเท่าที่พระจันทร์และพระอาทิตย์โคจรไป ทิศทั้งหลายรุ่งโรจน์สว่างไสว โลกธาตุนั้นมีอยู่พันจักรวาล ในโลกธาตุพันจักรวาลนั้น มีพระจันทร์พันดวง พระอาทิตย์พันดวง ขุนเขาสิเนรุพันลูก ชมพูทวีปพันทวีป อปรโคยานทวีปพันทวีป อุตตรกุรุทวีปพันทวีป ปุพพวิเทหทวีปพันทวีป มหาสมุทรสี่พันสมุทร ท้าวมหาราชสี่พันองค์ สวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกาพันสวรรค์ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์พันสวรรค์ สวรรค์ชั้นยามาพันสวรรค์ สวรรค์ชั้นดุสิตพันสวรรค์ สวรรค์ชั้นนิมมานรดีพันสวรรค์ สวรรค์ชั้นปรนิมมิตวสวัตตีพันสวรรค์ พรหมโลกพันพรหมโลก ดูก่อนอานนท์ นี้เรียกว่า สหัสสีจูฬนิกาโลกธาตุ

‘‘යාවතානන්ද[Pg.229], සහස්සී චූළනිකා ලොකධාතු තාව සහස්සධා ලොකො. අයං වුච්චතානන්ද, ද්විසහස්සී මජ්ඣිමිකා ලොකධාතු.

ดูก่อนอานนท์ โลกธาตุมีประมาณพันเท่าของสหัสสีจูฬนิกาโลกธาตุ ดูก่อนอานนท์ นี้เรียกว่า ทวิสหัสสีมัชฌิมิกาโลกธาตุ

‘‘යාවතානන්ද, ද්විසහස්සී මජ්ඣිමිකා ලොකධාතු තාව සහස්සධා ලොකො. අයං වුච්චතානන්ද, තිසහස්සී මහාසහස්සී ලොකධාතු.

ดูก่อนอานนท์ โลกธาตุมีประมาณพันเท่าของทวิสหัสสีมัชฌิมิกาโลกธาตุ ดูก่อนอานนท์ นี้เรียกว่า ติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุ

‘‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, තථාගතො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙය්‍ය, යාවතා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති.

ดูก่อนอานนท์ ตถาคตเมื่อปรารถนาอยู่ ย่อมทำให้ติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง หรือจะพึงปรารถนาให้รู้แจ้งได้ไกลกว่านั้น ก็ย่อมได้

‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, භගවා තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙය්‍ය, යාවතා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති? ‘‘ඉධානන්ද, තථාගතො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං ඔභාසෙන ඵරෙය්‍ය. යදා තෙ සත්තා තං ආලොකං සඤ්ජානෙය්‍යුං, අථ තථාගතො ඝොසං කරෙය්‍ය සද්දමනුස්සාවෙය්‍ය. එවං ඛො, ආනන්ද, තථාගතො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙය්‍ය, යාවතා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคทรงทำให้ติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง หรือจะพึงปรารถนาให้รู้แจ้งได้ไกลกว่านั้น ด้วยวิธีอย่างไร’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ ในกรณีนี้ ตถาคตพึงแผ่รัศมีไปทั่วติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุ เมื่อใดสัตว์เหล่านั้นจำแสงสว่างนั้นได้ เมื่อนั้นตถาคตพึงเปล่งเสียงให้ได้ยิน ดูก่อนอานนท์ ตถาคตย่อมทำให้ติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง หรือจะพึงปรารถนาให้รู้แจ้งได้ไกลกว่านั้น ด้วยวิธีอย่างนี้แล’

එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො (ආයස්මන්තං උදායිං) එතදවොච – ‘‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, යස්ස මෙ සත්ථා එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො’’ති. එවං වුත්තෙ ආයස්මා උදායී ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘කිං තුය්හෙත්ථ, ආවුසො ආනන්ද, යදි තෙ සත්ථා එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො’’ති? එවං වුත්තෙ භගවා ආයස්මන්තං උදායිං එතදවොච – ‘‘මා හෙවං, උදායි, මා හෙවං, උදායි. සචෙ, උදායි, ආනන්දො අවීතරාගො කාලං කරෙය්‍ය, තෙන චිත්තප්පසාදෙන සත්තක්ඛත්තුං දෙවෙසු දෙවරජ්ජං කාරෙය්‍ය, සත්තක්ඛත්තුං ඉමස්මිංයෙව ජම්බුදීපෙ මහාරජ්ජං කාරෙය්‍ය. අපි ච, උදායි, ආනන්දො දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති. දසමං.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกับท่านพระอุทายีว่า ‘เป็นลาภของข้าพเจ้าหนอ ข้าพเจ้าได้ดีแล้วหนอ ที่พระศาสดาของข้าพเจ้าทรงมีฤทธิ์มาก ทรงมีอานุภาพมากอย่างนี้’ เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสอานนท์ การที่พระศาสดาของท่านมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จะมีประโยชน์อะไรแก่ท่านเล่า’ เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระอุทายีว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย อุทายี อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย อุทายี ถ้าอานนท์ยังไม่สิ้นราคะ พึงทำกาละไป ก็จะพึงเป็นเทวราชในหมู่เทพ ๗ ครั้ง จะพึงเป็นมหาราชในชมพูทวีปนี้เอง ๗ ครั้ง เพราะความเลื่อมใสในจิตนั้น แต่ว่าอุทายี อานนท์จักปรินิพพานในปัจจุบันทีเดียว’ จบสูตรที่ ๑๐

ආනන්දවග්ගො තතියො.

อานันทวรรคที่ ๓ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

ඡන්නො ආජීවකො සක්කො, නිගණ්ඨො ච නිවෙසකො;

දුවෙ භවා සීලබ්බතං, ගන්ධජාතඤ්ච චූළනීති.

ฉันนสูตร อาชีวกสูตร สักกสูตร นิครนถสูตร นิเวสกสูตร ภวสูตร ๒ สูตร สีลัพพตสูตร คันธชาตสูตร และจูฬนีสูตร

(9) 4. සමණවග්ගො

๙. สมณวรรคที่ ๔

1. සමණසුත්තං

๑. สมณสูตรที่ ๑

82. ‘‘තීණිමානි[Pg.230], භික්ඛවෙ, සමණස්ස සමණියානි සමණකරණීයානි. කතමානි තීණි? අධිසීලසික්ඛාසමාදානං, අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සමණස්ස සමණියානි සමණකරණීයානි.

๘๒. “ภิกษุทั้งหลาย กิจอันสมควรแก่สมณะและกิจที่สมณะพึงทำ ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ การสมาทานอธิสีลสิกขา การสมาทานอธิจิตตสิกขา การสมาทานอธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย กิจอันสมควรแก่สมณะและกิจที่สมณะพึงทำ ๓ ประการนี้แล”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิสีลสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิจิตตสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิปัญญาสิกขา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” จบสูตรที่ ๑

2. ගද්‍රභසුත්තං

๒. คัทรภสูตรที่ ๒

83. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගද්‍රභො ගොගණං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි දම්මො, අහම්පි දම්මො’ති. තස්ස න තාදිසො වණ්ණො හොති සෙය්‍යථාපි ගුන්නං, න තාදිසො සරො හොති සෙය්‍යථාපි ගුන්නං, න තාදිසං පදං හොති සෙය්‍යථාපි ගුන්නං. සො ගොගණංයෙව පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි දම්මො, අහම්පි දම්මො’’’ති.

๘๓. “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนลากำลังเดินตามหลังฝูงโคไปพลาง ร้องไปพลางว่า ‘แม้เราก็เป็นโค แม้เราก็เป็นโค’ แต่สีของมันไม่เหมือนสีของโค เสียงของมันไม่เหมือนเสียงของโค รอยเท้าของมันก็ไม่เหมือนรอยเท้าของโค มันก็ได้แต่เดินตามหลังฝูงโคไปพลาง ร้องไปพลางว่า ‘แม้เราก็เป็นโค แม้เราก็เป็นโค’ เท่านั้น

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු භික්ඛුසඞ්ඝං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි භික්ඛු, අහම්පි භික්ඛූ’ති. තස්ස න තාදිසො ඡන්දො හොති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං, න තාදිසො ඡන්දො හොති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං, න තාදිසො ඡන්දො හොති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං. සො භික්ඛුසඞ්ඝංයෙව පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි භික්ඛු, අහම්පි භික්ඛූ’’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ เดินตามหลังหมู่ภิกษุไปพลาง กล่าวไปพลางว่า ‘แม้เราก็เป็นภิกษุ แม้เราก็เป็นภิกษุ’ แต่เธอไม่มีความพอใจในการสมาทานอธิสีลสิกขาเหมือนภิกษุเหล่าอื่น ไม่มีฉันทะในการสมาทานอธิจิตตสิกขาเหมือนภิกษุเหล่าอื่น ไม่มีฉันทะในการสมาทานอธิปัญญาสิกขาเหมือนภิกษุเหล่าอื่น เธอก็ได้แต่เดินตามหลังหมู่ภิกษุไปพลาง กล่าวไปพลางว่า ‘แม้เราก็เป็นภิกษุ แม้เราก็เป็นภิกษุ’ เท่านั้น”

‘‘තස්මාතිහ[Pg.231], භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං.

3. ඛෙත්තසුත්තං

๓. เขตตสูตรที่ ๓

84. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, කස්සකො ගහපති පටිකච්චෙව ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරොති සුමතිකතං. පටිකච්චෙව ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරිත්වා සුමතිකතං කාලෙන බීජානි පතිට්ඨාපෙති. කාලෙන බීජානි පතිට්ඨාපෙත්වා සමයෙන උදකං අභිනෙතිපි අපනෙතිපි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කස්සකස්ස ගහපතිස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි.

๘๔. “ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ชาวนาคหบดีต้องทำก่อน ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ชาวนาคหบดีในโลกนี้ ไถคราดนาให้ดีก่อนเป็นเบื้องต้น ครั้นไถคราดนาให้ดีแล้ว จึงหว่านพืชตามกาล ครั้นหว่านพืชตามกาลแล้ว ก็ไขน้ำเข้าและไขน้ำออกตามเวลา ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ชาวนาคหบดีต้องทำก่อน ๓ ประการนี้แล

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීණිමානි භික්ඛුස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි. කතමානි තීණි? අධිසීලසික්ඛාසමාදානං, අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි භික්ඛුස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි.

“ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน กิจที่ภิกษุต้องทำก่อน ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ การสมาทานอธิสีลสิกขา การสมาทานอธิจิตตสิกขา การสมาทานอธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ภิกษุต้องทำก่อน ๓ ประการนี้แล

4. වජ්ජිපුත්තසුත්තං

๔. วัชชิปุตตสูตรที่ ๔

85. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො වජ්ජිපුත්තකො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො වජ්ජිපුත්තකො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධිකමිදං, භන්තෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති. නාහං[Pg.232], භන්තෙ, එත්ථ සක්කොමි සික්ඛිතු’’න්ති. ‘‘සක්ඛිස්සසි පන ත්වං, භික්ඛු, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතුං – අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය අධිපඤ්ඤාසික්ඛායා’’ති? ‘‘සක්කොමහං, භන්තෙ, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතුං – අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය, අධිපඤ්ඤාසික්ඛායා’’ති. ‘‘තස්මාතිහ ත්වං, භික්ඛු, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛස්සු – අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය’’.

๘๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี ครั้งนั้น ภิกษุชาววัชชีบุตรรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สิกขาบท ๑๕๐ กว่าสิกขาบทนี้มาสู่อุเทศทุกกึ่งเดือน ข้าพระองค์ไม่สามารถจะศึกษาในสิกขาบทเหล่านี้ได้’ พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า ‘ภิกษุ เธอสามารถจะศึกษาในสิกขา ๓ คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขาได้หรือไม่’ ภิกษุนั้นกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์สามารถจะศึกษาในสิกขา ๓ คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขาได้’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ภิกษุ เพราะเหตุนั้น เธอจงศึกษาในสิกขา ๓ คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขาเถิด’

‘‘යතො ඛො ත්වං, භික්ඛු, අධිසීලම්පි සික්ඛිස්සසි, අධිචිත්තම්පි සික්ඛිස්සසි, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛිස්සසි, තස්ස තුය්හං භික්ඛු අධිසීලම්පි සික්ඛතො අධිචිත්තම්පි සික්ඛතො අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛතො රාගො පහීයිස්සති, දොසො පහීයිස්සති, මොහො පහීයිස්සති. සො ත්වං රාගස්ස පහානා දොසස්ස පහානා මොහස්ස පහානා යං අකුසලං න තං කරිස්සසි, යං පාපං න තං සෙවිස්සසී’’ති.

“ภิกษุ เมื่อใดเธอจักศึกษาแม้ในอธิสีลสิกขา ศึกษาแม้ในอธิจิตตสิกขา ศึกษาแม้ในอธิปัญญาสิกขา เมื่อเธอนั้นศึกษาอยู่แม้ในอธิสีลสิกขา ศึกษาอยู่แม้ในอธิจิตตสิกขา ศึกษาอยู่แม้ในอธิปัญญาสิกขา ราคะจักถูกละไป โทสะจักถูกละไป โมหะจักถูกละไป เธอนั้นเพราะละราคะ โทสะ โมหะได้แล้ว จักไม่ทำอกุศล และจักไม่เสพสิ่งที่เป็นบาป”

අථ ඛො සො භික්ඛු අපරෙන සමයෙන අධිසීලම්පි සික්ඛි, අධිචිත්තම්පි සික්ඛි, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛි. තස්ස අධිසීලම්පි සික්ඛතො අධිචිත්තම්පි සික්ඛතො අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛතො රාගො පහීයි, දොසො පහීයි, මොහො පහීයි. සො රාගස්ස පහානා දොසස්ස පහානා මොහස්ස පහානා යං අකුසලං තං නාකාසි, යං පාපං තං න සෙවීති. චතුත්ථං.

ครั้งนั้น โดยสมัยอื่น ภิกษุนั้นได้ศึกษาแม้ในอธิสีลสิกขา ศึกษาแม้ในอธิจิตตสิกขา ศึกษาแม้ในอธิปัญญาสิกขา เมื่อเธอศึกษาอยู่แม้ในอธิสีลสิกขา ศึกษาอยู่แม้ในอธิจิตตสิกขา ศึกษาอยู่แม้ในอธิปัญญาสิกขา ราคะก็ถูกละไป โทสะก็ถูกละไป โมหะก็ถูกละไป เธอนั้นเพราะละราคะ โทสะ โมหะได้แล้ว จึงไม่ได้ทำอกุศล และไม่ได้เสพสิ่งที่เป็นบาป จบสูตรที่ ๔

5. සෙක්ඛසුත්තං

๕. เสกขสูตรที่ ๕

86. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච –

๘๖. ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุนั้นแลครั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

‘‘‘සෙඛො, සෙඛො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සෙඛො හොතී’’ති? ‘‘සික්ඛතීති ඛො, භික්ඛු, තස්මා සෙඛොති වුච්චති. කිඤ්ච සික්ඛති? අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති. සික්ඛතීති ඛො, භික්ඛු, තස්මා සෙඛොති වුච්චතී’’ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘พระเสขะ พระเสขะ’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล พระเจ้าข้า จึงชื่อว่าเป็นพระเสขะ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูกรภิกษุ เพราะยังศึกษาอยู่ ฉะนั้นจึงเรียกว่าพระเสขะ ศึกษาอะไรเล่า ศึกษากายิ่งในศีลบ้าง ศึกษากายิ่งในจิตบ้าง ศึกษากายิ่งในปัญญาบ้าง ดูกรภิกษุ เพราะยังศึกษาอยู่ ฉะนั้นจึงเรียกว่าพระเสขะ”

‘‘සෙඛස්ස සික්ඛමානස්ස, උජුමග්ගානුසාරිනො;

ඛයස්මිං පඨමං ඤාණං, තතො අඤ්ඤා අනන්තරා.

“สำหรับพระเสขะผู้กำลังศึกษา ผู้ดำเนินตามทางตรง ญาณย่อมเกิดขึ้นก่อนในความสิ้นไป (แห่งกิเลส) จากนั้น พระอรหัตตผลจึงเกิดขึ้นในลำดับต่อมา

‘‘තතො අඤ්ඤාවිමුත්තස්ස, ඤාණං වෙ හොති තාදිනො;

අකුප්පා මෙ විමුත්තීති, භවසංයොජනක්ඛයෙ’’ති. පඤ්චමං;

( )

“จากนั้น เมื่อหลุดพ้นแล้วด้วยอรหัตตผล ญาณย่อมเกิดขึ้นแก่ท่านผู้คงที่นั้นว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ’ เพราะภวสังโยชน์สิ้นไป” ดังนี้แล

6. පඨමසික්ඛාසුත්තං

๖. ปฐมสิกขาสูตร

87. ‘‘සාධිකමිදං[Pg.233], භික්ඛවෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති, යත්ථ අත්තකාමා කුලපුත්තා සික්ඛන්ති. තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා අධිපඤ්ඤාසික්ඛා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා, යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති.

๘๗. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิกขาบท ๑๕๐ กว่านี้ ย่อมมาสู่อุทเทสทุกกึ่งเดือน ซึ่งกุลบุตรทั้งหลายผู้ปรารถนาประโยชน์ศึกษาอยู่ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ซึ่งสิกขาบททั้งหมดนั้นย่อมประชุมลงได้ สิกขา ๓ ประการอะไรบ้าง คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สิกขา ๓ ประการ ซึ่งสิกขาบททั้งหมดนั้นย่อมประชุมลงได้

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิพอประมาณ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเรามิได้กล่าวความไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นโสดาบัน เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิพอประมาณ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเรามิได้กล่าวความไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง จะมาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้งเดียว แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเรามิได้กล่าวความไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นโอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป จะปรินิพพานในภพนั้น มีความไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ทำปัญญาให้บริบูรณ์ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเรามิได้กล่าวความไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, පදෙසං පදෙසකාරී ආරාධෙති පරිපූරං පරිපූරකාරී. අවඤ්ඣානි ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, සික්ඛාපදානි වදාමී’’ති. ඡට්ඨං.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล ผู้ทำได้บางส่วน ย่อมให้สำเร็จได้บางส่วน ผู้ทำได้บริบูรณ์ ย่อมให้สำเร็จได้บริบูรณ์ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราย่อมกล่าวสิกขาบททั้งหลายว่าไม่เป็นหมันเลย” ดังนี้แล

7. දුතියසික්ඛාසුත්තං

๗. ทุติยสิกขาสูตร

88. ‘‘සාධිකමිදං, භික්ඛවෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති යත්ථ අත්තකාමා කුලපුත්තා සික්ඛන්ති. තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති.

๘๘. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิกขาบท ๑๕๐ กว่านี้ ย่อมมาสู่อุทเทสทุกกึ่งเดือน ซึ่งกุลบุตรทั้งหลายผู้ปรารถนาประโยชน์ศึกษาอยู่ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ซึ่งสิกขาบททั้งหมดนั้นย่อมประชุมลงได้ สิกขา ๓ ประการอะไรบ้าง คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สิกขา ๓ ประการ ซึ่งสิกขาบททั้งหมดนั้นย่อมประชุมลงได้

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සත්තක්ඛත්තුපරමො හොති. සත්තක්ඛත්තුපරමං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා කොලංකොලො හොති, ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. සො තිණ්ණං [Pg.235] සංයොජනානං පරික්ඛයා එකබීජී හොති, එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิพอประมาณ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร? ภิกษุทั้งหลาย เพราะเราไม่ได้กล่าวถึงความไม่สมควร (ของพระอริยบุคคล) ในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ เหมาะสมแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นสัตตักขัตตุปรมบุคคล เพราะสังโยชน์ 3 ประการสิ้นไป จะท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุสสโลกอีกอย่างมาก 7 ครั้ง แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เธอเป็นโกลังโกลบุคคล เพราะสังโยชน์ 3 ประการสิ้นไป จะท่องเที่ยวไปอีก 2 หรือ 3 ตระกูล แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เธอเป็นเอกพีชีบุคคล เพราะสังโยชน์ 3 ประการสิ้นไป จะเกิดในภพมนุษย์อีกเพียงครั้งเดียว แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เธอเป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ 3 ประการสิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง จะกลับมาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้งเดียว แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร? ภิกษุทั้งหลาย เพราะเราไม่ได้กล่าวถึงความไม่สมควร (ของพระอริยบุคคล) ในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ เหมาะสมแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นอุทธังโสโต อกนิฏฐคามีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป เธอเป็นสสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป เธอเป็นอสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป เธอเป็นอุปหัจจปรินิพพายีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป เธอเป็นอันตราปรินิพพายีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิให้บริบูรณ์ และทำปัญญาให้บริบูรณ์ เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, පදෙසං පදෙසකාරී ආරාධෙති, පරිපූරං පරිපූරකාරී, අවඤ්ඣානි ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, සික්ඛාපදානි වදාමී’’ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้ ผู้ทำได้บางส่วน ย่อมให้สำเร็จได้บางส่วน ผู้ทำได้บริบูรณ์ ย่อมให้สำเร็จได้บริบูรณ์ ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่าสิกขาบททั้งหลายไม่เป็นหมันเลย ดังนี้แล สูตรที่ ๗ จบ

8. තතියසික්ඛාසුත්තං

๘. ตติยสิกขาสูตร

89. ‘‘සාධිකමිදං, භික්ඛවෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති යත්ථ අත්තකාමා කුලපුත්තා සික්ඛන්ති. තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා [Pg.236] යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති.

๘๙. ภิกษุทั้งหลาย สิกขาบท ๑๕๐ กว่านี้ ย่อมมาสู่อุเทศทุกกึ่งเดือน ซึ่งเป็นที่กุลบุตรผู้ใคร่ประโยชน์ศึกษาเล่าเรียนกัน ภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการนี้ เป็นที่ประชุมลงแห่งสิกขาบททั้งหมดนั้น สิกขา ๓ ประการ อะไรบ้าง? คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการนี้แล เป็นที่ประชุมลงแห่งสิกขาบททั้งหมดนั้น

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා, රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා එකබීජී හොති, එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා කොලංකොලො හොති, ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සත්තක්ඛත්තුපරමො හොති, සත්තක්ඛත්තුපරමං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ แต่ทำสมาธิพอประมาณ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กน้อยเหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะเรามิได้กล่าวความเป็นผู้ไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลยั่งยืน สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเป็นอุปหัจจปรินิพพายี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเป็นอสังขารปรินิพพายี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเป็นสสังขารปรินิพพายี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง มาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้งเดียวแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นเอกพีชี เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป บังเกิดในภพแห่งมนุษย์อีกเพียงครั้งเดียวแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นโกลังโกละ เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป ท่องเที่ยวไป ๒ หรือ ๓ ตระกูลแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นสัตตักขัตตุปรมะ เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป ท่องเที่ยวไปในหมู่เทพและมนุษย์อย่างมาก ๗ ครั้งแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, පරිපූරං පරිපූරකාරී ආරාධෙති පදෙසං පදෙසකාරී. අවඤ්ඣානිත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, සික්ඛාපදානි වදාමී’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้ ผู้ทำได้บริบูรณ์ ย่อมให้สำเร็จผลที่บริบูรณ์ ผู้ทำได้เป็นบางส่วน ย่อมให้สำเร็จผลที่เป็นบางส่วน ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่าสิกขาบททั้งหลายไม่เป็นหมันเลย

9. පඨමසික්ඛත්තයසුත්තං

๙. ปฐมสิกขัตตยสูตร

90. ‘‘තිස්සො [Pg.237] ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා.

๙๐. ภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการนี้ สิกขา ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิสีลสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ฯลฯ สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิสีลสิกขา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิจิตตสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิจิตตสิกขา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิปัญญาสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ฯลฯ ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สิกขา ๓ ประการ

10. දුතියසික්ඛත්තයසුත්තං

๑๐. ทุติยสิกขัตตยสูตร

91. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා.

๙๑. ภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการนี้ สิกขา ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤා සික්ඛා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิปัญญาสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สิกขา ๓ ประการ

‘‘අධිසීලං [Pg.238] අධිචිත්තං, අධිපඤ්ඤඤ්ච වීරියවා;

ථාමවා ධිතිමා ඣායී, සතො ගුත්තින්ද්‍රියො චරෙ.

ผู้มีความเพียร มีกำลัง มีความมั่นคง มีฌาน มีสติ มีอินทรีย์อันคุ้มครองแล้ว พึงศึกษาในอธิศีล อธิจิต และอธิปัญญา

‘‘යථා පුරෙ තථා පච්ඡා, යථා පච්ඡා තථා පුරෙ;

යථා අධො තථා උද්ධං, යථා උද්ධං තථා අධො.

พึงประพฤติในกาลก่อนฉันใด ก็พึงประพฤติในกาลภายหลังฉันนั้น พึงประพฤติในกาลภายหลังฉันใด ก็พึงประพฤติในกาลก่อนฉันนั้น พึงพิจารณาเบื้องล่างฉันใด ก็พึงพิจารณาเบื้องบนฉันนั้น พึงพิจารณาเบื้องบนฉันใด ก็พึงพิจารณาเบื้องล่างฉันนั้น

‘‘යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා;

අභිභුය්‍ය දිසා සබ්බා, අප්පමාණසමාධිනා.

พึงประพฤติในเวลากลางวันฉันใด ก็พึงประพฤติในเวลากลางคืนฉันนั้น พึงประพฤติในเวลากลางคืนฉันใด ก็พึงประพฤติในเวลากลางวันฉันนั้น ครอบงำทิศทั้งปวงด้วยสมาธิอันหาประมาณมิได้

‘‘තමාහු සෙඛං පටිපදං, අථො සංසුද්ධචාරියං ;

තමාහු ලොකෙ සම්බුද්ධං, ධීරං පටිපදන්තගුං.

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลนั้นผู้ถึงพร้อมด้วยปฏิปทา มีความประพฤติบริสุทธิ์ดี ว่าเป็นเสขะ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลนั้นผู้เป็นนักปราชญ์ ผู้ถึงที่สุดแห่งปฏิปทา ว่าเป็นสัมพุทธะในโลก

‘‘විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන, තණ්හාක්ඛයවිමුත්තිනො;

පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො හොති චෙතසො’’ති. දසමං;

ความหลุดพ้นแห่งจิตของท่านผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา ย่อมมีได้เพราะความดับแห่งวิญญาณ เหมือนความดับแห่งประทีป ฉะนั้น

11. සඞ්කවාසුත්තං

๑๑. สังกวสูตร

92. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන සඞ්කවා නාම කොසලානං නිගමො තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා සඞ්කවායං විහරති. තෙන ඛො පන සමයෙන කස්සපගොත්තො නාම භික්ඛු සඞ්කවායං ආවාසිකො හොති. තත්‍ර සුදං භගවා සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති. අථ ඛො කස්සපගොත්තස්ස භික්ඛුනො භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’’ති. අථ ඛො භගවා සඞ්කවායං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන රාජගහං තෙන චාරිකං පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන රාජගහං තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා රාජගහෙ විහරති.

๙๒. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงนิคมของชาวโกศลชื่อว่าสังควา ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สังควานิคม ก็โดยสมัยนั้น ภิกษุชื่อว่ากัสสปโคตรเป็นอาวาสิกอยู่ที่สังควานิคม ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท ภิกษุชื่อกัสสปโคตรเกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า “พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก” ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สังควานิคมตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกไปทางกรุงราชคฤห์ เมื่อเสด็จจาริกไปโดยลำดับ ก็เสด็จถึงกรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่กรุงราชคฤห์

අථ ඛො කස්සපගොත්තස්ස භික්ඛුනො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො අහුදෙව කුක්කුච්චං අහු විප්පටිසාරො – ‘‘අලාභා වත මෙ, න වත මෙ ලාභා[Pg.239]; දුල්ලද්ධං වත මෙ, න වත මෙ සුලද්ධං; යස්ස මෙ භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යං; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ අච්චයං අච්චයතො දෙසෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො කස්සපගොත්තො භික්ඛු සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන රාජගහං තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන රාජගහං යෙන ගිජ්ඣකූටො පබ්බතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො කස්සපගොත්තො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච –

ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน ภิกษุกัสสปโคตรได้เกิดความรำคาญใจ เกิดความเดือดร้อนใจว่า “เป็นความฉิบหายของเราหนอ ไม่ใช่ลาภของเราหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท เรากลับเกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว พึงแสดงโทษโดยความเป็นโทษในสำนักของพระผู้มีพระภาคเถิด” ครั้งนั้นแล ภิกษุกัสสปโคตรเก็บเสนาสนะ ถือบาตรและจีวรแล้วหลีกจาริกไปทางกรุงราชคฤห์ เมื่อเที่ยวจาริกไปโดยลำดับ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุกัสสปโคตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘එකමිදං, භන්තෙ, සමයං භගවා සඞ්කවායං විහරති, සඞ්කවා නාම කොසලානං නිගමො. තත්‍ර, භන්තෙ, භගවා සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. තස්ස මය්හං භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. අථ ඛො භගවා සඞ්කවායං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන රාජගහං තෙන චාරිකං පක්කාමි. ( ) තස්ස මය්හං, භන්තෙ, අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො අහුදෙව කුක්කුච්චං අහු විප්පටිසාරො – අලාභා වත මෙ, න වත මෙ ලාභා; දුල්ලද්ධං වත මෙ, න වත මෙ සුලද්ධං; යස්ස මෙ භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යං; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ අච්චයං අච්චයතො දෙසෙය්‍යන්ති. අච්චයො මං, භන්තෙ, අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං යස්ස මෙ භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. තස්ස [Pg.240] මෙ, භන්තෙ, භගවා අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු, ආයතිං සංවරායා’’ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สังควานิคม นิคมของชาวโกศลชื่อว่าสังควา ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท ข้าพระองค์เกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สังควานิคมตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกไปทางกรุงราชคฤห์ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน ข้าพระองค์นั้นได้เกิดความรำคาญใจ เกิดความเดือดร้อนใจว่า ‘เป็นความฉิบหายของเราหนอ ไม่ใช่ลาภของเราหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท เรากลับเกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว พึงแสดงโทษโดยความเป็นโทษเถิด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โทษได้ล่วงเกินข้าพระองค์ผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาดแล้ว ที่เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท ข้าพระองค์เกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงรับโทษของข้าพระองค์นั้นโดยความเป็นโทษ เพื่อความสำรวมต่อไปเถิด พระเจ้าข้า”

‘‘තග්ඝ තං, කස්සප, අච්චයො අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යස්ස තෙ මයි සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. යතො ච ඛො ත්වං, කස්සප, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි, තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාම. වුද්ධිහෙසා, කස්සප, අරියස්ස විනයෙ යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, ආයතිං සංවරං ආපජ්ජති.

“ดูก่อนกัสสปะ เป็นความจริง โทษได้ล่วงเกินเธอผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาดแล้ว ที่เมื่อเราแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท เธอเกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ดูก่อนกัสสปะ แต่เพราะเธอเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วทำคืนตามธรรม เราย่อมรับโทษนั้นของเธอ ดูก่อนกัสสปะ นี้เป็นความเจริญในวินัยของพระอริยะ คือ ผู้ใดเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วทำคืนตามธรรม ย่อมถึงความสำรวมต่อไป

‘‘ථෙරො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති න සික්ඛාකාමො න සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච න සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච න වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, ථෙරස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස ථෙරස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි.

“ดูก่อนกัสสปะ แม้ภิกษุผู้เป็นเถระ แต่ไม่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา ไม่กล่าวสรรเสริญการสมาทานสิกขา ไม่ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่ใคร่ในสิกขาให้สมาทานในสิกขา และไม่กล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้ใคร่ในสิกขาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ดูก่อนกัสสปะ เราไม่สรรเสริญภิกษุเถระเช่นนี้เลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุอื่นจะพึงคบหาเธอโดยคิดว่า ‘พระศาสดาทรงสรรเสริญเธอ’ ภิกษุเหล่าใดคบหาเธอ ภิกษุเหล่านั้นก็จะถือเอาเป็นแบบอย่างของเธอ การถือเอาเป็นแบบอย่างของเธอนั้น จะพึงมีเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนานแก่ภิกษุเหล่านั้น เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่สรรเสริญภิกษุเถระเช่นนั้น

‘‘මජ්ඣිමො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති…පෙ… නවො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති න සික්ඛාකාමො න සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච න සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච න වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, නවස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස නවස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි.

ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นมัชฌิมะ... (เป)... ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นนวกะ แต่ไม่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา ไม่กล่าวสรรเสริญการสมาทานสิกขา ไม่ชักชวนภิกษุเหล่าอื่นผู้ไม่ใคร่ในสิกขาให้ตั้งมั่นในสิกขา และไม่กล่าวคุณของภิกษุเหล่าอื่นผู้ใคร่ในสิกขาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ดูก่อนกัสสปะ เราไม่กล่าวสรรเสริญภิกษุนวกะเช่นนี้เลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเหล่าอื่นจะพึงคบหาภิกษุนั้น ด้วยคิดว่า ‘พระศาสดาทรงสรรเสริญเธอ’ ภิกษุเหล่าใดคบหาเธอ ภิกษุเหล่านั้นก็จะพึงดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอ การดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอนั้น จะพึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่ภิกษุเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น ดูก่อนกัสสปะ เราจึงไม่กล่าวสรรเสริญภิกษุนวกะเช่นนี้

‘‘ථෙරො [Pg.241] චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති සික්ඛාකාමො සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, ථෙරස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස ථෙරස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමි.

ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นเถระ แต่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา กล่าวสรรเสริญการสมาทานสิกขา ชักชวนภิกษุเหล่าอื่นผู้ไม่ใคร่ในสิกขาให้ตั้งมั่นในสิกขา และกล่าวคุณของภิกษุเหล่าอื่นผู้ใคร่ในสิกขาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ดูก่อนกัสสปะ เรากล่าวสรรเสริญภิกษุเถระเช่นนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเหล่าอื่นจะพึงคบหาภิกษุนั้น ด้วยคิดว่า ‘พระศาสดาทรงสรรเสริญเธอ’ ภิกษุเหล่าใดคบหาเธอ ภิกษุเหล่านั้นก็จะพึงดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอ การดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอนั้น จะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ภิกษุเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น ดูก่อนกัสสปะ เราจึงกล่าวสรรเสริญภิกษุเถระเช่นนี้

‘‘මජ්ඣිමො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති සික්ඛාකාමො…පෙ… නවො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති සික්ඛාකාමො සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, නවස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස නවස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමී’’ති. එකාදසමං.

ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นมัชฌิมะ แต่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา... (เป)... ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นนวกะ แต่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา กล่าวสรรเสริญการสมาทานสิกขา ชักชวนภิกษุเหล่าอื่นผู้ไม่ใคร่ในสิกขาให้ตั้งมั่นในสิกขา และกล่าวคุณของภิกษุเหล่าอื่นผู้ใคร่ในสิกขาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ดูก่อนกัสสปะ เรากล่าวสรรเสริญภิกษุนวกะเช่นนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเหล่าอื่นจะพึงคบหาภิกษุนั้น ด้วยคิดว่า ‘พระศาสดาทรงสรรเสริญเธอ’ ภิกษุเหล่าใดคบหาเธอ ภิกษุเหล่านั้นก็จะพึงดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอ การดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอนั้น จะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ภิกษุเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น ดูก่อนกัสสปะ เราจึงกล่าวสรรเสริญภิกษุนวกะเช่นนี้

සමණවග්ගො නවමො.

สมณวรรคที่ ๙ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

සමණො ගද්‍රභො ඛෙත්තං, වජ්ජිපුත්තො ච සෙක්ඛකං;

තයො ච සික්ඛනා වුත්තා, ද්වෙ සික්ඛා සඞ්කවාය චාති.

สมณสูตร คัทรภสูตร เขตตสูตร วัชชิปุตตสูตร เสขกสูตร สิกขมานสูตร ๓ สูตร สิกขาสูตร ๒ สูตร และสังควสูตร

(10) 5. ලොණකපල්ලවග්ගො

(๑๐) ๕. โลณกปัลลวรรค

1. අච්චායිකසුත්තං

๑. อัจจายิกสูตร

93. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, කස්සකො ගහපති සීඝං සීඝං ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරොති සුමතිකතං. සීඝං සීඝං ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරිත්වා [Pg.242] සුමතිකතං සීඝං සීඝං බීජානි පතිට්ඨාපෙති. සීඝං සීඝං බීජානි පතිට්ඨාපෙත්වා සීඝං සීඝං උදකං අභිනෙතිපි අපනෙතිපි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කස්සකස්ස ගහපතිස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. තස්ස ඛො තං, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස නත්ථි සා ඉද්ධි වා ආනුභාවො වා – ‘අජ්ජෙව මෙ ධඤ්ඤානි ජායන්තු, ස්වෙව ගබ්භීනි හොන්තු, උත්තරස්වෙව පච්චන්තූ’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං තස්ස කස්සකස්ස ගහපතිස්ස තානි ධඤ්ඤානි උතුපරිණාමීනි ජායන්තිපි ගබ්භීනිපි හොන්ති පච්චන්තිපි.

๙๓. ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ต้องทำโดยด่วนของคฤหบดีชาวนา ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุทั้งหลาย คฤหบดีชาวนาในโลกนี้ รีบไถคราดนาให้ดี รีบไถคราดนาให้ดีแล้ว ก็รีบปลูกพืช รีบปลูกพืชแล้ว ก็รีบไขน้ำเข้าและไขน้ำออก ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ต้องทำโดยด่วนของคฤหบดีชาวนา ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย คฤหบดีชาวนานั้นไม่มีฤทธิ์หรืออานุภาพว่า ‘ขอข้าวเปลือกของเราจงงอกในวันนี้ จงมีท้องในวันพรุ่งนี้ จงสุกในวันมะรืน’ แต่จะมีสมัยหนึ่งที่ข้าวเปลือกของคฤหบดีชาวนานั้น เปลี่ยนแปลงไปตามฤดูแล้ว ก็จะงอกบ้าง มีท้องบ้าง สุกบ้าง

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීණිමානි භික්ඛුස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. කතමානි තීණි? අධිසීලසික්ඛාසමාදානං, අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි භික්ඛුස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. තස්ස ඛො තං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො නත්ථි සා ඉද්ධි වා අනුභාවො වා – ‘අජ්ජෙව මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතු ස්වෙ වා උත්තරස්වෙ වා’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං තස්ස භික්ඛුනො අධිසීලම්පි සික්ඛතො අධිචිත්තම්පි සික්ඛතො අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛතො අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กิจที่ต้องทำโดยด่วนของภิกษุ ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ การสมาทานอธิสีลสิกขา การสมาทานอธิจิตตสิกขา การสมาทานอธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ต้องทำโดยด่วนของภิกษุ ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นไม่มีฤทธิ์หรืออานุภาพว่า ‘ขอจิตของเราจงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นในวันนี้ หรือในวันพรุ่งนี้ หรือในวันมะรืน’ แต่จะมีสมัยหนึ่งที่เมื่อภิกษุนั้นศึกษาอธิสีลสิกขาบ้าง อธิจิตตสิกขาบ้าง อธิปัญญาสิกขาบ้าง จิตก็จะหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิสีลสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิจิตตสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิปัญญาสิกขา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

2. පවිවෙකසුත්තං

๒. ปวิเวกสูตร

94. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පවිවෙකානි පඤ්ඤාපෙන්ති. කතමානි තීණි? චීවරපවිවෙකං, පිණ්ඩපාතපවිවෙකං, සෙනාසනපවිවෙකං.

๙๔. ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติวิเวก ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ จีวรวิเวก ปิณฑปาตวิเวก เสนาสนวิเวก

‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා චීවරපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති, සාණානිපි ධාරෙන්ති, මසාණානිපි ධාරෙන්ති, ඡවදුස්සානිපි ධාරෙන්ති, පංසුකූලානිපි ධාරෙන්ති, තිරීටානිපි ධාරෙන්ති, අජිනම්පි ධාරෙන්ති, අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙන්ති, කුසචීරම්පි ධාරෙන්ති, වාකචීරම්පි ධාරෙන්ති, ඵලකචීරම්පි ධාරෙන්ති, කෙසකම්බලම්පි ධාරෙන්ති, වාලකම්බලම්පි ධාරෙන්ති, උලූකපක්ඛිකම්පි [Pg.243] ධාරෙන්ති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා චීවරපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ในวิเวก ๓ ประการนั้น ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติในจีวรวิเวกดังนี้ คือ พวกเขาย่อมนุ่งห่มผ้าป่านบ้าง ผ้าแกมป่านบ้าง ผ้าห่อศพบ้าง ผ้าบังสุกุลบ้าง ผ้าเปลือกไม้บ้าง หนังเสือบ้าง หนังเสือพร้อมทั้งเล็บบ้าง ผ้าหญ้าคาบ้าง ผ้าเปลือกปอบ้าง ผ้าผลไม้บ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยผมคนบ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยขนสัตว์บ้าง ผ้าทำด้วยปีกนกเค้าบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติในจีวรวิเวกดังนี้

‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පිණ්ඩපාතපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති. සාකභක්ඛාපි හොන්ති, සාමාකභක්ඛාපි හොන්ති, නීවාරභක්ඛාපි හොන්ති, දද්දුලභක්ඛාපි හොන්ති, හටභක්ඛාපි හොන්ති, කණභක්ඛාපි හොන්ති, ආචාමභක්ඛාපි හොන්ති, පිඤ්ඤාකභක්ඛාපි හොන්ති, තිණභක්ඛාපි හොන්ති, ගොමයභක්ඛාපි හොන්ති, වනමූලඵලාහාරා යාපෙන්ති පවත්තඵලභොජී. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පිණ්ඩපාතපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ในบรรดาความสงัด ๓ อย่างนั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัดในบิณฑบาตไว้ดังนี้ คือ พวกเขาเป็นผู้บริโภคผักบ้าง บริโภคข้าวฟ่างบ้าง บริโภคข้าวป่าบ้าง บริโภคสะเก็ดหนังบ้าง บริโภคสาหร่ายบ้าง บริโภคปลายข้าวบ้าง บริโภคน้ำข้าวบ้าง บริโภคกากงาบ้าง บริโภคหญ้าบ้าง บริโภคมูลโคบ้าง ยังอัตภาพให้เป็นไปด้วยอาหารคือเหง้าไม้และผลไม้ในป่า เป็นผู้บริโภคผลไม้ที่หล่นเอง ภิกษุทั้งหลาย พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัดในบิณฑบาตไว้ดังนี้แล

‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා සෙනාසනපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං භුසාගාරං. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා සෙනාසනපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පවිවෙකානි පඤ්ඤාපෙන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ในบรรดาความสงัด ๓ อย่างนั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัดในเสนาสนะไว้ดังนี้ คือ ป่า โคนไม้ ป่าช้า ป่าละเมาะ ที่แจ้ง ลอมฟาง โรงแกลบ ภิกษุทั้งหลาย พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัดในเสนาสนะไว้ดังนี้แล ภิกษุทั้งหลาย พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัด ๓ อย่างเหล่านี้แล

‘‘තීණි ඛො පනිමානි, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ භික්ඛුනො පවිවෙකානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා ච හොති, දුස්සීල්‍යඤ්චස්ස පහීනං හොති, තෙන ච විවිත්තො හොති; සම්මාදිට්ඨිකො ච හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි චස්ස පහීනා හොති, තාය ච විවිත්තො හොති; ඛීණාසවො ච හොති, ආසවා චස්ස පහීනා හොන්ති, තෙහි ච විවිත්තො හොති. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, දුස්සීල්‍යඤ්චස්ස පහීනං හොති, තෙන ච විවිත්තො හොති; සම්මාදිට්ඨිකො ච හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි චස්ස පහීනා හොති, තාය ච විවිත්තො හොති; ඛීණාසවො ච හොති, ආසවා චස්ස පහීනා හොන්ති, තෙහි ච විවිත්තො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ‘භික්ඛු අග්ගප්පත්තො සාරප්පත්තො සුද්ධො සාරෙ පතිට්ඨිතො’’’.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความสงัดของภิกษุในธรรมวินัยนี้มี ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศีล และทุศีลของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากทุศีลนั้นด้วย ๒. เป็นผู้มีสัมมาทิฐิ และมิจฉาทิฐิของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากมิจฉาทิฐินั้นด้วย ๓. เป็นผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว และอาสวะทั้งหลายของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากอาสวะเหล่านั้นด้วย ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่ภิกษุเป็นผู้มีศีล และทุศีลของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากทุศีลนั้นด้วย เป็นผู้มีสัมมาทิฐิ และมิจฉาทิฐิของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากมิจฉาทิฐินั้นด้วย เป็นผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว และอาสวะทั้งหลายของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากอาสวะเหล่านั้นด้วย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้ถึงแก่นสาร เป็นผู้บริสุทธิ์ ตั้งอยู่ในแก่นสาร’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස සම්පන්නං සාලික්ඛෙත්තං. තමෙනං කස්සකො ගහපති සීඝං සීඝං ලවාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං ලවාපෙත්වා සීඝං සීඝං සඞ්ඝරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං සඞ්ඝරාපෙත්වා සීඝං සීඝං [Pg.244] උබ්බහාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං උබ්බහාපෙත්වා සීඝං සීඝං පුඤ්ජං කාරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං පුඤ්ජං කාරාපෙත්වා සීඝං සීඝං මද්දාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං මද්දාපෙත්වා සීඝං සීඝං පලාලානි උද්ධරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං පලාලානි උද්ධරාපෙත්වා සීඝං සීඝං භුසිකං උද්ධරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං භුසිකං උද්ධරාපෙත්වා සීඝං සීඝං ඔපුනාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං ඔපුනාපෙත්වා සීඝං සීඝං අතිහරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං අතිහරාපෙත්වා සීඝං සීඝං කොට්ටාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං කොට්ටාපෙත්වා සීඝං සීඝං ථුසානි උද්ධරාපෙය්‍ය. එවමස්සු තානි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස ධඤ්ඤානි අග්ගප්පත්තානි සාරප්පත්තානි සුද්ධානි සාරෙ පතිට්ඨිතානි.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนนาข้าวสาลีของชาวนาคหบดีที่สมบูรณ์ดี ชาวนาคหบดีนั้นพึงให้รีบเกี่ยวนาข้าวสาลีนั้นโดยเร็ว พึงให้รีบเกี่ยวแล้วให้รีบรวมโดยเร็ว พึงให้รีบรวมแล้วให้รีบขนขึ้นลานโดยเร็ว พึงให้รีบขนขึ้นลานแล้วให้รีบทำเป็นกองโดยเร็ว พึงให้รีบทำเป็นกองแล้วให้รีบนวดโดยเร็ว พึงให้รีบนวดแล้วให้รีบเอาฟางออกโดยเร็ว พึงให้รีบเอาฟางออกแล้วให้รีบเอาแกลบออกโดยเร็ว พึงให้รีบเอาแกลบออกแล้วให้รีบฝัดโดยเร็ว พึงให้รีบฝัดแล้วให้รีบขนไปโดยเร็ว พึงให้รีบขนไปแล้วให้รีบซ้อมโดยเร็ว พึงให้รีบซ้อมแล้วให้รีบเอารำออกโดยเร็ว ภิกษุทั้งหลาย ด้วยอาการอย่างนี้ ข้าวเปลือกเหล่านั้นของชาวนาคหบดีนั้น พึงเป็นข้าวที่ถึงที่สุด ถึงแก่นสาร บริสุทธิ์ ตั้งอยู่ในแก่นสาร

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යතො භික්ඛු සීලවා ච හොති, දුස්සීල්‍යඤ්චස්ස පහීනං හොති, තෙන ච විවිත්තො හොති; සම්මාදිට්ඨිකො ච හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි චස්ස පහීනා හොති, තාය ච විවිත්තො හොති; ඛීණාසවො ච හොති, ආසවා චස්ස පහීනා හොන්ති, තෙහි ච විවිත්තො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ‘භික්ඛු අග්ගප්පත්තො සාරප්පත්තො සුද්ධො සාරෙ පතිට්ඨිතො’’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันใดก็ฉันนั้น เพราะเหตุที่ภิกษุเป็นผู้มีศีล และทุศีลของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากทุศีลนั้นด้วย เป็นผู้มีสัมมาทิฐิ และมิจฉาทิฐิของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากมิจฉาทิฐินั้นด้วย เป็นผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว และอาสวะทั้งหลายของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากอาสวะเหล่านั้นด้วย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้ถึงแก่นสาร เป็นผู้บริสุทธิ์ ตั้งอยู่ในแก่นสาร’ ฉะนี้แล จบสูตรที่ ๒

3. සරදසුත්තං

๓. สรทสูตร

95. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සරදසමයෙ විද්ධෙ විගතවලාහකෙ දෙවෙ ආදිච්චො නභං අබ්භුස්සක්කමානො සබ්බං ආකාසගතං තමගතං අභිවිහච්ච භාසතෙ ච තපතෙ ච විරොචති ච.

๙๕. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในสมัยฤดูใบไม้ร่วง ท้องฟ้าโปร่ง ปราศจากเมฆ ดวงอาทิตย์ลอยขึ้นสู่ท้องฟ้า กำจัดความมืดในอากาศทั้งหมดแล้ว ย่อมส่องสว่าง แผดเผา และรุ่งโรจน์

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යතො අරියසාවකස්ස විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උප්පජ්ජති, සහ දස්සනුප්පාදා, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස තීණි සංයොජනානි පහීයන්ති – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อใดธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน เกิดขึ้นแก่อริยสาวก ภิกษุทั้งหลาย พร้อมกับการเกิดขึ้นแห่งทัสสนะ สังโยชน์ ๓ ประการ คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ย่อมเป็นอันอริยสาวกละได้

‘‘අථාපරං ද්වීහි ධම්මෙහි නිය්‍යාති අභිජ්ඣාය ච බ්‍යාපාදෙන ච. සො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. තස්මිං චෙ, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො කාලං කරෙය්‍ය, නත්ථි තං සංයොජනං යෙන [Pg.245] සංයොජනෙන සංයුත්තො අරියසාවකො පුන ඉමං ලොකං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති. තතියං.

ต่อจากนั้น เธอย่อมออกจากธรรม ๒ ประการ คือ อภิชฌาและพยาบาท เธอนั้นสงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว เข้าปฐมฌาน อันมีวิตก วิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ ภิกษุทั้งหลาย หากในสมัยนั้น อริยสาวกพึงทำกาละ สังโยชน์ที่อริยสาวกนั้นประกอบแล้ว จะพึงกลับมาสู่โลกนี้อีก ย่อมไม่มี ฉะนี้แล จบสูตรที่ ๓

4. පරිසාසුත්තං

๔. ปริสาสูตร

96. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පරිසා. කතමා තිස්සො? අග්ගවතී පරිසා, වග්ගා පරිසා, සමග්ගා පරිසා.

๙๖. ภิกษุทั้งหลาย บริษัทเหล่านี้มี ๓ อย่าง ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ๑. อัคควดีบริษัท (บริษัทมีบุคคลผู้เลิศ) ๒. วัคคบริษัท (บริษัทที่แตกแยกกัน) ๓. สมัคคบริษัท (บริษัทที่พร้อมเพรียงกัน)

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අග්ගවතී පරිසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යස්සං පරිසායං ථෙරා භික්ඛූ න බාහුලිකා හොන්ති න සාථලිකා, ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභන්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය, තෙසං පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති. සාපි හොති න බාහුලිකා න සාථලිකා ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අග්ගවතී පරිසා.

ภิกษุทั้งหลาย อัคควดีบริษัทเป็นอย่างไร คือ ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระไม่เป็นผู้มักมาก ไม่เป็นผู้ย่อหย่อน มีธุระอันทอดทิ้งแล้วในธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม เป็นผู้นำในวิเวก ย่อมปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ชนรุ่นหลังของท่านเหล่านั้นย่อมดำเนินตามทิฏฐานุคติ แม้ชนรุ่นหลังนั้นก็ไม่เป็นผู้มักมาก ไม่เป็นผู้ย่อหย่อน มีธุระอันทอดทิ้งแล้วในธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม เป็นผู้นำในวิเวก ย่อมปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อัคควดีบริษัท

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, වග්ගා පරිසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යස්සං පරිසායං භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වග්ගා පරිසා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่แตกกันเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายเกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการทุ่มเถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่แตกกัน

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමග්ගා පරිසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යස්සං පරිසායං භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමග්ගා පරිසා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่พร้อมเพรียงกันเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายมีความพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่พร้อมเพรียงกัน

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, බහුං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ තස්මිං සමයෙ පුඤ්ඤං පසවන්ති. බ්‍රහ්මං, භික්ඛවෙ, විහාරං තස්මිං සමයෙ භික්ඛූ විහරන්ති, යදිදං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති.

ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยใด ภิกษุทั้งหลายมีความพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายย่อมประสบบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายย่อมอยู่ด้วยพรหมวิหาร คือมุทิตาเจโตวิมุตติ เมื่อมีใจชื่นชมยินดี ปีติย่อมเกิด เมื่อมีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උපරිපබ්බතෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ තං උදකං යථානින්නං පවත්තමානං පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරෙති, පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරා කුසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති, කුසොබ්භා පරිපූරා මහාසොබ්භෙ [Pg.246] පරිපූරෙන්ති, මහාසොබ්භා පරිපූරා කුන්නදියො පරිපූරෙන්ති, කුන්නදියො පරිපූරා මහානදියො පරිපූරෙන්ති, මහානදියො පරිපූරා සමුද්දං පරිපූරෙන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงบนยอดเขา น้ำนั้นไหลไปตามที่ลุ่ม ย่อมทำซอกเขา ลำธาร และห้วยให้เต็ม เมื่อซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็มแล้ว ย่อมทำหนองให้เต็ม เมื่อหนองเต็มแล้ว ย่อมทำบึงให้เต็ม เมื่อบึงเต็มแล้ว ย่อมทำแม่น้ำน้อยให้เต็ม เมื่อแม่น้ำน้อยเต็มแล้ว ย่อมทำแม่น้ำใหญ่ให้เต็ม เมื่อแม่น้ำใหญ่เต็มแล้ว ย่อมทำมหาสมุทรให้เต็ม

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්මිං සමයෙ භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, බහුං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ තස්මිං සමයෙ පුඤ්ඤං පසවන්ති. බ්‍රහ්මං, භික්ඛවෙ, විහාරං තස්මිං සමයෙ භික්ඛූ විහරන්ති, යදිදං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පරිසා’’ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ในสมัยใด ภิกษุทั้งหลายมีความพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายย่อมประสบบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายย่อมอยู่ด้วยพรหมวิหาร คือมุทิตาเจโตวิมุตติ เมื่อมีใจชื่นชมยินดี ปีติย่อมเกิด เมื่อมีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๓ เหล่านี้แล

5. පඨමආජානීයසුත්තං

๕. ปฐมอาชานียสูตร

97. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච.

๙๗. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอย และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ในโลกนี้ ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา เป็นม้าสมบูรณ์ด้วยวรรณะด้วย สมบูรณ์ด้วยกำลังด้วย และสมบูรณ์ด้วยความเร็วด้วย ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอย และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาบูชา เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะด้วย สมบูรณ์ด้วยกำลังด้วย และสมบูรณ์ด้วยความเร็วด้วย

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้มีศีล สำรวมอยู่ในปาติโมกขสังวรอยู่ สมบูรณ์ด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං [Pg.247] උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลังเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาบูชา เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

6. දුතියආජානීයසුත්තං

๖. ทุติยอาชานียสูตร

98. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛයං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච.

๙๘. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอย และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ในโลกนี้ ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา เป็นม้าสมบูรณ์ด้วยวรรณะด้วย สมบูรณ์ด้วยกำลังด้วย และสมบูรณ์ด้วยความเร็วด้วย ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอย และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาบูชา ฯลฯ เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะด้วย สมบูรณ์ด้วยกำลังด้วย และสมบูรณ์ด้วยความเร็วด้วย

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยวรรณะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล ฯลฯ สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยวรรณะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยกำลัง เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ปรารภความเพียรเพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยกำลัง เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී [Pg.248] අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ฯลฯ เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก” จบ สูตรที่ ๖

7. තතියආජානීයසුත්තං

๗. ตติยอาชานียสูตร

99. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛයං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච.

๙๙. “ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมคู่ควรแก่พระราชา เป็นราชพาหนะ และถึงการนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว องค์ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชาในโลกนี้ ๑. ถึงพร้อมด้วยสี ๒. ถึงพร้อมด้วยกำลัง ๓. ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ย่อมคู่ควรแก่พระราชา เป็นราชพาหนะ และถึงการนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ถึงพร้อมด้วยวรรณะ ๒. ถึงพร้อมด้วยกำลัง ๓. ถึงพร้อมด้วยความเร็ว

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยวรรณะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยวรรณะ เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. සත්තමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ฯลฯ เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก” จบ สูตรที่ ๗

8. පොත්ථකසුත්තං

๘. โปตถกสูตร

100. ‘‘නවොපි[Pg.249], භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො ච හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච; මජ්ඣිමොපි, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො ච හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච; ජිණ්ණොපි, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො ච හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච. ජිණ්ණම්පි, භික්ඛවෙ, පොත්ථකං උක්ඛලිපරිමජ්ජනං වා කරොන්ති සඞ්කාරකූටෙ වා නං ඡඩ්ඩෙන්ති.

๑๐๐. “ภิกษุทั้งหลาย ผ้าเปลือกไม้ แม้ใหม่ก็มีสีไม่สวย มีสัมผัสหยาบ และมีค่าน้อย, ภิกษุทั้งหลาย ผ้าเปลือกไม้ แม้ปานกลางก็มีสีไม่สวย มีสัมผัสหยาบ และมีค่าน้อย, ภิกษุทั้งหลาย ผ้าเปลือกไม้ แม้เก่าก็มีสีไม่สวย มีสัมผัสหยาบ และมีค่าน้อย. ภิกษุทั้งหลาย คนทั้งหลายย่อมนำผ้าเปลือกไม้ที่เก่าไปทำเป็นผ้าเช็ดหม้อข้าว หรือทิ้งไว้ที่กองขยะ

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, නවො චෙපි භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො. ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො අප්පග්ඝො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. මජ්ඣිමො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති…පෙ… ථෙරො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො, ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො අප්පග්ඝො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้ภิกษุใหม่ หากเป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีผิวพรรณทรามของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีผิวพรรณทราม ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็ชนเหล่าใดคบหา เข้าไปนั่งใกล้ สมาคมกับเธอ ย่อมถึงการถือเอาเป็นตัวอย่าง การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่ชนเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีสัมผัสหยาบของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีสัมผัสหยาบ ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็เธอย่อมรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของชนเหล่าใด การรับนั้นย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มากแก่ชนเหล่านั้น เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีค่าน้อยของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีค่าน้อย ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุปูนกลาง... ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุเถระ หากเป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีผิวพรรณทรามของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีผิวพรรณทราม ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็ชนเหล่าใดคบหา เข้าไปนั่งใกล้ สมาคมกับเธอ ย่อมถึงการถือเอาเป็นตัวอย่าง การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่ชนเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีสัมผัสหยาบของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีสัมผัสหยาบ ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็เธอย่อมรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของชนเหล่าใด การรับนั้นย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มากแก่ชนเหล่านั้น เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีค่าน้อยของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีค่าน้อย ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘කිං නු ඛො තුය්හං බාලස්ස අබ්‍යත්තස්ස භණිතෙන, ත්වම්පි නාම භණිතබ්බං මඤ්ඤසී’ති! සො කුපිතො අනත්තමනො තථාරූපිං වාචං නිච්ඡාරෙති [Pg.250] යථාරූපාය වාචාය සඞ්ඝො තං උක්ඛිපති, සඞ්කාරකූටෙව නං පොත්ථකං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเถระเช่นนี้ ย่อมกล่าวในท่ามกลางสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายย่อมกล่าวกับเธออย่างนี้ว่า ‘ก็ประโยชน์อะไรด้วยคำพูดของท่านผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด แม้ท่านยังจะสำคัญว่าควรพูดอีกหรือ’ เธอโกรธ ไม่พอใจ ย่อมเปล่งวาจาเช่นที่สงฆ์จะพึงยกเธอเสีย เหมือนยกผ้าเปลือกไม้นั้นทิ้งที่กองขยะ

‘‘නවම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච; මජ්ඣිමම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච; ජිණ්ණම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච. ජිණ්ණම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං රතනපලිවෙඨනං වා කරොති ගන්ධකරණ්ඩකෙ වා නං පක්ඛිපන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย แม้ผ้ากาสิกพัสตร์ใหม่ ก็มีผิวพรรณดี มีสัมผัสสบาย และมีค่ามาก ภิกษุทั้งหลาย แม้ผ้ากาสิกพัสตร์ปานกลาง ก็มีผิวพรรณดี มีสัมผัสสบาย และมีค่ามาก ภิกษุทั้งหลาย แม้ผ้ากาสิกพัสตร์เก่า ก็มีผิวพรรณดี มีสัมผัสสบาย และมีค่ามาก ภิกษุทั้งหลาย แม้ผ้ากาสิกพัสตร์เก่า เขาก็ใช้ห่อรัตนะ หรือเก็บไว้ในหีบเครื่องหอม

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, නවො චෙපි භික්ඛු හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො, ඉදමස්ස සුවණ්ණතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තං තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉදමස්ස සුඛසම්ඵස්සතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං සුඛසම්ඵස්සං තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. ඉදමස්ස මහග්ඝතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං මහග්ඝං තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. මජ්ඣිමො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති…පෙ… ථෙරො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති…පෙ… පුග්ගලං වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้ภิกษุใหม่ หากเป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีผิวพรรณดีของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้ากาสิกพัสตร์นั้นมีผิวพรรณดี ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็ชนเหล่าใดคบหา เข้าไปนั่งใกล้ สมาคมกับเธอ ย่อมถึงการถือเอาเป็นตัวอย่าง การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ชนเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีสัมผัสสบายของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้ากาสิกพัสตร์นั้นมีสัมผัสสบาย ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็เธอย่อมรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของชนเหล่าใด การรับนั้นย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มากแก่ชนเหล่านั้น เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีค่ามากของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้ากาสิกพัสตร์นั้นมีค่ามาก ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุปูนกลาง... ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุเถระ... ฯลฯ... เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

‘‘එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘අප්පසද්දා ආයස්මන්තො හොථ, ථෙරො භික්ඛු ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච භණතී’ති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කාසිකවත්ථූපමා භවිස්සාම, න පොත්ථකූපමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเถระเช่นนี้ ย่อมกล่าวในท่ามกลางสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายย่อมกล่าวกับเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย โปรดเงียบเสียง ภิกษุเถระกำลังกล่าวธรรมและวินัย’ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ในเรื่องนี้ พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้มีอุปมาด้วยผ้ากาสิกพัสตร์ จักไม่เป็นผู้มีอุปมาด้วยผ้าเปลือกไม้’ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล

9. ලොණකපල්ලසුත්තං

๙. โลณกปัลลสูตร

101. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථායං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථා තං පටිසංවෙදියතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති, ඔකාසො න පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය[Pg.251]. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථා වෙදනීයං අයං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථාස්ස විපාකං පටිසංවෙදියතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො හොති, ඔකාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නා’ණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

๑๐๑. ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษนี้ทำกรรมไว้อย่างใดๆ เขาย่อมเสวยกรรมนั้นอย่างนั้นๆ’ เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมไม่ปรากฏ ส่วนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษนี้ทำกรรมอันจะพึงให้ผลอย่างใดๆ เขาย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นอย่างนั้นๆ’ เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมมีอยู่ โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำไว้ บาปกรรมนั้นย่อมนำเขาไปสู่นรกได้ ส่วนบาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำไว้ ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน ไม่ปรากฏผลแม้เล็กน้อย (ในภพหน้า) ไม่ต้องกล่าวถึงผลมากเลย

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති.

ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ เป็นผู้มีกายที่ยังไม่ได้อบรม มีศีลที่ยังไม่ได้อบรม มีจิตที่ยังไม่ได้อบรม มีปัญญาที่ยังไม่ได้อบรม เป็นคนเล็กน้อย มีอัตภาพน้อย อยู่เป็นทุกข์. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก.

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නා’ණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายอบรมแล้ว มีศีลอบรมแล้ว มีจิตอบรมแล้ว มีปัญญาอบรมแล้ว ไม่ใช่คนเล็กน้อย เป็นผู้ยิ่งใหญ่ มีวิหารธรรมหาประมาณมิได้. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ලොණකපල්ලං පරිත්තෙ උදකමල්ලකෙ පක්ඛිපෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තං පරිත්තං උදකං අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණං අස්ස අපෙය්‍ය’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අදුඤ්හි, භන්තෙ, පරිත්තං උදකකපල්ලකෙ උදකං, තං අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණං අස්ස අපෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ලොණකපල්ලකං ගඞ්ගාය නදියා පක්ඛිපෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු සා ගඞ්ගා නදී අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණං අස්ස අපෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අසු හි, භන්තෙ, ගඞ්ගාය නදියා මහා උදකක්ඛන්ධො සො අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණො න අස්ස අපෙය්‍යො’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงใส่ก้อนเกลือลงในภาชนะน้ำเล็กๆ. ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร น้ำเล็กน้อยนั้นจะพึงเค็ม ดื่มไม่ได้ เพราะก้อนเกลือนั้นหรือไม่?" "เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า" "ข้อนั้นเพราะเหตุไร?" "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะในภาชนะน้ำนั้นมีน้ำน้อย น้ำนั้นจึงพึงเค็ม ดื่มไม่ได้ เพราะก้อนเกลือนั้น." "ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงใส่ก้อนเกลือลงในแม่น้ำคงคา. ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร แม่น้ำคงคานั้นจะพึงเค็ม ดื่มไม่ได้ เพราะก้อนเกลือนั้นหรือไม่?" "ไม่เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า" "ข้อนั้นเพราะเหตุไร?" "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะในแม่น้ำคงคานั้นมีห้วงน้ำใหญ่ ห้วงน้ำนั้นจึงไม่พึงเค็ม ดื่มไม่ได้ เพราะก้อนเกลือนั้น."

‘‘එවමෙවං [Pg.252] ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า.

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති.

ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายที่ยังไม่ได้อบรม มีศีลที่ยังไม่ได้อบรม มีจิตที่ยังไม่ได้อบรม มีปัญญาที่ยังไม่ได้อบรม เป็นคนเล็กน้อย มีอัตภาพน้อย อยู่เป็นทุกข์. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก.

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪකහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪකහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ.

‘‘කථංරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දලිද්දො හොති අප්පස්සකො අප්පභොගො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไร ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนจน มีทรัพย์น้อย มีโภคะน้อย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ.

‘‘කථංරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං. තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ[Pg.253], භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไร ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ. ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า.

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං, තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති.

ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายที่ยังไม่ได้อบรม มีศีลที่ยังไม่ได้อบรม มีจิตที่ยังไม่ได้อบรม มีปัญญาที่ยังไม่ได้อบรม เป็นคนเล็กน้อย มีอัตภาพน้อย อยู่เป็นทุกข์. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรหนอแล บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม (ให้ผลในปัจจุบัน) ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายอบรมแล้ว มีศีลอบรมแล้ว มีจิตอบรมแล้ว มีปัญญาอบรมแล้ว มีคุณไม่น้อย มีตนใหญ่ มีปกติอยู่ด้วยธรรมไม่มีประมาณ ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා අප්පෙකච්චං උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං, අප්පෙකච්චං උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං නප්පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายอบรมแล้ว มีศีลอบรมแล้ว มีจิตอบรมแล้ว มีปัญญาอบรมแล้ว มีคุณไม่น้อย มีตนใหญ่ มีปกติอยู่ด้วยธรรมไม่มีประมาณ ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า เปรียบเหมือนคนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนบางคนผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ แต่ไม่สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนบางคนผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้

‘‘කථංරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දලිද්දො හොති අප්පස්සකො අප්පභොගො. එවරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං.

ภิกษุทั้งหลาย คนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนเช่นไร ผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ ภิกษุทั้งหลาย คนบางคนในโลกนี้ เป็นคนจน ไม่มีทรัพย์สมบัติ มีโภคะน้อย ภิกษุทั้งหลาย คนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนเช่นนี้ ผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้

‘‘කථංරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං නප්පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං[Pg.254]. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො රාජා වා රාජමහාමත්තො වා. එවරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං නප්පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං. අඤ්ඤදත්ථු පඤ්ජලිකොව නං යාචති – ‘දෙහි මෙ, මාරිස, උරබ්භං වා උරබ්භධනං වා’ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

ภิกษุทั้งหลาย คนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ ไม่สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนเช่นไร ผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ ภิกษุทั้งหลาย คนบางคนในโลกนี้ เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก เป็นพระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ ภิกษุทั้งหลาย คนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ ไม่สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนเช่นนี้ ผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ ตรงกันข้าม เขากลับต้องประนมมืออ้อนวอนคนนั้นว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดให้แกะหรือราคาแกะแก่ข้าพเจ้าเถิด’ ฉันใดก็ฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว บาปกรรมนั้นย่อมนำเขาไปสู่นรกได้ แต่บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า

ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว บาปกรรมนั้นย่อมนำเขาไปสู่นรกได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายไม่อบรม มีศีลไม่อบรม มีจิตไม่อบรม มีปัญญาไม่อบรม มีคุณน้อย มีตนน้อย มีปกติอยู่เป็นทุกข์เพราะกรรมเล็กน้อย ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว บาปกรรมนั้นย่อมนำเขาไปสู่นรกได้

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรหนอแล บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายอบรมแล้ว มีศีลอบรมแล้ว มีจิตอบรมแล้ว มีปัญญาอบรมแล้ว มีคุณไม่น้อย มีตนใหญ่ มีปกติอยู่ด้วยธรรมไม่มีประมาณ ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า

‘‘යො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථායං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථා තං පටිසංවෙදෙතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති, ඔකාසො න පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථා වෙදනීයං අයං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථා තස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො හොති, ඔකාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษนี้ทำกรรมไว้อย่างใดๆ เขาย่อมเสวยผลของกรรมนั้นอย่างนั้นๆ’ เมื่อเป็นเช่นนั้น การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมไม่ปรากฏ ส่วนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษนี้ทำกรรมอันจะพึงให้ผลอย่างใดๆ เขาย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นอย่างนั้นๆ’ เมื่อเป็นเช่นนั้น การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมมีได้ โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมปรากฏได้

10. පංසුධොවකසුත්තං

๑๐. ปังสุโธวกสูตร

102. ‘‘සන්ති[Pg.255], භික්ඛවෙ, ජාතරූපස්ස ඔළාරිකා උපක්කිලෙසා පංසුවාලුකා සක්ඛරකඨලා. තමෙනං පංසුධොවකො වා පංසුධොවකන්තෙවාසී වා දොණියං ආකිරිත්වා ධොවති සන්ධොවති නිද්ධොවති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති ජාතරූපස්ස මජ්ඣිමසහගතා උපක්කිලෙසා සුඛුමසක්ඛරා ථූලවාලුකා. තමෙනං පංසුධොවකො වා පංසුධොවකන්තෙවාසී වා ධොවති සන්ධොවති නිද්ධොවති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති ජාතරූපස්ස සුඛුමසහගතා උපක්කිලෙසා සුඛුමවාලුකා කාළජල්ලිකා. තමෙනං පංසුධොවකො වා පංසුධොවකන්තෙවාසී වා ධොවති සන්ධොවති නිද්ධොවති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ අථාපරං සුවණ්ණසිකතාවසිස්සන්ති. තමෙනං සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා ජාතරූපං මූසායං පක්ඛිපිත්වා ධමති සන්ධමති නිද්ධමති. තං හොති ජාතරූපං ධන්තං සන්ධන්තං නිද්ධන්තං අනිද්ධන්තකසාවං, න චෙව මුදු හොති න ච කම්මනියං, න ච පභස්සරං පභඞ්ගු ච, න ච සම්මා උපෙති කම්මාය. හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං ධමති සන්ධමති නිද්ධමති. තං හොති ජාතරූපං ධන්තං සන්ධන්තං නිද්ධන්තං නිද්ධන්තකසාවං, මුදු ච හොති කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා උපෙති කම්මාය. යස්සා යස්සා ච පිලන්ධනවිකතියා ආකඞ්ඛති – යදි පට්ටිකාය, යදි කුණ්ඩලාය, යදි ගීවෙය්‍යකෙ, යදි සුවණ්ණමාලාය – තඤ්චස්ස අත්ථං අනුභොති.

๑๐๒. ภิกษุทั้งหลาย อุปกิเลสอย่างหยาบของทองคำ คือ ละอองธุลี ทราย กรวดและกระเบื้อง มีอยู่ คนล้างแร่หรือลูกมือของคนล้างแร่ เทแร่นั้นลงในรางแล้วล้าง ขัดถู ขยี้ เมื่อละอุปกิเลสอย่างหยาบนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว อุปกิเลสอย่างกลางของทองคำ คือ กรวดละเอียด ทรายหยาบ ยังมีอยู่ คนล้างแร่หรือลูกมือของคนล้างแร่ ก็ล้าง ขัดถู ขยี้แร่นั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างกลางนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว อุปกิเลสอย่างละเอียดของทองคำ คือ ทรายละเอียดยิ่งและผงดำ ยังมีอยู่ คนล้างแร่หรือลูกมือของคนล้างแร่ ก็ล้าง ขัดถู ขยี้แร่นั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างละเอียดนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว ต่อจากนั้น เหลือแต่เนื้อทอง ช่างทองหรือลูกมือของช่างทองใส่ทองคำนั้นในเบ้าหลอมแล้วเป่า สูบ ไล่ขี้แร่ออก ทองคำนั้นที่ถูกเป่า สูบ ไล่ขี้แร่ออก แต่ยังไม่ได้ไล่สนิมออกหมดจด ก็ยังไม่นิ่ม ไม่ควรแก่การงาน ไม่สุกใส แต่เปราะ และยังไม่เหมาะที่จะใช้ทำงานได้ดี ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่ช่างทองหรือลูกมือของช่างทองเป่า สูบ ไล่ขี้แร่ทองคำนั้นออก ทองคำนั้นที่ถูกเป่า สูบ ไล่ขี้แร่ออก ไล่สนิมออกหมดจดแล้ว ก็เป็นทองที่นิ่ม ควรแก่การงาน สุกใส ไม่เปราะ และเหมาะที่จะใช้ทำงานได้ดี ช่างทองปรารถนาเครื่องประดับชนิดใดๆ คือ แผ่นทอง, ต่างหู, สร้อยคอ หรือพวงมาลัยทอง ก็สำเร็จประโยชน์ให้แก่เขาได้

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සන්ති අධිචිත්තමනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො ඔළාරිකා උපක්කිලෙසා කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතං, තමෙනං සචෙතසො භික්ඛු දබ්බජාතිකො පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති අධිචිත්තමනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො මජ්ඣිමසහගතා උපක්කිලෙසා කාමවිතක්කො බ්‍යාපාදවිතක්කො විහිංසාවිතක්කො, තමෙනං සචෙතසො භික්ඛු දබ්බජාතිකො පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. තස්මිං [Pg.256] පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති අධිචිත්තමනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො සුඛුමසහගතා උපක්කිලෙසා ඤාතිවිතක්කො ජනපදවිතක්කො අනවඤ්ඤත්තිපටිසංයුත්තො විතක්කො, තමෙනං සචෙතසො භික්ඛු දබ්බජාතිකො පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ අථාපරං ධම්මවිතක්කාවසිස්සති. සො හොති සමාධි න චෙව සන්තො න ච පණීතො නප්පටිප්පස්සද්ධලද්ධො න එකොදිභාවාධිගතො සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො හොති. සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං තං චිත්තං අජ්ඣත්තංයෙව සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එකොදි හොති සමාධියති. සො හොති සමාධි සන්තො පණීතො පටිප්පස්සද්ධිලද්ධො එකොදිභාවාධිගතො න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො. යස්ස යස්ස ච අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්ස චිත්තං අභිනින්නාමෙති අභිඤ්ඤා සච්ඡිකිරියාය තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล อุปกิเลสอย่างหยาบ คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ของภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มีอยู่ ภิกษุผู้มีปัญญา มีสติ ละ บรรเทา กระทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ไม่มีอีกซึ่งอุปกิเลสเหล่านั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างหยาบนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว อุปกิเลสอย่างกลาง คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ของภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต ยังมีอยู่ ภิกษุผู้มีปัญญา มีสติ ละ บรรเทา กระทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ไม่มีอีกซึ่งอุปกิเลสเหล่านั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างกลางนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว อุปกิเลสอย่างละเอียด คือ ญาติวิตก ชนปทวิตก วิตกที่ประกอบด้วยการไม่ดูหมิ่น ของภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต ยังมีอยู่ ภิกษุผู้มีปัญญา มีสติ ละ บรรเทา กระทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ไม่มีอีกซึ่งอุปกิเลสเหล่านั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างละเอียดนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว ต่อจากนั้น ยังเหลืออยู่แต่ธรรมวิตก สมาธินั้นยังไม่สงบ ไม่ประณีต ยังไม่ได้รับความสงบระงับ ยังไม่บรรลุความเป็นหนึ่ง เป็นสมาธิที่ต้องข่มต้องประคองไว้ด้วยความเพียร ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่จิตนั้นตั้งมั่นสงบนิ่งในภายใน เป็นหนึ่งแน่วแน่ เป็นสมาธิ สมาธินั้นเป็นสมาธิที่สงบ ประณีต ได้รับความสงบระงับ บรรลุความเป็นหนึ่ง ไม่ใช่สมาธิที่ต้องข่มต้องประคองไว้ด้วยความเพียร เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ ภิกษุนั้นน้อมจิตไปเพื่อประจักษ์แจ้งธรรมใดๆ ที่พึงประจักษ์แจ้งได้ด้วยปัญญาอันยิ่ง ก็จะบรรลุความเป็นผู้สามารถประจักษ์แจ้งในธรรมนั้นๆ ได้

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවෙය්‍යං – එකොපි හුත්වා බහුධා අස්සං, බහුධාපි හුත්වා එකො අස්සං; ආවිභාවං, තිරොභාවං; තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසෙය්‍යං පරිමජ්ජෙය්‍යං; යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

ถ้าภิกษุนั้นหวังว่า ‘เราพึงแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนเป็นคนเดียวก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา ทะลุกำแพง ทะลุภูเขาไปได้ไม่ติดขัด เหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นดำลงในแผ่นดินเหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศโดยบัลลังก์เหมือนนกมีปีกก็ได้ ลูบคลำพระจันทร์พระอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์มีอานุภาพมากอย่างนี้ด้วยฝ่ามือก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปถึงพรหมโลกก็ได้’ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอก็จะบรรลุความเป็นผู้สามารถประจักษ์แจ้งในเรื่องนั้นๆ ได้

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණෙය්‍යං දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චා’ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

ถ้าภิกษุนั้นหวังว่า ‘เราพึงได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและอยู่ใกล้ ด้วยทิพยโสตธาตุอันบริสุทธิ์เกินโสตของมนุษย์’ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอก็จะบรรลุความเป็นผู้สามารถประจักษ์แจ้งในเรื่องนั้นๆ ได้

‘‘සො [Pg.257] සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානෙය්‍යං – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වීතරාගං වා චිත්තං වීතරාගං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සදොසං වා චිත්තං සදොසං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වීතදොසං වා චිත්තං වීතදොසං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සමොහං වා චිත්තං සමොහං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වීතමොහං වා චිත්තං වීතමොහං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සංඛිත්තං වා චිත්තං සංඛිත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වික්ඛිත්තං වා චිත්තං වික්ඛිත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; මහග්ගතං වා චිත්තං මහග්ගතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අමහග්ගතං වා චිත්තං අමහග්ගතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සඋත්තරං වා චිත්තං සඋත්තරං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අනුත්තරං වා චිත්තං අනුත්තරං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සමාහිතං වා චිත්තං සමාහිතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අසමාහිතං වා චිත්තං අසමාහිතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; විමුත්තං වා චිත්තං විමුත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

ถ้าภิกษุนั้นหวังอยู่ว่า ‘เราพึงกำหนดรู้จิตของสัตว์อื่น บุคคลอื่น ด้วยใจของเรา คือพึงรู้จิตมีราคะว่า ‘จิตมีราคะ’ หรือพึงรู้จิตปราศจากราคะว่า ‘จิตปราศจากราคะ’ พึงรู้จิตมีโทสะว่า ‘จิตมีโทสะ’ หรือพึงรู้จิตปราศจากโทสะว่า ‘จิตปราศจากโทสะ’ พึงรู้จิตมีโมหะว่า ‘จิตมีโมหะ’ หรือพึงรู้จิตปราศจากโมหะว่า ‘จิตปราศจากโมหะ’ พึงรู้จิตหดหู่ว่า ‘จิตหดหู่’ หรือพึงรู้จิตฟุ้งซ่านว่า ‘จิตฟุ้งซ่าน’ พึงรู้จิตเป็นมหัคคตะว่า ‘จิตเป็นมหัคคตะ’ หรือพึงรู้จิตไม่เป็นมหัคคตะว่า ‘จิตไม่เป็นมหัคคตะ’ พึงรู้จิตมีธรรมอื่นยิ่งกว่าว่า ‘จิตมีธรรมอื่นยิ่งกว่า’ หรือพึงรู้จิตไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าว่า ‘จิตไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า’ พึงรู้จิตตั้งมั่นว่า ‘จิตตั้งมั่น’ หรือพึงรู้จิตไม่ตั้งมั่นว่า ‘จิตไม่ตั้งมั่น’ พึงรู้จิตหลุดพ้นว่า ‘จิตหลุดพ้น’ หรือพึงรู้จิตไม่หลุดพ้นว่า ‘จิตไม่หลุดพ้น’ ดังนี้ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอย่อมบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในเรื่องนั้นๆ

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරෙය්‍යං, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති, ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

ถ้าภิกษุนั้นหวังอยู่ว่า ‘เราพึงระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้น เรามีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุสุดเท่านั้น เรานั้นจุติจากภพนั้นแล้วได้เกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุสุดเท่านั้น เรานั้นจุติจากภพนั้นแล้วได้มาเกิดในภพนี้’ ดังนี้ เราพึงระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก พร้อมทั้งลักษณะและรายละเอียด’ ดังนี้ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอย่อมบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในเรื่องนั้นๆ

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සෙය්‍යං චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානෙය්‍යං – ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා[Pg.258], තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා; ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නාති, ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සෙය්‍යං චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

ถ้าภิกษุนั้นหวังอยู่ว่า ‘เราพึงเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง ทั้งผิวพรรณดีและผิวพรรณทราม ทั้งไปดีและไปร้าย ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าตาของมนุษย์ พึงรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ‘ท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต กล่าวร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายแล้ว ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่กล่าวร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายแล้ว ย่อมไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้ เราพึงเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง ทั้งผิวพรรณดีและผิวพรรณทราม ทั้งไปดีและไปร้าย ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าตาของมนุษย์ พึงรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม’ ดังนี้ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอย่อมบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในเรื่องนั้นๆ

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ’’ති. දසමං.

ถ้าภิกษุนั้นหวังอยู่ว่า ‘เราพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ดังนี้ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอย่อมบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในเรื่องนั้นๆ” สูตรที่ ๑๐ จบ

11. නිමිත්තසුත්තං

๑๑. นิมิตตสูตร

103. ‘‘අධිචිත්තමනුයුත්තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තීණි නිමිත්තානි කාලෙන කාලං මනසි කාතබ්බානි – කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කාතබ්බං. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං සමාධිනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං පග්ගහනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං උද්ධච්චාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං උපෙක්ඛානිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං න සම්මා සමාධියෙය්‍ය ආසවානං ඛයාය. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කරොති, තං හොති චිත්තං මුදුඤ්ච කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය.

๑๐๓. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต ควรมนสิการนิมิต ๓ อย่างตามกาล คือ ควรมสิการสมาธินิมิตตามกาล ควรมสิการปัคคหนิมิตตามกาล ควรมสิการอุเบกขานิมิตตามกาล หากภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการแต่สมาธินิมิตอย่างเดียว จิตของเธอนั้นพึงเป็นไปเพื่อความเกียจคร้าน นี้เป็นฐานะที่มีได้ หากภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการแต่ปัคคหนิมิตอย่างเดียว จิตของเธอนั้นพึงเป็นไปเพื่อความฟุ้งซ่าน นี้เป็นฐานะที่มีได้ หากภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการแต่อุเบกขานิมิตอย่างเดียว จิตของเธอนั้นพึงไม่ตั้งมั่นโดยชอบเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย นี้เป็นฐานะที่มีได้ แต่เมื่อใด ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการสมาธินิมิตตามกาล มนสิการปัคคหนิมิตตามกาล มนสิการอุเบกขานิมิตตามกาล เมื่อนั้น จิตของเธอย่อมเป็นจิตอ่อนโยน ควรแก่การงาน ผ่องใส ไม่เปราะบาง ย่อมตั้งมั่นโดยชอบเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා උක්කං බන්ධෙය්‍ය, උක්කං බන්ධිත්වා උක්කාමුඛං ආලිම්පෙය්‍ය, උක්කාමුඛං ආලිම්පෙත්වා සණ්ඩාසෙන [Pg.259] ජාතරූපං ගහෙත්වා උක්කාමුඛෙ පක්ඛිපෙය්‍ය, උක්කාමුඛෙ පක්ඛිපිත්වා කාලෙන කාලං අභිධමති, කාලෙන කාලං උදකෙන පරිප්ඵොසෙති, කාලෙන කාලං අජ්ඣුපෙක්ඛති. සචෙ, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං එකන්තං අභිධමෙය්‍ය, ඨානං තං ජාතරූපං ඩහෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං එකන්තං උදකෙන පරිප්ඵොසෙය්‍ය, ඨානං තං ජාතරූපං නිබ්බාපෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං එකන්තං අජ්ඣුපෙක්ඛෙය්‍ය, ඨානං තං ජාතරූපං න සම්මා පරිපාකං ගච්ඡෙය්‍ය. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං කාලෙන කාලං අභිධමති, කාලෙන කාලං උදකෙන පරිප්ඵොසෙති, කාලෙන කාලං අජ්ඣුපෙක්ඛති, තං හොති ජාතරූපං මුදුඤ්ච කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා උපෙති කම්මාය. යස්සා යස්සා ච පිලන්ධනවිකතියා ආකඞ්ඛති – යදි පට්ටිකාය, යදි කුණ්ඩලාය, යදි ගීවෙය්‍යකෙ, යදි සුවණ්ණමාලාය – තඤ්චස්ස අත්ථං අනුභොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนช่างทองหรือลูกมือของช่างทอง พึงตั้งเบ้าหลอมทอง ครั้นตั้งแล้วก็พึงสุมไฟที่ปากเบ้า ครั้นสุมไฟแล้วก็พึงใช้คีมคีบทองใส่ลงในปากเบ้า ครั้นใส่ลงในปากเบ้าแล้ว เขาพึงเป่าลมเป็นครั้งคราว พึงพรมน้ำเป็นครั้งคราว พึงวางเฉยเป็นครั้งคราว ภิกษุทั้งหลาย ถ้าช่างทองหรือลูกมือของช่างทองนั้น จะเป่าลมใส่ทองนั้นแต่ถ่ายเดียว เป็นไปได้ที่ทองนั้นจะไหม้ ถ้าช่างทองหรือลูกมือของช่างทองนั้น จะพรมน้ำใส่ทองนั้นแต่ถ่ายเดียว เป็นไปได้ที่ทองนั้นจะเย็นชืด ถ้าช่างทองหรือลูกมือของช่างทองนั้น จะวางเฉยต่อทองนั้นแต่ถ่ายเดียว เป็นไปได้ที่ทองนั้นจะไม่สุกดี ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใดที่ช่างทองหรือลูกมือของช่างทองเป่าลมใส่ทองนั้นเป็นครั้งคราว พรมน้ำเป็นครั้งคราว วางเฉยเป็นครั้งคราว เมื่อนั้น ทองนั้นย่อมเป็นทองที่อ่อน ควรแก่การงาน และผุดผ่อง ไม่เปราะบาง ย่อมควรแก่การงานโดยชอบ เขาปรารถนาจะทำเครื่องประดับชนิดใดๆ คือ แผ่นทอง, ตุ้มหู, สร้อยคอ หรือพวงมาลัยทอง ก็ย่อมสำเร็จประโยชน์ตามความประสงค์นั้น

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තෙන භික්ඛුනා තීණි නිමිත්තානි කාලෙන කාලං මනසි කාතබ්බානි – කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කාතබ්බං. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං සමාධිනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං පග්ගහනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං උද්ධච්චාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං උපෙක්ඛානිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං න සම්මා සමාධියෙය්‍ය ආසවානං ඛයාය. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කරොති, තං හොති චිත්තං මුදුඤ්ච කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය. යස්ස යස්ස ච අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්ස චිත්තං අභිනින්නාමෙති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต พึงมนสิการนิมิต ๓ ประการตามกาลอันควร คือ พึงมนสิการสมาธินิมิตตามกาลอันควร พึงมนสิการปัคคหนิมิตตามกาลอันควร พึงมนสิการอุเบกขานิมิตตามกาลอันควร ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต จะมนสิการแต่สมาธินิมิตอย่างเดียว เป็นไปได้ที่จิตนั้นจะพึงน้อมไปเพื่อความเกียจคร้าน ถ้าภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต จะมนสิการแต่ปัคคหนิมิตอย่างเดียว เป็นไปได้ที่จิตนั้นจะพึงน้อมไปเพื่อความฟุ้งซ่าน ถ้าภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต จะมนสิการแต่อุเบกขานิมิตอย่างเดียว เป็นไปได้ที่จิตนั้นจะไม่ตั้งมั่นโดยชอบเพื่อความสิ้นอาสวะ ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใดที่ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการสมาธินิมิตตามกาลอันควร มนสิการปัคคหนิมิตตามกาลอันควร มนสิการอุเบกขานิมิตตามกาลอันควร เมื่อนั้น จิตนั้นย่อมเป็นจิตที่อ่อน ควรแก่การงาน ผุดผ่อง ไม่เปราะบาง ย่อมตั้งมั่นโดยชอบเพื่อความสิ้นอาสวะ เธอน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งซึ่งธรรมใดๆ ที่พึงทำให้แจ้งได้ด้วยปัญญาอันยิ่ง เธอก็จะถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมนั้นๆ ได้ในเมื่อมีเหตุปัจจัย

‘‘සො [Pg.260] සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවෙය්‍යං…පෙ… (ඡ අභිඤ්ඤා විත්ථාරෙතබ්බා) ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ’’ති. එකාදසමං.

ถ้าเธอหวังว่า ‘เราพึงแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง...ฯลฯ... (พึงขยายอภิญญา ๖) ...พึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป...ฯลฯ... เข้าถึงอยู่’ เธอก็จะถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมนั้นๆ ได้ในเมื่อมีเหตุปัจจัย สูตรที่ ๑๑ จบ

ලොණකපල්ලවග්ගො පඤ්චමො.

โลณกปัลลวรรคที่ ๕

තස්සුද්දානං –

อุทานประจำวรรคนี้ คือ

අච්චායිකං පවිවෙකං, සරදො පරිසා තයො;

ආජානීයා පොත්ථකො ච, ලොණං ධොවති නිමිත්තානීති.

ว่าด้วยเรื่องเร่งด่วน ๑, วิเวก ๒, ฤดูใบไม้ร่วง ๑, บริษัท ๑, ม้าอาชาไนย ๓, ผ้าเปลือกไม้ ๑, ก้อนเกลือ ๑, การซักฟอก ๑, นิมิต ๑

දුතියො පණ්ණාසකො සමත්තො.

ทุติยปัณณาสก์ จบ

3. තතියපණ්ණාසකං

๓. ตติยปัณณาสก์

(11) 1. සම්බොධවග්ගො

(๑๑) ๑. สัมโพธวรรค

1. පුබ්බෙවසම්බොධසුත්තං

๑. ปุพเพวสัมโพธสูตร

104. ‘‘පුබ්බෙව [Pg.261] මෙ, භික්ඛවෙ, සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි – ‘කො නු ඛො ලොකෙ අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණ’න්ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘යං ඛො ලොකං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං ලොකෙ අස්සාදො. යං ලොකො අනිච්චො දුක්ඛො විපරිණාමධම්මො, අයං ලොකෙ ආදීනවො. යො ලොකෙ ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං ලොකෙ නිස්සරණ’න්ති. යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, එවං ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, එවං ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. පඨමං.

๑๐๔. ภิกษุทั้งหลาย ก่อนแต่การตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นโพธิสัตว์ ยังมิได้ตรัสรู้ ได้มีความคิดคำนึงดังนี้ว่า ‘อะไรหนอเป็นคุณในโลก อะไรเป็นโทษ อะไรเป็นเครื่องสลัดออกจากโลก’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงดังนี้ว่า ‘สุขโสมนัสที่อาศัยโลกเกิดขึ้น นี้เป็นคุณในโลก, โลกไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษในโลก, การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในโลกเสียได้ นี้เป็นเครื่องสลัดออกจากโลก’ ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่เรายังไม่รู้ชัดคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และเครื่องสลัดออกโดยความเป็นเครื่องสลัดออกจากโลก ตามความเป็นจริงอย่างนี้ ตลอดเวลานั้น เรายังไม่ยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใดที่เราได้รู้ชัดคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และเครื่องสลัดออกโดยความเป็นเครื่องสลัดออกจากโลก ตามความเป็นจริงอย่างนี้แล้ว เมื่อนั้น เราจึงยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ อนึ่ง ญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ สูตรที่ ๑ จบ

2. පඨමඅස්සාදසුත්තං

๒. ปฐมอัสสาทสูตร

105. ‘‘ලොකස්සාහං, භික්ඛවෙ, අස්සාදපරියෙසනං අචරිං. යො ලොකෙ අස්සාදො තදජ්ඣගමං. යාවතකො ලොකෙ අස්සාදො, පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. ලොකස්සාහං, භික්ඛවෙ, ආදීනවපරියෙසනං අචරිං[Pg.262]. යො ලොකෙ ආදීනවො තදජ්ඣගමං. යාවතකො ලොකෙ ආදීනවො, පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. ලොකස්සාහං, භික්ඛවෙ, නිස්සරණපරියෙසනං අචරිං. යං ලොකෙ නිස්සරණං තදජ්ඣගමං. යාවතකං ලොකෙ නිස්සරණං, පඤ්ඤාය මෙ තං සුදිට්ඨං. යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. දුතියං.

๑๐๕. ภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาคุณของโลกแล้ว คุณของโลกมีอยู่ เราได้บรรลุคุณนั้นแล้ว คุณของโลกมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นคุณนั้นด้วยปัญญาโดยชอบแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาโทษของโลกแล้ว โทษของโลกมีอยู่ เราได้บรรลุโทษนั้นแล้ว โทษของโลกมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นโทษนั้นด้วยปัญญาโดยชอบแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกแล้ว อุบายเครื่องสลัดออกจากโลกมีอยู่ เราได้บรรลุอุบายนั้นแล้ว อุบายเครื่องสลัดออกจากโลกมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นอุบายนั้นด้วยปัญญาโดยชอบแล้ว ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่เรายังไม่รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริง ตลอดเวลานั้น เรายังไม่ยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด เราได้รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริงแล้ว เมื่อนั้น เราจึงยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ทั้งญาณและทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’

3. දුතියඅස්සාදසුත්තං

๓. อัสสาทสูตรที่ ๒

106. ‘‘නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ අස්සාදො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා ලොකෙ සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි ලොකෙ අස්සාදො, තස්මා සත්තා ලොකෙ සාරජ්ජන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ආදීනවො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා ලොකෙ නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි ලොකෙ ආදීනවො, තස්මා සත්තා ලොකෙ නිබ්බින්දන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ නිස්සරණං අභවිස්ස, නයිදං සත්තා ලොකම්හා නිස්සරෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි ලොකෙ නිස්සරණං, තස්මා සත්තා ලොකම්හා නිස්සරන්ති. යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, සත්තා ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසුං, නෙව තාව, භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරිංසු. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තා ලොකස්ස [Pg.263] අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසුං, අථ, භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරන්තී’’ති. තතියං.

๑๐๖. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณในโลกนี้ไม่มี สัตว์เหล่านี้ก็ไม่พึงกำหนัดในโลก แต่เพราะคุณในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในโลก ภิกษุทั้งหลาย ถ้าโทษในโลกนี้ไม่มี สัตว์เหล่านี้ก็ไม่พึงเบื่อหน่ายในโลก แต่เพราะโทษในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในโลก ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกนี้ไม่มี สัตว์เหล่านี้ก็ไม่พึงสลัดออกจากโลกได้ แต่เพราะอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากโลกได้ ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่สัตว์ทั้งหลายยังไม่รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริง ตลอดเวลานั้น สัตว์ทั้งหลายก็ยังไม่อาจสลัดออก ไม่พัวพัน หลุดพ้น มีใจปราศจากขอบเขตอยู่ จากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ได้ ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด สัตว์ทั้งหลายได้รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริงแล้ว เมื่อนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออก ไม่พัวพัน หลุดพ้น มีใจปราศจากขอบเขตอยู่ จากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ได้

4. සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๔. สมณพราหมณสูตร

107. ‘‘යෙ කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නප්පජානන්ති, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති. යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං පජානන්ති, තෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. චතුත්ථං.

๑๐๗. ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ไม่รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริง ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น เราไม่นับว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือไม่นับว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านเหล่านั้นยังไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะหรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในทิฏฐธรรม ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแล เรานับว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ และนับว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านเหล่านั้นได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในทิฏฐธรรม

5. රුණ්ණසුත්තං

๕. รุณณสูตร

108. ‘‘රුණ්ණමිදං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යදිදං ගීතං. උම්මත්තකමිදං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යදිදං නච්චං. කොමාරකමිදං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යදිදං අතිවෙලං දන්තවිදංසකහසිතං. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, සෙතුඝාතො ගීතෙ, සෙතුඝාතො නච්චෙ, අලං වො ධම්මප්පමොදිතානං සතං සිතං සිතමත්තායා’’ති. පඤ්චමං.

๑๐๘. ภิกษุทั้งหลาย การขับร้องนี้เป็นเหมือนการร้องไห้ในวินัยของพระอริยะ การฟ้อนรำนี้เป็นเหมือนความเป็นบ้าในวินัยของพระอริยะ การหัวเราะจนเห็นฟันเกินประมาณนี้เป็นเหมือนความเป็นเด็กในวินัยของพระอริยะ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายจงทำลายเหตุในการขับร้อง จงทำลายเหตุในการฟ้อนรำ เมื่อเธอทั้งหลายผู้เป็นสัตบุรุษ ยินดีในธรรม ก็เพียงแต่ยิ้มแย้มก็พอแล้ว

6. අතිත්තිසුත්තං

๖. อติตติสูตร

109. ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්ති. කතමෙසං තිණ්ණං? සොප්පස්ස, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්ති. සුරාමෙරයපානස්ස, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය [Pg.264] නත්ථි තිත්ති. මෙථුනධම්මසමාපත්තියා, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්ති. ඉමෙසං, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්තී’’ති. ඡට්ඨං.

๑๐๙. ภิกษุทั้งหลาย ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพสิ่ง ๓ อย่าง ๓ อย่าง อะไรบ้าง คือ ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพการนอน ๑ ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพการดื่มสุราและเมรัย ๑ ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพเมถุนธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพสิ่ง ๓ อย่างนี้

7. අරක්ඛිතසුත්තං

๗. อารักขิตสูตร

110. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ‘‘චිත්තෙ, ගහපති, අරක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති. තස්ස අරක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අවස්සුතං හොති. තස්ස අවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි පූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි පූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි පූතිකං හොති. තස්ස පූතිකායකම්මන්තස්ස පූතිවචීකම්මන්තස්ස පූතිමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා.

๑๑๐. ครั้งนั้นแล ท่านอนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่ท่านอนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า ดูก่อนคหบดี เมื่อจิตไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้กายกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้วจีกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้มโนกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่ได้รับการคุ้มครอง กายกรรมของเขาก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส วจีกรรมก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส มโนกรรมก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ชุ่มด้วยกิเลส กายกรรมของเขาก็ย่อมเน่าเปื่อย วจีกรรมก็ย่อมเน่าเปื่อย มโนกรรมก็ย่อมเน่าเปื่อย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่เน่าเปื่อย การตายของเขาย่อมไม่ดี การทำกาละย่อมไม่ดี.

‘‘සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ දුච්ඡන්නෙ කූටම්පි අරක්ඛිතං හොති, ගොපානසියොපි අරක්ඛිතා හොන්ති, භිත්තිපි අරක්ඛිතා හොති; කූටම්පි අවස්සුතං හොති, ගොපානසියොපි අවස්සුතා හොන්ති, භිත්තිපි අවස්සුතා හොති; කූටම්පි පූතිකං හොති, ගොපානසියොපි පූතිකා හොන්ති, භිත්තිපි පූතිකා හොති.

ดูก่อนคหบดี เปรียบเหมือนเรือนยอดที่มุงไม่ดี แม้เครื่องยอดก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้กลอนก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้ฝาก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง เครื่องยอดก็ย่อมรั่วรด กลอนก็ย่อมรั่วรด ฝาก็ย่อมรั่วรด เครื่องยอดก็ย่อมผุ กลอนก็ย่อมผุ ฝาก็ย่อมผุ.

‘‘එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ අරක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති. තස්ස අරක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අවස්සුතං හොති. තස්ස අවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි පූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි පූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි පූතිකං හොති. තස්ස පූතිකායකම්මන්තස්ස පූතිවචීකම්මන්තස්ස පූතිමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා.

ดูก่อนคหบดี ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อจิตไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้กายกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้วจีกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้มโนกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่ได้รับการคุ้มครอง กายกรรมของเขาก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส วจีกรรมก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส มโนกรรมก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ชุ่มด้วยกิเลส กายกรรมของเขาก็ย่อมเน่าเปื่อย วจีกรรมก็ย่อมเน่าเปื่อย มโนกรรมก็ย่อมเน่าเปื่อย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่เน่าเปื่อย การตายของเขาย่อมไม่ดี การทำกาละย่อมไม่ดี.

‘‘චිත්තෙ[Pg.265], ගහපති, රක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති. තස්ස රක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස රක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස රක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති. තස්ස අනවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අනවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අනවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අපූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි අපූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි අපූතිකං හොති. තස්ස අපූතිකායකම්මන්තස්ස අපූතිවචීකම්මන්තස්ස අපූතිමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා.

ดูก่อนคหบดี เมื่อจิตได้รับการคุ้มครอง แม้กายกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง แม้วจีกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง แม้มโนกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ได้รับการคุ้มครอง กายกรรมของเขาก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส วจีกรรมก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส มโนกรรมก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่ชุ่มด้วยกิเลส กายกรรมของเขาก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย วจีกรรมก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย มโนกรรมก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่เน่าเปื่อย การตายของเขาย่อมดี การทำกาละย่อมดี.

‘‘සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ සුච්ඡන්නෙ කූටම්පි රක්ඛිතං හොති, ගොපානසියොපි රක්ඛිතා හොන්ති, භිත්තිපි රක්ඛිතා හොති; කූටම්පි අනවස්සුතං හොති, ගොපානසියොපි අනවස්සුතා හොන්ති, භිත්තිපි අනවස්සුතා හොති; කූටම්පි අපූතිකං හොති, ගොපානසියොපි අපූතිකා හොන්ති, භිත්තිපි අපූතිකා හොති.

ดูก่อนคหบดี เปรียบเหมือนเรือนยอดที่มุงดี แม้เครื่องยอดก็ได้รับการคุ้มครอง แม้กลอนก็ได้รับการคุ้มครอง แม้ฝาก็ได้รับการคุ้มครอง เครื่องยอดก็ย่อมไม่รั่วรด กลอนก็ย่อมไม่รั่วรด ฝาก็ย่อมไม่รั่วรด เครื่องยอดก็ย่อมไม่ผุ กลอนก็ย่อมไม่ผุ ฝาก็ย่อมไม่ผุ.

එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ රක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති. තස්ස රක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස රක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස රක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති. තස්ස අනවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අනවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අනවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අපූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි අපූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි අපූතිකං හොති. තස්ස අපූතිකායකම්මන්තස්ස අපූතිවචීකම්මන්තස්ස අපූතිමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා’’ති. සත්තමං.

ดูก่อนคหบดี ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อจิตได้รับการคุ้มครอง แม้กายกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง แม้วจีกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง แม้มโนกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ได้รับการคุ้มครอง กายกรรมของเขาก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส วจีกรรมก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส มโนกรรมก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่ชุ่มด้วยกิเลส กายกรรมของเขาก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย วจีกรรมก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย มโนกรรมก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่เน่าเปื่อย การตายของเขาย่อมดี การทำกาละย่อมดี ดังนี้แล. จบสูตรที่ ๗.

8. බ්‍යාපන්නසුත්තං

๘. พยาปันนสูตร

111. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ‘‘චිත්තෙ, ගහපති, බ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස බ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නවචීකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ දුච්ඡන්නෙ කූටම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, ගොපානසියොපි බ්‍යාපන්නා හොන්ති, භිත්තිපි බ්‍යාපන්නා [Pg.266] හොති; එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ බ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස බ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නවචීකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා.

๑๑๑. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่ท่านอนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า ดูก่อนคหบดี เมื่อจิตประทุษร้ายแล้ว แม้กายกรรมก็ประทุษร้าย แม้วจีกรรมก็ประทุษร้าย แม้มโนกรรมก็ประทุษร้าย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ประทุษร้ายแล้ว การตายของเขาย่อมไม่ดี การทำกาละย่อมไม่ดี. ดูก่อนคหบดี เปรียบเหมือนเรือนยอดที่มุงไม่ดี แม้เครื่องยอดก็เสียหาย แม้กลอนก็เสียหาย แม้ฝาก็เสียหาย ฉันใด ดูก่อนคหบดี ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อจิตประทุษร้ายแล้ว แม้กายกรรมก็ประทุษร้าย แม้วจีกรรมก็ประทุษร้าย แม้มโนกรรมก็ประทุษร้าย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ประทุษร้ายแล้ว การตายของเขาย่อมไม่ดี การทำกาละย่อมไม่ดี.

‘‘චිත්තෙ, ගහපති, අබ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස අබ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස අබ්‍යාපන්නවචීකම්මන්තස්ස අබ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ සුච්ඡන්නෙ කූටම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, ගොපානසියොපි අබ්‍යාපන්නා හොන්ති, භිත්තිපි අබ්‍යාපන්නා හොති; එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ අබ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස අබ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස…පෙ… අබ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා’’ති. අට්ඨමං.

“คฤหบดี เมื่อจิตไม่ถูกประทุษร้าย กายกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย วจีกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย มโนกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมอันไม่ถูกประทุษร้าย การตายของเขาย่อมเป็นความดี การทำกาละย่อมเป็นความดี คฤหบดี เปรียบเหมือนเรือนยอดที่มุงไว้ดี ยอดก็ไม่ถูกทำลาย กลอนก็ไม่ถูกทำลาย ฝาก็ไม่ถูกทำลาย ฉันใด คฤหบดี เมื่อจิตไม่ถูกประทุษร้าย กายกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย วจีกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย มโนกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม...ฯลฯ...และมโนกรรมอันไม่ถูกประทุษร้าย การตายของเขาย่อมเป็นความดี การทำกาละย่อมเป็นความดี” จบสูตรที่ ๘

9. පඨමනිදානසුත්තං

๙. ปฐมนิทานสูตร

112. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, දොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, මොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. යං, භික්ඛවෙ, ලොභපකතං කම්මං ලොභජං ලොභනිදානං ලොභසමුදයං, තං කම්මං අකුසලං තං කම්මං සාවජ්ජං තං කම්මං දුක්ඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, දොසපකතං කම්මං දොසජං දොසනිදානං දොසසමුදයං, තං කම්මං අකුසලං තං කම්මං සාවජ්ජං තං කම්මං දුක්ඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, මොහපකතං කම්මං මොහජං මොහනිදානං මොහසමුදයං, තං කම්මං අකුසලං තං කම්මං සාවජ්ජං තං කම්මං දුක්ඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය.

๑๑๒. “ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ โลภะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม โทสะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม โมหะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะโลภะ เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นอกุศล กรรมนั้นมีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นทุกข์ กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะโทสะ เกิดแต่โทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นอกุศล กรรมนั้นมีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นทุกข์ กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะโมหะ เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นอกุศล กรรมนั้นมีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นทุกข์ กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අදොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අමොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. යං, භික්ඛවෙ, අලොභපකතං කම්මං අලොභජං අලොභනිදානං අලොභසමුදයං, තං [Pg.267] කම්මං කුසලං තං කම්මං අනවජ්ජං තං කම්මං සුඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, අදොසපකතං කම්මං අදොසජං අදොසනිදානං අදොසසමුදයං, තං කම්මං කුසලං තං කම්මං අනවජ්ජං තං කම්මං සුඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, අමොහපකතං කම්මං අමොහජං අමොහනිදානං අමොහසමුදයං, තං කම්මං කුසලං තං කම්මං අනවජ්ජං තං කම්මං සුඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. නවමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อโลภะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโทสะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโมหะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะอโลภะ เกิดแต่อโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ มีอโลภะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นกุศล กรรมนั้นไม่มีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นสุข กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะอโทสะ เกิดแต่อโทสะ มีอโทสะเป็นเหตุ มีอโทสะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นกุศล กรรมนั้นไม่มีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นสุข กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะอโมหะ เกิดแต่อโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นกุศล กรรมนั้นไม่มีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นสุข กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล” จบสูตรที่ ๙

10. දුතියනිදානසුත්තං

๑๐. ทุติยนิทานสูตร

113. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අතීතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති; අනාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති; පච්චුප්පන්නෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති? අතීතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති. තස්ස අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො ඡන්දො ජායති. ඡන්දජාතො තෙහි ධම්මෙහි සංයුත්තො හොති. එතමහං, භික්ඛවෙ, සංයොජනං වදාමි යො චෙතසො සාරාගො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති.

๑๑๓. “ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมตรึกตามและพิจารณาตามด้วยใจซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต เมื่อเขาตรึกตามและพิจารณาตามด้วยใจซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีตอยู่ ฉันทะย่อมเกิดขึ้น ผู้มีฉันทะเกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความกำหนัดแห่งใจนี้แลว่า เป็นสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති? අනාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති. තස්ස අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො ඡන්දො ජායති. ඡන්දජාතො තෙහි ධම්මෙහි සංයුත්තො හොති. එතමහං, භික්ඛවෙ, සංයොජනං වදාමි යො චෙතසො සාරාගො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති.

“ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมตรึกตามและพิจารณาตามด้วยใจซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต เมื่อเขาตรึกตามและพิจารณาตามด้วยใจซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคตอยู่ ฉันทะย่อมเกิดขึ้น ผู้มีฉันทะเกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความกำหนัดแห่งใจนี้แลว่า เป็นสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති? පච්චුප්පන්නෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කෙති [Pg.268] අනුවිචාරෙති. තස්ස පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො ඡන්දො ජායති. ඡන්දජාතො තෙහි ධම්මෙහි සංයුත්තො හොති. එතමහං, භික්ඛවෙ, සංයොජනං වදාමි යො චෙතසො සාරාගො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบันเกิดขึ้นได้อย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบันแล้ว ย่อมตรึกตรองพิจารณาด้วยใจ เมื่อเขาปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบันแล้ว ตรึกตรองพิจารณาด้วยใจอยู่ ฉันทะย่อมเกิดขึ้น เมื่อฉันทะเกิดขึ้นแล้ว เขาย่อมเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความกำหนัดแห่งจิตนั่นว่าเป็นสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ย่อมเกิดขึ้นได้อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการเหล่านี้แล

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අතීතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති; අනාගතෙ භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති; පච්චුප්පන්නෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති? අතීතානං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියානං ධම්මානං ආයතිං විපාකං පජානාති. ආයතිං විපාකං විදිත්වා තදභිනිවත්තෙති. තදභිනිවත්තෙත්වා චෙතසා අභිනිවිජ්ඣිත්වා පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති.

ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ย่อมไม่เกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ย่อมไม่เกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ย่อมไม่เกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากในภายหน้าของธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ครั้นรู้ชัดวิบากในภายหน้าแล้ว ย่อมละวิบากนั้นเสีย ครั้นละวิบากนั้นแล้ว แทงตลอดด้วยใจแล้ว ย่อมเห็นทะลุปรุโปร่งด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති? අනාගතානං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියානං ධම්මානං ආයතිං විපාකං පජානාති. ආයතිං විපාකං විදිත්වා තදභිනිවත්තෙති. තදභිනිවත්තෙත්වා චෙතසා අභිනිවිජ්ඣිත්වා පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากในภายหน้าของธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ครั้นรู้ชัดวิบากในภายหน้าแล้ว ย่อมละวิบากนั้นเสีย ครั้นละวิบากนั้นแล้ว แทงตลอดด้วยใจแล้ว ย่อมเห็นทะลุปรุโปร่งด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති? පච්චුප්පන්නානං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියානං ධම්මානං ආයතිං විපාකං පජානාති, ආයතිං විපාකං විදිත්වා තදභිනිවත්තෙති, තදභිනිවත්තෙත්වා චෙතසා අභිනිවිජ්ඣිත්වා පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากในภายหน้าของธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ครั้นรู้ชัดวิบากในภายหน้าแล้ว ย่อมละวิบากนั้นเสีย ครั้นละวิบากนั้นแล้ว แทงตลอดด้วยใจแล้ว ย่อมเห็นทะลุปรุโปร่งด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการเหล่านี้แล

සම්බොධවග්ගො පඨමො.

สัมโพธวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานประจำวรรคนั้น มีดังนี้

පුබ්බෙව [Pg.269] දුවෙ අස්සාදා, සමණො රුණ්ණපඤ්චමං;

අතිත්ති ද්වෙ ච වුත්තානි, නිදානානි අපරෙ දුවෙති.

ว่าด้วยเหตุเกิดทุกข์ก่อนแต่ปัญญา ๑ อัสสาทสูตร ๒ สมณสูตร ๑ รุณณสูตรเป็นที่ ๕ อติตติสูตร ๑ สูตรที่ตรัสไว้ ๒ สูตร และนิทานสูตรอื่นอีก ๒ สูตร

(12) 2. ආපායිකවග්ගො

๑๒. อาปายิกวรรคที่ ๒

1. ආපායිකසුත්තං

๑. อาปายิกสูตร

114. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ආපායිකා නෙරයිකා ඉදමප්පහාය. කතමෙ තයො? යො ච අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො, යො ච සුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරන්තං අමූලකෙන අබ්‍රහ්මචරියෙන අනුද්ධංසෙති, යො චායං එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි කාමෙසු දොසො’ති, සො තාය කාමෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ආපායිකා නෙරයිකා ඉදමප්පහායා’’ති. පඨමං.

๑๑๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกเหล่านี้ เพราะยังละธรรมนี้ไม่ได้ จึงเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. ผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ แต่ปฏิญญาว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ๒. ผู้กล่าวหาผู้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์อยู่ ด้วยการไม่ประพฤติพรหมจรรย์อันไม่มีมูล ๓. ผู้กล่าวอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โทษในกามทั้งหลายไม่มี’ เขาย่อมถึงความหมกมุ่นในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกเหล่านี้แล เพราะยังละธรรมนี้ไม่ได้ จึงเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก

2. දුල්ලභසුත්තං

๒. ทุลลภสูตร

115. ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ, පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං. කතමෙසං තිණ්ණං? තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං, තථාගතප්පවෙදිතස්ස ධම්මවිනයස්ස දෙසෙතා පුග්ගලො දුල්ලභො ලොකස්මිං, කතඤ්ඤූ කතවෙදී පුග්ගලො දුල්ලභො ලොකස්මිං. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං.

๑๑๕. ภิกษุทั้งหลาย การปรากฏขึ้นของบุคคล ๓ จำพวกหาได้ยากในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ๑. การปรากฏขึ้นของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าหาได้ยากในโลก ๒. บุคคลผู้แสดงธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้หาได้ยากในโลก ๓. บุคคลผู้กตัญญูกตเวทีหาได้ยากในโลก ภิกษุทั้งหลาย การปรากฏขึ้นของบุคคล ๓ จำพวกนี้แลหาได้ยากในโลก

3. අප්පමෙය්‍යසුත්තං

๓. อัปปเมยยสูตร

116. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? සුප්පමෙය්‍යො, දුප්පමෙය්‍යො, අප්පමෙය්‍යො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සුප්පමෙය්‍යො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උද්ධතො හොති උන්නළො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සුප්පමෙය්‍යො.

๑๑๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลที่หยั่งถึงได้ง่าย ๒. บุคคลที่หยั่งถึงได้ยาก ๓. บุคคลที่หยั่งถึงไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่หยั่งถึงได้ง่ายเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนฟุ้งซ่าน เย่อหยิ่ง กลับกลอก ปากกล้า พูดจาเรื่อยเจื่อย หลงลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตหมุนไปผิด มีอินทรีย์เปิดเผย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลที่หยั่งถึงได้ง่าย

‘‘කතමො [Pg.270] ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දුප්පමෙය්‍යො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අනුද්ධතො හොති අනුන්නළො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතස්සති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දුප්පමෙය්‍යො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่หยั่งถึงได้ยากเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนไม่ฟุ้งซ่าน ไม่เย่อหยิ่ง ไม่กลับกลอก ไม่ปากกล้า ไม่พูดจาเรื่อยเจื่อย มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ มีสมาธิ มีจิตเป็นหนึ่ง มีอินทรีย์สำรวม ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลที่หยั่งถึงได้ยาก

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පමෙය්‍යො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං හොති ඛීණාසවො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පමෙය්‍යො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่หยั่งถึงไม่ได้เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระอรหันตขีณาสพ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลที่หยั่งถึงไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

4. ආනෙඤ්ජසුත්තං

๔. อาเนญชสูตร

117. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති, තත්‍ර ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආකාසානඤ්චායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං වීසති කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා.

๑๑๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจนานัตตสัญญา จึงเข้าถึงอากาสานัญจายตนะ โดยคำนึงว่า ‘อากาศไม่มีที่สุด’ อยู่ เขาย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาสมาบัตินั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยสมาบัตินั้น ตั้งมั่นอยู่ในสมาบัตินั้น น้อมใจเชื่อในสมาบัตินั้น มีปกติอยู่ด้วยสมาบัตินั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากสมาบัตินั้น เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้นับเนื่องในชั้นอากาสานัญจายตนพรหม ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้นับเนื่องในชั้นอากาสานัญจายตนพรหมมีอายุประมาณ ๒๐,๐๐๐ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัยนั้น ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วก็ไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนอริยสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ในเรื่องคติและอุปบัติ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති, තත්‍ර ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං චත්තාරීසං කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ [Pg.271] පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงวิญญาณัญจายตนะ โดยคำนึงว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ อยู่ เขาย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาสมาบัตินั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยสมาบัตินั้น ตั้งมั่นอยู่ในสมาบัตินั้น น้อมใจเชื่อในสมาบัตินั้น มีปกติอยู่ด้วยสมาบัตินั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากสมาบัตินั้น เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้นับเนื่องในชั้นวิญญาณัญจายตนพรหม ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้นับเนื่องในชั้นวิญญาณัญจายตนพรหมมีอายุประมาณ ๔๐,๐๐๐ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัยนั้น ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วก็ไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนอริยสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ในเรื่องคติและอุปบัติ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති, තත්‍ර ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං සට්ඨි කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො, අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงอากิญจัญญายตนะ โดยคำนึงว่า ‘ไม่มีอะไรเลย’ อยู่ เขาย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาสมาบัตินั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยสมาบัตินั้น ตั้งมั่นอยู่ในสมาบัตินั้น น้อมใจเชื่อในสมาบัตินั้น มีปกติอยู่ด้วยสมาบัตินั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากสมาบัตินั้น เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้นับเนื่องในชั้นอากิญจัญญายตนพรหม ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้นับเนื่องในชั้นอากิญจัญญายตนพรหมมีอายุประมาณ ๖๐,๐๐๐ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัยนั้น ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วก็ไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนอริยสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ในเรื่องคติและอุปบัติ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก

5. විපත්තිසම්පදාසුත්තං

๕. วิปัตติสัมปทาสูตร

118. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විපත්තියො. කතමා තිස්සො? සීලවිපත්ති, චිත්තවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති.

๑๑๘. ภิกษุทั้งหลาย วิบัติ ๓ ประการนี้ ๓ ประการไหนบ้าง คือ สีลวิบัติ (ความวิบัติแห่งศีล) จิตตวิบัติ (ความวิบัติแห่งจิต) และทิฏฐิวิบัติ (ความวิบัติแห่งความเห็น) ภิกษุทั้งหลาย ก็สีลวิบัติเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สีลวิบัติ

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අභිජ්ඣාලු හොති බ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็จิตตวิบัติเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเพ่งเล็งอยากได้ของเขา มีจิตพยาบาท ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า จิตตวิบัติ

‘‘කතමා [Pg.272] ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං, කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති. සීලවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති; චිත්තවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති; දිට්ඨිවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො විපත්තියොති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทิฏฐิวิบัติเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด มีทัศนะวิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มี บิดาไม่มี สัตว์ผู้เป็นโอปปาติกะไม่มี สมณพราหมณ์ผู้ไปโดยชอบ ปฏิบัติโดยชอบ ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งชัดด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ ไม่มีในโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิวิบัติ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุแห่งสีลวิบัติ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายแล้วเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุแห่งจิตตวิบัติ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายแล้วเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุแห่งทิฏฐิวิบัติ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายแล้วเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แลคือวิบัติ ๓ ประการ

‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? සීලසම්පදා, චිත්තසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා.

ภิกษุทั้งหลาย ความถึงพร้อม ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ ความถึงพร้อมด้วยศีล ๑ ความถึงพร้อมด้วยจิต ๑ ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยศีลเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เว้นขาดจากปาณาติบาต เว้นขาดจากอทินนาทาน เว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร เว้นขาดจากมุสาวาท เว้นขาดจากปิสุณาวาจา เว้นขาดจากผรุสวาจา เว้นขาดจากสัมผัปปลาปะ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยศีล

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අනභිජ්ඣාලු හොති අබ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยจิตเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่มีอภิชฌา มีจิตไม่พยาบาท ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยจิต

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති අවිපරීතදස්සනො – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං, අත්ථි හුතං, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අත්ථි අයං ලොකො, අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි මාතා, අත්ථි පිතා, අත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, අත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා. සීලසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති; චිත්තසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති[Pg.273]; දිට්ඨිසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วมีผล การบูชามีผล การเซ่นสรวงมีผล ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วมีอยู่ โลกนี้มี โลกหน้ามี มารดามี บิดามี สัตว์ที่เป็นโอปปาติกะมี สมณพราหมณ์ผู้ถึงพร้อมด้วยข้อปฏิบัติอันดีงาม ผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งชัดด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ มีอยู่ในโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยศีล สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยจิต สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือความถึงพร้อม ๓ ประการ

6. අපණ්ණකසුත්තං

๖. อปัณณกสูตร

119. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විපත්තියො. කතමා තිස්සො? සීලවිපත්ති, චිත්තවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති.

๑๑๙. ภิกษุทั้งหลาย ความวิบัติ ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ ศีลวิบัติ ๑ จิตตวิบัติ ๑ ทิฏฐิวิบัติ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็ศีลวิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์...ฯลฯ...เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ศีลวิบัติ

ภิกษุทั้งหลาย ก็จิตตวิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีอภิชฌา มีจิตพยาบาท ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า จิตตวิบัติ

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති. සීලවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ…පෙ… දිට්ඨිවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අපණ්ණකො මණි උද්ධං ඛිත්තො යෙන යෙනෙව පතිට්ඨාති සුප්පතිට්ඨිතංයෙව පතිට්ඨාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්තිහෙතු වා සත්තා…පෙ… උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො විපත්තියොති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทิฏฐิวิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความเห็นวิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล...ฯลฯ...สมณพราหมณ์ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งชัดด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ ไม่มีอยู่ในโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิวิบัติ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุแห่งศีลวิบัติ...ฯลฯ...เพราะเหตุแห่งทิฏฐิวิบัติ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนลูกเต๋าที่เที่ยงตรง เมื่อโยนขึ้นไปเบื้องบน จะตั้งอยู่ด้วยด้านใดด้านหนึ่ง ก็จะตั้งอยู่อย่างมั่นคงด้วยด้านนั้นๆ นั่นแหละ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุแห่งศีลวิบัติ สัตว์ทั้งหลาย...ฯลฯ...ย่อมเข้าถึง (อบาย) ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือความวิบัติ ๓ ประการ

‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? සීලසම්පදා, චිත්තසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති අවිපරීතදස්සනො – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා. සීලසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. චිත්තසම්පදාහෙතු වා…පෙ… දිට්ඨිසම්පදාහෙතු [Pg.274] වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අපණ්ණකො මණි උද්ධං ඛිත්තො යෙන යෙනෙව පතිට්ඨාති සුප්පතිට්ඨිතංයෙව පතිට්ඨාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදාහෙතු වා සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති, චිත්තසම්පදාහෙතු වා සත්තා…පෙ… දිට්ඨිසම්පදාහෙතු වා සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วมีผล การบูชามีผล...ฯลฯ...สมณพราหมณ์ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งชัดด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ มีอยู่ในโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยศีล สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยจิต...ฯลฯ...เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนลูกเต๋าที่เที่ยงตรง เมื่อโยนขึ้นไปเบื้องบน จะตั้งอยู่ด้วยด้านใดด้านหนึ่ง ก็จะตั้งอยู่อย่างมั่นคงด้วยด้านนั้นๆ นั่นแหละ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยศีล สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ฉันนั้นเหมือนกันแล เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยจิต สัตว์ทั้งหลาย...ฯลฯ...เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือความถึงพร้อม ๓ ประการ

7. කම්මන්තසුත්තං

๗. กัมมันตสูตร

120. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විපත්තියො. කතමා තිස්සො? කම්මන්තවිපත්ති, ආජීවවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච, භික්ඛවෙ, කම්මන්තවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මන්තවිපත්ති.

๑๒๐. ภิกษุทั้งหลาย ความวิบัติ ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กัมมันตวิบัติ ๑ อาชีววิบัติ ๑ ทิฏฐิวิบัติ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็กัมมันตวิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์...ฯลฯ...เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กัมมันตวิบัติ

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආජීවවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාආජීවො හොති, මිච්ඡාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආජීවවිපත්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อาชีววิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีอาชีวะผิด ย่อมเลี้ยงชีพด้วยมิจฉาอาชีวะ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อาชีววิบัติ

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทิฏฐิวิบัติเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความเห็นวิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล ... สมณพราหมณ์ผู้รู้แจ้งโลกนี้และโลกหน้าด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ ไม่มี’ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิวิบัติ ดูกรภิกษุทั้งหลาย วิบัติ ๓ ประการเหล่านี้แล”

‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? කම්මන්තසම්පදා, ආජීවසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, කම්මන්තසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මන්තසම්පදා.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัมปทา ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กัมมันตสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งการงาน) อาชีวสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งอาชีวะ) ทิฏฐิสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งทิฏฐิ) ก็กัมมันตสัมปทาเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ... เป็นผู้งดเว้นจากสัมผัปปลาปะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กัมมันตสัมปทา”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආජීවසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාආජීවො හොති, සම්මාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආජීවසම්පදා.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็อาชีวสัมปทาเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีอาชีวะชอบ ย่อมเลี้ยงชีพด้วยอาชีวะชอบ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อาชีวสัมปทา”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති අවිපරීතදස්සනො – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච [Pg.275] ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. සත්තමං.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทิฏฐิสัมปทาเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วมีผล ยัญที่บูชาแล้วมีผล ... สมณพราหมณ์ผู้รู้แจ้งโลกนี้และโลกหน้าด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ มีอยู่’ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิสัมปทา ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัมปทา ๓ ประการเหล่านี้แล” สัตตมัง

8. පඨමසොචෙය්‍යසුත්තං

๘. ปฐมโสเจยยสูตร

121. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? කායසොචෙය්‍යං, වචීසොචෙය්‍යං, මනොසොචෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං.

๑๒๑. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย โสเจยยะ (ความสะอาด) ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กายโสเจยยะ (ความสะอาดทางกาย) วจีโสเจยยะ (ความสะอาดทางวาจา) มโนโสเจยยะ (ความสะอาดทางใจ) ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็กายโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต เป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน เป็นผู้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กายโสเจยยะ”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็วจีโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท เป็นผู้งดเว้นจากปิสุณาวาจา เป็นผู้งดเว้นจากผรุสวาจา เป็นผู้งดเว้นจากสัมผัปปลาปะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วจีโสเจยยะ”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අනභිජ්ඣාලු හොති අබ්‍යාපන්නචිත්තො සම්මාදිට්ඨිකො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සොචෙය්‍යානී’’ති. අට්ඨමං.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็มโนโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่เพ่งเล็งอยากได้ของเขา ไม่มีจิตพยาบาท เป็นผู้มีความเห็นชอบ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า มโนโสเจยยะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย โสเจยยะ ๓ ประการเหล่านี้แล” อัฏฐมัง

9. දුතියසොචෙය්‍යසුත්තං

๙. ทุติยโสเจยยสูตร

122. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? කායසොචෙය්‍යං, වචීසොචෙය්‍යං, මනොසොචෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, අබ්‍රහ්මචරියා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං.

๑๒๒. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย โสเจยยะ ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กายโสเจยยะ วจีโสเจยยะ มโนโสเจยยะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็กายโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต เป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน เป็นผู้งดเว้นจากอพรหมจรรย์ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กายโสเจยยะ”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็วจีโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท เป็นผู้งดเว้นจากปิสุณาวาจา เป็นผู้งดเว้นจากผรุสวาจา เป็นผู้งดเว้นจากสัมผัปปลาปะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วจีโสเจยยะ”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තං වා අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දො’ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දො’ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස [Pg.276] උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස කාමච්ඡන්දස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදො’ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදො’ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස බ්‍යාපාදස්ස උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස බ්‍යාපාදස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස බ්‍යාපාදස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධ’න්ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධ’න්ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස ථිනමිද්ධස්ස උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස ථිනමිද්ධස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස ථිනමිද්ධස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්චං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්ච’න්ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්චං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්ච’න්ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡා’ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡා’ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නාය විචිකිච්ඡාය උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නාය විචිකිච්ඡාය පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනාය විචිකිච්ඡාය ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සොචෙය්‍යානීති.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็มโนโสไจยเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกามฉันท์มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า กามฉันท์มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่อกามฉันท์ไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า กามฉันท์ไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้กามฉันท์ที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละกามฉันท์ที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้กามฉันท์ที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ เมื่อพยาบาทมีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า พยาบาทมีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่อพยาบาทไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า พยาบาทไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้พยาบาทที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้พยาบาทที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ เมื่อถีนมิทธะมีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า ถีนมิทธะมีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่อถีนมิทธะไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า ถีนมิทธะไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้ถีนมิทธะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้ถีนมิทธะที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ เมื่ออุทธัจจกุกกุจจะมีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า อุทธัจจกุกกุจจะมีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่ออุทธัจจกุกกุจจะไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า อุทธัจจกุกกุจจะไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้อุทธัจจกุกกุจจะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละอุทธัจจกุกกุจจะที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้อุทธัจจกุกกุจจะที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ เมื่อวิจิกิจฉามีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า วิจิกิจฉามีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่อวิจิกิจฉาไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า วิจิกิจฉาไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้วิจิกิจฉาที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้วิจิกิจฉาที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ามโนโสไจย ดูกรภิกษุทั้งหลาย โสไจย ๓ ประการนี้แล”

‘‘කායසුචිං වචීසුචිං, චෙතොසුචිං අනාසවං;

සුචිං සොචෙය්‍යසම්පන්නං, ආහු නින්හාතපාපක’’න්ති. නවමං;

“บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลผู้มีความสะอาดทางกาย มีความสะอาดทางวาจา มีความสะอาดทางใจ ไม่มีอาสวะ ว่าเป็นผู้สะอาด ถึงพร้อมด้วยความสะอาด มีบาปอันลอยเสียแล้ว” จบสูตรที่ ๙

10. මොනෙය්‍යසුත්තං

๑๐. โมไนยสูตร

123. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, මොනෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? කායමොනෙය්‍යං, වචීමොනෙය්‍යං, මනොමොනෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කායමොනෙය්‍යං[Pg.277]? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, අබ්‍රහ්මචරියා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කායමොනෙය්‍යං.

๑๒๓. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย โมไนย ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กายโมไนย วจีโมไนย มโนโมไนย ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็กายโมไนยเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้เว้นขาดจากปาณาติบาต เป็นผู้เว้นขาดจากอทินนาทาน เป็นผู้เว้นขาดจากอพรหมจรรย์ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กายโมไนย”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වචීමොනෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වචීමොනෙය්‍යං.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็วจีโมไนยเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้เว้นขาดจากมุสาวาท เป็นผู้เว้นขาดจากปิสุณาวาจา เป็นผู้เว้นขาดจากผรุสวาจา เป็นผู้เว้นขาดจากสัมผัปปลาปะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วจีโมไนย”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, මනොමොනෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මනොමොනෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි මොනෙය්‍යානී’’ති.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็มโนโมไนยเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ กระทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุติ ปัญญาวิมุติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า มโนโมไนย ดูกรภิกษุทั้งหลาย โมไนย ๓ ประการนี้แล”

‘‘කායමුනිං වචීමුනිං, චෙතොමුනිං අනාසවං;

මුනිං මොනෙය්‍යසම්පන්නං, ආහු සබ්බප්පහායින’’න්ති. දසමං;

“บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลผู้เป็นมุนีทางกาย เป็นมุนีทางวาจา เป็นมุนีทางใจ ไม่มีอาสวะ ว่าเป็นมุนีผู้ถึงพร้อมด้วยโมไนย ผู้ละกิเลสได้ทั้งหมด” จบสูตรที่ ๑๐

ආපායිකවග්ගො ද්වාදසමො.

อาปายิกวรรคที่ ๑๒ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

ආපායිකො දුල්ලභො අප්පමෙය්‍යං, ආනෙඤ්ජවිපත්තිසම්පදා;

අපණ්ණකො ච කම්මන්තො, ද්වෙ සොචෙය්‍යානි මොනෙය්‍යන්ති.

อาปายิกสูตร ทุลลภสูตร อัปปเมยยสูตร อาเนญชสูตร วิปัตติสัมปทาสูตร อปัณณกสูตร กัมมันตสูตร โสไจยสูตร ๒ สูตร และโมไนยสูตร

(13) 3. කුසිනාරවග්ගො

(๑๓) ๓. กุสินารวรรค

1. කුසිනාරසුත්තං

๑. กุสินารสูตร

124. එකං සමයං භගවා කුසිනාරායං විහරති බලිහරණෙ වනසණ්ඩෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๒๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พลิหรณวัน ป่าไม้สาละ ใกล้กรุงกุสินารา ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති. තමෙනං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා උපසඞ්කමිත්වා ස්වාතනාය භත්තෙන නිමන්තෙති[Pg.278]. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අධිවාසෙති. සො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමති; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදති. තමෙනං සො ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙති.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ คหบดีหรือบุตรคหบดีเข้าไปหาภิกษุนั้นแล้ว นิมนต์ฉันภัตตาหารในวันรุ่งขึ้น ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อหวังอยู่ ย่อมรับนิมนต์ ครั้นล่วงราตรีนั้นไป เวลาเช้า ภิกษุนั้นนุ่งแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของคหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น แล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น อังคาสภิกษุนั้นด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีต ด้วยมือของตนจนให้อิ่มหนำเพียงพอ”

‘‘තස්ස එවං හොති – ‘සාධු වත ම්‍යායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙතී’ති. එවම්පිස්ස හොති – ‘අහො වත මායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා ආයතිම්පි එවරූපෙන පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙය්‍ය සම්පවාරෙය්‍යා’ති! සො තං පිණ්ඩපාතං ගථිතො මුච්ඡිතො අජ්ඣොසන්නො අනාදීනවදස්සාවී අනිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති. සො තත්ථ කාමවිතක්කම්පි විතක්කෙති, බ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති, විහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවරූපස්සාහං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දින්නං න මහප්ඵලන්ති වදාමි. තං කිස්ස හෙතු? පමත්තො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විහරති.

ภิกษุนั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ดีจริงหนอ คหบดีหรือบุตรคหบดีนี้ อังคาสเราด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปราม’ เธอมีความคิดอย่างนี้อีกว่า ‘โอหนอ ถ้าคหบดีหรือบุตรคหบดีนี้จะพึงอังคาสเราด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตเช่นนี้ด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปรามแม้ในอนาคต ก็คงจะดี!’ เธอนั้นฉันบิณฑบาตนั้นอย่างกำหนัด เมาหมก สยบอยู่ ไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก เธอย่อมตรึกกามวิตก พยาบาทวิตก และวิหิงสาวิตกในที่นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่กล่าวทานที่ถวายแก่ภิกษุเช่นนี้ว่ามีผลมาก ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเป็นผู้ประมาทอยู่

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති. තමෙනං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා උපසඞ්කමිත්වා ස්වාතනාය භත්තෙන නිමන්තෙති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අධිවාසෙති. සො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමති; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදති. තමෙනං සො ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ คหบดีหรือบุตรคหบดีเข้าไปหานิมนต์เธอเพื่อฉันในวันรุ่งขึ้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อต้องการก็รับนิมนต์ ครั้นล่วงราตรีนั้นไป ในเวลาเช้า เธอนุ่งสบงทรงบาตรจีวรแล้วเข้าไปยังที่อยู่ของคหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น ครั้นแล้วจึงนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นก็อังคาสเธอด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปราม

‘‘තස්ස න එවං හොති – ‘සාධු වත ම්‍යායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙතී’ති. එවම්පිස්ස න හොති – ‘අහො වත මායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා ආයතිම්පි එවරූපෙන පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙය්‍ය සම්පවාරෙය්‍යා’ති! සො තං පිණ්ඩපාතං අගථිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති. සො තත්ථ නෙක්ඛම්මවිතක්කම්පි [Pg.279] විතක්කෙති, අබ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති, අවිහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවරූපස්සාහං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දින්නං මහප්ඵලන්ති වදාමි. තං කිස්ස හෙතු? අප්පමත්තො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විහරතී’’ති. පඨමං.

ภิกษุนั้นไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ดีจริงหนอ คหบดีหรือบุตรคหบดีนี้ อังคาสเราด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปราม’ เธอไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ถ้าคหบดีหรือบุตรคหบดีนี้จะพึงอังคาสเราด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตเช่นนี้ด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปรามแม้ในอนาคต ก็คงจะดี!’ เธอนั้นฉันบิณฑบาตนั้นอย่างไม่กำหนัด ไม่เมาหมก ไม่สยบอยู่ เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก เธอย่อมตรึกเนกขัมมวิตก อพยาบาทวิตก และอวิหิงสาวิตกในที่นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวทานที่ถวายแก่ภิกษุเช่นนี้ว่ามีผลมาก ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่

2. භණ්ඩනසුත්තං

๒. ภัณฑนสูตร

125. ‘‘යස්සං, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති, මනසි කාතුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා න ඵාසු හොති, පගෙව ගන්තුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො තයො ධම්මෙ පජහිංසු, තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු? නෙක්ඛම්මවිතක්කං, අබ්‍යාපාදවිතක්කං, අවිහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු’. යස්සං, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති, මනසි කාතුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා න ඵාසු හොති, පගෙව ගන්තුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු, ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු’’’.

๑๒๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใดที่ภิกษุทั้งหลายเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการทุ่มเถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทิศนั้น แม้แต่จะนึกถึง เราก็ไม่มีความผาสุก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการไปเล่า เราย่อมถึงความตกลงใจในเรื่องนั้นว่า ‘แน่แท้ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการแล้ว และกระทำธรรม ๓ ประการให้มากแล้ว’ ธรรม ๓ ประการอะไรบ้างที่ท่านเหล่านั้นละแล้ว คือ เนกขัมมวิตก อพยาบาทวิตก อวิหิงสาวิตก ท่านเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการนี้แล้ว ธรรม ๓ ประการอะไรบ้างที่ท่านเหล่านั้นกระทำให้มากแล้ว คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ท่านเหล่านั้นกระทำธรรม ๓ ประการนี้ให้มากแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใดที่ภิกษุทั้งหลายเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการทุ่มเถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ ทิศนั้น แม้แต่จะนึกถึง เราก็ไม่มีความผาสุก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการไปเล่า เราย่อมถึงความตกลงใจในเรื่องนั้นว่า ‘แน่แท้ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการนี้แล้ว และกระทำธรรม ๓ ประการนี้ให้มากแล้ว’

‘‘යස්සං පන, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, ගන්තුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා ඵාසු හොති, පගෙව මනසි කාතුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො තයො ධම්මෙ පජහිංසු, තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු? නෙක්ඛම්මවිතක්කං, අබ්‍යාපාදවිතක්කං, අවිහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු’. යස්සං, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, ගන්තුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා ඵාසු හොති, පගෙව මනසි කාතුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු, ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසූ’’’ති. දුතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนในทิศใดที่ภิกษุทั้งหลายมีความสามัคคี ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน เป็นดุจน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทิศนั้น แม้แต่จะไป เราก็มีความผาสุก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการนึกถึงเล่า เราย่อมถึงความตกลงใจในเรื่องนั้นว่า ‘แน่แท้ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการแล้ว และกระทำธรรม ๓ ประการให้มากแล้ว’ ธรรม ๓ ประการอะไรบ้างที่ท่านเหล่านั้นละแล้ว คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ท่านเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการนี้แล้ว ธรรม ๓ ประการอะไรบ้างที่ท่านเหล่านั้นกระทำให้มากแล้ว คือ เนกขัมมวิตก อพยาบาทวิตก อวิหิงสาวิตก ท่านเหล่านั้นกระทำธรรม ๓ ประการนี้ให้มากแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใดที่ภิกษุทั้งหลายมีความสามัคคี ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน เป็นดุจน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ทิศนั้น แม้แต่จะไป เราก็มีความผาสุก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการนึกถึงเล่า เราย่อมถึงความตกลงใจในเรื่องนั้นว่า ‘แน่แท้ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการนี้แล้ว และกระทำธรรม ๓ ประการนี้ให้มากแล้ว’

3. ගොතමකචෙතියසුත්තං

๓. โคตมกเจติยสูตร

126. එකං [Pg.280] සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති ගොතමකෙ චෙතියෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๒๖. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โคตมกเจดีย์ เขตกรุงเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි, නො අනභිඤ්ඤාය. සනිදානාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි, නො අනිදානං. සප්පාටිහාරියාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි, නො අප්පාටිහාරියං. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ධම්මං දෙසයතො නො අනභිඤ්ඤාය, සනිදානං ධම්මං දෙසයතො නො අනිදානං, සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසයතො නො අප්පාටිහාරියං, කරණීයො ඔවාදො, කරණීයා අනුසාසනී. අලඤ්ච පන වො, භික්ඛවෙ, තුට්ඨියා, අලං අත්තමනතාය, අලං සොමනස්සාය – ‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เราแสดงธรรมเพราะรู้ยิ่ง ไม่ใช่ไม่รู้ยิ่งจึงแสดง ภิกษุทั้งหลาย เราแสดงธรรมมีเหตุ ไม่ใช่ไม่มีเหตุจึงแสดง ภิกษุทั้งหลาย เราแสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ ไม่ใช่ไม่มีปาฏิหาริย์จึงแสดง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราผู้แสดงธรรมเพราะรู้ยิ่ง ไม่ใช่ไม่รู้ยิ่งจึงแสดง แสดงธรรมมีเหตุ ไม่ใช่ไม่มีเหตุจึงแสดง แสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ ไม่ใช่ไม่มีปาฏิหาริย์จึงแสดง โอวาทเป็นสิ่งที่ควรทำ อนุศาสนีเป็นสิ่งที่ควรทำ ภิกษุทั้งหลาย ก็แต่ว่า ข้อที่พวกเธอจะพึงยินดี พึงพอใจ พึงโสมนัสว่า ‘พระผู้มีพระภาคเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระธรรมเป็นธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว พระสงฆ์เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว’ นี้ ก็เป็นการเพียงพอแล้ว

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ සහස්සී ලොකධාතු අකම්පිත්ථාති. තතියං.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสไวยากรณ์นี้อยู่ โลกธาตุขนาดพันได้หวั่นไหวแล้ว ดังนี้แล จบสูตรที่ ๓

4. භරණ්ඩුකාලාමසුත්තං

๔. ภรณฑุกาลามสูตร

127. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො යෙන කපිලවත්ථු තදවසරි. අස්සොසි ඛො මහානාමො සක්කො – ‘‘භගවා කිර කපිලවත්ථුං අනුප්පත්තො’’ති. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතං ඛො මහානාමං සක්කං භගවා එතදවොච –

๑๒๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล เสด็จถึงกรุงกบิลพัสดุ์ตามลำดับ เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้ทรงสดับว่า ‘ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคเสด็จถึงกรุงกบิลพัสดุ์แล้ว’ ครั้งนั้น เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะผู้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งว่า

‘‘ගච්ඡ, මහානාම, කපිලවත්ථුස්මිං, තථාරූපං ආවසථං ජාන යත්ථජ්ජ මයං එකරත්තිං විහරෙය්‍යාමා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො මහානාමො සක්කො භගවතො පටිස්සුත්වා කපිලවත්ථුං පවිසිත්වා කෙවලකප්පං කපිලවත්ථුං අන්වාහිණ්ඩන්තො නාද්දස කපිලවත්ථුස්මිං තථාරූපං ආවසථං යත්ථජ්ජ භගවා එකරත්තිං විහරෙය්‍ය.

“มหานามะ เธอจงไป จงรู้ที่พักเช่นนั้นในกรุงกบิลพัสดุ์ ซึ่งที่นั้นพวกเราจะพึงอยู่คืนหนึ่งในวันนี้” เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วเสด็จเข้าไปยังกรุงกบิลพัสดุ์ เที่ยวเสาะหาไปทั่วทั้งกรุงกบิลพัสดุ์ ก็มิได้พบเห็นที่พักเช่นนั้นในกรุงกบิลพัสดุ์ ซึ่งที่นั้นพระผู้มีพระภาคจะพึงประทับอยู่คืนหนึ่งในวันนี้

අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, කපිලවත්ථුස්මිං තථාරූපො ආවසථො [Pg.281] යත්ථජ්ජ භගවා එකරත්තිං විහරෙය්‍ය. අයං, භන්තෙ, භරණ්ඩු කාලාමො භගවතො පුරාණසබ්‍රහ්මචාරී. තස්සජ්ජ භගවා අස්සමෙ එකරත්තිං විහරතූ’’ති. ‘‘ගච්ඡ, මහානාම, සන්ථරං පඤ්ඤපෙහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො මහානාමො සක්කො භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන භරණ්ඩුස්ස කාලාමස්ස අස්සමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සන්ථරං පඤ්ඤාපෙත්වා උදකං ඨපෙත්වා පාදානං ධොවනාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සන්ථතො, භන්තෙ, සන්ථාරො, උදකං ඨපිතං පාදානං ධොවනාය. යස්සදානි, භන්තෙ, භගවා කාලං මඤ්ඤතී’’ති.

ครั้งนั้น เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระดำรัสนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘พระเจ้าข้า ที่พักเช่นนั้นซึ่งที่นั้นพระผู้มีพระภาคจะพึงประทับอยู่คืนหนึ่งในวันนี้ ไม่มีในกรุงกบิลพัสดุ์ พระเจ้าข้า ภรณฑุกาลามะผู้นี้เป็นสพรหมจารีเก่าของพระผู้มีพระภาค ขอพระผู้มีพระภาคโปรดประทับอยู่ในอาศรมของท่านคืนหนึ่งในวันนี้เถิด’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘มหานามะ เธอจงไปปูลาดที่นอนเถิด’ เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ แล้วเสด็จเข้าไปยังอาศรมของภรณฑุกาลามะ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้ปูลาดที่นอน ตั้งน้ำสำหรับล้างพระบาทไว้ แล้วเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระดำรัสนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘พระเจ้าข้า ที่นอนปูลาดไว้แล้ว น้ำสำหรับล้างพระบาทตั้งไว้แล้ว บัดนี้ ขอพระผู้มีพระภาคทรงสำคัญเวลาที่สมควรเถิด พระเจ้าข้า’

අථ ඛො භගවා යෙන භරණ්ඩුස්ස කාලාමස්ස අස්සමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා පාදෙ පක්ඛාලෙසි. අථ ඛො මහානාමස්ස සක්කස්ස එතදහොසි – ‘‘අකාලො ඛො අජ්ජ භගවන්තං පයිරුපාසිතුං. කිලන්තො භගවා. ස්වෙ දානාහං භගවන්තං පයිරුපාසිස්සාමී’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จเข้าไปยังอาศรมของภรณฑุกาลามะ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ทรงล้างพระบาท ครั้งนั้น เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้มีความคิดนี้ว่า ‘วันนี้ยังไม่ถึงเวลาที่จะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคทรงเหน็ดเหนื่อยแล้ว พรุ่งนี้เราจักเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค’ ดังนี้แล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป

අථ ඛො මහානාමො සක්කො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො මහානාමං සක්කං භගවා එතදවොච – ‘‘තයො ඛොමෙ, මහානාම, සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, මහානාම, එකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති; න රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉධ පන, මහානාම, එකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති; න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉධ පන, මහානාම, එකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉමෙ ඛො, මහානාම, තයො සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ‘ඉමෙසං, මහානාම, තිණ්ණං සත්ථාරානං එකා නිට්ඨා උදාහු පුථු නිට්ඨා’’’ති?

ครั้งนั้น เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งว่า ‘มหานามะ ศาสดา ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ศาสดา ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ มหานามะ ศาสดาบางคนในโลกนี้ บัญญัติปริญญาแห่งกามทั้งหลาย แต่ไม่บัญญัติปริญญาแห่งรูปทั้งหลาย ไม่บัญญัติปริญญาแห่งเวทนาทั้งหลาย อนึ่ง มหานามะ ศาสดาบางคนในโลกนี้ บัญญัติปริญญาแห่งกามทั้งหลาย บัญญัติปริญญาแห่งรูปทั้งหลาย แต่ไม่บัญญัติปริญญาแห่งเวทนาทั้งหลาย อนึ่ง มหานามะ ศาสดาบางคนในโลกนี้ บัญญัติปริญญาแห่งกามทั้งหลาย บัญญัติปริญญาแห่งรูปทั้งหลาย และบัญญัติปริญญาแห่งเวทนาทั้งหลาย มหานามะ ศาสดา ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก มหานามะ คติที่จบสิ้นของศาสดา ๓ จำพวกนี้เป็นอย่างเดียวกัน หรือว่าแตกต่างกัน’

එවං වුත්තෙ භරණ්ඩු කාලාමො මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘එකාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. එවං වුත්තෙ භගවා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘නානාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. දුතියම්පි ඛො භරණ්ඩු කාලාමො මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘එකාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. දුතියම්පි ඛො භගවා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘නානාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. තතියම්පි ඛො භරණ්ඩු කාලාමො මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘එකාති, මහානාම[Pg.282], වදෙහී’’ති. තතියම්පි ඛො භගවා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘නානාති, මහානාම, වදෙහී’’ති.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภรณฑุกาลามะได้กล่าวคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า เป็นอย่างเดียวกัน’ เมื่อภรณฑุกาลามะกล่าวอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า แตกต่างกัน’ แม้ครั้งที่สอง ภรณฑุกาลามะก็ได้กล่าวคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า เป็นอย่างเดียวกัน’ แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า แตกต่างกัน’ แม้ครั้งที่สาม ภรณฑุกาลามะก็ได้กล่าวคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า เป็นอย่างเดียวกัน’ แม้ครั้งที่สาม พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า แตกต่างกัน’

අථ ඛො භරණ්ඩු කාලාමස්ස එතදහොසි – ‘‘මහෙසක්ඛස්ස වතම්හි මහානාමස්ස සක්කස්ස සම්මුඛා සමණෙන ගොතමෙන යාවතතියං අපසාදිතො. යංනූනාහං කපිලවත්ථුම්හා පක්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භරණ්ඩු කාලාමො කපිලවත්ථුම්හා පක්කාමි. යං කපිලවත්ථුම්හා පක්කාමි තථා පක්කන්තොව අහොසි න පුන පච්චාගච්ඡීති. චතුත්ථං.

ครั้งนั้น ภรณฑุกาลามะได้มีความคิดนี้ว่า ‘สมณโคดมได้ข่มเราต่อหน้าเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะผู้มีศักดิ์ใหญ่ถึงสามครั้งหนอ ถ้ากระไร เราพึงหลีกไปจากกรุงกบิลพัสดุ์เถิด’ ครั้งนั้น ภรณฑุกาลามะได้หลีกไปจากกรุงกบิลพัสดุ์แล้ว ท่านได้หลีกไปจากกรุงกบิลพัสดุ์อย่างนั้น คือหลีกไปแล้วไม่กลับมาอีกเลย ดังนี้แล จบสูตรที่ ๔

5. හත්ථකසුත්තං

๕. หัตถกสูตร

128. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො හත්ථකො දෙවපුත්තො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා – ‘‘භගවතො පුරතො ඨස්සාමී’’ති ඔසීදතිමෙව සංසීදතිමෙව, න සක්කොති සණ්ඨාතුං. සෙය්‍යථාපි නාම සප්පි වා තෙලං වා වාලුකාය ආසිත්තං ඔසීදතිමෙව සංසීදතිමෙව, න සණ්ඨාති; එවමෙවං හත්ථකො දෙවපුත්තො – ‘‘භගවතො පුරතො ඨස්සාමී’’ති ඔසීදතිමෙව සංසීදතිමෙව, න සක්කොති සණ්ඨාතුං.

๑๒๘. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น หัตถกเทวบุตร เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว (คิดว่า) ‘เราจักยืนอยู่เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาค’ ก็จมลงเรื่อยไป ทรุดลงเรื่อยไป ไม่สามารถจะทรงกายอยู่ได้ เปรียบเหมือนเนยใสหรือน้ำมันที่บุคคลราดลงบนทราย ย่อมจมลงเรื่อยไป ทรุดลงเรื่อยไป ตั้งอยู่ไม่ได้ ฉันใด หัตถกเทวบุตรก็ฉันนั้นเหมือนกัน (คิดว่า) ‘เราจักยืนอยู่เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาค’ ก็จมลงเรื่อยไป ทรุดลงเรื่อยไป ไม่สามารถจะทรงกายอยู่ได้

අථ ඛො භගවා හත්ථකං දෙවපුත්තං එතදවොච – ‘‘ඔළාරිකං, හත්ථක, අත්තභාවං අභිනිම්මිනාහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති, ඛො හත්ථකො දෙවපුත්තො භගවතො පටිස්සුත්වා ඔළාරිකං අත්තභාවං අභිනිම්මිනිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතං ඛො හත්ථකං දෙවපුත්තං භගවා එතදවොච –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับหัตถกเทวบุตรว่า “ดูก่อนหัตถกะ ท่านจงเนรมิตอัตภาพที่หยาบเถิด” หัตถกเทวบุตรทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วเนรมิตอัตภาพที่หยาบ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับหัตถกเทวบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งนั้นว่า

‘‘යෙ තෙ, හත්ථක, ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස පවත්තිනො අහෙසුං, අපි නු තෙ තෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො’’ති? ‘‘යෙ ච මෙ, භන්තෙ, ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස පවත්තිනො අහෙසුං, තෙ ච මෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො; යෙ ච මෙ, භන්තෙ, ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස නප්පවත්තිනො අහෙසුං, තෙ ච මෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, භගවා එතරහි ආකිණ්ණො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රාජූහි [Pg.283] රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, ආකිණ්ණො විහරාමි දෙවපුත්තෙහි. දූරතොපි, භන්තෙ, දෙවපුත්තා ආගච්ඡන්ති හත්ථකස්ස දෙවපුත්තස්ස සන්තිකෙ ‘ධම්මං සොස්සාමා’ති. තිණ්ණාහං, භන්තෙ, ධම්මානං අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො. කතමෙසං තිණ්ණං? භගවතො අහං, භන්තෙ, දස්සනස්ස අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො; සද්ධම්මසවනස්සාහං, භන්තෙ, අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො; සඞ්ඝස්සාහං, භන්තෙ, උපට්ඨානස්ස අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො. ඉමෙසං ඛො අහං, භන්තෙ, තිණ්ණං ධම්මානං අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො’’ති.

“ดูก่อนหัตถกะ ธรรมเหล่าใดที่ท่านเคยประพฤติปฏิบัติเมื่อครั้งเป็นมนุษย์ บัดนี้ธรรมเหล่านั้นท่านยังประพฤติปฏิบัติอยู่หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่าใดที่ข้าพระองค์เคยประพฤติปฏิบัติเมื่อครั้งเป็นมนุษย์ บัดนี้ธรรมเหล่านั้นข้าพระองค์ก็ยังประพฤติปฏิบัติอยู่ และธรรมเหล่าใดที่ข้าพระองค์ไม่เคยประพฤติปฏิบัติเมื่อครั้งเป็นมนุษย์ บัดนี้ธรรมเหล่านั้นข้าพระองค์ก็ได้ประพฤติปฏิบัติ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบัดนี้ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่เกลื่อนกล่นด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ ฉันใด ข้าพระองค์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน อยู่เกลื่อนกล่นด้วยเทวบุตรทั้งหลาย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้จากที่ไกล เทวบุตรทั้งหลายก็พากันมายังสำนักของหัตถกเทวบุตรด้วยคิดว่า ‘พวกเราจักฟังธรรม’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในธรรม ๓ ประการ จึงทำกาละไป ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในการเห็นพระผู้มีพระภาค จึงทำกาละไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในการฟังพระสัทธรรม จึงทำกาละไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในการอุปัฏฐากพระสงฆ์ จึงทำกาละไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในธรรม ๓ ประการนี้แล จึงทำกาละไป”

‘‘නාහං භගවතො දස්සනස්ස, තිත්තිමජ්ඣගා කුදාචනං;

සඞ්ඝස්ස උපට්ඨානස්ස, සද්ධම්මසවනස්ස ච.

“ข้าพระองค์ไม่เคยถึงความอิ่มในการเห็นพระผู้มีพระภาค ในการอุปัฏฐากพระสงฆ์ และในการฟังพระสัทธรรมเลย”

‘‘අධිසීලං සික්ඛමානො, සද්ධම්මසවනෙ රතො;

තිණ්ණං ධම්මානං අතිත්තො, හත්ථකො අවිහං ගතො’’ති. පඤ්චමං;

“หัตถกะศึกษาอยู่ในอธิศีล ยินดีในการฟังพระสัทธรรม เป็นผู้ไม่อิ่มในธรรม ๓ ประการ จึงไปสู่ภพชื่ออวิหา” (จบสูตรที่ ๕)

6. කටුවියසුත්තං

๖. กฏุวิยสูตร

129. එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය බාරාණසිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො භගවා ගොයොගපිලක්ඛස්මිං පිණ්ඩාය චරමානො අඤ්ඤතරං භික්ඛුං රිත්තස්සාදං බාහිරස්සාදං මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං පාකතින්ද්‍රියං. දිස්වා තං භික්ඛුං එතදවොච –

๑๒๙. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงพาราณสี พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุรูปหนึ่งผู้มีรสว่างเปล่า มีรสภายนอก มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนไปแล้ว มีอินทรีย์เปิดเผย กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ที่ใกล้ต้นไทรที่ค้าโค ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงได้ตรัสกับภิกษุรูปนั้นว่า

‘‘මා ඛො ත්වං, භික්ඛු, අත්තානං කටුවියමකාසි. තං වත භික්ඛු කටුවියකතං අත්තානං ආමගන්ධෙන අවස්සුතං මක්ඛිකා නානුපතිස්සන්ති නාන්වාස්සවිස්සන්තීති, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති. අථ ඛො සො භික්ඛු භගවතා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිතො සංවෙගමාපාදි. අථ ඛො භගවා බාරාණසියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

“ดูก่อนภิกษุ ท่านอย่าได้ทำตนให้เป็นเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้งเลย ดูก่อนภิกษุ เป็นไปไม่ได้เลยที่แมลงวันจะไม่ตอม ไม่ติดตามตัวท่านผู้ทำตนเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้ง อันชุ่มด้วยกลิ่นดิบ” ลำดับนั้น ภิกษุรูปนั้นอันพระผู้มีพระภาคทรงโอวาทด้วยพระโอวาทนี้แล้ว ได้ถึงความสังเวช ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงพาราณสีแล้ว เสด็จกลับจากบิณฑบาตในเวลาปัจฉาภัต ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า

‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය බාරාණසිං [Pg.284] පිණ්ඩාය පාවිසිං. අද්දසං ඛො අහං, භික්ඛවෙ, ගොයොගපිලක්ඛස්මිං පිණ්ඩාය චරමානො අඤ්ඤතරං භික්ඛුං රිත්තස්සාදං බාහිරස්සාදං මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං පාකතින්ද්‍රියං. දිස්වා තං භික්ඛුං එතදවොචං –

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันนี้ในเวลาเช้า เราครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงพาราณสี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เห็นภิกษุรูปหนึ่งผู้มีรสว่างเปล่า มีรสภายนอก มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนไปแล้ว มีอินทรีย์เปิดเผย กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ที่ใกล้ต้นไทรที่ค้าโค ครั้นเห็นแล้ว เราจึงได้กล่าวกับภิกษุรูปนั้นว่า

‘‘‘මා ඛො ත්වං, භික්ඛු, අත්තානං කටුවියමකාසි. තං වත භික්ඛු කටුවියකතං අත්තානං ආමගන්ධෙන අවස්සුතං මක්ඛිකා නානුපතිස්සන්ති නාන්වාස්සවිස්සන්තීති, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො භික්ඛු මයා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිතො සංවෙගමාපාදී’’ති. එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ, කටුවියං? කො ආමගන්ධො? කා මක්ඛිකා’’ති?

“‘ดูก่อนภิกษุ ท่านอย่าได้ทำตนให้เป็นเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้งเลย ดูก่อนภิกษุ เป็นไปไม่ได้เลยที่แมลงวันจะไม่ตอม ไม่ติดตามตัวท่านผู้ทำตนเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้ง อันชุ่มด้วยกลิ่นดิบ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลำดับนั้น ภิกษุรูปนั้นอันเราโอวาทด้วยโอวาทนี้แล้ว ได้ถึงความสังเวช” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลชื่อว่าของที่เขากินแล้วคายทิ้ง อะไรชื่อว่ากลิ่นดิบ อะไรชื่อว่าแมลงวัน”

‘‘අභිජ්ඣා ඛො, භික්ඛු, කටුවියං; බ්‍යාපාදො ආමගන්ධො; පාපකා අකුසලා විතක්කා මක්ඛිකා. තං වත, භික්ඛු, කටුවියකතං අත්තානං ආමගන්ධෙන අවස්සුතං මක්ඛිකා නානුපතිස්සන්ති නාන්වාස්සවිස්සන්තීති, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති.

“ดูก่อนภิกษุ อภิชฌาแล ชื่อว่าของที่เขากินแล้วคายทิ้ง พยาบาทชื่อว่ากลิ่นดิบ วิตกอันลามกเป็นอกุศลชื่อว่าแมลงวัน ดูก่อนภิกษุ เป็นไปไม่ได้เลยที่แมลงวันจะไม่ตอม ไม่ติดตามตัวผู้ทำตนเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้ง อันชุ่มด้วยกลิ่นดิบ”

‘‘අගුත්තං චක්ඛුසොතස්මිං, ඉන්ද්‍රියෙසු අසංවුතං;

මක්ඛිකානුපතිස්සන්ති, සඞ්කප්පා රාගනිස්සිතා.

“ความดำริทั้งหลายอันอาศัยราคะ คือแมลงวัน ย่อมตอมบุคคลผู้ไม่คุ้มครองในทวารตาและหู ผู้ไม่สำรวมในอินทรีย์ทั้งหลาย”

‘‘කටුවියකතො භික්ඛු, ආමගන්ධෙ අවස්සුතො;

ආරකා හොති නිබ්බානා, විඝාතස්සෙව භාගවා.

“ภิกษุผู้ทำตนเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้ง ชุ่มด้วยกลิ่นดิบ ย่อมห่างไกลจากพระนิพพาน มีส่วนแห่งความลำบากเท่านั้น”

‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, අලද්ධා සමථමත්තනො ;

පරෙති බාලො දුම්මෙධො, මක්ඛිකාහි පුරක්ඛතො.

“คนพาลผู้มีปัญญาทราม ไม่ได้ความสงบแห่งตน อยู่ในบ้านหรือในป่าก็ตาม ย่อมถูกแมลงวันแวดล้อมเที่ยวไป”

‘‘යෙ ච සීලෙන සම්පන්නා, පඤ්ඤායූපසමෙරතා;

උපසන්තා සුඛං සෙන්ති, නාසයිත්වාන මක්ඛිකා’’ති. ඡට්ඨං;

“ส่วนชนเหล่าใดถึงพร้อมด้วยศีล ยินดีในความสงบด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นกำจัดแมลงวันได้แล้ว เป็นผู้สงบระงับ ย่อมอยู่เป็นสุข” (จบสูตรที่ ๖)

7. පඨමඅනුරුද්ධසුත්තං

๗. ปฐมานุรุทธสูตร

130. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, දිබ්බෙන චක්ඛුනා [Pg.285] විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන යෙභුය්‍යෙන පස්සාමි මාතුගාමං කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජමානං. කතිහි නු ඛො, භන්තෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති?

๑๓๐. ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอนุรุทธะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในโลกนี้ ข้าพระองค์เห็นมาตุคามโดยมาก ผู้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ พระเจ้าข้า มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรมเท่าไรหนอแล เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘තීහි ඛො, අනුරුද්ධ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, අනුරුද්ධ, මාතුගාමො පුබ්බණ්හසමයං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති, මජ්ඣන්හිකසමයං ඉස්සාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති, සායන්හසමයං කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති. ඉමෙහි ඛො, අනුරුද්ධ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති. සත්තමං.

“อนุรุทธะ มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ อนุรุทธะ มาตุคามในโลกนี้ เวลาเช้ามีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำอยู่ครองเรือน เวลาเที่ยงมีใจถูกความริษยาครอบงำอยู่ครองเรือน เวลาเย็นมีใจถูกกามราคะครอบงำอยู่ครองเรือน อนุรุทธะ มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” สุตที่ ๗

8. දුතියඅනුරුද්ධසුත්තං

๘. ทุติยอนุรุทธสูตร

131. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, ආවුසො සාරිපුත්ත, දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සහස්සං ලොකං ඔලොකෙමි. ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං. අථ ච පන මෙ නානුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’’ති.

๑๓๑. ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอนุรุทธะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า “ท่านสารีบุตร ในโลกนี้ ผมตรวจดูโลกธาตุ ๑,๐๐๐ โลกธาตุ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ อนึ่ง ความเพียรของผมก็ปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน สติก็ตั้งมั่น ไม่หลงลืม กายก็สงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย จิตก็ตั้งมั่นเป็นหนึ่ง แต่ถึงกระนั้น จิตของผมก็ยังไม่หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น”

‘‘යං ඛො තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති – ‘අහං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සහස්සං ලොකං වොලොකෙමී’ති, ඉදං තෙ මානස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති, ඉදං තෙ උද්ධච්චස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති – ‘අථ ච පන මෙ නානුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’ති, ඉදං [Pg.286] තෙ කුක්කුච්චස්මිං. සාධු වතායස්මා අනුරුද්ධො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පහාය, ඉමෙ තයො ධම්මෙ අමනසිකරිත්වා අමතාය ධාතුයා චිත්තං උපසංහරතූ’’ති.

“ท่านอนุรุทธะ การที่ท่านมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เราตรวจดูโลกธาตุ ๑,๐๐๐ โลกธาตุ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์’ นี้เป็นมานะของท่าน การที่ท่านมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘อนึ่ง ความเพียรของเราก็ปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน สติก็ตั้งมั่น ไม่หลงลืม กายก็สงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย จิตก็ตั้งมั่นเป็นหนึ่ง’ นี้เป็นอุทธัจจะของท่าน การที่ท่านมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แต่ถึงกระนั้น จิตของเราก็ยังไม่หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ นี้เป็นกุกกุจจะของท่าน ดีละ ท่านอนุรุทธะจงละธรรม ๓ ประการนี้เสีย ไม่ใส่ใจธรรม ๓ ประการนี้ แล้วน้อมจิตเข้าไปในอมตธาตุเถิด”

අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො අපරෙන සමයෙන ඉමෙ තයො ධම්මෙ පහාය, ඉමෙ තයො ධම්මෙ අමනසිකරිත්වා අමතාය ධාතුයා චිත්තං උපසංහරි. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා අනුරුද්ධො අරහතං අහොසීති. අට්ඨමං.

ต่อมา ท่านพระอนุรุทธะได้ละธรรม ๓ ประการนี้ ไม่ใส่ใจธรรม ๓ ประการนี้ แล้วน้อมจิตเข้าไปในอมตธาตุ ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะหลีกเร้นอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ได้รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” และท่านพระอนุรุทธะก็ได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย สุตที่ ๘

9. පටිච්ඡන්නසුත්තං

๙. ปฏิจฉันนสูตร

132. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පටිච්ඡන්නානි ආවහන්ති, නො විවටානි. කතමානි තීණි? මාතුගාමො, භික්ඛවෙ, පටිච්ඡන්නො ආවහති, නො විවටො; බ්‍රාහ්මණානං, භික්ඛවෙ, මන්තා පටිච්ඡන්නා ආවහන්ති, නො විවටා; මිච්ඡාදිට්ඨි, භික්ඛවෙ, පටිච්ඡන්නා ආවහති, නො විවටා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පටිච්ඡන්නානි ආවහන්ති, නො විවටානි.

๑๓๒. “ภิกษุทั้งหลาย ๓ ประการนี้ ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย มาตุคาม ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ภิกษุทั้งหลาย มนต์ของพราหมณ์ ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ภิกษุทั้งหลาย มิจฉาทิฐิ ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ภิกษุทั้งหลาย ๓ ประการนี้แล ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, විවටානි විරොචන්ති, නො පටිච්ඡන්නානි. කතමානි තීණි? චන්දමණ්ඩලං, භික්ඛවෙ, විවටං විරොචති, නො පටිච්ඡන්නං; සූරියමණ්ඩලං, භික්ඛවෙ, විවටං විරොචති, නො පටිච්ඡන්නං; තථාගතප්පවෙදිතො ධම්මවිනයො, භික්ඛවෙ, විවටො විරොචති, නො පටිච්ඡන්නො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි විවටානි විරොචන්ති, නො පටිච්ඡන්නානී’’ති. නවමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ๓ ประการนี้ เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ดวงจันทร์ เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม ภิกษุทั้งหลาย ดวงอาทิตย์ เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม ภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม ภิกษุทั้งหลาย ๓ ประการนี้แล เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม” สุตที่ ๙

10. ලෙඛසුත්තං

๑๐. เลขสูตร

133. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො [Pg.287] දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පාසාණෙ ලෙඛා න ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො දීඝරත්තං අනුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො.

๑๓๓. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกอะไรบ้าง คือ บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในหิน บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในดิน บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในน้ำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในหินเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้โกรธเนืองๆ และความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่สิ้นกาลนาน เปรียบเหมือนภิกษุทั้งหลาย รอยขีดในหิน ย่อมไม่ลบเลือนเร็วเพราะลมหรือน้ำ ตั้งอยู่นาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน โกรธเนืองๆ และความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่สิ้นกาลนาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในหิน

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පථවියා ලෙඛා ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในแผ่นดินเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ โกรธเนืองๆ แต่ความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่ไม่นาน เปรียบเหมือนรอยขีดในแผ่นดิน ย่อมลบเลือนไปได้เร็วเพราะลมหรือเพราะน้ำ ไม่ตั้งอยู่นาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน โกรธเนืองๆ แต่ความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่ไม่นาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในแผ่นดิน

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සන්ධියතිමෙව සංසන්දතිමෙව සම්මොදතිමෙව. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උදකෙ ලෙඛා ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සන්ධියතිමෙව සංසන්දතිමෙව සම්මොදතිමෙව. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในน้ำเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ แม้ถูกว่ากล่าวด้วยคำหยาบคาย ด้วยคำรุนแรง ด้วยคำไม่เป็นที่พอใจ ก็ยังคงปรองดองกันได้ คบหากันได้ บันเทิงกันได้ เปรียบเหมือนรอยขีดในน้ำ ย่อมหายไปเร็วพลัน ไม่ตั้งอยู่นาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้ถูกว่ากล่าวด้วยคำหยาบคาย ด้วยคำรุนแรง ด้วยคำไม่เป็นที่พอใจ ก็ยังคงปรองดองกันได้ คบหากันได้ บันเทิงกันได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในน้ำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้ในโลก

කුසිනාරවග්ගො තෙරසමො.

กุสินารวรรคที่ ๑๓

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

කුසිනාරභණ්ඩනා චෙව, ගොතමභරණ්ඩුහත්ථකො;

කටුවියං ද්වෙ අනුරුද්ධා, පටිච්ඡන්නං ලෙඛෙන තෙ දසාති.

ว่าด้วยเมืองกุสินารา ๑ การทะเลาะวิวาท ๑ โคตมเจดีย์ ๑ ภรุณฑุ ๑ หัตถกเทพบุตร ๑ กฏุวิยสูตร ๑ อนุรุทธสูตร ๒ สูตร ปฏิจฉันนสูตร ๑ เลขสูตร ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร

(14) 4. යොධාජීවවග්ගො

(๑๔) ๔. โยธาชีววรรค

1. යොධාජීවසුත්තං

๑. โยธาชีวสูตร

134. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි[Pg.288]? ඉධ, භික්ඛවෙ, යොධාජීවො දූරෙ පාතී ච හොති අක්ඛණවෙධී ච මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා. ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙ පාතී ච හොති අක්ඛණවෙධී ච මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා.

๑๓๔. ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้สมควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาควรบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพในโลกนี้ เป็นผู้ยิงไกล ๑ ยิงไม่พลาด ๑ ทำลายหมู่ใหญ่ได้ ๑ ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้สมควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาควรบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมะ ๓ ประการ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรมะ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ยิงไกล ๑ ยิงไม่พลาด ๑ ทำลายหมู่ใหญ่ได้ ๑

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙ පාතී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යා දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං වෙදනං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි සඤ්ඤා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යා දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං සඤ්ඤං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යෙ දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බෙ සඞ්ඛාරෙ – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙ පාතී හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไกลอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเห็นรูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ย่อมเห็นเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ย่อมเห็นสัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ย่อมเห็นสังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ย่อมเห็นวิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไกลอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී [Pg.289] පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไม่พลาดอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไม่พลาดอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහන්තං අවිජ්ජාක්ඛන්ධං පදාලෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ทำลายหมู่ใหญ่อย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำลายกองอวิชชาใหญ่หลวงได้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ทำลายหมู่ใหญ่อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมะ ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

2. පරිසාසුත්තං

๒. ปริสาสูตร

135. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පරිසා. කතමා තිස්සො? උක්කාචිතවිනීතා පරිසා, පටිපුච්ඡාවිනීතා පරිසා, යාවතාවිනීතා පරිසා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පරිසා’’ති. දුතියං.

๑๓๕. ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๓ จำพวกนี้ ๓ จำพวกอะไรบ้าง คือ บริษัทที่พึงแนะนำอย่างรวบรัด ๑ บริษัทที่พึงแนะนำอย่างพิสดาร ๑ บริษัทที่พึงแนะนำตามสมควร ๑ ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๓ จำพวกนี้แล

3. මිත්තසුත්තං

๓. มิตตสูตร

136. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? ( ) දුද්දදං දදාති, දුක්කරං කරොති, දුක්ඛමං ඛමති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො’’ති. තතියං.

๑๓๖. ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ เป็นผู้ควรคบ องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ให้สิ่งที่ให้ได้ยาก ทำสิ่งที่ทำได้ยาก อดทนสิ่งที่อดทนได้ยาก ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล เป็นผู้ควรคบ

4. උප්පාදාසුත්තං

๔. อุปปาทาสูตร

137. ‘‘උප්පාදා වා, භික්ඛවෙ, තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං, ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති – ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති. උප්පාදා වා, භික්ඛවෙ, තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා [Pg.290] අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති – ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’ති. උප්පාදා වා, භික්ඛවෙ, තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා. සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති – ‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’’ති. චතුත්ථං.

๑๓๗. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม ธาตุนั้นก็ยังคงตั้งอยู่ เป็นธัมมัฏฐิตตา เป็นธัมมนิยามตา ว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง พระตถาคตย่อมตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ย่อมทราบพร้อมเฉพาะซึ่งธรรมธาตุนั้น ครั้นตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ทราบพร้อมเฉพาะแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้นว่า ‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม ธาตุนั้นก็ยังคงตั้งอยู่ เป็นธัมมัฏฐิตตา เป็นธัมมนิยามตา ว่า สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ พระตถาคตย่อมตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ย่อมทราบพร้อมเฉพาะซึ่งธรรมธาตุนั้น ครั้นตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ทราบพร้อมเฉพาะแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้นว่า ‘สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม ธาตุนั้นก็ยังคงตั้งอยู่ เป็นธัมมัฏฐิตตา เป็นธัมมนิยามตา ว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา พระตถาคตย่อมตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ย่อมทราบพร้อมเฉพาะซึ่งธรรมธาตุนั้น ครั้นตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ทราบพร้อมเฉพาะแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้นว่า ‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’

5. කෙසකම්බලසුත්තං

๕. เกสกัมพลสูตร

138. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි තන්තාවුතානං වත්ථානං, කෙසකම්බලො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායති. කෙසකම්බලො, භික්ඛවෙ, සීතෙ සීතො, උණ්හෙ උණ්හො, දුබ්බණ්ණො, දුග්ගන්ධො, දුක්ඛසම්ඵස්සො. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි පුථුසමණබ්‍රාහ්මණවාදානං මක්ඛලිවාදො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායති.

๑๓๘. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบรรดาผ้าที่ทอด้วยเส้นด้ายชนิดต่างๆ ผ้ากัมพลที่ทำด้วยผมคน บัณฑิตกล่าวว่าเป็นผ้าที่เลวที่สุดในบรรดาผ้าเหล่านั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้ากัมพลที่ทำด้วยผมคนนั้น เมื่ออากาศหนาวก็เย็น เมื่ออากาศร้อนก็ร้อน มีสีไม่สวย มีกลิ่นเหม็น มีสัมผัสหยาบกระด้าง ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาลัทธิของสมณพราหมณ์ผู้เป็นปุถุชนเป็นอันมาก ลัทธิของมักขลิ บัณฑิตกล่าวว่าเป็นลัทธิที่เลวที่สุดในบรรดาลัทธิเหล่านั้น ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘මක්ඛලි, භික්ඛවෙ, මොඝපුරිසො එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’න්ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, තෙපි භගවන්තො කම්මවාදා චෙව අහෙසුං කිරියවාදා ච වීරියවාදා ච. තෙපි, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො පටිබාහති – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’න්ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, තෙපි භගවන්තො කම්මවාදා චෙව භවිස්සන්ති කිරියවාදා ච වීරියවාදා ච. තෙපි, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො පටිබාහති – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’න්ති. අහම්පි, භික්ඛවෙ, එතරහි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කම්මවාදො චෙව කිරියවාදො ච වීරියවාදො ච. මම්පි, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො පටිබාහති – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’’’න්ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มักขลิโมฆบุรุษมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี วิริยะไม่มี’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดได้มีแล้วในอดีตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้น ก็ได้เป็นกัมมวาที กิริยวาที และวิริยวาที ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มักขลิโมฆบุรุษย่อมห้ามแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้นว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี วิริยะไม่มี’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดจักมีในอนาคตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้น ก็จักเป็นกัมมวาที กิริยวาที และวิริยวาที ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มักขลิโมฆบุรุษย่อมห้ามแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้นว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี วิริยะไม่มี’ แม้เราผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าในบัดนี้ ก็เป็นกัมมวาที กิริยวาที และวิริยวาที ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มักขลิโมฆบุรุษย่อมห้ามแม้เราว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี วิริยะไม่มี’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නදීමුඛෙ ඛිප්පං උඩ්ඩෙය්‍ය බහූනං මච්ඡානං අහිතාය දුක්ඛාය අනයාය බ්‍යසනාය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො මනුස්සඛිප්පං මඤ්ඤෙ ලොකෙ උප්පන්නො බහූනං සත්තානං අහිතාය දුක්ඛාය අනයාය බ්‍යසනායා’’ති. පඤ්චමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุคคลพึงดักไซไว้ที่ปากแม่น้ำ เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ เพื่อความฉิบหาย เพื่อความพินาศแก่ปลาจำนวนมาก ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน มักขลิโมฆบุรุษ เราเข้าใจว่า เกิดขึ้นในโลกเหมือนเป็นไซดักมนุษย์ เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ เพื่อความฉิบหาย เพื่อความพินาศแก่สัตว์จำนวนมาก

6. සම්පදාසුත්තං

๖. สัมปทาสูตร

139. ‘‘තිස්සො [Pg.291] ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? සද්ධාසම්පදා, සීලසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. ඡට්ඨං.

๑๓๙. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมปทา ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ สัทธาสัมปทา สีลสัมปทา ปัญญาสัมปทา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมปทา ๓ ประการนี้แล

7. වුද්ධිසුත්තං

๗. วุฑฒิสูตร

140. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, වුද්ධියො. කතමා තිස්සො? සද්ධාවුද්ධි, සීලවුද්ධි, පඤ්ඤාවුද්ධි – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො වුද්ධියො’’ති. සත්තමං.

๑๔๐. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเจริญ ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ สัทธาวุฑฒิ สีลวุฑฒิ ปัญญาวุฑฒิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเจริญ ๓ ประการนี้แล

8. අස්සඛළුඞ්කසුත්තං

๘. อัสสขฬุงกสูตร

141. ‘‘තයො ච, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කෙ දෙසෙස්සාමි තයො ච පුරිසඛළුඞ්කෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๔๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงม้าเลว ๓ จำพวก และบุรุษเลว ๓ จำพวก เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො අස්සඛළුඞ්කා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො අස්සඛළුඞ්කා.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าเลว ๓ จำพวก เป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าเลวบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็ว แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยสี ไม่ถึงพร้อมด้วยขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าเลวบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็วและสี แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าเลวบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็ว สี และขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ม้าเลว ๓ จำพวก

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසඛළුඞ්කා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษเลว ๓ จำพวก เป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษเลวบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็ว แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยสี ไม่ถึงพร้อมด้วยขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษเลวบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็วและสี แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษเลวบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็ว สี และขนาด

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති [Pg.292], නො විස්සජ්ජෙති. ඉදමස්ස න වණ්ණස්මිං වදාමි. න ඛො පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะ (บุรุษเลว) เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาย่อท้อ ตอบไม่ได้ เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. න පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาสามารถตอบได้ ไม่ย่อท้อ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. ලාභී ඛො පන හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසඛළුඞ්කා’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า ผิวพรรณ และความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาสามารถตอบได้ ไม่ย่อท้อ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาย่อมได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า ผิวพรรณ และความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะ ๓ จำพวกนี้แล

9. අස්සපරස්සසුත්තං

๙. อัสสปรัสสสูตร

142. ‘‘තයො ච, භික්ඛවෙ, අස්සපරස්සෙ දෙසෙස්සාමි තයො ච පුරිසපරස්සෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๔๒. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงม้าอาชาไนย ๓ จำพวก และบุรุษอาชาไนย ๓ จำพวกแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘කතමෙ [Pg.293] ච, භික්ඛවෙ, තයො අස්සපරස්සා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො අස්සපරස්සා.

ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนย ๓ จำพวกไหนบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า ผิวพรรณ และความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือม้าอาชาไนย ๓ จำพวก

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසපරස්සා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนย ๓ จำพวกไหนบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า ผิวพรรณ และความสูงและความกว้าง

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනියෙ පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති, නො විස්සජ්ජෙති. ඉදමස්ස න වණ්ණස්මිං වදාමි. න ඛො පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาย่อท้อ ตอบไม่ได้ เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. න ඛො පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති; වණ්ණසම්පන්නො ච, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาสามารถตอบได้ ไม่ย่อท้อ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.294], භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. ලාභී ඛො පන හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසපරස්සා’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษผู้ประเสริฐกว่าบุรุษ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความเร็วของบุรุษนั้น ก็แหละ เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย ย่อมตอบได้ ไม่ติดขัด เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของบุรุษนั้น และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความสูงและความกว้างของบุรุษนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษผู้ประเสริฐกว่าบุรุษ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุรุษผู้ประเสริฐกว่าบุรุษ ๓ จำพวกนี้แล จบสูตรที่ ๙

10. අස්සාජානීයසුත්තං

๑๐. อัสสาชานียสูตร

143. ‘‘තයො ච, භික්ඛවෙ, භද්‍රෙ අස්සාජානීයෙ දෙසෙස්සාමි තයො ච භද්‍රෙ පුරිසාජානීයෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๔๓. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๓ จำพวก และบุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๓ จำพวก เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า "อย่างนั้น พระเจ้าข้า" พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා අස්සාජානීයා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො …පෙ… ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා අස්සාජානීයා.

ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๓ จำพวก เป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ ...ฯลฯ... เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยสี และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๓ จำพวกนี้แล

‘‘කතමෙ ච භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා පුරිසාජානීයා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො…පෙ… ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๓ จำพวก เป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ...ฯลฯ... เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භද්‍රො පුරිසාජානීයො…පෙ… ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. ලාභී ඛො පන හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො පුරිසාජානීයො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො [Pg.295] ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා පුරිසාජානීයා’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ...ฯลฯ... เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความเร็วของบุรุษนั้น ก็แหละ เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย ย่อมตอบได้ ไม่ติดขัด เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของบุรุษนั้น และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความสูงและความกว้างของบุรุษนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๓ จำพวกนี้แล จบสูตรที่ ๑๐

11. පඨමමොරනිවාපසුත්තං

๑๑. ปฐมโมรนิวาปสูตร

144. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති මොරනිවාපෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๔๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปริพาชการาม ที่ตำบลโมรนิวาป กรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า "ภิกษุทั้งหลาย" ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า "พระพุทธเจ้าข้า" พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන, අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන, අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. එකාදසමං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกองศีลของพระอเสขะ ประกอบด้วยกองสมาธิของพระอเสขะ ประกอบด้วยกองปัญญาของพระอเสขะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑๑

12. දුතියමොරනිවාපසුත්තං

๑๒. ทุติยโมรนิวาปสูตร

145. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? ඉද්ධිපාටිහාරියෙන, ආදෙසනාපාටිහාරියෙන, අනුසාසනීපාටිහාරියෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. ද්වාදසමං.

๑๔๕. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อิทธิปาฏิหาริย์ อาเทสนาปาฏิหาริย์ อนุสาสนีปาฏิหาริย์ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑๒

13. තතියමොරනිවාපසුත්තං

๑๓. ตติยโมรนิวาปสูตร

146. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? සම්මාදිට්ඨියා, සම්මාඤාණෙන, සම්මාවිමුත්තියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො [Pg.296] හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. තෙරසමං.

๑๔๖. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาญาณะ สัมมาวิมุตติ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑๓

යොධාජීවවග්ගො චුද්දසමො.

โยธาชีววรรคที่ ๑๔ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

යොධො පරිසමිත්තඤ්ච, උප්පාදා කෙසකම්බලො;

සම්පදා වුද්ධි තයො, අස්සා තයො මොරනිවාපිනොති.

สูตรว่าด้วยนักรบ บริษัท มิตร การอุบัติขึ้น ผ้ากัมพลผมคน ความถึงพร้อม ความเจริญ ม้า ๓ จำพวก และโมรนิวาปสูตร ๓ สูตร

(15) 5. මඞ්ගලවග්ගො

(๑๕) ๕. มงคลวรรค

1. අකුසලසුත්තං

๑. อกุศลสูตร

147. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? අකුසලෙන කායකම්මෙන, අකුසලෙන වචීකම්මෙන, අකුසලෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๑๔๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ เป็นเหมือนถูกนำมาเก็บไว้ ย่อมบังเกิดในนรกอย่างนั้น ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อกุศลกายกรรม อกุศลวจีกรรม อกุศลมโนกรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำมาเก็บไว้ ย่อมบังเกิดในนรกอย่างนั้น

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? කුසලෙන කායකම්මෙන, කුසලෙන වචීකම්මෙන, කුසලෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ เป็นเหมือนถูกนำมาเก็บไว้ ย่อมบังเกิดในสวรรค์อย่างนั้น ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กุศลกายกรรม กุศลวจีกรรม กุศลมโนกรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำมาเก็บไว้ ย่อมบังเกิดในสวรรค์อย่างนั้น จบสูตรที่ ๑

2. සාවජ්ජසුත්තං

๒. สาวัชชสูตร

148. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๑๔๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเกิดในนรกเหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายกรรมมีโทษ วจีกรรมมีโทษ มโนกรรมมีโทษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรกเหมือนถูกนำมาทิ้งไว้

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං සග්ගෙ’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายกรรมไม่มีโทษ วจีกรรมไม่มีโทษ มโนกรรมไม่มีโทษ ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ฉะนี้แล สูตรที่ ๒

3. විසමසුත්තං

๓. วิสมสูตร

149. ‘‘තීහි[Pg.297], භික්ඛවෙ…පෙ… විසමෙන කායකම්මෙන, විසමෙන වචීකම්මෙන, විසමෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං නිරයෙ.

๑๔๙. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่สม่ำเสมอ วจีกรรมไม่สม่ำเสมอ มโนกรรมไม่สม่ำเสมอ ...ฯลฯ... ย่อมเกิดในนรก

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි…පෙ… සමෙන කායකම්මෙන, සමෙන වචීකම්මෙන, සමෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං සග්ගෙ’’ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ...ฯลฯ... คือ กายกรรมสม่ำเสมอ วจีกรรมสม่ำเสมอ มโนกรรมสม่ำเสมอ ...ฯลฯ... ย่อมเกิดในสวรรค์ ฉะนี้แล สูตรที่ ๓

4. අසුචිසුත්තං

๔. อสุจิสูตร

150. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… අසුචිනා කායකම්මෙන, අසුචිනා වචීකම්මෙන, අසුචිනා මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං නිරයෙ.

๑๕๐. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่สะอาด วจีกรรมไม่สะอาด มโนกรรมไม่สะอาด ...ฯลฯ... ย่อมเกิดในนรก

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සුචිනා කායකම්මෙන, සුචිනා වචීකම්මෙන, සුචිනා මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมสะอาด วจีกรรมสะอาด มโนกรรมสะอาด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ฉะนี้แล สูตรที่ ๔

5. පඨමඛතසුත්තං

๕. ปฐมขตสูตร

151. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? අකුසලෙන කායකම්මෙන, අකුසලෙන වචීකම්මෙන, අකුසලෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති.

๑๕๑. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกขจัดถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบาปเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อกุศลกายกรรม อกุศลวจีกรรม อกุศลมโนกรรม ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกขจัดถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบาปเป็นอันมาก

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? කුසලෙන කායකම්මෙන, කුසලෙන වචීකම්මෙන, කුසලෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกขจัดไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กุศลกายกรรม กุศลวจีกรรม กุศลมโนกรรม ...ฯลฯ... สูตรที่ ๕

6. දුතියඛතසුත්තං

๖. ทุติยขตสูตร

152. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ….

๑๕๒. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมมีโทษ วจีกรรมมีโทษ มโนกรรมมีโทษ ...ฯลฯ...

‘‘තීහි[Pg.298], භික්ඛවෙ…පෙ… අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่มีโทษ วจีกรรมไม่มีโทษ มโนกรรมไม่มีโทษ ...ฯลฯ... สูตรที่ ๖

7. තතියඛතසුත්තං

๗. ตติยขตสูตร

153. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… විසමෙන කායකම්මෙන, විසමෙන වචීකම්මෙන, විසමෙන මනොකම්මෙන…පෙ….

๑๕๓. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่สม่ำเสมอ วจีกรรมไม่สม่ำเสมอ มโนกรรมไม่สม่ำเสมอ ...ฯลฯ...

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සමෙන කායකම්මෙන, සමෙන වචීකම්මෙන, සමෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมสม่ำเสมอ วจีกรรมสม่ำเสมอ มโนกรรมสม่ำเสมอ ...ฯลฯ... สูตรที่ ๗

8. චතුත්ථඛතසුත්තං

๘. จตุตถขตสูตร

154. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… අසුචිනා කායකම්මෙන, අසුචිනා වචීකම්මෙන, අසුචිනා මනොකම්මෙන…පෙ….

๑๕๔. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่สะอาด วจีกรรมไม่สะอาด มโนกรรมไม่สะอาด ...ฯลฯ...

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සුචිනා කායකම්මෙන, සුචිනා වචීකම්මෙන, සුචිනා මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมสะอาด วจีกรรมสะอาด มโนกรรมสะอาด ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกขจัดไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบุญเป็นอันมาก ฉะนี้แล สูตรที่ ๘

9. වන්දනාසුත්තං

๙. วันทนาสูตร

155. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, වන්දනා. කතමා තිස්සො? කායෙන, වාචාය, මනසා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො වන්දනා’’ති. නවමං.

๑๕๕. ภิกษุทั้งหลาย การไหว้นี้มี ๓ อย่าง ๓ อย่างอะไรบ้าง คือ การไหว้ด้วยกาย การไหว้ด้วยวาจา การไหว้ด้วยใจ ภิกษุทั้งหลาย การไหว้ ๓ อย่างนี้แล ฉะนี้แล สูตรที่ ๙

10. පුබ්බණ්හසුත්තං

๑๐. ปุพพัณหสูตร

156. ‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා පුබ්බණ්හසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, සුපුබ්බණ්හො, භික්ඛවෙ, තෙසං සත්තානං.

๑๕๖. ภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าใดประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ ในเวลาเช้า ภิกษุทั้งหลาย เวลาเช้าของสัตว์เหล่านั้นชื่อว่าเป็นเวลาเช้าที่ดี

‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා මජ්ඣන්හිකසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, සුමජ්ඣන්හිකො, භික්ඛවෙ, තෙසං සත්තානං.

ภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าใดประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ ในเวลาเที่ยง ภิกษุทั้งหลาย เวลาเที่ยงของสัตว์เหล่านั้นชื่อว่าเป็นเวลาเที่ยงที่ดี

‘‘යෙ[Pg.299], භික්ඛවෙ, සත්තා සායන්හසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, සුසායන්හො, භික්ඛවෙ, තෙසං සත්තාන’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าใดประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ ในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย เวลาเย็นของสัตว์เหล่านั้นชื่อว่าเป็นเวลาเย็นที่ดี ฉะนี้แล

‘‘සුනක්ඛත්තං සුමඞ්ගලං, සුප්පභාතං සුහුට්ඨිතං ;

සුඛණො සුමුහුත්තො ච, සුයිට්ඨං බ්‍රහ්මචාරිසු.

เป็นฤกษ์ดี เป็นมงคลดี เป็นเช้าดี เป็นรุ่งดี เป็นขณะดี เป็นยามดี และทานที่บูชาดีแล้วในพรหมจารีบุคคลทั้งหลาย

‘‘පදක්ඛිණං කායකම්මං, වාචාකම්මං පදක්ඛිණං;

පදක්ඛිණං මනොකම්මං, පණීධි තෙ පදක්ඛිණෙ ;

පදක්ඛිණානි කත්වාන, ලභන්තත්ථෙ පදක්ඛිණෙ.

กายกรรมเป็นประทักษิณ วจีกรรมเป็นประทักษิณ มโนกรรมเป็นประทักษิณ ความปรารถนาของท่านเหล่านั้นเป็นประทักษิณ ท่านเหล่านั้นทำกรรมอันเป็นประทักษิณแล้ว ย่อมได้ประโยชน์อันเป็นประทักษิณ

‘‘තෙ අත්ථලද්ධා සුඛිතා, විරුළ්හා බුද්ධසාසනෙ;

අරොගා සුඛිතා හොථ, සහ සබ්බෙහි ඤාතිභී’’ති. දසමං;

ท่านเหล่านั้นได้ประโยชน์แล้ว มีความสุข เจริญงอกงามในพระพุทธศาสนา ขอท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่มีโรค มีความสุข พร้อมด้วยหมู่ญาติทั้งปวงเถิด ฉะนี้แล สูตรที่ ๑๐

මඞ්ගලවග්ගො පඤ්චමො.

มงคลวรรคที่ ๕

තස්සුද්දානං –

คาถาสรุปประจำวรรคนั้น

අකුසලඤ්ච සාවජ්ජං, විසමාසුචිනා සහ;

චතුරො ඛතා වන්දනා, පුබ්බණ්හෙන ච තෙ දසාති.

ว่าด้วยอกุศล ๑, กรรมมีโทษ ๑, กรรมไม่สม่ำเสมอพร้อมกับกรรมไม่สะอาด ๑, การขุดตน ๔ สูตร, การไหว้ ๑, และเวลาเช้า ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร

තතියො පණ්ණාසකො සමත්තො.

ปัณณาสกะที่ ๓ จบ

(16) 6. අචෙලකවග්ගො

(๑๖) ๖. อเจลกวรรค

157-163. ‘‘තිස්සො [Pg.300] ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා තිස්සො? ආගාළ්හා පටිපදා, නිජ්ඣාමා පටිපදා, මජ්ඣිමා පටිපදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො එවංවාදී හොති එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි කාමෙසු දොසො’ති. සො කාමෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා.

๑๕๗-๑๖๓. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อาคาฬหปฏิปทา ๑ นิชฌามปฏิปทา ๑ มัชฌิมาปฏิปทา ๑ ภิกษุทั้งหลาย อาคาฬหปฏิปทา เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โทษในกามทั้งหลายไม่มี’ เขาย่อมถึงความเป็นผู้บริโภคตามความพอใจในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อาคาฬหปฏิปทา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අචෙලකො හොති මුත්තාචාරො, හත්ථාපලෙඛනො, න එහිභදන්තිකො, න තිට්ඨභදන්තිකො, නාභිහටං න උද්දිස්සකතං න නිමන්තනං සාදියති. සො න කුම්භිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න කළොපිමුඛා පටිග්ගණ්හාති න එළකමන්තරං න දණ්ඩමන්තරං න මුසලමන්තරං න ද්වින්නං භුඤ්ජමානානං න ගබ්භිනියා න පායමානාය න පුරිසන්තරගතාය න සඞ්කිත්තීසු න යත්ථ සා උපට්ඨිතො හොති න යත්ථ මක්ඛිකා සණ්ඩසණ්ඩචාරිනී න මච්ඡං න මංසං න සුරං න මෙරයං, න ථුසොදකං පිවති. සො එකාගාරිකො වා හොති එකාලොපිකො, ද්වාගාරිකො වා හොති ද්වාලොපිකො… සත්තාගාරිකො වා හොති සත්තාලොපිකො; එකිස්සාපි දත්තියා යාපෙති, ද්වීහිපි දත්තීහි යාපෙති… සත්තහිපි දත්තීහි යාපෙති; එකාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති, ද්වාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති… සත්තාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති – ඉති එවරූපං අද්ධමාසිකම්පි පරියායභත්තභොජනානුයොගමනුයුත්තො විහරති.

ภิกษุทั้งหลาย นิชฌามปฏิปทา เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นอเจลก (ชีเปลือย) มีอาจารไม่แน่นอน เลียมือให้สะอาด ไม่รับอาหารที่เขากล่าวว่า ‘นิมนต์มาทางนี้ ท่านผู้เจริญ’ ไม่รับอาหารที่เขากล่าวว่า ‘โปรดยืนอยู่ตรงนี้ ท่านผู้เจริญ’ ไม่รับอาหารที่เขานำมาให้ ไม่รับอาหารที่เขาทำเจาะจง ไม่รับอาหารที่เขานิมนต์ เขาไม่รับอาหารจากปากหม้อ ไม่รับอาหารจากปากกระเช้า ไม่รับอาหารคร่อมธรณีประตู ไม่รับอาหารคร่อมท่อนไม้ ไม่รับอาหารคร่อมสาก ไม่รับอาหารที่คน ๒ คนกำลังบริโภคอยู่ ไม่รับอาหารของหญิงมีครรภ์ ไม่รับอาหารของหญิงผู้กำลังให้นมบุตร ไม่รับอาหารของหญิงผู้ไปในระหว่างชาย ไม่รับอาหารที่เขาทำในที่ที่นัดแนะกันไว้ ไม่รับอาหารในที่ที่มีสุนัขรออยู่ ไม่รับอาหารในที่ที่มีแมลงวันหัวเขียวตอมเป็นกลุ่มๆ ไม่บริโภคปลา ไม่บริโภคเนื้อ ไม่ดื่มสุรา ไม่ดื่มเมรัย ไม่ดื่มยาดอง เขาเป็นผู้รับภิกษาในเรือนหลังเดียวบ้าง บริโภคคำเดียวบ้าง, รับภิกษาในเรือน ๒ หลังบ้าง บริโภค ๒ คำบ้าง ... รับภิกษาในเรือน ๗ หลังบ้าง บริโภค ๗ คำบ้าง, ยังชีพด้วยอาหารที่เขาให้ทัพพีเดียวบ้าง ยังชีพด้วยอาหารที่เขาให้ ๒ ทัพพีบ้าง ... ยังชีพด้วยอาหารที่เขาให้ ๗ ทัพพีบ้าง บริโภคอาหารเว้น ๑ วันบ้าง บริโภคอาหารเว้น ๒ วันบ้าง ... บริโภคอาหารเว้น ๗ วันบ้าง เป็นผู้ประกอบความขยันในการบริโภคอาหารที่เวียนมาตามวาระถึงกึ่งเดือน ด้วยประการอย่างนี้อยู่

සො සාකභක්ඛොපි හොති, සාමාකභක්ඛොපි හොති, නීවාරභක්ඛොපි හොති, දද්දුලභක්ඛොපි හොති, හටභක්ඛොපි හොති, කණ්හභක්ඛොපි හොති, ආචාමභක්ඛොපි හොති, පිඤ්ඤාකභක්ඛොපි හොති, තිණභක්ඛොපි හොති, ගොමයභක්ඛොපි හොති, වනමූලඵලාහාරො යාපෙති පවත්තඵලභොජී.

เขาเป็นผู้บริโภคผักสดบ้าง, บริโภคข้าวฟ่างบ้าง, บริโภคข้าวป่าบ้าง, บริโภคเศษหนังบ้าง, บริโภคสาหร่ายบ้าง, บริโภครำบ้าง, บริโภคข้าวตังบ้าง, บริโภคกากงาบ้าง, บริโภคหญ้าบ้าง, บริโภคโคมัยบ้าง, ยังชีพด้วยรากไม้และผลไม้ในป่า บริโภคผลไม้ที่หล่นเอง

සො සාණානිපි ධාරෙති, මසාණානිපි ධාරෙති, ඡවදුස්සානිපි ධාරෙති, පංසුකූලානිපි ධාරෙති, තිරීටානිපි ධාරෙති, අජිනම්පි ධාරෙති, අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙති, කුසචීරම්පි ධාරෙති, වාකචීරම්පි ධාරෙති, ඵලකචීරම්පි ධාරෙති, කෙසකම්බලම්පි ධාරෙති, වාළකම්බලම්පි ධාරෙති, උලූකපක්ඛිකම්පි [Pg.301] ධාරෙති, කෙසමස්සුලොචකොපි හොති කෙසමස්සුලොචනානුයොගමනුයුත්තො, උබ්භට්ඨකොපි හොති ආසනපටික්ඛිත්තො, උක්කුටිකොපි හොති උක්කුටිකප්පධානමනුයුත්තො, කණ්ටකාපස්සයිකොපි හොති කණ්ටකාපස්සයෙ සෙය්‍යං කප්පෙති, සායතතියකම්පි උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තො විහරති – ඉති එවරූපං අනෙකවිහිතං කායස්ස ආතාපනපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා.

เขาเป็นผู้นุ่งห่มผ้าป่านบ้าง, นุ่งห่มผ้าที่ทอเจือกันบ้าง, นุ่งห่มผ้าห่อศพบ้าง, นุ่งห่มผ้าบังสุกุลบ้าง, นุ่งห่มผ้าเปลือกไม้บ้าง, นุ่งห่มหนังเสือบ้าง, นุ่งห่มหนังเสือพร้อมทั้งเล็บบ้าง, นุ่งห่มผ้าทำด้วยหญ้าคาบ้าง, นุ่งห่มผ้าทำด้วยเปลือกไม้บ้าง, นุ่งห่มผ้าทำด้วยแผ่นไม้บ้าง, นุ่งห่มผ้ากัมพลทำด้วยผมคนบ้าง, นุ่งห่มผ้ากัมพลทำด้วยขนหางม้าบ้าง, นุ่งห่มผ้าทำด้วยปีกนกเค้าบ้าง, เป็นผู้ถอนผมและหนวด คือประกอบความขยันในการถอนผมและหนวด, เป็นผู้ยืน คือปฏิเสธอาสนะ, เป็นผู้กระโหย่ง คือประกอบความเพียรด้วยการนั่งกระโหย่ง, เป็นผู้นอนบนหนาม คือสำเร็จการนอนบนที่นอนที่ทำด้วยหนาม, เป็นผู้ประกอบความขยันในการลงน้ำวันละ ๓ ครั้งในเวลาเย็นอยู่ เป็นผู้ประกอบความขยันในการทำกายให้ลำบากเดือดร้อนอย่างยิ่งซึ่งมีประการต่างๆ อย่างนี้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า นิชฌามปฏิปทา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං; වෙදනාසු…පෙ… චිත්තෙ…පෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පටිපදා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย มัชฌิมาปฏิปทา เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้อยู่, เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นจิตในจิต ...ฯลฯ... เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า มัชฌิมาปฏิปทา ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๓ ประการนี้แล

‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා තිස්සො? ආගාළ්හා පටිපදා, නිජ්ඣාමා පටිපදා, මජ්ඣිමා පටිපදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා.

ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อาคาฬหปฏิปทา ๑ นิชฌามปฏิปทา ๑ มัชฌิมาปฏิปทา ๑ ภิกษุทั้งหลาย อาคาฬหปฏิปทา เป็นอย่างไร ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อาคาฬหปฏิปทา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා.

ภิกษุทั้งหลาย นิชฌามปฏิปทา เป็นอย่างไร ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า นิชฌามปฏิปทา

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති….

ภิกษุทั้งหลาย มัชฌิมาปฏิปทา เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อมิให้อกุศลธรรมอันเป็นบาปที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น, สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อละอกุศลธรรมอันเป็นบาปที่เกิดขึ้นแล้ว, สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น, สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อความตั้งอยู่ เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความเจริญยิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อการเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว...

‘‘ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති වීරියසමාධි…පෙ… චිත්තසමාධි…පෙ… වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති…පෙ….

เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร, เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ...ฯลฯ... เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยจิตตสมาธิ...ฯลฯ... เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร...ฯลฯ...

‘‘සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙති… වීරියින්ද්‍රියං භාවෙති… සතින්ද්‍රියං භාවෙති… සමාධින්ද්‍රියං භාවෙති… පඤ්ඤින්ද්‍රියං භාවෙති….

เจริญสัทธินทรีย์... เจริญวิริยินทรีย์... เจริญสตินทรีย์... เจริญสมาธินทรีย์... เจริญปัญญินทรีย์...

‘‘සද්ධාබලං [Pg.302] භාවෙති… වීරියබලං භාවෙති… සතිබලං භාවෙති… සමාධිබලං භාවෙති… පඤ්ඤාබලං භාවෙති….

เจริญสัทธาพละ... เจริญวิริยพละ... เจริญสติพละ... เจริญสมาธิพละ... เจริญปัญญาพละ...

‘‘සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති….

“ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญวิริยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปีติสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์...”

‘‘සම්මාදිට්ඨිං භාවෙති… සම්මාසඞ්කප්පං භාවෙති… සම්මාවාචං භාවෙති… සම්මාකම්මන්තං භාවෙති … සම්මාආජීවං භාවෙති… සම්මාවායාමං භාවෙති… සම්මාසතිං භාවෙති… සම්මාසමාධිං භාවෙති…. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පටිපදා’’ති.

“ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิ... ย่อมเจริญสัมมาสังกัปปะ... ย่อมเจริญสัมมาวาจา... ย่อมเจริญสัมมากัมมันตะ... ย่อมเจริญสัมมาอาชีวะ... ย่อมเจริญสัมมาวายามะ... ย่อมเจริญสัมมาสติ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า มัชฌิมาปฏิปทา ดูกรภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๓ ประการเหล่านี้แล”

අචෙලකවග්ගො ඡට්ඨො.

อเจลกวรรค ที่ ๖

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น

සතිපට්ඨානං සම්මප්පධානං, ඉද්ධිපාදින්ද්‍රියෙන ච;

බලං බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගො ච, පටිපදාය යොජයෙති.

สติปัฏฐาน สัมมัปปธาน อิทธิบาท อินทรีย์ พละ โพชฌงค์ และมรรค พึงประกอบในปฏิปทา

(17) 7. කම්මපථපෙය්‍යාලං

(๑๗) ๗. กัมมปถเปยยาล

164-183. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති, පාණාතිපාතෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

๑๖๔-๑๘๓ “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมตกนรกเหมือนถูกนำมาโยนลง ฉันนั้น ธรรม ๓ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ ๑ เป็นผู้พอใจในการฆ่าสัตว์ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมตกนรกเหมือนถูกนำมาโยนลง ฉันนั้น

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, පාණාතිපාතා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกเชิญไปวางไว้ ฉันนั้น ธรรม ๓ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากปาณาติบาต ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากปาณาติบาต ๑...”

‘‘අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අදින්නාදානෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑ เป็นผู้พอใจในการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑...”

‘‘අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අදින්නාදානා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑...”

‘‘අත්තනා [Pg.303] ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๑ ชักชวนผู้อื่นในการประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้พอใจในการประพฤติผิดในกาม ๑...”

‘‘අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ๑...”

‘‘අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, මුසාවාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้พูดเท็จ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการพูดเท็จ ๑ เป็นผู้พอใจในการพูดเท็จ ๑...”

‘‘අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති, මුසාවාදා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการพูดเท็จ ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากการพูดเท็จ ๑...”

‘‘අත්තනා ච පිසුණවාචො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้พูดส่อเสียด ๑ ชักชวนผู้อื่นในการพูดส่อเสียด ๑ เป็นผู้พอใจในการพูดส่อเสียด ๑...”

‘‘අත්තනා ච පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากวาจาส่อเสียด ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากวาจาส่อเสียด ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากวาจาส่อเสียด ๑...”

‘‘අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้พูดคำหยาบ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการพูดคำหยาบ ๑ เป็นผู้พอใจในการพูดคำหยาบ ๑...”

‘‘අත්තනා ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากวาจาหยาบ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากวาจาหยาบ ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากวาจาหยาบ ๑...”

‘‘අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการพูดเพ้อเจ้อ ๑ เป็นผู้พอใจในการพูดเพ้อเจ้อ ๑...”

‘‘අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ๑...”

‘‘අත්තනා ච අභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้มีอภิชฌา ๑ ชักชวนผู้อื่นในอภิชฌา ๑ เป็นผู้พอใจในอภิชฌา ๑...”

‘‘අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අනභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้ไม่มีอภิชฌา ๑ ชักชวนผู้อื่นในความไม่มีอภิชฌา ๑ เป็นผู้พอใจในความไม่มีอภิชฌา ๑...”

‘‘අත්තනා [Pg.304] ච බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච බ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, බ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้มีจิตพยาบาท ๑ ชักชวนผู้อื่นในพยาบาท ๑ เป็นผู้พอใจในพยาบาท ๑...”

‘‘අත්තනා ච අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච අබ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අබ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“ตนเองเป็นผู้มีจิตไม่พยาบาท ๑ ชักชวนผู้อื่นในความไม่พยาบาท ๑ เป็นผู้พอใจในความไม่พยาบาท ๑...”

‘‘අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති, මිච්ඡාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති ….

“ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิ ๑ ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิ ๑ เป็นผู้พอใจในมิจฉาทิฏฐิ ๑...”

‘‘අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති, සම්මාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති.

“ตนเองเป็นสัมมาทิฏฐิ ๑ ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิ ๑ เป็นผู้พอใจในสัมมาทิฏฐิ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกเชิญไปวางไว้ ฉันนั้น”

කම්මපථපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

กัมมปถเปยยาล จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานของเปยยาลนั้น

පාණං අදින්නමිච්ඡා ච, මුසාවාදී ච පිසුණා;

ඵරුසා සම්ඵප්පලාපො ච, අභිජ්ඣා බ්‍යාපාදදිට්ඨි ච;

කම්මපථෙසු පෙය්‍යාලං, තිකකෙන නියොජයෙති.

การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติผิดในกาม การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดคำหยาบ การพูดเพ้อเจ้อ อภิชฌา พยาบาท และมิจฉาทิฏฐิ พึงประกอบเปยยาลในกัมมบถทั้งหลาย ด้วยหมวด ๓

(18) 8. රාගපෙය්‍යාලං

(๑๘) ๘. ราคเปยยาล

184. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? සුඤ්ඤතො සමාධි, අනිමිත්තො සමාධි, අප්පණිහිතො සමාධි – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. ( )

๑๘๔. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ อันบุคคลพึงให้เจริญ เพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ สุญญตสมาธิ อนิมิตตสมาธิ อัปปณิหิตสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ อันบุคคลพึงให้เจริญ เพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ

‘‘රාගස්ස[Pg.305], භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ อันบุคคลพึงให้เจริญ เพื่อการกำหนดรู้... เพื่อความสิ้นไปรอบ... เพื่อการละ... เพื่อความสิ้นไป... เพื่อความเสื่อมไป... เพื่อความคลายกำหนัด... เพื่อความดับ... เพื่อการสละ... เพื่อการสลัดคืนซึ่งราคะ

‘‘දොසස්ස… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පලාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

ธรรม ๓ ประการนี้ อันบุคคลพึงให้เจริญ เพื่อความรู้ยิ่ง... เพื่อการกำหนดรู้... เพื่อความสิ้นไปรอบ... เพื่อการละ... เพื่อความสิ้นไป... เพื่อความเสื่อมไป... เพื่อความคลายกำหนัด... เพื่อความดับ... เพื่อการสละ... เพื่อการสลัดคืนซึ่งโทสะ... โมหะ... โกธะ... อุปนาหะ... มักขะ... ปลาสะ... อิสสา... มัจฉริยะ... มายา... สาเถยยะ... ถัมภะ... สารัมภะ... มานะ... อติมานะ... มทะ... ปมาทะ”

(ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.)

(พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล)

රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

ราคเปยยาล จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำราคเปยยาลนั้น มีดังนี้

රාගං දොසඤ්ච මොහඤ්ච, කොධූපනාහපඤ්චමං;

මක්ඛපළාසඉස්සා ච, මච්ඡරිමායාසාඨෙය්‍යා.

ราคะ โทสะ โมหะ โกธะ และอุปนาหะเป็นที่ ๕ มักขะ ปลาสะ อิสสา มัจฉริยะ มายา และสาเถยยะ

ථම්භසාරම්භමානඤ්ච, අතිමානමදස්ස ච;

පමාදා සත්තරස වුත්තා, රාගපෙය්‍යාලනිස්සිතා.

ถัมภะ สารัมภะ มานะ อติมานะ มทะ และปมาทะ รวมเป็น ๑๗ ประการ ที่เนื่องด้วยราคเปยยาล

එතෙ ඔපම්මයුත්තෙන, ආපාදෙන අභිඤ්ඤාය;

පරිඤ්ඤාය පරික්ඛයා, පහානක්ඛයබ්බයෙන;

විරාගනිරොධචාගං, පටිනිස්සග්ගෙ ඉමෙ දස.

ธรรม ๑๗ ประการเหล่านั้น ประกอบด้วยอุปมาและอาปาทะ ๑๐ อย่าง คือ อภิญญา ปริญญา ปริกขยะ ปหานะ ขยะ วยะ วิราคะ นิโรธะ จาคะ และปฏินิสสัคคะ

සුඤ්ඤතො අනිමිත්තො ච, අප්පණිහිතො ච තයො;

සමාධිමූලකා පෙය්‍යාලෙසුපි වවත්ථිතා චාති.

สุญญตสมาธิ อนิมิตตสมาธิ และอัปปณิหิตสมาธิ ๓ ประการ อันเป็นมูลแห่งสมาธิ ก็ได้จัดไว้ในเปยยาลทั้งหลายด้วย

තිකනිපාතපාළි නිට්ඨිතා.

พระบาลีติกนิบาต จบ

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ
1 . නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น අඞ්ගුත්තරනිකායො อังคุตตรนิกาย තිකනිපාතපාළි ติกนิบาต 1. පඨමපණ්ණාසකං ๑. ปฐมปัณณาสก์ 1. බාලවග්ගො ๑. พาลวรรค 1. භයසුත්තං ๑. ภยสูตร 1. එවං [Pg.99] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, භයානි උප්පජ්ජන්ති සබ්බානි තානි බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපද්දවා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපසග්ගා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නළාගාරා වා තිණාගාරා වා අග්ගි මුත්තො කූටාගාරානිපි ඩහති උල්ලිත්තාවලිත්තානි නිවාතානි ඵුසිතග්ගළානි පිහිතවාතපානානි; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි භයානි උප්පජ්ජන්ති සබ්බානි තානි බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපද්දවා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපසග්ගා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. “ภิกษุทั้งหลาย ภัยใดๆ เกิดขึ้น ภัยทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต อุปัททวะใดๆ เกิดขึ้น อุปัททวะทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต อุปสรรคใดๆ เกิดขึ้น อุปสรรคทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไฟที่ลุกไหม้ขึ้นจากเรือนที่มุงด้วยไม้อ้อหรือเรือนที่มุงด้วยหญ้า ย่อมไหม้ได้แม้กระทั่งเรือนยอดที่ฉาบทาทั้งภายในและภายนอก ไม่มีลมเข้า มีบานประตูสนิท มีหน้าต่างปิดสนิท แม้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภัยใดๆ เกิดขึ้น ภัยทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต อุปัททวะใดๆ เกิดขึ้น อุปัททวะทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต อุปสรรคใดๆ เกิดขึ้น อุปสรรคทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นจากคนพาล ไม่ใช่เกิดจากบัณฑิต ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘ඉති [Pg.100] ඛො, භික්ඛවෙ, සප්පටිභයො බාලො, අප්පටිභයො පණ්ඩිතො. සඋපද්දවො බාලො, අනුපද්දවො පණ්ඩිතො. සඋපසග්ගො බාලො, අනුපසග්ගො පණ්ඩිතො. නත්ථි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතතො භයං, නත්ථි පණ්ඩිතතො උපද්දවො, නත්ථි පණ්ඩිතතො උපසග්ගො. “ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุนั้น คนพาลจึงมีภัย บัณฑิตไม่มีภัย คนพาลมีอุปัททวะ บัณฑิตไม่มีอุปัททวะ คนพาลมีอุปสรรค บัณฑิตไม่มีอุปสรรค ภิกษุทั้งหลาย ภัยไม่มีจากบัณฑิต อุปัททวะไม่มีจากบัณฑิต อุปสรรคไม่มีจากบัณฑิต ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ අභිනිවජ්ජෙත්වා, යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං. “ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเว้นธรรม ๓ ประการที่บุคคลผู้ประกอบแล้วจะพึงรู้ได้ว่าเป็นคนพาล จักสมาทานธรรม ๓ ประการที่บุคคลผู้ประกอบแล้วจะพึงรู้ได้ว่าเป็นบัณฑิต แล้วประพฤติ’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” จบ ปฐมสูตร 2. ලක්ඛණසුත්තං ๒. ลักขณสูตร 2. ‘‘කම්මලක්ඛණො, භික්ඛවෙ, බාලො, කම්මලක්ඛණො පණ්ඩිතො, අපදානසොභනී පඤ්ඤාති. තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. ๒. “ภิกษุทั้งหลาย คนพาลมีกรรมเป็นเครื่องหมาย บัณฑิตก็มีกรรมเป็นเครื่องหมาย ปัญญาย่อมงดงามด้วยการกระทำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นคนพาล ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ අභිනිවජ්ජෙත්වා, යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං. “ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเว้นธรรม ๓ ประการที่บุคคลผู้ประกอบแล้วจะพึงรู้ได้ว่าเป็นคนพาล จักสมาทานธรรม ๓ ประการที่บุคคลผู้ประกอบแล้วจะพึงรู้ได้ว่าเป็นบัณฑิต แล้วประพฤติ’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” จบ ทุติยสูตร 3. චින්තීසුත්තං ๓. จินตีสูตร 3. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, බාලස්ස බාලලක්ඛණානි බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච හොති දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී ච. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච අභවිස්ස දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී ච, කෙන නං පණ්ඩිතා ජානෙය්‍යුං – ‘බාලො අයං භවං අසප්පුරිසො’ති? යස්මා [Pg.101] ච ඛො, භික්ඛවෙ, බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච හොති දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී ච තස්මා නං පණ්ඩිතා ජානන්ති – ‘බාලො අයං භවං අසප්පුරිසො’ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි බාලස්ස බාලලක්ඛණානි බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි. ๓. “ภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของคนพาล นิมิตของคนพาล ความเป็นไปของคนพาล ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ คนพาลเป็นผู้คิดชั่ว พูดชั่ว และทำชั่ว ภิกษุทั้งหลาย ถ้าคนพาลไม่เป็นผู้คิดชั่ว พูดชั่ว และทำชั่วแล้ว บัณฑิตทั้งหลายจะพึงรู้จักเขาได้อย่างไรว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นคนพาล เป็นอสัตบุรุษ’ แต่เพราะเหตุที่คนพาลเป็นผู้คิดชั่ว พูดชั่ว และทำชั่ว ฉะนั้น บัณฑิตทั้งหลายจึงรู้จักเขาได้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นคนพาล เป็นอสัตบุรุษ’ ภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของคนพาล นิมิตของคนพาล ความเป็นไปของคนพาล ๓ ประการนี้แล ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි පණ්ඩිතනිමිත්තානි පණ්ඩිතාපදානානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච හොති සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී ච. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච අභවිස්ස සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී ච, කෙන නං පණ්ඩිතා ජානෙය්‍යුං – ‘පණ්ඩිතො අයං භවං සප්පුරිසො’ති? යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච හොති සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී ච තස්මා නං පණ්ඩිතා ජානන්ති – ‘පණ්ඩිතො අයං භවං සප්පුරිසො’ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි පණ්ඩිතනිමිත්තානි පණ්ඩිතාපදානානි. තස්මාතිහ…. තතියං. “ภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของบัณฑิต นิมิตของบัณฑิต ความเป็นไปของบัณฑิต ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ บัณฑิตเป็นผู้คิดดี พูดดี และทำดี ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบัณฑิตไม่เป็นผู้คิดดี พูดดี และทำดีแล้ว บัณฑิตทั้งหลายจะพึงรู้จักเขาได้อย่างไรว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นบัณฑิต เป็นสัตบุรุษ’ แต่เพราะเหตุที่บัณฑิตเป็นผู้คิดดี พูดดี และทำดี ฉะนั้น บัณฑิตทั้งหลายจึงรู้จักเขาได้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นบัณฑิต เป็นสัตบุรุษ’ ภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของบัณฑิต นิมิตของบัณฑิต ความเป็นไปของบัณฑิต ๓ ประการนี้แล” จบ ตติยสูตร 4. අච්චයසුත්තං ๔. อัจจยสูตร 4. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අච්චයං අච්චයතො න පස්සති, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං නප්පටිකරොති, පරස්ස ඛො පන අච්චයං දෙසෙන්තස්ස යථාධම්මං නප්පටිග්ගණ්හාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. ๔. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ไม่เห็นความผิดโดยความเป็นความผิด, เมื่อเห็นความผิดโดยความเป็นความผิดแล้ว ไม่แก้ไขตามธรรม, เมื่อผู้อื่นแสดงความผิด ก็ไม่รับตามธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นคนพาล ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අච්චයං අච්චයතො පස්සති, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, පරස්ස ඛො පන අච්චයං දෙසෙන්තස්ස යථාධම්මං පටිග්ගණ්හාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. තස්මාතිහ…. චතුත්ථං. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เห็นความผิดโดยความเป็นความผิด, เมื่อเห็นความผิดโดยความเป็นความผิดแล้ว ก็แก้ไขตามธรรม, เมื่อผู้อื่นแสดงความผิด ก็รับตามธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต” จบ จตุตถสูตร 5. අයොනිසොසුත්තං ๕. อโยนิโสสูตร 5. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අයොනිසො පඤ්හං කත්තා හොති, අයොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජෙතා හොති, පරස්ස ඛො පන යොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජිතං පරිමණ්ඩලෙහි [Pg.102] පදබ්‍යඤ්ජනෙහි සිලිට්ඨෙහි උපගතෙහි නාබ්භනුමොදිතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. ๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ตั้งปัญหาโดยไม่แยบคาย ๑ เป็นผู้ตอบปัญหาโดยไม่แยบคาย ๑ ไม่พอใจปัญหาที่ผู้อื่นตอบโดยแยบคาย ด้วยบทและพยัญชนะที่กลมกล่อม สละสลวย สมเหตุสมผล ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นคนพาล ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? යොනිසො පඤ්හං කත්තා හොති, යොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජෙතා හොති, පරස්ස ඛො පන යොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජිතං පරිමණ්ඩලෙහි පදබ්‍යඤ්ජනෙහි සිලිට්ඨෙහි උපගතෙහි අබ්භනුමොදිතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. තස්මාතිහ…. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ตั้งปัญหาโดยแยบคาย ๑ เป็นผู้ตอบปัญหาโดยแยบคาย ๑ พอใจปัญหาที่ผู้อื่นตอบโดยแยบคาย ด้วยบทและพยัญชนะที่กลมกล่อม สละสลวย สมเหตุสมผล ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต จบสูตรที่ ๕ 6. අකුසලසුත්තං ๖. อกุสลสูตรที่ ๖ 6. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අකුසලෙන කායකම්මෙන, අකුසලෙන වචීකම්මෙන, අකුසලෙන මනොකම්මෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. ๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกายกรรมที่เป็นอกุศล ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่เป็นอกุศล ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่เป็นอกุศล ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นคนพาล ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? කුසලෙන කායකම්මෙන, කුසලෙන වචීකම්මෙන, කුසලෙන මනොකම්මෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. තස්මාතිහ…. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกายกรรมที่เป็นกุศล ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่เป็นกุศล ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่เป็นกุศล ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต จบสูตรที่ ๖ 7. සාවජ්ජසුත්තං ๗. สาวัชชสูตรที่ ๗ 7. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ… අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. සත්තමං. ๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกายกรรมที่มีโทษ ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่มีโทษ ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่มีโทษ ๑ ...ฯลฯ... ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษ ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่มีโทษ ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่มีโทษ ๑ ...ฯลฯ... จบสูตรที่ ๗ 8. සබ්‍යාබජ්ඣසුත්තං ๘. สัพยาพัชฌสูตรที่ ๘ 8. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? සබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන…පෙ… අබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, අබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන[Pg.103], අබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන. ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. ๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกายกรรมที่เบียดเบียน ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่เบียดเบียน ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่เบียดเบียน ๑ ...ฯลฯ... ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่เบียดเบียน ๑ ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่เบียดเบียน ๑ ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่เบียดเบียน ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล พึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ අභිනිවජ්ජෙත්වා, යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเว้นธรรม ๓ ประการ ที่บุคคลผู้ประกอบแล้วพึงทราบว่าเป็นคนพาล จักสมาทานธรรม ๓ ประการ ที่บุคคลผู้ประกอบแล้วพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต แล้วประพฤติ’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล จบสูตรที่ ๘ 9. ඛතසුත්තං ๙. ขตสูตรที่ ๙ 9. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. ๙. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกกำจัดให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกผู้รู้ติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต ๑ วจีทุจริต ๑ มโนทุจริต ๑ ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกกำจัดให้ถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกผู้รู้ติเตียน และประสบบาปเป็นอันมาก ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายสุจริต ๑ วจีสุจริต ๑ มโนสุจริต ๑ ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ติเตียน และประสบบุญเป็นอันมาก จบสูตรที่ ๙ 10. මලසුත්තං ๑๐. มลสูตรที่ ๑๐ 10. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො තයො මලෙ අප්පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? දුස්සීලො ච හොති, දුස්සීල්‍යමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති; ඉස්සුකී ච හොති, ඉස්සාමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති; මච්ඡරී ච හොති, මච්ඡෙරමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඉමෙ තයො මලෙ අප්පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๑๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ยังละมลทิน ๓ อย่างไม่ได้ ชื่อว่าถูกนำไปเก็บไว้ในนรก เหมือนของที่เขาเก็บไว้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นคนทุศีล และยังละมลทินคือความเป็นคนทุศีลไม่ได้ ๑ เป็นคนขี้อิจฉา และยังละมลทินคือความอิจฉาไม่ได้ ๑ เป็นคนตระหนี่ และยังละมลทินคือความตระหนี่ไม่ได้ ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ยังละมลทิน ๓ อย่างนี้ไม่ได้ ชื่อว่าถูกนำไปเก็บไว้ในนรก เหมือนของที่เขาเก็บไว้ ‘‘තීහි[Pg.104], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො තයො මලෙ පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? සීලවා ච හොති, දුස්සීල්‍යමලඤ්චස්ස පහීනං හොති; අනිස්සුකී ච හොති, ඉස්සාමලඤ්චස්ස පහීනං හොති; අමච්ඡරී ච හොති, මච්ඡෙරමලඤ්චස්ස පහීනං හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඉමෙ තයො මලෙ පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ละมลทิน ๓ อย่างได้แล้ว ชื่อว่าถูกนำไปเก็บไว้ในสวรรค์ เหมือนของที่เขาเก็บไว้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นคนมีศีล และละมลทินคือความเป็นคนทุศีลได้แล้ว ๑ เป็นคนไม่ขี้อิจฉา และละมลทินคือความอิจฉาได้แล้ว ๑ เป็นคนไม่ตระหนี่ และละมลทินคือความตระหนี่ได้แล้ว ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ละมลทิน ๓ อย่างนี้ได้แล้ว ชื่อว่าถูกนำไปเก็บไว้ในสวรรค์ เหมือนของที่เขาเก็บไว้ จบสูตรที่ ๑๐ බාලවග්ගො පඨමො. พาลวรรคที่ ๑ จบ තස්සුද්දානං – คาถาสำหรับย่อความในวรรคนี้ භයං ලක්ඛණචින්තී ච, අච්චයඤ්ච අයොනිසො; අකුසලඤ්ච සාවජ්ජං, සබ්‍යාබජ්ඣඛතං මලන්ති. เรื่องภัย ๑ เรื่องลักษณะ ๑ เรื่องความคิด ๑ เรื่องความผิดพลาด ๑ เรื่องการถามตอบโดยไม่แยบคาย ๑ เรื่องอกุศล ๑ เรื่องกรรมมีโทษ ๑ เรื่องกรรมเบียดเบียน ๑ เรื่องบุคคลผู้ถูกกำจัด ๑ เรื่องมลทิน ๑ 2. රථකාරවග්ගො ๒. รถการวรรคที่ ๒ 1. ඤාතසුත්තං ๑. ญาตสูตรที่ ๑ 11. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනඅහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනදුක්ඛාය, බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අනනුලොමිකෙ කායකම්මෙ සමාදපෙති, අනනුලොමිකෙ වචීකම්මෙ සමාදපෙති, අනනුලොමිකෙසු ධම්මෙසු සමාදපෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනඅහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනදුක්ඛාය, බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. ๑๑. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียง ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อทุกข์แก่ชนหมู่มาก เพื่อความฉิบหาย เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุชักชวนผู้อื่นในกายกรรมที่ไม่สมควร ๑ ชักชวนผู้อื่นในวจีกรรมที่ไม่สมควร ๑ ชักชวนผู้อื่นในธรรมทั้งหลายที่ไม่สมควร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียง ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อทุกข์แก่ชนหมู่มาก เพื่อความฉิบหาย เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනසුඛාය, බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අනුලොමිකෙ කායකම්මෙ සමාදපෙති, අනුලොමිකෙ වචීකම්මෙ සමාදපෙති, අනුලොමිකෙසු ධම්මෙසු සමාදපෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනසුඛාය, බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียง ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุชักชวนผู้อื่นในกายกรรมที่สมควร ๑ ชักชวนผู้อื่นในวจีกรรมที่สมควร ๑ ชักชวนผู้อื่นในธรรมทั้งหลายที่สมควร ๑ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียง ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑ 2. සාරණීයසුත්තං ๒. สารณียสูตร 12. ‘‘තීණිමානි[Pg.105], භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්ති. කතමානි තීණි? යස්මිං, භික්ඛවෙ, පදෙසෙ රාජා ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො ජාතො හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ๑๒. ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้ เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ๓ แห่ง อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วประสูติในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพแห่งแรกของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ රාජා ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พระราชาผู้เป็นกษัตริย์ได้รับมูรธาภิเษกแล้วในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพแห่งที่ ๒ ของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ රාජා ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අජ්ඣාවසති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්ති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ทรงชนะสงครามแล้ว มีชัยในสงครามแล้ว ประทับครอบครองสมรภูมินั้นนั่นแลในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพแห่งที่ ๓ ของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้แล เป็นที่ทรงระลึกตลอดพระชนมชีพของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීණිමානි භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්ති. කතමානි තීණි? යස්මිං, භික්ඛවෙ, පදෙසෙ භික්ඛු කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้ เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตของภิกษุ ฉันนั้นเหมือนกัน ๓ แห่ง อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตแห่งแรกของภิกษุ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุรู้ชัดตามความเป็นจริงในประเทศใดว่า ‘นี้ทุกข์’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตแห่งที่ ๒ ของภิกษุ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්තී’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ในประเทศใด ภิกษุทั้งหลาย สถานที่นี้เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตแห่งที่ ๓ ของภิกษุ ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้แล เป็นที่ระลึกตลอดชีวิตของภิกษุ จบสูตรที่ ๒ 3. ආසංසසුත්තං ๓. อาสังสสูตร 13. ‘‘තයොමෙ[Pg.106], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? නිරාසො, ආසංසො, විගතාසො. කතමො ච, භික්ඛවෙ පුග්ගලො නිරාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති, චණ්ඩාලකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බව්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර ඛත්තියො ඛත්තියෙහි ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම මම්පි ඛත්තියා ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිස්සන්තී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිරාසො. ๑๓. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวก อะไรบ้าง คือ บุคคลผู้หมดหวัง ๑ บุคคลผู้มีความหวัง ๑ บุคคลผู้สิ้นหวังแล้ว ๑ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้หมดหวังเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในสกุลต่ำ คือในสกุลจัณฑาล สกุลคนจักสาน สกุลพราน สกุลช่างรถ หรือสกุลคนเทขยะ เป็นคนขัดสน มีข้าวและน้ำน้อย มีความเป็นอยู่ฝืดเคือง เป็นผู้ได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มโดยยาก ทั้งเป็นคนมีผิวพรรณทราม รูปร่างไม่น่าดู เป็นคนแคระ มีอาพาธมาก ตาบอด เป็นง่อย มือเท้าคด หรือเป็นอัมพาต ไม่ได้ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป เขาได้ฟังข่าวว่า ‘ได้ยินว่า กษัตริย์พระนามโน้นได้รับการอภิเษกโดยกษัตริย์ทั้งหลายด้วยขัตติยาภิเษก’ เขาไม่ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ กษัตริย์ทั้งหลายจักอภิเษกแม้เราด้วยขัตติยาภิเษกบ้าง’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้หมดหวัง ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස ජෙට්ඨො පුත්තො හොති ආභිසෙකො අනභිසිත්තො අචලප්පත්තො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර ඛත්තියො ඛත්තියෙහි ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො’ති. තස්ස එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම මම්පි ඛත්තියා ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිස්සන්තී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความหวังเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย พระราชโอรสองค์ใหญ่ของพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ยังไม่ได้รับอภิเษก สมควรจะได้รับอภิเษก บรรลุถึงวัยอันสมควรแล้ว พระราชโอรสนั้นได้สดับข่าวว่า ‘ได้ยินว่า กษัตริย์พระนามโน้นได้รับการอภิเษกโดยกษัตริย์ทั้งหลายด้วยขัตติยาภิเษก’ พระราชโอรสนั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ กษัตริย์ทั้งหลายจักอภิเษกแม้เราด้วยขัตติยาภิเษกบ้าง’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีความหวัง ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, රාජා හොති ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර ඛත්තියො ඛත්තියෙහි ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම මම්පි ඛත්තියා ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිස්සන්තී’ති! තං කිස්ස හෙතු? යා හිස්ස, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනභිසිත්තස්ස අභිසෙකාසා සා පටිප්පස්සද්ධා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้หมดความหวังแล้วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย กษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วเป็นพระราชาในโลกนี้ พระราชานั้นทรงได้สดับว่า ‘ได้ยินว่า กษัตริย์พระนามโน้น พวกกษัตริย์ได้อภิเษกด้วยขัตติยาภิเษกแล้ว’ พระราชานั้นไม่ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ พวกกษัตริย์จักอภิเษกแม้เราด้วยขัตติยาภิเษกบ้าง’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ความหวังในอภิเษกของพระราชานั้น ซึ่งเคยมีในกาลก่อนที่ยังไม่ได้รับอภิเษก ความหวังนั้นระงับไปแล้ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้หมดความหวังแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘එවමෙවං [Pg.107] ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු. කතමෙ තයො? නිරාසො, ආසංසො, විගතාසො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිරාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිරාසො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในหมู่ภิกษุ ฉันนั้นเหมือนกัน ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลผู้ไม่มีความหวัง ๑ บุคคลผู้มีความหวัง ๑ บุคคลผู้หมดความหวังแล้ว ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ไม่มีความหวังเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีความประพฤติไม่สะอาด น่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์แต่ปฏิญาณว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ เน่าใน ชุ่มด้วยกิเลส เป็นดุจขยะ เขาย่อมได้ฟังว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุชื่อโน้น ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เขาไม่ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ แม้เราจักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่บ้าง’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้ไม่มีความหวัง ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො. සො සුණාති ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีความหวังเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เธอย่อมได้ฟังว่า ‘ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ แม้เราจักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่บ้าง’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีความหวัง ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං හොති ඛීණාසවො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! තං කිස්ස හෙතු? යා හිස්ස, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අවිමුත්තස්ස විමුත්තාසා සා පටිප්පස්සද්ධා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසූ’’ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้หมดความหวังแล้วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นพระอรหันตขีณาสพ เธอย่อมได้ฟังว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุชื่อโน้น ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ เธอไม่ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ แม้เราจักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ เพราะอาสวะสิ้นไป...ฯลฯ...เข้าถึงอยู่บ้าง’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ความหวังในวิมุตติของเธอนั้น ซึ่งเคยมีในกาลก่อนที่ยังไม่หลุดพ้น ความหวังนั้นระงับไปแล้ว ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้หมดความหวังแล้ว ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในหมู่ภิกษุ จบสูตรที่ ๓ 4. චක්කවත්තිසුත්තං ๔. จักกวัตติสูตร 14. ‘‘යොපි සො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා සොපි න අරාජකං චක්කං වත්තෙතී’’ති. එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච [Pg.108] – ‘‘කො පන, භන්තෙ, රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස ධම්මිකස්ස ධම්මරඤ්ඤො රාජා’’ති ? ‘‘ධම්මො, භික්ඛූ’’ති භගවා අවොච – ‘‘ඉධ, භික්ඛු, රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති අන්තොජනස්මිං’’. ๑๔. ภิกษุทั้งหลาย แม้พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา ก็มิได้ทรงให้จักรหมุนไปโดยไม่มีพระราชา" เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ใครเล่าเป็นพระราชาของพระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา" พระผู้มีพระภาคตรัสว่า "ดูก่อนภิกษุ ธรรมนั่นเอง ดูก่อนภิกษุ พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชาในโลกนี้ ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น สักการะธรรม เคารพธรรม นอบน้อมธรรม มีธรรมเป็นธง มีธรรมเป็นยอด มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในชนภายใน ‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති ඛත්තියෙසු, අනුයන්තෙසු, බලකායස්මිං, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු. ස ඛො සො භික්ඛු රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා අන්තොජනස්මිං, ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා ඛත්තියෙසු, අනුයන්තෙසු, බලකායස්මිං, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු, ධම්මෙනෙව චක්කං වත්තෙති. තං හොති චක්කං අප්පටිවත්තියං කෙනචි මනුස්සභූතෙන පච්චත්ථිකෙන පාණිනා. ดูก่อนภิกษุ อีกประการหนึ่ง พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น สักการะธรรม เคารพธรรม นอบน้อมธรรม มีธรรมเป็นธง มีธรรมเป็นยอด มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในหมู่กษัตริย์ ในหมู่ผู้ติดตาม ในหมู่กองทัพ ในหมู่พราหมณ์และคฤหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท ในสมณพราหมณ์ ในเนื้อและนก ดูก่อนภิกษุ พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชานั้นแล ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น สักการะธรรม เคารพธรรม นอบน้อมธรรม มีธรรมเป็นธง มีธรรมเป็นยอด มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในชนภายในแล้ว ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในหมู่กษัตริย์ ในหมู่ผู้ติดตาม ในหมู่กองทัพ ในหมู่พราหมณ์และคฤหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท ในสมณพราหมณ์ ในเนื้อและนกแล้ว จึงทรงให้จักรหมุนไปโดยธรรมเท่านั้น จักรนั้นย่อมเป็นจักรที่ใครๆ ที่เป็นมนุษย์ผู้เป็นข้าศึกจะต้านทานไม่ได้ ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛු, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති කායකම්මස්මිං – ‘එවරූපං කායකම්මං සෙවිතබ්බං, එවරූපං කායකම්මං න සෙවිතබ්බ’’’න්ති. ดูก่อนภิกษุ ฉันนั้นเหมือนกันแล ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น สักการะธรรม เคารพธรรม นอบน้อมธรรม มีธรรมเป็นธง มีธรรมเป็นยอด มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันคุ้มครองอันเป็นธรรมในกายกรรมว่า ‘กายกรรมเช่นนี้ควรเสพ กายกรรมเช่นนี้ไม่ควรเสพ’ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති වචීකම්මස්මිං – ‘එවරූපං වචීකම්මං සෙවිතබ්බං, එවරූපං වචීකම්මං න සෙවිතබ්බ’න්ති…පෙ… මනොකම්මස්මිං – ‘එවරූපං මනොකම්මං සෙවිතබ්බං, එවරූපං මනොකම්මං න සෙවිතබ්බ’’’න්ති. ภิกษุ อีกประการหนึ่ง พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เป็นธรรมิกราชทรงอาศัยธรรมเท่านั้น ทรงสักการะธรรม ทรงเคารพธรรม ทรงนอบน้อมธรรม ทรงมีธรรมเป็นธงชัย ทรงมีธรรมเป็นยอดธง ทรงมีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาคุ้มครองป้องกันโดยธรรมในวจีกรรมว่า ‘วจีกรรมเช่นนี้ควรเสพ วจีกรรมเช่นนี้ไม่ควรเสพ’ ...ฯลฯ... ในมโนกรรมว่า ‘มโนกรรมเช่นนี้ควรเสพ มโนกรรมเช่นนี้ไม่ควรเสพ’ ‘‘ස [Pg.109] ඛො සො, භික්ඛු, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා කායකම්මස්මිං, ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා වචීකම්මස්මිං, ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා මනොකම්මස්මිං, ධම්මෙනෙව අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙති. තං හොති චක්කං අප්පටිවත්තියං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං. ภิกษุ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นแล ผู้เป็นธรรมิกราช ทรงอาศัยธรรมเท่านั้น ทรงสักการะธรรม ทรงเคารพธรรม ทรงนอบน้อมธรรม ทรงมีธรรมเป็นธงชัย ทรงมีธรรมเป็นยอดธง ทรงมีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาคุ้มครองป้องกันโดยธรรมในกายกรรม ทรงจัดการรักษาคุ้มครองป้องกันโดยธรรมในวจีกรรม ทรงจัดการรักษาคุ้มครองป้องกันโดยธรรมในมโนกรรมแล้ว จึงทรงยังธรรมจักรอันยอดเยี่ยมให้เป็นไปโดยธรรมเท่านั้น ธรรมจักรนั้นอันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลกให้หมุนกลับไม่ได้ จบสูตรที่ ๔ 5. සචෙතනසුත්තං ๕. สเจตนสูตร 15. එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, රාජා අහොසි සචෙතනො නාම. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා සචෙතනො රථකාරං ආමන්තෙසි – ‘ඉතො මෙ, සම්ම රථකාර, ඡන්නං මාසානං අච්චයෙන සඞ්ගාමො භවිස්සති. සක්ඛිස්සසි මෙ, සම්ම රථකාර, නවං චක්කයුගං කාතු’න්ති? ‘සක්කොමි දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො රඤ්ඤො සචෙතනස්ස පච්චස්සොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො ඡහි මාසෙහි ඡාරත්තූනෙහි එකං චක්කං නිට්ඨාපෙසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා සචෙතනො රථකාරං ආමන්තෙසි – ‘ඉතො මෙ, සම්ම රථකාර, ඡන්නං දිවසානං අච්චයෙන සඞ්ගාමො භවිස්සති, නිට්ඨිතං නවං චක්කයුග’න්ති? ‘ඉමෙහි ඛො, දෙව, ඡහි මාසෙහි ඡාරත්තූනෙහි එකං චක්කං නිට්ඨිත’න්ති. ‘සක්ඛිස්සසි පන මෙ, සම්ම රථකාර, ඉමෙහි ඡහි දිවසෙහි දුතියං චක්කං නිට්ඨාපෙතු’න්ති? ‘සක්කොමි දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො ඡහි දිවසෙහි දුතියං චක්කං නිට්ඨාපෙත්වා නවං චක්කයුගං ආදාය යෙන රාජා සචෙතනො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං සචෙතනං එතදවොච – ‘ඉදං තෙ, දෙව, නවං චක්කයුගං නිට්ඨිත’න්ති. ‘යඤ්ච තෙ ඉදං, සම්ම රථකාර, චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි යඤ්ච තෙ ඉදං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං, ඉමෙසං කිං නානාකරණං? නෙසාහං කිඤ්චි නානාකරණං පස්සාමී’ති. ‘අත්ථෙසං, දෙව, නානාකරණං. පස්සතු දෙවො නානාකරණ’’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีพระราชาพระนามว่าสเจตนะ ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย พระราชาสเจตนะรับสั่งเรียกช่างทำรถมาตรัสว่า ‘สหายช่างทำรถ จากนี้ไปอีก ๖ เดือน เราจะมีสงคราม สหายช่างทำรถ ท่านจะสามารถทำล้อรถคู่ใหม่ให้เราได้หรือไม่’ ภิกษุทั้งหลาย ช่างทำรถทูลรับสนองพระราชดำรัสของพระราชาสเจตนะว่า ‘ข้าพระองค์สามารถ พระเจ้าข้า’ ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย ช่างทำรถใช้เวลา ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรี ทำล้อรถเสร็จ ๑ วง ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย พระราชาสเจตนะรับสั่งเรียกช่างทำรถมาตรัสว่า ‘สหายช่างทำรถ จากนี้ไปอีก ๖ วัน เราจะมีสงคราม ล้อรถคู่ใหม่เสร็จแล้วหรือ’ ‘ขอเดชะ ในเวลา ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรีนี้ ล้อรถเสร็จแล้ว ๑ วง’ ‘สหายช่างทำรถ ท่านจะสามารถทำล้อวงที่ ๒ ให้เราเสร็จใน ๖ วันนี้ได้หรือไม่’ ‘ข้าพระองค์สามารถ พระเจ้าข้า’ ภิกษุทั้งหลาย ช่างทำรถใช้เวลา ๖ วันทำล้อวงที่ ๒ เสร็จแล้ว นำล้อรถคู่ใหม่เข้าไปเฝ้าพระราชาสเจตนะถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระราชาสเจตนะดังนี้ว่า ‘ขอเดชะ ล้อรถคู่ใหม่ของฝ่าพระบาทนี้เสร็จแล้ว’ ‘สหายช่างทำรถ ล้อของท่านวงหนึ่งทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรี และอีกล้อวงหนึ่งทำเสร็จใน ๖ วัน ล้อทั้งสองนี้มีความแตกต่างกันอย่างไร เราไม่เห็นมีความแตกต่างกันอะไรเลย’ ‘ขอเดชะ ล้อทั้งสองนี้มีความแตกต่างกันอยู่ ขอฝ่าพระบาททอดพระเนตรความแตกต่างนั้นเถิด’ ‘‘අථ [Pg.110] ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො යං තං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං තං පවත්තෙසි. තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා චිඞ්ගුලායිත්වා භූමියං පපති. යං පන තං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි තං පවත්තෙසි. තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසි. ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย ช่างทำรถได้หมุนล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ วัน ล้อวงนั้นเมื่อถูกหมุนไป ก็หมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หมุนคว้างล้มลงบนพื้นดิน ส่วนล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรี เขาก็หมุนไป ล้อวงนั้นเมื่อถูกหมุนไป ก็หมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หยุดนิ่งอยู่ประหนึ่งว่าถูกตรึงไว้กับเพลา ‘‘‘කො නු ඛො, සම්ම රථකාර, හෙතු කො පච්චයො යමිදං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා චිඞ්ගුලායිත්වා භූමියං පපති? කො පන, සම්ම රථකාර, හෙතු කො පච්චයො යමිදං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසී’ති? ‘යමිදං, දෙව, චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං තස්ස නෙමිපි සවඞ්කා සදොසා සකසාවා, අරාපි සවඞ්කා සදොසා සකසාවා, නාභිපි සවඞ්කා සදොසා සකසාවා. තං නෙමියාපි සවඞ්කත්තා සදොසත්තා සකසාවත්තා, අරානම්පි සවඞ්කත්තා සදොසත්තා සකසාවත්තා, නාභියාපි සවඞ්කත්තා සදොසත්තා සකසාවත්තා පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා චිඞ්ගුලායිත්වා භූමියං පපති. යං පන තං, දෙව, චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි තස්ස නෙමිපි අවඞ්කා අදොසා අකසාවා, අරාපි අවඞ්කා අදොසා අකසාවා, නාභිපි අවඞ්කා අදොසා අකසාවා. තං නෙමියාපි අවඞ්කත්තා අදොසත්තා අකසාවත්තා, අරානම්පි අවඞ්කත්තා අදොසත්තා අකසාවත්තා, නාභියාපි අවඞ්කත්තා අදොසත්තා අකසාවත්තා පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසී’’’ති. ‘สหายช่างทำรถ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ วันนั้น เมื่อถูกหมุนไป ก็หมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หมุนคว้างล้มลงบนพื้นดิน สหายช่างทำรถ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรีนั้น เมื่อถูกหมุนไป ก็หมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หยุดนิ่งอยู่ประหนึ่งว่าถูกตรึงไว้กับเพลา’ ‘ขอเดชะ ล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ วันนั้น แม้กงก็คด มีโทษ มีตำหนิ แม้ซี่ก็คด มีโทษ มีตำหนิ แม้ดุมก็คด มีโทษ มีตำหนิ ล้อวงนั้นเพราะกงก็คด มีโทษ มีตำหนิ เพราะซี่ก็คด มีโทษ มีตำหนิ เพราะดุมก็คด มีโทษ มีตำหนิ เมื่อถูกหมุนไป จึงหมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หมุนคว้างล้มลงบนพื้นดิน ส่วนล้อวงที่ทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรีนั้น ขอเดชะ แม้กงก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ แม้ซี่ก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ แม้ดุมก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ ล้อวงนั้นเพราะกงก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ เพราะซี่ก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ เพราะดุมก็ไม่คด ไม่มีโทษ ไม่มีตำหนิ เมื่อถูกหมุนไป จึงหมุนไปได้ไกลเท่าที่แรงส่งไปถึง แล้วก็หยุดนิ่งอยู่ประหนึ่งว่าถูกตรึงไว้กับเพลา’ ‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, තුම්හාකං එවමස්ස – ‘අඤ්ඤො නූන තෙන සමයෙන සො රථකාරො අහොසී’ති! න ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, එවං දට්ඨබ්බං. අහං තෙන සමයෙන සො රථකාරො අහොසිං. තදාහං, භික්ඛවෙ, කුසලො දාරුවඞ්කානං දාරුදොසානං දාරුකසාවානං. එතරහි ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කුසලො කායවඞ්කානං කායදොසානං [Pg.111] කායකසාවානං, කුසලො වචීවඞ්කානං වචීදොසානං වචීකසාවානං, කුසලො මනොවඞ්කානං මනොදොසානං මනොකසාවානං. යස්ස කස්සචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා කායවඞ්කො අප්පහීනො කායදොසො කායකසාවො, වචීවඞ්කො අප්පහීනො වචීදොසො වචීකසාවො, මනොවඞ්කො අප්පහීනො මනොදොසො මනොකසාවො, එවං පපතිතා තෙ, භික්ඛවෙ, ඉමස්මා ධම්මවිනයා, සෙය්‍යථාපි තං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ในสมัยนั้น ช่างทำล้อรถคงเป็นคนอื่น’ ข้อนั้นเธอทั้งหลายไม่พึงเห็นอย่างนั้น ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น เราเป็นช่างทำล้อรถคนนั้น ภิกษุทั้งหลาย ในครั้งนั้น เราฉลาดในเรื่องไม้คด ไม้มีตำหนิ ไม้มีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า แต่ในบัดนี้ ภิกษุทั้งหลาย เราเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ฉลาดในเรื่องกายคด กายมีตำหนิ กายมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า ฉลาดในเรื่องวจีคด วจีมีตำหนิ วจีมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า ฉลาดในเรื่องมโนคด มโนมีตำหนิ มโนมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดก็ตาม ยังละกายคด กายมีตำหนิ กายมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าไม่ได้ ยังละวจีคด วจีมีตำหนิ วจีมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าไม่ได้ ยังละมโนคด มโนมีตำหนิ มโนมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้นย่อมตกไปจากธรรมวินัยนี้ เหมือนล้อรถที่ทำเสร็จใน ๖ วันนั้น ฉะนั้น ‘‘යස්ස කස්සචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා කායවඞ්කො පහීනො කායදොසො කායකසාවො, වචීවඞ්කො පහීනො වචීදොසො වචීකසාවො, මනොවඞ්කො පහීනො මනොදොසො මනොකසාවො, එවං පතිට්ඨිතා තෙ, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, සෙය්‍යථාපි තං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดก็ตาม ละกายคด กายมีตำหนิ กายมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าได้แล้ว ละวจีคด วจีมีตำหนิ วจีมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าได้แล้ว ละมโนคด มโนมีตำหนิ มโนมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่าได้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้นย่อมตั้งมั่นอยู่ในธรรมวินัยนี้ เหมือนล้อรถที่ทำเสร็จใน ๖ เดือนหย่อน ๖ ราตรี ฉะนั้น ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කායවඞ්කං පජහිස්සාම කායදොසං කායකසාවං, වචීවඞ්කං පජහිස්සාම වචීදොසං වචීකසාවං, මනොවඞ්කං පජහිස්සාම මනොදොසං මනොකසාව’න්ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในธรรมวินัยนี้อย่างนี้ว่า ‘เราจักละกายคด กายมีตำหนิ กายมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า เราจักละวจีคด วจีมีตำหนิ วจีมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า เราจักละมโนคด มโนมีตำหนิ มโนมีกระพี้ที่เป็นแก่นเน่า’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล 6. අපණ්ණකසුත්තං ๖. อปัณณกสูตร 16. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකපටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති, ජාගරියං අනුයුත්තො හොති. ๑๖. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา (ข้อปฏิบัติที่ไม่ผิด) และชื่อว่าได้ปรารภเหตุเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายแล้ว ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๒. เป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภค ๓. เป็นผู้ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං [Pg.112] මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปทางตาแล้ว ไม่ถือนิมิต ไม่ถืออนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ เธอรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ ฟังเสียงทางหู... ดมกลิ่นทางจมูก... ลิ้มรสทางลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย... รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่ถือนิมิต ไม่ถืออนุพยัญชนะ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ เธอรักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภค เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้วฉันอาหาร ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง แต่ฉันเพียงเพื่อความดำรงอยู่แห่งกายนี้ เพื่อให้กายนี้เป็นไปได้ เพื่อป้องกันความลำบาก เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘เราจะกำจัดเวทนาเก่า (ความหิว) และจะไม่ให้เวทนาใหม่ (ความอึดอัดเพราะฉันมาก) เกิดขึ้น ความดำเนินไปแห่งอัตภาพ ความไม่มีโทษ และการอยู่ผาสุกจักมีแก่เรา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภค เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති, රත්තියා පඨමං යාමං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති, රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙති පාදෙ පාදං අච්චාධාය සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා, රත්තියා පච්ඡිමං යාමං පච්චුට්ඨාය චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකපටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมที่เป็นเครื่องกางกั้นด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่งตลอดวัน ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมที่เป็นเครื่องกางกั้นด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่งตลอดปฐมยามแห่งราตรี ในมัชฌิมยามแห่งราตรี เธอสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในการลุกขึ้นไว้ในใจ ในปัจฉิมยามแห่งราตรี เธอลุกขึ้นแล้วชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมที่เป็นเครื่องกางกั้นด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติอปัณณกปฏิปทา และชื่อว่าได้ปรารภเหตุเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายแล้ว 7. අත්තබ්‍යාබාධසුත්තං ๗. อัตตัพยาพาธสูตร 17. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා අත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කායදුච්චරිතං, වචීදුච්චරිතං, මනොදුච්චරිතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා අත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති. ๑๗. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කායසුචරිතං, වචීසුචරිතං, මනොසුචරිතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො [Pg.113] ධම්මා නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්තී’’ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง 8. දෙවලොකසුත්තං ๘. เทวโลกสูตร 18. ‘‘සචෙ වො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘දෙවලොකූපපත්තියා, ආවුසො, සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං වුස්සථා’ති? නනු තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එවං පුට්ඨා අට්ටීයෙය්‍යාථ හරායෙය්‍යාථ ජිගුච්ඡෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, දිබ්බෙන ආයුනා අට්ටීයථ හරායථ ජිගුච්ඡථ, දිබ්බෙන වණ්ණෙන දිබ්බෙන සුඛෙන දිබ්බෙන යසෙන දිබ්බෙනාධිපතෙය්‍යෙන අට්ටීයථ හරායථ ජිගුච්ඡථ; පගෙව ඛො පන, භික්ඛවෙ, තුම්හෙහි කායදුච්චරිතෙන අට්ටීයිතබ්බං හරායිතබ්බං ජිගුච්ඡිතබ්බං, වචීදුච්චරිතෙන… මනොදුච්චරිතෙන අට්ටීයිතබ්බං හරායිතබ්බං ජිගුච්ඡිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං. ๑๘. “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์พึงถามเธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระสมณโคดมเพื่ออุบัติในเทวโลกหรือ’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อถูกถามอย่างนี้ พวกเธอจะไม่อึดอัด ระอา รังเกียจหรือ” ภิกษุเหล่านั้นทูลตอบว่า “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ได้ยินว่า พวกเธออึดอัด ระอา รังเกียจอายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ และความเป็นใหญ่ทิพย์ ภิกษุทั้งหลาย ที่จริงแล้ว ก่อนอื่นทีเดียว พวกเธอพึงอึดอัด ระอา รังเกียจกายทุจริต พึงอึดอัด ระอา รังเกียจวจีทุจริต... พึงอึดอัด ระอา รังเกียจมโนทุจริต” อัฏฐมสูตรที่ ๘ จบ 9. පඨමපාපණිකසුත්තං ๙. ปฐมปาปณิกสูตร 19. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො අභබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො පුබ්බණ්හසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති, සායන්හසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො අභබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං. ๑๙. “ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ไม่สามารถที่จะได้โภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ ย่อมไม่ประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเช้า ย่อมไม่ประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเที่ยง ย่อมไม่ประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ไม่สามารถที่จะได้โภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං න සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං න සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති, සායන්හසමයං න සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. “ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ไม่สามารถที่จะได้กุศลธรรมที่ยังไม่ได้ หรือทำกุศลธรรมที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่มนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเช้า ย่อมไม่มนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเที่ยง ย่อมไม่มนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ไม่สามารถที่จะได้กุศลธรรมที่ยังไม่ได้ หรือทำกุศลธรรมที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ ‘‘තීහි[Pg.114], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො භබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො පුබ්බණ්හසමයං සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං…පෙ… සායන්හසමයං සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො භබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං. “ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ สามารถที่จะได้โภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ ย่อมประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเช้า ...ในเวลาเที่ยง... ย่อมประกอบการงานโดยเคารพในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล สามารถที่จะได้โภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං…පෙ… සායන්හසමයං සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතු’’න්ති. නවමං. “ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ สามารถที่จะได้กุศลธรรมที่ยังไม่ได้ หรือทำกุศลธรรมที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้ ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมมนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเช้า ...ในเวลาเที่ยง... ย่อมมนสิการสมาธินิมิตโดยเคารพในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล สามารถที่จะได้กุศลธรรมที่ยังไม่ได้ หรือทำกุศลธรรมที่ได้แล้วให้เจริญขึ้นได้” นวมสูตรที่ ๙ จบ 10. දුතියපාපණිකසුත්තං ๑๐. ทุติยปาปณิกสูตร 20. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති භොගෙසු. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො චක්ඛුමා ච හොති විධුරො ච නිස්සයසම්පන්නො ච. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපණිකො චක්ඛුමා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො පණියං ජානාති – ‘ඉදං පණියං එවං කීතං, එවං වික්කයමානං, එත්තකං මූලං භවිස්සති, එත්තකො උදයො’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපණිකො චක්ඛුමා හොති. ๒๐. “ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ไม่นานนักย่อมถึงความยิ่งใหญ่ไพบูลย์ในโภคะทั้งหลาย องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ เป็นผู้มีตาดี ๑ เป็นผู้จัดเจนในธุระ ๑ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่ง ๑ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้มีตาดีเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ ย่อมรู้จักสินค้าว่า ‘สินค้านี้ ซื้อมาอย่างนี้ ขายไปอย่างนี้ จักมีมูลค่าเท่านี้ จักมีกำไรเท่านี้’ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้มีตาดีอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපණිකො විධුරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො කුසලො හොති පණියං කෙතුඤ්ච වික්කෙතුඤ්ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපණිකො විධුරො හොති. “ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้จัดเจนในธุระเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าในโลกนี้ เป็นผู้ฉลาดในการซื้อและขายสินค้า ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้จัดเจนในธุระอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපණිකො නිස්සයසම්පන්නො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, පාපණිකං යෙ තෙ ගහපතී වා ගහපතිපුත්තා වා අඩ්ඪා මහද්ධනා මහාභොගා තෙ එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො භවං පාපණිකො චක්ඛුමා විධුරො [Pg.115] ච පටිබලො පුත්තදාරඤ්ච පොසෙතුං, අම්හාකඤ්ච කාලෙන කාලං අනුප්පදාතු’න්ති. තෙ නං භොගෙහි නිපතන්ති – ‘ඉතො, සම්ම පාපණික, භොගෙ කරිත්වා පුත්තදාරඤ්ච පොසෙහි, අම්හාකඤ්ච කාලෙන කාලං අනුප්පදෙහී’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපණිකො නිස්සයසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති භොගෙසු. “ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย คหบดีหรือบุตรคหบดีทั้งหลายที่เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมากในโลกนี้ ย่อมรู้จักพ่อค้านั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อค้าผู้เจริญนี้ เป็นผู้มีตาดี เป็นผู้จัดเจนในธุระ สามารถที่จะเลี้ยงดูบุตรภรรยา และให้ดอกเบี้ยแก่พวกเราได้ตามกาล’ พวกเขาย่อมเชื้อเชิญพ่อค้านั้นด้วยโภคะทั้งหลายว่า ‘มาเถิด ท่านพ่อค้า ท่านจงนำโภคะจากที่นี้ไปประกอบการงาน เลี้ยงดูบุตรภรรยา และให้ดอกเบี้ยแก่พวกเราตามกาลเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย พ่อค้าผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ไม่นานนักย่อมถึงความยิ่งใหญ่ไพบูลย์ในโภคะทั้งหลาย ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති කුසලෙසු ධම්මෙසු. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුමා ච හොති විධුරො ච නිස්සයසම්පන්නො ච. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුමා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුමා හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมถึงความเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ความไพบูลย์ในกุศลธรรมทั้งหลายได้ไม่นานเลย ฉันนั้นเหมือนกัน ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีจักษุ ๒. เป็นผู้มีความเพียรอย่างยอดเยี่ยม ๓. เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งอาศัย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีจักษุเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีจักษุเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විධුරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විධුරො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีความเพียรอย่างยอดเยี่ยมเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีความเพียรอย่างยอดเยี่ยมเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’ති? තස්ස තෙ ආයස්මන්තො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งอาศัยเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าไปหาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นพหูสูต ผู้คงแก่เรียน ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ตามกาลสมควรแล้วสอบถาม ไต่ถามว่า ‘ท่านขอรับ ข้อนี้เป็นอย่างไร เนื้อความแห่งข้อนี้เป็นอย่างไร’ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมเปิดเผยสิ่งที่ยังไม่เปิดเผย ทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง และบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่างๆ แก่ภิกษุนั้น ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยที่พึ่งอาศัยเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมถึงความเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ความไพบูลย์ในกุศลธรรมทั้งหลายได้ไม่นานเลย රථකාරවග්ගො දුතියො. รถการวรรคที่ ๒ จบ පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො. ปฐมภาณวาร จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ ඤාතො [Pg.116] සාරණීයො භික්ඛු, චක්කවත්තී සචෙතනො; අපණ්ණකත්තා දෙවො ච, දුවෙ පාපණිකෙන චාති. ว่าด้วยบุคคลผู้ปรากฏ ๑ สาราณียธรรม ๑ ภิกษุ ๑ พระเจ้าจักรพรรดิ ๑ พระราชาสเจตน ๑ อปัณณกปฏิปทา ๑ อัตตา ๑ เทพ ๑ พานิช ๒ สูตร ๑ 3. පුග්ගලවග්ගො ๓. ปุคคลวรรค 1. සමිද්ධසුත්තං ๑. สมิทธิสูตร 21. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ච සමිද්ධො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සමිද්ධං ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච – ๒๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระสมิทธิและท่านพระมหาโกฏฐิกะพากันเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกับท่านพระสมิทธิผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วดังนี้ว่า ‘‘තයොමෙ, ආවුසො සමිද්ධ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති? “ท่านสมิทธิ บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ ท่านชอบใจบุคคลไหนว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน” ‘‘තයොමෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො, අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමස්ස, ආවුසො, පුග්ගලස්ස සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්ත’’න්ති. “ท่านสารีบุตร บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลที่เป็นสัทธาวิมุต ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๓ จำพวกนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลนี้มีสัทธินทรีย์ยิ่ง” අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘තයොමෙ, ආවුසො කොට්ඨික, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං[Pg.117]. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති? ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกับท่านพระมหาโกฏฐิกะดังนี้ว่า “ท่านโกฏฐิกะ บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ ท่านชอบใจบุคคลไหนว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน” ‘‘තයොමෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො කායසක්ඛී, අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමස්ස, ආවුසො, පුග්ගලස්ස සමාධින්ද්‍රියං අධිමත්ත’’න්ති. “ท่านสารีบุตร บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลที่เป็นกายสักขี ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๓ จำพวกนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลนี้มีสมาธินทรีย์ยิ่ง” අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘තයොමෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති? ลำดับนั้น ท่านพระมหาโกฏฐิกะได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า “ท่านสารีบุตร บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ ท่านชอบใจบุคคลไหนว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน” ‘‘තයොමෙ, ආවුසො කොට්ඨික, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො, අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමස්ස, ආවුසො, පුග්ගලස්ස පඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිමත්ත’’න්ති. “ท่านโกฏฐิกะ บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. กายสักขี ๒. ทิฏฐิปปัตตะ ๓. สัทธาวิมุต ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก ท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลที่เป็นทิฏฐิปปัตตะ ข้าพเจ้าชอบใจบุคคลนี้ว่าดียิ่งกว่าและประณีตกว่าบุคคล ๓ จำพวกนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลนี้มีปัญญินทรีย์ยิ่ง” අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තඤ්ච සමිද්ධං ආයස්මන්තඤ්ච මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘බ්‍යාකතං ඛො, ආවුසො, අම්හෙහි සබ්බෙහෙව යථාසකං පටිභානං. ආයාමාවුසො, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙස්සාම. යථා නො භගවා බ්‍යාකරිස්සති තථා නං ධාරෙස්සාමා’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා ච සමිද්ධො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස [Pg.118] පච්චස්සොසුං. අථ ඛො ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච සමිද්ධො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යාවතකො අහොසි ආයස්මතා ච සමිද්ධෙන ආයස්මතා ච මහාකොට්ඨිකෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපො තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි. ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวคำนี้กะท่านพระสมิทธิและท่านพระมหาโกฏฐิกะว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกเราทั้งหมดได้พยากรณ์ตามปฏิภาณของตนแล้ว เอาเถิด อาวุโสทั้งหลาย พวกเราจงไปยังที่ประทับของพระผู้มีพระภาคเถิด ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จักกราบทูลเนื้อความนี้แด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคจักทรงพยากรณ์แก่พวกเราอย่างใด พวกเราจักทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนั้น” ท่านพระสมิทธิและท่านพระมหาโกฏฐิกะได้รับคำของท่านพระสารีบุตรว่า “อย่างนั้น อาวุโส” ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตร ท่านพระสมิทธิ และท่านพระมหาโกฏฐิกะ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลเรื่องที่สนทนากับท่านพระสมิทธิและท่านพระมหาโกฏฐิกะทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาค ‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’ති. ඨානඤ්හෙතං, සාරිපුත්ත, විජ්ජති ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො ස්වාස්ස අරහත්තාය පටිපන්නො, ය්වායං පුග්ගලො කායසක්ඛී ස්වාස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා, යො චායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො සොපස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා. “สารีบุตร การที่จะพยากรณ์โดยส่วนเดียวในบุคคล ๓ จำพวกนี้ว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลนี้ประเสริฐกว่าและปราณีตกว่า’ นั้น ทำได้ไม่ง่ายเลย สารีบุตร ฐานะที่บุคคลผู้เป็นสัทธาวิมุตติ ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล ฐานะที่บุคคลผู้เป็นกายสักขี เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามี และฐานะที่บุคคลผู้เป็นทิฏฐิปปัตตะ เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามีนั้น เป็นสิ่งที่มีได้” ‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’ති. ඨානඤ්හෙතං, සාරිපුත්ත, විජ්ජති ය්වායං පුග්ගලො කායසක්ඛී ස්වාස්ස අරහත්තාය පටිපන්නො, ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො ස්වාස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා, යො චායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො සොපස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා. “สารีบุตร การที่จะพยากรณ์โดยส่วนเดียวในบุคคล ๓ จำพวกนี้ว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลนี้ประเสริฐกว่าและปราณีตกว่า’ นั้น ทำได้ไม่ง่ายเลย สารีบุตร ฐานะที่บุคคลผู้เป็นกายสักขี ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล ฐานะที่บุคคลผู้เป็นสัทธาวิมุตติ เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามี และฐานะที่บุคคลผู้เป็นทิฏฐิปปัตตะ เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามีนั้น เป็นสิ่งที่มีได้” ‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’ති. ඨානඤ්හෙතං, සාරිපුත්ත, විජ්ජති ය්වායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො ස්වාස්ස අරහත්තාය පටිපන්නො, ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො ස්වාස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා, යො චායං පුග්ගලො කායසක්ඛී සොපස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා. “สารีบุตร การที่จะพยากรณ์โดยส่วนเดียวในบุคคล ๓ จำพวกนี้ว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลนี้ประเสริฐกว่าและปราณีตกว่า’ นั้น ทำได้ไม่ง่ายเลย สารีบุตร ฐานะที่บุคคลผู้เป็นทิฏฐิปปัตตะ ปฏิบัติเพื่ออรหัตตผล ฐานะที่บุคคลผู้เป็นสัทธาวิมุตติ เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามี และฐานะที่บุคคลผู้เป็นกายสักขี เป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามีนั้น เป็นสิ่งที่มีได้” ‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’’ති. පඨමං. “สารีบุตร การที่จะพยากรณ์โดยส่วนเดียวในบุคคล ๓ จำพวกนี้ว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ จำพวกนี้ บุคคลนี้ประเสริฐกว่าและปราณีตกว่า’ นั้น ทำได้ไม่ง่ายเลย” จบสูตรที่ ๑ 2. ගිලානසුත්තං ๒. คิลานสูตร 22. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ගිලානා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා [Pg.119] පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං නෙව වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. ๒๒. “ภิกษุทั้งหลาย คนไข้ ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย คนไข้บางคนในโลกนี้ จะได้โภชนะที่สบายหรือไม่ก็ตาม จะได้เภสัชที่สบายหรือไม่ก็ตาม จะได้อุปัฏฐากที่สมควรหรือไม่ก็ตาม ย่อมไม่หายจากอาพาธนั้น” ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. “อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คนไข้บางคนในโลกนี้ จะได้โภชนะที่สบายหรือไม่ก็ตาม จะได้เภสัชที่สบายหรือไม่ก็ตาม จะได้อุปัฏฐากที่สมควรหรือไม่ก็ตาม ย่อมหายจากอาพาธนั้น” ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ගිලානො ලභන්තොව සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. “อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คนไข้บางคนในโลกนี้ เมื่อได้โภชนะที่สบายจึงจะหายจากอาพาธนั้น เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย เมื่อได้เภสัชที่สบายจึงจะหาย เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย เมื่อได้อุปัฏฐากที่สมควรจึงจะหาย เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย” ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ගිලානො ලභන්තොව සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා, ඉමං ඛො, භික්ඛවෙ, ගිලානං පටිච්ච ගිලානභත්තං අනුඤ්ඤාතං ගිලානභෙසජ්ජං අනුඤ්ඤාතං ගිලානුපට්ඨාකො අනුඤ්ඤාතො. ඉමඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ගිලානං පටිච්ච අඤ්ඤෙපි ගිලානා උපට්ඨාතබ්බා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ගිලානා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. “ภิกษุทั้งหลาย บรรดาคนไข้ ๓ จำพวกนั้น คนไข้ที่เมื่อได้โภชนะที่สบายจึงจะหายจากอาพาธนั้น เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย เมื่อได้เภสัชที่สบายจึงจะหาย เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย เมื่อได้อุปัฏฐากที่สมควรจึงจะหาย เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย ภิกษุทั้งหลาย เราอาศัยคนไข้จำพวกนี้แล จึงอนุญาตคิลานภัต อนุญาตคิลานเภสัช อนุญาตคิลานุปัฏฐาก และภิกษุทั้งหลาย ก็เพราะอาศัยคนไข้จำพวกนี้แล คนไข้แม้พวกอื่นก็พึงอุปัฏฐาก ภิกษุทั้งหลาย คนไข้ ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก” ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තයොමෙ ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නෙව ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกที่เปรียบด้วยคนไข้ มีปรากฏอยู่ในโลก ฉันนั้นเหมือนกัน ๓ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ จะได้เห็นพระตถาคตหรือไม่ก็ตาม จะได้ฟังธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้หรือไม่ก็ตาม ย่อมไม่หยั่งลงสู่สัมมัตตนิยาม (ภาวะที่ถูกต้อง) ในกุศลธรรมทั้งหลาย” ‘‘ඉධ, පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. “อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ จะได้เห็นพระตถาคตหรือไม่ก็ตาม จะได้ฟังธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้หรือไม่ก็ตาม ย่อมหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย” ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තොව තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තොව තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නො අලභන්තො ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. “อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เมื่อได้เห็นพระตถาคตจึงจะหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย เมื่อไม่ได้เห็นย่อมไม่หยั่งลง เมื่อได้ฟังธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้จึงจะหยั่งลง เมื่อไม่ได้ฟังย่อมไม่หยั่งลง” ‘‘තත්‍ර[Pg.120], භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලභන්තොව තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තොව තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නො අලභන්තො ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං, ඉමං ඛො භික්ඛවෙ, පුග්ගලං පටිච්ච ධම්මදෙසනා අනුඤ්ඤාතා. ඉමඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං පටිච්ච අඤ්ඤෙසම්පි ධම්මො දෙසෙතබ්බො. ‘‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคลเหล่านั้น บุคคลใดได้เห็นพระตถาคตจึงหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยาม คือความถูกต้องในกุศลธรรมทั้งหลาย แต่เมื่อไม่ได้เห็นก็ไม่หยั่งลง, ได้ฟังธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้วจึงหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยาม คือความถูกต้องในกุศลธรรมทั้งหลาย แต่เมื่อไม่ได้ฟังก็ไม่หยั่งลง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการแสดงธรรมโดยอาศัยบุคคลนี้แหละ และก็อาศัยบุคคลนี้นี่แหละจึงควรแสดงธรรมแก่บุคคลอื่น ๆ ด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้เปรียบด้วยคนไข้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก 3. සඞ්ඛාරසුත්තං ๓. สังขารสูตร 23. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදයති එකන්තදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි සත්තා නෙරයිකා. ๒๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่มีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียน ผัสสะที่มีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียน เขาผู้อันผัสสะที่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่มีความเบียดเบียน เป็นทุกข์โดยส่วนเดียว เหมือนเหล่าสัตว์นรก ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං අබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො අබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො අබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදයති එකන්තසුඛං, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่ไม่มีความเบียดเบียน เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่ไม่มีความเบียดเบียนแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียน ผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียน เขาผู้อันผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียนถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่ไม่มีความเบียดเบียน เป็นสุขโดยส่วนเดียว เหมือนเหล่าเทพชั้นสุภกิณหะ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං [Pg.121] උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣාපි අබ්‍යාබජ්ඣාපි ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි අබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වෙදනං වෙදයති වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง เขาครั้นปรุงแต่งกายสังขาร วจีสังขาร มโนสังขาร ที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้างแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง ผัสสะที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง เขาผู้อันผัสสะที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้างถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีมีความเบียดเบียนบ้าง มีทั้งสุขและทุกข์ระคนกันไป เหมือนมนุษย์ เทวดาบางพวก และวินิปาติกะบางพวก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก 4. බහුකාරසුත්තං ๔. พหุการสูตร 24. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා පුග්ගලස්ස බහුකාරා. කතමෙ තයො? යං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති; අයං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො. ๒๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลอื่น ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลอาศัยบุคคลใดแล้ว เป็นผู้ถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ ว่าเป็นสรณะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลผู้นั้น ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යං පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති; අයං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลอาศัยบุคคลใดแล้ว ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลผู้นั้น ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යං පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති; අයං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා පුග්ගලස්ස බහුකාරා. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลอาศัยบุคคลใดแล้ว ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลผู้นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลอื่น ‘‘ඉමෙහි ච පන, භික්ඛවෙ, තීහි පුග්ගලෙහි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස නත්ථඤ්ඤො පුග්ගලො බහුකාරොති වදාමි. ඉමෙසං පන, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පුග්ගලානං ඉමිනා පුග්ගලෙන න සුප්පතිකාරං වදාමි, යදිදං අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසන-ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානුප්පදානෙනා’’ති. චතුත්ථං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ไม่มีบุคคลอื่นที่จะมีอุปการะมากแก่บุคคลผู้นั้น ยิ่งไปกว่าบุคคล ๓ จำพวกนี้เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง เรากล่าวว่า การที่บุคคลผู้นั้นจะตอบแทนคุณแก่บุคคล ๓ จำพวกนั้น ด้วยการกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม และการถวายจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารนั้น มิใช่จะทำได้ง่าย 5. වජිරූපමසුත්තං ๕. วชิรูปมสูตร 25. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො අප්පම්පි [Pg.122] වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසොමත්තාය ආසවං දෙති ; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො. ๒๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 3 จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก 3 จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลผู้มีจิตเหมือนแผลเน่า 1 บุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบ 1 บุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชร 1 ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีจิตเหมือนแผลเน่าเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ เปรียบเหมือนแผลเน่า ถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมส่งน้ำเหลืองมากยิ่งขึ้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีจิตเหมือนแผลเน่า ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ, චක්ඛුමා පුරිසො රත්තන්ධකාරතිමිසායං විජ්ජන්තරිකාය රූපානි පස්සෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เปรียบเหมือนคนมีจักษุจะพึงเห็นรูปในเวลากลางคืนที่มืดมิดเพราะฟ้าแลบ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, වජිරස්ස නත්ථි කිඤ්චි අභෙජ්ජං මණි වා පාසාණො වා; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා…පෙ… උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชรเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะอาสวะสิ้นไป ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน เปรียบเหมือนเพชร ไม่มีอะไรที่จะทำลายได้ ไม่ว่าจะเป็นแก้วมณีหรือศิลา ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะอาสวะสิ้นไป ... เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชร ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 3 จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก 6. සෙවිතබ්බසුත්තං ๖. เสวิตัพพสูตร 26. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො [Pg.123] න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො හීනො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො අඤ්ඤත්‍ර අනුද්දයා අඤ්ඤත්‍ර අනුකම්පා. ๒๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 3 จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก 3 จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้ก็มี บุคคลที่ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าไปนั่งใกล้ก็มี บุคคลที่ควรสักการะ เคารพแล้วเสพ คบ เข้าไปนั่งใกล้ก็มี ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ทรามกว่าด้วยศีล สมาธิ ปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้ เว้นไว้แต่จะอนุเคราะห์เอ็นดู ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සදිසො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? සීලසාමඤ්ඤගතානං සතං සීලකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති. සමාධිසාමඤ්ඤගතානං සතං සමාධිකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති. පඤ්ඤාසාමඤ්ඤගතානං සතං පඤ්ඤාකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සතීති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าไปนั่งใกล้เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เสมอกันด้วยศีล สมาธิ ปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าไปนั่งใกล้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า เมื่อเราทั้งสองผู้มีศีลเสมอกัน ก็จักได้สนทนาศีลกถากัน และการสนทนานั้นจักดำเนินไปได้นาน ทั้งยังจะทำให้เราอยู่ผาสุกด้วย เมื่อเราทั้งสองผู้มีสมาธิเสมอกัน ก็จักได้สนทนาสมาธิกถากัน และการสนทนานั้นจักดำเนินไปได้นาน ทั้งยังจะทำให้เราอยู่ผาสุกด้วย เมื่อเราทั้งสองผู้มีปัญญาเสมอกัน ก็จักได้สนทนาปัญญากถากัน และการสนทนานั้นจักดำเนินไปได้นาน ทั้งยังจะทำให้เราอยู่ผาสุกด้วย เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงควรเสพ ควรคบ ควรเข้าไปนั่งใกล้ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අධිකො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? ඉති අපරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรสักการะ เคารพแล้วเสพ คบ เข้าไปนั่งใกล้เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ยิ่งกว่าด้วยศีล สมาธิ ปัญญา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ควรสักการะ เคารพแล้วเสพ คบ เข้าไปนั่งใกล้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะเราคิดว่า ‘เราจักบำเพ็ญกองศีลที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์กองศีลที่บริบูรณ์แล้วด้วยปัญญาในที่นั้นๆ เราจักบำเพ็ญกองสมาธิที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์กองสมาธิที่บริบูรณ์แล้วด้วยปัญญาในที่นั้นๆ เราจักบำเพ็ญกองปัญญาที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์กองปัญญาที่บริบูรณ์แล้วด้วยปัญญาในที่นั้นๆ’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงควรสักการะ เคารพแล้วเสพ คบ เข้าไปนั่งใกล้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 3 จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘නිහීයති පුරිසො නිහීනසෙවී,න ච හායෙථ කදාචි තුල්‍යසෙවී; සෙට්ඨමුපනමං උදෙති ඛිප්පං,තස්මා අත්තනො උත්තරිං භජෙථා’’ති. ඡට්ඨං; บุรุษผู้คบคนเลว ย่อมเลวลง, ผู้คบคนเสมอกัน ย่อมไม่เสื่อมเลย, ผู้คบคนที่ประเสริฐกว่า ย่อมเจริญขึ้นพลัน, เพราะเหตุนั้น พึงคบคนที่ประเสริฐกว่าตนเถิด 7. ජිගුච්ඡිතබ්බසුත්තං ๗. ชิคุจฉิตัพพสูตร 27. ‘‘තයොමෙ[Pg.124], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො, අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො, අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො, අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි, භික්ඛවෙ, එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අහි ගූථගතො කිඤ්චාපි න දංසති, අථ ඛො නං මක්ඛෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. ๒๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่น่ารังเกียจ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรวางเฉย ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าใกล้ มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่น่ารังเกียจ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติที่น่ารังเกียจ มีการงานที่ต้องปกปิด ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ แต่ปฏิญญาว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ภายในเน่าเฟะ ชุ่มด้วยราคะ เป็นเหมือนขยะ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ น่ารังเกียจ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ เพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ถึงแม้จะไม่คล้อยตามทิฏฐิของบุคคลเช่นนั้น แต่กิตติศัพท์อันชั่วร้ายย่อมฟุ้งขจรไปถึงเขาว่า ‘บุรุษผู้นี้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีพรรคพวกชั่ว’ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนงูที่ตกลงไปในหลุมคูถ ถึงแม้จะไม่กัด แต่ก็ย่อมเปรอะเปื้อน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ถึงแม้จะไม่คล้อยตามทิฏฐิของบุคคลเช่นนั้น แต่กิตติศัพท์อันชั่วร้ายย่อมฟุ้งขจรไปถึงเขาว่า ‘บุรุษผู้นี้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีพรรคพวกชั่ว’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงน่ารังเกียจ ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසොමත්තාය ආසවං දෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, තින්දුකාලාතං කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතං භිය්‍යොසොමත්තාය චිච්චිටායති චිටිචිටායති; එවමෙවං ඛො භික්ඛවෙ…පෙ… සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගූථකූපො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසොමත්තාය දුග්ගන්ධො හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො [Pg.125] කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? අක්කොසෙය්‍යපි මං පරිභාසෙය්‍යපි මං අනත්ථම්පි මං කරෙය්‍යාති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรวางเฉย ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดเคือง โกรธ พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความประทุษร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแผลเก่า ถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมมีน้ำเหลืองไหลออกมายิ่งขึ้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนดุ้นฟืนไม้มะพลับ ถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมส่งเสียงดังฉี่ๆ ฉ่าๆ ยิ่งขึ้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหลุมคูถ ถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมส่งกลิ่นเหม็นคลุ้งยิ่งขึ้น ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนมักโกรธ มากไปด้วยความคับแค้นใจ ถูกว่ากล่าวแม้เล็กน้อยก็ขัดเคือง โกรธ พยาบาท กระด้างกระเดื่อง แสดงความโกรธ ความประทุษร้าย และความไม่พอใจให้ปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ควรวางเฉย ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ เพราะเหตุไร เพราะคิดว่า ‘เขาพึงด่าเราก็ได้ พึงขู่เราก็ได้ พึงทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เราก็ได้’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงควรวางเฉย ไม่ควรเสพ ไม่ควรคบ ไม่ควรเข้าใกล้ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි, භික්ඛවෙ, එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘කල්‍යාණමිත්තො පුරිසපුග්ගලො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าใกล้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ควรเสพ ควรคบ ควรเข้าใกล้ เพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ถึงแม้จะยังไม่คล้อยตามทิฏฐิของบุคคลเช่นนั้น แต่กิตติศัพท์อันดีงามย่อมฟุ้งขจรไปถึงเขาว่า ‘บุรุษผู้นี้มีมิตรดี มีสหายดี มีพรรคพวกดี’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้จึงควรเสพ ควรคบ ควรเข้าใกล้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘නිහීයති පුරිසො නිහීනසෙවී,න ච හායෙථ කදාචි තුල්‍යසෙවී; සෙට්ඨමුපනමං උදෙති ඛිප්පං,තස්මා අත්තනො උත්තරිං භජෙථා’’ති. සත්තමං; บุรุษผู้คบคนเลว ย่อมเสื่อม ผู้คบคนที่เสมอกัน ไม่พึงเสื่อมในบางครั้ง ผู้น้อมเข้าไปหาคนที่ประเสริฐกว่า ย่อมเจริญขึ้นโดยพลัน เพราะเหตุนั้น พึงคบคนที่สูงกว่าตน (จบสูตรที่ ๗) 8. ගූථභාණීසුත්තං ๘. คูถภาณีสูตร 28. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ගූථභාණී, පුප්ඵභාණී, මධුභාණී. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගූථභාණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘එහම්භො පුරිස, යං ජානාසි තං වදෙහී’ති. සො අජානං වා ආහ ‘ජානාමී’ති, ජානං වා ආහ ‘න ජානාමී’ති, අපස්සං වා ආහ ‘පස්සාමී’ති, පස්සං වා ආහ ‘න [Pg.126] පස්සාමී’ති ; ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා සම්පජානමුසා භාසිතා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගූථභාණී. ๒๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ผู้มีวาจาดั่งคูถ ผู้มีวาจาดั่งดอกไม้ และผู้มีวาจาดั่งน้ำผึ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีวาจาดั่งคูถ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไปสู่สภา หรือไปสู่บริษัท หรือไปสู่ท่ามกลางหมู่ญาติ หรือไปสู่ท่ามกลางหมู่คณะ หรือไปสู่ท่ามกลางราชสกุล ถูกนำตัวไปเป็นพยานซักถามว่า ‘มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านรู้อะไร จงกล่าวสิ่งนั้น’ ผู้นั้นไม่รู้ ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้ารู้’ หรือรู้ ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าไม่รู้’ ไม่เห็น ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าเห็น’ หรือเห็น ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เห็น’ ด้วยเหตุนี้ คือ เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเหตุแห่งอามิสเล็กน้อยบ้าง จึงเป็นผู้กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีวาจาดั่งคูถ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුප්ඵභාණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘එහම්භො පුරිස, යං පජානාසි තං වදෙහී’ති, සො අජානං වා ආහ ‘න ජානාමී’ති, ජානං වා ආහ ‘ජානාමී’ති, අපස්සං වා ආහ ‘න පස්සාමී’ති, පස්සං වා ආහ ‘පස්සාමී’ති; ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා න සම්පජානමුසා භාසිතා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුප්ඵභාණී. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีวาจาดั่งดอกไม้ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไปสู่สภา หรือไปสู่บริษัท หรือไปสู่ท่ามกลางหมู่ญาติ หรือไปสู่ท่ามกลางหมู่คณะ หรือไปสู่ท่ามกลางราชสกุล ถูกนำตัวไปเป็นพยานซักถามว่า ‘มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านรู้อะไร จงกล่าวสิ่งนั้น’ ผู้นั้นไม่รู้ ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าไม่รู้’ หรือรู้ ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้ารู้’ ไม่เห็น ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เห็น’ หรือเห็น ก็กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าเห็น’ ด้วยเหตุนี้ คือ เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเหตุแห่งอามิสเล็กน้อยบ้าง จึงไม่เป็นผู้กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย ผู้นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีวาจาดั่งดอกไม้ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො මධුභාණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති; යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො මධුභාණී. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีวาจาไพเราะดุจน้ำผึ้งเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ละวาจาหยาบ เว้นขาดจากวาจาหยาบ กล่าวแต่วาจาที่ไม่มีโทษ เสนาะโสต น่ารัก จับใจ เป็นวาจาของชาวเมือง เป็นที่รักใคร่พอใจของคนหมู่มาก บุคคลนี้เราเรียกว่า ผู้มีวาจาไพเราะดุจน้ำผึ้ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก 9. අන්ධසුත්තං ๙. อันธสูตร 29. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අන්ධො, එකචක්ඛු, ද්විචක්ඛු. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අන්ධො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය ; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අන්ධො. ๒๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลตาบอด บุคคลตาเดียว และบุคคลสองตา ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลตาบอดเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะแสวงหาโภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญ และไม่มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะรู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ธรรมที่เลวและประณีต ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เราเรียกว่า บุคคลตาบอด ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො එකචක්ඛු? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං [Pg.127] අධිගච්ඡෙය්‍ය අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපං පනස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො එකචක්ඛු. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลตาเดียวเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะแสวงหาโภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญ แต่ไม่มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะรู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ธรรมที่เลวและประณีต ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เราเรียกว่า บุคคลตาเดียว ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ද්විචක්ඛු? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය; සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ද්විචක්ඛු. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลสองตาเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะแสวงหาโภคะที่ยังไม่ได้ หรือทำโภคะที่ได้แล้วให้เจริญ และมีจักษุเห็นปานนั้น ที่จะรู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ธรรมที่เลวและประณีต ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เราเรียกว่า บุคคลสองตา ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก ‘‘න චෙව භොගා තථාරූපා, න ච පුඤ්ඤානි කුබ්බති; උභයත්ථ කලිග්ගාහො, අන්ධස්ස හතචක්ඛුනො. โภคะทั้งหลายเห็นปานนั้นย่อมไม่มีแก่คนตาบอดผู้มีจักษุพิการ ทั้งบุญเขาก็ไม่ได้ทำ เขาย่อมถึงความพินาศในโลกทั้งสอง ‘‘අථාපරායං අක්ඛාතො, එකචක්ඛු ච පුග්ගලො; ධම්මාධම්මෙන සඨොසො, භොගානි පරියෙසති. อนึ่ง บุคคลอีกจำพวกหนึ่งที่เราเรียกว่า บุคคลตาเดียว เป็นคนโอ้อวด แสวงหาโภคะทั้งหลายโดยทางธรรมบ้าง อธรรมบ้าง ‘‘ථෙය්‍යෙන කූටකම්මෙන, මුසාවාදෙන චූභයං; කුසලො හොති සඞ්ඝාතුං, කාමභොගී ච මානවො; ඉතො සො නිරයං ගන්ත්වා, එකචක්ඛු විහඤ්ඤති. เขาฉลาดในการรวบรวมทรัพย์ด้วยการลักขโมย ด้วยการโกง และด้วยการพูดเท็จทั้งสองอย่าง เป็นผู้บริโภคกามโภคะ บุคคลตาเดียวนั้นละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมเดือดร้อนในนรก ‘‘ද්විචක්ඛු පන අක්ඛාතො, සෙට්ඨො පුරිසපුග්ගලො; ධම්මලද්ධෙහි භොගෙහි, උට්ඨානාධිගතං ධනං. ส่วนบุคคลผู้ประเสริฐที่เราเรียกว่า บุคคลสองตา เขาได้โภคะมาโดยธรรม เป็นทรัพย์ที่ได้มาด้วยความหมั่น ‘‘දදාති සෙට්ඨසඞ්කප්පො, අබ්‍යග්ගමානසො නරො; උපෙති භද්දකං ඨානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචති. นรชนนั้นมีความดำริอันประเสริฐ มีใจไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมให้ทาน เขาเข้าถึงสถานที่ดีงาม ซึ่งเมื่อไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศก ‘‘අන්ධඤ්ච එකචක්ඛුඤ්ච, ආරකා පරිවජ්ජයෙ; ද්විචක්ඛුං පන සෙවෙථ, සෙට්ඨං පුරිසපුග්ගල’’න්ති. නවමං; พึงเว้นคนตาบอดและคนตาเดียวเสียให้ห่างไกล พึงคบแต่บุคคลสองตาผู้เป็นบุรุษผู้ประเสริฐ 10. අවකුජ්ජසුත්තං ๑๐. อวกุชชสูตร 30. ‘‘තයොමෙ[Pg.128], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුම්භො නික්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං විවට්ටති, නො සණ්ඨාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙවාදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො. ๓๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลผู้มีปัญญาคว่ำ บุคคลผู้มีปัญญาดังชายพก และบุคคลผู้มีปัญญากว้างขวาง ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาคว่ำเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้น ไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง หรือที่สุดของธรรมกถานั้น แม้ลุกจากอาสนะนั้นไปแล้ว ก็ไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง หรือที่สุดของธรรมกถานั้น ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อที่คว่ำไว้ เมื่อบุคคลเทน้ำลงไป น้ำนั้นย่อมไหลออกไป ไม่ขังอยู่ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้น ไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง หรือที่สุดของธรรมกถานั้น แม้ลุกจากอาสนะนั้นไปแล้ว ก็ไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง หรือที่สุดของธรรมกถานั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เราเรียกว่า บุคคลผู้มีปัญญาคว่ำ ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙවාදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස උච්ඡඞ්ගෙ නානාඛජ්ජකානි ආකිණ්ණානි – තිලා තණ්ඩුලා මොදකා බදරා. සො තම්හා ආසනා වුට්ඨහන්තො සතිසම්මොසා පකිරෙය්‍ය[Pg.129]. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาแค่ชายพกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้นแล้ว ย่อมใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น แต่เมื่อลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้นเลย เปรียบเหมือนบุรุษมีของขบเคี้ยวต่างๆ คือ งา ข้าวสาร ขนมโมทกะ พุทรา เต็มชายพก เมื่อเขาลุกขึ้นจากอาสนะนั้น เผลอสติทำของเหล่านั้นให้ตกเรี่ยราดไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้นแล้ว ย่อมใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น แต่เมื่อลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้นเลย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีปัญญาแค่ชายพก ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුම්භො උක්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං සණ්ඨාති නො විවට්ටති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวางเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้นแล้ว ย่อมใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น แม้เมื่อลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้ว ก็ยังใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น เปรียบเหมือนหม้อที่หงายอยู่ น้ำที่เขาเทลงไปในหม้อนั้นย่อมตั้งอยู่ ไม่ไหลออกไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไปสู่อารามเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุทั้งหลายเนืองๆ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิงแก่เขา เขานั่งอยู่ในอาสนะนั้นแล้ว ย่อมใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น แม้เมื่อลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้ว ก็ยังใส่ใจถึงเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดของธรรมกถานั้น ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวาง ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก ‘‘අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුරිසො, දුම්මෙධො අවිචක්ඛණො; අභික්ඛණම්පි චෙ හොති, ගන්තා භික්ඛූන සන්තිකෙ. บุรุษผู้มีปัญญาคว่ำ เป็นคนมีปัญญาทราม ไม่พิจารณา แม้จะเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายในสำนักเนืองๆ ก็ตาม ‘‘ආදිං කථාය මජ්ඣඤ්ච, පරියොසානඤ්ච තාදිසො; උග්ගහෙතුං න සක්කොති, පඤ්ඤා හිස්ස න විජ්ජති. บุคคลเช่นนั้น ย่อมไม่สามารถเรียนรู้ธรรมกถา ทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดได้ เพราะเขาไม่มีปัญญา ‘‘උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො [Pg.130] පුරිසො, සෙය්‍යො එතෙන වුච්චති; අභික්ඛණම්පි චෙ හොති, ගන්තා භික්ඛූන සන්තිකෙ. ส่วนบุรุษผู้มีปัญญาแค่ชายพก บัณฑิตกล่าวว่าดีกว่าบุคคลนั้น แม้เขาจะเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายในสำนักเนืองๆ ก็ตาม ‘‘ආදිං කථාය මජ්ඣඤ්ච, පරියොසානඤ්ච තාදිසො; නිසින්නො ආසනෙ තස්මිං, උග්ගහෙත්වාන බ්‍යඤ්ජනං; වුට්ඨිතො නප්පජානාති, ගහිතං හිස්ස මුස්සති. บุคคลเช่นนั้น นั่งอยู่ในอาสนะนั้น เรียนเอาพยัญชนะคือธรรมกถา ทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดได้ แต่พอลุกขึ้นก็ไม่เข้าใจ ธรรมที่เรียนเอาไว้ก็หลงลืมไป ‘‘පුථුපඤ්ඤො ච පුරිසො, සෙය්‍යො එතෙහි වුච්චති; අභික්ඛණම්පි චෙ හොති, ගන්තා භික්ඛූන සන්තිකෙ. ส่วนบุรุษผู้มีปัญญากว้างขวาง บัณฑิตกล่าวว่าดีกว่าบุคคลเหล่านั้น แม้เขาจะเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายในสำนักเนืองๆ ก็ตาม ‘‘ආදිං කථාය මජ්ඣඤ්ච, පරියොසානඤ්ච තාදිසො; නිසින්නො ආසනෙ තස්මිං, උග්ගහෙත්වාන බ්‍යඤ්ජනං. บุคคลเช่นนั้น นั่งอยู่ในอาสนะนั้น เรียนเอาพยัญชนะคือธรรมกถา ทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดแล้ว ‘‘ධාරෙති සෙට්ඨසඞ්කප්පො, අබ්‍යග්ගමානසො නරො; ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො, දුක්ඛස්සන්තකරො සියා’’ති. දසමං; นรชนนั้นมีความดำริอันประเสริฐ มีใจไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมทรงจำ (ธรรม) ไว้ได้ เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม พึงทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ පුග්ගලවග්ගො තතියො. ปุคคลวรรคที่ ๓ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนี้ සමිද්ධ -ගිලාන-සඞ්ඛාරා, බහුකාරා වජිරෙන ච; සෙවි-ජිගුච්ඡ-ගූථභාණී, අන්ධො ච අවකුජ්ජතාති. สมิทธิสูตร คิลานสูตร สังขารสูตร พหุการสูตร วชิรสูตร เสวิสูตร ชิคุจฉิสูตร คูถภาณีสูตร อันธสูตร และอวกุชชสูตร 4. දෙවදූතවග්ගො ๔. เทวทูตวรรคที่ ๔ 1.සබ්‍රහ්මකසුත්තං ๑. ๑. สพรหมกสูตร 31. ‘‘සබ්‍රහ්මකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සපුබ්බාචරියකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සාහුනෙය්‍යානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. ‘බ්‍රහ්මා’ති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. ‘පුබ්බාචරියා’ති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. ‘ආහුනෙය්‍යා’ති[Pg.131], භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. තං කිස්ස හෙතු? බහුකාරා, භික්ඛවෙ, මාතාපිතරො පුත්තානං, ආපාදකා පොසකා, ඉමස්ස ලොකස්ස දස්සෙතාරොති. ๓๑. ภิกษุทั้งหลาย สกุลใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลนั้นชื่อว่ามีพรหม สกุลใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลนั้นชื่อว่ามีบุรพาจารย์ สกุลใดที่บุตรบูชามารดาบิดาในเรือนของตน สกุลนั้นชื่อว่ามีอาหุไนยบุคคล ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘พรหม’ นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา คำว่า ‘บุรพาจารย์’ นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา คำว่า ‘อาหุไนยบุคคล’ นี้ เป็นชื่อของมารดาบิดา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะมารดาบิดามีอุปการะมาก เป็นผู้เลี้ยงดู ให้เติบโต และแสดงโลกนี้แก่บุตรทั้งหลาย ‘‘බ්‍රහ්මාති මාතාපිතරො, පුබ්බාචරියාති වුච්චරෙ; ආහුනෙය්‍යා ච පුත්තානං, පජාය අනුකම්පකා. มารดาบิดา ท่านเรียกว่าเป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์ เป็นอาหุไนยบุคคลของบุตร และเป็นผู้อนุเคราะห์บุตร ‘‘තස්මා හි නෙ නමස්සෙය්‍ය, සක්කරෙය්‍ය ච පණ්ඩිතො; අන්නෙන අථ පානෙන, වත්ථෙන සයනෙන ච; උච්ඡාදනෙන න්හාපනෙන, පාදානං ධොවනෙන ච. เพราะเหตุนั้นแล บัณฑิตพึงนอบน้อมและสักการะท่านเหล่านั้น ด้วยข้าวและน้ำ ด้วยผ้าและที่นอน ด้วยการอบ ทา และการให้อาบน้ำ และด้วยการล้างเท้า ‘‘තාය නං පාරිචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා; ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. පඨමං; บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญเขาในโลกนี้เอง เพราะการปรนนิบัติในมารดาบิดานั้น เขาละไปแล้ว ย่อมบันเทิงในสวรรค์ (สูตรที่ ๑) 2. ආනන්දසුත්තං ๒. อานันทสูตร 32. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ๓๒. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘සියා නු ඛො, භන්තෙ, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති? ‘‘සියා, ආනන්ද, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การได้สมาธิเช่นนั้น ที่เมื่อได้แล้ว อหังการ มมังการ และมานานุสัย จะไม่พึงมีในกายที่มีวิญญาณนี้ และจะไม่พึงมีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุพึงเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ พึงมีแก่ภิกษุได้หรือหนอ พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนอานนท์ การได้สมาธิเช่นนั้น ที่เมื่อได้แล้ว อหังการ มมังการ และมานานุสัย จะไม่พึงมีในกายที่มีวิญญาณนี้ และจะไม่พึงมีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุพึงเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ พึงมีแก่ภิกษุได้ ‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා [Pg.132] නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති? ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็การได้สมาธิเช่นนั้น ที่เมื่อได้แล้ว อหังการ มมังการ และมานานุสัย จะไม่พึงมีในกายที่มีวิญญาณนี้ และจะไม่พึงมีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุพึงเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ พึงมีแก่ภิกษุได้อย่างไร พระเจ้าข้า ‘‘ඉධානන්ද, භික්ඛුනො එවං හොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, ආනන්ද, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති. ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ การระงับสังขารทั้งปวง การสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน ดูก่อนอานนท์ การได้สมาธิเช่นนั้น ที่เมื่อได้แล้ว อหังการ มมังการ และมานานุสัย จะไม่พึงมีในกายที่มีวิญญาณนี้ และจะไม่พึงมีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุพึงเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ พึงมีแก่ภิกษุได้อย่างนี้แล ‘‘ඉදඤ්ච පන මෙතං, ආනන්ද, සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ පුණ්ණකපඤ්හෙ – ดูก่อนอานนท์ เราอาศัยข้อนี้ จึงได้กล่าวไว้ในปุณณกปัญหาในปารายนวรรคว่า ‘‘සඞ්ඛාය ලොකස්මිං පරොපරානි,යස්සිඤ්ජිතං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ; සන්තො විධූමො අනීඝො නිරාසො,අතාරි සො ජාතිජරන්ති බ්‍රූමී’’ති. දුතියං; ผู้ใดพิจารณาเห็นสิ่งสูงและต่ำในโลกแล้ว ไม่มีความหวั่นไหวในอารมณ์ไหนๆ ในโลก เป็นผู้สงบ ไม่มีกิเลสดุจควัน ปราศจากทุกข์ ไม่มีความหวัง เรากล่าวว่า ผู้นั้นข้ามชาติและชราได้แล้ว ดังนี้ (สูตรที่ ๒) 3. සාරිපුත්තසුත්තං ๓. สาริปุตตสูตร 33. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං භගවා එතදවොච – ‘‘සංඛිත්තෙනපි ඛො අහං, සාරිපුත්ත, ධම්මං දෙසෙය්‍යං; විත්ථාරෙනපි ඛො අහං, සාරිපුත්ත, ධම්මං දෙසෙය්‍යං; සංඛිත්තවිත්ථාරෙනපි ඛො අහං, සාරිපුත්ත, ධම්මං දෙසෙය්‍යං; අඤ්ඤාතාරො ච දුල්ලභා’’ති. ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො, එතස්ස, සුගත, කාලො යං භගවා සංඛිත්තෙනපි ධම්මං දෙසෙය්‍ය, විත්ථාරෙනපි ධම්මං දෙසෙය්‍ය, සංඛිත්තවිත්ථාරෙනපි ධම්මං දෙසෙය්‍ය. භවිස්සන්ති ධම්මස්ස අඤ්ඤාතාරො’’ති. ๓๓. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า ดูก่อนสารีบุตร เราพึงแสดงธรรมโดยย่อก็ได้ พึงแสดงธรรมโดยพิสดารก็ได้ พึงแสดงธรรมโดยย่อและพิสดารก็ได้ แต่ว่าผู้รู้ทั่วถึงธรรมมีได้ยาก ท่านพระสารีบุตรกราบทูลว่า ข้าแต่พระผู้มีพระภาค บัดนี้เป็นกาลสมควร ข้าแต่พระสุคต บัดนี้เป็นกาลสมควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงทรงแสดงธรรมโดยย่อบ้าง โดยพิสดารบ้าง โดยย่อและพิสดารบ้าง เพราะผู้รู้ทั่วถึงธรรมจักมี ‘‘තස්මාතිහ, සාරිපුත්ත, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න භවිස්සන්ති, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න භවිස්සන්ති, යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං [Pg.133] උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි ඛො, සාරිපුත්ත, සික්ඛිතබ්බං. ดูก่อนสารีบุตร เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า อหังการ มมังการ และมานานุสัย จักไม่มีแก่เราในกายที่มีวิญญาณนี้ และจักไม่มีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และเราจักเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ ดูก่อนสารีบุตร เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล ‘‘යතො ච ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛුනො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති, යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති; අයං වුච්චති, සාරිපුත්ත – ‘භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්ස’. ඉදඤ්ච පන මෙතං, සාරිපුත්ත, සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ උදයපඤ්හෙ – ดูก่อนสารีบุตร เมื่อใดที่อหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีแก่ภิกษุในกายที่มีวิญญาณนี้ และไม่มีในนิมิตทั้งปวงในภายนอก และภิกษุเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับอหังการ มมังการ และมานานุสัย ไม่มีเหลืออยู่ ภิกษุนี้เราเรียกว่า ตัดตัณหาได้แล้ว คลายสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะได้โดยชอบ ดูก่อนสารีบุตร เราอาศัยข้อนี้ จึงได้กล่าวไว้ในอุทัยปัญหาในปารายนวรรคว่า ‘‘පහානං කාමසඤ්ඤානං, දොමනස්සාන චූභයං; ථිනස්ස ච පනූදනං, කුක්කුච්චානං නිවාරණං. การละกามสัญญาและโทมนัสทั้งสอง การบรรเทาถีนะ การป้องกันความฟุ้งซ่าน ‘‘උපෙක්ඛාසතිසංසුද්ධං, ධම්මතක්කපුරෙජවං; අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්‍රූමි, අවිජ්ජාය පභෙදන’’න්ති. තතියං; ความหลุดพ้นด้วยความรู้ อันมีความบริสุทธิ์แห่งอุเบกขาและสติ มีธรรมวิตกเป็นเบื้องหน้า เป็นเครื่องทำลายอวิชชา เราเรียกว่า อัญญาวิโมกข์ ดังนี้ (สูตรที่ ๓) 4. නිදානසුත්තං ๔. นิทานสูตร 34. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, දොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, මොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. ๓๔. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเป็นแดนเกิดแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ โลภะเป็นเหตุเป็นแดนเกิดแห่งกรรม โทสะเป็นเหตุเป็นแดนเกิดแห่งกรรม โมหะเป็นเหตุเป็นแดนเกิดแห่งกรรม ‘‘යං, භික්ඛවෙ, ලොභපකතං කම්මං ලොභජං ලොභනිදානං ලොභසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ. ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันโลภะกระทำแล้ว เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง ‘‘යං[Pg.134], භික්ඛවෙ, දොසපකතං කම්මං දොසජං දොසනිදානං දොසසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ. ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันโทสะกระทำแล้ว เกิดแต่โทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง ‘‘යං, භික්ඛවෙ, මොහපකතං කම්මං මොහජං මොහනිදානං මොහසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ. ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันโมหะกระทำแล้ว เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරාදානි සුඛසයිතානි සුඛෙත්තෙ සුපරිකම්මකතාය භූමියා නික්ඛිත්තානි. දෙවො ච සම්මාධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවස්සු තානි, භික්ඛවෙ, බීජානි වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍යුං. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යං ලොභපකතං කම්මං ලොභජං ලොභනිදානං ලොභසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพืชทั้งหลายที่ไม่แตก ไม่เน่า ไม่ถูกลมและแดดทำลาย ยังมีแก่น เก็บไว้ดีแล้ว อันบุคคลหว่านลงในนาดี ในพื้นที่ที่เตรียมไว้ดี และฝนตกตามฤดูกาล พืชเหล่านั้นพึงถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันโลภะกระทำแล้ว เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘යං දොසපකතං කම්මං…පෙ… යං මොහපකතං කම්මං මොහජං මොහනිදානං මොහසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. กรรมใดอันโทสะกระทำแล้ว...ฯลฯ... กรรมใดอันโมหะกระทำแล้ว เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด อัตภาพของบุคคลนั้นบังเกิดในที่ใด กรรมนั้นย่อมให้ผลในที่นั้น กรรมนั้นให้ผลในที่ใด บุคคลนั้นย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นในที่นั้น ในปัจจุบันภพบ้าง ในภพที่เกิดต่อมาบ้าง ในภพต่อๆ ไปบ้าง ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අදොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අමොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อโลภะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโทสะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโมหะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ‘‘යං, භික්ඛවෙ, අලොභපකතං කම්මං අලොභජං අලොභනිදානං අලොභසමුදයං, ලොභෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันอโลภะกระทำแล้ว เกิดแต่อโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ มีอโลภะเป็นแดนเกิด เมื่อโลภะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ มีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ‘‘යං, භික්ඛවෙ, අදොසපකතං කම්මං අදොසජං අදොසනිදානං අදොසසමුදයං, දොසෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันอโทสะกระทำแล้ว เกิดแต่อโทสะ มีอโทสะเป็นเหตุ มีอโทสะเป็นแดนเกิด เมื่อโทสะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ มีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ‘‘යං[Pg.135], භික්ඛවෙ, අමොහපකතං කම්මං අමොහජං අමොහනිදානං අමොහසමුදයං, මොහෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันอโมหะกระทำแล้ว เกิดแต่อโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด เมื่อโมหะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ มีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරාදානි සුඛසයිතානි. තානි පුරිසො අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය. අග්ගිනා ඩහිත්වා මසිං කරෙය්‍ය. මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවස්සු තානි, භික්ඛවෙ, බීජානි උච්ඡින්නමූලානි තාලාවත්ථුකතානි අනභාවඞ්කතානි ආයතිං අනුප්පාදධම්මානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යං අලොභපකතං කම්මං අලොභජං අලොභනිදානං අලොභසමුදයං, ලොභෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพืชทั้งหลายที่ไม่แตก ไม่เน่า ไม่ถูกลมและแดดทำลาย ยังมีแก่น เก็บไว้ดีแล้ว บุรุษพึงเผาพืชเหล่านั้นด้วยไฟ ครั้นเผาด้วยไฟแล้วพึงทำให้เป็นเถ้า ครั้นทำให้เป็นเถ้าแล้วพึงโปรยในลมแรง หรือพึงลอยในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว พืชเหล่านั้นเป็นอันมีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดอันอโลภะกระทำแล้ว เกิดแต่อโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ มีอโลภะเป็นแดนเกิด เมื่อโลภะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ มีรากเหง้าถูกตัดขาด ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘යං අදොසපකතං කම්මං…පෙ… යං අමොහපකතං කම්මං අමොහජං අමොහනිදානං අමොහසමුදයං, මොහෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති…පෙ… ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. กรรมใดอันอโทสะกระทำแล้ว...ฯลฯ... กรรมใดอันอโมหะกระทำแล้ว เกิดแต่อโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด เมื่อโมหะปราศไปแล้ว กรรมนั้นเป็นอันถูกละ...ฯลฯ... ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล ‘‘ලොභජං දොසජඤ්චෙව, මොහජඤ්චාපවිද්දසු; යං තෙන පකතං කම්මං, අප්පං වා යදි වා බහුං; ඉධෙව තං වෙදනියං, වත්ථු අඤ්ඤං න විජ්ජති. คนเขลาผู้ไม่มีปัญญา ทำกรรมใดที่เกิดแต่โลภะบ้าง เกิดแต่โทสะบ้าง เกิดแต่โมหะบ้าง กรรมนั้นจะน้อยหรือมากก็ตาม เขาย่อมเสวยผลของกรรมนั้นในอัตภาพนี้นี่เอง ที่ตั้งอื่น (ที่จะให้ผล) ย่อมไม่มี ‘‘තස්මා ලොභඤ්ච දොසඤ්ච, මොහජඤ්චාපි විද්දසු; විජ්ජං උප්පාදයං භික්ඛු, සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති. චතුත්ථං; เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตย่อมไม่ทำกรรมที่เกิดแต่โลภะ โทสะ และโมหะ และเมื่อยังวิชชาให้เกิดขึ้น พึงละทุคติทั้งปวงได้ 5. හත්ථකසුත්තං ๕. หัตถกสูตร 35. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා ආළවියං විහරති ගොමග්ගෙ සිංසපාවනෙ පණ්ණසන්ථරෙ. අථ ඛො හත්ථකො ආළවකො ජඞ්ඝාවිහාරං අනුචඞ්කමමානො අනුවිචරමානො අද්දස භගවන්තං ගොමග්ගෙ සිංසපාවනෙ පණ්ණසන්ථරෙ නිසින්නං. දිස්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො හත්ථකො ආළවකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කච්චි, භන්තෙ, භගවා සුඛමසයිත්ථා’’ති? ‘‘එවං[Pg.136], කුමාර, සුඛමසයිත්ථං. යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති. ๓๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าไม้ประดู่ลาย อันเป็นทางโคจรของโค ในเมืองอาฬวี บนใบไม้ที่ปูลาดไว้ ครั้งนั้นแล หัตถกะ อาฬวกะ เดินจงกรมเที่ยวไป ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งอยู่ ณ ป่าไม้ประดู่ลาย อันเป็นทางโคจรของโค บนใบไม้ที่ปูลาดไว้ ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง หัตถกะ อาฬวกะ ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคบรรทมเป็นสุขดีหรือ’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘อย่างนั้น กุมาร เรานอนเป็นสุขดี และบรรดาผู้ที่นอนเป็นสุขในโลก เราก็เป็นคนหนึ่งในนั้น’ ‘‘සීතා, භන්තෙ, හෙමන්තිකා රත්ති, අන්තරට්ඨකො හිමපාතසමයො, ඛරා ගොකණ්ටකහතා භූමි, තනුකො පණ්ණසන්ථරො, විරළානි රුක්ඛස්ස පත්තානි, සීතානි කාසායානි වත්ථානි, සීතො ච වෙරම්භො වාතො වායති. අථ ච පන භගවා එවමාහ – ‘එවං, කුමාර, සුඛමසයිත්ථං. යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีในฤดูหนาวช่างหนาวเย็นนัก ช่วงเวลา ๘ วันระหว่างเดือน (มาฆะและผัคคุณะ) เป็นเวลาที่น้ำค้างตก พื้นดินแข็งกระด้าง ถูกทำลายด้วยกีบโค เครื่องปูลาดคือใบไม้ก็บาง ใบไม้ของต้นไม้ก็โปร่งบาง ผ้ากาสายะก็เย็น ลมเวรัมภะที่เย็นก็พัดอยู่ แต่ถึงกระนั้น พระผู้มีพระภาคก็ยังตรัสอย่างนี้ว่า ‘อย่างนั้นแหละ ราชกุมาร เรานอนเป็นสุข ชนเหล่าใดในโลกนอนเป็นสุข เราก็เป็นคนหนึ่งในบรรดาชนเหล่านั้น’ ‘‘තෙන හි, කුමාර, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, ඉධස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා කූටාගාරං උල්ලිත්තාවලිත්තං නිවාතං ඵුසිතග්ගළං පිහිතවාතපානං. තත්‍රස්ස පල්ලඞ්කො ගොනකත්ථතො පටිකත්ථතො පටලිකත්ථතො කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණො සඋත්තරච්ඡදො උභතො ලොහිතකූපධානො; තෙලප්පදීපො චෙත්ථ ඣායෙය්‍ය ; චතස්සො ච පජාපතියො මනාපාමනාපෙන පච්චුපට්ඨිතා අස්සු. තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, සුඛං වා සො සයෙය්‍ය නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘සුඛං සො, භන්තෙ, සයෙය්‍ය. යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, සො තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති. ราชกุมาร ถ้าอย่างนั้น ในเรื่องนี้ เราจะขอย้อนถามท่าน ท่านพึงตอบปัญหานั้นตามที่ท่านพอใจ ราชกุมาร ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ เรือนยอดของคหบดีหรือบุตรคหบดีในโลกนี้ เป็นเรือนที่ฉาบทาทั้งภายในและภายนอก ไม่มีลมเข้า มีประตูและบานหน้าต่างปิดสนิท ในเรือนยอดนั้นมีบัลลังก์ปูลาดด้วยผ้าโกเชาว์ขนยาว ปูลาดด้วยเครื่องลาดทำด้วยขนแกะสีขาว ปูลาดด้วยเครื่องลาดมีลายเป็นดอกไม้ มีเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังเสือเหลือง มีเพดานผ้าสีแดง มีหมอนอิงสีแดงวางไว้ทั้งสองข้าง และมีประทีปน้ำมันจุดสว่างอยู่ ทั้งมีภรรยา ๔ คนคอยบำเรอด้วยสิ่งที่น่าพอใจ ราชกุมาร ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นจะนอนเป็นสุขหรือไม่ ท่านมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เขานอนเป็นสุข ชนเหล่าใดในโลกนอนเป็นสุข เขาก็เป็นคนหนึ่งในบรรดาชนเหล่านั้น” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, අපි නු තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා උප්පජ්ජෙය්‍යුං රාගජා පරිළාහා කායිකා වා චෙතසිකා වා යෙහි සො රාගජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති. ราชกุมาร ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ความเร่าร้อนอันเกิดจากราคะ ทั้งทางกายและทางใจ ที่จะพึงเกิดขึ้นแก่คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นมีอยู่หรือไม่ ซึ่งเมื่อเขาถูกความเร่าร้อนอันเกิดจากราคะเหล่านั้นแผดเผาอยู่ ก็จะนอนเป็นทุกข์” “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” ‘‘යෙහි ඛො සො, කුමාර, ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා රාගජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍ය, සො රාගො තථාගතස්ස පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. තස්මාහං සුඛමසයිත්ථං. ราชกุมาร คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น ถูกความเร่าร้อนอันเกิดจากราคะเหล่าใดแผดเผาอยู่ จึงนอนเป็นทุกข์ ราคะนั้นตถาคตละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดยอดไปแล้ว ทำให้ไม่มีภพต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกเป็นธรรมดา เพราะเหตุนั้น เราจึงนอนเป็นสุข ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, අපි නු තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා උප්පජ්ජෙය්‍යුං දොසජා පරිළාහා…පෙ… මොහජා පරිළාහා කායිකා වා චෙතසිකා වා යෙහි සො මොහජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති. ราชกุมาร ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ความเร่าร้อนอันเกิดจากโทสะ...ฯลฯ... ความเร่าร้อนอันเกิดจากโมหะ ทั้งทางกายและทางใจ ที่จะพึงเกิดขึ้นแก่คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นมีอยู่หรือไม่ ซึ่งเมื่อเขาถูกความเร่าร้อนอันเกิดจากโมหะเหล่านั้นแผดเผาอยู่ ก็จะนอนเป็นทุกข์” “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” ‘‘යෙ [Pg.137] හි ඛො සො, කුමාර, ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා මොහජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍ය, සො මොහො තථාගතස්ස පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. තස්මාහං සුඛමසයිත්ථ’’න්ති. ราชกุมาร คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น ถูกความเร่าร้อนอันเกิดจากโมหะเหล่าใดแผดเผาอยู่ จึงนอนเป็นทุกข์ โมหะนั้นตถาคตละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดยอดไปแล้ว ทำให้ไม่มีภพต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกเป็นธรรมดา เพราะเหตุนั้น เราจึงนอนเป็นสุข ‘‘සබ්බදා වෙ සුඛං සෙති, බ්‍රාහ්මණො පරිනිබ්බුතො; යො න ලිම්පති කාමෙසු, සීතිභූතො නිරූපධි. พราหมณ์ผู้ดับกิเลสแล้ว ย่อมนอนเป็นสุขทุกเมื่อ ท่านผู้เยือกเย็น ไม่มีอุปธิ ไม่ติดอยู่ในกามทั้งหลาย ‘‘සබ්බා ආසත්තියො ඡෙත්වා, විනෙය්‍ය හදයෙ දරං; උපසන්තො සුඛං සෙති, සන්තිං පප්පුය්‍ය චෙතසො’’ති. පඤ්චමං; ท่านตัดความข้องติดทั้งปวงได้แล้ว บรรเทาความเดือดร้อนในใจได้แล้ว เป็นผู้สงบระงับ นอนเป็นสุข เพราะได้บรรลุถึงความสงบแห่งใจ 6. දෙවදූතසුත්තං ๖. เทวทูตสูตร 36. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, දෙවදූතානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා නානාබාහාසු ගහෙත්වා යමස්ස රඤ්ඤො දස්සෙන්ති – ‘අයං, දෙව, පුරිසො අමත්තෙය්‍යො අපෙත්තෙය්‍යො අසාමඤ්ඤො අබ්‍රහ්මඤ්ඤො, න කුලෙ ජෙට්ඨාපචායී. ඉමස්ස දෙවො දණ්ඩං පණෙතූ’’’ති. ๓๖. ภิกษุทั้งหลาย เทวทูต ๓ จำพวกนี้มีอยู่ ๓ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย นายนิรยบาลทั้งหลายจะจับเขาที่แขนข้างต่างๆ แล้วนำไปแสดงแก่พญายมราชว่า ‘ขอเดชะ บุรุษผู้นี้ไม่เกื้อกูลมารดา ไม่เกื้อกูลบิดา ไม่เกื้อกูลสมณะ ไม่เกื้อกูลพราหมณ์ ไม่อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล ขอพระองค์ทรงลงโทษบุรุษผู้นี้เถิด’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා පඨමං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති – ‘අම්භො, පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු පඨමං දෙවදූතං පාතුභූත’න්ති? සො එවමාහ – ‘නාද්දසං, භන්තෙ’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจะไต่สวน สอบสวน ซักไซ้บุรุษนั้นถึงเทวทูตตนแรกว่า ‘บุรุษผู้เจริญ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตตนแรกปรากฏในหมู่มนุษย์หรือ’ เขาตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้าไม่เคยเห็น’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආසීතිකං වා නාවුතිකං වා වස්සසතිකං වා ජාතියා ජිණ්ණං ගොපානසිවඞ්කං භොග්ගං දණ්ඩපරායණං පවෙධමානං ගච්ඡන්තං ආතුරං ගතයොබ්බනං ඛණ්ඩදන්තං පලිතකෙසං විලූනං ඛල්ලිතසිරං වලිතං තිලකාහතගත්ත’න්ති? සො එවමාහ – ‘අද්දසං, භන්තෙ’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจะกล่าวกับบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้เจริญ ท่านไม่เคยเห็นหญิงหรือชายในหมู่มนุษย์ ที่มีอายุ ๘๐ ปี ๙๐ ปี หรือ ๑๐๐ ปี แก่หง่อม หลังโกงเหมือนกลอนเรือน ค้อมตัวลง มีไม้เท้าเป็นที่พึ่ง เดินงกๆ เงิ่นๆ เจ็บป่วย สิ้นวัยหนุ่มสาว ฟันหัก ผมหงอก ผมบาง ศีรษะล้าน หนังเหี่ยวย่น มีร่างกายตกกระหรือ’ เขาตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้าเคยเห็น’ ‘‘තමෙනං[Pg.138], භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො, පුරිස, තස්ස තෙ විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – අහම්පි ඛොම්හි ජරාධම්මො ජරං අනතීතො, හන්දාහං කල්‍යාණං කරොමි, කායෙන වාචාය මනසා’ති? සො එවමාහ – ‘නාසක්ඛිස්සං, භන්තෙ. පමාදස්සං, භන්තෙ’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจะกล่าวกับบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้เจริญ ท่านผู้รู้เดียงสา เป็นผู้ใหญ่แล้ว ไม่ได้มีความคิดอย่างนี้บ้างหรือว่า ‘แม้เราเองก็มีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ เอาเถิด เราควรทำความดีทางกาย วาจา และใจ’ เขาตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้าไม่สามารถทำได้ ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้าประมาทเสีย’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො, පුරිස, පමාදතාය න කල්‍යාණමකාසි කායෙන වාචාය මනසා. තග්ඝ ත්වං, අම්භො පුරිස, තථා කරිස්සන්ති යථා තං පමත්තං. තං ඛො පන තෙ එතං පාපකම්මං නෙව මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං; අථ ඛො තයාවෙතං පාපකම්මං කතං, ත්වඤ්ඤෙවෙතස්ස විපාකං පටිසංවෙදිස්සසී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจะกล่าวกับบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘บุรุษผู้เจริญ เพราะความประมาท ท่านจึงไม่ได้ทำความดีทางกาย วาจา และใจ บุรุษผู้เจริญ แน่นอน เขาจะทำท่านตามที่ท่านได้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนั้นของท่าน มารดาก็ไม่ได้ทำให้ บิดาก็ไม่ได้ทำให้ พี่ชายน้องชายก็ไม่ได้ทำให้ พี่สาวน้องสาวก็ไม่ได้ทำให้ มิตรสหายก็ไม่ได้ทำให้ ญาติสาโลหิตก็ไม่ได้ทำให้ เทวดาก็ไม่ได้ทำให้ สมณพราหมณ์ก็ไม่ได้ทำให้ แต่บาปกรรมนั้นท่านทำเอง ท่านนั่นแหละจักเสวยวิบากของบาปกรรมนั้น’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා පඨමං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා, දුතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු දුතියං දෙවදූතං පාතුභූත’න්ති? සො එවමාහ – ‘නාද්දසං, භන්තෙ’ති. ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආබාධිකං දුක්ඛිතං බාළ්හගිලානං, සකෙ මුත්තකරීසෙ පලිපන්නං සෙමානං, අඤ්ඤෙහි වුට්ඨාපියමානං, අඤ්ඤෙහි සංවෙසියමාන’න්ති? සො එවමාහ – ‘අද්දසං, භන්තෙ’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงบุรุษนั้นถึงเทวทูตที่ ๑ แล้ว จึงสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๒ ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๒ ปรากฏในหมู่มนุษย์หรือ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็น พระเจ้าข้า’ ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านไม่เคยเห็นสตรีหรือบุรุษในหมู่มนุษย์ซึ่งป่วย ได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก นอนจมอยู่ในมูตรคูถของตน ต้องให้ผู้อื่นพยุงลุก ต้องให้ผู้อื่นพยุงนอนบ้างหรือ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าเคยเห็น พระเจ้าข้า’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, තස්ස තෙ විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – අහම්පි ඛොම්හි බ්‍යාධිධම්මො බ්‍යාධිං අනතීතො, හන්දාහං කල්‍යාණං කරොමි කායෙන වාචාය මනසා’ති? සො එවමාහ – ‘නාසක්ඛිස්සං, භන්තෙ. පමාදස්සං, භන්තෙ’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านผู้เป็นวิญญูชน มีอายุมากแล้ว ไม่ได้มีความคิดอย่างนี้บ้างหรือว่า ‘ถึงเราเองก็มีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ เอาเถิด เราจะทำความดีทางกาย วาจา และใจ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่สามารถ พระเจ้าข้า ข้าพเจ้าประมาทเสีย พระเจ้าข้า’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, පමාදතාය න කල්‍යාණමකාසි කායෙන වාචාය මනසා. තග්ඝ ත්වං, අම්භො පුරිස, තථා කරිස්සන්ති යථා තං පමත්තං. තං ඛො පන තෙ එතං පාපකම්මං නෙව මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි [Pg.139] කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං; අථ ඛො තයාවෙතං පාපකම්මං කතං. ත්වඤ්ඤෙවෙතස්ස විපාකං පටිසංවෙදිස්සසී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ เพราะความประมาท ท่านจึงไม่ได้ทำความดีทางกาย วาจา และใจ พ่อบุรุษ เขาจะลงโทษท่านตามสมควรแก่ที่ท่านประมาทแล้วนั้นแน่นอน ก็บาปกรรมนี้นั้น มารดาไม่ได้ทำให้ท่าน บิดาไม่ได้ทำให้ พี่ชายน้องชายไม่ได้ทำให้ พี่สาวน้องสาวไม่ได้ทำให้ มิตรอำมาตย์ไม่ได้ทำให้ ญาติสาโลหิตไม่ได้ทำให้ เทวดาไม่ได้ทำให้ สมณพราหมณ์ไม่ได้ทำให้ แต่ท่านเองทำบาปกรรมนี้ไว้ ท่านนั่นแหละจักเสวยวิบากของบาปกรรมนี้’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා දුතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා, තතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු තතියං දෙවදූතං පාතුභූත’න්ති? සො එවමාහ – ‘නාද්දසං, භන්තෙ’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงบุรุษนั้นถึงเทวทูตที่ ๒ แล้ว จึงสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๓ ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๓ ปรากฏในหมู่มนุษย์หรือ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็น พระเจ้าข้า’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා එකාහමතං වා ද්වීහමතං වා තීහමතං වා උද්ධුමාතකං විනීලකං විපුබ්බකජාත’න්ති? සො එවමාහ – ‘අද්දසං, භන්තෙ’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านไม่เคยเห็นสตรีหรือบุรุษในหมู่มนุษย์ที่ตายแล้ววันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง ที่ขึ้นอืด เขียวคล้ำ มีน้ำเหลืองไหลเยิ้มบ้างหรือ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าเคยเห็น พระเจ้าข้า’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, තස්ස තෙ විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – අහම්පි ඛොම්හි මරණධම්මො මරණං අනතීතො, හන්දාහං කල්‍යාණං කරොමි කායෙන වාචාය මනසා’ති? සො එවමාහ – ‘නාසක්ඛිස්සං, භන්තෙ. පමාදස්සං, භන්තෙ’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ ท่านผู้เป็นวิญญูชน มีอายุมากแล้ว ไม่ได้มีความคิดอย่างนี้บ้างหรือว่า ‘ถึงเราเองก็มีความตายเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ เอาเถิด เราจะทำความดีทางกาย วาจา และใจ’ เขากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่สามารถ พระเจ้าข้า ข้าพเจ้าประมาทเสีย พระเจ้าข้า’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, පමාදතාය න කල්‍යාණමකාසි කායෙන වාචාය මනසා. තග්ඝ ත්වං, අම්භො පුරිස, තථා කරිස්සන්ති යථා තං පමත්තං. තං ඛො පන තෙ එතං පාපකම්මං නෙව මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං; අථ ඛො තයාවෙතං පාපකම්මං කතං. ත්වඤ්ඤෙවෙතස්ස විපාකං පටිසංවෙදිස්සසී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชจึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘พ่อบุรุษ เพราะความประมาท ท่านจึงไม่ได้ทำความดีทางกาย วาจา และใจ พ่อบุรุษ เขาจะลงโทษท่านตามสมควรแก่ที่ท่านประมาทแล้วนั้นแน่นอน ก็บาปกรรมนี้นั้น มารดาไม่ได้ทำให้ท่าน บิดาไม่ได้ทำให้ พี่ชายน้องชายไม่ได้ทำให้ พี่สาวน้องสาวไม่ได้ทำให้ มิตรอำมาตย์ไม่ได้ทำให้ ญาติสาโลหิตไม่ได้ทำให้ เทวดาไม่ได้ทำให้ สมณพราหมณ์ไม่ได้ทำให้ แต่ท่านเองทำบาปกรรมนี้ไว้ ท่านนั่นแหละจักเสวยวิบากของบาปกรรมนี้’ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා තතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා තුණ්හී හොති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා පඤ්චවිධබන්ධනං නාම කාරණං කරොන්ති. තත්තං අයොඛිලං හත්ථෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං දුතියස්මිං හත්ථෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං පාදෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං දුතියස්මිං පාදෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං මජ්ඣෙ උරස්මිං ගමෙන්ති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදියති, න ච තාව කාලඞ්කරොති යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොති. ภิกษุทั้งหลาย พญายมราชครั้นสอบสวน ซักไซ้ ไล่เลียงบุรุษนั้นถึงเทวทูตที่ ๓ แล้วก็นิ่งเสีย ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลจึงลงโทษบุรุษนั้นด้วยกรรมกรณ์ชื่อปัญจวิธพันธนะ คือ ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่มือข้างหนึ่ง ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่มืออีกข้างหนึ่ง ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่เท้าข้างหนึ่ง ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่เท้าอีกข้างหนึ่ง ตรึงด้วยหลาวเหล็กแดงที่กลางอก เขาย่อมเสวยเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อนอยู่ในนรกนั้น และยังไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด ‘‘තමෙනං[Pg.140], භික්ඛවෙ, නිරයපාලා සංවෙසෙත්වා කුධාරීහි තච්ඡන්ති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදියති, න ච තාව කාලඞ්කරොති යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොති. ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลจับบุรุษนั้นให้นอนลงแล้วเอามีดถาก เขาย่อมเสวยเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อนอยู่ในนรกนั้น และยังไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා වාසීහි තච්ඡන්ති…පෙ… තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා රථෙ යොජෙත්වා ආදිත්තාය භූමියා සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය සාරෙන්තිපි පච්චාසාරෙන්තිපි…පෙ… තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා මහන්තං අඞ්ගාරපබ්බතං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආරොපෙන්තිපි ඔරොපෙන්තිපි…පෙ… තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා තත්තාය ලොහකුම්භියා පක්ඛිපන්ති, ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය. සො තත්ථ ඵෙණුද්දෙහකං පච්චමානො සකිම්පි උද්ධං ගච්ඡති, සකිම්පි අධො ගච්ඡති, සකිම්පි තිරියං ගච්ඡති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදියති, න ච තාව කාලං කරොති යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා මහානිරයෙ පක්ඛිපන්ති. සො ඛො පන, භික්ඛවෙ, මහානිරයො – ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลจับบุรุษนั้นเอาเท้าขึ้น เอาศีรษะลงแล้วเอามีดพร้าถาก...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลเอาบุรุษนั้นเทียมรถแล้วให้วิ่งไปวิ่งมาบนแผ่นดินที่ไฟลุกโชน มีเปลวรุ่งโรจน์...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลย่อมให้บุรุษนั้นปีนขึ้นปีนลงภูเขาถ่านเพลิงลูกใหญ่ที่ไฟลุกโชน มีเปลวรุ่งโรจน์...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลจับบุรุษนั้นเอาเท้าขึ้น เอาศีรษะลงแล้วโยนลงไปในหม้อทองแดงที่ร้อน ไฟลุกโชน มีเปลวรุ่งโรจน์ เขากำลังถูกต้มเดือดเป็นฟองอยู่ในหม้อทองแดงนั้น ครั้งหนึ่งก็ลอยขึ้นข้างบน ครั้งหนึ่งก็จมลงข้างล่าง ครั้งหนึ่งก็ลอยไปด้านขวาง เขาย่อมเสวยเวทนาอันเป็นทุกข์ กล้า แข็ง เผ็ดร้อนอยู่ในหม้อทองแดงนั้น และยังไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้นสุด ภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลย่อมโยนบุรุษนั้นลงในมหานรก ก็มหานรกนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย ‘‘චතුක්කණ්ණො චතුද්වාරො, විභත්තො භාගසො මිතො; අයොපාකාරපරියන්තො, අයසා පටිකුජ්ජිතො. มีสี่มุม มีสี่ประตู แบ่งออกเป็นส่วนๆ เท่าๆ กัน มีกำแพงเหล็กล้อมรอบ ครอบไว้ด้วยแผ่นเหล็ก ‘‘තස්ස අයොමයා භූමි, ජලිතා තෙජසා යුතා; සමන්තා යොජනසතං, ඵරිත්වා තිට්ඨති සබ්බදා’’ති. แผ่นดินของอเวจีนรกนั้นทำด้วยเหล็ก ลุกโชน ประกอบด้วยเปลวไฟ แผ่ไปโดยรอบ ๑๐๐ โยชน์ ตั้งอยู่ตลอดกาลทุกเมื่อ ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, යමස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි – ‘යෙ කිර, භො, ලොකෙ පාපකානි කම්මානි කරොන්ති තෙ එවරූපා විවිධා කම්මකාරණා කරීයන්ති. අහො වතාහං මනුස්සත්තං ලභෙය්‍යං, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, තඤ්චාහං භගවන්තං පයිරුපාසෙය්‍යං. සො ච මෙ භගවා ධම්මං දෙසෙය්‍ය, තස්ස චාහං භගවතො ධම්මං ආජානෙය්‍ය’න්ති. තං ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, න අඤ්ඤස්ස සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා සුත්වා එවං වදාමි, අපි ච ඛො, භික්ඛවෙ, යදෙව මෙ සාමං ඤාතං සාමං දිට්ඨං සාමං විදිතං තදෙවාහං වදාමී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวพญายมราชได้มีความดำริอย่างนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดในโลกทำบาปกรรม ชนเหล่านั้นถูกลงทัณฑ์ด้วยวิธีการต่างๆ เช่นนี้ โอหนอ เราพึงได้ความเป็นมนุษย์ และพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพึงอุบัติขึ้นในโลก เราพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น และพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นพึงแสดงธรรมแก่เรา และเราพึงรู้ทั่วถึงธรรมของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น’ ภิกษุทั้งหลาย แต่เรามิได้ฟังเรื่องนั้นมาจากสมณะหรือพราหมณ์อื่นแล้วจึงกล่าวอย่างนี้ ก็แต่ว่า ภิกษุทั้งหลาย เรารู้อยู่ เห็นอยู่ ทราบชัดอยู่ด้วยตนเองเท่านั้น จึงกล่าวเรื่องที่เราได้รู้ ได้เห็น ได้ทราบชัดด้วยตนเองนั้น ‘‘චොදිතා [Pg.141] දෙවදූතෙහි, යෙ පමජ්ජන්ති මාණවා; තෙ දීඝරත්තං සොචන්ති, හීනකායූපගා නරා. นรชนเหล่าใด ถูกเทวทูตตักเตือนแล้ว ยังประมาทอยู่ นรชนเหล่านั้นเข้าถึงกายอันเลว ย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน ‘‘යෙ ච ඛො දෙවදූතෙහි, සන්තො සප්පුරිසා ඉධ; චොදිතා නප්පමජ්ජන්ති, අරියධම්මෙ කුදාචනං. ส่วนสัตบุรุษผู้สงบในโลกนี้เหล่าใด ถูกเทวทูตตักเตือนแล้ว ไม่ประมาทในอริยธรรมในกาลไหนๆ ‘‘උපාදානෙ භයං දිස්වා, ජාතිමරණසම්භවෙ; අනුපාදා විමුච්චන්ති, ජාතිමරණසඞ්ඛයෙ. สัตบุรุษเหล่านั้นเห็นภัยในอุปาทานอันเป็นเหตุแห่งชาติและมรณะแล้ว เป็นผู้ไม่มีอุปาทาน ย่อมหลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งชาติและมรณะ ‘‘තෙ අප්පමත්තා සුඛිනො, දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා; සබ්බවෙරභයාතීතා, සබ්බදුක්ඛං උපච්චගු’’න්ති. ඡට්ඨං; สัตบุรุษเหล่านั้นไม่ประมาท มีความสุข ดับกิเลสได้ในปัจจุบัน ล่วงพ้นเวรและภัยทั้งปวง ก้าวล่วงทุกข์ทั้งปวงได้ 7. චතුමහාරාජසුත්තං ๗. จตุมหาราชสูตร 37. ‘‘අට්ඨමියං, භික්ඛවෙ, පක්ඛස්ස චතුන්නං මහාරාජානං අමච්චා පාරිසජ්ජා ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති – ‘කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. චාතුද්දසිං, භික්ඛවෙ, පක්ඛස්ස චතුන්නං මහාරාජානං පුත්තා ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති – ‘කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. තදහු, භික්ඛවෙ, උපොසථෙ පන්නරසෙ චත්තාරො මහාරාජානො සාමඤ්ඤෙව ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති – ‘කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’’’ති. ๓๗. ภิกษุทั้งหลาย ในวันที่ ๘ แห่งปักษ์ อำมาตย์ปาริสัชย์ของท้าวมหาราชทั้ง ๔ ย่อมเที่ยวตรวจดูโลกนี้ว่า ‘ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์เป็นอันมากที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันบ้างหรือไม่’ ภิกษุทั้งหลาย ในวันที่ ๑๔ แห่งปักษ์ โอรสของท้าวมหาราชทั้ง ๔ ย่อมเที่ยวตรวจดูโลกนี้ว่า ‘ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์เป็นอันมากที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันบ้างหรือไม่’ ภิกษุทั้งหลาย ในวันอุโบสถที่ ๑๕ นั้น ท้าวมหาราชทั้ง ๔ เองย่อมเที่ยวตรวจดูโลกนี้ว่า ‘ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์เป็นอันมากที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันบ้างหรือไม่’ ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අප්පකා හොන්ති මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්ති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාරාජානො දෙවානං තාවතිංසානං සුධම්මාය සභාය සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං ආරොචෙන්ති – ‘අප්පකා ඛො, මාරිසා, මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. තෙන ඛො, භික්ඛවෙ[Pg.142], දෙවා තාවතිංසා අනත්තමනා හොන්ති – ‘දිබ්බා වත, භො, කායා පරිහායිස්සන්ති, පරිපූරිස්සන්ති අසුරකායා’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์ที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันน้อย, ภิกษุทั้งหลาย ท้าวมหาราชทั้ง ๔ ย่อมกราบทูลเรื่องนั้นแด่เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ซึ่งนั่งประชุมกันอยู่ในสุธรรมาสภาว่า ‘ท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์ที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันน้อยนัก’ เพราะเหตุนั้น ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์จึงไม่พอใจว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย หมู่ทิพย์จักเสื่อม หมู่แห่งอสูรจักบริบูรณ์’ ‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, බහූ හොන්ති මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්ති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාරාජානො දෙවානං තාවතිංසානං සුධම්මාය සභාය සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං ආරොචෙන්ති – ‘බහූ ඛො, මාරිසා, මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා අත්තමනා හොන්ති – ‘දිබ්බා වත, භො, කායා පරිපූරිස්සන්ති, පරිහායිස්සන්ති අසුරකායා’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย แต่ถ้าในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์ที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันมาก, ภิกษุทั้งหลาย ท้าวมหาราชทั้ง ๔ ย่อมกราบทูลเรื่องนั้นแด่เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ซึ่งนั่งประชุมกันอยู่ในสุธรรมาสภาว่า ‘ท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย ในหมู่มนุษย์ มีมนุษย์ที่ปฏิบัติดีต่อมารดา ปฏิบัติดีต่อบิดา ปฏิบัติดีต่อสมณะ ปฏิบัติดีต่อพราหมณ์ อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล รักษาอุโบสถ ตื่นตัวอยู่ ทำบุญกันมาก’ เพราะเหตุนั้น ภิกษุทั้งหลาย เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์จึงดีใจว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย หมู่ทิพย์จักบริบูรณ์ หมู่แห่งอสูรจักเสื่อม’ ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො දෙවෙ තාවතිංසෙ අනුනයමානො තායං වෙලායං ඉමං ගාථං අභාසි – ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อทรงชักชวนเหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ ในกาลนั้น ได้ตรัสคาถานี้ว่า ‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී; පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං; උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති. นรชนใดพึงเป็นเช่นเรา นรชนนั้นพึงรักษาอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ อันสมบูรณ์ ในวันที่ ๑๔ วันที่ ๑๕ และวันที่ ๘ แห่งปักษ์ และปาฏิหาริยปักษ์ ‘‘සා ඛො පනෙසා, භික්ඛවෙ, සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ගාථා දුග්ගීතා න සුගීතා දුබ්භාසිතා න සුභාසිතා. තං කිස්ස හෙතු? සක්කො හි, භික්ඛවෙ, දෙවානමින්දො අවීතරාගො අවීතදොසො අවීතමොහො. ภิกษุทั้งหลาย ก็คาถานั้นแล อันท้าวสักกะจอมเทพขับไม่ดี ไม่ใช่ขับดี กล่าวไม่ดี ไม่ใช่กล่าวดี ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพยังไม่ปราศจากราคะ ยังไม่ปราศจากโทสะ ยังไม่ปราศจากโมหะ ‘‘යො ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා බ්‍රහ්මචරියො කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො, තස්ස ඛො එතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කල්ලං වචනාය – ภิกษุทั้งหลาย ส่วนภิกษุใดเป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระลงแล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ในภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย การกล่าวอย่างนี้ย่อมสมควรแก่ภิกษุนั้น ‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී; පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං; උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති. นรชนใดพึงเป็นเช่นเรา นรชนนั้นพึงรักษาอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ อันสมบูรณ์ ในวันที่ ๑๔ วันที่ ๑๕ และวันที่ ๘ แห่งปักษ์ และปาฏิหาริยปักษ์ ‘‘තං [Pg.143] කිස්ස හෙතු? සො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො’’ති. සත්තමං. ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นปราศจากราคะ ปราศจากโทสะ ปราศจากโมหะแล้ว 8. දුතියචතුමහාරාජසුත්තං ๘. ทุติยจตุมหาราชสูตร 38. ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො දෙවෙ තාවතිංසෙ අනුනයමානො තායං වෙලායං ඉමං ගාථං අභාසි – ๓๘. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อทรงชักชวนเหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ ในกาลนั้น ได้ตรัสคาถานี้ว่า ‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී; පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං; උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති. นรชนใดพึงเป็นเช่นเรา นรชนนั้นพึงรักษาอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ อันสมบูรณ์ ในวันที่ ๑๔ วันที่ ๑๕ และวันที่ ๘ แห่งปักษ์ และปาฏิหาริยปักษ์ ‘‘සා ඛො පනෙසා, භික්ඛවෙ, සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ගාථා දුග්ගීතා න සුගීතා දුබ්භාසිතා න සුභාසිතා. තං කිස්ස හෙතු? සක්කො හි, භික්ඛවෙ, දෙවානමින්දො අපරිමුත්තො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, අපරිමුත්තො දුක්ඛස්මාති වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย ก็คาถานั้นแล อันท้าวสักกะจอมเทพขับไม่ดี ไม่ใช่ขับดี กล่าวไม่ดี ไม่ใช่กล่าวดี ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพยังไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า ยังไม่พ้นจากทุกข์ ‘‘යො ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො, තස්ස ඛො එතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කල්ලං වචනාය – ภิกษุทั้งหลาย ส่วนภิกษุใดเป็นพระอรหันต์สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ในภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นแลสมควรจะกล่าวคาถานี้ว่า ‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී; පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං; උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති. นรชนใดพึงเป็นผู้เช่นเรา นรชนนั้นพึงรักษาอุโบสถ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ให้บริบูรณ์ดี ในวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำแห่งปักษ์ และปาฏิหาริยปักษ์ ‘‘තං කිස්ස හෙතු? සො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිමුත්තො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුත්තො දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. අට්ඨමං. ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพ้นแล้วจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า พ้นแล้วจากทุกข์ 9. සුඛුමාලසුත්තං ๙. สุขุมาลสูตร 39. ‘‘සුඛුමාලො අහං, භික්ඛවෙ, පරමසුඛුමාලො අච්චන්තසුඛුමාලො. මම සුදං, භික්ඛවෙ, පිතු නිවෙසනෙ පොක්ඛරණියො කාරිතා හොන්ති. එකත්ථ සුදං, භික්ඛවෙ, උප්පලං වප්පති, එකත්ථ පදුමං, එකත්ථ පුණ්ඩරීකං, යාවදෙව මමත්ථාය. න ඛො පනස්සාහං, භික්ඛවෙ, අකාසිකං චන්දනං ධාරෙමි. කාසිකං[Pg.144], භික්ඛවෙ, සු මෙ තං වෙඨනං හොති, කාසිකා කඤ්චුකා, කාසිකං නිවාසනං, කාසිකො උත්තරාසඞ්ගො. රත්තින්දිවං ඛො පන මෙ සු තං, භික්ඛවෙ, සෙතච්ඡත්තං ධාරීයති – ‘මා නං ඵුසි සීතං වා උණ්හං වා තිණං වා රජො වා උස්සාවො වා’’’ති. ๓๙. ภิกษุทั้งหลาย เราเป็นผู้ละเอียดอ่อน เป็นผู้ละเอียดอ่อนอย่างยิ่ง เป็นผู้ละเอียดอ่อนอย่างที่สุด ภิกษุทั้งหลาย ในวังของเสด็จพ่อ มีสระโบกขรณีที่เขาขุดไว้เพื่อเราโดยเฉพาะ ในสระโบกขรณีสระหนึ่งปลูกอุบล สระหนึ่งปลูกปทุม สระหนึ่งปลูกบุณฑริก ภิกษุทั้งหลาย เรามิได้ใช้จันทน์ที่มิใช่ผลิตจากแคว้นกาสีเลย ภิกษุทั้งหลาย ผ้าโพกศีรษะของเราเป็นของผลิตจากแคว้นกาสี เสื้อก็เป็นของผลิตจากแคว้นกาสี ผ้านุ่งก็เป็นของผลิตจากแคว้นกาสี ผ้าห่มก็เป็นของผลิตจากแคว้นกาสี ภิกษุทั้งหลาย เขาจะกั้นเศวตฉัตรให้เราทั้งกลางวันกลางคืน ด้วยคิดว่า ‘ความเย็นก็ดี ความร้อนก็ดี หญ้าก็ดี ธุลีก็ดี หรือน้ำค้างก็ดี อย่าได้ถูกต้องเราเลย’ ‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, තයො පාසාදා අහෙසුං – එකො හෙමන්තිකො, එකො ගිම්හිකො, එකො වස්සිකො. සො ඛො අහං, භික්ඛවෙ, වස්සිකෙ පාසාදෙ වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ නිප්පුරිසෙහි තූරියෙහි පරිචාරයමානො න හෙට්ඨාපාසාදං ඔරොහාමි. යථා ඛො පන, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤෙසං නිවෙසනෙ දාසකම්මකරපොරිසස්ස කණාජකං භොජනං දීයති බිලඞ්ගදුතියං, එවමෙවස්සු මෙ, භික්ඛවෙ, පිතු නිවෙසනෙ දාසකම්මකරපොරිසස්ස සාලිමංසොදනො දීයති. ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นมีปราสาท ๓ หลัง คือ หลังหนึ่งสำหรับฤดูหนาว หลังหนึ่งสำหรับฤดูร้อน หลังหนึ่งสำหรับฤดูฝน ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นอยู่ในปราสาทสำหรับฤดูฝนตลอด ๔ เดือนแห่งฤดูฝน ได้รับการบำเรอด้วยดนตรีที่ไม่มีบุรุษ ไม่ได้ลงมาจากปราสาทเลย ภิกษุทั้งหลาย ในเรือนของผู้อื่น เขาให้ข้าวปลายเกวียนกับน้ำผักดองเป็นอาหารแก่ทาสและกรรมกรฉันใด ในวังของเสด็จพ่อของเราก็ฉันนั้นเหมือนกัน เขาให้ข้าวสาลีพร้อมกับเนื้อเป็นอาหารแก่ทาสและกรรมกร ‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එවරූපාය ඉද්ධියා සමන්නාගතස්ස එවරූපෙන ච සුඛුමාලෙන එතදහොසි – ‘අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනො අත්තනා ජරාධම්මො සමානො ජරං අනතීතො පරං ජිණ්ණං දිස්වා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති අත්තානංයෙව අතිසිත්වා, අහම්පි ඛොම්හි ජරාධම්මො ජරං අනතීතො. අහඤ්චෙව ඛො පන ජරාධම්මො සමානො ජරං අනතීතො පරං ජිණ්ණං දිස්වා අට්ටීයෙය්‍යං හරායෙය්‍යං ජිගුච්ඡෙය්‍යං න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛතො යො යොබ්බනෙ යොබ්බනමදො සො සබ්බසො පහීයි. ภิกษุทั้งหลาย เราผู้สมบูรณ์ด้วยความรุ่งเรืองเช่นนี้ และมีความละเอียดอ่อนเช่นนี้ ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อตนเองมีความแก่เป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ พอเห็นคนอื่นแก่ ก็อึดอัด ระอา เกลียดชัง โดยลืมนึกถึงตนเองว่า แม้เราก็มีความแก่เป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ ถ้าเราเองมีความแก่เป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ จะพึงอึดอัด ระอา เกลียดชัง เมื่อเห็นคนอื่นแก่ ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราพิจารณาเห็นดังนี้ ความเมาในวัยหนุ่มสาวก็อันตรธานไปสิ้นเชิง ‘‘අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනො අත්තනා බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිං අනතීතො පරං බ්‍යාධිතං දිස්වා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති අත්තානංයෙව අතිසිත්වා – ‘අහම්පි ඛොම්හි බ්‍යාධිධම්මො බ්‍යාධිං අනතීතො, අහඤ්චෙව ඛො පන බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිං අනතීතො පරං බ්‍යාධිකං දිස්වා අට්ටීයෙය්‍යං හරායෙය්‍යං ජිගුච්ඡෙය්‍යං, න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛතො යො ආරොග්‍යෙ ආරොග්‍යමදො සො සබ්බසො පහීයි. ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อตนเองมีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ พอเห็นคนอื่นเจ็บป่วย ก็อึดอัด ระอา เกลียดชัง โดยลืมนึกถึงตนเองว่า ‘แม้เราก็มีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ ถ้าเราเองมีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ จะพึงอึดอัด ระอา เกลียดชัง เมื่อเห็นคนอื่นเจ็บป่วย ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราพิจารณาเห็นดังนี้ ความเมาในความไม่มีโรคก็อันตรธานไปสิ้นเชิง ‘‘අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනො අත්තනා මරණධම්මො සමානො මරණං අනතීතො පරං මතං දිස්වා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති අත්තානංයෙව අතිසිත්වා – ‘අහම්පි ඛොම්හි මරණධම්මො, මරණං අනතීතො, අහං චෙව ඛො පන [Pg.145] මරණධම්මො සමානො මරණං අනතීතො පරං මතං දිස්වා අට්ටීයෙය්‍යං හරායෙය්‍යං ජිගුච්ඡෙය්‍යං, න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛතො යො ජීවිතෙ ජීවිතමදො සො සබ්බසො පහීයී’’ති. ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อตนเองมีความตายเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ พอเห็นคนอื่นตาย ก็อึดอัด ระอา เกลียดชัง โดยลืมนึกถึงตนเองว่า ‘แม้เราก็มีความตายเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ ถ้าเราเองมีความตายเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ จะพึงอึดอัด ระอา เกลียดชัง เมื่อเห็นคนอื่นตาย ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย’ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราพิจารณาเห็นดังนี้ ความเมาในชีวิตก็อันตรธานไปสิ้นเชิง ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, මදා. කතමෙ තයො? යොබ්බනමදො, ආරොග්‍යමදො, ජීවිතමදො. යොබ්බනමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. ආරොග්‍යමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො…පෙ… ජීවිතමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. ภิกษุทั้งหลาย ความเมา ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเมาในวัยหนุ่มสาว ๑ ความเมาในความไม่มีโรค ๑ ความเมาในชีวิต ๑ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมาในวัยหนุ่มสาวแล้ว ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมาในความไม่มีโรคแล้ว... ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมาในชีวิตแล้ว ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ‘‘යොබ්බනමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. ආරොග්‍යමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛු…පෙ… ජීවිතමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තතී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมาในวัยหนุ่มสาวแล้ว บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมาในความไม่มีโรคแล้ว... ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมาในชีวิตแล้ว บอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป ‘‘බ්‍යාධිධම්මා ජරාධම්මා, අථො මරණධම්මිනො; යථාධම්මා තථාසන්තා, ජිගුච්ඡන්ති පුථුජ්ජනා. ปุถุชนทั้งหลายมีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา มีความแก่เป็นธรรมดา และมีความตายเป็นธรรมดา ตนก็มีสภาวะอย่างนั้นเหมือนกัน แต่ก็ยังรังเกียจผู้อื่น ‘‘අහඤ්චෙ තං ජිගුච්ඡෙය්‍යං, එවංධම්මෙසු පාණිසු; න මෙතං පතිරූපස්ස, මම එවං විහාරිනො. ถ้าเราพึงรังเกียจสัตว์ทั้งหลายผู้มีสภาวะอย่างนี้ การรังเกียจนั้นก็ไม่สมควรแก่เราผู้เป็นอยู่อย่างนี้ ‘‘සොහං එවං විහරන්තො, ඤත්වා ධම්මං නිරූපධිං; ආරොග්‍යෙ යොබ්බනස්මිඤ්ච, ජීවිතස්මිඤ්ච යෙ මදා. เรานั้นเมื่อเป็นอยู่อย่างนี้ รู้ธรรมที่ไม่มีอุปธิแล้ว ความเมาใดในความไม่มีโรค ในความเป็นหนุ่มสาว และในชีวิต ‘‘සබ්බෙ මදෙ අභිභොස්මි, නෙක්ඛම්මෙ දට්ඨු ඛෙමතං; තස්ස මෙ අහු උස්සාහො, නිබ්බානං අභිපස්සතො. เราได้ครอบงำความเมาทั้งปวง เพราะเห็นเนกขัมมะว่าเป็นแดนเกษม ความอุตสาหะได้เกิดขึ้นแก่เราผู้เห็นแจ้งนิพพาน ‘‘නාහං භබ්බො එතරහි, කාමානි පටිසෙවිතුං; අනිවත්ති භවිස්සාමි, බ්‍රහ්මචරියපරායණො’’ති. නවමං; บัดนี้ เราไม่สามารถจะเสพกามทั้งหลายได้ เราจักเป็นผู้ไม่หวนกลับ มีพรหมจรรย์เป็นที่ไปในเบื้องหน้า 10. ආධිපතෙය්‍යසුත්තං ๑๐. อาธิปเตยยสูตร 40. ‘‘තීණිමානි[Pg.146], භික්ඛවෙ, ආධිපතෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? අත්තාධිපතෙය්‍යං, ලොකාධිපතෙය්‍යං, ධම්මාධිපතෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අත්තාධිපතෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො පනාහං චීවරහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. න පිණ්ඩපාතහෙතු, න සෙනාසනහෙතු, න ඉතිභවාභවහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. අපි ච ඛොම්හි ඔතිණ්ණො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො. අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථාති. අහඤ්චෙව ඛො පන යාදිසකෙ කාමෙ ඔහාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො තාදිසකෙ වා කාමෙ පරියෙසෙය්‍යං තතො වා පාපිට්ඨතරෙ, න මෙතං පතිරූප’න්ති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං භවිස්සති අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති. සො අත්තානංයෙව අධිපතිං කරිත්වා අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අත්තාධිපතෙය්‍යං. ๔๐. ภิกษุทั้งหลาย อาธิปไตย ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ อัตตาธิปไตย โลกาธิปไตย ธรรมาธิปไตย ภิกษุทั้งหลาย ก็อัตตาธิปไตยเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งจีวร ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งบิณฑบาต ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งเสนาสนะ ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่ แต่เราเป็นผู้ถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้า ไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏ’ ก็ถ้าเราผู้บวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน โดยสละกามเช่นใดไว้ พึงแสวงหากามเช่นนั้น หรือที่เลวกว่านั้น ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย เธอพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘ก็เราจักเป็นผู้ปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน มีสติตั้งมั่นไม่หลงลืม มีกายสงบระงับไม่กระสับกระส่าย มีจิตตั้งมั่นเป็นหนึ่ง’ เธอทำตนนั่นแหละให้เป็นใหญ่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ ย่อมบริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อัตตาธิปไตย ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ලොකාධිපතෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො පනාහං චීවරහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. න පිණ්ඩපාතහෙතු, න සෙනාසනහෙතු, න ඉතිභවාභවහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. අපි ච ඛොම්හි ඔතිණ්ණො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො. අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති. අහඤ්චෙව ඛො පන එවං පබ්බජිතො සමානො කාමවිතක්කං වා විතක්කෙය්‍යං, බ්‍යාපාදවිතක්කං වා විතක්කෙය්‍යං, විහිංසාවිතක්කං වා විතක්කෙය්‍යං, මහා ඛො පනායං ලොකසන්නිවාසො. මහන්තස්මිං ඛො පන ලොකසන්නිවාසෙ සන්ති සමණබ්‍රාහ්මණා ඉද්ධිමන්තො දිබ්බචක්ඛුකා පරචිත්තවිදුනො. තෙ දූරතොපි පස්සන්ති, ආසන්නාපි න දිස්සන්ති, චෙතසාපි චිත්තං පජානන්ති. තෙපි මං එවං ජානෙය්‍යුං – ‘පස්සථ, භො, ඉමං කුලපුත්තං [Pg.147] සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො වොකිණ්ණො විහරති පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහී’ති. දෙවතාපි ඛො සන්ති ඉද්ධිමන්තිනියො දිබ්බචක්ඛුකා පරචිත්තවිදුනියො. තා දූරතොපි පස්සන්ති, ආසන්නාපි න දිස්සන්ති, චෙතසාපි චිත්තං ජානන්ති. තාපි මං එවං ජානෙය්‍යුං – ‘පස්සථ, භො, ඉමං කුලපුත්තං සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො වොකිණ්ණො විහරති පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහී’ති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං භවිස්සති අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති. සො ලොකංයෙව අධිපතිං කරිත්වා අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ලොකාධිපතෙය්‍යං. ภิกษุทั้งหลาย ก็โลกาธิปไตยเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งจีวร ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งบิณฑบาต ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งเสนาสนะ ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่ แต่เราเป็นผู้ถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้า ไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏ’ ก็ถ้าเราบวชอย่างนี้แล้ว พึงตรึกกามวิตกก็ดี พึงตรึกพยาบาทวิตกก็ดี พึงตรึกวิหิงสาวิตกก็ดี ก็โลกสันนิวาสนี้ใหญ่โต ในโลกสันนิวาสอันใหญ่โตนี้ มีสมณพราหมณ์ผู้มีฤทธิ์ มีทิพยจักษุ รู้จิตของผู้อื่นอยู่ ท่านเหล่านั้นย่อมเห็นได้แม้จากที่ไกล แม้อยู่ใกล้ก็มองไม่เห็น ย่อมรู้จิตด้วยจิต แม้ท่านเหล่านั้นก็พึงรู้เราอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย จงดูกุลบุตรผู้นี้ ผู้มีศรัทธาบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน เป็นผู้ระคนด้วยธรรมอันเป็นบาปอกุศลอยู่’ แม้เทวดาทั้งหลายผู้มีฤทธิ์ มีทิพยจักษุ รู้จิตของผู้อื่นก็มีอยู่ ท่านเหล่านั้นย่อมเห็นได้แม้จากที่ไกล แม้อยู่ใกล้ก็มองไม่เห็น ย่อมรู้จิตด้วยจิต แม้ท่านเหล่านั้นก็พึงรู้เราอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย จงดูกุลบุตรผู้นี้ ผู้มีศรัทธาบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือน เป็นผู้ระคนด้วยธรรมอันเป็นบาปอกุศลอยู่’ เธอพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘ก็เราจักเป็นผู้ปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน มีสติตั้งมั่นไม่หลงลืม มีกายสงบระงับไม่กระสับกระส่าย มีจิตตั้งมั่นเป็นหนึ่ง’ เธอทำโลกนั่นแหละให้เป็นใหญ่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ ย่อมบริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โลกาธิปไตย ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධම්මාධිපතෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො පනාහං චීවරහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. න පිණ්ඩපාතහෙතු, න සෙනාසනහෙතු, න ඉතිභවාභවහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. අපි ච ඛොම්හි ඔතිණ්ණො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො. අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථාති. ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහීති. සන්ති ඛො පන මෙ සබ්‍රහ්මචාරී ජානං පස්සං විහරන්ති. අහඤ්චෙව ඛො පන එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිතො සමානො කුසීතො විහරෙය්‍යං පමත්තො, න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං භවිස්සති අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති. සො ධම්මංයෙව අධිපතිං කරිත්වා අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධම්මාධිපතෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි ආධිපතෙය්‍යානී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ธรรมาธิปไตยเป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างก็ดี ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราไม่ได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเพราะเหตุแห่งจีวร ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งบิณฑบาต ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งเสนาสนะ ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งภพน้อยภพใหญ่ แต่เราเป็นผู้ถูกชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว มีทุกข์เป็นเบื้องหน้าแล้ว ทำไฉนหนอ การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้ พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน ก็เพื่อนพรหมจารีของเราทั้งหลายมีอยู่ ผู้รู้เห็นธรรมนั้นอยู่ ก็ถ้าเราบวชในพระธรรมวินัยที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีอย่างนี้แล้ว พึงเป็นผู้เกียจคร้าน ประมาทอยู่ ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราเลย’ เธอย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราจักปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน สติของเราจักตั้งมั่นไม่หลงลืม กายของเราจักสงบระงับไม่กระสับกระส่าย จิตของเราจักตั้งมั่นเป็นหนึ่ง’ เธอทำธรรมะให้เป็นใหญ่แล้ว ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละธรรมที่มีโทษ เจริญธรรมที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าธรรมาธิปไตย ภิกษุทั้งหลาย อธิปไตย ๓ ประการนี้แล ‘‘නත්ථි ලොකෙ රහො නාම, පාපකම්මං පකුබ්බතො; අත්තා තෙ පුරිස ජානාති, සච්චං වා යදි වා මුසා. ในโลกนี้ ไม่มีที่ลับสำหรับผู้ทำบาปกรรมเลย บุรุษ ท่านเองย่อมรู้ว่าจริงหรือเท็จ ‘‘කල්‍යාණං [Pg.148] වත භො සක්ඛි, අත්තානං අතිමඤ්ඤසි; යො සන්තං අත්තනි පාපං, අත්තානං පරිගූහසි. ดูก่อนท่านผู้เจริญ ท่านดูหมิ่นตนเองซึ่งเป็นพยานที่ดีงามหนอ ท่านผู้มีบาปอยู่ในตน แต่กลับปกปิดตนเอง ‘‘පස්සන්ති දෙවා ච තථාගතා ච,ලොකස්මිං බාලං විසමං චරන්තං; තස්මා හි අත්තාධිපතෙය්‍යකො ච,ලොකාධිපො ච නිපකො ච ඣායී. เทวดาและพระตถาคตทั้งหลาย ย่อมเห็นคนพาลผู้ประพฤติไม่สม่ำเสมอในโลก เพราะฉะนั้นแล ภิกษุผู้มีตนเป็นใหญ่ มีโลกเป็นใหญ่ เป็นผู้มีปัญญา เพ่งพินิจอยู่ ‘‘ධම්මාධිපො ච අනුධම්මචාරී,න හීයති සච්චපරක්කමො මුනි; පසය්හ මාරං අභිභුය්‍ය අන්තකං,යො ච ඵුසී ජාතික්ඛයං පධානවා; සො තාදිසො ලොකවිදූ සුමෙධො,සබ්බෙසු ධම්මෙසු අතම්මයො මුනී’’ති. දසමං; ภิกษุผู้มีธรรมเป็นใหญ่ ประพฤติตามธรรม มีความเพียรจริง เป็นมุนี ย่อมไม่เสื่อม ภิกษุใดมีความเพียร ข่มมาร ครอบงำมัจจุราชได้ บรรลุถึงความสิ้นชาติ มุนีเช่นนั้น ผู้รู้แจ้งโลก มีปัญญาดี ไม่ยึดมั่นในธรรมทั้งปวง จบ สูตรที่ ๑๐ දෙවදූතවග්ගො චතුත්ථො. เทวทูตวรรคที่ ๔ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้ බ්‍රහ්ම ආනන්ද සාරිපුත්තො, නිදානං හත්ථකෙන ච; දූතා දුවෙ ච රාජානො, සුඛුමාලාධිපතෙය්‍යෙන චාති. พรหมสูตร อานันทสูตร สารีปุตตสูตร นิทานสูตร หัตถกสูตร ทูตสูตร ราชสูตร ๒ สูตร สุขุมมาลสูตร และอธิปเตยยสูตร 5. චූළවග්ගො ๕. จูฬวรรค 1. සම්මුඛීභාවසුත්තං ๑. สัมมุขีภาวสูตร 41. ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙසං තිණ්ණං? සද්ධාය, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. දෙය්‍යධම්මස්ස, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. දක්ඛිණෙය්‍යානං, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. පඨමං. ๔๑. ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งธรรม ๓ ประการ กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งศรัทธา กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งไทยธรรม กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งทักขิไณยบุคคล กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย เพราะความปรากฏพร้อมแห่งธรรม ๓ ประการนี้แล กุลบุตรผู้มีศรัทธา ย่อมประสบผลบุญเป็นอันมาก จบ สูตรที่ ๑ 2. තිඨානසුත්තං ๒. ติฐานสูตร 42. ‘‘තීහි[Pg.149], භික්ඛවෙ, ඨානෙහි සද්ධො පසන්නො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? සීලවන්තානං දස්සනකාමො හොති, සද්ධම්මං සොතුකාමො හොති, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ඨානෙහි සද්ධො පසන්නො වෙදිතබ්බො’’. ๔๒. ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าผู้เลื่อมใสเป็นผู้มีศรัทธา ด้วยเหตุ ๓ ประการ เหตุ ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ เป็นผู้ใคร่จะเห็นท่านผู้มีศีล เป็นผู้ใคร่จะฟังพระสัทธรรม เป็นผู้มีจิตปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน ภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าผู้เลื่อมใสเป็นผู้มีศรัทธา ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้แล ‘‘දස්සනකාමො සීලවතං, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති; විනයෙ මච්ඡෙරමලං, ස වෙ සද්ධොති වුච්චතී’’ති. දුතියං; ผู้ใดใคร่จะเห็นท่านผู้มีศีล ปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม กำจัดมลทินคือความตระหนี่ได้ ผู้นั้นแลเรียกว่าผู้มีศรัทธา จบ สูตรที่ ๒ 3. අත්ථවසසුත්තං ๓. อัตถวสสูตร 43. ‘‘තයො, භික්ඛවෙ, අත්ථවසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව පරෙසං ධම්මං දෙසෙතුං. කතමෙ තයො? යො ධම්මං දෙසෙති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො ධම්මං සුණාති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො චෙව ධම්මං දෙසෙති යො ච ධම්මං සුණාති උභො අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ච හොන්ති ධම්මප්පටිසංවෙදිනො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො අත්ථවසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව පරෙසං ධම්මං දෙසෙතු’’න්ති. තතියං. ๔๓. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเล็งเห็นเหตุ ๓ ประการ ก็สมควรที่จะแสดงธรรมแก่ผู้อื่นได้ เหตุ ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ ผู้แสดงธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ผู้ฟังธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ทั้งผู้แสดงธรรมและผู้ฟังธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเล็งเห็นเหตุ ๓ ประการนี้แล ก็สมควรที่จะแสดงธรรมแก่ผู้อื่นได้ จบ สูตรที่ ๓ 4. කථාපවත්තිසුත්තං ๔. กถาปวัตติสูตร 44. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි කථා පවත්තිනී හොති. කතමෙහි තීහි? යො ධම්මං දෙසෙති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො ධම්මං සුණාති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො චෙව ධම්මං දෙසෙති යො ච ධම්මං සුණාති උභො අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ච හොන්ති ධම්මප්පටිසංවෙදිනො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ඨානෙහි කථා පවත්තිනී හොතී’’ති. චතුත්ථං. ๔๔. ภิกษุทั้งหลาย การสนทนาธรรมย่อมเป็นไปได้ด้วยเหตุ ๓ ประการ เหตุ ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ ผู้แสดงธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ผู้ฟังธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ทั้งผู้แสดงธรรมและผู้ฟังธรรม ย่อมรู้ทั้งอรรถและธรรม ภิกษุทั้งหลาย การสนทนาธรรมย่อมเป็นไปได้ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้แล จบ สูตรที่ ๔ 5. පණ්ඩිතසුත්තං ๕. บัณฑิตสูตร 45. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තානි සප්පුරිසපඤ්ඤත්තානි. කතමානි තීණි? දානං, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං සප්පුරිසපඤ්ඤත්තං. පබ්බජ්ජා, භික්ඛවෙ[Pg.150], පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තා සප්පුරිසපඤ්ඤත්තා. මාතාපිතූනං, භික්ඛවෙ, උපට්ඨානං පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං සප්පුරිසපඤ්ඤත්තං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තානි සප්පුරිසපඤ්ඤත්තානී’’ති. ๔๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้ ธรรม ๓ ประการเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ทาน บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้ ภิกษุทั้งหลาย การบวช บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้ ภิกษุทั้งหลาย การอุปัฏฐากมารดาบิดา บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล บัณฑิตและสัตบุรุษบัญญัติไว้ ‘‘සබ්භි දානං උපඤ්ඤත්තං, අහිංසා සංයමො දමො; මාතාපිතු උපට්ඨානං, සන්තානං බ්‍රහ්මචාරිනං. สัตบุรุษทั้งหลายบัญญัติไว้ซึ่งทาน การไม่เบียดเบียน ความสำรวม การฝึกตน และการอุปัฏฐากมารดาบิดาของท่านผู้สงบ ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ‘‘සතං එතානි ඨානානි, යානි සෙවෙථ පණ්ඩිතො; අරියො දස්සනසම්පන්නො, ස ලොකං භජතෙ සිව’’න්ති. පඤ්චමං; บัณฑิตผู้เป็นอริยะ ถึงพร้อมด้วยทัสสนะ พึงเสพสถาน (ธรรม) ของสัตบุรุษเหล่านี้ เขาย่อมเข้าถึงโลกอันเกษม 6. සීලවන්තසුත්තං ๖. สีลวันตสูตร 46. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සීලවන්තො පබ්බජිතා ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරන්ති. තත්ථ මනුස්සා තීහි ඨානෙහි බහුං පුඤ්ඤං පසවන්ති. කතමෙහි තීහි? කායෙන, වාචාය, මනසා. යං, භික්ඛවෙ, සීලවන්තො පබ්බජිතා ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරන්ති. තත්ථ මනුස්සා ඉමෙහි තීහි ඨානෙහි බහුං පුඤ්ඤං පසවන්තී’’ති. ඡට්ඨං. ๔๖. ภิกษุทั้งหลาย บรรพชิตผู้มีศีล อาศัยบ้านหรือนิคมใดอยู่ มนุษย์ในบ้านหรือนิคมนั้นย่อมประสบบุญเป็นอันมาก ด้วยเหตุ ๓ ประการ เหตุ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ (ประสบบุญ) ด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ภิกษุทั้งหลาย บรรพชิตผู้มีศีล อาศัยบ้านหรือนิคมใดอยู่ มนุษย์ในบ้านหรือนิคมนั้นย่อมประสบบุญเป็นอันมาก ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้ 7. සඞ්ඛතලක්ඛණසුත්තං ๗. สังขตลักขณสูตร 47. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතලක්ඛණානි. කතමානි තීණි? උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතලක්ඛණානී’’ති. සත්තමං. ๔๗. ภิกษุทั้งหลาย สังขตลักษณะแห่งสังขตธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเกิดขึ้นปรากฏ ความเสื่อมไปปรากฏ เมื่อตั้งอยู่ ความแปรเป็นอื่นปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย สังขตลักษณะแห่งสังขตธรรม ๓ ประการนี้แล 8. අසඞ්ඛතලක්ඛණසුත්තං ๘. อสังขตลักขณสูตร 48. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අසඞ්ඛතස්ස අසඞ්ඛතලක්ඛණානි. කතමානි තීණි? න උප්පාදො පඤ්ඤායති, න වයො පඤ්ඤායති, න ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අසඞ්ඛතස්ස අසඞ්ඛතලක්ඛණානී’’ති. අට්ඨමං. ๔๘. ภิกษุทั้งหลาย อสังขตลักษณะแห่งอสังขตธรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ความเกิดขึ้นไม่ปรากฏ ความเสื่อมไปไม่ปรากฏ เมื่อตั้งอยู่ ความแปรเป็นอื่นไม่ปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย อสังขตลักษณะแห่งอสังขตธรรม ๓ ประการนี้แล 9. පබ්බතරාජසුත්තං ๙. ปัพพตราชสูตร 49. ‘‘හිමවන්තං, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජං නිස්සාය මහාසාලා තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪන්ති. කතමාහි තීහි? සාඛාපත්තපලාසෙන වඩ්ඪන්ති, තචපපටිකාය වඩ්ඪන්ති[Pg.151], ඵෙග්ගුසාරෙන වඩ්ඪන්ති. හිමවන්තං, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජං නිස්සාය මහාසාලා ඉමාහි තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪන්ති. ๔๙. ภิกษุทั้งหลาย ต้นสาละใหญ่ อาศัยขุนเขาหิมพานต์ เจริญด้วยความเจริญ ๓ ประการ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เจริญด้วยกิ่ง ใบ และแขนง เจริญด้วยเปลือกและผิว เจริญด้วยกระพี้และแก่น ภิกษุทั้งหลาย ต้นสาละใหญ่ อาศัยขุนเขาหิมพานต์ เจริญด้วยความเจริญ ๓ ประการนี้ ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සද්ධං කුලපතිං නිස්සාය අන්තො ජනො තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪති. කතමාහි තීහි? සද්ධාය වඩ්ඪති, සීලෙන වඩ්ඪති, පඤ්ඤාය වඩ්ඪති. සද්ධං, භික්ඛවෙ, කුලපතිං නිස්සාය අන්තො ජනො ඉමාහි තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪතී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ชนภายในอาศัยกุลบดีผู้มีศรัทธา ย่อมเจริญด้วยความเจริญ ๓ ประการ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ เจริญด้วยศรัทธา เจริญด้วยศีล เจริญด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ชนภายในอาศัยกุลบดีผู้มีศรัทธา ย่อมเจริญด้วยความเจริญ ๓ ประการนี้ ‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ; තං රුක්ඛා උපනිස්සාය, වඩ්ඪන්තෙ තෙ වනප්පතී. ภูเขาหินในป่าใหญ่ ฉันใด หมู่ไม้เจ้าป่าอาศัยภูเขานั้นเจริญขึ้น ฉันนั้น ‘‘තථෙව සීලසම්පන්නං, සද්ධං කුලපතිං ඉධ; උපනිස්සාය වඩ්ඪන්ති, පුත්තදාරා ච බන්ධවා; අමච්චා ඤාතිසඞ්ඝා ච, යෙ චස්ස අනුජීවිනො. ในโลกนี้ บุตร ภรรยา มิตร อำมาตย์ หมู่ญาติ และผู้ที่อาศัยกุลบุตรนั้นเลี้ยงชีพ อาศัยกุลบุตรผู้มีศรัทธา สมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมเจริญ ‘‘ත්‍යාස්ස සීලවතො සීලං, චාගං සුචරිතානි ච; පස්සමානානුකුබ්බන්ති, අත්තමත්ථං විචක්ඛණා. ผู้มีปัญญาเฉียบแหลม เห็นประโยชน์ตน เมื่อเห็นศีล จาคะ และสุจริตธรรมของกุลบุตรผู้มีศีลนั้น ย่อมทำตาม ‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, මග්ගං සුගතිගාමිනං; නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. නවමං; ผู้ปรารถนากาม ยินดี ประพฤติธรรมในโลกนี้ อันเป็นทางไปสู่สุคติ ย่อมบันเทิงใจในเทวโลก 10. ආතප්පකරණීයසුත්තං ๑๐. อาตัปปกรณียสูตร 50. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි ආතප්පං කරණීයං. කතමෙහි තීහි? අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ආතප්පං කරණීයං, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ආතප්පං කරණීයං, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසනාය ආතප්පං කරණීයං. ඉමෙහි තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි ආතප්පං කරණීයං. ๕๐. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทำความเพียรในเหตุ ๓ ประการ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ พึงทำความเพียรเพื่อไม่ให้บาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น พึงทำความเพียรเพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น พึงทำความเพียรเพื่ออดกลั้นทุกขเวทนาที่เกิดทางร่างกาย อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ จะพรากชีวิตไปได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทำความเพียรในเหตุ ๓ ประการนี้ ‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ආතප්පං කරොති, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ආතප්පං කරොති, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසනාය ආතප්පං [Pg.152] කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආතාපී නිපකො සතො සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด ภิกษุทำความเพียรเพื่อไม่ให้บาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น ทำความเพียรเพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น ทำความเพียรเพื่ออดกลั้นทุกขเวทนาที่เกิดทางร่างกาย อันเป็นทุกข์ กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ จะพรากชีวิตไปได้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้มีความเพียร มีปัญญารักษาตน มีสติ เพื่อทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบ 11. මහාචොරසුත්තං ๑๑. มหาโจรสูตร 51. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො සන්ධිම්පි ඡින්දති, නිල්ලොපම්පි හරති, එකාගාරිකම්පි කරොති, පරිපන්ථෙපි තිට්ඨති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො විසමනිස්සිතො ච හොති, ගහනනිස්සිතො ච හොති, බලවනිස්සිතො ච හොති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මහාචොරො විසමනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො නදීවිදුග්ගං වා නිස්සිතො හොති පබ්බතවිසමං වා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මහාචොරො විසමනිස්සිතො හොති. ๕๑. ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมตัดช่องย่องเบาบ้าง ปล้นสะดมบ้าง ปล้นบ้านหลังเดียวบ้าง ดักปล้นในหนทางบ้าง องค์ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่ขรุขระบ้าง อาศัยที่รกชัฏบ้าง อาศัยผู้มีอิทธิพลบ้าง ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่ขรุขระเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ มหาโจรอาศัยที่ซึ่งข้ามได้ยากคือแม่น้ำ หรือที่ขรุขระคือภูเขา ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่ขรุขระเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මහාචොරො ගහනනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො තිණගහනං වා නිස්සිතො හොති, රුක්ඛගහනං වා රොධං වා මහාවනසණ්ඩං වා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මහාචොරො ගහනනිස්සිතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่รกชัฏเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ มหาโจรอาศัยป่าหญ้าบ้าง ป่าไม้บ้าง ป่าทึบที่เข้าไปได้ยากบ้าง หมู่ไม้ใหญ่บ้าง ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยที่รกชัฏเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මහාචොරො බලවනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො රාජානං වා රාජමහාමත්තානං වා නිස්සිතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ මං කොචි කිඤ්චි වක්ඛති, ඉමෙ මෙ රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණිස්සන්තී’ති. සචෙ නං කොචි කිඤ්චි ආහ, ත්‍යාස්ස රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මහාචොරො බලවනිස්සිතො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො සන්ධිම්පි ඡින්දති, නිල්ලොපම්පි හරති, එකාගාරිකම්පි කරොති, පරිපන්ථෙපි තිට්ඨති. ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยผู้มีอิทธิพลเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ มหาโจรอาศัยพระราชา หรือราชมหาอำมาตย์ เขามีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าใครจักว่าอะไรเรา พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านี้จักช่วยพูดแก้ต่างให้’ ถ้ามีใครว่าอะไรเขา พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านั้นก็ช่วยพูดแก้ต่างให้ ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรเป็นผู้อาศัยผู้มีอิทธิพลเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย มหาโจรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ย่อมตัดช่องย่องเบาบ้าง ปล้นสะดมบ้าง ปล้นบ้านหลังเดียวบ้าง ดักปล้นในหนทางบ้าง ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපභික්ඛු ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමනිස්සිතො ච හොති ගහනනිස්සිතො ච බලවනිස්සිතො ච. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้เลวทราม ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมบริหารตนผู้ถูกขุด (คุณ) เสียแล้ว ผู้ถูกทำลายเสียแล้ว เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้ที่วิญญูชนติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมากด้วย องค์ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุผู้เลวทรามในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้อาศัยสิ่งที่ไม่สม่ำเสมอ ๒. เป็นผู้อาศัยป่ารกชัฏ ๓. เป็นผู้อาศัยผู้มีกำลัง ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, විසමෙන වචීකම්මෙන [Pg.153] සමන්නාගතො හොති, විසමෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමනිස්සිතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยสิ่งที่ไม่สม่ำเสมอเป็นอย่างไร คือ ภิกษุผู้เลวทรามในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่สม่ำเสมอ ประกอบด้วยวจีกรรมที่ไม่สม่ำเสมอ ประกอบด้วยมโนกรรมที่ไม่สม่ำเสมอ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยสิ่งที่ไม่สม่ำเสมอเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු ගහනනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු ගහනනිස්සිතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยป่ารกชัฏเป็นอย่างไร คือ ภิกษุผู้เลวทรามในธรรมวินัยนี้ เป็นมิจฉาทิฏฐิ ประกอบด้วยทิฏฐิที่ยึดถือที่สุดอย่างใดอย่างหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยป่ารกชัฏเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු බලවනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු රාජානං වා රාජමහාමත්තානං වා නිස්සිතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ මං කොචි කිඤ්චි වක්ඛති, ඉමෙ මෙ රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණිස්සන්තී’ති. සචෙ නං කොචි කිඤ්චි ආහ, ත්‍යාස්ස රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු බලවනිස්සිතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පාපභික්ඛු ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවතී’’ති. එකාදසමං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยผู้มีกำลังเป็นอย่างไร คือ ภิกษุผู้เลวทรามในธรรมวินัยนี้ อาศัยพระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าใครจักว่าอะไรเรา พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านี้จักกล่าวแก้ต่างเพื่อประโยชน์แก่เรา’ ถ้าใครว่าอะไรเธอ พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์เหล่านั้นก็กล่าวแก้ต่างเพื่อประโยชน์แก่เธอ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทรามเป็นผู้อาศัยผู้มีกำลังเป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เลวทราม ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนผู้ถูกขุด (คุณ) เสียแล้ว ผู้ถูกทำลายเสียแล้ว เป็นผู้มีโทษด้วย เป็นผู้ที่วิญญูชนติเตียนด้วย และย่อมประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมากด้วย චූළවග්ගො පඤ්චමො. จุฬวรรคที่ ๕ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น සම්මුඛී ඨානත්ථවසං, පවත්ති පණ්ඩිත සීලවං; සඞ්ඛතං පබ්බතාතප්පං, මහාචොරෙනෙකාදසාති. ว่าด้วยสัมมุขีสูตร ฐานสูตร อัตถสูตร วสสูตร ปวัตติสูตร ปัณฑิตสูตร สีลวันตสูตร สังขตสูตร ปัพพตสูตร อาตัปปสูตร และมหาโจรสูตร รวมเป็น ๑๑ สูตร පඨමො පණ්ණාසකො සමත්තො. ปฐมปัณณาสก์ จบ 2. දුතියපණ්ණාසකං ๒. ทุติยปัณณาสก์ (6) 1. බ්‍රාහ්මණවග්ගො พราหมณวรรคที่ ๑ 1. පඨමද්වෙබ්‍රාහ්මණසුත්තං ๑. ปฐมทเวพราหมณสูตร 52. අථ [Pg.154] ඛො ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චම්හා අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. ඔවදතු නො භවං ගොතමො, අනුසාසතු නො භවං ගොතමො යං අම්හාකං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ๕๒. ครั้งนั้น พราหมณ์ ๒ คนผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร พวกเขาได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม พวกข้าพระองค์เป็นพราหมณ์แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด พวกข้าพระองค์นั้นยังไม่ได้ทำความดี ยังไม่ได้ทำกุศล ยังไม่ได้ทำเครื่องป้องกันภัยไว้ ขอท่านพระโคดมโปรดโอวาทพวกข้าพระองค์ ขอท่านพระโคดมโปรดสั่งสอนพวกข้าพระองค์ ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่พวกข้าพระองค์ตลอดกาลนานเถิด’ ‘‘තග්ඝ තුම්හෙ, බ්‍රාහ්මණා, ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චත්ථ අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. උපනීයති ඛො අයං, බ්‍රාහ්මණා, ලොකො ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන. එවං උපනීයමානෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණා, ලොකෙ ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන, යො ඉධ කායෙන සංයමො වාචාය සංයමො මනසා සංයමො, තං තස්ස පෙතස්ස තාණඤ්ච ලෙණඤ්ච දීපඤ්ච සරණඤ්ච පරායණඤ්චා’’ති. พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘พราหมณ์ทั้งหลาย จริงทีเดียว ท่านทั้งหลายเป็นผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด ท่านทั้งหลายนั้นยังไม่ได้ทำความดี ยังไม่ได้ทำกุศล ยังไม่ได้ทำเครื่องป้องกันภัยไว้ พราหมณ์ทั้งหลาย โลกนี้ถูกชรา พยาธิ และมรณะนำเข้าไปใกล้ เมื่อโลกถูกชรา พยาธิ และมรณะนำเข้าไปใกล้อย่างนี้ ความสำรวมทางกาย ทางวาจา ทางใจในโลกนี้ ย่อมเป็นเครื่องต้านทาน เป็นที่หลีกเร้น เป็นที่พึ่ง เป็นสรณะ และเป็นที่ไปในเบื้องหน้าของสัตว์ผู้ละไปแล้วนั้น’ ‘‘උපනීයති ජීවිතමප්පමායු,ජරූපනීතස්ස න සන්ති තාණා; එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානි. ชีวิตถูกชรานำเข้าไป อายุมีน้อย ผู้ที่ถูกชรานำเข้าไปแล้วย่อมไม่มีเครื่องต้านทาน ผู้เล็งเห็นภัยในมรณะนั้นอยู่ พึงทำบุญทั้งหลายที่นำความสุขมาให้ ‘‘යොධ කායෙන සංයමො, වාචාය උද චෙතසා; තං තස්ස පෙතස්ස සුඛාය හොති,යං ජීවමානො පකරොති පුඤ්ඤ’’න්ති. පඨමං; ความสำรวมทางกาย ทางวาจา หรือทางใจในโลกนี้ และบุญที่ทำไว้เมื่อยังมีชีวิตอยู่ ย่อมเป็นไปเพื่อความสุขแก่ผู้ที่ละไปแล้วนั้น 2. දුතියද්වෙබ්‍රාහ්මණසුත්තං ๒. ทุติยทเวพราหมณสูตร 53. අථ [Pg.155] ඛො ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චම්හා අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. ඔවදතු නො භවං ගොතමො, අනුසාසතු නො භවං ගොතමො යං අම්හාකං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ๕๓. ครั้งนั้น พราหมณ์ ๒ คนผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พวกเขาได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม พวกข้าพระองค์เป็นพราหมณ์แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด พวกข้าพระองค์นั้นยังไม่ได้ทำความดี ยังไม่ได้ทำกุศล ยังไม่ได้ทำเครื่องป้องกันภัยไว้ ขอท่านพระโคดมโปรดโอวาทพวกข้าพระองค์ ขอท่านพระโคดมโปรดสั่งสอนพวกข้าพระองค์ ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่พวกข้าพระองค์ตลอดกาลนานเถิด’ ‘‘තග්ඝ තුම්හෙ, බ්‍රාහ්මණා, ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චත්ථ අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. ආදිත්තො ඛො අයං, බ්‍රාහ්මණා, ලොකො ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන. එවං ආදිත්තෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණා, ලොකෙ ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන, යො ඉධ කායෙන සංයමො වාචාය සංයමො මනසා සංයමො, තං තස්ස පෙතස්ස තාණඤ්ච ලෙණඤ්ච දීපඤ්ච සරණඤ්ච පරායණඤ්චා’’ති. พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘พราหมณ์ทั้งหลาย จริงทีเดียว ท่านทั้งหลายเป็นผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยจนถึงปัจฉิมวัยแล้ว มีอายุ ๑๒๐ ปีโดยกำเนิด ท่านทั้งหลายนั้นยังไม่ได้ทำความดี ยังไม่ได้ทำกุศล ยังไม่ได้ทำเครื่องป้องกันภัยไว้ พราหมณ์ทั้งหลาย โลกนี้ถูกชรา พยาธิ และมรณะเผาอยู่ เมื่อโลกถูกชรา พยาธิ และมรณะเผาอยู่อย่างนี้ ความสำรวมทางกาย ทางวาจา ทางใจในโลกนี้ ย่อมเป็นเครื่องต้านทาน เป็นที่หลีกเร้น เป็นที่พึ่ง เป็นสรณะ และเป็นที่ไปในเบื้องหน้าของสัตว์ผู้ละไปแล้วนั้น’ ‘‘ආදිත්තස්මිං අගාරස්මිං, යං නීහරති භාජනං; තං තස්ස හොති අත්ථාය, නො ච යං තත්ථ ඩය්හති. เมื่อเรือนถูกไฟไหม้ เจ้าของเรือนขนภาชนะใดออกไปได้ ภาชนะนั้นย่อมเป็นประโยชน์แก่เขา แต่ของที่ถูกไฟไหม้อยู่ในเรือนนั้นหามิได้ ‘‘එවං ආදිත්තො ඛො ලොකො, ජරාය මරණෙන ච; නීහරෙථෙව දානෙන, දින්නං හොති සුනීහතං. ฉันนั้นเหมือนกัน โลกถูกชราและมรณะเผาอยู่ พึงขนออกด้วยทานเถิด สิ่งที่ให้แล้วชื่อว่าเป็นอันขนออกดีแล้ว ‘‘යොධ කායෙන සංයමො, වාචාය උද චෙතසා; තං තස්ස පෙතස්ස සුඛාය හොති,යං ජීවමානො පකරොති පුඤ්ඤ’’න්ති. දුතියං; ความสำรวมทางกาย ทางวาจา หรือทางใจในโลกนี้ และบุญที่ทำไว้เมื่อยังมีชีวิตอยู่ ย่อมเป็นไปเพื่อความสุขแก่ผู้ที่ละไปแล้วนั้น 3. අඤ්ඤතරබ්‍රාහ්මණසුත්තං ๓. อัญญตรพราหมณสูตร 54. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො [Pg.156] භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති? ๕๔. ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ...ฯลฯ... พราหมณ์นั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า 'ธรรมเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ธรรมเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง' ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน พระเจ้าข้า' ‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. (රත්තො ඛො…පෙ… කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. රාගෙ පහීනා නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. රත්තො ඛො…පෙ… අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති. රාගෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති.) එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ…. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว อันราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิตด้วย เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิต (บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ...ฯลฯ... ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ...ฯลฯ... ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตน ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่น ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่าย ตามความเป็นจริง เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตน ย่อมรู้ประโยชน์ผู้อื่น ย่อมรู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่าย ตามความเป็นจริง) ดูก่อนพราหมณ์ แม้ด้วยเหตุนี้ ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ...ฯลฯ... ‘‘දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. දොසෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ…. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว อันโทสะครอบงำ มีจิตถูกโทสะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิตด้วย เมื่อละโทสะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิต ดูก่อนพราหมณ์ แม้ด้วยเหตุนี้ ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ...ฯลฯ... ‘‘මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති[Pg.157]. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว อันโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิตด้วย เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิต ดูก่อนพราหมณ์ ด้วยเหตุนี้แล ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති; එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. තතියං. ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืด ด้วยคิดว่า 'คนมีจักษุจักเห็นรูป' ฉันใด พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป 4. පරිබ්බාජකසුත්තං ๔. ปริพาชกสูตร 55. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති? ๕๕. ครั้งนั้นแล ปริพาชกพราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ...ฯลฯ... ปริพาชกพราหมณ์นั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า 'ธรรมเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ธรรมเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง' ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน พระเจ้าข้า' ‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว อันราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิตด้วย เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสอันเป็นไปทางจิต ‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. රාගෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว อันราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ไม่ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ไม่ประพฤติทุจริตด้วยใจ ‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති. රාගෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති[Pg.158], පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ…. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว อันราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง ดูก่อนพราหมณ์ แม้ด้วยเหตุนี้ ธรรมจึงเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ...ฯลฯ... ‘‘දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දොසෙන…පෙ… මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว...ฯลฯ... ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ไม่เสวยทุกข์โทมนัสทางใจ ‘‘මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො, කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. මොහෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ไม่ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ไม่ประพฤติทุจริตด้วยใจ ‘‘මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති. මොහෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง ดูก่อนพราหมณ์ ด้วยเหตุอย่างนี้แล พระธรรมจึงเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน ดังนี้ ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. චතුත්ථං. ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ดังนี้แล จบสูตรที่ ๔ 5. නිබ්බුතසුත්තං ๕. นิพพุตสูตร 56. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං සන්දිට්ඨිකං නිබ්බාන’න්ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති අකාලිකං එහිපස්සිකං ඔපනෙය්‍යිකං පච්චත්තං වෙදිතබ්බං විඤ්ඤූහී’’ති? ๕๖. ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณิพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ชาณุสโสณิพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่กล่าวกันว่า นิพพานอันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้เอง นิพพานอันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้เอง ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล นิพพานจึงเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน' ‘‘රත්තො [Pg.159] ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ไม่เสวยทุกข์โทมนัสทางใจเลย แม้ด้วยเหตุอย่างนี้แล ดูก่อนพราหมณ์ นิพพานจึงเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ‘‘දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ… මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති. ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว...ฯลฯ... ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตน ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่าย ไม่เสวยทุกข์โทมนัสทางใจ แม้ด้วยเหตุอย่างนี้แล ดูก่อนพราหมณ์ นิพพานจึงเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ‘‘යතො ඛො අයං, බ්‍රාහ්මණ, අනවසෙසං රාගක්ඛයං පටිසංවෙදෙති, අනවසෙසං දොසක්ඛයං පටිසංවෙදෙති, අනවසෙසං මොහක්ඛයං පටිසංවෙදෙති; එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති අකාලිකං එහිපස්සිකං ඔපනෙය්‍යිකං පච්චත්තං වෙදිතබ්බං විඤ්ඤූහී’’ති. ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඤ්චමං. ดูก่อนพราหมณ์ ในกาลใดแล บุคคลนี้ย่อมเสวยความสิ้นราคะโดยสิ้นเชิง ย่อมเสวยความสิ้นโทสะโดยสิ้นเชิง ย่อมเสวยความสิ้นโมหะโดยสิ้นเชิง ดูก่อนพราหมณ์ ด้วยเหตุอย่างนี้แล นิพพานจึงเป็นสิ่งที่เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน ดังนี้ 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ดังนี้แล' จบสูตรที่ ๕ 6. පලොකසුත්තං ๖. ปโลกสูตร 57. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණමහාසාලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණමහාසාලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, පුබ්බකානං බ්‍රාහ්මණානං වුද්ධානං මහල්ලකානං ආචරියපාචරියානං භාසමානානං – ‘පුබ්බෙ සුදං අයං ලොකො අවීචි මඤ්ඤෙ ඵුටො අහොසි මනුස්සෙහි, කුක්කුටසංපාතිකා ගාමනිගමරාජධානියො’ති. කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු කො පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි [Pg.160] අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්තී’’ති? ๕๗. ครั้งนั้นแล พราหมณมหาศาลคนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ...ฯลฯ... พราหมณมหาศาลนั้นนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้เคยฟังคำของพราหมณ์ทั้งหลายผู้เฒ่าผู้แก่ ผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์ในปางก่อนกล่าวกันว่า 'ในกาลก่อน โลกนี้หนาแน่นไปด้วยมนุษย์ ประหนึ่งอเวจีนรก คามนิคมและราชธานีมีระยะถี่เหมือนไก่บินตก' ดังนี้ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่ในบัดนี้มนุษย์จึงเสื่อมสิ้นไป ปรากฏความเบาบางลง แม้บ้านก็กลายเป็นไม่ใช่บ้าน แม้นิคมก็กลายเป็นไม่ใช่นิคม แม้นครก็กลายเป็นไม่ใช่นคร แม้ชนบทก็กลายเป็นไม่ใช่ชนบท' ‘‘එතරහි, බ්‍රාහ්මණ, මනුස්සා අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා. තෙ අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා තිණ්හානි සත්ථානි ගහෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ජීවිතා වොරොපෙන්ති, තෙන බහූ මනුස්සා කාලං කරොන්ති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු අයං පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්ති. ดูก่อนพราหมณ์ ในบัดนี้ มนุษย์ทั้งหลายกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกวิสมโลภะครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม พวกเขาผู้กำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกวิสมโลภะครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม จึงถือเอาศัสตราอันคม ปลงชีวิตซึ่งกันและกัน ด้วยเหตุนั้น มนุษย์จำนวนมากจึงทำกาละ แม้นี้ก็เป็นเหตุ แม้นี้ก็เป็นปัจจัย ดูก่อนพราหมณ์ ที่ในบัดนี้มนุษย์จึงเสื่อมสิ้นไป ปรากฏความเบาบางลง แม้บ้านก็กลายเป็นไม่ใช่บ้าน แม้นิคมก็กลายเป็นไม่ใช่นิคม แม้นครก็กลายเป็นไม่ใช่นคร แม้ชนบทก็กลายเป็นไม่ใช่ชนบท ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, එතරහි මනුස්සා අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා. තෙසං අධම්මරාගරත්තානං විසමලොභාභිභූතානං මිච්ඡාධම්මපරෙතානං දෙවො න සම්මාධාරං අනුප්පවෙච්ඡති. තෙන දුබ්භික්ඛං හොති දුස්සස්සං සෙතට්ඨිකං සලාකාවුත්තං. තෙන බහූ මනුස්සා කාලං කරොන්ති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු අයං පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්ති. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง ในบัดนี้ มนุษย์ทั้งหลายกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกความโลภอย่างไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม เมื่อมนุษย์เหล่านั้นกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกความโลภอย่างไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม ฝนย่อมไม่ตกต้องตามฤดูกาล ด้วยเหตุนั้นจึงเกิดทุพภิกขภัย พืชพันธุ์เสียหาย เหลือแต่ซากกระดูกขาวโพลน ต้องยังชีพด้วยสลาก ด้วยเหตุนั้น มนุษย์จำนวนมากจึงล้มตายไป พราหมณ์ แม้นี้ก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ในบัดนี้มนุษย์จึงเสื่อมสิ้นไป ปรากฏความเบาบางลง แม้หมู่บ้านก็กลายเป็นไม่ใช่หมู่บ้าน แม้นิคมก็กลายเป็นไม่ใช่นิคม แม้นครก็กลายเป็นไม่ใช่นคร แม้ชนบทก็กลายเป็นไม่ใช่ชนบท ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, එතරහි මනුස්සා අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා. තෙසං අධම්මරාගරත්තානං විසමලොභාභිභූතානං මිච්ඡාධම්මපරෙතානං යක්ඛා වාළෙ අමනුස්සෙ ඔස්සජ්ජන්ති, තෙන බහූ මනුස්සා කාලං කරොන්ති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු අයං පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්තී’’ති. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง ในบัดนี้ มนุษย์ทั้งหลายกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกความโลภอย่างไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม เมื่อมนุษย์เหล่านั้นกำหนัดด้วยอธรรมราคะ ถูกความโลภอย่างไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม พวกยักษ์ย่อมปล่อยอมนุษย์ที่ดุร้ายไป ด้วยเหตุนั้น มนุษย์จำนวนมากจึงล้มตายไป พราหมณ์ แม้นี้ก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ในบัดนี้มนุษย์จึงเสื่อมสิ้นไป ปรากฏความเบาบางลง แม้หมู่บ้านก็กลายเป็นไม่ใช่หมู่บ้าน แม้นิคมก็กลายเป็นไม่ใช่นิคม แม้นครก็กลายเป็นไม่ใช่นคร แม้ชนบทก็กลายเป็นไม่ใช่ชนบท ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. ඡට්ඨං. ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด สูตรที่ ๖ จบ 7. වච්ඡගොත්තසුත්තං ๗. วัจฉโคตตสูตร 58. අථ [Pg.161] ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, සමණො ගොතමො එවමාහ – ‘මය්හමෙව දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං දානං දාතබ්බං; මය්හමෙව සාවකානං දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දානං දාතබ්බං; මය්හමෙව දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං දින්නං මහප්ඵලං; මය්හමෙව සාවකානං දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති. යෙ තෙ, භො ගොතම, එවමාහංසු ‘සමණො ගොතමො එවමාහ මය්හමෙව දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං දානං දාතබ්බං. මය්හමෙව සාවකානං දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දානං දාතබ්බං. මය්හමෙව දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං දින්නං මහප්ඵලං. මය්හමෙව සාවකානං දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති. කච්චි තෙ භොතො ගොතමස්ස වුත්තවාදිනො ච භවන්තං ගොතමං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡති? අනබ්භක්ඛාතුකාමා හි මයං භවන්තං ගොතම’’න්ති. ๕๘. ครั้งนั้น วัจฉโคตตปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า ‘ทานพึงให้แก่เราเท่านั้น ไม่พึงให้แก่ผู้อื่น ทานพึงให้แก่สาวกของเราเท่านั้น ไม่พึงให้แก่สาวกของผู้อื่น ทานที่ให้แก่เราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่ผู้อื่นไม่มีผลมาก ทานที่ให้แก่สาวกของเราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่สาวกของผู้อื่นไม่มีผลมาก’ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า ‘ทานพึงให้แก่เราเท่านั้น ไม่พึงให้แก่ผู้อื่น ทานพึงให้แก่สาวกของเราเท่านั้น ไม่พึงให้แก่สาวกของผู้อื่น ทานที่ให้แก่เราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่ผู้อื่นไม่มีผลมาก ทานที่ให้แก่สาวกของเราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่สาวกของผู้อื่นไม่มีผลมาก’ ชนเหล่านั้นชื่อว่ากล่าวตามที่พระโคดมผู้เจริญตรัสไว้ ไม่กล่าวตู่พระโคดมผู้เจริญด้วยคำไม่จริง พยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรม และวาทะที่กล่าวตามอย่างมีเหตุผล จะไม่ถึงฐานะที่ควรติเตียนบ้างหรือ เพราะข้าพระองค์ทั้งหลายไม่ปรารถนาจะกล่าวตู่พระโคดมผู้เจริญเลย’ ‘‘යෙ තෙ, වච්ඡ, එවමාහංසු – ‘සමණො ගොතමො එවමාහ – මය්හමෙව දානං දාතබ්බං…පෙ… නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති න මෙ තෙ වුත්තවාදිනො. අබ්භාචික්ඛන්ති ච පන මං අසතා අභූතෙන. යො ඛො, වච්ඡ, පරං දානං දදන්තං වාරෙති සො තිණ්ණං අන්තරායකරො හොති, තිණ්ණං පාරිපන්ථිකො. කතමෙසං තිණ්ණං? දායකස්ස පුඤ්ඤන්තරායකරො හොති, පටිග්ගාහකානං ලාභන්තරායකරො හොති, පුබ්බෙව ඛො පනස්ස අත්තා ඛතො ච හොති උපහතො ච. යො ඛො, වච්ඡ, පරං දානං දදන්තං වාරෙති සො ඉමෙසං තිණ්ණං අන්තරායකරො හොති, තිණ්ණං පාරිපන්ථිකො. วัจฉะ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า ‘ทานพึงให้แก่เราเท่านั้น... ทานที่ให้แก่สาวกของผู้อื่นไม่มีผลมาก’ ชนเหล่านั้นไม่ชื่อว่ากล่าวตามที่เรากล่าว แต่กลับกล่าวตู่เราด้วยคำเท็จ ไม่เป็นจริง วัจฉะ ผู้ใดห้ามผู้อื่นที่กำลังให้ทานอยู่ ผู้นั้นชื่อว่าทำอันตรายแก่สิ่ง ๓ อย่าง เป็นศัตรูต่อสิ่ง ๓ อย่าง คือ ทำอันตรายแก่บุญของผู้ให้ ทำอันตรายแก่ลาภของผู้รับ และตนของผู้นั้นเองก็ถูกขุดและทำลายเสียก่อนแล้ว วัจฉะ ผู้ใดห้ามผู้อื่นที่กำลังให้ทานอยู่ ผู้นั้นชื่อว่าทำอันตรายแก่สิ่ง ๓ อย่างเหล่านี้ เป็นศัตรูต่อสิ่ง ๓ อย่างเหล่านี้ ‘‘අහං ඛො පන, වච්ඡ, එවං වදාමි – යෙ හි තෙ චන්දනිකාය වා ඔලිගල්ලෙ වා පාණා, තත්‍රපි යො ථාලිධොවනං වා සරාවධොවනං වා ඡඩ්ඩෙති – යෙ [Pg.162] තත්ථ පාණා තෙ තෙන යාපෙන්තූති, තතො නිදානම්පාහං, වච්ඡ, පුඤ්ඤස්ස ආගමං වදාමි. කො පන වාදො මනුස්සභූතෙ! අපි චාහං, වච්ඡ, සීලවතො දින්නං මහප්ඵලං වදාමි, නො තථා දුස්සීලස්ස, සො ච හොති පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො. วัจฉะ แต่เรากล่าวอย่างนี้ว่า ผู้ใดเทน้ำล้างหม้อหรือน้ำล้างชามลงในบ่อของโสโครกหรือร่องน้ำครำ ซึ่งมีสัตว์มีชีวิตอยู่ ด้วยตั้งใจว่า ‘ขอสัตว์ที่อยู่ในที่นั้นจงยังชีพด้วยน้ำนี้เถิด’ วัจฉะ เรากล่าวว่า การทำบุญย่อมมีได้แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านั้น ไม่ต้องกล่าวถึงการให้ในมนุษย์เลย แต่เรากล่าวว่า ทานที่ให้แก่ผู้มีศีลมีผลมาก ที่ให้แก่ผู้ทุศีลไม่มีผลเช่นนั้น และผู้นั้นต้องเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว ประกอบด้วยองค์ ๕ ‘‘කතමානි පඤ්චඞ්ගානි පහීනානි හොන්ති? කාමච්ඡන්දො පහීනො හොති, බ්‍යාපාදො පහීනො හොති, ථිනමිද්ධං පහීනං හොති, උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීනං හොති, විචිකිච්ඡා පහීනා හොති. ඉමානි පඤ්චඞ්ගානි විප්පහීනානි හොන්ති. องค์ ๕ ที่ละได้แล้วเป็นไฉน คือ กามฉันทะละได้แล้ว พยาบาทละได้แล้ว ถีนมิทธะละได้แล้ว อุทธัจจกุกกุจจะละได้แล้ว วิจิกิจฉาละได้แล้ว องค์ ๕ เหล่านี้เป็นอันละได้แล้ว ‘‘කතමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති? අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන විමුත්තික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති; ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති. ඉති පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනෙ පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙ දින්නං මහප්ඵලන්ති වදාමී’’ති. ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นไฉน คือ ประกอบด้วยศีลขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยสมาธิขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยปัญญาขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยวิมุตติขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้ เรากล่าวว่า ทานที่ให้ในบุคคลผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้ มีผลมาก ‘‘ඉති කණ්හාසු සෙතාසු, රොහිණීසු හරීසු වා; කම්මාසාසු සරූපාසු, ගොසු පාරෙවතාසු වා. ในฝูงโคจะมีสีดำ สีขาว สีแดง สีเขียว สีด่าง สีเหมือนกัน หรือสีเหมือนนกพิราบ ‘‘යාසු කාසුචි එතාසු, දන්තො ජායති පුඞ්ගවො; ධොරය්හො බලසම්පන්නො, කල්‍යාණජවනික්කමො; තමෙව භාරෙ යුඤ්ජන්ති, නාස්ස වණ්ණං පරික්ඛරෙ. ในฝูงโคเหล่านั้น โคอุสภะตัวใดที่ฝึกแล้ว เกิดมามีกำลัง สามารถนำธุระไปได้ มีฝีเท้าและความเพียรดี คนทั้งหลายย่อมเทียมโคอุสภะนั้นเข้าในภาระ ไม่คำนึงถึงสีของมันเลย ‘‘එවමෙවං මනුස්සෙසු, යස්මිං කස්මිඤ්චි ජාතියෙ; ඛත්තියෙ බ්‍රාහ්මණෙ වෙස්සෙ, සුද්දෙ චණ්ඩාලපුක්කුසෙ. ฉันใดก็ฉันนั้น ในหมู่มนุษย์ ไม่ว่าจะเกิดในตระกูลใดๆ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร หรือคนจัณฑาลและคนเทหยากเยื่อ ‘‘යාසු කාසුචි එතාසු, දන්තො ජායති සුබ්බතො; ධම්මට්ඨො සීලසම්පන්නො, සච්චවාදී හිරීමනො. ในตระกูลเหล่านั้น ผู้ใดฝึกตนแล้ว มีวัตรดี ตั้งอยู่ในธรรม สมบูรณ์ด้วยศีล กล่าวคำสัตย์ มีความละอายใจ ‘‘පහීනජාතිමරණො, බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලී; පන්නභාරො විසංයුත්තො, කතකිච්චො අනාසවො. ละชาติและมรณะได้แล้ว จบพรหมจรรย์โดยสมบูรณ์ วางภาระแล้ว ไม่ประกอบด้วยกิเลส ทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ‘‘පාරගූ සබ්බධම්මානං, අනුපාදාය නිබ්බුතො; තස්මිංයෙව විරජෙ ඛෙත්තෙ, විපුලා හොති දක්ඛිණා. ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ไม่ยึดมั่น ดับกิเลสแล้ว ทักษิณาที่ถวายในท่านผู้เป็นเนื้อนาอันปราศจากธุลีนั้นแล ย่อมมีผลไพบูลย์ ‘‘බාලා [Pg.163] ච අවිජානන්තා, දුම්මෙධා අස්සුතාවිනො; බහිද්ධා දෙන්ති දානානි, න හි සන්තෙ උපාසරෙ. ส่วนคนพาลทั้งหลายผู้ไม่รู้ มีปัญญาทราม สดับน้อย ย่อมให้ทานในภายนอก และไม่เข้าใกล้สัตบุรุษ ‘‘යෙ ච සන්තෙ උපාසන්ති, සප්පඤ්ඤෙ ධීරසම්මතෙ; සද්ධා ච නෙසං සුගතෙ, මූලජාතා පතිට්ඨිතා. ส่วนผู้ใดเข้าใกล้สัตบุรุษผู้มีปัญญาที่นักปราชญ์ยกย่อง ศรัทธาของผู้นั้นหยั่งรากตั้งมั่นแล้วในพระสุคต ‘‘දෙවලොකඤ්ච තෙ යන්ති, කුලෙ වා ඉධ ජායරෙ; අනුපුබ්බෙන නිබ්බානං, අධිගච්ඡන්ති පණ්ඩිතා’’ති. සත්තමං; บัณฑิตเหล่านั้นย่อมไปสู่เทวโลก หรือเกิดในตระกูลสูงในโลกนี้ และย่อมบรรลุนิพพานโดยลำดับไป 8. තිකණ්ණසුත්තං ๘. ติกัณณสูตร 59. අථ ඛො තිකණ්ණො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො තිකණ්ණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො සම්මුඛා තෙවිජ්ජානං සුදං බ්‍රාහ්මණානං වණ්ණං භාසති – ‘‘එවම්පි තෙවිජ්ජා බ්‍රාහ්මණා, ඉතිපි තෙවිජ්ජා බ්‍රාහ්මණා’’ති. ๕๙. ครั้งนั้น ติกัณณพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค... ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวสรรเสริญคุณของพราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘พราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ เป็นอย่างนี้บ้าง พราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ เป็นอย่างนี้บ้าง’ ‘‘යථා කථං පන, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණං තෙවිජ්ජං පඤ්ඤාපෙන්තී’’ති? ‘‘ඉධ, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො යාව සත්තමා පිතාමහයුගා, අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන, අජ්ඣායකො, මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං, පදකො, වෙය්‍යාකරණො, ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයොති. එවං ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා තෙවිජ්ජං පඤ්ඤාපෙන්තී’’ති. “ดูก่อนพราหมณ์ พวกพราหมณ์บัญญัติพราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ ว่าเป็นอย่างไรเล่า” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในเรื่องนี้ พราหมณ์เป็นผู้มีชาติกำเนิดดีทั้งสองฝ่าย คือ ทั้งฝ่ายมารดาและฝ่ายบิดา มีครรภ์มารดาบริสุทธิ์ตลอด ๗ ชั่วบรรพบุรุษ ไม่มีใครคัดค้าน ไม่ถูกตำหนิด้วยเรื่องชาติกำเนิด เป็นผู้คงแก่เรียน ทรงจำมนตร์ จบไตรเพท พร้อมทั้งนิฆัณฑุศาสตร์ เกฏุภศาสตร์ อักขรประเภทศาสตร์ และอิติหาสศาสตร์เป็นที่ ๕ เป็นผู้รู้ปทศาสตร์ ไวยากรณศาสตร์ ชำนาญในโลกายตศาสตร์และมหาปุริสลักษณะศาสตร์ ไม่มีบกพร่อง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์บัญญัติพราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ ว่าเป็นอย่างนี้แล” ‘‘අඤ්ඤථා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණං තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්ති, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘යථා කථං පන, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති? සාධු මෙ භවං ගොතමො තථා ධම්මං දෙසෙතු යථා අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භො’’ති ඛො තිකණ්ණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච – “ดูก่อนพราหมณ์ พวกพราหมณ์บัญญัติพราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓ โดยประการหนึ่ง ส่วนในวินัยของพระอริยะ ผู้ได้วิชชา ๓ ย่อมมีได้โดยประการอื่น” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในวินัยของพระอริยะ ผู้ได้วิชชา ๓ ย่อมมีได้อย่างไร ขอท่านพระโคดมผู้เจริญโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ตามที่ผู้ได้วิชชา ๓ จะมีได้ในวินัยของพระอริยะด้วยเถิด” “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ติกัณณพราหมณ์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා [Pg.164] ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො, සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා, පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. “ดูก่อนพราหมณ์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌานอันเป็นความผ่องใสแห่งจิตภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่ เพราะปีติจางคลายไป เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ ‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාරීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි, අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං. තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. අයමස්ස පඨමා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො. ภิกษุนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่อปุพเพนิวาสานุสติญาณ เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้น เรามีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุขัยเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุขัยเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว จึงมาเกิดในภพนี้’ เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและชีวประวัติอย่างนี้ นี้เป็นวิชชาที่ ๑ ที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัด วิชชาเกิดขึ้น ความมืดถูกกำจัด แสงสว่างเกิดขึ้น เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส ส่งตนไปในนิพพานอยู่ ‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා…පෙ… මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා, වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා, මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා [Pg.165] අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. අයමස්ස දුතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො. ภิกษุนั้น เมื่อจิตตั้งมั่น บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว อย่างนี้แล้ว ย่อมน้อมจิตไปเพื่อจุตูปปาตญาณ คือญาณหยั่งรู้การจุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย เธอมีตาทิพย์อันบริสุทธิ์ ล่วงวิสัยของมนุษย์ ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ‘ท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต... (เป)... ประกอบด้วยมโนทุจริต เป็นผู้กล่าวตู่พระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ พวกเขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่กล่าวตู่พระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ พวกเขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ด้วยประการฉะนี้ เธอมีตาทิพย์อันบริสุทธิ์ ล่วงวิสัยของมนุษย์ ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม นี้เป็นวิชชาที่ ๒ ที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่ ‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති; ‘ඉමෙ ආසවා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. අයමස්ස තතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො’’ති. ภิกษุนั้น เมื่อจิตตั้งมั่น บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว อย่างนี้แล้ว ย่อมน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ คือญาณหยั่งรู้ในความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย เธอย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘เหล่านี้อาสวะ’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวสมุทัย’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวนิโรธ’ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’ เมื่อเธอรู้เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ นี้เป็นวิชชาที่ ๓ ที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่ ‘‘අනුච්චාවචසීලස්ස, නිපකස්ස ච ඣායිනො; චිත්තං යස්ස වසීභූතං, එකග්ගං සුසමාහිතං. ผู้มีศีลไม่สูง ๆ ต่ำ ๆ มีปัญญาเครื่องรักษาตน และเป็นผู้เพ่งพินิจ ผู้ใดมีจิตเป็นวสี เป็นเอกัคคัง ตั้งมั่นดีแล้ว ‘‘තං වෙ තමොනුදං ධීරං, තෙවිජ්ජං මච්චුහායිනං; හිතං දෙවමනුස්සානං, ආහු සබ්බප්පහායිනං. บัณฑิตทั้งหลายกล่าวถึงผู้นั้นแลว่า เป็นผู้ขจัดความมืด มีปรีชา เป็นผู้มีวิชชา ๓ ละความตายได้ เป็นผู้เกื้อกูลแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้ละทิ้งธรรมทั้งปวงได้ ‘‘තීහි විජ්ජාහි සම්පන්නං, අසම්මූළ්හවිහාරිනං; බුද්ධං අන්තිමදෙහිනං, තං නමස්සන්ති ගොතමං. ชนทั้งหลายย่อมนมัสการพระโคดมพระองค์นั้น ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชา ๓ มีปกติอยู่โดยไม่หลงใหล เป็นพระพุทธเจ้า ผู้ทรงไว้ซึ่งร่างกายสุดท้าย ‘‘පුබ්බෙනිවාසං [Pg.166] යො වෙදී, සග්ගාපායඤ්ච පස්සති; අථො ජාතික්ඛයං පත්තො, අභිඤ්ඤාවොසිතො මුනි. ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาส เห็นสวรรค์และอบาย และได้บรรลุถึงความสิ้นไปแห่งชาติแล้ว เป็นมุนีผู้จบสิ้นด้วยอภิญญา ‘‘එතාහි තීහි විජ්ජාහි, තෙවිජ්ජො හොති බ්‍රාහ්මණො; තමහං වදාමි තෙවිජ්ජං, නාඤ්ඤං ලපිතලාපන’’න්ති. พราหมณ์ชื่อว่าเป็นเตวิชชะ (ผู้มีวิชชา ๓) ด้วยวิชชา ๓ เหล่านี้ เราเรียกผู้นั้นว่าเตวิชชะ ไม่เรียกคนอื่นผู้สักแต่ว่าพูดเพ้อเจ้อ ‘‘එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘අඤ්ඤථා, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති. ඉමස්ස ච පන, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජස්ස බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො කලං නාග්ඝති සොළසිං’’. ดูก่อนพราหมณ์ ผู้เป็นเตวิชชะในวินัยของพระอริยะ ย่อมเป็นอย่างนี้แล” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ผู้เป็นเตวิชชะของพวกพราหมณ์เป็นอย่างหนึ่ง แต่ผู้เป็นเตวิชชะในวินัยของพระอริยะเป็นอีกอย่างหนึ่ง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เตวิชชะของพวกพราหมณ์ย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของเตวิชชะในวินัยของพระอริยะนี้ ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. අට්ඨමං. ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งนัก... (เป)... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปเถิด” สูตรที่ ๘ จบ 9. ජාණුස්සොණිසුත්තං ๙. ชาณุสโสณิสูตร 60. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යස්සස්සු, භො ගොතම, යඤ්ඤො වා සද්ධං වා ථාලිපාකො වා දෙය්‍යධම්මං වා, තෙවිජ්ජෙසු බ්‍රාහ්මණෙසු දානං දදෙය්‍යා’’ති. ‘‘යථා කථං පන, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්තී’’ති? ‘‘ඉධ ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති මාතිතො ච පිතිතො ච සංසුද්ධගහණිකො යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන, අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං, පදකො, වෙය්‍යාකරණො, ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයොති. එවං ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්තී’’ති. ๖๐. ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณิพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว... (เป)... ชาณุสโสณิพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ผู้ใดพึงมียัญ หรือสัทธา หรือถาลีปากะ หรือไทยธรรม พึงถวายทานในพราหมณ์ผู้มีวิชชา ๓’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ก็พวกพราหมณ์บัญญัติผู้เป็นเตวิชชะว่าเป็นอย่างไร’ ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในเรื่องนี้ พราหมณ์เป็นผู้มีชาติกำเนิดดีทั้งสองฝ่าย คือ ทั้งฝ่ายมารดาและฝ่ายบิดา มีครรภ์ที่บริสุทธิ์สืบมาตลอดเจ็ดชั่วบรรพบุรุษ ไม่ถูกคัดค้าน ไม่ถูกตำหนิด้วยเรื่องชาติกำเนิด เป็นผู้เล่าเรียน ทรงจำมนตร์ เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งไตรเพท พร้อมทั้งนิฆัณฑุศาสตร์ เกฏุภศาสตร์ อักขรประเภทศาสตร์ และประวัติศาสตร์เป็นที่ห้า เป็นผู้รู้บท รู้ไวยากรณ์ ชำนาญในโลกายตศาสตร์และมหาปุริสลักษณะ ไม่มีบกพร่อง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์ย่อมบัญญัติผู้เป็นเตวิชชะอย่างนี้แล’ ‘‘අඤ්ඤථා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණං තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්ති, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘යථා කථං පන, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති? සාධු මෙ භවං ගොතමො තථා ධම්මං දෙසෙතු යථා අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති[Pg.167]. ‘‘එවං, භො’’ති ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච – ดูก่อนพราหมณ์ พวกพราหมณ์บัญญัติพราหมณ์ผู้เป็นเตวิชชะเป็นอย่างหนึ่ง แต่ในวินัยของพระอริยะ ผู้เป็นเตวิชชะย่อมเป็นอีกอย่างหนึ่ง” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ในวินัยของพระอริยะ ผู้เป็นเตวิชชะเป็นอย่างไร ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ตามที่ในวินัยของพระอริยะมีผู้เป็นเตวิชชะด้วยเถิด” “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ชาณุสโสณิพราหมณ์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. “ดูก่อนพราหมณ์ อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุจตุตถฌานอยู่” ‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. අයමස්ස පඨමා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො. “เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ เธอน้อมจิตไปเพื่อปุพเพนิวาสานุสติญาณ เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง...ฯลฯ... เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้เป็นอันมาก พร้อมทั้งลักษณะและรายละเอียดอย่างนี้ นี้เป็นวิชชาที่หนึ่งที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่” ‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. අයමස්ස දුතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො. “เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ เธอน้อมจิตไปเพื่อจุตูปปาตญาณ เธอย่อมเห็นหมู่สัตว์...ฯลฯ... ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าตาของมนุษย์...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม นี้เป็นวิชชาที่สองที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่” ‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති; ‘ඉමෙ ආසවා’ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. අයමස්ස තතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො[Pg.168], ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො’’ති. “เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจากอุปกิเลส อ่อนโยน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ เธอน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ เธอย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’...ฯลฯ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘เหล่านี้อาสวะ’...ฯลฯ... ‘นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’ เมื่อเธอรู้เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็เกิดญาณว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ นี้เป็นวิชชาที่สามที่เธอได้บรรลุแล้ว อวิชชาถูกกำจัดแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความมืดถูกกำจัดแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว เหมือนที่เกิดแก่ผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส มีตนส่งไปแล้วอยู่” ‘‘යො සීලබ්බතසම්පන්නො, පහිතත්තො සමාහිතො; චිත්තං යස්ස වසීභූතං, එකග්ගං සුසමාහිතං. “ผู้ใดสมบูรณ์ด้วยศีลและวัตร มีตนส่งไปแล้ว มีสมาธิ ผู้ใดมีจิตเป็นวสี มีอารมณ์แน่วแน่ ตั้งมั่นดีแล้ว” ‘‘පුබ්බෙනිවාසං යො වෙදී, සග්ගාපායඤ්ච පස්සති; අථො ජාතික්ඛයං පත්තො, අභිඤ්ඤාවොසිතො මුනි. “ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาส เห็นสวรรค์และอบาย และถึงความสิ้นไปแห่งชาติ ผู้นั้นเป็นมุนีผู้ถึงที่สุดเพราะรู้ยิ่ง” ‘‘එතාහි තීහි විජ්ජාහි, තෙවිජ්ජො හොති බ්‍රාහ්මණො; තමහං වදාමි තෙවිජ්ජං, නාඤ්ඤං ලපිතලාපන’’න්ති. “พราหมณ์ผู้มีวิชชา ๓ เหล่านี้ ชื่อว่าเป็นเตวิชชะ เราเรียกผู้นั้นว่าเตวิชชะ ไม่ใช่เรียกผู้อื่นที่พูดตามๆ กัน” ‘‘එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘අඤ්ඤථා, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති. ඉමස්ස ච, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජස්ස බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො කලං නාග්ඝති සොළසිං’’. “ดูก่อนพราหมณ์ ผู้เป็นเตวิชชะในวินัยของพระอริยะ ย่อมเป็นอย่างนี้” พราหมณ์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ผู้เป็นเตวิชชะของพวกพราหมณ์เป็นอย่างหนึ่ง แต่ผู้เป็นเตวิชชะในวินัยของพระอริยะเป็นอีกอย่างหนึ่ง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เตวิชชะของพวกพราหมณ์ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของเตวิชชะในวินัยของพระอริยะนี้” ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. නවමං. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” นวมสูตรที่ ๙ 10. සඞ්ගාරවසුත්තං ๑๐. สังคารวสูตร 61. අථ ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා නාම. යඤ්ඤං යජාමපි යජාපෙමපි. තත්‍ර, භො ගොතම, යො චෙව යජති යො ච යජාපෙති සබ්බෙ තෙ අනෙකසාරීරිකං පුඤ්ඤප්පටිපදං පටිපන්නා හොන්ති, යදිදං යඤ්ඤාධිකරණං. යො පනායං, භො ගොතම, යස්ස වා තස්ස වා කුලා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො එකමත්තානං දමෙති, එකමත්තානං සමෙති, එකමත්තානං පරිනිබ්බාපෙති, එවමස්සායං එකසාරීරිකං පුඤ්ඤප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති. ๖๑. ครั้งนั้นแล สังคารวพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกข้าพระองค์ชื่อว่าเป็นพราหมณ์ ย่อมบูชายัญเองด้วย ให้ผู้อื่นบูชายัญด้วย ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในการบูชายัญนั้น ทั้งผู้บูชาเองและผู้ให้ผู้อื่นบูชา ทุกคนล้วนดำเนินปฏิปทาที่เป็นบุญเพื่อคนจำนวนมาก เพราะอาศัยการบูชายัญ ส่วนผู้ใดก็ตามออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากตระกูลใดๆ ก็ตาม ย่อมฝึกตนแต่ผู้เดียว สงบระงับตนแต่ผู้เดียว ปรินิพพานแต่ผู้เดียว ผู้นี้ชื่อว่าดำเนินปฏิปทาที่เป็นบุญเพื่อคนคนเดียว เพราะอาศัยการบวช” ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, ඉධ තථාගතො ලොකෙ [Pg.169] උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො එවමාහ – ‘එථායං මග්ගො අයං පටිපදා යථාපටිපන්නො අහං අනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියොගධං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙමි; එථ, තුම්හෙපි තථා පටිපජ්ජථ, යථාපටිපන්නා තුම්හෙපි අනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියොගධං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සථා’ති. ඉති අයඤ්චෙව සත්ථා ධම්මං දෙසෙති, පරෙ ච තථත්ථාය පටිපජ්ජන්ති, තානි ඛො පන හොන්ති අනෙකානිපි සතානි අනෙකානිපි සහස්සානි අනෙකානිපි සතසහස්සානි. “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น เราจะย้อนถามท่านในเรื่องนี้ ท่านพอใจอย่างไร ก็จงตอบอย่างนั้น ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ผู้เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค เสด็จอุบัติขึ้นในโลกนี้ พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า ‘มาเถิด นี้คือหนทาง นี้คือข้อปฏิบัติ ที่เราได้รู้ยิ่งด้วยตนเองแล้วทำให้แจ้งแล้วจึงบอกสอน พวกท่านจงมาปฏิบัติอย่างนั้นเถิด แม้พวกท่านผู้ปฏิบัติแล้ว ก็จักได้รู้ยิ่งด้วยตนเองแล้วทำให้แจ้งซึ่งพรหมจรรย์อันเป็นที่หยั่งลงซึ่งอมตะอันยอดเยี่ยม แล้วเข้าถึงอยู่’ ดังนี้ ศาสดาย่อมทรงแสดงธรรมอย่างนี้ และชนเหล่าอื่นก็ปฏิบัติเพื่อประโยชน์นั้น ชนเหล่านั้นมีจำนวนหลายร้อยบ้าง หลายพันบ้าง หลายแสนบ้าง” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, ඉච්චායං එවං සන්තෙ එකසාරීරිකා වා පුඤ්ඤප්පටිපදා හොති අනෙකසාරීරිකා වා, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති? ‘‘ඉච්චායම්පි, භො ගොතම, එවං සන්තෙ අනෙකසාරීරිකා පුඤ්ඤප්පටිපදා හොති, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති. “ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เมื่อเป็นเช่นนี้ ปฏิปทาที่เป็นบุญเพราะอาศัยการบวชนี้ เป็นไปเพื่อคนคนเดียว หรือเพื่อคนจำนวนมาก” พราหมณ์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อเป็นเช่นนี้ แม้ปฏิปทาที่เป็นบุญเพราะอาศัยการบวชนี้ ก็เป็นไปเพื่อคนจำนวนมาก” එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘ඉමාසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ද්වින්නං පටිපදානං කතමා පටිපදා ඛමති අප්පත්ථතරා ච අප්පසමාරම්භතරා ච මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’ති? එවං වුත්තෙ සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි භවං ගොතමො භවං චානන්දො. එතෙ මෙ පුජ්ජා, එතෙ මෙ පාසංසා’’ති. เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว ได้กล่าวกะสังคารวพราหมณ์ว่า “พราหมณ์ บรรดาปฏิปทา ๒ อย่างนี้ ท่านชอบใจปฏิปทาไหน ที่มีความยุ่งยากน้อยกว่า มีความลำบากน้อยกว่า มีผลมากกว่า และมีอานิสงส์มากกว่า” เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว สังคารวพราหมณ์ได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “บุคคลเช่นท่านพระโคดมและท่านพระอานนท์ ข้าพเจ้าบูชาท่านเหล่านั้น ข้าพเจ้าสรรเสริญท่านเหล่านั้น” දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘න ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවං පුච්ඡාමි – ‘කෙ වා තෙ පුජ්ජා කෙ වා තෙ පාසංසා’ති? එවං ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, පුච්ඡාමි – ‘ඉමාසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ද්වින්නං පටිපදානං කතමා පටිපදා ඛමති අප්පත්ථතරා ච අප්පසමාරම්භතරා ච මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’’ති? දුතියම්පි ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි භවං ගොතමො භවං චානන්දො. එතෙ මෙ පුජ්ජා, එතෙ මෙ පාසංසා’’ති. แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะสังคารวพราหมณ์ว่า “พราหมณ์ เราไม่ได้ถามท่านอย่างนี้ว่า ‘ท่านบูชาใคร ท่านสรรเสริญใคร’ แต่เราถามท่านอย่างนี้ว่า ‘พราหมณ์ บรรดาปฏิปทา ๒ อย่างนี้ ท่านชอบใจปฏิปทาไหน ที่มีความยุ่งยากน้อยกว่า มีความลำบากน้อยกว่า มีผลมากกว่า และมีอานิสงส์มากกว่า’” แม้ครั้งที่ ๒ สังคารวพราหมณ์ได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “บุคคลเช่นท่านพระโคดมและท่านพระอานนท์ ข้าพเจ้าบูชาท่านเหล่านั้น ข้าพเจ้าสรรเสริญท่านเหล่านั้น” තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘න ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවං පුච්ඡාමි – ‘කෙ වා තෙ පුජ්ජා කෙ වා තෙ පාසංසා’ති? එවං ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, පුච්ඡාමි – ‘ඉමාසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ද්වින්නං පටිපදානං කතමා පටිපදා ඛමති අප්පත්ථතරා ච අප්පසමාරම්භතරා ච මහප්ඵලතරා [Pg.170] ච මහානිසංසතරා චා’’’ති? තතියම්පි ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි භවං ගොතමො භවං චානන්දො. එතෙ මෙ පුජ්ජා, එතෙ මෙ පාසංසා’’ති. แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะสังคารวพราหมณ์ว่า “พราหมณ์ เราไม่ได้ถามท่านอย่างนี้ว่า ‘ท่านบูชาใคร ท่านสรรเสริญใคร’ แต่เราถามท่านอย่างนี้ว่า ‘พราหมณ์ บรรดาปฏิปทา ๒ อย่างนี้ ท่านชอบใจปฏิปทาไหน ที่มีความยุ่งยากน้อยกว่า มีความลำบากน้อยกว่า มีผลมากกว่า และมีอานิสงส์มากกว่า’” แม้ครั้งที่ ๓ สังคารวพราหมณ์ได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “บุคคลเช่นท่านพระโคดมและท่านพระอานนท์ ข้าพเจ้าบูชาท่านเหล่านั้น ข้าพเจ้าสรรเสริญท่านเหล่านั้น” අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘යාව තතියම්පි ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආනන්දෙන සහධම්මිකං පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති නො විස්සජ්ජෙති. යංනූනාහං පරිමොචෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘කා න්වජ්ජ, බ්‍රාහ්මණ, රාජන්තෙපුරෙ රාජපුරිසානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අන්තරාකථා උදපාදී’’ති? ‘‘අයං ඛ්වජ්ජ, භො ගොතම, රාජන්තෙපුරෙ රාජපුරිසානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අන්තරාකථා උදපාදි – ‘පුබ්බෙ සුදං අප්පතරා චෙව භික්ඛූ අහෙසුං බහුතරා ච උත්තරි මනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙසුං; එතරහි පන බහුතරා චෙව භික්ඛූ අප්පතරා ච උත්තරි මනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙන්තී’ති. අයං ඛ්වජ්ජ, භො ගොතම, රාජන්තෙපුරෙ රාජපුරිසානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අන්තරාකථා උදපාදී’’ති. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงพระดำริว่า “สังคารวพราหมณ์ถูกอานนท์ถามปัญหาที่ประกอบด้วยเหตุผลถึง ๓ ครั้ง ก็ยังบ่ายเบี่ยง ไม่ยอมตอบ ถ้ากระไร เราพึงปลดเปลื้อง (ทั้งสองคน) เถิด” ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกะสังคารวพราหมณ์ว่า “พราหมณ์ วันนี้ พวกราชบุรุษประชุมสนทนากันในท้องพระโรง ได้สนทนาเรื่องอะไรกัน” สังคารวพราหมณ์ทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ วันนี้ พวกราชบุรุษประชุมสนทนากันในท้องพระโรง ได้สนทนาเรื่องนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ในกาลก่อน ภิกษุมีจำนวนน้อยกว่า แต่แสดงอิทธิปาฏิหาริย์ที่เป็นธรรมยิ่งยวดกว่าธรรมของมนุษย์ได้มากกว่า ส่วนในบัดนี้ ภิกษุมีจำนวนมากกว่า แต่แสดงอิทธิปาฏิหาริย์ที่เป็นธรรมยิ่งยวดกว่าธรรมของมนุษย์ได้น้อยกว่า’ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ นี้แล คือเรื่องที่พวกราชบุรุษประชุมสนทนากันในท้องพระโรงในวันนี้” ‘‘තීණි ඛො ඉමානි, බ්‍රාහ්මණ, පාටිහාරියානි. කතමානි තීණි? ඉද්ධිපාටිහාරියං, ආදෙසනාපාටිහාරියං, අනුසාසනීපාටිහාරියං. කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, ඉද්ධිපාටිහාරියං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති – ‘එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොති; ආවිභාවං, තිරොභාවං; තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොති, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමති, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසති පරිමජ්ජති, යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති’. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ඉද්ධිපාටිහාරියං. “พราหมณ์ ปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้แล ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ อิทธิปาฏิหาริย์ อาเทสนาปาฏิหาริย์ อนุสาสนีปาฏิหาริย์ พราหมณ์ อิทธิปาฏิหาริย์เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนเป็นคนเดียวก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา ทะลุกำแพง ทะลุภูเขาไปได้ไม่ติดขัด เหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นดำลงในแผ่นดินเหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศเหมือนนกมีปีกก็ได้ ลูบคลำพระจันทร์พระอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากด้วยฝ่ามือก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปถึงพรหมโลกก็ได้ พราหมณ์ นี้เรียกว่า อิทธิปาฏิหาริย์ ‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙසනාපාටිහාරියං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො නිමිත්තෙන ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. “พราหมณ์ อาเทสนาปาฏิหาริย์เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ดักใจทายใจได้โดยนิมิตว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้บ้าง ใจของท่านเป็นอย่างนั้นบ้าง จิตของท่านเป็นดังนี้บ้าง’ เขาดักใจทายใจได้มากอย่างก็จริง แต่ก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น ‘‘ඉධ [Pg.171] පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, අපි ච ඛො මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. “พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ดักใจทายใจโดยนิมิต แต่ฟังเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดาแล้ว จึงดักใจทายใจได้ว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้บ้าง ใจของท่านเป็นอย่างนั้นบ้าง จิตของท่านเป็นดังนี้บ้าง’ เขาดักใจทายใจได้มากอย่างก็จริง แต่ก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น ‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති නපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. “พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ดักใจทายใจโดยนิมิต ไม่ได้ฟังเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดาแล้วจึงดักใจทายใจ แต่ฟังเสียงความเคลื่อนไหวแห่งวิตกของผู้ตรึกตรองอยู่ แล้วจึงดักใจทายใจได้ว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้บ้าง ใจของท่านเป็นอย่างนั้นบ้าง จิตของท่านเป็นดังนี้บ้าง’ เขาดักใจทายใจได้มากอย่างก็จริง แต่ก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น ‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, නපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, නපි විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අමුං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙසනාපාටිහාරියං. “พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ได้ดักใจทายใจโดยนิมิต ไม่ได้ฟังเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดาแล้วจึงดักใจทายใจ ไม่ได้ฟังเสียงความเคลื่อนไหวแห่งวิตกของผู้ตรึกตรองอยู่แล้วจึงดักใจทายใจ แต่กำหนดรู้ใจของผู้เข้าสมาธิที่ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร ด้วยใจของตนว่า ‘มโนสังขารของท่านผู้นี้ตั้งอยู่อย่างใด ต่อจากนี้ไป จิตของท่านผู้นี้จักตรึกถึงวิตกชื่อโน้น’ เขาดักใจทายใจได้มากอย่างก็จริง แต่ก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น พราหมณ์ นี้เรียกว่า อาเทสนาปาฏิหาริย์ ‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, අනුසාසනීපාටිහාරියං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො එවමනුසාසති – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’ති. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, අනුසාසනීපාටිහාරියං. ඉමානි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තීණි පාටිහාරියානි. ඉමෙසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, තිණ්ණං පාටිහාරියානං කතමං පාටිහාරියං ඛමති අභික්කන්තතරඤ්ච පණීතතරඤ්චා’’ති? “ดูก่อนพราหมณ์ อนุสาสนีปาฏิหาริย์เป็นไฉน? ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมพร่ำสอนอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงตรึกอย่างนี้ อย่าได้ตรึกอย่างนี้ จงทำในใจอย่างนี้ อย่าได้ทำในใจอย่างนี้ จงละสิ่งนี้ จงเข้าถึงสิ่งนี้อยู่เถิด’ ดูก่อนพราหมณ์ นี้เรียกว่า อนุสาสนีปาฏิหาริย์ ดูก่อนพราหมณ์ ปาฏิหาริย์ ๓ อย่างเหล่านี้แล ดูก่อนพราหมณ์ ในบรรดาปาฏิหาริย์ ๓ อย่างเหล่านี้ ท่านชอบใจปาฏิหาริย์อย่างไหน ที่ดียิ่งกว่าและประณีตกว่ากัน” ‘‘තත්‍ර, භො ගොතම, යදිදං පාටිහාරියං ඉධෙකච්චො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති…පෙ… යාව බ්‍රාහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති, ඉදං, භො ගොතම, පාටිහාරියං යොව නං කරොති සොව නං පටිසංවෙදෙති, යොව නං කරොති තස්සෙව තං හොති. ඉදං මෙ, භො ගොතම, පාටිහාරියං මායාසහධම්මරූපං විය ඛායති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนั้น ปาฏิหาริย์ที่บุคคลบางคนในโลกนี้แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง...ละ...ใช้อำนาจทางกายไปได้ตลอดถึงพรหมโลก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ปาฏิหาริย์นี้ ผู้ใดทำ ผู้นั้นย่อมเสวยผล ผู้ใดทำ ปาฏิหาริย์นั้นย่อมเป็นของผู้นั้นเท่านั้น ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ปาฏิหาริย์นี้ปรากฏแก่ข้าพเจ้า คล้ายกับสิ่งที่มีสภาวะเป็นเช่นเดียวกับมายากล” ‘‘යම්පිදං[Pg.172], භො ගොතම, පාටිහාරියං ඉධෙකච්චො නිමිත්තෙන ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති, සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. ඉධ පන, භො ගොතම, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, අපි ච ඛො මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති…පෙ… නපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති…පෙ… නපි විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අම්හං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති, සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. ඉදම්පි, භො ගොතම, පාටිහාරියං යොව නං කරොති සොව නං පටිසංවෙදෙති, යොව නං කරොති තස්සෙව තං හොති. ඉදම්පි මෙ, භො ගොතම, පාටිහාරියං මායාසහධම්මරූපං විය ඛායති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ปาฏิหาริย์ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทายใจได้โดยนิมิตว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้บ้าง ใจของท่านเป็นอย่างนั้นบ้าง จิตของท่านเป็นดังนี้บ้าง’ เขาทายมากอย่างก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้มิได้ทายใจโดยนิมิต แต่ได้ยินเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดาแล้วจึงทาย...ละ...มิได้ทายใจโดยได้ยินเสียงของมนุษย์ อมนุษย์ หรือเทวดา แต่ได้ยินเสียงกึกก้องแห่งวิตกของผู้ที่กำลังตรึกตรองอยู่จึงทาย...ละ...มิได้ทายใจโดยได้ยินเสียงกึกก้องแห่งวิตกของผู้ที่กำลังตรึกตรองอยู่ แต่กำหนดรู้ใจของผู้เข้าสมาธิที่ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร ด้วยใจของตนว่า ‘มโนสังขารของท่านผู้นี้ตั้งอยู่อย่างใด ต่อจากจิตนี้ไป เขาจักตรึกวิตกชื่อโน้น’ เขาทายมากอย่างก็เป็นจริงอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แม้ปาฏิหาริย์นี้ ผู้ใดทำ ผู้นั้นย่อมเสวยผล ผู้ใดทำ ปาฏิหาริย์นั้นย่อมเป็นของผู้นั้นเท่านั้น ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แม้ปาฏิหาริย์นี้ก็ปรากฏแก่ข้าพเจ้า คล้ายกับสิ่งที่มีสภาวะเป็นเช่นเดียวกับมายากล” ‘‘යඤ්ච ඛො ඉදං, භො ගොතම, පාටිහාරියං ඉධෙකච්චො එවං අනුසාසති – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’ති. ඉදමෙව, භො ගොතම, පාටිහාරියං ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පාටිහාරියානං අභික්කන්තතරඤ්ච පණීතතරඤ්ච. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ส่วนปาฏิหาริย์ที่บุคคลบางคนในโลกนี้พร่ำสอนอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงตรึกอย่างนี้ อย่าได้ตรึกอย่างนี้ จงทำในใจอย่างนี้ อย่าได้ทำในใจอย่างนี้ จงละสิ่งนี้ จงเข้าถึงสิ่งนี้อยู่เถิด’ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้าชอบใจปาฏิหาริย์นี้แหละ ในบรรดาปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้ ว่าเป็นสิ่งที่ดียิ่งกว่าและประณีตกว่า” ‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාවසුභාසිතමිදං භොතා ගොතමෙන ඉමෙහි ච මයං තීහි පාටිහාරියෙහි සමන්නාගතං භවන්තං ගොතමං ධාරෙම. භවඤ්හි ගොතමො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති, භවඤ්හි ගොතමො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අමුං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. භවඤ්හි ගොතමො එවමනුසාසති – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’’’ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสนี้ของพระโคดมผู้เจริญแจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าพเจ้าทั้งหลายย่อมจำทรงพระโคดมผู้เจริญว่า ทรงประกอบด้วยปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้ด้วย เพราะว่าพระโคดมผู้เจริญทรงแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง...ละ...ทรงใช้อำนาจทางกายไปได้ตลอดถึงพรหมโลก เพราะว่าพระโคดมผู้เจริญทรงกำหนดรู้ใจของผู้เข้าสมาธิที่ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร ด้วยใจของพระองค์ว่า ‘มโนสังขารของท่านผู้นี้ตั้งอยู่อย่างใด ต่อจากจิตนี้ไป เขาจักตรึกวิตกชื่อโน้น’ เพราะว่าพระโคดมผู้เจริญทรงพร่ำสอนอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงตรึกอย่างนี้ อย่าได้ตรึกอย่างนี้ จงทำในใจอย่างนี้ อย่าได้ทำในใจอย่างนี้ จงละสิ่งนี้ จงเข้าถึงสิ่งนี้อยู่เถิด’” ‘‘අද්ධා [Pg.173] ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසජ්ජ උපනීය වාචා භාසිතා; අපි ච ත්‍යාහං බ්‍යාකරිස්සාමි. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොමි…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙමි. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා, ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අමුං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, එවමනුසාසාමි – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’’’ති. “ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง ท่านกล่าววาจาเสียดแทงเทียบเคียงเรา แต่เราจักพยากรณ์แก่ท่าน ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง เราแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง...ละ...ใช้อำนาจทางกายไปได้ตลอดถึงพรหมโลก ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง เรากำหนดรู้ใจของผู้เข้าสมาธิที่ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร ด้วยใจของเราว่า ‘มโนสังขารของท่านผู้นี้ตั้งอยู่อย่างใด ต่อจากจิตนี้ไป เขาจักตรึกวิตกชื่อโน้น’ ดูก่อนพราหมณ์ เป็นความจริง เราพร่ำสอนอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงตรึกอย่างนี้ อย่าได้ตรึกอย่างนี้ จงทำในใจอย่างนี้ อย่าได้ทำในใจอย่างนี้ จงละสิ่งนี้ จงเข้าถึงสิ่งนี้อยู่เถิด’” ‘‘අත්ථි පන, භො ගොතම, අඤ්ඤො එකභික්ඛුපි යො ඉමෙහි තීහි පාටිහාරියෙහි සමන්නාගතො, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙනා’’ති? ‘‘න ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකංයෙව සතං න ද්වෙ සතානි න තීණි සතානි න චත්තාරි සතානි න පඤ්ච සතානි, අථ ඛො භිය්‍යොව, යෙ භික්ඛූ ඉමෙහි තීහි පාටිහාරියෙහි සමන්නාගතා’’ති. ‘‘කහං පන, භො ගොතම, එතරහි තෙ භික්ඛූ විහරන්තී’’ති? ‘‘ඉමස්මිංයෙව ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛුසඞ්ඝෙ’’ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ นอกจากพระโคดมผู้เจริญแล้ว ยังมีภิกษุอื่นแม้รูปหนึ่งผู้ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้อยู่หรือ” “ดูก่อนพราหมณ์ มิใช่เพียงร้อยเดียว สองร้อย สามร้อย สี่ร้อย หรือห้าร้อย แต่ภิกษุผู้ประกอบด้วยปาฏิหาริย์ ๓ อย่างนี้มีมากกว่านั้น” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็บัดนี้ ภิกษุเหล่านั้นอยู่ที่ไหน” “ดูก่อนพราหมณ์ อยู่ในภิกษุสงฆ์นี้แหละ” ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති, එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි, ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දසමං. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยคิดว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ฉันใด พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” බ්‍රාහ්මණවග්ගො පඨමො. พราหมณวรรคที่ ๑ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้นมีดังนี้ ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා චඤ්ඤතරො, පරිබ්බාජකෙන නිබ්බුතං; පලොකවච්ඡො තිකණ්ණො, සොණි සඞ්ගාරවෙන චාති. พราหมณสูตร ๒ สูตร, อัญญตรพราหมณสูตร ๑ สูตร, ปริพาชกสูตร ๑ สูตร, นิพพุตสูตร ๑ สูตร, ปโลกสูตร ๑ สูตร, วััจฉสูตร ๑ สูตร, ติกัณณสูตร ๑ สูตร, โสณิสูตร ๑ สูตร, สังคารวสูตร ๑ สูตร (7) 2. මහාවග්ගො ๗. มหาวรรคที่ ๒ 1. තිත්ථායතනාදිසුත්තං ๑. ติตถายตนสูตร 62. ‘‘තීණිමානි[Pg.174], භික්ඛවෙ, තිත්ථායතනානි යානි පණ්ඩිතෙහි සමනුයුඤ්ජියමානානි සමනුගාහියමානානි සමනුභාසියමානානි පරම්පි ගන්ත්වා අකිරියාය සණ්ඨහන්ති. කතමානි තීණි? සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං පුබ්බෙකතහෙතූ’ති. සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං ඉස්සරනිම්මානහෙතූ’ති. සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං අහෙතුඅප්පච්චයා’’’ති. ๖๒. ภิกษุทั้งหลาย ลัทธิที่เป็นเหตุแห่งทิฏฐิ ๓ ประการนี้ อันบัณฑิตไต่ถาม ซักไซ้ ไล่เลียงแล้ว แม้จะเลยไป ก็ย่อมตั้งอยู่ในอกิริยทิฏฐิ (ความเห็นว่าไม่ควรทำ) ลัทธิ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’ ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ’ ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย’ ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං පුබ්බෙකතහෙතූ’ති, ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං පුබ්බෙකතහෙතූ’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමා’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘තෙනහායස්මන්තො පාණාතිපාතිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, අදින්නාදායිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, අබ්‍රහ්මචාරිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, මුසාවාදිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, පිසුණවාචා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, ඵරුසවාචා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, සම්ඵප්පලාපිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, අභිජ්ඣාලුනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, බ්‍යාපන්නචිත්තා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, මිච්ඡාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු’’’. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสมณพราหมณ์ ๓ จำพวกนั้น สมณพราหมณ์พวกใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’ เราเข้าไปหาสมณพราหมณ์พวกนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ท่านผู้เจริญทั้งหลายมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’ จริงหรือ’ เมื่อเราถามอย่างนี้ สมณพราหมณ์พวกนั้นก็รับว่า ‘จริง’ เราจึงกล่าวกับสมณพราหมณ์พวกนั้นอย่างนี้ว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านผู้เจริญทั้งหลายก็จักเป็นผู้ทำปาณาติบาตเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้ทำอทินนาทานเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้ประพฤติอพรหมจรรย์เพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดมุสาเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดส่อเสียดเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดคำหยาบเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดเพ้อเจ้อเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้มากด้วยอภิชฌาเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้มีจิตพยาบาทเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ จักเป็นผู้มีความเห็นผิดเพราะกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’ ‘‘පුබ්බෙකතං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරතො පච්චාගච්ඡතං න හොති ඡන්දො වා වායාමො වා ඉදං වා කරණීයං ඉදං වා අකරණීයන්ති. ඉති කරණීයාකරණීයෙ ඛො පන සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ මුට්ඨස්සතීනං අනාරක්ඛානං විහරතං න හොති පච්චත්තං සහධම්මිකො සමණවාදො[Pg.175]. අයං ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු එවංවාදීසු එවංදිට්ඨීසු පඨමො සහධම්මිකො නිග්ගහො හොති. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลยึดถือกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนโดยความเป็นสาระ ฉันทะก็ดี ความพยายามก็ดี ว่า ‘สิ่งนี้ควรทำ สิ่งนี้ไม่ควรทำ’ ย่อมไม่มี เมื่อไม่พบสิ่งที่ควรทำและสิ่งที่ไม่ควรทำโดยความเป็นจริง โดยความมั่นคงดังนี้ สมณวาทะที่ชอบธรรมเฉพาะตนสำหรับผู้มีสติหลงลืม ไม่มีเครื่องรักษาอยู่ ย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นการข่มขี่ที่ชอบธรรมประการแรกของเราต่อสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං ඉස්සරනිම්මානහෙතූ’ති, ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවංවාදිනො එවදිට්ඨිනො – යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං ඉස්සරනිම්මානහෙතූ’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමා’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘තෙනහායස්මන්තො පාණාතිපාතිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, අදින්නාදායිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, අබ්‍රහ්මචාරිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, මුසාවාදිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, පිසුණවාචා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, ඵරුසවාචා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, සම්ඵප්පලාපිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, අභිජ්ඣාලුනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, බ්‍යාපන්නචිත්තා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, මිච්ඡාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු’’’. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสมณพราหมณ์ ๓ จำพวกนั้น สมณพราหมณ์พวกใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ’ เราเข้าไปหาสมณพราหมณ์พวกนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ท่านผู้เจริญทั้งหลายมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นมีอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ’ จริงหรือ’ เมื่อเราถามอย่างนี้ สมณพราหมณ์พวกนั้นก็รับว่า ‘จริง’ เราจึงกล่าวกับสมณพราหมณ์พวกนั้นอย่างนี้ว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านผู้เจริญทั้งหลายก็จักเป็นผู้ทำปาณาติบาตเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้ทำอทินนาทานเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้ประพฤติอพรหมจรรย์เพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดมุสาเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดส่อเสียดเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดคำหยาบเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้พูดเพ้อเจ้อเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้มากด้วยอภิชฌาเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้มีจิตพยาบาทเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ จักเป็นผู้มีความเห็นผิดเพราะอิศวรนิรมิตเป็นเหตุ’ ‘‘ඉස්සරනිම්මානං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරතො පච්චාගච්ඡතං න හොති ඡන්දො වා වායාමො වා ඉදං වා කරණීයං ඉදං වා අකරණීයන්ති. ඉති කරණීයාකරණීයෙ ඛො පන සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ මුට්ඨස්සතීනං අනාරක්ඛානං විහරතං න හොති පච්චත්තං සහධම්මිකො සමණවාදො. අයං ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු එවංවාදීසු එවංදිට්ඨීසු දුතියො සහධම්මිකො නිග්ගහො හොති. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลยึดถืออิศวรนิรมิตโดยความเป็นสาระ ฉันทะก็ดี ความพยายามก็ดี ว่า ‘สิ่งนี้ควรทำ สิ่งนี้ไม่ควรทำ’ ย่อมไม่มี เมื่อไม่พบสิ่งที่ควรทำและสิ่งที่ไม่ควรทำโดยความเป็นจริง โดยความมั่นคงดังนี้ สมณวาทะที่ชอบธรรมเฉพาะตนสำหรับผู้มีสติหลงลืม ไม่มีเครื่องรักษาอยู่ ย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นการข่มขี่ที่ชอบธรรมประการที่ ๒ ของเราต่อสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිං චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං අහෙතුඅප්පච්චයා’ති, ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – යං කිං චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං අහෙතුඅප්පච්චයා’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමා’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘තෙනහායස්මන්තො පාණාතිපාතිනො භවිස්සන්ති අහෙතුඅප්පච්චයා…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති අහෙතුඅප්පච්චයා’’’. ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสมณพราหมณ์ ๓ จำพวกนั้น สมณพราหมณ์พวกใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย’ เราเข้าไปหาสมณพราหมณ์พวกนั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ท่านผู้เจริญทั้งหลายมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขก็ดี ทุกข์ก็ดี มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ดี เวทนาทั้งหมดนั้นไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย’ จริงหรือ’ เมื่อเราถามอย่างนี้ สมณพราหมณ์พวกนั้นก็รับว่า ‘จริง’ เราจึงกล่าวกับสมณพราหมณ์พวกนั้นอย่างนี้ว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านผู้เจริญทั้งหลายก็จักเป็นผู้ทำปาณาติบาตเพราะไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย ...ฯลฯ... จักเป็นผู้มีความเห็นผิดเพราะไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย’ ‘‘අහෙතුඅප්පච්චයං [Pg.176] ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරතො පච්චාගච්ඡතං න හොති ඡන්දො වා වායාමො වා ඉදං වා කරණීයං ඉදං වා අකරණීයන්ති. ඉති කරණීයාකරණීයෙ ඛො පන සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ මුට්ඨස්සතීනං අනාරක්ඛානං විහරතං න හොති පච්චත්තං සහධම්මිකො සමණවාදො. අයං ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු එවංවාදීසු එවංදිට්ඨීසු තතියො සහධම්මිකො නිග්ගහො හොති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อบุคคลยึดถือความไม่มีเหตุไม่มีปัจจัยโดยความเป็นสาระอยู่ ความพอใจหรือความพยายามว่า ‘สิ่งนี้ควรทำ หรือสิ่งนี้ไม่ควรทำ’ ย่อมไม่มี ก็เมื่อไม่ได้สิ่งทีควรทำและสิ่งที่ไม่ควรทำโดยความเป็นจริง โดยความมั่นคงอยู่ สมณวาทะที่สมเหตุสมผลเฉพาะตน ย่อมไม่มีแก่ผู้มีสติหลงลืม ไม่มีเครื่องคุ้มครองอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นการข่มที่สมเหตุสมผลประการที่ ๓ ของเรา ในสมณพราหมณ์เหล่านั้น ผู้มีวาทะอย่างนี้ ผู้มีความเห็นอย่างนี้ ‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි තිත්ථායතනානි යානි පණ්ඩිතෙහි සමනුයුඤ්ජියමානානි සමනුගාහියමානානි සමනුභාසියමානානි පරම්පි ගන්ත්වා අකිරියාය සණ්ඨහන්ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลัทธิที่เป็นเหตุแห่งทิฏฐิ ๓ ประการเหล่านี้แล ที่บัณฑิตทั้งหลายซักไซ้ไล่เลียง สอบสวน ไต่ถามแล้ว แม้จะสืบสาวต่อไป ก็ย่อมตั้งอยู่ในอกิริยทิฏฐิ (ความเห็นว่าการกระทำไม่มีผล) ‘‘අයං ඛො පන, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමො ච, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි? ඉමා ඡ ධාතුයොති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි ඡ ඵස්සායතනානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමෙ අට්ඨාරස මනොපවිචාරාති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි චත්තාරි අරියසච්චානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมนี้เราแสดงแล้ว อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้ว อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ เป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ธาตุ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ผัสสายตนะ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘มโนปวิจาร ๑๘ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘อริยสัจ ๔ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ‘‘ඉමා ඡ ධාතුයොති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡයිමා, භික්ඛවෙ, ධාතුයො – පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු, ආකාසධාතු, විඤ්ඤාණධාතු. ඉමා ඡ ධාතුයොති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ธาตุ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำนี้เรากล่าวแล้ว ก็คำนั้นเราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๖ ประการเหล่านี้คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ อากาสธาตุ วิญญาณธาตุ ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ธาตุ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ‘‘ඉමානි [Pg.177] ඡ ඵස්සායතනානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනානි – චක්ඛු ඵස්සායතනං, සොතං ඵස්සායතනං, ඝානං ඵස්සායතනං, ජිව්හා ඵස්සායතනං, කායො ඵස්සායතනං, මනො ඵස්සායතනං. ඉමානි ඡ ඵස්සායතනානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ผัสสายตนะ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำนี้เรากล่าวแล้ว ก็คำนั้นเราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผัสสายตนะ ๖ ประการเหล่านี้คือ จักขุเป็นผัสสายตนะ โสตะเป็นผัสสายตนะ ฆานะเป็นผัสสายตนะ ชิวหาเป็นผัสสายตนะ กายเป็นผัสสายตนะ มโนเป็นผัสสายตนะ ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘ผัสสายตนะ ๖ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ‘‘ඉමෙ අට්ඨාරස මනොපවිචාරාති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? චක්ඛුනා රූපං දිස්වා සොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති දොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති උපෙක්ඛාට්ඨානියං රූපං උපවිචරති, සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය සොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති දොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති උපෙක්ඛාට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති. ඉමෙ අට්ඨාරස මනොපවිචාරාති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘มโนปวิจาร ๑๘ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำนี้เรากล่าวแล้ว ก็คำนั้นเราอาศัยอะไรกล่าว บุคคลเห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ย่อมเข้าไปพิจารณารูปอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส ย่อมเข้าไปพิจารณารูปอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ย่อมเข้าไปพิจารณารูปอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา, ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้ธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ย่อมเข้าไปพิจารณาธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส ย่อมเข้าไปพิจารณาธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ย่อมเข้าไปพิจารณาธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘มโนปวิจาร ๑๘ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ‘‘ඉමානි චත්තාරි අරියසච්චානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡන්නං, භික්ඛවෙ, ධාතූනං උපාදාය ගබ්භස්සාවක්කන්ති හොති; ඔක්කන්තියා සති නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා. වෙදියමානස්ස ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, ඉදං දුක්ඛන්ති පඤ්ඤපෙමි, අයං දුක්ඛසමුදයොති පඤ්ඤපෙමි, අයං දුක්ඛනිරොධොති පඤ්ඤපෙමි, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති පඤ්ඤපෙමි. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงแล้วว่า ‘อริยสัจ ๔ ประการเหล่านี้’ อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ ดังนี้แล คำนี้เรากล่าวแล้ว ก็คำนั้นเราอาศัยอะไรกล่าว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยธาตุ ๖ ประการ การก้าวลงสู่ครรภ์ย่อมมี เมื่อมีการก้าวลงสู่ครรภ์ นามรูปย่อมมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะย่อมมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะย่อมมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาย่อมมี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราย่อมบัญญัติแก่ผู้เสวยเวทนาอยู่ว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมบัญญัติว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมบัญญัติว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมบัญญัติว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අරියසච්චං? ජාතිපි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, ( ) මරණම්පි දුක්ඛං, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසාපි දුක්ඛා, (අප්පියෙහි [Pg.178] සම්පයොගො දුක්ඛො, පියෙහි විප්පයොගො දුක්ඛො,) යම්පිච්ඡං න ලභති තම්පි දුක්ඛං. සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අරියසච්චං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทุกขอริยสัจเป็นไฉน แม้ชาติก็เป็นทุกข์ แม้ชราก็เป็นทุกข์ แม้มรณะก็เป็นทุกข์ แม้ความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กาย ความทุกข์ใจ ความคับแค้นใจก็เป็นทุกข์ ปรารถนาสิ่งใด ไม่ได้สิ่งนั้น แม้นั้นก็เป็นทุกข์ ว่าโดยย่อ อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขอริยสัจ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං? අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං. ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขสมุทัยอริยสัจเป็นไฉน? เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี, เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี, เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี, เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี, เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี, เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี, เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี, เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี, เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี, เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี, เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสทั้งหลายจึงมีพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขสมุทัยอริยสัจ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං? අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො, විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො, නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො, සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො, වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං. ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขนิโรธอริยสัจเป็นไฉน? เพราะความจางคลายดับไปโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั่นเทียว สังขารจึงดับ, เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ, เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ, เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ, เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ, เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ, เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ, เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ, เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ, เพราะภพดับ ชาติจึงดับ, เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสทั้งหลายจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธอริยสัจ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං. ‘ඉමානි චත්තාරි අරියසච්චානී’ති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත’’න්ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจเป็นไฉน? อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ธรรมอันเราแสดงแล้ว อันสมณพราหมณ์ผู้รู้ทั้งหลายข่มไม่ได้ ทำให้เศร้าหมองไม่ได้ ติเตียนไม่ได้ คัดค้านไม่ได้ว่า เหล่านี้คืออริยสัจ ๔’ ดังนี้ คำใดที่เรากล่าวดั่งนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว 63. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. කතමානි තීණි? හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං [Pg.179] මහාඅග්ගිඩාහො වුට්ඨාති. මහාඅග්ගිඩාහෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ තෙන ගාමාපි ඩය්හන්ති නිගමාපි ඩය්හන්ති නගරාපි ඩය්හන්ති. ගාමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නිගමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නගරෙසුපි ඩය්හමානෙසු තත්ථ මාතාපි පුත්තං නප්පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං නප්පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ๖๓. ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘ภัย ๓ ประการเหล่านี้ เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้’ ภัย ๓ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ไฟไหม้ใหญ่เกิดขึ้นมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อไฟไหม้ใหญ่เกิดขึ้นแล้ว ไฟนั้นย่อมไหม้แม้บ้าน แม้ตำบล แม้เมือง เมื่อบ้าน ตำบล และเมืองถูกไฟไหม้อยู่ ในภัยนั้น แม้มารดาก็ไม่ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ไม่ได้พบเห็นมารดา ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘นี้เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้ ประการที่ ๑’ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං මහාමෙඝො වුට්ඨාති. මහාමෙඝෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ මහාඋදකවාහකො සඤ්ජායති. මහාඋදකවාහකෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සඤ්ජායන්තෙ තෙන ගාමාපි වුය්හන්ති නිගමාපි වුය්හන්ති නගරාපි වුය්හන්ති. ගාමෙසුපි වුය්හමානෙසු නිගමෙසුපි වුය්හමානෙසු නගරෙසුපි වුය්හමානෙසු තත්ථ මාතාපි පුත්තං නප්පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං නප්පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สมัยที่ฝนตกใหญ่เกิดขึ้นมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อฝนตกใหญ่เกิดขึ้นแล้ว กระแสน้ำใหญ่ย่อมเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อกระแสน้ำใหญ่เกิดขึ้นอยู่ กระแสน้ำนั้นย่อมพัดพาไปแม้บ้าน แม้ตำบล แม้เมือง เมื่อบ้าน ตำบล และเมืองถูกพัดพาไปอยู่ ในภัยนั้น แม้มารดาก็ไม่ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ไม่ได้พบเห็นมารดา ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘นี้เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้ ประการที่ ๒’ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං භයං හොති අටවිසඞ්කොපො, චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්ති. භයෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සති අටවිසඞ්කොපෙ චක්කසමාරුළ්හෙසු ජානපදෙසු පරියායන්තෙසු තත්ථ මාතාපි පුත්තං නප්පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං නප්පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สมัยที่ภัยคือการกำเริบของดงเกิดขึ้น ชาวชนบทขึ้นสู่ยานล้อเทียมด้วยโคแล้วหลีกไปมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อมีภัยคือการกำเริบของดง ชาวชนบทขึ้นสู่ยานล้อเทียมด้วยโคแล้วหลีกไปอยู่ ในภัยนั้น แม้มารดาก็ไม่ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ไม่ได้พบเห็นมารดา ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘นี้เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้ ประการที่ ๓’ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘ภัย ๓ ประการเหล่านี้ เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้’ ‘‘තානි ඛො පනිමානි, භික්ඛවෙ, තීණි සමාතාපුත්තිකානියෙව භයානි අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. කතමානි තීණි? හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං මහාඅග්ගිඩාහො වුට්ඨාති. මහාඅග්ගිඩාහෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ තෙන ගාමාපි ඩය්හන්ති නිගමාපි ඩය්හන්ති නගරාපි ඩය්හන්ති. ගාමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නිගමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නගරෙසුපි ඩය්හමානෙසු හොති සො සමයො යං කදාචි කරහචි මාතාපි පුත්තං පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං සමාතාපුත්තිකංයෙව භයං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ภิกษุทั้งหลาย ก็ภัย ๓ ประการเหล่านี้แล เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันได้โดยแท้ แต่ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่าเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้ ภัย ๓ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ไฟไหม้ใหญ่เกิดขึ้นมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อไฟไหม้ใหญ่เกิดขึ้นแล้ว ไฟนั้นย่อมไหม้แม้บ้าน แม้ตำบล แม้เมือง เมื่อบ้าน ตำบล และเมืองถูกไฟไหม้อยู่ สมัยที่บางครั้งบางคราว แม้มารดาก็ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ได้พบเห็นมารดามีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘ภัยประการที่ ๑ นี้ ซึ่งเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันได้โดยแท้ เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้’ ‘‘පුන [Pg.180] චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං මහාමෙඝො වුට්ඨාති. මහාමෙඝෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ මහාඋදකවාහකො සඤ්ජායති. මහාඋදකවාහකෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සඤ්ජාතෙ තෙන ගාමාපි වුය්හන්ති නිගමාපි වුය්හන්ති නගරාපි වුය්හන්ති. ගාමෙසුපි වුය්හමානෙසු නිගමෙසුපි වුය්හමානෙසු නගරෙසුපි වුය්හමානෙසු හොති සො සමයො යං කදාචි කරහචි මාතාපි පුත්තං පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං සමාතාපුත්තිකංයෙව භයං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สมัยที่ฝนตกใหญ่เกิดขึ้นมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อฝนตกใหญ่เกิดขึ้นแล้ว กระแสน้ำใหญ่ย่อมเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อกระแสน้ำใหญ่เกิดขึ้นแล้ว กระแสน้ำนั้นย่อมพัดพาไปแม้บ้าน แม้ตำบล แม้เมือง เมื่อบ้าน ตำบล และเมืองถูกพัดพาไปอยู่ สมัยที่บางครั้งบางคราว แม้มารดาก็ได้พบเห็นบุตร แม้บุตรก็ได้พบเห็นมารดามีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมกล่าวว่า ‘ภัยประการที่ ๒ นี้ ซึ่งเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันได้โดยแท้ เป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยกันไม่ได้’ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං භයං හොති අටවිසඞ්කොපො, චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්ති. භයෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සති අටවිසඞ්කොපෙ චක්කසමාරුළ්හෙසු ජානපදෙසු පරියායන්තෙසු හොති සො සමයො යං කදාචි කරහචි මාතාපි පුත්තං පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං සමාතාපුත්තිකංයෙව භයං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සමාතාපුත්තිකානියෙව භයානි අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති’’. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง สมัยที่ภัยคือโจรปล้นบ้านปล้นเมืองเกิดขึ้น ชาวชนบทต้องขึ้นสู่ยานพาหนะหนีไปก็มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีภัยคือโจรปล้นบ้านปล้นเมือง ชาวชนบทต้องขึ้นสู่ยานพาหนะหนีไป ในบางครั้งบางคราว แม้มารดาก็ได้พบเห็นบุตร บุตรก็ได้พบเห็นมารดา ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัยประการที่ ๓ นี้ ซึ่งเป็นภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ว่าเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัย ๓ ประการนี้ ซึ่งเป็นภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ว่าเป็นภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අමාතාපුත්තිකානි භයානි. කතමානි තීණි? ජරාභයං, බ්‍යාධිභයං, මරණභයන්ති. න, භික්ඛවෙ, මාතා පුත්තං ජීරමානං එවං ලභති – ‘අහං ජීරාමි, මා මෙ පුත්තො ජීරී’ති; පුත්තො වා පන මාතරං ජීරමානං න එවං ලභති – ‘අහං ජීරාමි, මා මෙ මාතා ජීරී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภัยคือความแก่ ภัยคือความเจ็บไข้ ภัยคือความตาย ภิกษุทั้งหลาย มารดาไม่อาจจะช่วยบุตรผู้กำลังแก่ได้ว่า ‘เราจะแก่เอง บุตรของเราอย่าแก่เลย’ หรือบุตรก็ไม่อาจจะช่วยมารดาผู้กำลังแก่ได้ว่า ‘เราจะแก่เอง มารดาของเราอย่าแก่เลย’ ‘‘න, භික්ඛවෙ, මාතා පුත්තං බ්‍යාධියමානං එවං ලභති – ‘අහං බ්‍යාධියාමි, මා මෙ පුත්තො බ්‍යාධියී’ති; පුත්තො වා පන මාතරං බ්‍යාධියමානං න එවං ලභති – ‘අහං බ්‍යාධියාමි, මා මෙ මාතා බ්‍යාධියී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย มารดาไม่อาจจะช่วยบุตรผู้กำลังเจ็บไข้ได้ว่า ‘เราจะเจ็บไข้เอง บุตรของเราอย่าเจ็บไข้เลย’ หรือบุตรก็ไม่อาจจะช่วยมารดาผู้กำลังเจ็บไข้ได้ว่า ‘เราจะเจ็บไข้เอง มารดาของเราอย่าเจ็บไข้เลย’ ‘‘න, භික්ඛවෙ, මාතා පුත්තං මීයමානං එවං ලභති – ‘අහං මීයාමි, මා මෙ පුත්තො මීයී’ති; පුත්තො වා පන මාතරං මීයමානං න එවං ලභති – ‘අහං මීයාමි, මා මෙ මාතා මීයී’ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අමාතාපුත්තිකානි භයානී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย มารดาไม่อาจจะช่วยบุตรผู้กำลังจะตายได้ว่า ‘เราจะตายเอง บุตรของเราอย่าตายเลย’ หรือบุตรก็ไม่อาจจะช่วยมารดาผู้กำลังจะตายได้ว่า ‘เราจะตายเอง มารดาของเราอย่าตายเลย’ ภิกษุทั้งหลาย ภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้แล ‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, මග්ගො අත්ථි පටිපදා ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං සමාතාපුත්තිකානං භයානං ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං අමාතාපුත්තිකානං භයානං පහානාය සමතික්කමාය සංවත්තති. කතමො ච, භික්ඛවෙ, මග්ගො කතමා ච පටිපදා [Pg.181] ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං සමාතාපුත්තිකානං භයානං ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං අමාතාපුත්තිකානං භයානං පහානාය සමතික්කමාය සංවත්තති? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කපො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, මග්ගො අයං පටිපදා ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං සමාතාපුත්තිකානං භයානං ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං අමාතාපුත්තිකානං භයානං පහානාය සමතික්කමාය සංවත්තතී’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย มรรคมีอยู่ ปฏิปทามีอยู่ ซึ่งเป็นไปเพื่อการละ เพื่อการก้าวล่วงภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ ๓ ประการนี้ และภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้ ภิกษุทั้งหลาย มรรคเป็นอย่างไร ปฏิปทาเป็นอย่างไร ซึ่งเป็นไปเพื่อการละ เพื่อการก้าวล่วงภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ ๓ ประการนี้ และภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เอง คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือมรรค นี้แลคือปฏิปทา ซึ่งเป็นไปเพื่อการละ เพื่อการก้าวล่วงภัยที่มารดาและบุตรยังพอจะช่วยเหลือกันได้ ๓ ประการนี้ และภัยที่มารดาและบุตรช่วยเหลือกันไม่ได้ ๓ ประการนี้ จบ สูตรที่ ๒ 3. වෙනාගපුරසුත්තං ๓. เวนาคปุรสูตร 64. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන වෙනාගපුරං නාම කොසලානං බ්‍රාහ්මණගාමො තදවසරි. අස්සොසුං ඛො වෙනාගපුරිකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො වෙනාගපුරං අනුප්පත්තො. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙති. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’ති. ๖๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ได้เสด็จถึงพราหมณคามของชาวโกศลชื่อเวนาคปุระ พวกพราหมณ์และคหบดีชาวเวนาคปุระได้สดับข่าวว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระสมณโคดมศากยบุตร เสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล ได้เสด็จถึงเวนาคปุระแล้ว’ กิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ พระองค์ทรงทำโลกนี้พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ให้แจ้งชัดด้วยพระปัญญาอันยิ่งเองแล้ว ทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์เทวดาและมนุษย์ให้รู้ตาม ทรงแสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ก็การได้เห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเช่นนั้นเป็นความดี අථ ඛො වෙනාගපුරිකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා අප්පෙකච්චෙ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං සාවෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වෙනාගපුරිකො වච්ඡගොත්තො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ครั้งนั้น พวกพราหมณ์และคหบดีชาวเวนาคปุระพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว บางพวกถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกทูลปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประกาศชื่อและโคตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกก็นิ่งเฉยแล้วนั่ง ณ ที่สมควร วัจฉโคตรพราหมณ์ชาวเวนาคปุระนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘අච්ඡරියං[Pg.182], භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාවඤ්චිදං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, සාරදං බදරපණ්ඩුං පරිසුද්ධං හොති පරියොදාතං; එවමෙවං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, තාලපක්කං සම්පති බන්ධනා පමුත්තං පරිසුද්ධං හොති පරියොදාතං; එවමෙවං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නෙක්ඛං ජම්බොනදං දක්ඛකම්මාරපුත්තසුපරිකම්මකතං උක්කාමුඛෙ සුකුසලසම්පහට්ඨං පණ්ඩුකම්බලෙ නික්ඛිත්තං භාසතෙ ච තපතෙ ච විරොචති ච; එවමෙවං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. යානි තානි, භො ගොතම, උච්චාසයනමහාසයනානි, සෙය්‍යථිදං – ආසන්දි පල්ලඞ්කො ගොනකො චිත්තකො පටිකා පටලිකා තූලිකා විකතිකා උද්දලොමී එකන්තලොමී කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං කුත්තකං හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරං රථත්ථරං අජිනප්පවෙණී කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං සඋත්තරච්ඡදං උභතොලොහිතකූපධානං, එවරූපානං නූන භවං ගොතමො උච්චාසයනමහාසයනානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยมีมาเลยหนอ อินทรีย์ของพระโคดมผู้เจริญผ่องใสยิ่งนัก ฉวีวรรณก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนผลพุทราเหลืองสุกในสารทกาล บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันใด อินทรีย์ของพระโคดมผู้เจริญก็ผ่องใส ฉวีวรรณก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนผลตาลสุกที่เพิ่งหลุดจากขั้ว บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันใด อินทรีย์ของพระโคดมผู้เจริญก็ผ่องใส ฉวีวรรณก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนทองชมพูนุทที่ช่างทองผู้ฉลาดและลูกมือได้ตกแต่งอย่างดีแล้ว ขัดสีอย่างดีที่ปากเบ้าหลอม วางไว้บนผ้ากัมพลแดง ย่อมส่องแสง แวววาว และรุ่งเรือง ฉันใด อินทรีย์ของพระโคดมผู้เจริญก็ผ่องใส ฉวีวรรณก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่นอนสูงใหญ่เหล่านั้นมีอยู่ คือ เตียงมีเท้าสูงเกินประมาณ บัลลังก์มีรูปสัตว์ร้าย เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์ยาวกว่า ๔ นิ้ว เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยลวดลายต่างๆ เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์สีขาว เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์ทอเป็นดอกไม้ ที่นอนยัดนุ่น เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยรูปสิงห์รูปเสือ เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์มีขน ๒ ข้าง เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์มีขนข้างเดียว เครื่องลาดทอด้วยไหมขลิบทอง เครื่องลาดทอด้วยไหม พรมขนสัตว์ขนาดใหญ่พอที่นางฟ้อน ๑๖ คนจะฟ้อนรำได้ เครื่องลาดบนหลังช้าง เครื่องลาดบนหลังม้า เครื่องลาดในรถ เครื่องลาดทำด้วยหนังเสือ เครื่องลาดชั้นดีทำด้วยหนังชะมด ที่นอนมีเพดานแดง ที่นอนมีหมอนแดงสองข้าง พระโคดมผู้เจริญคงจะได้ที่นอนสูงใหญ่เห็นปานนี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบากเป็นแน่” ‘‘යානි ඛො පන තානි, බ්‍රාහ්මණ, උච්චාසයනමහාසයනානි, සෙය්‍යථිදං – ආසන්දි පල්ලඞ්කො ගොනකො චිත්තකො පටිකා පටලිකා තූලිකා විකතිකා උද්දලොමී එකන්තලොමී කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං කුත්තකං හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරං රථත්ථරං අජිනප්පවෙණී කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං සඋත්තරච්ඡදං උභතොලොහිතකූපධානං. දුල්ලභානි තානි පබ්බජිතානං ලද්ධා ච පන න කප්පන්ති. “ดูกรพราหมณ์ ที่นอนสูงใหญ่เหล่านั้นมีอยู่ คือ เตียงมีเท้าสูงเกินประมาณ บัลลังก์มีรูปสัตว์ร้าย เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์ยาวกว่า ๔ นิ้ว เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยลวดลายต่างๆ เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์สีขาว เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์ทอเป็นดอกไม้ ที่นอนยัดนุ่น เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยรูปสิงห์รูปเสือ เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์มีขน ๒ ข้าง เครื่องลาดทำด้วยขนสัตว์มีขนข้างเดียว เครื่องลาดทอด้วยไหมขลิบทอง เครื่องลาดทอด้วยไหม พรมขนสัตว์ขนาดใหญ่พอที่นางฟ้อน ๑๖ คนจะฟ้อนรำได้ เครื่องลาดบนหลังช้าง เครื่องลาดบนหลังม้า เครื่องลาดในรถ เครื่องลาดทำด้วยหนังเสือ เครื่องลาดชั้นดีทำด้วยหนังชะมด ที่นอนมีเพดานแดง ที่นอนมีหมอนแดงสองข้าง ที่นอนสูงใหญ่เหล่านั้น บรรพชิตหาได้ยาก และถึงจะได้มาก็ไม่สมควร” ‘‘තීණි ඛො, ඉමානි, බ්‍රාහ්මණ, උච්චාසයනමහාසයනානි, යෙසාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. කතමානි තීණි? දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං, බ්‍රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං, අරියං උච්චාසයනමහාසයනං. ඉමානි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තීණි උච්චාසයනමහාසයනානි, යෙසාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති. “ดูกรพราหมณ์ ที่นอนสูงใหญ่ ๓ อย่างเหล่านี้ ที่เราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ๓ อย่างอะไรบ้าง คือ ที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์ ๑ ที่นอนสูงใหญ่อันประเสริฐดุจพรหม ๑ ที่นอนสูงใหญ่อันเป็นของพระอริยะ ๑ ดูกรพราหมณ์ ที่นอนสูงใหญ่ ๓ อย่างเหล่านี้แล ที่เราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก” ‘‘කතමං [Pg.183] පන තං, භො ගොතම, දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්ස භවං ගොතමො එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති? ‘‘ඉධාහං, බ්‍රාහ්මණ, යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමි. සො යදෙව තත්ථ හොන්ති තිණානි වා පණ්ණානි වා තානි එකජ්ඣං සඞ්ඝරිත්වා නිසීදාමි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරාමි සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙමි, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො චඞ්කමාමි, දිබ්බො මෙ එසො තස්මිං සමයෙ චඞ්කමො හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො තිට්ඨාමි, දිබ්බං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ ඨානං හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො නිසීදාමි, දිබ්බං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ ආසනං හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො සෙය්‍යං කප්පෙමි, දිබ්බං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ උච්චාසයනමහාසයනං හොති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්සාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์ที่พระโคดมผู้เจริญได้ในบัดนี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบากนั้น เป็นอย่างไร พระเจ้าข้า” “ดูกรพราหมณ์ เราในศาสนานี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ เวลาเช้า เรานุ่งแล้ว ถือบาตรและจีวร เข้าไปบิณฑบาตยังบ้านหรือนิคมนั้น เราฉันเสร็จแล้ว กลับจากบิณฑบาต ก็เข้าไปยังป่า ในป่านั้นมีหญ้าหรือใบไม้อย่างใดอย่างหนึ่ง เราก็รวบรวมหญ้าหรือใบไม้นั้นมาเป็นกองเดียวกัน แล้วนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เรานั้นสงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌาน มีความผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ เพราะปีติจางคลายไป เรามีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌาน ที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ เพราะละสุขและทุกข์ และดับโสมนัสโทมนัสก่อนๆ ได้ บรรลุจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีอุเบกขาเป็นเหตุให้สติบริสุทธิ์อยู่ ดูกรพราหมณ์ เมื่อเราเป็นอย่างนี้ ถ้าเราเดินจงกรม ในเวลานั้น การเดินจงกรมของเรานั้นก็เป็นการเดินจงกรมอันเป็นทิพย์ ดูกรพราหมณ์ เมื่อเราเป็นอย่างนี้ ถ้าเรายืน ในเวลานั้น การยืนของเรานั้นก็เป็นการยืนอันเป็นทิพย์ ดูกรพราหมณ์ เมื่อเราเป็นอย่างนี้ ถ้าเรานั่ง ในเวลานั้น การนั่งของเรานั้นก็เป็นการนั่งอันเป็นทิพย์ ดูกรพราหมณ์ เมื่อเราเป็นอย่างนี้ ถ้าเรานอน ในเวลานั้น การนอนของเรานั้นก็เป็นที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์ ดูกรพราหมณ์ นี้แลคือที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์ ที่เราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก” ‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! කො චඤ්ඤො එවරූපස්ස දිබ්බස්ස උච්චාසයනමහාසයනස්ස නිකාමලාභී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙන! “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยมีมาเลยหนอ ใครอื่นเล่า นอกจากพระโคดมผู้เจริญ จักได้ที่นอนสูงใหญ่อันเป็นทิพย์เห็นปานนี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก” ‘‘කතමං පන තං, භො ගොතම, බ්‍රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්ස භවං ගොතමො එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති? ‘‘ඉධාහං, බ්‍රාහ්මණ, යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං [Pg.184] නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමි. සො යදෙව තත්ථ හොන්ති තිණානි වා පණ්ණානි වා තානි එකජ්ඣං සඞ්ඝරිත්වා නිසීදාමි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරාමි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරාමි. කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරාමි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරාමි. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො චඞ්කමාමි, බ්‍රහ්මා මෙ එසො තස්මිං සමයෙ චඞ්කමො හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො තිට්ඨාමි…පෙ… නිසීදාමි…පෙ… සෙය්‍යං කප්පෙමි, බ්‍රහ්මං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ උච්චාසයනමහාසයනං හොති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්සාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ที่เป็นของพรหม ซึ่งพระโคดมผู้เจริญในบัดนี้ทรงได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก คืออย่างไร” “พราหมณ์ เราในธรรมวินัยนี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ เรานั้นนุ่งห่มในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังบ้านหรือนิคมนั้นเพื่อบิณฑบาต เรานั้นกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว ก็เข้าไปยังป่า ในป่านั้นมีหญ้าหรือใบไม้อย่างใด เราก็รวบรวมหญ้าหรือใบไม้เหล่านั้นมาไว้ในที่แห่งเดียวกัน แล้วนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เรานั้นมีใจประกอบด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปทั่วโลกอันมีสัตว์ทั้งปวง ด้วยใจประกอบด้วยเมตตาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ มีใจประกอบด้วยกรุณา... มีใจประกอบด้วยมุทิตา... มีใจประกอบด้วยอุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น คือ แผ่ไปสู่เบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปทั่วโลกอันมีสัตว์ทั้งปวง ด้วยใจประกอบด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ พราหมณ์ เมื่อเราเป็นเช่นนี้ ถ้าเราเดินจงกรม ในขณะนั้น การเดินจงกรมของเรานั้นก็เป็นการเดินจงกรมอันเป็นของพรหม พราหมณ์ เมื่อเราเป็นเช่นนี้ ถ้าเรายืน... ถ้านั่ง... ถ้าสำเร็จการนอน ในขณะนั้น ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ของเรานั้นก็เป็นของพรหม พราหมณ์ นี้แล คือที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ที่เป็นของพรหม ซึ่งเราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก” ‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! කො චඤ්ඤො එවරූපස්ස බ්‍රහ්මස්ස උච්චාසයනමහාසයනස්ස නිකාමලාභී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙන! “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยปรากฏ นอกจากพระโคดมผู้เจริญแล้ว ใครอื่นเล่าจักเป็นผู้ได้ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ที่เป็นของพรหมเช่นนี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก” ‘‘කතමං පන තං, භො ගොතම, අරියං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්ස භවං ගොතමො එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති? ‘‘ඉධාහං, බ්‍රාහ්මණ, යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමි. සො යදෙව තත්ථ හොන්ති තිණානි වා පණ්ණානි වා තානි එකජ්ඣං සඞ්ඝරිත්වා නිසීදාමි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො එවං ජානාමි – ‘රාගො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො; දොසො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො [Pg.185] තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො; මොහො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො’. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො චඞ්කමාමි, අරියො මෙ එසො තස්මිං සමයෙ චඞ්කමො හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො තිට්ඨාමි…පෙ… නිසීදාමි…පෙ… සෙය්‍යං කප්පෙමි, අරියං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ උච්චාසයනමහාසයනං හොති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අරියං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්සාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่อันเป็นของพระอริยะ ซึ่งพระโคดมผู้เจริญในบัดนี้ทรงได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก คืออย่างไร” “พราหมณ์ เราในธรรมวินัยนี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ เรานั้นนุ่งห่มในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังบ้านหรือนิคมนั้นเพื่อบิณฑบาต เรานั้นกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว ก็เข้าไปยังป่า ในป่านั้นมีหญ้าหรือใบไม้อย่างใด เราก็รวบรวมหญ้าหรือใบไม้เหล่านั้นมาไว้ในที่แห่งเดียวกัน แล้วนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เรารู้อย่างนี้ว่า ‘ราคะของเราถูกละแล้ว มีรากเหง้าถูกตัดขาดแล้ว ทำให้เป็นเหมือนตอต้นตาล ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา โทสะของเราถูกละแล้ว มีรากเหง้าถูกตัดขาดแล้ว ทำให้เป็นเหมือนตอต้นตาล ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา โมหะของเราถูกละแล้ว มีรากเหง้าถูกตัดขาดแล้ว ทำให้เป็นเหมือนตอต้นตาล ทำให้ถึงความไม่มี ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา’ พราหมณ์ เมื่อเราเป็นเช่นนี้ ถ้าเราเดินจงกรม ในขณะนั้น การเดินจงกรมของเรานั้นก็เป็นการเดินจงกรมอันเป็นของพระอริยะ พราหมณ์ เมื่อเราเป็นเช่นนี้ ถ้าเรายืน... ถ้านั่ง... ถ้าสำเร็จการนอน ในขณะนั้น ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่ของเรานั้นก็เป็นของพระอริยะ พราหมณ์ นี้แล คือที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่อันเป็นของพระอริยะ ซึ่งเราในบัดนี้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก” ‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! කො චඤ්ඤො එවරූපස්ස අරියස්ස උච්චාසයනමහාසයනස්ස නිකාමලාමී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙන! “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไม่เคยปรากฏ นอกจากพระโคดมผู้เจริญแล้ว ใครอื่นเล่าจักเป็นผู้ได้ที่นอนที่นั่งอันสูงใหญ่อันเป็นของพระอริยะเช่นนี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ลำบาก ได้โดยไม่ยาก” ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති; එවමෙවං ඛො භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එතෙ මයං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකෙ නො භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතෙ සරණං ගතෙ’’ති. තතියං. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ แจ่มแจ้งยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปน้ำมันในที่มืด ด้วยคิดว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ฉันใด พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์เหล่านี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” 4. සරභසුත්තං ๔. สรภสูตร 65. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සරභො නාම පරිබ්බාජකො අචිරපක්කන්තො හොති ඉමස්මා ධම්මවිනයා. සො රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසති – ‘‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’’ති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසිංසු. අස්සොසුං ඛො තෙ භික්ඛූ සරභස්ස පරිබ්බාජකස්ස රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසමානස්ස [Pg.186] – ‘‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’’ති. ๖๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้น ปริพาชกชื่อสรภะหลีกออกจากธรรมวินัยนี้ไปไม่นาน เขากล่าววาจาในที่ประชุมชนในกรุงราชคฤห์อย่างนี้ว่า “ธรรมของพระสมณศากยบุตรเราเข้าใจแล้ว และเราเข้าใจธรรมของพระสมณศากยบุตรแล้วนั่นแหละ จึงได้หลีกออกจากธรรมวินัยนี้ไป” ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากนุ่งห่มในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ ภิกษุเหล่านั้นได้ยินปริพาชกชื่อสรภะกล่าววาจาในที่ประชุมชนในกรุงราชคฤห์อย่างนี้ว่า “ธรรมของพระสมณศากยบุตรเราเข้าใจแล้ว และเราเข้าใจธรรมของพระสมณศากยบุตรแล้วนั่นแหละ จึงได้หลีกออกจากธรรมวินัยนี้ไป” අථ ඛො තෙ භික්ඛූ රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘සරභො නාම, භන්තෙ, පරිබ්බාජකො අචිරපක්කන්තො ඉමස්මා ධම්මවිනයා. සො රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසති – ‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’ති. සාධු භන්තෙ, භගවා යෙන සිප්පිනිකාතීරං පරිබ්බාජකාරාමො යෙන සරභො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. ครั้งนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นเที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์แล้ว กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัต เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ครั้นภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สรภปริพาชกเพิ่งหลีกไปจากธรรมวินัยนี้ไม่นาน เขาไปกล่าววาจาในบริษัทที่กรุงราชคฤห์อย่างนี้ว่า ‘ธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตร เรารู้แจ้งแล้ว และเพราะเรารู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรแล้วนั่นแหละ เราจึงหลีกออกจากธรรมวินัยนั้น’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดเสด็จไปยังปริพาชการามริมฝั่งแม่น้ำสัปปินี ที่อยู่ของสรภปริพาชก เพื่อทรงอนุเคราะห์เถิด พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคทรงรับโดยดุษณีภาพ අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන සිප්පිනිකාතීරං පරිබ්බාජකාරාමො යෙන සරභො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, සරභ, එවං වදෙසි – ‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’’’ති? එවං වුත්තෙ සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හී අහොසි. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังปริพาชการามริมฝั่งแม่น้ำสัปปินี ที่อยู่ของสรภปริพาชก ประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับสรภปริพาชกดังนี้ว่า “สรภะ ได้ยินว่า เธอพูดอย่างนี้จริงหรือว่า ‘ธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตร เรารู้แจ้งแล้ว และเพราะเรารู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรแล้วนั่นแหละ เราจึงหลีกออกจากธรรมวินัยนั้น’” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว สรภปริพาชกได้นิ่งเสีย දුතියම්පි ඛො, භගවා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘වදෙහි, සරභ, කින්ති තෙ අඤ්ඤාතො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො? සචෙ තෙ අපරිපූරං භවිස්සති, අහං පරිපූරෙස්සාමි. සචෙ පන තෙ පරිපූරං භවිස්සති, අහං අනුමොදිස්සාමී’’ති. දුතියම්පි ඛො සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හී අහොසි. แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับสรภปริพาชกดังนี้ว่า “สรภะ จงกล่าวเถิด เธอรู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรอย่างไร ถ้าความรู้ของเธอยังไม่บริบูรณ์ เราจะทำให้บริบูรณ์ แต่ถ้าความรู้ของเธอบริบูรณ์แล้ว เราจักอนุโมทนา” แม้ครั้งที่สอง สรภปริพาชกก็ได้นิ่งเสีย තතියම්පි ඛො භගවා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොච – (‘‘යො ඛො සරභ පඤ්ඤායති සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො) ‘‘වදෙහි, සරභ, කින්ති තෙ අඤ්ඤාතො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො? සචෙ තෙ අපරිපූරං [Pg.187] භවිස්සති, අහං පරිපූරෙස්සාමි. සචෙ පන තෙ පරිපූරං භවිස්සති, අහං අනුමොදිස්සාමී’’ති. තතියම්පි ඛො සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හී අහොසි. แม้ครั้งที่สาม พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับสรภปริพาชกดังนี้ว่า “สรภะ จงกล่าวเถิด เธอรู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรอย่างไร ถ้าความรู้ของเธอยังไม่บริบูรณ์ เราจะทำให้บริบูรณ์ แต่ถ้าความรู้ของเธอบริบูรณ์แล้ว เราจักอนุโมทนา” แม้ครั้งที่สาม สรภปริพาชกก็ได้นิ่งเสีย අථ ඛො තෙ පරිබ්බාජකා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොචුං – ‘‘යදෙව ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, සමණං ගොතමං යාචෙය්‍යාසි තදෙව තෙ සමණො ගොතමො පවාරෙති. වදෙහාවුසො සරභ, කින්ති තෙ අඤ්ඤාතො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො? සචෙ තෙ අපරිපූරං භවිස්සති, සමණො ගොතමො පරිපූරෙස්සති. සචෙ පන තෙ පරිපූරං භවිස්සති, සමණො ගොතමො අනුමොදිස්සතී’’ති. එවං වුත්තෙ සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදි. ครั้งนั้นแล ปริพาชกเหล่านั้นได้กล่าวกับสรภปริพาชกดังนี้ว่า “อาวุโสสรภะ ท่านควรจะทูลถามสิ่งใดจากพระสมณโคดม พระสมณโคดมก็ทรงปวารณาสิ่งนั้นแก่ท่านแล้ว อาวุโสสรภะ จงกล่าวเถิด ท่านรู้แจ้งธรรมของพระสมณะเชื้อสายศากยบุตรอย่างไร ถ้าความรู้ของท่านยังไม่บริบูรณ์ พระสมณโคดมจักทรงทำให้บริบูรณ์ แต่ถ้าความรู้ของท่านบริบูรณ์แล้ว พระสมณโคดมจักทรงอนุโมทนา” เมื่อปริพาชกเหล่านั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว สรภปริพาชกได้เป็นผู้นิ่งอึ้ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ นั่งอยู่ අථ ඛො භගවා සරභං පරිබ්බාජකං තුණ්හීභූතං මඞ්කුභූතං පත්තක්ඛන්ධං අධොමුඛං පජ්ඣායන්තං අප්පටිභානං විදිත්වා තෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොච – ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบว่าสรภปริพาชกเป็นผู้นิ่งอึ้ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ จึงได้ตรัสกับปริพาชกเหล่านั้นดังนี้ว่า ‘‘යො ඛො මං, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධා’ති, තමහං තත්ථ සාධුකං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යං සමනුගාහෙය්‍යං සමනුභාසෙය්‍යං. සො වත මයා සාධුකං සමනුයුඤ්ජියමානො සමනුගාහියමානො සමනුභාසියමානො අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො තිණ්ණං ඨානානං නාඤ්ඤතරං ඨානං නිගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරිස්සති, තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදිස්සති, සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකො. “ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวกับเราผู้ปฏิญญาตนว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างนี้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ท่านยังไม่ตรัสรู้’ เราพึงซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนผู้นั้นในเรื่องนั้นให้ดี ผู้นั้น เมื่อถูกเราซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนอยู่โดยชอบ เป็นไปไม่ได้เลย ไม่มีโอกาสเลย ที่เขาจะไม่ถึงฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ ฐานะ คือ เขาจะพึงนำเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อน นำเรื่องนอกประเด็นออกไป หรือแสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ หรือนั่งนิ่งอึ้ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ เหมือนสรภปริพาชก ‘‘යො ඛො මං, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘ඛීණාසවස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ආසවා අපරික්ඛීණා’ති, තමහං තත්ථ සාධුකං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යං සමනුගාහෙය්‍යං සමනුභාසෙය්‍යං. සො වත මයා සාධුකං සමනුයුඤ්ජියමානො සමනුගාහියමානො සමනුභාසියමානො අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො තිණ්ණං ඨානානං නාඤ්ඤතරං ඨානං නිගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච [Pg.188] පාතුකරිස්සති, තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදිස්සති, සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකො. “ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวกับเราผู้ปฏิญญาตนว่าเป็นพระขีณาสพอย่างนี้ว่า ‘อาสวะเหล่านี้ของท่านยังไม่สิ้นไป’ เราพึงซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนผู้นั้นในเรื่องนั้นให้ดี ผู้นั้น เมื่อถูกเราซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนอยู่โดยชอบ เป็นไปไม่ได้เลย ไม่มีโอกาสเลย ที่เขาจะไม่ถึงฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ ฐานะ คือ เขาจะพึงนำเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อน นำเรื่องนอกประเด็นออกไป หรือแสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏ หรือนั่งนิ่งอึ้ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ เหมือนสรภปริพาชก ‘‘යො ඛො මං, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘යස්ස ඛො පන තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතො, සො න නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’ති, තමහං තත්ථ සාධුකං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යං සමනුගාහෙය්‍යං සමනුභාසෙය්‍යං. සො වත මයා සාධුකං සමනුයුඤ්ජියමානො සමනුගාහියමානො සමනුභාසියමානො අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො තිණ්ණං ඨානානං නාඤ්ඤතරං ඨානං නිගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරිස්සති, තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදිස්සති, සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකො’’ති. අථ ඛො භගවා සිප්පිනිකාතීරෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා වෙහාසං පක්කාමි. “ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวกะเราอย่างนี้ว่า ‘ธรรมที่ท่านแสดงแล้วเพื่อประโยชน์แก่ผู้ใด ธรรมนั้นย่อมไม่นำผู้กระทำตามธรรมนั้นออกจากทุกข์โดยชอบเพื่อความสิ้นทุกข์’ เราพึงซักไซ้ไล่เลียง สอบสวนผู้นั้นให้ดีในเรื่องนั้น เมื่อเราซักไซ้ไล่เลียง สอบสวนเขาให้ดีอยู่ เขาก็จะถึงฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ ฐานะ คือ (๑) พูดกลบเกลื่อนเรื่องอื่นเสีย (๒) นำเรื่องภายนอกมาพูดกลบเกลื่อน (๓) แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่เชื่อถือให้ปรากฏ หรือจะนั่งนิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ เหมือนสรภปริพาชก ข้อที่เขาจะไม่ถึงฐานะอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ ฐานะนั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้” ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงบันลือสีหนาท ๓ ครั้ง ในปริพาชการามริมฝั่งแม่น้ำสิปปินิกา แล้วเสด็จเหาะขึ้นสู่เวหาส අථ ඛො තෙ පරිබ්බාජකා අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො සරභං පරිබ්බාජකං සමන්තතො වාචායසන්නිතොදකෙන සඤ්ජම්භරිමකංසු – ‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො සරභ, බ්‍රහාරඤ්ඤෙ ජරසිඞ්ගාලො ‘සීහනාදං නදිස්සාමී’ති සිඞ්ගාලකංයෙව නදති, භෙරණ්ඩකංයෙව නදති ; එවමෙවං ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, අඤ්ඤත්‍රෙව සමණෙන ගොතමෙන ‘සීහනාදං නදිස්සාමී’ති සිඞ්ගාලකංයෙව නදසි භෙරණ්ඩකංයෙව නදසි. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො සරභ, අම්බුකසඤ්චරී ‘පුරිසකරවිතං රවිස්සාමී’ති අම්බුකසඤ්චරිරවිතංයෙව රවති; එවමෙවං ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, අඤ්ඤත්‍රෙව සමණෙන ගොතමෙන ‘පුරිසකරවිතං රවිස්සාමී’ති, අම්බුකසඤ්චරිරවිතංයෙව රවසි. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො සරභ, උසභො සුඤ්ඤාය ගොසාලාය ගම්භීරං නදිතබ්බං මඤ්ඤති; එවමෙවං ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, අඤ්ඤත්‍රෙව සමණෙන ගොතමෙන ගම්භීරං නදිතබ්බං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො තෙ පරිබ්බාජකා සරභං පරිබ්බාජකං [Pg.189] සමන්තතො වාචායසන්නිතොදකෙන සඤ්ජම්භරිමකංසූති. චතුත්ථං. ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน พวกปริพาชกได้รุมกันต่อว่าสรภปริพาชกด้วยวาจาเหมือนหอกว่า “ท่านสรภะ เปรียบเหมือนสุนัขจิ้งจอกแก่ในป่าใหญ่คิดว่า ‘เราจะบันลือสีหนาท’ แต่กลับร้องออกมาเป็นเสียงสุนัขจิ้งจอก เป็นเสียงน่าเกลียด ฉันใด ท่านสรภะ ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่ออยู่ลับหลังพระสมณโคดม คิดว่า ‘เราจะบันลือสีหนาท’ แต่กลับร้องออกมาเป็นเสียงสุนัขจิ้งจอก เป็นเสียงน่าเกลียด ท่านสรภะ เปรียบเหมือนแม่ไก่ป่าตัวเล็กๆ คิดว่า ‘เราจะขันอย่างไก่ตัวผู้’ แต่กลับขันออกมาเป็นเสียงแม่ไก่ป่าตัวเล็กๆ ฉันใด ท่านสรภะ ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่ออยู่ลับหลังพระสมณโคดม คิดว่า ‘เราจะขันอย่างไก่ตัวผู้’ แต่กลับขันออกมาเป็นเสียงแม่ไก่ป่าตัวเล็กๆ ท่านสรภะ เปรียบเหมือนโคอุสภะสำคัญตัวว่า ‘เราจะร้องเสียงกัมปนาทในคอกโคที่ว่างเปล่า’ ฉันใด ท่านสรภะ ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่ออยู่ลับหลังพระสมณโคดม สำคัญตัวว่า ‘เราจะร้องเสียงกัมปนาท’ ” ครั้งนั้น พวกปริพาชกได้รุมกันต่อว่าสรภปริพาชกด้วยวาจาเหมือนหอกดังนี้แล 5. කෙසමුත්තිසුත්තං ๕. เกสมุตติสูตร 66. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන කෙසමුත්තං නාම කාලාමානං නිගමො තදවසරි. අස්සොසුං ඛො කෙසමුත්තියා කාලාමා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො කෙසමුත්තං අනුප්පත්තො. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’’ති. ๖๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงนิคมของพวกกาลามะชื่อเกสมุตตะ พวกกาลามะชาวเกสมุตตนิคมได้สดับข่าวว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระสมณโคดมศากยบุตร เสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล เสด็จถึงเกสมุตตนิคมแล้ว กิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ... การได้พบเห็นพระอรหันต์ทั้งหลายเช่นนั้นเป็นความดี’ ” අථ ඛො කෙසමුත්තියා කාලාමා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා අප්පෙකච්චෙ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං සාවෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ කෙසමුත්තියා කාලාමා භගවන්තං එතදවොචුං – ครั้งนั้น พวกกาลามะชาวเกสมุตตนิคมพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว บางพวกถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกทูลปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการทูลปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประนมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประกาศชื่อและโคตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกนั่งนิ่งอยู่ ณ ที่สมควร พวกกาลามะชาวเกสมุตตนิคมผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘සන්ති, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කෙසමුත්තං ආගච්ඡන්ති. තෙ සකංයෙව වාදං දීපෙන්ති ජොතෙන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසෙන්ති වම්භෙන්ති පරිභවන්ති ඔමක්ඛිං කරොන්ති. අපරෙපි, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කෙසමුත්තං ආගච්ඡන්ති. තෙපි සකංයෙව වාදං දීපෙන්ති ජොතෙන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසෙන්ති වම්භෙන්ති පරිභවන්ති ඔමක්ඛිං කරොන්ති. තෙසං නො, භන්තෙ, අම්හාකං හොතෙව කඞ්ඛා හොති විචිකිච්ඡා – ‘කො සු නාම ඉමෙසං භවතං සමණබ්‍රාහ්මණානං සච්චං ආහ, කො මුසා’’’ති? ‘‘අලඤ්හි වො, කාලාමා, කඞ්ඛිතුං අලං විචිකිච්ඡිතුං. කඞ්ඛනීයෙව පන වො ඨානෙ විචිකිච්ඡා උප්පන්නා’’. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งมายังเกสมุตตนิคม สมณพราหมณ์พวกนั้นประกาศเชิดชูแต่วาทะของตนเอง แต่ข่มขี่ ดูหมิ่น เหยียบย่ำวาทะของผู้อื่น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ยังมีสมณพราหมณ์พวกอื่นอีกมายังเกสมุตตนิคม แม้สมณพราหมณ์พวกนั้นก็ประกาศเชิดชูแต่วาทะของตนเอง แต่ข่มขี่ ดูหมิ่น เหยียบย่ำวาทะของผู้อื่น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายจึงเกิดความเคลือบแคลงสงสัยในสมณพราหมณ์เหล่านั้นว่า ‘บรรดาท่านสมณพราหมณ์เหล่านี้ ใครพูดจริง ใครพูดเท็จ’ ” “ดูก่อนกาลามชนทั้งหลาย ควรแล้วที่ท่านจะเคลือบแคลง ควรแล้วที่ท่านจะสงสัย ความสงสัยของท่านเกิดขึ้นแล้วในฐานะที่ควรสงสัย” ‘‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන[Pg.190], මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’’’ති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, පජහෙය්‍යාථ. “ดูก่อนกาลามชนทั้งหลาย มาเถิด ท่านทั้งหลาย (๑) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการฟังตามกันมา (๒) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการถือสืบๆ กันมา (๓) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการเล่าลือ (๔) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ (๕) อย่าปลงใจเชื่อเพราะตรรกะ (๖) อย่าปลงใจเชื่อเพราะการอนุมาน (๗) อย่าปลงใจเชื่อด้วยการคิดตรองตามแนวเหตุผล (๘) อย่าปลงใจเชื่อเพราะเข้ากันได้กับทฤษฎีของตน (๙) อย่าปลงใจเชื่อเพราะมองเห็นรูปลักษณะน่าเชื่อ (๑๐) อย่าปลงใจเชื่อเพราะนับถือว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา ดูก่อนกาลามชนทั้งหลาย เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ธรรมเหล่านี้มีโทษ ธรรมเหล่านี้ท่านผู้รู้ติเตียน ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้วเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์’ เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? “กาลามชนทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โลภะเมื่อเกิดขึ้นภายในบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” ‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” ‘‘ලුද්ධො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. “กาลามชนทั้งหลาย บุรุษบุคคลนี้ผู้โลภ ถูกโลภะครอบงำ มีจิตถูกโลภะยึดครองแล้ว ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง คบชู้บ้าง พูดเท็จบ้าง ชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้นบ้าง ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนานหรือไม่” ‘‘එවං, භන්තෙ’’. “เป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน พระพุทธเจ้าข้า” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, දොසො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? “กาลามชนทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โทสะเมื่อเกิดขึ้นภายในบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” ‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์” ‘‘දුට්ඨො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. ดูก่อนชาวกาลามะ บุรุษบุคคลนี้ถูกโทสะครอบงำ มีจิตถูกโทสะย่ำยีแล้ว ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง ประพฤติผิดในกามบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้นบ้าง ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน ‘‘එවං, භන්තෙ’’. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, මොහො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โมหะที่เกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’. เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ พระเจ้าข้า ‘‘මූළ්හො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. ดูก่อนชาวกาลามะ บุรุษบุคคลนี้ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะย่ำยีแล้ว ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง ประพฤติผิดในกามบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้นบ้าง ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน ‘‘එවං, භන්තෙ’’. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති? ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล หรือเป็นอกุศล ‘‘අකුසලා, භන්තෙ’’. เป็นอกุศล พระเจ้าข้า ‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති? เป็นธรรมมีโทษ หรือไม่มีโทษ ‘‘සාවජ්ජා, භන්තෙ’’. เป็นธรรมมีโทษ พระเจ้าข้า ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති? เป็นธรรมที่วิญญูชนติเตียน หรือวิญญูชนสรรเสริญ ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ’’. เป็นธรรมที่วิญญูชนติเตียน พระเจ้าข้า ‘‘සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති[Pg.191]? ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ หรือไม่ ในเรื่องนี้ ท่านมีความเห็นเป็นอย่างไร ‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้ ‘‘ඉති ඛො, කාලාමා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා! මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ කාලාමා අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, පජහෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ดูก่อนชาวกาลามะ เพราะเหตุนั้นแล เราจึงได้กล่าวคำนี้ไว้ว่า 'ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจงมาเถิด ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา อย่าได้ยึดถือโดยการถือสืบๆ กันมา อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ อย่าได้ยึดถือโดยตรรกะ อย่าได้ยึดถือโดยการอนุมาน อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ อย่าได้ยึดถือโดยชอบใจว่าตรงกับทิฐิของตน อย่าได้ยึดถือโดยเชื่อว่าผู้พูดมีลักษณะน่าเชื่อถือ อย่าได้ยึดถือโดยเคารพว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ธรรมเหล่านี้มีโทษ ธรรมเหล่านี้วิญญูชนติเตียน ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย' คำที่เราได้กล่าวไว้ดังนี้ เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว ‘‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථ. ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจงมาเถิด ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา อย่าได้ยึดถือโดยการถือสืบๆ กันมา อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ อย่าได้ยึดถือโดยตรรกะ อย่าได้ยึดถือโดยการอนุมาน อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ อย่าได้ยึดถือโดยชอบใจว่าตรงกับทิฐิของตน อย่าได้ยึดถือโดยเชื่อว่าผู้พูดมีลักษณะน่าเชื่อถือ อย่าได้ยึดถือโดยเคารพว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ ธรรมเหล่านี้วิญญูชนสรรเสริญ ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมเหล่านั้นอยู่เถิด ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, අලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති? ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโลภะที่เกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ‘‘හිතාය, භන්තෙ’’. เพื่อประโยชน์ พระเจ้าข้า ‘‘අලුද්ධො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, න පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ดูก่อนชาวกาลามะ บุรุษบุคคลนี้เป็นผู้ไม่โลภ ไม่ถูกโลภะครอบงำ มีจิตไม่ถูกโลภะย่ำยีแล้ว ย่อมไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่ประพฤติผิดในกาม ไม่พูดเท็จ และไม่ชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้น ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขตลอดกาลนาน ‘‘එවං, භන්තෙ’’. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, අදොසො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති…පෙ… අමොහො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති…පෙ… හිතාය සුඛායා’’ති. ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโทสะที่เกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ...เป... อโมหะที่เกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ...เป... ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข ‘‘එවං භන්තෙ’’. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති? ดูก่อนชาวกาลามะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล หรือเป็นอกุศล ‘‘කුසලා, භන්තෙ’’. เป็นกุศล พระเจ้าข้า ‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති? เป็นธรรมมีโทษ หรือไม่มีโทษ ‘‘අනවජ්ජා, භන්තෙ’’. เป็นธรรมไม่มีโทษ พระเจ้าข้า ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති? เป็นธรรมที่วิญญูชนติเตียน หรือวิญญูชนสรรเสริญ ‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථා, භන්තෙ’’. เป็นธรรมที่วิญญูชนสรรเสริญ พระเจ้าข้า ‘‘සමත්තා සමාදින්නා [Pg.192] හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති? ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข หรือไม่ ในเรื่องนี้ ท่านมีความเห็นเป็นอย่างไร ‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้ ‘‘ඉති ඛො, කාලාමා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා! මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย ด้วยเหตุนี้แล คำที่เราได้กล่าวไว้ว่า ‘ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมาเถิด ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือโดยการฟังตามกันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการสืบๆ กันมา, อย่าได้ยึดถือโดยการเล่าลือ, อย่าได้ยึดถือโดยการอ้างตำรา, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งตรรกะ, อย่าได้ยึดถือโดยเหตุแห่งนัย, อย่าได้ยึดถือโดยการตรึกตามอาการ, อย่าได้ยึดถือโดยความชอบใจในทิฏฐิที่พินิจแล้ว, อย่าได้ยึดถือโดยเห็นว่ามีรูปลักษณ์ที่ควรเชื่อ, อย่าได้ยึดถือโดยเห็นว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา. ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ได้ด้วยตนเองว่า ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล, ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ, ธรรมเหล่านี้ท่านผู้รู้สรรเสริญ, ธรรมเหล่านี้ที่บุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข, ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย เมื่อนั้นท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมนั้นอยู่เถิด’ ดังนี้ คำที่เราได้กล่าวไว้นั้น เราอาศัยเหตุนี้จึงได้กล่าวไว้ ‘‘ස ඛො සො, කාලාමා, අරියසාවකො එවං විගතාභිජ්ඣො විගතබ්‍යාපාදො අසම්මූළ්හො සම්පජානො පතිස්සතො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති. කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති. ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล มีอภิชฌาไปปราศแล้วอย่างนี้ มีพยาบาทไปปราศแล้ว ไม่หลงใหล มีสัมปชัญญะ มีสติมั่นคง มีใจสหรคตด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่สองก็ฉันนั้น, ทิศที่สามก็ฉันนั้น, ทิศที่สี่ก็ฉันนั้น. ด้วยประการฉะนี้ ย่อมมีใจสหรคตด้วยเมตตาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน แผ่ไปสู่โลกทั้งปวง อันมีสัตว์ทั้งปวงเป็นที่สุด ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวางอยู่. มีใจสหรคตด้วยกรุณา...ฯลฯ...มีใจสหรคตด้วยมุทิตา...ฯลฯ...มีใจสหรคตด้วยอุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่, ทิศที่สองก็ฉันนั้น, ทิศที่สามก็ฉันนั้น, ทิศที่สี่ก็ฉันนั้น. ด้วยประการฉะนี้ ย่อมมีใจสหรคตด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน แผ่ไปสู่โลกทั้งปวง อันมีสัตว์ทั้งปวงเป็นที่สุด ในที่ทั้งปวง โดยความเป็นตนในสัตว์ทั้งปวง ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวางอยู่. ‘‘ස ඛො සො, කාලාමා, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති. ‘සචෙ ඛො පන අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සාමී’ති, අයමස්ස පඨමො අස්සාසො අධිගතො හොති. ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล มีจิตไม่มีเวรอย่างนี้ มีจิตไม่มีความเบียดเบียนอย่างนี้ มีจิตไม่เศร้าหมองอย่างนี้ มีจิตบริสุทธิ์อย่างนี้. อริยสาวกนั้นย่อมได้ความอุ่นใจ ๔ ประการในปัจจุบันธรรม. ‘ถ้าว่าโลกหน้ามีอยู่จริง ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วมีอยู่จริง, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราเบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก จักเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่หนึ่งที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว. ‘‘‘සචෙ [Pg.193] ඛො පන නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං දිට්ඨෙව ධම්මෙ අවෙරං අබ්‍යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛිං අත්තානං පරිහරාමී’ති, අයමස්ස දුතියො අස්සාසො අධිගතො හොති. ‘ถ้าว่าโลกหน้าไม่มีจริง ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มีจริง, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราย่อมบริหารตนในปัจจุบันธรรมให้ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีทุกข์ มีความสุข’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สองที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว. ‘‘‘සචෙ ඛො පන කරොතො කරීයති පාපං, න ඛො පනාහං කස්සචි පාපං චෙතෙමි. අකරොන්තං ඛො පන මං පාපකම්මං කුතො දුක්ඛං ඵුසිස්සතී’ති, අයමස්ස තතියො අස්සාසො අධිගතො හොති. ‘ถ้าว่าเมื่อบุคคลทำบาป บาปย่อมเป็นอันทำ, แต่เรามิได้คิดบาปต่อใครเลย. เมื่อเราไม่ทำบาปกรรมอยู่ ทุกข์จักมาถูกต้องเราได้อย่างไร’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สามที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว. ‘‘‘සචෙ ඛො පන කරොතො න කරීයති පාපං, අථාහං උභයෙනෙව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමී’ති, අයමස්ස චතුත්ථො අස්සාසො අධිගතො හොති. ‘ถ้าว่าเมื่อบุคคลทำบาป บาปย่อมไม่เป็นอันทำ, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราย่อมพิจารณาเห็นตนบริสุทธิ์แล้วโดยส่วนทั้งสอง’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สี่ที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว. ‘‘ස ඛො සො, කාලාමා, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්තී’’ති. ดูกรชาวกาลามะทั้งหลาย อริยสาวกนั้นแล มีจิตไม่มีเวรอย่างนี้ มีจิตไม่มีความเบียดเบียนอย่างนี้ มีจิตไม่เศร้าหมองอย่างนี้ มีจิตบริสุทธิ์อย่างนี้. อริยสาวกนั้นย่อมได้ความอุ่นใจ ๔ ประการเหล่านี้ในปัจจุบันธรรม ‘‘එවමෙතං, භගවා, එවමෙතං, සුගත! ස ඛො සො, භන්තෙ, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති. ‘සචෙ ඛො පන අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සාමී’ති, අයමස්ස පඨමො අස්සාසො අධිගතො හොති. ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้อนี้เป็นอย่างนั้น, ข้าแต่พระสุคต ข้อนี้เป็นอย่างนั้น! ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อริยสาวกนั้นแล มีจิตไม่มีเวรอย่างนี้ มีจิตไม่มีความเบียดเบียนอย่างนี้ มีจิตไม่เศร้าหมองอย่างนี้ มีจิตบริสุทธิ์อย่างนี้. อริยสาวกนั้นย่อมได้ความอุ่นใจ ๔ ประการในปัจจุบันธรรม. ‘ถ้าว่าโลกหน้ามีอยู่จริง ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วมีอยู่จริง, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราเบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก จักเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่หนึ่งที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว. ‘‘‘සචෙ ඛො පන නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං දිට්ඨෙව ධම්මෙ අවෙරං අබ්‍යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛිං අත්තානං පරිහරාමී’ති, අයමස්ස දුතියො අස්සාසො අධිගතො හොති. ‘ถ้าว่าโลกหน้าไม่มีจริง ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มีจริง, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราย่อมบริหารตนในปัจจุบันธรรมให้ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีทุกข์ มีความสุข’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สองที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว. ‘‘සචෙ ඛො පන කරොතො කරීයති පාපං, න ඛො පනාහං – කස්සචි පාපං චෙතෙමි, අකරොන්තං ඛො පන මං පාපකම්මං කුතො දුක්ඛං ඵුසිස්සතී’ති, අයමස්ස තතියො අස්සාසො අධිගතො හොති. ‘ถ้าว่าเมื่อบุคคลทำบาป บาปย่อมเป็นอันทำ, แต่เรามิได้คิดบาปต่อใครเลย, เมื่อเราไม่ทำบาปกรรมอยู่ ทุกข์จักมาถูกต้องเราได้อย่างไร’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สามที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว. ‘‘‘සචෙ [Pg.194] ඛො පන කරොතො න කරීයති පාපං, අථාහං උභයෙනෙව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමී’ති, අයමස්ස චතුත්ථො අස්සාසො අධිගතො හොති. ‘ถ้าว่าเมื่อบุคคลทำบาป บาปย่อมไม่เป็นอันทำ, เมื่อเป็นเช่นนั้น เราย่อมพิจารณาเห็นตนบริสุทธิ์แล้วโดยส่วนทั้งสอง’ ดังนี้, นี้เป็นความอุ่นใจประการที่สี่ที่อริยสาวกนั้นได้แล้ว. ‘‘ස ඛො සො, භන්තෙ, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อริยสาวกนั้นแล มีจิตไม่มีเวรอย่างนี้ มีจิตไม่มีความเบียดเบียนอย่างนี้ มีจิตไม่เศร้าหมองอย่างนี้ มีจิตบริสุทธิ์อย่างนี้. อริยสาวกนั้นย่อมได้ความอุ่นใจ ๔ ประการเหล่านี้ในปัจจุบันธรรม. ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… එතෙ මයං, භන්තෙ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකෙ නො, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතෙ සරණං ගතෙ’’ති. පඤ්චමං. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ข้าพระองค์เหล่านี้ ขอถึงพระผู้มีพระภาคกับทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ทั้งหลายว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป 6. සාළ්හසුත්තං ๖. สาฬหสูตร 67. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා නන්දකො සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො සාළ්හො ච මිගාරනත්තා සාණො ච සෙඛුනියනත්තා යෙනායස්මා නන්දකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං නන්දකං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සාළ්හං මිගාරනත්තාරං ආයස්මා නන්දකො එතදවොච – ๖๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง ท่านพระนันทกะ อยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของนางมิคารมาตา ในกรุงสาวัตถี. ครั้งนั้นแล สาฬหะผู้เป็นหลานของมิคารเศรษฐี และสาณะผู้เป็นหลานของเสขุนิยะ ได้เข้าไปหาท่านพระนันทกะถึงที่อยู่, ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ไหว้ท่านพระนันทกะ แล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง. ท่านพระนันทกะได้กล่าวคำนี้กะสาฬหะผู้เป็นหลานของมิคารเศรษฐี ซึ่งนั่งอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งว่า – ‘‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ සාළ්හා පජහෙය්‍යාථ. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมา อย่าเชื่อโดยการฟังตามกันมา อย่าเชื่อโดยการถือสืบๆ กันมา อย่าเชื่อโดยการเล่าลือ อย่าเชื่อโดยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ อย่าเชื่อเพราะตรรกะ อย่าเชื่อเพราะการอนุมาน อย่าเชื่อโดยการตรึกตามอาการ อย่าเชื่อเพราะเข้ากันได้กับทิฏฐิของตน อย่าเชื่อโดยมองเห็นรูปลักษณะว่าน่าเชื่อถือ อย่าเชื่อเพราะนับถือว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ธรรมเหล่านี้มีโทษ ธรรมเหล่านี้ท่านผู้รู้ติเตียน ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์’ เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි ලොභො’’ති? ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โลภะมีอยู่หรือ ‘‘එවං, භන්තෙ’’. มีอยู่ พระเจ้าข้า ‘‘අභිජ්ඣාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. ලුද්ධො ඛො අයං, සාළ්හා, අභිජ්ඣාලු පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า อภิชฌา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้โลภ มีความอยากได้จัด ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่นบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้นบ้าง ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน ‘‘එවං, භන්තෙ’’. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං [Pg.195] කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි දොසො’’ති? ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โทสะมีอยู่หรือ ‘‘එවං, භන්තෙ’’. มีอยู่ พระเจ้าข้า ‘‘බ්‍යාපාදොති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. දුට්ඨො ඛො අයං, සාළ්හා, බ්‍යාපන්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า พยาบาท. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้าย มีจิตพยาบาท ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่นบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้นบ้าง ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน ‘‘එවං, භන්තෙ’’. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි මොහො’’ති? ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร โมหะมีอยู่หรือ ‘‘එවං, භන්තෙ’’. มีอยู่ พระเจ้าข้า ‘‘අවිජ්ජාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. මූළ්හො ඛො අයං, සාළ්හා, අවිජ්ජාගතො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า อวิชชา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้หลง ผู้อันอวิชชาครอบงำ ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลักทรัพย์บ้าง คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่นบ้าง พูดเท็จบ้าง และยังชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้นบ้าง ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน ‘‘එවං, භන්තෙ’’. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති? ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ธรรมเหล่านี้เป็นกุศลหรือเป็นอกุศล ‘‘අකුසලා, භන්තෙ’’. เป็นอกุศล พระเจ้าข้า ‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති? มีโทษหรือไม่มีโทษ ‘‘සාවජ්ජා, භන්තෙ’’. มีโทษ พระเจ้าข้า ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති? ท่านผู้รู้ติเตียนหรือท่านผู้รู้สรรเสริญ ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ’’. ท่านผู้รู้ติเตียน พระเจ้าข้า ‘‘සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති? ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ หรือไม่เป็นไปเช่นนั้น ในเรื่องนี้ ท่านทั้งหลายมีความเห็นเป็นอย่างไร ‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้ ‘‘ඉති ඛො, සාළ්හා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, සාළ්හා, පජහෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล คำใดที่เราได้กล่าวไว้ว่า ‘ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมา อย่าเชื่อโดยการฟังตามกันมา... เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย’ ดังนี้ คำที่เรากล่าวนั้น เราอาศัยเนื้อความนี้จึงกล่าว ‘‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා [Pg.196] සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, සාළ්හා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථ. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมา อย่าเชื่อโดยการฟังตามกันมา อย่าเชื่อโดยการถือสืบๆ กันมา อย่าเชื่อโดยการเล่าลือ อย่าเชื่อโดยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ อย่าเชื่อเพราะตรรกะ อย่าเชื่อเพราะการอนุมาน อย่าเชื่อโดยการตรึกตามอาการ อย่าเชื่อเพราะเข้ากันได้กับทิฏฐิของตน อย่าเชื่อโดยมองเห็นรูปลักษณะว่าน่าเชื่อถือ อย่าเชื่อเพราะนับถือว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ ธรรมเหล่านี้ท่านผู้รู้สรรเสริญ ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุข’ เมื่อนั้น ท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมเหล่านั้นอยู่เถิด ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි අලොභො’’ති? ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโลภะมีอยู่หรือ ‘‘එවං, භන්තෙ’’. มีอยู่ พระเจ้าข้า ‘‘අනභිජ්ඣාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. අලුද්ධො ඛො අයං, සාළ්හා, අනභිජ්ඣාලු නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි න තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า อนภิชฌา. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่โลภ ไม่มีความอยากได้จัด ย่อมไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่น ไม่พูดเท็จ และไม่ชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้น ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุขแก่เขาตลอดกาลนาน ‘‘එවං, භන්තෙ’’. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි අදොසො’’ති? ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโทสะมีอยู่หรือ ‘‘එවං, භන්තෙ’’. มีอยู่ พระเจ้าข้า ‘‘අබ්‍යාපාදොති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. අදුට්ඨො ඛො අයං, සාළ්හා, අබ්‍යාපන්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි න තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย เรากล่าวถึงเนื้อความนี้นั่นแลว่า อพยาบาท. ดูก่อนสาฬหะ ทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ถูกโทสะประทุษร้าย มีจิตไม่พยาบาท ย่อมไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่คบชู้สู่ภรรยาผู้อื่น ไม่พูดเท็จ และไม่ชักชวนผู้อื่นให้เป็นเช่นนั้น ซึ่งการกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อสุขแก่เขาตลอดกาลนาน ‘‘එවං, භන්තෙ’’. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි අමොහො’’ති? ดูก่อนสาฬหะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อโมหะ (ความไม่หลง) มีอยู่หรือ ‘‘එවං, භන්තෙ’’. มีอยู่ พระเจ้าข้า ‘‘විජ්ජාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. අමූළ්හො ඛො අයං, සාළ්හා, විජ්ජාගතො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි න තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ดูก่อนสาฬหะ เรากล่าวเนื้อความนี้ว่า ‘วิชชา’ ดูก่อนสาฬหะ บุคคลผู้ไม่หลง ถึงวิชชาแล้ว ย่อมไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่ประพฤติผิดในกาม ไม่พูดเท็จ และไม่ชักชวนผู้อื่นให้ทำเช่นนั้น การกระทำนั้นจะไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขตลอดกาลนานหรือ ‘‘එවං, භන්තෙ’’. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති? ดูก่อนสาฬหะ ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ธรรมเหล่านี้เป็นกุศลหรือเป็นอกุศล ‘‘කුසලා, භන්තෙ’’. เป็นกุศล พระเจ้าข้า ‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති? เป็นธรรมมีโทษหรือไม่มีโทษ ‘‘අනවජ්ජා, භන්තෙ’’. เป็นธรรมไม่มีโทษ พระเจ้าข้า ‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති? เป็นธรรมที่วิญญูชนติเตียนหรือสรรเสริญ ‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථා, භන්තෙ’’. เป็นธรรมที่วิญญูชนสรรเสริญ พระเจ้าข้า ‘‘සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති? ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข หรือไม่เป็นไปเช่นนั้น ในเรื่องนี้ ท่านทั้งหลายมีความเห็นอย่างไร ‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นอย่างนี้ ‘‘ඉති ඛො, සාළ්හා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා [Pg.197] දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, සාළ්හා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ดูก่อนสาฬหะ เพราะเหตุนั้นแล เราได้กล่าวคำใดไว้ว่า ‘ดูก่อนสาฬหะ ท่านทั้งหลายจงมาเถิด ท่านทั้งหลายอย่าได้ยึดถือตามถ้อยคำที่ได้ยินได้ฟังมา อย่าได้ยึดถือตามถ้อยคำที่สืบ ๆ กันมา อย่าได้ยึดถือโดยตื่นข่าวว่า ‘ได้ยินว่าอย่างนี้’ อย่าได้ยึดถือโดยอ้างตำรา อย่าได้ยึดถือโดยเดาเอา อย่าได้ยึดถือโดยคาดคะเน อย่าได้ยึดถือโดยตรึกตามอาการ อย่าได้ยึดถือโดยชอบใจว่า ‘ตรงกับทิฏฐิของตน’ อย่าได้ยึดถือโดยเชื่อว่า ‘ผู้พูดมีลักษณะน่าเชื่อถือ’ อย่าได้ยึดถือโดยเคารพว่า ‘สมณะรูปนี้เป็นครูของเรา’ ดูก่อนสาฬหะ แต่เมื่อใด ท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ธรรมเหล่านี้ไม่มีโทษ ธรรมเหล่านี้วิญญูชนสรรเสริญ ธรรมเหล่านี้ เมื่อบุคคลสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขตลอดกาลนาน’ เมื่อนั้น ดูก่อนสาฬหะ ท่านทั้งหลายพึงเข้าถึงธรรมนั้นอยู่เถิด’ คำที่เราได้กล่าวไว้นั้น เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว ‘‘ස ඛො සො, සාළ්හා, අරියසාවකො එවං විගතාභිජ්ඣො විගතබ්‍යාපාදො අසම්මූළ්හො සම්පජානො පතිස්සතො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… කරුණා…පෙ… මුදිතා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති. සො එවං පජානාති – ‘අත්ථි ඉදං, අත්ථි හීනං, අත්ථි පණීතං, අත්ථි ඉමස්ස සඤ්ඤාගතස්ස උත්තරි නිස්සරණ’න්ති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. ดูก่อนสาฬหะ อริยสาวกนั้นแล มีอภิชฌาไปปราศแล้วอย่างนี้ มีพยาบาทไปปราศแล้วอย่างนี้ ไม่หลงงมงาย มีสัมปชัญญะ มีสติมั่นคง มีใจประกอบด้วยเมตตา ... กรุณา ... มุทิตา ... อุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ตามนัยนี้ ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ในที่ทุกแห่ง ในฐานะเป็นตนของสัตว์ทั้งปวง แผ่ไปทั่วโลกพร้อมด้วยสัตว์ทั้งปวง ด้วยใจประกอบด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ อริยสาวกนั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘สิ่งนี้มีอยู่ สิ่งที่เลวมีอยู่ สิ่งที่ประณีตมีอยู่ เครื่องสลัดออกจากสัญญากลุ่มนี้ที่ยิ่งขึ้นไปมีอยู่’ เมื่ออริยสาวกนั้นรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ‘‘සො එවං පජානාති – ‘අහු පුබ්බෙ ලොභො, තදහු අකුසලං, සො එතරහි නත්ථි, ඉච්චෙතං කුසලං; අහු පුබ්බෙ දොසො…පෙ… අහු පුබ්බෙ මොහො, තදහු අකුසලං, සො එතරහි නත්ථි, ඉච්චෙතං කුසල’න්ති. සො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතිභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරතී’’ති. ඡට්ඨං. อริยสาวกนั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘เมื่อก่อนเราเคยมีโลภะ โลภะนั้นเป็นอกุศล บัดนี้โลภะนั้นไม่มีแล้ว สภาวะที่ไม่มีโลภะนี้เป็นกุศล เมื่อก่อนเราเคยมีโทสะ ... เมื่อก่อนเราเคยมีโมหะ โมหะนั้นเป็นอกุศล บัดนี้โมหะนั้นไม่มีแล้ว สภาวะที่ไม่มีโมหะนี้เป็นกุศล’ อริยสาวกนั้นเป็นผู้หมดความอยาก ดับเย็นแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น เสวยสุข มีตนเป็นดังพรหมอยู่ในปัจจุบันเทียว 7. කථාවත්ථුසුත්තං ๗. กถาวัตถุสูตร 68. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කථාවත්ථූනි. කතමානි තීණි? අතීතං වා, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං අහොසි අතීතමද්ධාන’න්ති. අනාගතං වා, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං භවිස්සති අනාගතමද්ධාන’න්ති. එතරහි වා, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං හොති එතරහි පච්චුප්පන්නමද්ධාන’’’න්ති. ๖๘. ภิกษุทั้งหลาย กถาวัตถุ (เรื่องที่ควรพูด) ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงพูดปรารภอดีตกาลว่า ‘ในอดีตกาลได้เป็นอย่างนี้’ หรือพึงพูดปรารภอนาคตกาลว่า ‘ในอนาคตกาลจักเป็นอย่างนี้’ หรือพึงพูดปรารภปัจจุบันกาลว่า ‘ในปัจจุบันกาลย่อมเป็นอย่างนี้’ ‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො එකංසබ්‍යාකරණීයං [Pg.198] පඤ්හං න එකංසෙන බ්‍යාකරොති, විභජ්ජබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං න විභජ්ජ බ්‍යාකරොති, පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං න පටිපුච්ඡා බ්‍යාකරොති, ඨපනීයං පඤ්හං න ඨපෙති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො එකංසබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං එකංසෙන බ්‍යාකරොති, විභජ්ජබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං විභජ්ජ බ්‍යාකරොති, පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං පටිපුච්ඡා බ්‍යාකරොති, ඨපනීයං පඤ්හං ඨපෙති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า ‘เป็นผู้ควรแก่การสนทนาด้วย’ หรือ ‘เป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนาด้วย’ ก็โดยการสนทนาปราศรัย ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลถูกถามปัญหาแล้ว ไม่ตอบปัญหาที่ควรตอบโดยส่วนเดียวโดยส่วนเดียว ไม่ตอบปัญหาที่ควรแยกตอบโดยการแยกตอบ ไม่ตอบปัญหาที่ควรย้อนถามตอบโดยการย้อนถามตอบ ไม่หยุดปัญหาที่ควรหยุดไว้ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนั้นเป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนาด้วย ภิกษุทั้งหลาย ส่วนถ้าบุคคลถูกถามปัญหาแล้ว ตอบปัญหาที่ควรตอบโดยส่วนเดียวโดยส่วนเดียว ตอบปัญหาที่ควรแยกตอบโดยการแยกตอบ ตอบปัญหาที่ควรย้อนถามตอบโดยการย้อนถามตอบ หยุดปัญหาที่ควรหยุดไว้ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรแก่การสนทนาด้วย ‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො ඨානාඨානෙ න සණ්ඨාති පරිකප්පෙ න සණ්ඨාති අඤ්ඤාතවාදෙ න සණ්ඨාති පටිපදාය න සණ්ඨාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො ඨානාඨානෙ සණ්ඨාති පරිකප්පෙ සණ්ඨාති අඤ්ඤාතවාදෙ සණ්ඨාති පටිපදාය සණ්ඨාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า ‘เป็นผู้ควรแก่การสนทนาด้วย’ หรือ ‘เป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนาด้วย’ ก็โดยการสนทนาปราศรัย ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลถูกถามปัญหาแล้ว ไม่ตั้งมั่นอยู่ในฐานะและอฐานะ ไม่ตั้งมั่นอยู่ในปริกัป ไม่ตั้งมั่นอยู่ในวาทะที่ตนรับรอง ไม่ตั้งมั่นอยู่ในปฏิปทา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนั้นเป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนาด้วย ภิกษุทั้งหลาย ส่วนถ้าบุคคลถูกถามปัญหาแล้ว ตั้งมั่นอยู่ในฐานะและอฐานะ ตั้งมั่นอยู่ในปริกัป ตั้งมั่นอยู่ในวาทะที่ตนรับรอง ตั้งมั่นอยู่ในปฏิปทา ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรแก่การสนทนาด้วย ‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො න අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති න බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า เป็นผู้ควรแก่การสนทนา หรือไม่ควรแก่การสนทนา ด้วยการสนทนาปราศรัย. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลนี้ถูกถามปัญหาแล้ว กลบเกลื่อนเรื่องหนึ่งด้วยอีกเรื่องหนึ่ง นำเรื่องภายนอกเข้ามาขวาง ทำให้ความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนี้ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนา. แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้ถูกถามปัญหาแล้ว ไม่กลบเกลื่อนเรื่องหนึ่งด้วยอีกเรื่องหนึ่ง ไม่นำเรื่องภายนอกเข้ามาขวาง ไม่ทำให้ความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนี้ชื่อว่าเป็นผู้ควรแก่การสนทนา. ‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො අභිහරති අභිමද්දති අනුපජග්ඝති ඛලිතං ගණ්හාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො නාභිහරති නාභිමද්දති න අනුපජග්ඝති න ඛලිතං ගණ්හාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า เป็นผู้ควรแก่การสนทนา หรือไม่ควรแก่การสนทนา ด้วยการสนทนาปราศรัย. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลนี้ถูกถามปัญหาแล้ว ข่มขี่ ดูหมิ่น เยาะเย้ย จับผิด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนี้ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ควรแก่การสนทนา. แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้ถูกถามปัญหาแล้ว ไม่ข่มขี่ ไม่ดูหมิ่น ไม่เยาะเย้ย ไม่จับผิด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคคลนี้ชื่อว่าเป็นผู้ควรแก่การสนทนา. ‘‘කථාසම්පයොගෙන[Pg.199], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා සඋපනිසො යදි වා අනුපනිසොති. අනොහිතසොතො, භික්ඛවෙ, අනුපනිසො හොති, ඔහිතසොතො සඋපනිසො හොති. සො සඋපනිසො සමානො අභිජානාති එකං ධම්මං, පරිජානාති එකං ධම්මං, පජහති එකං ධම්මං, සච්ඡිකරොති එකං ධම්මං. සො අභිජානන්තො එකං ධම්මං, පරිජානන්තො එකං ධම්මං, පජහන්තො එකං ධම්මං, සච්ඡිකරොන්තො එකං ධම්මං සම්මාවිමුත්තිං ඵුසති. එතදත්ථා, භික්ඛවෙ, කථා; එතදත්ථා මන්තනා; එතදත්ථා උපනිසා; එතදත්ථං සොතාවධානං, යදිදං අනුපාදා චිත්තස්ස විමොක්ඛොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงทราบได้ว่า เป็นผู้มีอุปนิสัย หรือไม่มีอุปนิสัย ด้วยการสนทนาปราศรัย. ภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่เงี่ยโสตลงฟัง ชื่อว่าไม่มีอุปนิสัย ผู้เงี่ยโสตลงฟัง ชื่อว่ามีอุปนิสัย. บุคคลนั้นเมื่อมีอุปนิสัย ย่อมรู้ยิ่งธรรมอย่างหนึ่ง ย่อมกำหนดรู้ธรรมอย่างหนึ่ง ย่อมละธรรมอย่างหนึ่ง ย่อมทำให้แจ้งธรรมอย่างหนึ่ง. เธอนั้นเมื่อรู้ยิ่งธรรมอย่างหนึ่ง กำหนดรู้ธรรมอย่างหนึ่ง ละธรรมอย่างหนึ่ง ทำให้แจ้งธรรมอย่างหนึ่ง ย่อมสัมผัสวิมุตติอันชอบ. ภิกษุทั้งหลาย การสนทนา การปรึกษาหารือ อุปนิสัย และการเงี่ยโสตลงฟัง มีความหลุดพ้นแห่งจิตเพราะไม่ยึดมั่นนี้เป็นประโยชน์. ‘‘යෙ විරුද්ධා සල්ලපන්ති, විනිවිට්ඨා සමුස්සිතා; අනරියගුණමාසජ්ජ, අඤ්ඤොඤ්ඤවිවරෙසිනො. ชนเหล่าใดเป็นข้าศึกกัน มีทิฐิฝังแน่น ถือตัวจัด กระทบกระทั่งคุณอันไม่ใช่อริยะ มุ่งหาช่องว่างของกันและกันแล้วสนทนากัน. ‘‘දුබ්භාසිතං වික්ඛලිතං, සම්පමොහං පරාජයං; අඤ්ඤොඤ්ඤස්සාභිනන්දන්ති, තදරියො කථනාචරෙ. ชนเหล่านั้นย่อมยินดีคำพูดที่กล่าวร้ายของกันและกัน ความพลั้งพลาด ความหลงใหล และความพ่ายแพ้ พระอริยเจ้าไม่พึงกล่าวถ้อยคำเช่นนั้น. ‘‘සචෙ චස්ස කථාකාමො, කාලමඤ්ඤාය පණ්ඩිතො; ධම්මට්ඨපටිසංයුත්තා, යා අරියචරිතා කථා. หากบัณฑิตประสงค์จะกล่าวถ้อยคำ ก็พึงรู้จักกาลแล้วกล่าวถ้อยคำที่ประกอบด้วยประโยชน์ในธรรม ซึ่งเป็นถ้อยคำที่พระอริยเจ้าประพฤติ. ‘‘තං කථං කථයෙ ධීරො, අවිරුද්ධො අනුස්සිතො; අනුන්නතෙන මනසා, අපළාසො අසාහසො. ผู้มีปรีชาพึงกล่าวถ้อยคำนั้น โดยไม่เป็นข้าศึก ไม่ถือตัว มีใจไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ตีเสมอ ไม่หยาบคาย. ‘‘අනුසූයායමානො සො, සම්මදඤ්ඤාය භාසති; සුභාසිතං අනුමොදෙය්‍ය, දුබ්භට්ඨෙ නාපසාදයෙ. บัณฑิตนั้นไม่ริษยา รู้โดยชอบแล้วจึงกล่าว พึงอนุโมทนาสุภาษิต ไม่พึงข่มคำที่กล่าวไม่ดี. ‘‘උපාරම්භං න සික්ඛෙය්‍ය, ඛලිතඤ්ච න ගාහයෙ ; නාභිහරෙ නාභිමද්දෙ, න වාචං පයුතං භණෙ. ไม่พึงศึกษาการติเตียน ไม่พึงจับผิด ไม่พึงข่มขี่ ไม่พึงดูหมิ่น ไม่พึงกล่าววาจาที่ปนเปกัน. ‘‘අඤ්ඤාතත්ථං පසාදත්ථං, සතං වෙ හොති මන්තනා; එවං ඛො අරියා මන්තෙන්ති, එසා අරියාන මන්තනා; එතදඤ්ඤාය මෙධාවී, න සමුස්සෙය්‍ය මන්තයෙ’’ති. සත්තමං; การปรึกษาหารือของสัตบุรุษย่อมมีเพื่อความรู้และเพื่อความเลื่อมใสโดยแท้ พระอริยเจ้าทั้งหลายย่อมปรึกษาหารือกันอย่างนี้ นี้เป็นการปรึกษาหารือของพระอริยเจ้า ผู้มีปัญญารู้อย่างนี้แล้ว ไม่พึงถือตัว พึงปรึกษาหารือเถิด. 8. අඤ්ඤතිත්ථියසුත්තං ๘. อัญญติตถิยสูตร 69. ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘තයොමෙ, ආවුසො, ධම්මා. කතමෙ තයො? රාගො, දොසො, මොහො [Pg.200] – ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො ධම්මා. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං ධම්මානං කො විසෙසො කො අධිප්පයාසො කිං නානාකරණ’න්ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๖๙. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าปริพาชกอัญญเดียรถีย์พึงถามอย่างนี้ว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้มีอยู่ ๓ ประการคืออะไร คือ ราคะ โทสะ โมหะ ผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ผู้มีอายุทั้งหลาย อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความมุ่งหมาย อะไรเป็นความแตกต่างกันแห่งธรรม ๓ ประการนี้’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงตอบปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นว่าอย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเป็นมูล มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่งอาศัย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ดีละหนอ ขอให้เนื้อความแห่งพระภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งแก่พระผู้มีพระภาคเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้” “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘තයොමෙ, ආවුසො, ධම්මා. කතමෙ තයො? රාගො, දොසො, මොහො – ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො ධම්මා; ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං ධම්මානං කො විසෙසො කො අධිප්පයාසො කිං නානාකරණ’න්ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ – ‘රාගො ඛො, ආවුසො, අප්පසාවජ්ජො දන්ධවිරාගී, දොසො මහාසාවජ්ජො ඛිප්පවිරාගී, මොහො මහාසාවජ්ජො දන්ධවිරාගී’’’ ති. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าปริพาชกอัญญเดียรถีย์พึงถามอย่างนี้ว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้มีอยู่ ๓ ประการคืออะไร คือ ราคะ โทสะ โมหะ ผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้แล ผู้มีอายุทั้งหลาย อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความมุ่งหมาย อะไรเป็นความแตกต่างกันแห่งธรรม ๓ ประการนี้’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ราคะมีโทษน้อย คลายช้า โทสะมีโทษมาก คลายเร็ว โมหะมีโทษมาก คลายช้า’ ‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා රාගො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’ති? ‘සුභනිමිත්තන්තිස්ස වචනීයං. තස්ස සුභනිමිත්තං අයොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා රාගො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා රාගො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’’ති. ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ราคะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น หรือราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น’ พึงตอบว่า ‘สุภนิมิต’ เมื่อบุคคลนั้นมนสิการสุภนิมิตโดยไม่แยบคาย ราคะที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้น หรือราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น ผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แลเป็นเหตุ นี้เป็นปัจจัย ที่ทำให้ราคะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น หรือราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น’ ‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා දොසො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’ති? ‘පටිඝනිමිත්තං තිස්ස වචනීයං. තස්ස පටිඝනිමිත්තං අයොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා දොසො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා දොසො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’’ති. ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้โทสะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น หรือโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น’ พึงตอบว่า ‘ปฏิฆนิมิต’ เมื่อบุคคลนั้นมนสิการปฏิฆนิมิตโดยไม่แยบคาย โทสะที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้น หรือโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น ผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แลเป็นเหตุ นี้เป็นปัจจัย ที่ทำให้โทสะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น หรือโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น’ ‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා මොහො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’ති? ‘අයොනිසො මනසිකාරො තිස්ස වචනීයං. තස්ස අයොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා මොහො භිය්‍යොභාවාය [Pg.201] වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා මොහො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’’ති. “ดูก่อนอาวุโส อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้โมหะที่ยังไม่เกิด ย่อมเกิดขึ้น หรือโมหะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้นเล่า? พึงตอบว่า ‘อโยนิโสมนสิการ (การทำในใจโดยไม่แยบคาย)’ เมื่อบุคคลนั้นทำในใจโดยไม่แยบคาย โมหะที่ยังไม่เกิดก็ย่อมเกิดขึ้น หรือโมหะที่เกิดขึ้นแล้วก็ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น ดูก่อนอาวุโส นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้โมหะที่ยังไม่เกิด ย่อมเกิดขึ้น หรือโมหะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น” ‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච රාගො පහීයතී’ති? ‘අසුභනිමිත්තන්තිස්ස වචනීයං. තස්ස අසුභනිමිත්තං යොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච රාගො පහීයති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච රාගො පහීයතී’’’ති. “ดูก่อนอาวุโส อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ราคะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้เล่า? พึงตอบว่า ‘อสุภนิมิต (นิมิตไม่งาม)’ เมื่อบุคคลนั้นทำในใจโดยแยบคายซึ่งอสุภนิมิต ราคะที่ยังไม่เกิดก็ย่อมไม่เกิดขึ้น และราคะที่เกิดขึ้นแล้วก็ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนอาวุโส นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้ราคะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้” ‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච දොසො පහීයතී’ති? ‘මෙත්තා චෙතොවිමුත්තී තිස්ස වචනීයං. තස්ස මෙත්තං චෙතොවිමුත්තිං යොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච දොසො පහීයති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච දොසො පහීයතී’’’ති. “ดูก่อนอาวุโส อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้โทสะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้เล่า? พึงตอบว่า ‘เมตตาเจโตวิมุตติ (ความหลุดพ้นแห่งจิตด้วยเมตตา)’ เมื่อบุคคลนั้นทำในใจโดยแยบคายซึ่งเมตตาเจโตวิมุตติ โทสะที่ยังไม่เกิดก็ย่อมไม่เกิดขึ้น และโทสะที่เกิดขึ้นแล้วก็ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนอาวุโส นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้โทสะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และโทสะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้” ‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච මොහො පහීයතී’ති? ‘යොනිසොමනසිකාරො තිස්ස වචනීයං. තස්ස යොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො චෙව මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච මොහො පහීයති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච මොහො පහීයතී’’’ති. අට්ඨමං. “ดูก่อนอาวุโส อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้โมหะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และโมหะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้เล่า? พึงตอบว่า ‘โยนิโสมนสิการ (การทำในใจโดยแยบคาย)’ เมื่อบุคคลนั้นทำในใจโดยแยบคาย โมหะที่ยังไม่เกิดก็ย่อมไม่เกิดขึ้น และโมหะที่เกิดขึ้นแล้วก็ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนอาวุโส นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้โมหะที่ยังไม่เกิด ย่อมไม่เกิดขึ้น และโมหะที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถูกละเสียได้” จบสูตรที่ ๘ 9. අකුසලමූලසුත්තං ๙. อกุสลมูลสูตร 70. ‘‘තීණිමානි[Pg.202], භික්ඛවෙ, අකුසලමූලානි. කතමානි තීණි? ලොභො අකුසලමූලං, දොසො අකුසලමූලං, මොහො අකුසලමූලං. ๗๐. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลมูล ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ โลภะเป็นอกุศลมูล โทสะเป็นอกุศลมูล โมหะเป็นอกุศลมูล” ‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, ලොභො තදපි අකුසලමූලං ; යදපි ලුද්ධො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි අකුසලං ; යදපි ලුද්ධො ලොභෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ ලොභජා ලොභනිදානා ලොභසමුදයා ලොභපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้โลภะใด โลภะนั้นก็เป็นอกุศลมูล, บุคคลผู้โลภแล้วย่อมปรุงแต่งทางกาย ทางวาจา ทางใจ แม้การปรุงแต่งนั้นก็เป็นอกุศล, บุคคลผู้โลภแล้ว อันโลภะครอบงำ มีจิตถูกกำจัดแล้ว ย่อมยังทุกข์ให้เกิดขึ้นแก่ผู้อื่นโดยไม่เป็นจริง ด้วยการฆ่าบ้าง การจองจำบ้าง การให้ฉิบหายบ้าง การติเตียนบ้าง การขับไล่บ้าง ด้วยคิดว่า ‘เรามีกำลัง เราต้องการด้วยกำลัง’ แม้การกระทำนั้นก็เป็นอกุศล อกุศลธรรมอันลามกเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากโลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด มีโลภะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นด้วยประการฉะนี้” ‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, දොසො තදපි අකුසලමූලං; යදපි දුට්ඨො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි අකුසලං; යදපි දුට්ඨො දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ දොසජා දොසනිදානා දොසසමුදයා දොසපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้โทสะใด โทสะนั้นก็เป็นอกุศลมูล, บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้วย่อมปรุงแต่งทางกาย ทางวาจา ทางใจ แม้การปรุงแต่งนั้นก็เป็นอกุศล, บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว อันโทสะครอบงำ มีจิตถูกกำจัดแล้ว ย่อมยังทุกข์ให้เกิดขึ้นแก่ผู้อื่นโดยไม่เป็นจริง ด้วยการฆ่าบ้าง การจองจำบ้าง การให้ฉิบหายบ้าง การติเตียนบ้าง การขับไล่บ้าง ด้วยคิดว่า ‘เรามีกำลัง เราต้องการด้วยกำลัง’ แม้การกระทำนั้นก็เป็นอกุศล อกุศลธรรมอันลามกเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากโทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด มีโทสะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นด้วยประการฉะนี้” ‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, මොහො තදපි අකුසලමූලං; යදපි මූළ්හො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි අකුසලං; යදපි මූළ්හො මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ මොහජා මොහනිදානා මොහසමුදයා මොහපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වුච්චති අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපි. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้โมหะใด โมหะนั้นก็เป็นอกุศลมูล, บุคคลผู้หลงแล้วย่อมปรุงแต่งทางกาย ทางวาจา ทางใจ แม้การปรุงแต่งนั้นก็เป็นอกุศล, บุคคลผู้หลงแล้ว อันโมหะครอบงำ มีจิตถูกกำจัดแล้ว ย่อมยังทุกข์ให้เกิดขึ้นแก่ผู้อื่นโดยไม่เป็นจริง ด้วยการฆ่าบ้าง การจองจำบ้าง การให้ฉิบหายบ้าง การติเตียนบ้าง การขับไล่บ้าง ด้วยคิดว่า ‘เรามีกำลัง เราต้องการด้วยกำลัง’ แม้การกระทำนั้นก็เป็นอกุศล อกุศลธรรมอันลามกเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากโมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด มีโมหะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ เราเรียกว่า เป็นผู้กล่าวในกาลไม่ควรบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่จริงบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นประโยชน์บ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นธรรมบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นวินัยบ้าง” ‘‘කස්මා [Pg.203] චායං, භික්ඛවෙ, එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපි? තථාහායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි. භූතෙන ඛො පන වුච්චමානො අවජානාති, නො පටිජානාති; අභූතෙන වුච්චමානො න ආතප්පං කරොති, තස්ස නිබ්බෙඨනාය ඉතිපෙතං අතච්ඡං ඉතිපෙතං අභූතන්ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපි. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร บุคคลเช่นนี้ เราจึงเรียกว่า เป็นผู้กล่าวในกาลไม่ควรบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่จริงบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นประโยชน์บ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นธรรมบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นวินัยบ้าง? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะว่าบุคคลนี้ย่อมยังทุกข์ให้เกิดขึ้นแก่ผู้อื่นโดยไม่เป็นจริง ด้วยการฆ่าบ้าง การจองจำบ้าง การให้ฉิบหายบ้าง การติเตียนบ้าง การขับไล่บ้าง ด้วยคิดว่า ‘เรามีกำลัง เราต้องการด้วยกำลัง’ ก็เมื่อมีผู้กล่าวด้วยคำจริง เขากลับดูหมิ่น ไม่ยอมรับ แต่เมื่อมีผู้กล่าวด้วยคำไม่จริง เขากลับไม่ทำความเพียรเพื่อจะแก้ไขคำนั้นว่า ‘เรื่องนี้ไม่จริงด้วยเหตุนี้ เรื่องนี้ไม่เป็นจริงด้วยเหตุนี้’ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้ เราจึงเรียกว่า เป็นผู้กล่าวในกาลไม่ควรบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่จริงบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นประโยชน์บ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นธรรมบ้าง เป็นผู้กล่าวคำไม่เป็นวินัยบ้าง” ‘‘එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ලොභජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ อันอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดจากโลภะครอบงำ มีจิตถูกกำจัดแล้ว ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความลำบาก มีความคับแค้น มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว และหลังจากตายเพราะกายแตก ทุคติเป็นอันหวังได้” ‘‘දොසජෙහි…පෙ… මොහජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සාලො වා ධවො වා ඵන්දනො වා තීහි මාලුවාලතාහි උද්ධස්තො පරියොනද්ධො අනයං ආපජ්ජති, බ්‍යසනං ආපජ්ජති, අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එවරූපො පුග්ගලො ලොභජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. บุคคลผู้มีจิตอันบาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโทสะ...เป...ที่เกิดจากโมหะครอบงำ ย่ำยีแล้ว ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความลำบาก มีความคับแค้น มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว และเมื่อตายไปเพราะกายแตก พึงหวังทุคติได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นสาละ ต้นตะเคียน หรือต้นรกฟ้า ถูกเถามาลุวาลามชนิดคลุมยอด ๓ เถาพันรัดไว้ ย่อมถึงความพินาศ ย่อมถึงความย่อยยับ ย่อมถึงความพินาศย่อยยับ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้มีจิตอันบาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโลภะครอบงำ ย่ำยีแล้ว ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความลำบาก มีความคับแค้น มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว และเมื่อตายไปเพราะกายแตก พึงหวังทุคติได้ ‘‘දොසජෙහි…පෙ… මොහජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අකුසලමූලානීති. บุคคลผู้มีจิตอันบาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโทสะ...เป...ที่เกิดจากโมหะครอบงำ ย่ำยีแล้ว ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความลำบาก มีความคับแค้น มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว และเมื่อตายไปเพราะกายแตก พึงหวังทุคติได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คืออกุศลมูล ๓ ประการ ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කුසලමූලානි. කතමානි තීණි? අලොභො කුසලමූලං, අදොසො කුසලමූලං, අමොහො කුසලමූලං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุศลมูล ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ อโลภะเป็นกุศลมูล อโทสะเป็นกุศลมูล อโมหะเป็นกุศลมูล ‘‘යදපි[Pg.204], භික්ඛවෙ, අලොභො තදපි කුසලමූලං ; යදපි අලුද්ධො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි කුසලං ; යදපි අලුද්ධො ලොභෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි කුසලං. ඉතිස්සමෙ අලොභජා අලොභනිදානා අලොභසමුදයා අලොභපච්චයා අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อโลภะใด นั่นก็เป็นกุศลมูล แม้ผู้ไม่มีโลภะย่อมปรุงแต่งทางกาย วาจา ใจ นั่นก็เป็นกุศล แม้ผู้ไม่มีโลภะ อันโลภะไม่ครอบงำ มีจิตไม่ถูกย่ำยี ย่อมไม่ก่อทุกข์ให้แก่ผู้อื่นโดยไม่มีมูล คือ ด้วยการฆ่าก็ดี การจองจำก็ดี การให้ฉิบหายก็ดี การติเตียนก็ดี หรือการเนรเทศก็ดี ด้วยคิดว่า เรามีกำลัง เราอาศัยกำลัง นั่นก็เป็นกุศล กุศลธรรมเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากอโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ มีอโลภะเป็นแดนเกิด มีอโลภะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่เขาด้วยประการฉะนี้ ‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, අදොසො තදපි කුසලමූලං; යදපි අදුට්ඨො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි කුසලං; යදපි අදුට්ඨො දොසෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි කුසලං. ඉතිස්සමෙ අදොසජා අදොසනිදානා අදොසසමුදයා අදොසපච්චයා අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อโทสะใด นั่นก็เป็นกุศลมูล แม้ผู้ไม่มีโทสะย่อมปรุงแต่งทางกาย วาจา ใจ นั่นก็เป็นกุศล แม้ผู้ไม่มีโทสะ อันโทสะไม่ครอบงำ มีจิตไม่ถูกย่ำยี ย่อมไม่ก่อทุกข์ให้แก่ผู้อื่นโดยไม่มีมูล คือ ด้วยการฆ่าก็ดี การจองจำก็ดี การให้ฉิบหายก็ดี การติเตียนก็ดี หรือการเนรเทศก็ดี ด้วยคิดว่า เรามีกำลัง เราอาศัยกำลัง นั่นก็เป็นกุศล กุศลธรรมเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากอโทสะ มีอโทสะเป็นเหตุ มีอโทสะเป็นแดนเกิด มีอโทสะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่เขาด้วยประการฉะนี้ ‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, අමොහො තදපි කුසලමූලං; යදපි අමූළ්හො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි කුසලං; යදපි අමූළ්හො මොහෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි කුසලං. ඉතිස්සමෙ අමොහජා අමොහනිදානා අමොහසමුදයා අමොහපච්චයා අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වුච්චති කාලවාදීතිපි, භූතවාදීතිපි, අත්ථවාදීතිපි, ධම්මවාදීතිපි, විනයවාදීතිපි. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อโมหะใด นั่นก็เป็นกุศลมูล แม้ผู้ไม่หลงย่อมปรุงแต่งทางกาย วาจา ใจ นั่นก็เป็นกุศล แม้ผู้ไม่หลง อันโมหะไม่ครอบงำ มีจิตไม่ถูกย่ำยี ย่อมไม่ก่อทุกข์ให้แก่ผู้อื่นโดยไม่มีมูล คือ ด้วยการฆ่าก็ดี การจองจำก็ดี การให้ฉิบหายก็ดี การติเตียนก็ดี หรือการเนรเทศก็ดี ด้วยคิดว่า เรามีกำลัง เราอาศัยกำลัง นั่นก็เป็นกุศล กุศลธรรมเป็นอันมากเหล่านี้ ที่เกิดจากอโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด มีอโมหะเป็นปัจจัย ย่อมเกิดขึ้นแก่เขาด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ เราเรียกว่า เป็นผู้กล่าวถูกกาล เป็นผู้กล่าวคำจริง เป็นผู้กล่าวคำอิงประโยชน์ เป็นผู้กล่าวธรรม เป็นผู้กล่าววินัย ‘‘කස්මා චායං, භික්ඛවෙ, එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති කාලවාදීතිපි, භූතවාදීතිපි, අත්ථවාදීතිපි, ධම්මවාදීතිපි, විනයවාදීතිපි? තථාහායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි. භූතෙන ඛො පන වුච්චමානො පටිජානාති නො අවජානාති; අභූතෙන වුච්චමානො ආතප්පං කරොති තස්ස නිබ්බෙඨනාය – ‘ඉතිපෙතං අතච්ඡං, ඉතිපෙතං අභූත’න්ති[Pg.205]. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති කාලවාදීතිපි, අත්ථවාදීතිපි, ධම්මවාදීතිපි, විනයවාදීතිපි. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร บุคคลเช่นนี้เราจึงเรียกว่า เป็นผู้กล่าวถูกกาล เป็นผู้กล่าวคำจริง เป็นผู้กล่าวคำอิงประโยชน์ เป็นผู้กล่าวธรรม เป็นผู้กล่าววินัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะบุคคลนี้ไม่ก่อทุกข์ให้แก่ผู้อื่นโดยไม่มีมูล คือ ด้วยการฆ่าก็ดี การจองจำก็ดี การให้ฉิบหายก็ดี การติเตียนก็ดี หรือการเนรเทศก็ดี ด้วยคิดว่า เรามีกำลัง เราอาศัยกำลัง อนึ่ง เมื่อถูกกล่าวหาด้วยเรื่องจริง เขาย่อมรับรอง ไม่ปฏิเสธ เมื่อถูกกล่าวหาด้วยเรื่องไม่จริง เขาย่อมพยายามเพื่อแก้เรื่องนั้นว่า เรื่องนี้ไม่จริงด้วยเหตุนี้ เรื่องนี้ไม่แท้ด้วยเหตุนี้ เพราะเหตุนั้น บุคคลเช่นนี้เราจึงเรียกว่า เป็นผู้กล่าวถูกกาล เป็นผู้กล่าวคำอิงประโยชน์ เป็นผู้กล่าวธรรม เป็นผู้กล่าววินัย ‘‘එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ලොභජා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโลภะของบุคคลเช่นนี้ เป็นอันละได้แล้ว มีรากเหง้าอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เขาย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีความลำบาก ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว ย่อมปรินิพพานในปัจจุบันเทียว ‘‘දොසජා…පෙ… පරිනිබ්බායති. මොහජා…පෙ… පරිනිබ්බායති. සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ, සාලො වා ධවො වා ඵන්දනො වා තීහි මාලුවාලතාහි උද්ධස්තො පරියොනද්ධො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාල-පිටකං ආදාය. සො තං මාලුවාලතං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය, මූලෙ ඡෙත්වා පලිඛණෙය්‍ය, පලිඛණිත්වා මූලානි උද්ධරෙය්‍ය, අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපි. සො තං මාලුවාලතං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දෙය්‍ය, ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡෙත්වා ඵාලෙය්‍ය, ඵාලෙත්වා සකලිකං සකලිකං කරෙය්‍ය, සකලිකං සකලිකං කරිත්වා වාතාතපෙ විසොසෙය්‍ය, වාතාතපෙ විසොසෙත්වා අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය, අග්ගිනා ඩහිත්වා මසිං කරෙය්‍ය, මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවමස්ස තා, භික්ඛවෙ, මාලුවාලතා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස ලොභජා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති. บาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโทสะ...เป...ย่อมปรินิพพานในปัจจุบันเทียว บาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโมหะ...เป...ย่อมปรินิพพานในปัจจุบันเทียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นสาละ ต้นตะเคียน หรือต้นรกฟ้า ถูกเถามาลุวาลามชนิดคลุมยอด ๓ เถาพันรัดไว้ ครั้งนั้น บุรุษถือจอบและตะกร้ามา เขาพึงตัดเถามาลุวาลานั้นที่โคน ครั้นตัดที่โคนแล้ว พึงขุดลงไป ครั้นขุดลงไปแล้ว พึงถอนรากทั้งหลายออก แม้ที่สุดเพียงเท่ารากแฝก เขาพึงตัดเถามาลุวาลานั้นเป็นท่อนเล็กท่อนน้อย ครั้นตัดเป็นท่อนเล็กท่อนน้อยแล้ว พึงผ่า ครั้นผ่าแล้ว พึงทำเป็นชิ้นๆ ครั้นทำเป็นชิ้นๆ แล้ว พึงผึ่งลมตากแดด ครั้นผึ่งลมตากแดดแล้ว พึงเผาด้วยไฟ ครั้นเผาด้วยไฟแล้ว พึงทำเป็นเถ้า ครั้นทำเป็นเถ้าแล้ว พึงโปรยไปในลมแรง หรือลอยในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยอาการอย่างนี้ เถามาลุวาลานั้นเป็นอันมีรากเหง้าอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน บาปอกุศลธรรมที่เกิดจากโลภะของเขา เป็นอันละได้แล้ว มีรากเหง้าอันตัดขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เขาย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีความลำบาก ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเดือดร้อนในปัจจุบันเทียว ย่อมปรินิพพานในปัจจุบันเทียว ‘‘දොසජා …පෙ… මොහජා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කුසලමූලානී’’ති. නවමං. อกุศลธรรมอันลามกที่เกิดจากโทสะ... ที่เกิดจากโมหะ อันพระอริยสาวกนั้นละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดยอด ทำให้ไม่มีภพต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีความลำบาก ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเดือดร้อนในปัจจุบัน และย่อมปรินิพพานในปัจจุบัน ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือกุศลมูล ๓ ประการ 10. උපොසථසුත්තං ๑๐. อุโปสถสูตร 71. එවං [Pg.206] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා තදහුපොසථෙ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා එතදවොච – ‘‘හන්ද කුතො නු ත්වං, විසාඛෙ, ආගච්ඡසි දිවා දිවස්සා’’ති? ‘‘උපොසථාහං, භන්තෙ, අජ්ජ උපවසාමී’’ති. ๗๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปราสาทของนางมิคารมาตา ในบุพพาราม เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น นางวิสาขามิคารมาตาเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคในวันอุโบสถนั้นถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับนางวิสาขามิคารมาตาผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วดังนี้ว่า "วิสาขา เธอมาจากไหนแต่ยังวัน" นางวิสาขาทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ข้าพระองค์รักษาอุโบสถ" ‘‘තයො ඛොමෙ, විසාඛෙ, උපොසථා. කතමෙ තයො? ගොපාලකුපොසථො, නිගණ්ඨුපොසථො, අරියුපොසථො. කථඤ්ච, විසාඛෙ, ගොපාලකුපොසථො හොති? සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, ගොපාලකො සායන්හසමයෙ සාමිකානං ගාවො නිය්‍යාතෙත්වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අජ්ජ ඛො ගාවො අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ චරිංසු, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ පානීයානි පිවිංසු; ස්වෙ දානි ගාවො අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ චරිස්සන්ති, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ පානීයානි පිවිස්සන්තී’ති; එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, ඉධෙකච්චො උපොසථිකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අහං ඛ්වජ්ජ ඉදඤ්චිදඤ්ච ඛාදනීයං ඛාදිං, ඉදඤ්චිදඤ්ච භොජනීයං භුඤ්ජිං; ස්වෙ දානාහං ඉදඤ්චිදඤ්ච ඛාදනීයං ඛාදිස්සාමි, ඉදං චිදඤ්ච භොජනීයං භුඤ්ජිස්සාමී’ති. සො තෙන අභිජ්ඣාසහගතෙන චෙතසා දිවසං අතිනාමෙති. එවං ඛො විසාඛෙ, ගොපාලකුපොසථො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, ගොපාලකුපොසථො න මහප්ඵලො හොති න මහානිසංසො න මහාජුතිකො න මහාවිප්ඵාරො. วิสาขา อุโบสถมี ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ โคปาลกอุโบสถ (อุโบสถของคนเลี้ยงโค) นิคัณฐอุโบสถ (อุโบสถของนิครนถ์) และอริยอุโบสถ (อุโบสถของพระอริยะ) วิสาขา โคปาลกอุโบสถเป็นอย่างไร วิสาขา เปรียบเหมือนคนเลี้ยงโคในเวลาเย็นมอบโคให้เจ้าของแล้ว ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า 'วันนี้โคเที่ยวไปในประเทศโน้นๆ ดื่มน้ำในประเทศโน้นๆ พรุ่งนี้โคจักเที่ยวไปในประเทศโน้นๆ จักดื่มน้ำในประเทศโน้นๆ' ฉันใด วิสาขา ผู้รักษาอุโบสถบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า 'วันนี้เราเคี้ยวของเคี้ยวสิ่งนี้ๆ บริโภคของบริโภคสิ่งนี้ๆ พรุ่งนี้เราจักเคี้ยวของเคี้ยวสิ่งนี้ๆ จักบริโภคของบริโภคสิ่งนี้ๆ' เขามีจิตสหรคตด้วยอภิชฌาอย่างนั้นยังวันที่รักษาอุโบสถให้ล่วงไป วิสาขา โคปาลกอุโบสถเป็นอย่างนี้แล วิสาขา โคปาลกอุโบสถที่บุคคลสมาทานอย่างนี้ ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่รุ่งเรืองมาก ไม่แผ่ไพศาลมาก ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, නිගණ්ඨුපොසථො හොති? අත්ථි, විසාඛෙ, නිගණ්ඨා නාම සමණජාතිකා. තෙ සාවකං එවං සමාදපෙන්ති – ‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, යෙ පුරත්ථිමාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි; යෙ පච්ඡිමාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි; යෙ උත්තරාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි; යෙ දක්ඛිණාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහී’ති. ඉති එකච්චානං පාණානං අනුද්දයාය අනුකම්පාය සමාදපෙන්ති, එකච්චානං පාණානං නානුද්දයාය නානුකම්පාය සමාදපෙන්ති. තෙ තදහුපොසථෙ සාවකං එවං සමාදපෙන්ති – ‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, සබ්බචෙලානි [Pg.207] නික්ඛිපිත්වා එවං වදෙහි – නාහං ක්වචනි කස්සචි කිඤ්චනතස්මිං, න ච මම ක්වචනි කත්ථචි කිඤ්චනතත්ථී’ති. ජානන්ති ඛො පනස්ස මාතාපිතරො – ‘අයං අම්හාකං පුත්තො’ති; සොපි ජානාති – ‘ඉමෙ මය්හං මාතාපිතරො’ති. ජානාති ඛො පනස්ස පුත්තදාරො – ‘අයං මය්හං භත්තා’ති; සොපි ජානාති – ‘අයං මය්හං පුත්තදාරො’ති. ජානන්ති ඛො පනස්ස දාසකම්මකරපොරිසා – ‘අයං අම්හාකං අය්‍යො’ති; සොපි ජානාති – ‘ඉමෙ මය්හං දාසකම්මකරපොරිසා’ති. ඉති යස්මිං සමයෙ සච්චෙ සමාදපෙතබ්බා මුසාවාදෙ තස්මිං සමයෙ සමාදපෙන්ති. ඉදං තස්ස මුසාවාදස්මිං වදාමි. සො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භොගෙ අදින්නංයෙව පරිභුඤ්ජති. ඉදං තස්ස අදින්නාදානස්මිං වදාමි. එවං ඛො, විසාඛෙ, නිගණ්ඨුපොසථො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, නිගණ්ඨුපොසථො න මහප්ඵලො හොති න මහානිසංසො න මහාජුතිකො න මහාවිප්ඵාරො. วิสาขา นิคัณฐอุโบสถเป็นอย่างไร วิสาขา มีสมณชาติพวกหนึ่งชื่อนิครนถ์ พวกเขาสมาทานสาวกอย่างนี้ว่า 'มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านจงงดเว้นอาชญาในสัตว์ทั้งหลายที่อยู่เกิน ๑๐๐ โยชน์ไปในทิศตะวันออก... ในทิศตะวันตก... ในทิศเหนือ... ในทิศใต้' ด้วยประการฉะนี้ พวกเขาย่อมให้สมาทานเพื่อความเอ็นดู เพื่อความอนุเคราะห์ในสัตว์บางพวก แต่ไม่ให้สมาทานเพื่อความเอ็นดู เพื่อความอนุเคราะห์ในสัตว์บางพวก ในวันอุโบสถนั้น พวกเขาย่อมให้สาวกสมาทานอย่างนี้ว่า 'มาเถิด ท่านบุรุษ ท่านจงเปลื้องผ้าทั้งหมดแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า "เราไม่มีความกังวลในใครๆ ในที่ไหนๆ และเราก็ไม่มีความกังวลในสิ่งใดๆ ในที่ไหนๆ" ' แต่ว่า มารดาบิดาของเขาย่อมรู้อยู่ว่า 'ผู้นี้เป็นบุตรของเรา' แม้เขาก็ย่อมรู้อยู่ว่า 'ท่านเหล่านี้เป็นมารดาบิดาของเรา' บุตรภรรยาของเขาย่อมรู้อยู่ว่า 'ผู้นี้เป็นสามีของเรา' แม้เขาก็ย่อมรู้อยู่ว่า 'เหล่านี้เป็นบุตรภรรยาของเรา' ทาสกรรมกรและคนใช้ของเขาย่อมรู้อยู่ว่า 'ผู้นี้เป็นนายของเรา' แม้เขาก็ย่อมรู้อยู่ว่า 'เหล่านี้เป็นทาสกรรมกรและคนใช้ของเรา' ด้วยประการฉะนี้ ในเวลาที่ควรให้สมาทานในสัจจะ พวกเขากลับให้สมาทานในมุสาวาท เรากล่าวว่าข้อนี้เป็นมุสาวาทของเขา เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว เขาย่อมบริโภคโภคะทั้งหลายที่เจ้าของมิได้ให้ เรากล่าวว่าข้อนี้เป็นอทินนาทานของเขา วิสาขา นิคัณฐอุโบสถเป็นอย่างนี้แล วิสาขา นิคัณฐอุโบสถที่บุคคลสมาทานอย่างนี้ ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่รุ่งเรืองมาก ไม่แผ่ไพศาลมาก ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, අරියුපොසථො හොති? උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. තස්ස තථාගතං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති. යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස සීසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. วิสาขา อริยอุโบสถเป็นอย่างไร วิสาขา การที่จิตที่เศร้าหมองจะผ่องใสได้นั้นย่อมมีได้ด้วยความเพียร วิสาขา การที่จิตที่เศร้าหมองจะผ่องใสได้ด้วยความเพียรนั้นเป็นอย่างไร วิสาขา อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระตถาคตว่า 'แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม' เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระตถาคตอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่เธอมีอยู่ย่อมถูกละไป เปรียบเหมือนศีรษะที่เปรอะเปื้อนจะสะอาดได้ด้วยความเพียร ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස සීසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? කක්කඤ්ච පටිච්ච මත්තිකඤ්ච පටිච්ච උදකඤ්ච පටිච්ච පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච, එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස සීසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. วิสาขา ศีรษะที่เปรอะเปื้อนจะสะอาดได้ด้วยความเพียรนั้นเป็นอย่างไร คือ อาศัยแป้งสำหรับถูตัว อาศัยดินเหนียว อาศัยน้ำ และอาศัยความพยายามอันสมควรของบุรุษ วิสาขา ศีรษะที่เปรอะเปื้อนจะสะอาดได้ด้วยความเพียรเป็นอย่างนี้แล วิสาขา ฉันใดก็ฉันนั้น การที่จิตที่เศร้าหมองจะผ่องใสได้นั้นย่อมมีได้ด้วยความเพียร ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො [Pg.208] භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. තස්ස තථාගතං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ – ‘අරියසාවකො බ්‍රහ්මුපොසථං උපවසති, බ්‍රහ්මුනා සද්ධිං සංවසති, බ්‍රහ්මඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ เป็นผู้ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เป็นผู้เสด็จไปดีแล้ว เป็นผู้รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีพระภาค’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระตถาคตอยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ นี้เรียกว่า ‘อริยสาวกย่อมเข้าจำพรหมอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับพรหม และปรารภพรหม จิตของอริยสาวกนั้นย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้’ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล ‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. තස්ස ධම්මං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස කායස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระธรรมอยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ เปรียบเหมือนการชำระกายที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස කායස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? සොත්තිඤ්ච පටිච්ච, චුණ්ණඤ්ච පටිච්ච, උදකඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස කායස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. วิสาขะ การชำระกายที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? (ย่อมมีได้) เพราะอาศัยเครื่องขัดตัวด้วย อาศัยจุรณสำหรับอาบน้ำด้วย อาศัยน้ำด้วย และอาศัยความพยายามของบุรุษอันสมควรแก่การชำระนั้นด้วย วิสาขะ การชำระกายที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ ฉันนั้นเหมือนกันแล ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. තස්ස ධම්මං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො ධම්මුපොසථං උපවසති, ධම්මෙන සද්ධිං සංවසති, ධම්මඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระธรรมอยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ นี้เรียกว่า ‘อริยสาวกย่อมเข้าจำธรรมอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับธรรม และปรารภธรรม จิตของอริยสาวกนั้นย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้’ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล ‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස[Pg.209], විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. තස්ස සඞ්ඝං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස වත්ථස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติตรงแล้ว พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อญายธรรมแล้ว พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติสมควรแล้ว ได้แก่ บุรุษบุคคล ๔ คู่ คือบุรุษบุคคล ๘ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคหมู่นี้นั้น เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรกระทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระสงฆ์อยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ เปรียบเหมือนการชำระผ้าที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස වත්ථස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? උස්මඤ්ච පටිච්ච, ඛාරඤ්ච පටිච්ච, ගොමයඤ්ච පටිච්ච, උදකඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස වත්ථස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. วิสาขะ การชำระผ้าที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? (ย่อมมีได้) เพราะอาศัยไอน้ำร้อนด้วย อาศัยด่างด้วย อาศัยโคมัยด้วย อาศัยน้ำด้วย และอาศัยความพยายามของบุรุษอันสมควรแก่การชำระนั้นด้วย วิสาขะ การชำระผ้าที่เปรอะเปื้อนให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้ ฉันนั้นเหมือนกันแล ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. තස්ස සඞ්ඝං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො සඞ්ඝුපොසථං උපවසති, සඞ්ඝෙන සද්ධිං සංවසති, සඞ්ඝඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างไร? วิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว...ฯลฯ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงพระสงฆ์อยู่ จิตย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้ วิสาขะ นี้เรียกว่า ‘อริยสาวกย่อมเข้าจำสังฆอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับสงฆ์ และปรารภสงฆ์ จิตของอริยสาวกนั้นย่อมผ่องใส ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้น อุปกิเลสแห่งจิตเหล่าใดมีอยู่ อุปกิเลสเหล่านั้นย่อมถูกละเสียได้’ วิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียรย่อมมีได้อย่างนี้แล ‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි [Pg.210] අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි. තස්ස සීලං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ආදාසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจด ย่อมมีได้ด้วยความเพียร ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร ดูก่อนวิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงศีลของตนอันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท ท่านผู้รู้สรรเสริญ ไม่ถูกตัณหาและทิฐิครอบงำ เป็นไปเพื่อสมาธิ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงศีลอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ เปรียบเหมือนการชำระกระจกเงาที่มัวหมองให้หมดจด ย่อมมีได้ด้วยความเพียร ฉะนั้น ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ආදාසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? තෙලඤ්ච පටිච්ච, ඡාරිකඤ්ච පටිච්ච, වාලණ්ඩුපකඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ආදාසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระกระจกเงาที่มัวหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร คือ อาศัยทั้งน้ำมัน อาศัยทั้งเถ้า อาศัยทั้งแปรง และอาศัยความพยายามอันสมควรของบุรุษ ดูก่อนวิสาขะ การชำระกระจกเงาที่มัวหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างนี้แล ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้เหมือนกันแล ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි. තස්ස සීලං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො සීලුපොසථං උපවසති, සීලෙන සද්ධිං සංවසති, සීලඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร ดูก่อนวิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงศีลของตนอันไม่ขาด...ฯลฯ...เป็นไปเพื่อสมาธิ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงศีลอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนวิสาขะ นี้เรียกว่า อริยสาวกย่อมรักษาศีลอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับศีล และจิตของอริยสาวกนั้นอาศัยศีลย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างนี้แล ‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ විසාඛෙ, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සීලං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සුතෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සුතං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන චාගෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපො චාගො සංවිජ්ජති. යථාරූපාය පඤ්ඤාය [Pg.211] සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. තස්ස අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ජාතරූපස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจด ย่อมมีได้ด้วยความเพียร ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร ดูก่อนวิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงเทวดาว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกามีอยู่ เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอยู่ เทวดาชั้นยามามีอยู่ เทวดาชั้นดุสิตมีอยู่ เทวดาชั้นนิมมานรดีมีอยู่ เทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตีมีอยู่ เทวดาชั้นพรหมกายิกามีอยู่ เทวดาที่สูงกว่านั้นขึ้นไปมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีศรัทธาเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีลเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีศีลเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยสุตะเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีสุตะเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยจาคะเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีจาคะเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีปัญญาเช่นนั้นอยู่’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ เปรียบเหมือนการชำระทองที่มัวหมองให้หมดจด ย่อมมีได้ด้วยความเพียร ฉะนั้น ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ජාතරූපස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? උක්කඤ්ච පටිච්ච, ලොණඤ්ච පටිච්ච, ගෙරුකඤ්ච පටිච්ච, නාළිකසණ්ඩාසඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ජාතරූපස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระทองที่มัวหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร คือ อาศัยทั้งเบ้าหลอม อาศัยทั้งดินประสิว อาศัยทั้งขี้วัวแดง อาศัยทั้งหลอดเป่าและคีม และอาศัยความพยายามอันสมควรของบุรุษ ดูก่อนวิสาขะ การชำระทองที่มัวหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างนี้แล ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้เหมือนกันแล ‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා…පෙ… සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන…පෙ… සුතෙන…පෙ… චාගෙන…පෙ… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. තස්ස අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො දෙවතුපොසථං උපවසති, දෙවතාහි සද්ධිං සංවසති, දෙවතා ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. ดูก่อนวิสาขะ ก็การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างไร ดูก่อนวิสาขะ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมระลึกถึงเทวดาว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกามีอยู่ เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอยู่...ฯลฯ...เทวดาที่สูงกว่านั้นขึ้นไปมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีศรัทธาเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีล...ฯลฯ...สุตะ...ฯลฯ...จาคะ...ฯลฯ...ปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีปัญญาเช่นนั้นอยู่’ เมื่ออริยสาวกนั้นระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่ จิตย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนวิสาขะ นี้เรียกว่า อริยสาวกย่อมรักษาเทวดาอุโบสถ ย่อมอยู่ร่วมกับเทวดา และจิตของอริยสาวกนั้นอาศัยเทวดาย่อมผ่องใส เกิดความปราโมทย์ อุปกิเลสแห่งจิตที่มีอยู่ ย่อมถูกละเสียได้ ดูก่อนวิสาขะ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้หมดจดด้วยความเพียร ย่อมมีได้อย่างนี้แล ‘‘ස ඛො සො, විසාඛෙ, අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘යාවජීවං අරහන්තො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතා නිහිතදණ්ඩා නිහිතසත්ථා ලජ්ජී දයාපන්නා සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරන්ති; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී [Pg.212] විහරාමි. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති. ดูก่อนวิสาขา อริยสาวกนั้นย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต มีท่อนไม้วางแล้ว มีศาสตราวางแล้ว มีความละอาย ถึงพร้อมด้วยความกรุณา อนุเคราะห์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ทั้งปวงอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต มีท่อนไม้วางแล้ว มีศาสตราวางแล้ว มีความละอาย ถึงพร้อมด้วยความกรุณา อนุเคราะห์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ทั้งปวงอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว ‘‘යාවජීවං අරහන්තො අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතා දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරන්ති; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතො දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරාමි. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති. พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละอทินนาทาน เว้นขาดจากอทินนาทาน รับเอาแต่ของที่เขาให้ หวังแต่ของที่เขาให้ มีตนเป็นผู้สะอาด ไม่เป็นขโมยอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละอทินนาทาน เว้นขาดจากอทินนาทาน รับเอาแต่ของที่เขาให้ หวังแต่ของที่เขาให้ มีตนเป็นผู้สะอาด ไม่เป็นขโมยอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว ‘‘යාවජීවං අරහන්තො අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී ආරාචාරී විරතා මෙථුනා ගාමධම්මා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති. พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละอพรหมจรรย์ ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล เว้นขาดจากเมถุนอันเป็นธรรมของชาวบ้านอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละอพรหมจรรย์ ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล เว้นขาดจากเมถุนอันเป็นธรรมของชาวบ้านอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว ‘‘යාවජීවං අරහන්තො මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතා සච්චවාදී සච්චසන්ධා ථෙතා පච්චයිකා අවිසංවාදකා ලොකස්ස; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති. พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละมุสาวาท เว้นขาดจากมุสาวาท มีปกติกล่าวคำสัตย์ มีคำสัตย์ต่อคำสัตย์ มีวาจาเที่ยง มีวาจาควรเชื่อถือได้ ไม่กล่าวคำลวงต่อชาวโลกอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละมุสาวาท เว้นขาดจากมุสาวาท มีปกติกล่าวคำสัตย์ มีคำสัตย์ต่อคำสัตย์ มีวาจาเที่ยง มีวาจาควรเชื่อถือได้ ไม่กล่าวคำลวงต่อชาวโลกอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว ‘‘යාවජීවං අරහන්තො සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති. พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เว้นขาดจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เว้นขาดจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว ‘‘යාවජීවං අරහන්තො එකභත්තිකා රත්තූපරතා විරතා විකාලභොජනා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං එකභත්තිකො රත්තූපරතො විරතො විකාලභොජනා. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති. พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต บริโภคอาหารหนเดียว งดเว้นในราตรี เว้นขาดจากการบริโภคในเวลาวิกาลอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะบริโภคอาหารหนเดียว งดเว้นในราตรี เว้นขาดจากการบริโภคในเวลาวิกาลอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว ‘‘යාවජීවං අරහන්තො නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතො[Pg.213]. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති. พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต เว้นขาดจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี การดูการละเล่นอันเป็นข้าศึก การทัดทรงประดับตกแต่งร่างกายด้วยระเบียบดอกไม้ ของหอม และเครื่องประเทืองผิว อันเป็นที่ตั้งแห่งการแต่งตัวอยู่ แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะเว้นขาดจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี การดูการละเล่นอันเป็นข้าศึก การทัดทรงประดับตกแต่งร่างกายด้วยระเบียบดอกไม้ ของหอม และเครื่องประเทืองผิว อันเป็นที่ตั้งแห่งการแต่งตัวอยู่ เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว ‘‘යාවජීවං අරහන්තො උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතා නීචසෙය්‍යං කප්පෙන්ති මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො නීචසෙය්‍යං කප්පෙමි මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’’ති. พระอรหันต์ทั้งหลายตลอดชีวิต ละที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ เว้นขาดจากที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ ย่อมสำเร็จการนอนบนที่นอนต่ำ คือบนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้า แม้เราในวันนี้ ตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ ก็จะละที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ เว้นขาดจากที่นอนสูง ที่นอนใหญ่ สำเร็จการนอนบนที่นอนต่ำ คือบนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้า เราย่อมทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย แม้ด้วยองค์นี้ และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ ดังนี้ ‘‘එවං ඛො, විසාඛෙ, අරියුපොසථො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, අරියුපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො’’. ดูก่อนวิสาขา อริยอุโบสถย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้แล ดูก่อนวิสาขา อริยอุโบสถที่เข้าจำแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีความรุ่งเรืองใหญ่ มีความแผ่ไพศาลใหญ่ ‘‘කීවමහප්ඵලො හොති කීවමහානිසංසො කීවමහාජුතිකො කීවමහාවිප්ඵාරො’’? ‘‘සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, යො ඉමෙසං සොළසන්නං මහාජනපදානං පහූතරත්තරතනානං ඉස්සරියාධිපච්චං රජ්ජං කාරෙය්‍ය, සෙය්‍යථිදං – අඞ්ගානං, මගධානං, කාසීනං, කොසලානං, වජ්ජීනං, මල්ලානං, චෙතීනං, වඞ්ගානං, කුරූනං, පඤ්චාලානං, මච්ඡානං, සූරසෙනානං, අස්සකානං, අවන්තීනං, ගන්ධාරානං, කම්බොජානං, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතස්ස උපොසථස්ස එතං කලං නාග්ඝති සොළසිං. තං කිස්ස හෙතු? කපණං, විසාඛෙ, මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’. มีผลใหญ่เพียงไร มีอานิสงส์ใหญ่เพียงไร มีความรุ่งเรืองใหญ่เพียงไร มีความแผ่ไพศาลใหญ่เพียงไร ดูก่อนวิสาขา เปรียบเหมือนผู้ใดพึงครองราชย์เป็นอิสราธิบดีแห่งมหาชนบท ๑๖ เหล่านี้ อันสมบูรณ์ด้วยรัตนะมากมาย คือ อังคะ มคธะ กาสี โกสละ วัชชี มัลละ เจตี วังคะ กุรุ ปัญจาละ มัจฉะ สุรเสนะ อัสสกะ อวันตี คันธาระ กัมโพชะ (ราชสมบัตินั้น) ย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูก่อนวิสาขา เพราะราชสมบัติของมนุษย์เมื่อเทียบกับสุขทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย ‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි පඤ්ඤාස වස්සානි, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි පඤ්ච වස්සසතානි චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’. ดูก่อนวิสาขา ๕๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปีหนึ่ง ๕๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ก็ฐานะนี้ย่อมมีได้แล ดูก่อนวิสาขา คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ เข้าจำอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ดูก่อนวิสาขา คำที่เรากล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์เมื่อเทียบกับสุขทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’ นี้ เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว ‘‘යං[Pg.214], විසාඛෙ, මානුසකං වස්සසතං, තාවතිංසානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බං වස්සසහස්සං තාවතිංසානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා තාවතිංසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’. ดูก่อนวิสาขะ ๑๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นดาวดึงส์, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๑,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นดาวดึงส์. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นดาวดึงส์. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’ ‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි ද්වෙ වස්සසතානි, යාමානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි ද්වෙ වස්සසහස්සානි යාමානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා යාමානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’. ดูก่อนวิสาขะ ๒๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นยามา, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๒,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นยามา. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นยามา. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’ ‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි චත්තාරි වස්සසතානි, තුසිතානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි චත්තාරි වස්සසහස්සානි තුසිතානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’. ดูก่อนวิสาขะ ๔๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นดุสิต, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๔,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นดุสิต. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นดุสิต. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’ ‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි අට්ඨ වස්සසතානි, නිම්මානරතීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි අට්ඨ වස්සසහස්සානි නිම්මානරතීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං [Pg.215] උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’. ดูก่อนวิสาขะ ๘๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นนิมมานรดี, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๘,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นนิมมานรดี. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นนิมมานรดี. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’ ‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි සොළස වස්සසතානි, පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි සොළස වස්සසහස්සානි පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධායා’’’ති. ดูก่อนวิสาขะ ๑,๖๐๐ ปีของมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งกับวันหนึ่งของเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี, ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน, ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็น ๑ ปี, ๑๖,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี. ดูก่อนวิสาขะ ก็ฐานะนี้เป็นสิ่งที่มีได้ คือ สตรีหรือบุรุษบางคนในโลกนี้ สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี. ดูก่อนวิสาขะ เราอาศัยข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ความเป็นใหญ่ของมนุษย์ เมื่อเทียบกับสุขที่เป็นทิพย์แล้ว เป็นของเล็กน้อย’ ดังนี้ ‘‘පාණං න හඤ්ඤෙ න චදින්නමාදියෙ,මුසා න භාසෙ න ච මජ්ජපො සියා; අබ්‍රහ්මචරියා විරමෙය්‍ය මෙථුනා,රත්තිං න භුඤ්ජෙය්‍ය විකාලභොජනං. ไม่พึงฆ่าสัตว์ ไม่พึงลักทรัพย์ ไม่พึงพูดเท็จ ไม่พึงเป็นผู้ดื่มน้ำเมา พึงเว้นจากเมถุนอันเป็นความประพฤติไม่ประเสริฐ ไม่พึงบริโภคโภชนะในเวลากลางคืนและในเวลาวิกาล ‘‘මාලං න ධාරෙ න ච ගන්ධමාචරෙ,මඤ්චෙ ඡමායං ව සයෙථ සන්ථතෙ; එතඤ්හි අට්ඨඞ්ගිකමාහුපොසථං,බුද්ධෙන දුක්ඛන්තගුනා පකාසිතං. ไม่พึงทัดทรงดอกไม้ ไม่พึงลูบไล้ของหอม พึงนอนบนเตียง บนพื้นดิน หรือบนเครื่องปูลาด (บัณฑิต) กล่าวอุโบสถนี้แลว่า ประกอบด้วยองค์ ๘ อันพระพุทธเจ้าผู้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ทรงประกาศไว้ ‘‘චන්දො ච සූරියො ච උභො සුදස්සනා,ඔභාසයං අනුපරියන්ති යාවතා; තමොනුදා තෙ පන අන්තලික්ඛගා,නභෙ පභාසන්ති දිසාවිරොචනා. พระจันทร์และพระอาทิตย์ทั้งสองดวงดูงดงาม โคจรไปส่องสว่างทั่วปริมณฑลเพียงใด เทวดาทั้งสองนั้นสัญจรไปในอากาศ กำจัดความมืด ส่องแสงอยู่ในท้องฟ้า ทำให้ทิศทางสว่างไสว ‘‘එතස්මිං යං විජ්ජති අන්තරෙ ධනං,මුත්තා මණි වෙළුරියඤ්ච භද්දකං; සිඞ්ගී සුවණ්ණං අථ වාපි කඤ්චනං,යං ජාතරූපං හටකන්ති වුච්චති. ทรัพย์ใดที่มีอยู่ในระหว่างนี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์อย่างดี ทองสิงคี หรือทองกัญจนะ ที่เรียกว่าทองชาตรูปะหฏกะ ‘‘අට්ඨඞ්ගුපෙතස්ස [Pg.216] උපොසථස්ස,කලම්පි තෙ නානුභවන්ති සොළසිං; චන්දප්පභා තාරගණා ච සබ්බෙ.‘‘තස්මා හි නාරී ච නරො ච සීලවා,අට්ඨඞ්ගුපෙතං උපවස්සුපොසථං; පුඤ්ඤානි කත්වාන සුඛුද්‍රයානි,අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති. දසමං; ทรัพย์เหล่านั้นทั้งหมดไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ เหมือนหมู่ดาวทั้งหมดไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของแสงจันทร์. เพราะเหตุนั้นแล นารีและนรชนผู้มีศีล สมาทานอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ แล้ว ทำบุญทั้งหลายอันมีสุขเป็นผลกำไร ย่อมไม่ถูกติเตียน เข้าถึงสถานสวรรค์. สูตรที่ ๑๐ මහාවග්ගො සත්තමො. มหาวรรคที่ ๗ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ තිත්ථභයඤ්ච වෙනාගො, සරභො කෙසමුත්තියා; සාළ්හො චාපි කථාවත්ථු, තිත්ථියමූලුපොසථොති. ว่าด้วยติตถสูตร ภยสูตร เวนาคสูตร สรภสูตร เกสมุตติยสูตร สาฬหสูตร กถาวัตถุสูตร ติตถิยสูตร มูลสูตร และอุโปสถสูตร (8) 3. ආනන්දවග්ගො (๘) ๓. อานันทวรรค 1. ඡන්නසුත්තං ๑. ฉันนสูตร 72. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ඡන්නො පරිබ්බාජකො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ඡන්නො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘තුම්හෙපි, ආවුසො ආනන්ද, රාගස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, මොහස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථාති. මයං ඛො, ආවුසො, රාගස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙම, දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙම, මොහස්ස පහානං පඤ්ඤපෙමා’’ති. ๗๒. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ฉันนปริพาชกเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับท่านพระอานนท์ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ฉันนปริพาชกผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วแล ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า “ท่านอานนท์ผู้มีอายุ แม้ท่านทั้งหลายก็บัญญัติการละราคะ บัญญัติการละโทสะ บัญญัติการละโมหะหรือ” (ท่านพระอานนท์ตอบว่า) “ผู้มีอายุ เราทั้งหลายแล บัญญัติการละราคะ บัญญัติการละโทสะ บัญญัติการละโมหะ” ‘‘කිං පන තුම්හෙ, ආවුසො, රාගෙ ආදීනවං දිස්වා රාගස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, කිං දොසෙ ආදීනවං දිස්වා දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, කිං මොහෙ ආදීනවං දිස්වා මොහස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථා’’ති? “ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เห็นโทษอะไรในราคะ จึงบัญญัติการละราคะ เห็นโทษอะไรในโทสะ จึงบัญญัติการละโทสะ เห็นโทษอะไรในโมหะ จึงบัญญัติการละโมหะ” ‘‘රත්තො [Pg.217] ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති; රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රත්තො ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති; රාගෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. රත්තො ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති; රාගෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. රාගො ඛො, ආවුසො, අන්ධකරණො අචක්ඛුකරණො අඤ්ඤාණකරණො පඤ්ඤානිරොධිකො විඝාතපක්ඛිකො අනිබ්බානසංවත්තනිකො. “ผู้มีอายุ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจด้วย เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสทางใจ ผู้มีอายุ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ผู้มีอายุ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง ผู้มีอายุ ราคะแล กระทำให้มืดบอด กระทำให้ไม่มีจักษุ กระทำให้ไม่มีญาณ เป็นที่ดับแห่งปัญญา เป็นฝักฝ่ายแห่งความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน” ‘‘දුට්ඨො ඛො, ආවුසො, දොසෙන…පෙ… මූළ්හො ඛො, ආවුසො, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති; මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මූළ්හො ඛො, ආවුසො, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති; මොහෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. මූළ්හො ඛො, ආවුසො, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති; මොහෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. මොහො ඛො, ආවුසො, අන්ධකරණො අචක්ඛුකරණො අඤ්ඤාණකරණො පඤ්ඤානිරොධිකො විඝාතපක්ඛිකො අනිබ්බානසංවත්තනිකො. ඉදං ඛො මයං, ආවුසො, රාගෙ ආදීනවං දිස්වා රාගස්ස පහානං [Pg.218] පඤ්ඤාපෙම. ඉදං දොසෙ ආදීනවං දිස්වා දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙම. ඉදං මොහෙ ආදීනවං දිස්වා මොහස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙමා’’ති. “ผู้มีอายุ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว ถูกโทสะครอบงำ...เป... ผู้มีอายุ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจด้วย เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่คิดเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนทั้งสองฝ่ายบ้าง ย่อมไม่เสวยทุกข์โทมนัสทางใจ ผู้มีอายุ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ผู้มีอายุ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกยึดครอง ย่อมไม่รู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ไม่รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง เมื่อละโมหะได้แล้ว ย่อมรู้ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง รู้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายตามความเป็นจริง ผู้มีอายุ โมหะแล กระทำให้มืดบอด กระทำให้ไม่มีจักษุ กระทำให้ไม่มีญาณ เป็นที่ดับแห่งปัญญา เป็นฝักฝ่ายแห่งความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน ผู้มีอายุ เราทั้งหลายแล เห็นโทษนี้ในราคะ จึงบัญญัติการละราคะ เห็นโทษนี้ในโทสะ จึงบัญญัติการละโทสะ เห็นโทษนี้ในโมหะ จึงบัญญัติการละโมหะ” ‘‘අත්ථි පනාවුසො, මග්ගො අත්ථි පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති? ‘‘අත්ථාවුසො, මග්ගො අත්ථි පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති. ‘‘කතමො පනාවුසො, මග්ගො කතමා පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති? ‘‘අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. අයං ඛො, ආවුසො, මග්ගො අයං පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති. ‘‘භද්දකො ඛො, ආවුසො, මග්ගො භද්දිකා පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානාය. අලඤ්ච පනාවුසො ආනන්ද, අප්පමාදායා’’ති. පඨමං. “ท่านผู้มีอายุ ก็มรรคมีอยู่หรือ ปฏิปทามีอยู่หรือ เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้” “มีอยู่ ผู้มีอายุ มรรคมีอยู่ ปฏิปทามีอยู่ เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้” “ท่านผู้มีอายุ ก็มรรคเป็นไฉน ปฏิปทาเป็นไฉน เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้” “อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ...เป...สัมมาสมาธิ ผู้มีอายุ นี้แลคือมรรค นี้คือปฏิปทา เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้” “ท่านผู้มีอายุ มรรคดีจริงหนอ ปฏิปทาดีจริงหนอ เพื่อการละราคะ โทสะ โมหะนี้ ท่านอานนท์ผู้มีอายุ ก็สมควรแล้วเพื่อความไม่ประมาท” จบสูตรที่ ๑ 2. ආජීවකසුත්තං ๒. อาชีวกสูตร 73. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරො ආජීවකසාවකො ගහපති යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො ආජීවකසාවකො ගහපති ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ๗๓. สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ ณ โฆสิตาราม เขตกรุงโกสัมพี ครั้งนั้นแล คหบดีผู้เป็นสาวกของอาชีวกคนหนึ่งเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ไหว้ท่านพระอานนท์แล้ว นั่ง ณ ที่สมควร คหบดีผู้เป็นสาวกของอาชีวกนั้น นั่ง ณ ที่สมควรแล้วแล ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า ‘‘කෙසං නො, භන්තෙ ආනන්ද, ධම්මො ස්වාක්ඛාතො? කෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා? කෙ ලොකෙ සුකතා’’ති ? ‘‘තෙන හි, ගහපති, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යෙ රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, තෙසං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, තෙසං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො. එවං මෙ එත්ථ හොතී’’ති. “ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ธรรมของใครชื่อว่าเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้ว ใครในโลกเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว ใครในโลกเป็นผู้ทำดีแล้ว” “ถ้าอย่างนั้น คฤหบดี เราจักย้อนถามท่านในเรื่องนี้ ท่านพอใจอย่างไร ก็พึงตอบอย่างนั้น ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คฤหบดี ชนเหล่าใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ ธรรมของชนเหล่านั้นเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้วหรือไม่ หรือท่านมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างไร” “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ ธรรมของชนเหล่านั้นเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้ว ข้าพเจ้ามีความเห็นในเรื่องนี้อย่างนี้” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යෙ රාගස්ස පහානාය පටිපන්නා, දොසස්ස පහානාය පටිපන්නා, මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා, තෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා [Pg.219] නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය පටිපන්නා, දොසස්ස පහානාය පටිපන්නා, මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා, තෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා. එවං මෙ එත්ථ හොතී’’ති. “ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คฤหบดี ชนเหล่าใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ ชนเหล่านั้นเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วในโลกหรือไม่ หรือท่านมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างไร” “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ ชนเหล่านั้นเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วในโลก ข้าพเจ้ามีความเห็นในเรื่องนี้อย่างนี้” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යෙසං රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං දොසො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තෙ ලොකෙ සුකතා නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘යෙසං, භන්තෙ, රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං දොසො පහීනො…පෙ… යෙසං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තෙ ලොකෙ සුකතා. එවං මෙ එත්ථ හොතී’’ති. “ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คฤหบดี ชนเหล่าใดละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่าใดละโทสะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่าใดละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่านั้นเป็นผู้ทำดีแล้วในโลกหรือไม่ หรือท่านมีความเห็นในเรื่องนี้อย่างไร” “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่าใดละโทสะได้แล้ว...ฯลฯ... ชนเหล่าใดละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่านั้นเป็นผู้ทำดีแล้วในโลก ข้าพเจ้ามีความเห็นในเรื่องนี้อย่างนี้” ‘‘ඉති ඛො, ගහපති, තයාවෙතං බ්‍යාකතං – ‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, තෙසං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො’ති. තයාවෙතං බ්‍යාකතං – ‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය පටිපන්නා, දොසස්ස පහානාය පටිපන්නා, මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා, තෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා’ති. තයාවෙතං බ්‍යාකතං – ‘යෙසං, භන්තෙ, රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං දොසො පහීනො…පෙ… යෙසං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තෙ ලොකෙ සුකතා’’’ති. “คฤหบดี เป็นอันว่าท่านได้ตอบปัญหานั้นแล้วว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ ธรรมของชนเหล่านั้นเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้ว’ ท่านได้ตอบปัญหานั้นแล้วว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ ชนเหล่านั้นเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วในโลก’ ท่านได้ตอบปัญหานั้นแล้วว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่าใดละโทสะได้แล้ว...ฯลฯ... ชนเหล่าใดละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ชนเหล่านั้นเป็นผู้ทำดีแล้วในโลก’” ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! න චෙව නාම සධම්මුක්කංසනා භවිස්සති, න ච පරධම්මාපසාදනා. ආයතනෙව ධම්මදෙසනා, අත්ථො ච වුත්තො, අත්තා ච අනුපනීතො. තුම්හෙ, භන්තෙ ආනන්ද, රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙථ, දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස පහනාය ධම්මං දෙසෙථ. තුම්හාකං, භන්තෙ ආනන්ද, ධම්මො ස්වාක්ඛාතො. තුම්හෙ, භන්තෙ ආනන්ද, රාගස්ස පහානාය [Pg.220] පටිපන්නා, දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා. තුම්හෙ, භන්තෙ, ලොකෙ සුප්පටිපන්නා. තුම්හාකං, භන්තෙ ආනන්ද, රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තුම්හාකං දොසො පහීනො…පෙ… තුම්හාකං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. තුම්හෙ ලොකෙ සුකතා. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมา ไม่มีการยกย่องธรรมของตน และไม่มีการข่มธรรมของผู้อื่นเลย มีแต่การแสดงธรรมไปตามเหตุเท่านั้น ทั้งเนื้อความก็กล่าวแล้ว และตนก็มิได้ถูกยกย่อง ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ท่านทั้งหลายแสดงธรรมเพื่อละราคะ เพื่อละโทสะ...ฯลฯ... เพื่อละโมหะ ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ธรรมของท่านทั้งหลายเป็นธรรมที่กล่าวไว้ดีแล้ว ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ท่านทั้งหลายปฏิบัติเพื่อละราคะ เพื่อละโทสะ...ฯลฯ... เพื่อละโมหะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วในโลก ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ราคะของท่านทั้งหลายเป็นสิ่งที่ละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา โทสะของท่านทั้งหลายเป็นสิ่งที่ละได้แล้ว...ฯลฯ... โมหะของท่านทั้งหลายเป็นสิ่งที่ละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา ท่านทั้งหลายเป็นผู้ทำดีแล้วในโลก” ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ! සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති; එවමෙවං අය්‍යෙන ආනන්දෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ ආනන්ද, තං භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං අය්‍යො ආනන්දො ධාරෙතු, අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දුතියං. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปน้ำมันในที่มืด ด้วยคิดว่า ‘คนมีจักษุจักเห็นรูป’ ฉันใด ท่านพระอานนท์ได้ประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นกับทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระอานนท์จงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” สูตรที่ ๒ 3. මහානාමසක්කසුත්තං ๓. มหานามสักกสูตร 74. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා ගිලානාවුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘දීඝරත්තාහං, භන්තෙ, භගවතා එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි – ‘සමාහිතස්ස ඤාණං, නො අසමාහිතස්සා’ති. සමාධි නු ඛො, භන්තෙ, පුබ්බෙ, පච්ඡා ඤාණං; උදාහු ඤාණං පුබ්බෙ, පච්ඡා සමාධී’’ති? අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘භගවා ඛො ගිලානවුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. අයඤ්ච මහානාමො සක්කො භගවන්තං අතිගම්භීරං පඤ්හං පුච්ඡති. යංනූනාහං මහානාමං සක්කං එකමන්තං අපනෙත්වා ධම්මං දෙසෙය්‍ය’’න්ති. ๗๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ในกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงฟื้นจากประชวร ไม่นานหลังจากทรงหายจากพระประชวร ครั้งนั้นแล เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง เจ้าศากยะมหานามะผู้ประทับนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้อย่างนี้มานานแล้วว่า ‘ญาณย่อมมีแก่ผู้มีสมาธิ ไม่มีแก่ผู้ไม่มีสมาธิ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมาธิเกิดก่อน ญาณเกิดทีหลัง หรือว่าญาณเกิดก่อน สมาธิเกิดทีหลัง” ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคทรงฟื้นจากประชวร ไม่นานหลังจากทรงหายจากพระประชวร และเจ้าศากยะมหานามะนี้ก็ทูลถามปัญหาที่ลึกซึ้งอย่างยิ่งต่อพระผู้มีพระภาค ไฉนหนอ เราพึงพาเจ้าศากยะมหานามะไป ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วแสดงธรรม” අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො මහානාමං සක්කං බාහායං ගහෙත්වා එකමන්තං අපනෙත්වා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘සෙඛම්පි ඛො, මහානාම, සීලං වුත්තං භගවතා, අසෙඛම්පි සීලං වුත්තං භගවතා; සෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා, අසෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා; සෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා, අසෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා. කතමඤ්ච, මහානාම[Pg.221], සෙඛං සීලං? ඉධ, මහානාම, භික්ඛු සීලවා හොති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. ඉදං වුච්චති, මහානාම, සෙඛං සීලං’’. ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์จูงเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะที่พระพาหาแล้วพาหลีกออกไป ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ได้กล่าวคำนี้กะเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘ดูก่อนมหานามะ พระผู้มีพระภาคตรัสศีลของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสศีลของพระอเสขะไว้ด้วย ตรัสสมาธิของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสสมาธิของพระอเสขะไว้ด้วย ตรัสปัญญาของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสปัญญาของพระอเสขะไว้ด้วย ดูก่อนมหานามะ ก็ศีลของพระเสขะเป็นไฉน ดูก่อนมหานามะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยปาติโมกขสังวร ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่าศีลของพระเสขะ’ ‘‘කතමො ච, මහානාම, සෙඛො සමාධි? ඉධ, මහානාම, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, මහානාම, සෙඛො සමාධි. ‘ดูก่อนมหานามะ ก็สมาธิของพระเสขะเป็นไฉน ดูก่อนมหานามะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม... เข้าจตุตถฌานอยู่ ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่าสมาธิของพระเสขะ ‘‘කතමා ච, මහානාම, සෙඛා පඤ්ඤා? ඉධ, මහානාම, භික්ඛු ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, මහානාම, සෙඛා පඤ්ඤා. ‘ดูก่อนมหานามะ ก็ปัญญาของพระเสขะเป็นไฉน ดูก่อนมหานามะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนมหานามะ นี้เรียกว่าปัญญาของพระเสขะ ‘‘ස ඛො සො, මහානාම, අරියසාවකො එවං සීලසම්පන්නො එවං සමාධිසම්පන්නො එවං පඤ්ඤාසම්පන්නො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, මහානාම, සෙඛම්පි සීලං වුත්තං භගවතා, අසෙඛම්පි සීලං වුත්තං භගවතා; සෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා, අසෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා; සෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා, අසෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා’’ති. තතියං. ‘ดูก่อนมหานามะ อริยสาวกนั้นแล ผู้สมบูรณ์ด้วยศีลอย่างนี้ สมบูรณ์ด้วยสมาธิอย่างนี้ สมบูรณ์ด้วยปัญญาอย่างนี้ ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูก่อนมหานามะ ด้วยประการฉะนี้แล พระผู้มีพระภาคจึงตรัสศีลของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสศีลของพระอเสขะไว้ด้วย ตรัสสมาธิของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสสมาธิของพระอเสขะไว้ด้วย ตรัสปัญญาของพระเสขะไว้ด้วย ตรัสปัญญาของพระอเสขะไว้ด้วย’ ดังนี้แล จบสูตรที่ ๓ 4. නිගණ්ඨසුත්තං ๔. นิครนถสูตร 75. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො අභයො ච ලිච්ඡවි පණ්ඩිතකුමාරකො ච ලිච්ඡවි යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො අභයො ලිච්ඡවි ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘නිගණ්ඨො, භන්තෙ, නාටපුත්තො සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී අපරිසෙසං ඤාණදස්සනං පටිජානාති – ‘චරතො ච මෙ තිට්ඨතො ච සුත්තස්ස ච ජාගරස්ස ච සතතං සමිතං ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිත’න්ති. සො පුරාණානං කම්මානං තපසා බ්‍යන්තීභාවං පඤ්ඤපෙති නවානං කම්මානං අකරණා සෙතුඝාතං. ඉති කම්මක්ඛයා දුක්ඛක්ඛයො, දුක්ඛක්ඛයා වෙදනාක්ඛයො, වෙදනාක්ඛයා සබ්බං දුක්ඛං නිජ්ජිණ්ණං භවිස්සති – එවමෙතිස්සා සන්දිට්ඨිකාය නිජ්ජරාය [Pg.222] විසුද්ධියා සමතික්කමො හොති. ඉධ, භන්තෙ, භගවා කිමාහා’’ති? ๗๕. สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล อภัยลิจฉวีและบัณฑิตกุมารลิจฉวีเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ก็ไหว้ท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง อภัยลิจฉวีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นิครนถ์นาฏบุตรเป็นผู้รู้หมด เห็นหมด ปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่มีส่วนเหลือว่า ‘เมื่อเราเดินอยู่ก็ดี ยืนอยู่ก็ดี หลับอยู่ก็ดี ตื่นอยู่ก็ดี ญาณทัสสนะปรากฏอยู่เสมอไปไม่ขาดสาย’ ท่านบัญญัติความสิ้นไปแห่งกรรมเก่าด้วยตบะ และกล่าวการทำลายเหตุ (แห่งกรรมใหม่) เพราะการไม่ทำกรรมใหม่ ด้วยเหตุนี้ เพราะกรรมสิ้นไป ทุกข์จึงสิ้นไป เพราะทุกข์สิ้นไป เวทนาจึงสิ้นไป เพราะเวทนาสิ้นไป ทุกข์ทั้งปวงจักเป็นอันหมดสิ้นไป ย่อมมีการก้าวล่วง (ทุกข์ทั้งปวง) ได้ด้วยความหมดจด คือความสิ้นไปแห่งกิเลสอันจะพึงเห็นได้เองนี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสว่าอย่างไร’ ‘‘තිස්සො ඛො ඉමා, අභය, නිජ්ජරා විසුද්ධියො තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතා සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය. කතමා තිස්සො? ඉධ, අභය, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහීති. ‘ดูก่อนอภัย ความหมดจดคือความสิ้นไปแห่งกิเลส ๓ ประการนี้ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เองพระองค์นั้น ตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อดับสูญทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ๓ ประการเป็นไฉน ดูก่อนอภัย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมยังกรรมเก่าที่ถูกผัสสะแล้วๆ ให้สิ้นไป เป็นความสิ้นไปแห่งกิเลสอันจะพึงเห็นได้เอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน’ ‘‘ස ඛො සො, අභය, භික්ඛු එවං සීලසම්පන්නො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො, සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා, පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහීති. ‘ดูก่อนอภัย ภิกษุนั้นแล ผู้สมบูรณ์ด้วยศีลอย่างนี้ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบไป เข้าทุติยฌานอันเป็นภายในผ่องใส เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ เพราะปีติจางไป เป็นผู้อยู่อุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย ซึ่งพระอริยะทั้งหลายกล่าวว่า ‘เป็นผู้อยู่อุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ เข้าตติยฌานอยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้ และเพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน เข้าจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีแต่อุเบกขาและสติบริสุทธิ์อยู่ เธอย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมยังกรรมเก่าที่ถูกผัสสะแล้วๆ ให้สิ้นไป เป็นความสิ้นไปแห่งกิเลสอันจะพึงเห็นได้เอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน’ ‘‘ස ඛො සො, අභය, භික්ඛු එවං සමාධිසම්පන්නො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහීති. ඉමා ඛො, අභය, තිස්සො නිජ්ජරා විසුද්ධියො තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතා සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති. ‘ดูก่อนอภัย ภิกษุนั้นแล ผู้สมบูรณ์ด้วยสมาธิอย่างนี้ ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ เธอย่อมไม่ทำกรรมใหม่ และย่อมยังกรรมเก่าที่ถูกผัสสะแล้วๆ ให้สิ้นไป เป็นความสิ้นไปแห่งกิเลสอันจะพึงเห็นได้เอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน ดูก่อนอภัย ความหมดจดคือความสิ้นไปแห่งกิเลส ๓ ประการนี้แล พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เองพระองค์นั้น ตรัสไว้ดีแล้ว เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อดับสูญทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน’ ดังนี้แล එවං වුත්තෙ පණ්ඩිතකුමාරකො ලිච්ඡවි අභයං ලිච්ඡවිං එතදවොච – ‘‘කිං පන ත්වං, සම්ම අභය, ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභාසිතං සුභාසිතතො නාබ්භනුමොදසී’’ති? ‘‘ක්‍යාහං, සම්ම පණ්ඩිතකුමාරක, ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභාසිතං සුභාසිතතො නාබ්භනුමොදිස්සාමි! මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍ය යො ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභාසිතං සුභාසිතතො නාබ්භනුමොදෙය්‍යා’’ති. චතුත්ථං. เมื่อพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว บัณฑิตกุมารลิจฉวีได้กล่าวคำนี้กับอภัยลิจฉวีว่า “สหายอภัย เหตุไรท่านจึงไม่ชื่นชมสุภาษิตของท่านพระอานนท์ว่าเป็นสุภาษิตเล่า” (อภัยลิจฉวีตอบว่า) “สหายบัณฑิตกุมารกะ ทำไมเราจะไม่ชื่นชมสุภาษิตของท่านพระอานนท์ว่าเป็นสุภาษิตเล่า ผู้ใดไม่พึงชื่นชมสุภาษิตของท่านพระอานนท์ว่าเป็นสุภาษิต แม้ศีรษะของผู้นั้นก็พึงแตก” จบสูตรที่ ๔ 5. නිවෙසකසුත්තං ๕. นิเวสกสูตร 76. අථ [Pg.223] ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච – ๗๖. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้วว่า ‘‘යෙ, ආනන්ද, අනුකම්පෙය්‍යාථ යෙ ච සොතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යුං මිත්තා වා අමච්චා වා ඤාතී වා සාලොහිතා වා තෙ වො, ආනන්ද, තීසු ඨානෙසු සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා. කතමෙසු තීසු? බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙ සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි; සත්ථා දෙවමනුස්සානං, බුද්ධො භගවා’ති, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙ සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙ සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’’ති. “อานนท์ เธอพึงอนุเคราะห์มิตร อำมาตย์ ญาติ หรือสาโลหิตเหล่าใด และชนเหล่าใดพึงสำคัญถ้อยคำ (ของเธอ) ว่าเป็นสิ่งที่ควรฟัง อานนท์ เธอพึงให้ชนเหล่านั้นสมาทาน ตั้งมั่น ดำรงอยู่ในฐานะ ๓ ประการ ฐานะ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ พึงให้สมาทาน ตั้งมั่น ดำรงอยู่ในความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม’ พึงให้สมาทาน ตั้งมั่น ดำรงอยู่ในความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ พึงให้สมาทาน ตั้งมั่น ดำรงอยู่ในความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว เป็นผู้ปฏิบัติตรง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อญายธรรม เป็นผู้ปฏิบัติสมควร คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ นับเรียงตัวบุรุษได้ ๘ บุรุษ นี่คือพระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’” ‘‘සියා, ආනන්ද, චතුන්නං මහාභූතානං අඤ්ඤථත්තං – පථවීධාතුයා ආපොධාතුයා තෙජොධාතුයා වායොධාතුයා, න ත්වෙව බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස සියා අඤ්ඤථත්තං තත්‍රිදං අඤ්ඤථත්තං. සො වතානන්ද, බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො අරියසාවකො නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. “อานนท์ ความแปรปรวนแห่งมหาภูตรูป ๔ คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ พึงมีได้ แต่ความแปรปรวนแห่งอริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าจะมีไม่ได้เลย ในข้อนี้ นี่คือความแปรปรวน อานนท์ อริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าแล้ว จะพึงไปเกิดในนรก กำเนิดเดรัจฉาน หรือเปรตวิสัยนั้น ไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้” ‘‘සියා, ආනන්ද, චතුන්නං මහාභූතානං අඤ්ඤථත්තං – පථවීධාතුයා ආපොධාතුයා තෙජොධාතුයා වායොධාතුයා, න ත්වෙව ධම්මෙ…පෙ… න ත්වෙව සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස සියා අඤ්ඤථත්තං තත්‍රිදං අඤ්ඤථත්තං. සො වතානන්ද, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො [Pg.224] අරියසාවකො නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. “อานนท์ ความแปรปรวนแห่งมหาภูตรูป ๔ คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ พึงมีได้ แต่ความแปรปรวนแห่งอริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม... ในพระสงฆ์ จะมีไม่ได้เลย ในข้อนี้ นี่คือความแปรปรวน อานนท์ อริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์แล้ว จะพึงไปเกิดในนรก กำเนิดเดรัจฉาน หรือเปรตวิสัยนั้น ไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้” ‘‘යෙ, ආනන්ද, අනුකම්පෙය්‍යාථ යෙ ච සොතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යුං මිත්තා වා අමච්චා වා ඤාතී වා සාලොහිතා වා තෙ වො, ආනන්ද, ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා’’ති. පඤ්චමං. “อานนท์ เธอพึงอนุเคราะห์มิตร อำมาตย์ ญาติ หรือสาโลหิตเหล่าใด และชนเหล่าใดพึงสำคัญถ้อยคำ (ของเธอ) ว่าเป็นสิ่งที่ควรฟัง อานนท์ เธอพึงให้ชนเหล่านั้นสมาทาน ตั้งมั่น ดำรงอยู่ในฐานะ ๓ ประการนี้” จบสูตรที่ ๕ 6. පඨමභවසුත්තං ๖. ปฐมภวสูตร 77. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවො, භවොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, භවො හොතී’’ති? ๗๗. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่ตรัสว่า ‘ภพ ภพ’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงมีภพ” ‘‘කාමධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො කාමභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං හීනාය ධාතුයා විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිතං එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. ( ) “อานนท์ ถ้ากรรมที่จะให้ผลในกามธาตุไม่มีอยู่ กามภพจะพึงปรากฏบ้างหรือไม่” “ไม่พึงปรากฏเลย พระพุทธเจ้าข้า” “อานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางในพืช วิญญาณของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งอยู่แล้วในธาตุชั้นเลว (กามธาตุ) ด้วยอาการอย่างนี้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้น” ‘‘රූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො රූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං මජ්ඣිමාය ධාතුයා විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිතං එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. ( ) “อานนท์ ถ้ากรรมที่จะให้ผลในรูปธาตุไม่มีอยู่ รูปภพจะพึงปรากฏบ้างหรือไม่” “ไม่พึงปรากฏเลย พระพุทธเจ้าข้า” “อานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางในพืช วิญญาณของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งอยู่แล้วในธาตุชั้นกลาง (รูปธาตุ) ด้วยอาการอย่างนี้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้น” ‘‘අරූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො අරූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං පණීතාය ධාතුයා විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිතං එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. එවං ඛො, ආනන්ද, භවො හොතී’’ති. ඡට්ඨං. “อานนท์ ถ้ากรรมที่จะให้ผลในอรูปธาตุไม่มีอยู่ อรูปภพจะพึงปรากฏบ้างหรือไม่” “ไม่พึงปรากฏเลย พระพุทธเจ้าข้า” “อานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางในพืช วิญญาณของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งอยู่แล้วในธาตุชั้นประณีต (อรูปธาตุ) ด้วยอาการอย่างนี้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้น อานนท์ ภพย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้แล” จบสูตรที่ ๖ 7. දුතියභවසුත්තං ๗. ทุติยภวสูตร 78. අථ [Pg.225] ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවො, භවොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, භවො හොතී’’ති? ๗๘. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ... ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่ตรัสว่า ‘ภพ ภพ’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงมีภพ” ‘‘කාමධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො කාමභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං හීනාය ධාතුයා චෙතනා පතිට්ඨිතා පත්ථනා පතිට්ඨිතා එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති’’. “ดูก่อนอานนท์ ก็ถ้ากรรมที่ให้ผลในกามธาตุจักไม่ได้มีแล้ว กามภพจะพึงปรากฏได้บ้างละหรือ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนอานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางเหนียว เจตนาและความปรารถนาของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งมั่นอยู่ในธาตุชั้นเลว การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้นอย่างนี้” ‘‘රූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො රූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං මජ්ඣිමාය ධාතුයා චෙතනා පතිට්ඨිතා පත්ථනා පතිට්ඨිතා එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති’’. “ดูก่อนอานนท์ ก็ถ้ากรรมที่ให้ผลในรูปธาตุจักไม่ได้มีแล้ว รูปภพจะพึงปรากฏได้บ้างละหรือ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนอานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางเหนียว เจตนาและความปรารถนาของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งมั่นอยู่ในธาตุชั้นกลาง การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้นอย่างนี้” ‘‘අරූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො අරූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං පණීතාය ධාතුයා චෙතනා පතිට්ඨිතා පත්ථනා පතිට්ඨිතා එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. එවං ඛො, ආනන්ද, භවො හොතී’’ති. සත්තමං. “ดูก่อนอานนท์ ก็ถ้ากรรมที่ให้ผลในอรูปธาตุจักไม่ได้มีแล้ว อรูปภพจะพึงปรากฏได้บ้างละหรือ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ดูก่อนอานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ กรรมจึงเป็นเหมือนนา วิญญาณเป็นเหมือนพืช ตัณหาเป็นเหมือนยางเหนียว เจตนาและความปรารถนาของสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ตั้งมั่นอยู่ในธาตุชั้นประณีต การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมีขึ้นอย่างนี้ ดูก่อนอานนท์ ภพย่อมมีขึ้นอย่างนี้แล” จบสูตรที่ ๗ 8. සීලබ්බතසුත්තං ๘. สีลัพพตสูตร 79. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච – ‘‘සබ්බං නු ඛො, ආනන්ද, සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සඵල’’න්ති? ‘‘න ඛ්වෙත්ථ, භන්තෙ, එකංසෙනා’’ති. ‘‘තෙන හානන්ද, විභජස්සූ’’ති. ๗๙. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า “ดูก่อนอานนท์ ศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระ ทั้งหมดนี้มีผลหรือหนอ” “พระเจ้าข้า ในข้อนี้จะพึงตอบโดยส่วนเดียวไม่ได้” “ดูก่อนอานนท์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงจำแนกเถิด” ‘‘යඤ්හිස්ස, භන්තෙ, සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං සීලබ්බතං ජීවිතං [Pg.226] බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං අඵලං. යඤ්ච ඛ්වාස්ස, භන්තෙ, සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සඵල’’න්ති. ඉදමවොච ආයස්මා ආනන්දො; සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. “พระเจ้าข้า เมื่อบุคคลเสพศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระใดอยู่ อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป ศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระเช่นนี้ ไม่มีผล แต่เมื่อบุคคลเสพศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระใดอยู่ อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมไป กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น ศีลพรต ชีวิตพรหมจรรย์ และอุปัฏฐานสาระเช่นนี้ มีผล” ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลคำนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති, උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙ ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සෙඛො, භික්ඛවෙ, ආනන්දො; න ච පනස්ස සුලභරූපො සමසමො පඤ්ඤායා’’ති. අට්ඨමං. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ทราบว่า “พระศาสดาทรงพอพระทัยเราแล้ว” จึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วหลีกไป ครั้งนั้น เมื่อท่านพระอานนท์หลีกไปแล้วไม่นาน พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานนท์ยังเป็นเสขะอยู่ แต่บุคคลที่จะเสมอเหมือนด้วยปัญญาของอานนท์นั้น หาได้ไม่ง่ายเลย” จบสูตรที่ ๘ 9. ගන්ධජාතසුත්තං ๙. คันธชาตสูตร 80. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ๘๐. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘‘තීණිමානි, භන්තෙ, ගන්ධජාතානි, යෙසං අනුවාතංයෙව ගන්ධො ගච්ඡති, නො පටිවාතං. කතමානි තීණි? මූලගන්ධො, සාරගන්ධො, පුප්ඵගන්ධො – ඉමානි ඛො, භන්තෙ, තීණි ගන්ධජාතානි, යෙසං අනුවාතංයෙව ගන්ධො ගච්ඡති, නො පටිවාතං. අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කිඤ්චි ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති? “พระเจ้าข้า ของหอม ๓ อย่างนี้ มีกลิ่นไปตามลมอย่างเดียว ไม่ไปทวนลม ๓ อย่างเป็นไฉน คือ กลิ่นที่ราก กลิ่นที่แก่น กลิ่นที่ดอก พระเจ้าข้า ของหอม ๓ อย่างนี้แล มีกลิ่นไปตามลมอย่างเดียว ไม่ไปทวนลม พระเจ้าข้า ของหอมชนิดใดชนิดหนึ่งซึ่งมีกลิ่นไปตามลมก็ได้ ไปทวนลมก็ได้ ไปทั้งตามลมและทวนลมก็ได้ มีอยู่บ้างหรือหนอ” ‘‘අත්ථානන්ද, කිඤ්චි ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති. ‘‘කතමඤ්ච පන, භන්තෙ, ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති? “ดูก่อนอานนท์ ของหอมชนิดใดชนิดหนึ่งซึ่งมีกลิ่นไปตามลมก็ได้ ไปทวนลมก็ได้ ไปทั้งตามลมและทวนลมก็ได้ มีอยู่” “พระเจ้าข้า ก็ของหอมชนิดใดชนิดหนึ่งซึ่งมีกลิ่นไปตามลมก็ได้ ไปทวนลมก็ได้ ไปทั้งตามลมและทวนลมก็ได้ คืออะไร” ‘‘ඉධානන්ද, යස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති, පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති[Pg.227], සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. “ดูก่อนอานนท์ ในโลกนี้ สตรีหรือบุรุษในบ้านหรือนิคมใด ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ ถึงพระธรรมเป็นสรณะ ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน ‘‘තස්ස දිසාසු සමණබ්‍රාහ්මණා වණ්ණං භාසන්ති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති, පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’’’ති. “สมณพราหมณ์ทั้งหลายในทิศต่างๆ ย่อมกล่าวสรรเสริญคุณของสตรีหรือบุรุษนั้นว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีสตรีหรือบุรุษถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ ถึงพระธรรมเป็นสรณะ ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากอทินนาทาน งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร งดเว้นจากมุสาวาท งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน’” ‘‘දෙවතාපිස්ස වණ්ණං භාසන්ති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති, පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. ඉදං ඛො තං, ආනන්ද, ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති. แม้เหล่าเทวดาก็กล่าวสรรเสริญคุณของผู้นั้นว่า ‘ในบ้านหรือนิคมชื่อโน้น มีหญิงหรือชาย ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ ถึงพระธรรมเป็นสรณะ ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต... ละ... เป็นผู้งดเว้นจากสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม มีจิตปราศจากมลทินคือความตระหนี่ ครองเรือน เป็นผู้มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชะล้างแล้ว ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน’ ดูก่อนอานนท์ นี้แลเป็นชนิดของหอมที่กลิ่นฟุ้งไปได้ทั้งตามลม ทั้งทวนลม และทั้งตามลมและทวนลม ‘‘න පුප්ඵගන්ධො පටිවාතමෙති,න චන්දනං තගරමල්ලිකා වා; සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති,සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායතී’’ති. නවමං; กลิ่นดอกไม้ฟุ้งไปทวนลมไม่ได้ กลิ่นจันทน์ กฤษณา หรือมะลิ ก็ฟุ้งไปทวนลมไม่ได้ ส่วนกลิ่นของสัตบุรุษฟุ้งไปทวนลมได้ สัตบุรุษย่อมฟุ้งขจรไปทั่วทุกทิศ จบสูตรที่ ๙ 10. චූළනිකාසුත්තං ๑๐. จูฬนิกาสูตร 81. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සම්මුඛාමෙතං, භන්තෙ, භගවතො [Pg.228] සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘භගවතො, ආනන්ද, සිඛිස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසී’ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කීවතකං පහොති සරෙන විඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සාවකො සො, ආනන්ද, අප්පමෙය්‍යා තථාගතා’’ති. ๘๑. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ดูก่อนอานนท์ อภิภูสาวกของพระผู้มีพระภาคสิขี ยืนอยู่ในพรหมโลก ทำให้พันโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่า ทรงสามารถทำให้รู้แจ้งได้ด้วยเสียงประมาณเท่าไร’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ ผู้นั้นเป็นสาวก ส่วนพระตถาคตทั้งหลายประมาณไม่ได้’ දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘භගවතො, ආනන්ද, සිඛිස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසී’ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කීවතකං පහොති සරෙන විඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සාවකො සො, ආනන්ද, අප්පමෙය්‍යා තථාගතා’’ති. แม้ครั้งที่สอง ท่านพระอานนท์ก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ดูก่อนอานนท์ อภิภูสาวกของพระผู้มีพระภาคสิขี ยืนอยู่ในพรหมโลก ทำให้พันโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่า ทรงสามารถทำให้รู้แจ้งได้ด้วยเสียงประมาณเท่าไร’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ ผู้นั้นเป็นสาวก ส่วนพระตถาคตทั้งหลายประมาณไม่ได้’ තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සම්මුඛාමෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘භගවතො, ආනන්ද, සිඛිස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසී’ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කීවතකං පහොති සරෙන විඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සුතා තෙ, ආනන්ද, සහස්සී චූළනිකා ලොකධාතූ’’ති? ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො; එතස්ස, සුගත, කාලො! යං භගවා භාසෙය්‍ය. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙනහානන්ද, සුණාහි සාධුකං මනසි කරොහි, භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච – แม้ครั้งที่สาม ท่านพระอานนท์ก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ดูก่อนอานนท์ อภิภูสาวกของพระผู้มีพระภาคสิขี ยืนอยู่ในพรหมโลก ทำให้พันโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่า ทรงสามารถทำให้รู้แจ้งได้ด้วยเสียงประมาณเท่าไร’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ เธอเคยได้ฟังเรื่องสหัสสีจูฬนิกาโลกธาตุไหม’ (ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า) ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค บัดนี้เป็นกาลอันควร ข้าแต่พระสุคต บัดนี้เป็นกาลอันควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงตรัส ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว’ ท่านพระอานนท์ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า ‘‘යාවතා, ආනන්ද, චන්දිමසූරියා පරිහරන්ති, දිසා භන්ති විරොචනා, තාව සහස්සධා ලොකො. තස්මිං සහස්සධා ලොකෙ සහස්සං චන්දානං, සහස්සං සූරියානං, සහස්සං සිනෙරුපබ්බතරාජානං, සහස්සං ජම්බුදීපානං, සහස්සං අපරගොයානානං, සහස්සං උත්තරකුරූනං, සහස්සං පුබ්බවිදෙහානං, චත්තාරි මහාසමුද්දසහස්සානි, චත්තාරි මහාරාජසහස්සානි, සහස්සං චාතුමහාරාජිකානං, සහස්සං තාවතිංසානං, සහස්සං යාමානං, සහස්සං තුසිතානං, සහස්සං නිම්මානරතීනං, සහස්සං පරනිම්මිතවසවත්තීනං, සහස්සං බ්‍රහ්මලොකානං – අයං වුච්චතානන්ද, සහස්සී චූළනිකා ලොකධාතු. ดูก่อนอานนท์ ตลอดที่มีประมาณเท่าที่พระจันทร์และพระอาทิตย์โคจรไป ทิศทั้งหลายรุ่งโรจน์สว่างไสว โลกธาตุนั้นมีอยู่พันจักรวาล ในโลกธาตุพันจักรวาลนั้น มีพระจันทร์พันดวง พระอาทิตย์พันดวง ขุนเขาสิเนรุพันลูก ชมพูทวีปพันทวีป อปรโคยานทวีปพันทวีป อุตตรกุรุทวีปพันทวีป ปุพพวิเทหทวีปพันทวีป มหาสมุทรสี่พันสมุทร ท้าวมหาราชสี่พันองค์ สวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกาพันสวรรค์ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์พันสวรรค์ สวรรค์ชั้นยามาพันสวรรค์ สวรรค์ชั้นดุสิตพันสวรรค์ สวรรค์ชั้นนิมมานรดีพันสวรรค์ สวรรค์ชั้นปรนิมมิตวสวัตตีพันสวรรค์ พรหมโลกพันพรหมโลก ดูก่อนอานนท์ นี้เรียกว่า สหัสสีจูฬนิกาโลกธาตุ ‘‘යාවතානන්ද[Pg.229], සහස්සී චූළනිකා ලොකධාතු තාව සහස්සධා ලොකො. අයං වුච්චතානන්ද, ද්විසහස්සී මජ්ඣිමිකා ලොකධාතු. ดูก่อนอานนท์ โลกธาตุมีประมาณพันเท่าของสหัสสีจูฬนิกาโลกธาตุ ดูก่อนอานนท์ นี้เรียกว่า ทวิสหัสสีมัชฌิมิกาโลกธาตุ ‘‘යාවතානන්ද, ද්විසහස්සී මජ්ඣිමිකා ලොකධාතු තාව සහස්සධා ලොකො. අයං වුච්චතානන්ද, තිසහස්සී මහාසහස්සී ලොකධාතු. ดูก่อนอานนท์ โลกธาตุมีประมาณพันเท่าของทวิสหัสสีมัชฌิมิกาโลกธาตุ ดูก่อนอานนท์ นี้เรียกว่า ติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุ ‘‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, තථාගතො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙය්‍ය, යාවතා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති. ดูก่อนอานนท์ ตถาคตเมื่อปรารถนาอยู่ ย่อมทำให้ติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง หรือจะพึงปรารถนาให้รู้แจ้งได้ไกลกว่านั้น ก็ย่อมได้ ‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, භගවා තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙය්‍ය, යාවතා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති? ‘‘ඉධානන්ද, තථාගතො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං ඔභාසෙන ඵරෙය්‍ය. යදා තෙ සත්තා තං ආලොකං සඤ්ජානෙය්‍යුං, අථ තථාගතො ඝොසං කරෙය්‍ය සද්දමනුස්සාවෙය්‍ය. එවං ඛො, ආනන්ද, තථාගතො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙය්‍ය, යාවතා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคทรงทำให้ติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง หรือจะพึงปรารถนาให้รู้แจ้งได้ไกลกว่านั้น ด้วยวิธีอย่างไร’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนอานนท์ ในกรณีนี้ ตถาคตพึงแผ่รัศมีไปทั่วติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุ เมื่อใดสัตว์เหล่านั้นจำแสงสว่างนั้นได้ เมื่อนั้นตถาคตพึงเปล่งเสียงให้ได้ยิน ดูก่อนอานนท์ ตถาคตย่อมทำให้ติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง หรือจะพึงปรารถนาให้รู้แจ้งได้ไกลกว่านั้น ด้วยวิธีอย่างนี้แล’ එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො (ආයස්මන්තං උදායිං) එතදවොච – ‘‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, යස්ස මෙ සත්ථා එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො’’ති. එවං වුත්තෙ ආයස්මා උදායී ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘කිං තුය්හෙත්ථ, ආවුසො ආනන්ද, යදි තෙ සත්ථා එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො’’ති? එවං වුත්තෙ භගවා ආයස්මන්තං උදායිං එතදවොච – ‘‘මා හෙවං, උදායි, මා හෙවං, උදායි. සචෙ, උදායි, ආනන්දො අවීතරාගො කාලං කරෙය්‍ය, තෙන චිත්තප්පසාදෙන සත්තක්ඛත්තුං දෙවෙසු දෙවරජ්ජං කාරෙය්‍ය, සත්තක්ඛත්තුං ඉමස්මිංයෙව ජම්බුදීපෙ මහාරජ්ජං කාරෙය්‍ය. අපි ච, උදායි, ආනන්දො දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති. දසමං. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกับท่านพระอุทายีว่า ‘เป็นลาภของข้าพเจ้าหนอ ข้าพเจ้าได้ดีแล้วหนอ ที่พระศาสดาของข้าพเจ้าทรงมีฤทธิ์มาก ทรงมีอานุภาพมากอย่างนี้’ เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสอานนท์ การที่พระศาสดาของท่านมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จะมีประโยชน์อะไรแก่ท่านเล่า’ เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระอุทายีว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย อุทายี อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย อุทายี ถ้าอานนท์ยังไม่สิ้นราคะ พึงทำกาละไป ก็จะพึงเป็นเทวราชในหมู่เทพ ๗ ครั้ง จะพึงเป็นมหาราชในชมพูทวีปนี้เอง ๗ ครั้ง เพราะความเลื่อมใสในจิตนั้น แต่ว่าอุทายี อานนท์จักปรินิพพานในปัจจุบันทีเดียว’ จบสูตรที่ ๑๐ ආනන්දවග්ගො තතියො. อานันทวรรคที่ ๓ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค ඡන්නො ආජීවකො සක්කො, නිගණ්ඨො ච නිවෙසකො; දුවෙ භවා සීලබ්බතං, ගන්ධජාතඤ්ච චූළනීති. ฉันนสูตร อาชีวกสูตร สักกสูตร นิครนถสูตร นิเวสกสูตร ภวสูตร ๒ สูตร สีลัพพตสูตร คันธชาตสูตร และจูฬนีสูตร (9) 4. සමණවග්ගො ๙. สมณวรรคที่ ๔ 1. සමණසුත්තං ๑. สมณสูตรที่ ๑ 82. ‘‘තීණිමානි[Pg.230], භික්ඛවෙ, සමණස්ස සමණියානි සමණකරණීයානි. කතමානි තීණි? අධිසීලසික්ඛාසමාදානං, අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සමණස්ස සමණියානි සමණකරණීයානි. ๘๒. “ภิกษุทั้งหลาย กิจอันสมควรแก่สมณะและกิจที่สมณะพึงทำ ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ การสมาทานอธิสีลสิกขา การสมาทานอธิจิตตสิกขา การสมาทานอธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย กิจอันสมควรแก่สมณะและกิจที่สมณะพึงทำ ๓ ประการนี้แล” ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං. “ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิสีลสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิจิตตสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิปัญญาสิกขา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” จบสูตรที่ ๑ 2. ගද්‍රභසුත්තං ๒. คัทรภสูตรที่ ๒ 83. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගද්‍රභො ගොගණං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි දම්මො, අහම්පි දම්මො’ති. තස්ස න තාදිසො වණ්ණො හොති සෙය්‍යථාපි ගුන්නං, න තාදිසො සරො හොති සෙය්‍යථාපි ගුන්නං, න තාදිසං පදං හොති සෙය්‍යථාපි ගුන්නං. සො ගොගණංයෙව පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි දම්මො, අහම්පි දම්මො’’’ති. ๘๓. “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนลากำลังเดินตามหลังฝูงโคไปพลาง ร้องไปพลางว่า ‘แม้เราก็เป็นโค แม้เราก็เป็นโค’ แต่สีของมันไม่เหมือนสีของโค เสียงของมันไม่เหมือนเสียงของโค รอยเท้าของมันก็ไม่เหมือนรอยเท้าของโค มันก็ได้แต่เดินตามหลังฝูงโคไปพลาง ร้องไปพลางว่า ‘แม้เราก็เป็นโค แม้เราก็เป็นโค’ เท่านั้น ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු භික්ඛුසඞ්ඝං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි භික්ඛු, අහම්පි භික්ඛූ’ති. තස්ස න තාදිසො ඡන්දො හොති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං, න තාදිසො ඡන්දො හොති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං, න තාදිසො ඡන්දො හොති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං. සො භික්ඛුසඞ්ඝංයෙව පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි භික්ඛු, අහම්පි භික්ඛූ’’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ เดินตามหลังหมู่ภิกษุไปพลาง กล่าวไปพลางว่า ‘แม้เราก็เป็นภิกษุ แม้เราก็เป็นภิกษุ’ แต่เธอไม่มีความพอใจในการสมาทานอธิสีลสิกขาเหมือนภิกษุเหล่าอื่น ไม่มีฉันทะในการสมาทานอธิจิตตสิกขาเหมือนภิกษุเหล่าอื่น ไม่มีฉันทะในการสมาทานอธิปัญญาสิกขาเหมือนภิกษุเหล่าอื่น เธอก็ได้แต่เดินตามหลังหมู่ภิกษุไปพลาง กล่าวไปพลางว่า ‘แม้เราก็เป็นภิกษุ แม้เราก็เป็นภิกษุ’ เท่านั้น” ‘‘තස්මාතිහ[Pg.231], භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං. “ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิสีลสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิจิตตสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิปัญญาสิกขา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” จบสูตรที่ ๒ 3. ඛෙත්තසුත්තං ๓. เขตตสูตรที่ ๓ 84. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, කස්සකො ගහපති පටිකච්චෙව ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරොති සුමතිකතං. පටිකච්චෙව ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරිත්වා සුමතිකතං කාලෙන බීජානි පතිට්ඨාපෙති. කාලෙන බීජානි පතිට්ඨාපෙත්වා සමයෙන උදකං අභිනෙතිපි අපනෙතිපි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කස්සකස්ස ගහපතිස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි. ๘๔. “ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ชาวนาคหบดีต้องทำก่อน ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ชาวนาคหบดีในโลกนี้ ไถคราดนาให้ดีก่อนเป็นเบื้องต้น ครั้นไถคราดนาให้ดีแล้ว จึงหว่านพืชตามกาล ครั้นหว่านพืชตามกาลแล้ว ก็ไขน้ำเข้าและไขน้ำออกตามเวลา ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ชาวนาคหบดีต้องทำก่อน ๓ ประการนี้แล ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීණිමානි භික්ඛුස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි. කතමානි තීණි? අධිසීලසික්ඛාසමාදානං, අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි භික්ඛුස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි. “ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน กิจที่ภิกษุต้องทำก่อน ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ การสมาทานอธิสีลสิกขา การสมาทานอธิจิตตสิกขา การสมาทานอธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ภิกษุต้องทำก่อน ๓ ประการนี้แล ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තතියං. “ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิสีลสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิจิตตสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิปัญญาสิกขา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” จบสูตรที่ ๓ 4. වජ්ජිපුත්තසුත්තං ๔. วัชชิปุตตสูตรที่ ๔ 85. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො වජ්ජිපුත්තකො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො වජ්ජිපුත්තකො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධිකමිදං, භන්තෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති. නාහං[Pg.232], භන්තෙ, එත්ථ සක්කොමි සික්ඛිතු’’න්ති. ‘‘සක්ඛිස්සසි පන ත්වං, භික්ඛු, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතුං – අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය අධිපඤ්ඤාසික්ඛායා’’ති? ‘‘සක්කොමහං, භන්තෙ, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතුං – අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය, අධිපඤ්ඤාසික්ඛායා’’ති. ‘‘තස්මාතිහ ත්වං, භික්ඛු, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛස්සු – අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය’’. ๘๕. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี ครั้งนั้น ภิกษุชาววัชชีบุตรรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สิกขาบท ๑๕๐ กว่าสิกขาบทนี้มาสู่อุเทศทุกกึ่งเดือน ข้าพระองค์ไม่สามารถจะศึกษาในสิกขาบทเหล่านี้ได้’ พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า ‘ภิกษุ เธอสามารถจะศึกษาในสิกขา ๓ คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขาได้หรือไม่’ ภิกษุนั้นกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์สามารถจะศึกษาในสิกขา ๓ คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขาได้’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ภิกษุ เพราะเหตุนั้น เธอจงศึกษาในสิกขา ๓ คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขาเถิด’ ‘‘යතො ඛො ත්වං, භික්ඛු, අධිසීලම්පි සික්ඛිස්සසි, අධිචිත්තම්පි සික්ඛිස්සසි, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛිස්සසි, තස්ස තුය්හං භික්ඛු අධිසීලම්පි සික්ඛතො අධිචිත්තම්පි සික්ඛතො අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛතො රාගො පහීයිස්සති, දොසො පහීයිස්සති, මොහො පහීයිස්සති. සො ත්වං රාගස්ස පහානා දොසස්ස පහානා මොහස්ස පහානා යං අකුසලං න තං කරිස්සසි, යං පාපං න තං සෙවිස්සසී’’ති. “ภิกษุ เมื่อใดเธอจักศึกษาแม้ในอธิสีลสิกขา ศึกษาแม้ในอธิจิตตสิกขา ศึกษาแม้ในอธิปัญญาสิกขา เมื่อเธอนั้นศึกษาอยู่แม้ในอธิสีลสิกขา ศึกษาอยู่แม้ในอธิจิตตสิกขา ศึกษาอยู่แม้ในอธิปัญญาสิกขา ราคะจักถูกละไป โทสะจักถูกละไป โมหะจักถูกละไป เธอนั้นเพราะละราคะ โทสะ โมหะได้แล้ว จักไม่ทำอกุศล และจักไม่เสพสิ่งที่เป็นบาป” අථ ඛො සො භික්ඛු අපරෙන සමයෙන අධිසීලම්පි සික්ඛි, අධිචිත්තම්පි සික්ඛි, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛි. තස්ස අධිසීලම්පි සික්ඛතො අධිචිත්තම්පි සික්ඛතො අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛතො රාගො පහීයි, දොසො පහීයි, මොහො පහීයි. සො රාගස්ස පහානා දොසස්ස පහානා මොහස්ස පහානා යං අකුසලං තං නාකාසි, යං පාපං තං න සෙවීති. චතුත්ථං. ครั้งนั้น โดยสมัยอื่น ภิกษุนั้นได้ศึกษาแม้ในอธิสีลสิกขา ศึกษาแม้ในอธิจิตตสิกขา ศึกษาแม้ในอธิปัญญาสิกขา เมื่อเธอศึกษาอยู่แม้ในอธิสีลสิกขา ศึกษาอยู่แม้ในอธิจิตตสิกขา ศึกษาอยู่แม้ในอธิปัญญาสิกขา ราคะก็ถูกละไป โทสะก็ถูกละไป โมหะก็ถูกละไป เธอนั้นเพราะละราคะ โทสะ โมหะได้แล้ว จึงไม่ได้ทำอกุศล และไม่ได้เสพสิ่งที่เป็นบาป จบสูตรที่ ๔ 5. සෙක්ඛසුත්තං ๕. เสกขสูตรที่ ๕ 86. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ๘๖. ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุนั้นแลครั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘‘‘සෙඛො, සෙඛො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සෙඛො හොතී’’ති? ‘‘සික්ඛතීති ඛො, භික්ඛු, තස්මා සෙඛොති වුච්චති. කිඤ්ච සික්ඛති? අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති. සික්ඛතීති ඛො, භික්ඛු, තස්මා සෙඛොති වුච්චතී’’ති. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘พระเสขะ พระเสขะ’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล พระเจ้าข้า จึงชื่อว่าเป็นพระเสขะ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูกรภิกษุ เพราะยังศึกษาอยู่ ฉะนั้นจึงเรียกว่าพระเสขะ ศึกษาอะไรเล่า ศึกษากายิ่งในศีลบ้าง ศึกษากายิ่งในจิตบ้าง ศึกษากายิ่งในปัญญาบ้าง ดูกรภิกษุ เพราะยังศึกษาอยู่ ฉะนั้นจึงเรียกว่าพระเสขะ” ‘‘සෙඛස්ස සික්ඛමානස්ස, උජුමග්ගානුසාරිනො; ඛයස්මිං පඨමං ඤාණං, තතො අඤ්ඤා අනන්තරා. “สำหรับพระเสขะผู้กำลังศึกษา ผู้ดำเนินตามทางตรง ญาณย่อมเกิดขึ้นก่อนในความสิ้นไป (แห่งกิเลส) จากนั้น พระอรหัตตผลจึงเกิดขึ้นในลำดับต่อมา ‘‘තතො අඤ්ඤාවිමුත්තස්ස, ඤාණං වෙ හොති තාදිනො; අකුප්පා මෙ විමුත්තීති, භවසංයොජනක්ඛයෙ’’ති. පඤ්චමං; ( ) “จากนั้น เมื่อหลุดพ้นแล้วด้วยอรหัตตผล ญาณย่อมเกิดขึ้นแก่ท่านผู้คงที่นั้นว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ’ เพราะภวสังโยชน์สิ้นไป” ดังนี้แล 6. පඨමසික්ඛාසුත්තං ๖. ปฐมสิกขาสูตร 87. ‘‘සාධිකමිදං[Pg.233], භික්ඛවෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති, යත්ථ අත්තකාමා කුලපුත්තා සික්ඛන්ති. තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා අධිපඤ්ඤාසික්ඛා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා, යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. ๘๗. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิกขาบท ๑๕๐ กว่านี้ ย่อมมาสู่อุทเทสทุกกึ่งเดือน ซึ่งกุลบุตรทั้งหลายผู้ปรารถนาประโยชน์ศึกษาอยู่ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ซึ่งสิกขาบททั้งหมดนั้นย่อมประชุมลงได้ สิกขา ๓ ประการอะไรบ้าง คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สิกขา ๓ ประการ ซึ่งสิกขาบททั้งหมดนั้นย่อมประชุมลงได้ ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි, තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิพอประมาณ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเรามิได้กล่าวความไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นโสดาบัน เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิพอประมาณ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเรามิได้กล่าวความไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง จะมาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้งเดียว แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං [Pg.234] සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเรามิได้กล่าวความไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นโอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป จะปรินิพพานในภพนั้น มีความไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ทำปัญญาให้บริบูรณ์ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเรามิได้กล่าวความไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, පදෙසං පදෙසකාරී ආරාධෙති පරිපූරං පරිපූරකාරී. අවඤ්ඣානි ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, සික්ඛාපදානි වදාමී’’ති. ඡට්ඨං. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล ผู้ทำได้บางส่วน ย่อมให้สำเร็จได้บางส่วน ผู้ทำได้บริบูรณ์ ย่อมให้สำเร็จได้บริบูรณ์ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราย่อมกล่าวสิกขาบททั้งหลายว่าไม่เป็นหมันเลย” ดังนี้แล 7. දුතියසික්ඛාසුත්තං ๗. ทุติยสิกขาสูตร 88. ‘‘සාධිකමිදං, භික්ඛවෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති යත්ථ අත්තකාමා කුලපුත්තා සික්ඛන්ති. තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. ๘๘. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิกขาบท ๑๕๐ กว่านี้ ย่อมมาสู่อุทเทสทุกกึ่งเดือน ซึ่งกุลบุตรทั้งหลายผู้ปรารถนาประโยชน์ศึกษาอยู่ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ซึ่งสิกขาบททั้งหมดนั้นย่อมประชุมลงได้ สิกขา ๓ ประการอะไรบ้าง คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สิกขา ๓ ประการ ซึ่งสิกขาบททั้งหมดนั้นย่อมประชุมลงได้ ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සත්තක්ඛත්තුපරමො හොති. සත්තක්ඛත්තුපරමං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා කොලංකොලො හොති, ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. සො තිණ්ණං [Pg.235] සංයොජනානං පරික්ඛයා එකබීජී හොති, එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิพอประมาณ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร? ภิกษุทั้งหลาย เพราะเราไม่ได้กล่าวถึงความไม่สมควร (ของพระอริยบุคคล) ในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ เหมาะสมแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นสัตตักขัตตุปรมบุคคล เพราะสังโยชน์ 3 ประการสิ้นไป จะท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุสสโลกอีกอย่างมาก 7 ครั้ง แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เธอเป็นโกลังโกลบุคคล เพราะสังโยชน์ 3 ประการสิ้นไป จะท่องเที่ยวไปอีก 2 หรือ 3 ตระกูล แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เธอเป็นเอกพีชีบุคคล เพราะสังโยชน์ 3 ประการสิ้นไป จะเกิดในภพมนุษย์อีกเพียงครั้งเดียว แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เธอเป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ 3 ประการสิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง จะกลับมาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้งเดียว แล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิให้บริบูรณ์ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กๆ น้อยๆ เหล่านั้นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร? ภิกษุทั้งหลาย เพราะเราไม่ได้กล่าวถึงความไม่สมควร (ของพระอริยบุคคล) ในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ เหมาะสมแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอเป็นอุทธังโสโต อกนิฏฐคามีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป เธอเป็นสสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป เธอเป็นอสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป เธอเป็นอุปหัจจปรินิพพายีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป เธอเป็นอันตราปรินิพพายีบุคคล เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ 5 ประการสิ้นไป ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ ทำสมาธิให้บริบูรณ์ และทำปัญญาให้บริบูรณ์ เธอย่อมเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลตั้งมั่น สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, පදෙසං පදෙසකාරී ආරාධෙති, පරිපූරං පරිපූරකාරී, අවඤ්ඣානි ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, සික්ඛාපදානි වදාමී’’ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้ ผู้ทำได้บางส่วน ย่อมให้สำเร็จได้บางส่วน ผู้ทำได้บริบูรณ์ ย่อมให้สำเร็จได้บริบูรณ์ ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่าสิกขาบททั้งหลายไม่เป็นหมันเลย ดังนี้แล สูตรที่ ๗ จบ 8. තතියසික්ඛාසුත්තං ๘. ตติยสิกขาสูตร 89. ‘‘සාධිකමිදං, භික්ඛවෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති යත්ථ අත්තකාමා කුලපුත්තා සික්ඛන්ති. තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා [Pg.236] යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. ๘๙. ภิกษุทั้งหลาย สิกขาบท ๑๕๐ กว่านี้ ย่อมมาสู่อุเทศทุกกึ่งเดือน ซึ่งเป็นที่กุลบุตรผู้ใคร่ประโยชน์ศึกษาเล่าเรียนกัน ภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการนี้ เป็นที่ประชุมลงแห่งสิกขาบททั้งหมดนั้น สิกขา ๓ ประการ อะไรบ้าง? คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการนี้แล เป็นที่ประชุมลงแห่งสิกขาบททั้งหมดนั้น ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා, රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා එකබීජී හොති, එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා කොලංකොලො හොති, ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සත්තක්ඛත්තුපරමො හොති, සත්තක්ඛත්තුපරමං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ทำศีลให้บริบูรณ์ แต่ทำสมาธิพอประมาณ ทำปัญญาพอประมาณ เธอย่อมต้องและออกจากสิกขาบทเล็กน้อยเหล่านั้นบ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะเรามิได้กล่าวความเป็นผู้ไม่ควรในสิกขาบทเหล่านั้น ส่วนสิกขาบทเหล่าใดที่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ สมควรแก่พรหมจรรย์ ในสิกขาบทเหล่านั้น เธอเป็นผู้มีศีลมั่นคง มีศีลยั่งยืน สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เธอทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเป็นอุปหัจจปรินิพพายี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเป็นอสังขารปรินิพพายี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเป็นสสังขารปรินิพพายี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง มาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้งเดียวแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นเอกพีชี เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป บังเกิดในภพแห่งมนุษย์อีกเพียงครั้งเดียวแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นโกลังโกละ เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป ท่องเที่ยวไป ๒ หรือ ๓ ตระกูลแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ หรือว่าเมื่อยังไม่บรรลุ ยังไม่แทงตลอดคุณวิเศษนั้น เธอย่อมเป็นสัตตักขัตตุปรมะ เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป ท่องเที่ยวไปในหมู่เทพและมนุษย์อย่างมาก ๗ ครั้งแล้วทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, පරිපූරං පරිපූරකාරී ආරාධෙති පදෙසං පදෙසකාරී. අවඤ්ඣානිත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, සික්ඛාපදානි වදාමී’’ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้ ผู้ทำได้บริบูรณ์ ย่อมให้สำเร็จผลที่บริบูรณ์ ผู้ทำได้เป็นบางส่วน ย่อมให้สำเร็จผลที่เป็นบางส่วน ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่าสิกขาบททั้งหลายไม่เป็นหมันเลย 9. පඨමසික්ඛත්තයසුත්තං ๙. ปฐมสิกขัตตยสูตร 90. ‘‘තිස්සො [Pg.237] ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා. ๙๐. ภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการนี้ สิกขา ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා. ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิสีลสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ฯลฯ สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิสีลสิกขา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා. ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิจิตตสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิจิตตสิกขา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා’’ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิปัญญาสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ฯลฯ ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สิกขา ๓ ประการ 10. දුතියසික්ඛත්තයසුත්තං ๑๐. ทุติยสิกขัตตยสูตร 91. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා. ๙๑. ภิกษุทั้งหลาย สิกขา ๓ ประการนี้ สิกขา ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อธิสีลสิกขา อธิจิตตสิกขา อธิปัญญาสิกขา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා. ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิสีลสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ฯลฯ สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิสีลสิกขา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා. ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิจิตตสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิจิตตสิกขา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤා සික්ඛා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ก็อธิปัญญาสิกขาเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล สิกขา ๓ ประการ ‘‘අධිසීලං [Pg.238] අධිචිත්තං, අධිපඤ්ඤඤ්ච වීරියවා; ථාමවා ධිතිමා ඣායී, සතො ගුත්තින්ද්‍රියො චරෙ. ผู้มีความเพียร มีกำลัง มีความมั่นคง มีฌาน มีสติ มีอินทรีย์อันคุ้มครองแล้ว พึงศึกษาในอธิศีล อธิจิต และอธิปัญญา ‘‘යථා පුරෙ තථා පච්ඡා, යථා පච්ඡා තථා පුරෙ; යථා අධො තථා උද්ධං, යථා උද්ධං තථා අධො. พึงประพฤติในกาลก่อนฉันใด ก็พึงประพฤติในกาลภายหลังฉันนั้น พึงประพฤติในกาลภายหลังฉันใด ก็พึงประพฤติในกาลก่อนฉันนั้น พึงพิจารณาเบื้องล่างฉันใด ก็พึงพิจารณาเบื้องบนฉันนั้น พึงพิจารณาเบื้องบนฉันใด ก็พึงพิจารณาเบื้องล่างฉันนั้น ‘‘යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා; අභිභුය්‍ය දිසා සබ්බා, අප්පමාණසමාධිනා. พึงประพฤติในเวลากลางวันฉันใด ก็พึงประพฤติในเวลากลางคืนฉันนั้น พึงประพฤติในเวลากลางคืนฉันใด ก็พึงประพฤติในเวลากลางวันฉันนั้น ครอบงำทิศทั้งปวงด้วยสมาธิอันหาประมาณมิได้ ‘‘තමාහු සෙඛං පටිපදං, අථො සංසුද්ධචාරියං ; තමාහු ලොකෙ සම්බුද්ධං, ධීරං පටිපදන්තගුං. บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลนั้นผู้ถึงพร้อมด้วยปฏิปทา มีความประพฤติบริสุทธิ์ดี ว่าเป็นเสขะ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลนั้นผู้เป็นนักปราชญ์ ผู้ถึงที่สุดแห่งปฏิปทา ว่าเป็นสัมพุทธะในโลก ‘‘විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන, තණ්හාක්ඛයවිමුත්තිනො; පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො හොති චෙතසො’’ති. දසමං; ความหลุดพ้นแห่งจิตของท่านผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา ย่อมมีได้เพราะความดับแห่งวิญญาณ เหมือนความดับแห่งประทีป ฉะนั้น 11. සඞ්කවාසුත්තං ๑๑. สังกวสูตร 92. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන සඞ්කවා නාම කොසලානං නිගමො තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා සඞ්කවායං විහරති. තෙන ඛො පන සමයෙන කස්සපගොත්තො නාම භික්ඛු සඞ්කවායං ආවාසිකො හොති. තත්‍ර සුදං භගවා සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති. අථ ඛො කස්සපගොත්තස්ස භික්ඛුනො භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’’ති. අථ ඛො භගවා සඞ්කවායං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන රාජගහං තෙන චාරිකං පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන රාජගහං තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා රාජගහෙ විහරති. ๙๒. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงนิคมของชาวโกศลชื่อว่าสังควา ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สังควานิคม ก็โดยสมัยนั้น ภิกษุชื่อว่ากัสสปโคตรเป็นอาวาสิกอยู่ที่สังควานิคม ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท ภิกษุชื่อกัสสปโคตรเกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า “พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก” ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สังควานิคมตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกไปทางกรุงราชคฤห์ เมื่อเสด็จจาริกไปโดยลำดับ ก็เสด็จถึงกรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่กรุงราชคฤห์ අථ ඛො කස්සපගොත්තස්ස භික්ඛුනො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො අහුදෙව කුක්කුච්චං අහු විප්පටිසාරො – ‘‘අලාභා වත මෙ, න වත මෙ ලාභා[Pg.239]; දුල්ලද්ධං වත මෙ, න වත මෙ සුලද්ධං; යස්ස මෙ භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යං; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ අච්චයං අච්චයතො දෙසෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො කස්සපගොත්තො භික්ඛු සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන රාජගහං තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන රාජගහං යෙන ගිජ්ඣකූටො පබ්බතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො කස්සපගොත්තො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน ภิกษุกัสสปโคตรได้เกิดความรำคาญใจ เกิดความเดือดร้อนใจว่า “เป็นความฉิบหายของเราหนอ ไม่ใช่ลาภของเราหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท เรากลับเกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว พึงแสดงโทษโดยความเป็นโทษในสำนักของพระผู้มีพระภาคเถิด” ครั้งนั้นแล ภิกษุกัสสปโคตรเก็บเสนาสนะ ถือบาตรและจีวรแล้วหลีกจาริกไปทางกรุงราชคฤห์ เมื่อเที่ยวจาริกไปโดยลำดับ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุกัสสปโคตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘එකමිදං, භන්තෙ, සමයං භගවා සඞ්කවායං විහරති, සඞ්කවා නාම කොසලානං නිගමො. තත්‍ර, භන්තෙ, භගවා සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. තස්ස මය්හං භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. අථ ඛො භගවා සඞ්කවායං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන රාජගහං තෙන චාරිකං පක්කාමි. ( ) තස්ස මය්හං, භන්තෙ, අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො අහුදෙව කුක්කුච්චං අහු විප්පටිසාරො – අලාභා වත මෙ, න වත මෙ ලාභා; දුල්ලද්ධං වත මෙ, න වත මෙ සුලද්ධං; යස්ස මෙ භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යං; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ අච්චයං අච්චයතො දෙසෙය්‍යන්ති. අච්චයො මං, භන්තෙ, අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං යස්ස මෙ භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. තස්ස [Pg.240] මෙ, භන්තෙ, භගවා අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු, ආයතිං සංවරායා’’ති. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สังควานิคม นิคมของชาวโกศลชื่อว่าสังควา ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท ข้าพระองค์เกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สังควานิคมตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกไปทางกรุงราชคฤห์ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน ข้าพระองค์นั้นได้เกิดความรำคาญใจ เกิดความเดือดร้อนใจว่า ‘เป็นความฉิบหายของเราหนอ ไม่ใช่ลาภของเราหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท เรากลับเกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ไฉนหนอ เราพึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว พึงแสดงโทษโดยความเป็นโทษเถิด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โทษได้ล่วงเกินข้าพระองค์ผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาดแล้ว ที่เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท ข้าพระองค์เกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงรับโทษของข้าพระองค์นั้นโดยความเป็นโทษ เพื่อความสำรวมต่อไปเถิด พระเจ้าข้า” ‘‘තග්ඝ තං, කස්සප, අච්චයො අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යස්ස තෙ මයි සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. යතො ච ඛො ත්වං, කස්සප, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි, තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාම. වුද්ධිහෙසා, කස්සප, අරියස්ස විනයෙ යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, ආයතිං සංවරං ආපජ්ජති. “ดูก่อนกัสสปะ เป็นความจริง โทษได้ล่วงเกินเธอผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาดแล้ว ที่เมื่อเราแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อาจหาญ ร่าเริง แก่ภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาที่ปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท เธอเกิดความไม่พอใจ ไม่ชอบใจขึ้นว่า ‘พระสมณะรูปนี้ช่างขัดเกลากิเลสอย่างยิ่งนัก’ ดูก่อนกัสสปะ แต่เพราะเธอเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วทำคืนตามธรรม เราย่อมรับโทษนั้นของเธอ ดูก่อนกัสสปะ นี้เป็นความเจริญในวินัยของพระอริยะ คือ ผู้ใดเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วทำคืนตามธรรม ย่อมถึงความสำรวมต่อไป ‘‘ථෙරො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති න සික්ඛාකාමො න සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච න සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච න වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, ථෙරස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස ථෙරස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි. “ดูก่อนกัสสปะ แม้ภิกษุผู้เป็นเถระ แต่ไม่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา ไม่กล่าวสรรเสริญการสมาทานสิกขา ไม่ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่ใคร่ในสิกขาให้สมาทานในสิกขา และไม่กล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้ใคร่ในสิกขาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ดูก่อนกัสสปะ เราไม่สรรเสริญภิกษุเถระเช่นนี้เลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุอื่นจะพึงคบหาเธอโดยคิดว่า ‘พระศาสดาทรงสรรเสริญเธอ’ ภิกษุเหล่าใดคบหาเธอ ภิกษุเหล่านั้นก็จะถือเอาเป็นแบบอย่างของเธอ การถือเอาเป็นแบบอย่างของเธอนั้น จะพึงมีเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนานแก่ภิกษุเหล่านั้น เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่สรรเสริญภิกษุเถระเช่นนั้น ‘‘මජ්ඣිමො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති…පෙ… නවො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති න සික්ඛාකාමො න සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච න සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච න වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, නවස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස නවස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි. ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นมัชฌิมะ... (เป)... ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นนวกะ แต่ไม่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา ไม่กล่าวสรรเสริญการสมาทานสิกขา ไม่ชักชวนภิกษุเหล่าอื่นผู้ไม่ใคร่ในสิกขาให้ตั้งมั่นในสิกขา และไม่กล่าวคุณของภิกษุเหล่าอื่นผู้ใคร่ในสิกขาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ดูก่อนกัสสปะ เราไม่กล่าวสรรเสริญภิกษุนวกะเช่นนี้เลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเหล่าอื่นจะพึงคบหาภิกษุนั้น ด้วยคิดว่า ‘พระศาสดาทรงสรรเสริญเธอ’ ภิกษุเหล่าใดคบหาเธอ ภิกษุเหล่านั้นก็จะพึงดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอ การดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอนั้น จะพึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่ภิกษุเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น ดูก่อนกัสสปะ เราจึงไม่กล่าวสรรเสริญภิกษุนวกะเช่นนี้ ‘‘ථෙරො [Pg.241] චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති සික්ඛාකාමො සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, ථෙරස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස ථෙරස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමි. ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นเถระ แต่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา กล่าวสรรเสริญการสมาทานสิกขา ชักชวนภิกษุเหล่าอื่นผู้ไม่ใคร่ในสิกขาให้ตั้งมั่นในสิกขา และกล่าวคุณของภิกษุเหล่าอื่นผู้ใคร่ในสิกขาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ดูก่อนกัสสปะ เรากล่าวสรรเสริญภิกษุเถระเช่นนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเหล่าอื่นจะพึงคบหาภิกษุนั้น ด้วยคิดว่า ‘พระศาสดาทรงสรรเสริญเธอ’ ภิกษุเหล่าใดคบหาเธอ ภิกษุเหล่านั้นก็จะพึงดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอ การดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอนั้น จะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ภิกษุเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น ดูก่อนกัสสปะ เราจึงกล่าวสรรเสริญภิกษุเถระเช่นนี้ ‘‘මජ්ඣිමො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති සික්ඛාකාමො…පෙ… නවො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති සික්ඛාකාමො සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, නවස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස නවස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමී’’ති. එකාදසමං. ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นมัชฌิมะ แต่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา... (เป)... ดูก่อนกัสสปะ ถึงภิกษุจะเป็นนวกะ แต่เป็นผู้ใคร่ในสิกขา กล่าวสรรเสริญการสมาทานสิกขา ชักชวนภิกษุเหล่าอื่นผู้ไม่ใคร่ในสิกขาให้ตั้งมั่นในสิกขา และกล่าวคุณของภิกษุเหล่าอื่นผู้ใคร่ในสิกขาตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ดูก่อนกัสสปะ เรากล่าวสรรเสริญภิกษุนวกะเช่นนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเหล่าอื่นจะพึงคบหาภิกษุนั้น ด้วยคิดว่า ‘พระศาสดาทรงสรรเสริญเธอ’ ภิกษุเหล่าใดคบหาเธอ ภิกษุเหล่านั้นก็จะพึงดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอ การดำเนินตามทิฏฐานุคติของเธอนั้น จะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ภิกษุเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น ดูก่อนกัสสปะ เราจึงกล่าวสรรเสริญภิกษุนวกะเช่นนี้ සමණවග්ගො නවමො. สมณวรรคที่ ๙ จบ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ සමණො ගද්‍රභො ඛෙත්තං, වජ්ජිපුත්තො ච සෙක්ඛකං; තයො ච සික්ඛනා වුත්තා, ද්වෙ සික්ඛා සඞ්කවාය චාති. สมณสูตร คัทรภสูตร เขตตสูตร วัชชิปุตตสูตร เสขกสูตร สิกขมานสูตร ๓ สูตร สิกขาสูตร ๒ สูตร และสังควสูตร (10) 5. ලොණකපල්ලවග්ගො (๑๐) ๕. โลณกปัลลวรรค 1. අච්චායිකසුත්තං ๑. อัจจายิกสูตร 93. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, කස්සකො ගහපති සීඝං සීඝං ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරොති සුමතිකතං. සීඝං සීඝං ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරිත්වා [Pg.242] සුමතිකතං සීඝං සීඝං බීජානි පතිට්ඨාපෙති. සීඝං සීඝං බීජානි පතිට්ඨාපෙත්වා සීඝං සීඝං උදකං අභිනෙතිපි අපනෙතිපි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කස්සකස්ස ගහපතිස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. තස්ස ඛො තං, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස නත්ථි සා ඉද්ධි වා ආනුභාවො වා – ‘අජ්ජෙව මෙ ධඤ්ඤානි ජායන්තු, ස්වෙව ගබ්භීනි හොන්තු, උත්තරස්වෙව පච්චන්තූ’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං තස්ස කස්සකස්ස ගහපතිස්ස තානි ධඤ්ඤානි උතුපරිණාමීනි ජායන්තිපි ගබ්භීනිපි හොන්ති පච්චන්තිපි. ๙๓. ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ต้องทำโดยด่วนของคฤหบดีชาวนา ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ ภิกษุทั้งหลาย คฤหบดีชาวนาในโลกนี้ รีบไถคราดนาให้ดี รีบไถคราดนาให้ดีแล้ว ก็รีบปลูกพืช รีบปลูกพืชแล้ว ก็รีบไขน้ำเข้าและไขน้ำออก ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ต้องทำโดยด่วนของคฤหบดีชาวนา ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย คฤหบดีชาวนานั้นไม่มีฤทธิ์หรืออานุภาพว่า ‘ขอข้าวเปลือกของเราจงงอกในวันนี้ จงมีท้องในวันพรุ่งนี้ จงสุกในวันมะรืน’ แต่จะมีสมัยหนึ่งที่ข้าวเปลือกของคฤหบดีชาวนานั้น เปลี่ยนแปลงไปตามฤดูแล้ว ก็จะงอกบ้าง มีท้องบ้าง สุกบ้าง ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීණිමානි භික්ඛුස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. කතමානි තීණි? අධිසීලසික්ඛාසමාදානං, අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි භික්ඛුස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. තස්ස ඛො තං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො නත්ථි සා ඉද්ධි වා අනුභාවො වා – ‘අජ්ජෙව මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතු ස්වෙ වා උත්තරස්වෙ වා’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං තස්ස භික්ඛුනො අධිසීලම්පි සික්ඛතො අධිචිත්තම්පි සික්ඛතො අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛතො අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กิจที่ต้องทำโดยด่วนของภิกษุ ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ การสมาทานอธิสีลสิกขา การสมาทานอธิจิตตสิกขา การสมาทานอธิปัญญาสิกขา ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ต้องทำโดยด่วนของภิกษุ ๓ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นไม่มีฤทธิ์หรืออานุภาพว่า ‘ขอจิตของเราจงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นในวันนี้ หรือในวันพรุ่งนี้ หรือในวันมะรืน’ แต่จะมีสมัยหนึ่งที่เมื่อภิกษุนั้นศึกษาอธิสีลสิกขาบ้าง อธิจิตตสิกขาบ้าง อธิปัญญาสิกขาบ้าง จิตก็จะหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิสีลสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิจิตตสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิปัญญาสิกขา’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล 2. පවිවෙකසුත්තං ๒. ปวิเวกสูตร 94. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පවිවෙකානි පඤ්ඤාපෙන්ති. කතමානි තීණි? චීවරපවිවෙකං, පිණ්ඩපාතපවිවෙකං, සෙනාසනපවිවෙකං. ๙๔. ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติวิเวก ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ จีวรวิเวก ปิณฑปาตวิเวก เสนาสนวิเวก ‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා චීවරපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති, සාණානිපි ධාරෙන්ති, මසාණානිපි ධාරෙන්ති, ඡවදුස්සානිපි ධාරෙන්ති, පංසුකූලානිපි ධාරෙන්ති, තිරීටානිපි ධාරෙන්ති, අජිනම්පි ධාරෙන්ති, අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙන්ති, කුසචීරම්පි ධාරෙන්ති, වාකචීරම්පි ධාරෙන්ති, ඵලකචීරම්පි ධාරෙන්ති, කෙසකම්බලම්පි ධාරෙන්ති, වාලකම්බලම්පි ධාරෙන්ති, උලූකපක්ඛිකම්පි [Pg.243] ධාරෙන්ති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා චීවරපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති. ภิกษุทั้งหลาย ในวิเวก ๓ ประการนั้น ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติในจีวรวิเวกดังนี้ คือ พวกเขาย่อมนุ่งห่มผ้าป่านบ้าง ผ้าแกมป่านบ้าง ผ้าห่อศพบ้าง ผ้าบังสุกุลบ้าง ผ้าเปลือกไม้บ้าง หนังเสือบ้าง หนังเสือพร้อมทั้งเล็บบ้าง ผ้าหญ้าคาบ้าง ผ้าเปลือกปอบ้าง ผ้าผลไม้บ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยผมคนบ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยขนสัตว์บ้าง ผ้าทำด้วยปีกนกเค้าบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติในจีวรวิเวกดังนี้ ‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පිණ්ඩපාතපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති. සාකභක්ඛාපි හොන්ති, සාමාකභක්ඛාපි හොන්ති, නීවාරභක්ඛාපි හොන්ති, දද්දුලභක්ඛාපි හොන්ති, හටභක්ඛාපි හොන්ති, කණභක්ඛාපි හොන්ති, ආචාමභක්ඛාපි හොන්ති, පිඤ්ඤාකභක්ඛාපි හොන්ති, තිණභක්ඛාපි හොන්ති, ගොමයභක්ඛාපි හොන්ති, වනමූලඵලාහාරා යාපෙන්ති පවත්තඵලභොජී. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පිණ්ඩපාතපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති. ภิกษุทั้งหลาย ในบรรดาความสงัด ๓ อย่างนั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัดในบิณฑบาตไว้ดังนี้ คือ พวกเขาเป็นผู้บริโภคผักบ้าง บริโภคข้าวฟ่างบ้าง บริโภคข้าวป่าบ้าง บริโภคสะเก็ดหนังบ้าง บริโภคสาหร่ายบ้าง บริโภคปลายข้าวบ้าง บริโภคน้ำข้าวบ้าง บริโภคกากงาบ้าง บริโภคหญ้าบ้าง บริโภคมูลโคบ้าง ยังอัตภาพให้เป็นไปด้วยอาหารคือเหง้าไม้และผลไม้ในป่า เป็นผู้บริโภคผลไม้ที่หล่นเอง ภิกษุทั้งหลาย พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัดในบิณฑบาตไว้ดังนี้แล ‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා සෙනාසනපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං භුසාගාරං. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා සෙනාසනපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පවිවෙකානි පඤ්ඤාපෙන්ති. ภิกษุทั้งหลาย ในบรรดาความสงัด ๓ อย่างนั้น พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัดในเสนาสนะไว้ดังนี้ คือ ป่า โคนไม้ ป่าช้า ป่าละเมาะ ที่แจ้ง ลอมฟาง โรงแกลบ ภิกษุทั้งหลาย พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัดในเสนาสนะไว้ดังนี้แล ภิกษุทั้งหลาย พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ย่อมบัญญัติความสงัด ๓ อย่างเหล่านี้แล ‘‘තීණි ඛො පනිමානි, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ භික්ඛුනො පවිවෙකානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා ච හොති, දුස්සීල්‍යඤ්චස්ස පහීනං හොති, තෙන ච විවිත්තො හොති; සම්මාදිට්ඨිකො ච හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි චස්ස පහීනා හොති, තාය ච විවිත්තො හොති; ඛීණාසවො ච හොති, ආසවා චස්ස පහීනා හොන්ති, තෙහි ච විවිත්තො හොති. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, දුස්සීල්‍යඤ්චස්ස පහීනං හොති, තෙන ච විවිත්තො හොති; සම්මාදිට්ඨිකො ච හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි චස්ස පහීනා හොති, තාය ච විවිත්තො හොති; ඛීණාසවො ච හොති, ආසවා චස්ස පහීනා හොන්ති, තෙහි ච විවිත්තො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ‘භික්ඛු අග්ගප්පත්තො සාරප්පත්තො සුද්ධො සාරෙ පතිට්ඨිතො’’’. ภิกษุทั้งหลาย ก็ความสงัดของภิกษุในธรรมวินัยนี้มี ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศีล และทุศีลของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากทุศีลนั้นด้วย ๒. เป็นผู้มีสัมมาทิฐิ และมิจฉาทิฐิของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากมิจฉาทิฐินั้นด้วย ๓. เป็นผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว และอาสวะทั้งหลายของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากอาสวะเหล่านั้นด้วย ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่ภิกษุเป็นผู้มีศีล และทุศีลของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากทุศีลนั้นด้วย เป็นผู้มีสัมมาทิฐิ และมิจฉาทิฐิของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากมิจฉาทิฐินั้นด้วย เป็นผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว และอาสวะทั้งหลายของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากอาสวะเหล่านั้นด้วย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้ถึงแก่นสาร เป็นผู้บริสุทธิ์ ตั้งอยู่ในแก่นสาร’ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස සම්පන්නං සාලික්ඛෙත්තං. තමෙනං කස්සකො ගහපති සීඝං සීඝං ලවාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං ලවාපෙත්වා සීඝං සීඝං සඞ්ඝරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං සඞ්ඝරාපෙත්වා සීඝං සීඝං [Pg.244] උබ්බහාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං උබ්බහාපෙත්වා සීඝං සීඝං පුඤ්ජං කාරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං පුඤ්ජං කාරාපෙත්වා සීඝං සීඝං මද්දාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං මද්දාපෙත්වා සීඝං සීඝං පලාලානි උද්ධරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං පලාලානි උද්ධරාපෙත්වා සීඝං සීඝං භුසිකං උද්ධරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං භුසිකං උද්ධරාපෙත්වා සීඝං සීඝං ඔපුනාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං ඔපුනාපෙත්වා සීඝං සීඝං අතිහරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං අතිහරාපෙත්වා සීඝං සීඝං කොට්ටාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං කොට්ටාපෙත්වා සීඝං සීඝං ථුසානි උද්ධරාපෙය්‍ය. එවමස්සු තානි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස ධඤ්ඤානි අග්ගප්පත්තානි සාරප්පත්තානි සුද්ධානි සාරෙ පතිට්ඨිතානි. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนนาข้าวสาลีของชาวนาคหบดีที่สมบูรณ์ดี ชาวนาคหบดีนั้นพึงให้รีบเกี่ยวนาข้าวสาลีนั้นโดยเร็ว พึงให้รีบเกี่ยวแล้วให้รีบรวมโดยเร็ว พึงให้รีบรวมแล้วให้รีบขนขึ้นลานโดยเร็ว พึงให้รีบขนขึ้นลานแล้วให้รีบทำเป็นกองโดยเร็ว พึงให้รีบทำเป็นกองแล้วให้รีบนวดโดยเร็ว พึงให้รีบนวดแล้วให้รีบเอาฟางออกโดยเร็ว พึงให้รีบเอาฟางออกแล้วให้รีบเอาแกลบออกโดยเร็ว พึงให้รีบเอาแกลบออกแล้วให้รีบฝัดโดยเร็ว พึงให้รีบฝัดแล้วให้รีบขนไปโดยเร็ว พึงให้รีบขนไปแล้วให้รีบซ้อมโดยเร็ว พึงให้รีบซ้อมแล้วให้รีบเอารำออกโดยเร็ว ภิกษุทั้งหลาย ด้วยอาการอย่างนี้ ข้าวเปลือกเหล่านั้นของชาวนาคหบดีนั้น พึงเป็นข้าวที่ถึงที่สุด ถึงแก่นสาร บริสุทธิ์ ตั้งอยู่ในแก่นสาร ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යතො භික්ඛු සීලවා ච හොති, දුස්සීල්‍යඤ්චස්ස පහීනං හොති, තෙන ච විවිත්තො හොති; සම්මාදිට්ඨිකො ච හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි චස්ස පහීනා හොති, තාය ච විවිත්තො හොති; ඛීණාසවො ච හොති, ආසවා චස්ස පහීනා හොන්ති, තෙහි ච විවිත්තො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ‘භික්ඛු අග්ගප්පත්තො සාරප්පත්තො සුද්ධො සාරෙ පතිට්ඨිතො’’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย ฉันใดก็ฉันนั้น เพราะเหตุที่ภิกษุเป็นผู้มีศีล และทุศีลของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากทุศีลนั้นด้วย เป็นผู้มีสัมมาทิฐิ และมิจฉาทิฐิของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากมิจฉาทิฐินั้นด้วย เป็นผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว และอาสวะทั้งหลายของเธอก็เป็นอันละได้แล้ว และเธอสงัดจากอาสวะเหล่านั้นด้วย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้ถึงแก่นสาร เป็นผู้บริสุทธิ์ ตั้งอยู่ในแก่นสาร’ ฉะนี้แล จบสูตรที่ ๒ 3. සරදසුත්තං ๓. สรทสูตร 95. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සරදසමයෙ විද්ධෙ විගතවලාහකෙ දෙවෙ ආදිච්චො නභං අබ්භුස්සක්කමානො සබ්බං ආකාසගතං තමගතං අභිවිහච්ච භාසතෙ ච තපතෙ ච විරොචති ච. ๙๕. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในสมัยฤดูใบไม้ร่วง ท้องฟ้าโปร่ง ปราศจากเมฆ ดวงอาทิตย์ลอยขึ้นสู่ท้องฟ้า กำจัดความมืดในอากาศทั้งหมดแล้ว ย่อมส่องสว่าง แผดเผา และรุ่งโรจน์ ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යතො අරියසාවකස්ස විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උප්පජ්ජති, සහ දස්සනුප්පාදා, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස තීණි සංයොජනානි පහීයන්ති – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො. ภิกษุทั้งหลาย ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อใดธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน เกิดขึ้นแก่อริยสาวก ภิกษุทั้งหลาย พร้อมกับการเกิดขึ้นแห่งทัสสนะ สังโยชน์ ๓ ประการ คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ย่อมเป็นอันอริยสาวกละได้ ‘‘අථාපරං ද්වීහි ධම්මෙහි නිය්‍යාති අභිජ්ඣාය ච බ්‍යාපාදෙන ච. සො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. තස්මිං චෙ, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො කාලං කරෙය්‍ය, නත්ථි තං සංයොජනං යෙන [Pg.245] සංයොජනෙන සංයුත්තො අරියසාවකො පුන ඉමං ලොකං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති. තතියං. ต่อจากนั้น เธอย่อมออกจากธรรม ๒ ประการ คือ อภิชฌาและพยาบาท เธอนั้นสงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว เข้าปฐมฌาน อันมีวิตก วิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ ภิกษุทั้งหลาย หากในสมัยนั้น อริยสาวกพึงทำกาละ สังโยชน์ที่อริยสาวกนั้นประกอบแล้ว จะพึงกลับมาสู่โลกนี้อีก ย่อมไม่มี ฉะนี้แล จบสูตรที่ ๓ 4. පරිසාසුත්තං ๔. ปริสาสูตร 96. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පරිසා. කතමා තිස්සො? අග්ගවතී පරිසා, වග්ගා පරිසා, සමග්ගා පරිසා. ๙๖. ภิกษุทั้งหลาย บริษัทเหล่านี้มี ๓ อย่าง ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ๑. อัคควดีบริษัท (บริษัทมีบุคคลผู้เลิศ) ๒. วัคคบริษัท (บริษัทที่แตกแยกกัน) ๓. สมัคคบริษัท (บริษัทที่พร้อมเพรียงกัน) ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අග්ගවතී පරිසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යස්සං පරිසායං ථෙරා භික්ඛූ න බාහුලිකා හොන්ති න සාථලිකා, ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභන්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය, තෙසං පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති. සාපි හොති න බාහුලිකා න සාථලිකා ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අග්ගවතී පරිසා. ภิกษุทั้งหลาย อัคควดีบริษัทเป็นอย่างไร คือ ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระไม่เป็นผู้มักมาก ไม่เป็นผู้ย่อหย่อน มีธุระอันทอดทิ้งแล้วในธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม เป็นผู้นำในวิเวก ย่อมปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ชนรุ่นหลังของท่านเหล่านั้นย่อมดำเนินตามทิฏฐานุคติ แม้ชนรุ่นหลังนั้นก็ไม่เป็นผู้มักมาก ไม่เป็นผู้ย่อหย่อน มีธุระอันทอดทิ้งแล้วในธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม เป็นผู้นำในวิเวก ย่อมปรารภความเพียรเพื่อถึงสิ่งที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อัคควดีบริษัท ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, වග්ගා පරිසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යස්සං පරිසායං භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වග්ගා පරිසා. ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่แตกกันเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายเกิดการทะเลาะวิวาทกัน เกิดการทุ่มเถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่แตกกัน ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමග්ගා පරිසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යස්සං පරිසායං භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමග්ගා පරිසා. ภิกษุทั้งหลาย ก็บริษัทที่พร้อมเพรียงกันเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ในบริษัทใด ภิกษุทั้งหลายมีความพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บริษัทที่พร้อมเพรียงกัน ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, බහුං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ තස්මිං සමයෙ පුඤ්ඤං පසවන්ති. බ්‍රහ්මං, භික්ඛවෙ, විහාරං තස්මිං සමයෙ භික්ඛූ විහරන්ති, යදිදං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยใด ภิกษุทั้งหลายมีความพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายย่อมประสบบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายย่อมอยู่ด้วยพรหมวิหาร คือมุทิตาเจโตวิมุตติ เมื่อมีใจชื่นชมยินดี ปีติย่อมเกิด เมื่อมีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උපරිපබ්බතෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ තං උදකං යථානින්නං පවත්තමානං පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරෙති, පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරා කුසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති, කුසොබ්භා පරිපූරා මහාසොබ්භෙ [Pg.246] පරිපූරෙන්ති, මහාසොබ්භා පරිපූරා කුන්නදියො පරිපූරෙන්ති, කුන්නදියො පරිපූරා මහානදියො පරිපූරෙන්ති, මහානදියො පරිපූරා සමුද්දං පරිපූරෙන්ති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงบนยอดเขา น้ำนั้นไหลไปตามที่ลุ่ม ย่อมทำซอกเขา ลำธาร และห้วยให้เต็ม เมื่อซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็มแล้ว ย่อมทำหนองให้เต็ม เมื่อหนองเต็มแล้ว ย่อมทำบึงให้เต็ม เมื่อบึงเต็มแล้ว ย่อมทำแม่น้ำน้อยให้เต็ม เมื่อแม่น้ำน้อยเต็มแล้ว ย่อมทำแม่น้ำใหญ่ให้เต็ม เมื่อแม่น้ำใหญ่เต็มแล้ว ย่อมทำมหาสมุทรให้เต็ม ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්මිං සමයෙ භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, බහුං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ තස්මිං සමයෙ පුඤ්ඤං පසවන්ති. බ්‍රහ්මං, භික්ඛවෙ, විහාරං තස්මිං සමයෙ භික්ඛූ විහරන්ති, යදිදං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පරිසා’’ති. චතුත්ථං. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ในสมัยใด ภิกษุทั้งหลายมีความพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายย่อมประสบบุญเป็นอันมาก ภิกษุทั้งหลาย ในสมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายย่อมอยู่ด้วยพรหมวิหาร คือมุทิตาเจโตวิมุตติ เมื่อมีใจชื่นชมยินดี ปีติย่อมเกิด เมื่อมีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๓ เหล่านี้แล 5. පඨමආජානීයසුත්තං ๕. ปฐมอาชานียสูตร 97. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ๙๗. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอย และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ในโลกนี้ ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา เป็นม้าสมบูรณ์ด้วยวรรณะด้วย สมบูรณ์ด้วยกำลังด้วย และสมบูรณ์ด้วยความเร็วด้วย ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอย และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาบูชา เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะด้วย สมบูรณ์ด้วยกำลังด้วย และสมบูรณ์ด้วยความเร็วด้วย ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้มีศีล สำรวมอยู่ในปาติโมกขสังวรอยู่ สมบูรณ์ด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං [Pg.247] උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลังเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็วเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาบูชา เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก 6. දුතියආජානීයසුත්තං ๖. ทุติยอาชานียสูตร 98. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛයං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ๙๘. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอย และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ในโลกนี้ ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา เป็นม้าสมบูรณ์ด้วยวรรณะด้วย สมบูรณ์ด้วยกำลังด้วย และสมบูรณ์ด้วยความเร็วด้วย ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นม้าที่สมควรแก่พระราชา เป็นม้าที่พระราชาทรงใช้สอย และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชา ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาบูชา ฯลฯ เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะด้วย สมบูรณ์ด้วยกำลังด้วย และสมบูรณ์ด้วยความเร็วด้วย ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยวรรณะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล ฯลฯ สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยวรรณะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยกำลัง เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ปรารภความเพียรเพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยกำลัง เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී [Pg.248] අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ฯลฯ เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก” จบ สูตรที่ ๖ 7. තතියආජානීයසුත්තං ๗. ตติยอาชานียสูตร 99. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛයං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ๙๙. “ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมคู่ควรแก่พระราชา เป็นราชพาหนะ และถึงการนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว องค์ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชาในโลกนี้ ๑. ถึงพร้อมด้วยสี ๒. ถึงพร้อมด้วยกำลัง ๓. ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวเจริญของพระราชา ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ย่อมคู่ควรแก่พระราชา เป็นราชพาหนะ และถึงการนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ถึงพร้อมด้วยวรรณะ ๒. ถึงพร้อมด้วยกำลัง ๓. ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยวรรณะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยวรรณะ เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยกำลัง เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ปรารภความเพียรเพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยกำลัง เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. සත්තමං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ฯลฯ เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก” จบ สูตรที่ ๗ 8. පොත්ථකසුත්තං ๘. โปตถกสูตร 100. ‘‘නවොපි[Pg.249], භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො ච හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච; මජ්ඣිමොපි, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො ච හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච; ජිණ්ණොපි, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො ච හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච. ජිණ්ණම්පි, භික්ඛවෙ, පොත්ථකං උක්ඛලිපරිමජ්ජනං වා කරොන්ති සඞ්කාරකූටෙ වා නං ඡඩ්ඩෙන්ති. ๑๐๐. “ภิกษุทั้งหลาย ผ้าเปลือกไม้ แม้ใหม่ก็มีสีไม่สวย มีสัมผัสหยาบ และมีค่าน้อย, ภิกษุทั้งหลาย ผ้าเปลือกไม้ แม้ปานกลางก็มีสีไม่สวย มีสัมผัสหยาบ และมีค่าน้อย, ภิกษุทั้งหลาย ผ้าเปลือกไม้ แม้เก่าก็มีสีไม่สวย มีสัมผัสหยาบ และมีค่าน้อย. ภิกษุทั้งหลาย คนทั้งหลายย่อมนำผ้าเปลือกไม้ที่เก่าไปทำเป็นผ้าเช็ดหม้อข้าว หรือทิ้งไว้ที่กองขยะ ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, නවො චෙපි භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො. ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො අප්පග්ඝො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. මජ්ඣිමො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති…පෙ… ථෙරො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො, ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො අප්පග්ඝො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้ภิกษุใหม่ หากเป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีผิวพรรณทรามของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีผิวพรรณทราม ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็ชนเหล่าใดคบหา เข้าไปนั่งใกล้ สมาคมกับเธอ ย่อมถึงการถือเอาเป็นตัวอย่าง การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่ชนเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีสัมผัสหยาบของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีสัมผัสหยาบ ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็เธอย่อมรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของชนเหล่าใด การรับนั้นย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มากแก่ชนเหล่านั้น เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีค่าน้อยของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีค่าน้อย ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุปูนกลาง... ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุเถระ หากเป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีผิวพรรณทรามของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีผิวพรรณทราม ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็ชนเหล่าใดคบหา เข้าไปนั่งใกล้ สมาคมกับเธอ ย่อมถึงการถือเอาเป็นตัวอย่าง การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่ชนเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีสัมผัสหยาบของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีสัมผัสหยาบ ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็เธอย่อมรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของชนเหล่าใด การรับนั้นย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มากแก่ชนเหล่านั้น เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีค่าน้อยของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้าเปลือกไม้นั้นมีค่าน้อย ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘කිං නු ඛො තුය්හං බාලස්ස අබ්‍යත්තස්ස භණිතෙන, ත්වම්පි නාම භණිතබ්බං මඤ්ඤසී’ති! සො කුපිතො අනත්තමනො තථාරූපිං වාචං නිච්ඡාරෙති [Pg.250] යථාරූපාය වාචාය සඞ්ඝො තං උක්ඛිපති, සඞ්කාරකූටෙව නං පොත්ථකං. ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเถระเช่นนี้ ย่อมกล่าวในท่ามกลางสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายย่อมกล่าวกับเธออย่างนี้ว่า ‘ก็ประโยชน์อะไรด้วยคำพูดของท่านผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด แม้ท่านยังจะสำคัญว่าควรพูดอีกหรือ’ เธอโกรธ ไม่พอใจ ย่อมเปล่งวาจาเช่นที่สงฆ์จะพึงยกเธอเสีย เหมือนยกผ้าเปลือกไม้นั้นทิ้งที่กองขยะ ‘‘නවම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච; මජ්ඣිමම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච; ජිණ්ණම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච. ජිණ්ණම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං රතනපලිවෙඨනං වා කරොති ගන්ධකරණ්ඩකෙ වා නං පක්ඛිපන්ති. ภิกษุทั้งหลาย แม้ผ้ากาสิกพัสตร์ใหม่ ก็มีผิวพรรณดี มีสัมผัสสบาย และมีค่ามาก ภิกษุทั้งหลาย แม้ผ้ากาสิกพัสตร์ปานกลาง ก็มีผิวพรรณดี มีสัมผัสสบาย และมีค่ามาก ภิกษุทั้งหลาย แม้ผ้ากาสิกพัสตร์เก่า ก็มีผิวพรรณดี มีสัมผัสสบาย และมีค่ามาก ภิกษุทั้งหลาย แม้ผ้ากาสิกพัสตร์เก่า เขาก็ใช้ห่อรัตนะ หรือเก็บไว้ในหีบเครื่องหอม ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, නවො චෙපි භික්ඛු හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො, ඉදමස්ස සුවණ්ණතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තං තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉදමස්ස සුඛසම්ඵස්සතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං සුඛසම්ඵස්සං තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. ඉදමස්ස මහග්ඝතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං මහග්ඝං තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. මජ්ඣිමො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති…පෙ… ථෙරො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති…පෙ… පුග්ගලං වදාමි. ภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้ภิกษุใหม่ หากเป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีผิวพรรณดีของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้ากาสิกพัสตร์นั้นมีผิวพรรณดี ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็ชนเหล่าใดคบหา เข้าไปนั่งใกล้ สมาคมกับเธอ ย่อมถึงการถือเอาเป็นตัวอย่าง การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ชนเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีสัมผัสสบายของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้ากาสิกพัสตร์นั้นมีสัมผัสสบาย ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ก็เธอย่อมรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของชนเหล่าใด การรับนั้นย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มากแก่ชนเหล่านั้น เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความมีค่ามากของเธอ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนผ้ากาสิกพัสตร์นั้นมีค่ามาก ฉันใด เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุปูนกลาง... ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุเถระ... ฯลฯ... เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น ‘‘එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘අප්පසද්දා ආයස්මන්තො හොථ, ථෙරො භික්ඛු ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච භණතී’ති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කාසිකවත්ථූපමා භවිස්සාම, න පොත්ථකූපමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเถระเช่นนี้ ย่อมกล่าวในท่ามกลางสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายย่อมกล่าวกับเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย โปรดเงียบเสียง ภิกษุเถระกำลังกล่าวธรรมและวินัย’ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ในเรื่องนี้ พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้มีอุปมาด้วยผ้ากาสิกพัสตร์ จักไม่เป็นผู้มีอุปมาด้วยผ้าเปลือกไม้’ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล 9. ලොණකපල්ලසුත්තං ๙. โลณกปัลลสูตร 101. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථායං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථා තං පටිසංවෙදියතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති, ඔකාසො න පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය[Pg.251]. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථා වෙදනීයං අයං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථාස්ස විපාකං පටිසංවෙදියතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො හොති, ඔකාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නා’ණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. ๑๐๑. ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษนี้ทำกรรมไว้อย่างใดๆ เขาย่อมเสวยกรรมนั้นอย่างนั้นๆ’ เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมไม่ปรากฏ ส่วนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษนี้ทำกรรมอันจะพึงให้ผลอย่างใดๆ เขาย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นอย่างนั้นๆ’ เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุทั้งหลาย การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมมีอยู่ โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำไว้ บาปกรรมนั้นย่อมนำเขาไปสู่นรกได้ ส่วนบาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำไว้ ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน ไม่ปรากฏผลแม้เล็กน้อย (ในภพหน้า) ไม่ต้องกล่าวถึงผลมากเลย ‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในกรณีนี้ เป็นผู้มีกายที่ยังไม่ได้อบรม มีศีลที่ยังไม่ได้อบรม มีจิตที่ยังไม่ได้อบรม มีปัญญาที่ยังไม่ได้อบรม เป็นคนเล็กน้อย มีอัตภาพน้อย อยู่เป็นทุกข์. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก. ‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නා’ණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายอบรมแล้ว มีศีลอบรมแล้ว มีจิตอบรมแล้ว มีปัญญาอบรมแล้ว ไม่ใช่คนเล็กน้อย เป็นผู้ยิ่งใหญ่ มีวิหารธรรมหาประมาณมิได้. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ලොණකපල්ලං පරිත්තෙ උදකමල්ලකෙ පක්ඛිපෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තං පරිත්තං උදකං අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණං අස්ස අපෙය්‍ය’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අදුඤ්හි, භන්තෙ, පරිත්තං උදකකපල්ලකෙ උදකං, තං අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණං අස්ස අපෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ලොණකපල්ලකං ගඞ්ගාය නදියා පක්ඛිපෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු සා ගඞ්ගා නදී අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණං අස්ස අපෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අසු හි, භන්තෙ, ගඞ්ගාය නදියා මහා උදකක්ඛන්ධො සො අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණො න අස්ස අපෙය්‍යො’’ති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงใส่ก้อนเกลือลงในภาชนะน้ำเล็กๆ. ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร น้ำเล็กน้อยนั้นจะพึงเค็ม ดื่มไม่ได้ เพราะก้อนเกลือนั้นหรือไม่?" "เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า" "ข้อนั้นเพราะเหตุไร?" "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะในภาชนะน้ำนั้นมีน้ำน้อย น้ำนั้นจึงพึงเค็ม ดื่มไม่ได้ เพราะก้อนเกลือนั้น." "ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงใส่ก้อนเกลือลงในแม่น้ำคงคา. ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร แม่น้ำคงคานั้นจะพึงเค็ม ดื่มไม่ได้ เพราะก้อนเกลือนั้นหรือไม่?" "ไม่เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า" "ข้อนั้นเพราะเหตุไร?" "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะในแม่น้ำคงคานั้นมีห้วงน้ำใหญ่ ห้วงน้ำนั้นจึงไม่พึงเค็ม ดื่มไม่ได้ เพราะก้อนเกลือนั้น." ‘‘එවමෙවං [Pg.252] ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า. ‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายที่ยังไม่ได้อบรม มีศีลที่ยังไม่ได้อบรม มีจิตที่ยังไม่ได้อบรม มีปัญญาที่ยังไม่ได้อบรม เป็นคนเล็กน้อย มีอัตภาพน้อย อยู่เป็นทุกข์. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก. ‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายอบรมแล้ว มีศีลอบรมแล้ว มีจิตอบรมแล้ว มีปัญญาอบรมแล้ว ไม่ใช่คนเล็กน้อย เป็นผู้ยิ่งใหญ่ มีวิหารธรรมหาประมาณมิได้. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า. ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪකහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪකහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ. ‘‘කථංරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දලිද්දො හොති අප්පස්සකො අප්පභොගො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไร ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนจน มีทรัพย์น้อย มีโภคะน้อย. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ. ‘‘කථංරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං. තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ[Pg.253], භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไร ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นนี้ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะกึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะหนึ่งกหาปณะ ย่อมไม่ต้องถูกจองจำแม้เพราะร้อยกหาปณะ. ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นกรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน แม้ผลเพียงเล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลที่มากกว่าจะปรากฏเล่า. ‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං, තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก? ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายที่ยังไม่ได้อบรม มีศีลที่ยังไม่ได้อบรม มีจิตที่ยังไม่ได้อบรม มีปัญญาที่ยังไม่ได้อบรม เป็นคนเล็กน้อย มีอัตภาพน้อย อยู่เป็นทุกข์. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมเล็กน้อยเช่นเดียวกันนั้นที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมนำบุคคลนั้นไปสู่นรก. ‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรหนอแล บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม (ให้ผลในปัจจุบัน) ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายอบรมแล้ว มีศีลอบรมแล้ว มีจิตอบรมแล้ว มีปัญญาอบรมแล้ว มีคุณไม่น้อย มีตนใหญ่ มีปกติอยู่ด้วยธรรมไม่มีประมาณ ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා අප්පෙකච්චං උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං, අප්පෙකච්චං උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං නප්පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายอบรมแล้ว มีศีลอบรมแล้ว มีจิตอบรมแล้ว มีปัญญาอบรมแล้ว มีคุณไม่น้อย มีตนใหญ่ มีปกติอยู่ด้วยธรรมไม่มีประมาณ ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า เปรียบเหมือนคนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนบางคนผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ แต่ไม่สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนบางคนผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ ‘‘කථංරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දලිද්දො හොති අප්පස්සකො අප්පභොගො. එවරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං. ภิกษุทั้งหลาย คนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนเช่นไร ผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ ภิกษุทั้งหลาย คนบางคนในโลกนี้ เป็นคนจน ไม่มีทรัพย์สมบัติ มีโภคะน้อย ภิกษุทั้งหลาย คนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนเช่นนี้ ผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ ‘‘කථංරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං නප්පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං[Pg.254]. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො රාජා වා රාජමහාමත්තො වා. එවරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං නප්පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං. අඤ්ඤදත්ථු පඤ්ජලිකොව නං යාචති – ‘දෙහි මෙ, මාරිස, උරබ්භං වා උරබ්භධනං වා’ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. ภิกษุทั้งหลาย คนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ ไม่สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนเช่นไร ผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ ภิกษุทั้งหลาย คนบางคนในโลกนี้ เป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก เป็นพระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ ภิกษุทั้งหลาย คนฆ่าแกะหรือคนขายเนื้อแกะ ไม่สามารถจะฆ่าบ้าง จองจำบ้าง ริบทรัพย์บ้าง ทำตามเหตุบ้าง ซึ่งคนเช่นนี้ ผู้ลักแกะที่เขามิได้ให้ ตรงกันข้าม เขากลับต้องประนมมืออ้อนวอนคนนั้นว่า ‘ท่านผู้เจริญ โปรดให้แกะหรือราคาแกะแก่ข้าพเจ้าเถิด’ ฉันใดก็ฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว บาปกรรมนั้นย่อมนำเขาไปสู่นรกได้ แต่บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า ‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นไรทำแล้ว บาปกรรมนั้นย่อมนำเขาไปสู่นรกได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายไม่อบรม มีศีลไม่อบรม มีจิตไม่อบรม มีปัญญาไม่อบรม มีคุณน้อย มีตนน้อย มีปกติอยู่เป็นทุกข์เพราะกรรมเล็กน้อย ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว บาปกรรมนั้นย่อมนำเขาไปสู่นรกได้ ‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรหนอแล บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีกายอบรมแล้ว มีศีลอบรมแล้ว มีจิตอบรมแล้ว มีปัญญาอบรมแล้ว มีคุณไม่น้อย มีตนใหญ่ มีปกติอยู่ด้วยธรรมไม่มีประมาณ ภิกษุทั้งหลาย บาปกรรมแม้เล็กน้อยเช่นเดียวกันที่บุคคลเช่นนี้ทำแล้ว ย่อมเป็นทิฏฐธรรมเวทนียกรรม ผลกรรมแม้เล็กน้อยก็ไม่ปรากฏ ไฉนผลกรรมมากจะปรากฏเล่า ‘‘යො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථායං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථා තං පටිසංවෙදෙතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති, ඔකාසො න පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථා වෙදනීයං අයං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථා තස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො හොති, ඔකාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษนี้ทำกรรมไว้อย่างใดๆ เขาย่อมเสวยผลของกรรมนั้นอย่างนั้นๆ’ เมื่อเป็นเช่นนั้น การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมไม่ปรากฏ ส่วนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘บุรุษนี้ทำกรรมอันจะพึงให้ผลอย่างใดๆ เขาย่อมเสวยวิบากของกรรมนั้นอย่างนั้นๆ’ เมื่อเป็นเช่นนั้น การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมมีได้ โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมปรากฏได้ 10. පංසුධොවකසුත්තං ๑๐. ปังสุโธวกสูตร 102. ‘‘සන්ති[Pg.255], භික්ඛවෙ, ජාතරූපස්ස ඔළාරිකා උපක්කිලෙසා පංසුවාලුකා සක්ඛරකඨලා. තමෙනං පංසුධොවකො වා පංසුධොවකන්තෙවාසී වා දොණියං ආකිරිත්වා ධොවති සන්ධොවති නිද්ධොවති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති ජාතරූපස්ස මජ්ඣිමසහගතා උපක්කිලෙසා සුඛුමසක්ඛරා ථූලවාලුකා. තමෙනං පංසුධොවකො වා පංසුධොවකන්තෙවාසී වා ධොවති සන්ධොවති නිද්ධොවති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති ජාතරූපස්ස සුඛුමසහගතා උපක්කිලෙසා සුඛුමවාලුකා කාළජල්ලිකා. තමෙනං පංසුධොවකො වා පංසුධොවකන්තෙවාසී වා ධොවති සන්ධොවති නිද්ධොවති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ අථාපරං සුවණ්ණසිකතාවසිස්සන්ති. තමෙනං සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා ජාතරූපං මූසායං පක්ඛිපිත්වා ධමති සන්ධමති නිද්ධමති. තං හොති ජාතරූපං ධන්තං සන්ධන්තං නිද්ධන්තං අනිද්ධන්තකසාවං, න චෙව මුදු හොති න ච කම්මනියං, න ච පභස්සරං පභඞ්ගු ච, න ච සම්මා උපෙති කම්මාය. හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං ධමති සන්ධමති නිද්ධමති. තං හොති ජාතරූපං ධන්තං සන්ධන්තං නිද්ධන්තං නිද්ධන්තකසාවං, මුදු ච හොති කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා උපෙති කම්මාය. යස්සා යස්සා ච පිලන්ධනවිකතියා ආකඞ්ඛති – යදි පට්ටිකාය, යදි කුණ්ඩලාය, යදි ගීවෙය්‍යකෙ, යදි සුවණ්ණමාලාය – තඤ්චස්ස අත්ථං අනුභොති. ๑๐๒. ภิกษุทั้งหลาย อุปกิเลสอย่างหยาบของทองคำ คือ ละอองธุลี ทราย กรวดและกระเบื้อง มีอยู่ คนล้างแร่หรือลูกมือของคนล้างแร่ เทแร่นั้นลงในรางแล้วล้าง ขัดถู ขยี้ เมื่อละอุปกิเลสอย่างหยาบนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว อุปกิเลสอย่างกลางของทองคำ คือ กรวดละเอียด ทรายหยาบ ยังมีอยู่ คนล้างแร่หรือลูกมือของคนล้างแร่ ก็ล้าง ขัดถู ขยี้แร่นั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างกลางนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว อุปกิเลสอย่างละเอียดของทองคำ คือ ทรายละเอียดยิ่งและผงดำ ยังมีอยู่ คนล้างแร่หรือลูกมือของคนล้างแร่ ก็ล้าง ขัดถู ขยี้แร่นั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างละเอียดนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว ต่อจากนั้น เหลือแต่เนื้อทอง ช่างทองหรือลูกมือของช่างทองใส่ทองคำนั้นในเบ้าหลอมแล้วเป่า สูบ ไล่ขี้แร่ออก ทองคำนั้นที่ถูกเป่า สูบ ไล่ขี้แร่ออก แต่ยังไม่ได้ไล่สนิมออกหมดจด ก็ยังไม่นิ่ม ไม่ควรแก่การงาน ไม่สุกใส แต่เปราะ และยังไม่เหมาะที่จะใช้ทำงานได้ดี ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่ช่างทองหรือลูกมือของช่างทองเป่า สูบ ไล่ขี้แร่ทองคำนั้นออก ทองคำนั้นที่ถูกเป่า สูบ ไล่ขี้แร่ออก ไล่สนิมออกหมดจดแล้ว ก็เป็นทองที่นิ่ม ควรแก่การงาน สุกใส ไม่เปราะ และเหมาะที่จะใช้ทำงานได้ดี ช่างทองปรารถนาเครื่องประดับชนิดใดๆ คือ แผ่นทอง, ต่างหู, สร้อยคอ หรือพวงมาลัยทอง ก็สำเร็จประโยชน์ให้แก่เขาได้ ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සන්ති අධිචිත්තමනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො ඔළාරිකා උපක්කිලෙසා කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතං, තමෙනං සචෙතසො භික්ඛු දබ්බජාතිකො පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති අධිචිත්තමනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො මජ්ඣිමසහගතා උපක්කිලෙසා කාමවිතක්කො බ්‍යාපාදවිතක්කො විහිංසාවිතක්කො, තමෙනං සචෙතසො භික්ඛු දබ්බජාතිකො පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. තස්මිං [Pg.256] පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති අධිචිත්තමනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො සුඛුමසහගතා උපක්කිලෙසා ඤාතිවිතක්කො ජනපදවිතක්කො අනවඤ්ඤත්තිපටිසංයුත්තො විතක්කො, තමෙනං සචෙතසො භික්ඛු දබ්බජාතිකො පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ අථාපරං ධම්මවිතක්කාවසිස්සති. සො හොති සමාධි න චෙව සන්තො න ච පණීතො නප්පටිප්පස්සද්ධලද්ධො න එකොදිභාවාධිගතො සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො හොති. සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං තං චිත්තං අජ්ඣත්තංයෙව සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එකොදි හොති සමාධියති. සො හොති සමාධි සන්තො පණීතො පටිප්පස්සද්ධිලද්ධො එකොදිභාවාධිගතො න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො. යස්ස යස්ස ච අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්ස චිත්තං අභිනින්නාමෙති අභිඤ්ඤා සච්ඡිකිරියාය තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล อุปกิเลสอย่างหยาบ คือ กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ของภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มีอยู่ ภิกษุผู้มีปัญญา มีสติ ละ บรรเทา กระทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ไม่มีอีกซึ่งอุปกิเลสเหล่านั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างหยาบนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว อุปกิเลสอย่างกลาง คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ของภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต ยังมีอยู่ ภิกษุผู้มีปัญญา มีสติ ละ บรรเทา กระทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ไม่มีอีกซึ่งอุปกิเลสเหล่านั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างกลางนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว อุปกิเลสอย่างละเอียด คือ ญาติวิตก ชนปทวิตก วิตกที่ประกอบด้วยการไม่ดูหมิ่น ของภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต ยังมีอยู่ ภิกษุผู้มีปัญญา มีสติ ละ บรรเทา กระทำให้หมดสิ้นไป ทำให้ไม่มีอีกซึ่งอุปกิเลสเหล่านั้น เมื่อละอุปกิเลสอย่างละเอียดนั้นได้แล้ว ทำให้หมดจดแล้ว ต่อจากนั้น ยังเหลืออยู่แต่ธรรมวิตก สมาธินั้นยังไม่สงบ ไม่ประณีต ยังไม่ได้รับความสงบระงับ ยังไม่บรรลุความเป็นหนึ่ง เป็นสมาธิที่ต้องข่มต้องประคองไว้ด้วยความเพียร ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่จิตนั้นตั้งมั่นสงบนิ่งในภายใน เป็นหนึ่งแน่วแน่ เป็นสมาธิ สมาธินั้นเป็นสมาธิที่สงบ ประณีต ได้รับความสงบระงับ บรรลุความเป็นหนึ่ง ไม่ใช่สมาธิที่ต้องข่มต้องประคองไว้ด้วยความเพียร เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ ภิกษุนั้นน้อมจิตไปเพื่อประจักษ์แจ้งธรรมใดๆ ที่พึงประจักษ์แจ้งได้ด้วยปัญญาอันยิ่ง ก็จะบรรลุความเป็นผู้สามารถประจักษ์แจ้งในธรรมนั้นๆ ได้ ‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවෙය්‍යං – එකොපි හුත්වා බහුධා අස්සං, බහුධාපි හුත්වා එකො අස්සං; ආවිභාවං, තිරොභාවං; තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසෙය්‍යං පරිමජ්ජෙය්‍යං; යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ. ถ้าภิกษุนั้นหวังว่า ‘เราพึงแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนเป็นคนเดียวก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา ทะลุกำแพง ทะลุภูเขาไปได้ไม่ติดขัด เหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นดำลงในแผ่นดินเหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศโดยบัลลังก์เหมือนนกมีปีกก็ได้ ลูบคลำพระจันทร์พระอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์มีอานุภาพมากอย่างนี้ด้วยฝ่ามือก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปถึงพรหมโลกก็ได้’ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอก็จะบรรลุความเป็นผู้สามารถประจักษ์แจ้งในเรื่องนั้นๆ ได้ ‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණෙය්‍යං දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චා’ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ. ถ้าภิกษุนั้นหวังว่า ‘เราพึงได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและอยู่ใกล้ ด้วยทิพยโสตธาตุอันบริสุทธิ์เกินโสตของมนุษย์’ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอก็จะบรรลุความเป็นผู้สามารถประจักษ์แจ้งในเรื่องนั้นๆ ได้ ‘‘සො [Pg.257] සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානෙය්‍යං – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වීතරාගං වා චිත්තං වීතරාගං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සදොසං වා චිත්තං සදොසං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වීතදොසං වා චිත්තං වීතදොසං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සමොහං වා චිත්තං සමොහං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වීතමොහං වා චිත්තං වීතමොහං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සංඛිත්තං වා චිත්තං සංඛිත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වික්ඛිත්තං වා චිත්තං වික්ඛිත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; මහග්ගතං වා චිත්තං මහග්ගතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අමහග්ගතං වා චිත්තං අමහග්ගතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සඋත්තරං වා චිත්තං සඋත්තරං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අනුත්තරං වා චිත්තං අනුත්තරං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සමාහිතං වා චිත්තං සමාහිතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අසමාහිතං වා චිත්තං අසමාහිතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; විමුත්තං වා චිත්තං විමුත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ. ถ้าภิกษุนั้นหวังอยู่ว่า ‘เราพึงกำหนดรู้จิตของสัตว์อื่น บุคคลอื่น ด้วยใจของเรา คือพึงรู้จิตมีราคะว่า ‘จิตมีราคะ’ หรือพึงรู้จิตปราศจากราคะว่า ‘จิตปราศจากราคะ’ พึงรู้จิตมีโทสะว่า ‘จิตมีโทสะ’ หรือพึงรู้จิตปราศจากโทสะว่า ‘จิตปราศจากโทสะ’ พึงรู้จิตมีโมหะว่า ‘จิตมีโมหะ’ หรือพึงรู้จิตปราศจากโมหะว่า ‘จิตปราศจากโมหะ’ พึงรู้จิตหดหู่ว่า ‘จิตหดหู่’ หรือพึงรู้จิตฟุ้งซ่านว่า ‘จิตฟุ้งซ่าน’ พึงรู้จิตเป็นมหัคคตะว่า ‘จิตเป็นมหัคคตะ’ หรือพึงรู้จิตไม่เป็นมหัคคตะว่า ‘จิตไม่เป็นมหัคคตะ’ พึงรู้จิตมีธรรมอื่นยิ่งกว่าว่า ‘จิตมีธรรมอื่นยิ่งกว่า’ หรือพึงรู้จิตไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าว่า ‘จิตไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า’ พึงรู้จิตตั้งมั่นว่า ‘จิตตั้งมั่น’ หรือพึงรู้จิตไม่ตั้งมั่นว่า ‘จิตไม่ตั้งมั่น’ พึงรู้จิตหลุดพ้นว่า ‘จิตหลุดพ้น’ หรือพึงรู้จิตไม่หลุดพ้นว่า ‘จิตไม่หลุดพ้น’ ดังนี้ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอย่อมบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในเรื่องนั้นๆ ‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරෙය්‍යං, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති, ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ. ถ้าภิกษุนั้นหวังอยู่ว่า ‘เราพึงระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้น เรามีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุสุดเท่านั้น เรานั้นจุติจากภพนั้นแล้วได้เกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุสุดเท่านั้น เรานั้นจุติจากภพนั้นแล้วได้มาเกิดในภพนี้’ ดังนี้ เราพึงระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก พร้อมทั้งลักษณะและรายละเอียด’ ดังนี้ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอย่อมบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในเรื่องนั้นๆ ‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සෙය්‍යං චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානෙය්‍යං – ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා[Pg.258], තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා; ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නාති, ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සෙය්‍යං චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ. ถ้าภิกษุนั้นหวังอยู่ว่า ‘เราพึงเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง ทั้งผิวพรรณดีและผิวพรรณทราม ทั้งไปดีและไปร้าย ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าตาของมนุษย์ พึงรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ‘ท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต กล่าวร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายแล้ว ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่กล่าวร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายแล้ว ย่อมไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้ เราพึงเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง ทั้งผิวพรรณดีและผิวพรรณทราม ทั้งไปดีและไปร้าย ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าตาของมนุษย์ พึงรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม’ ดังนี้ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอย่อมบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในเรื่องนั้นๆ ‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ’’ති. දසමං. ถ้าภิกษุนั้นหวังอยู่ว่า ‘เราพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ดังนี้ เมื่อเหตุปัจจัยมีอยู่ เธอย่อมบรรลุภาวะที่พึงทำให้แจ้งได้ในเรื่องนั้นๆ” สูตรที่ ๑๐ จบ 11. නිමිත්තසුත්තං ๑๑. นิมิตตสูตร 103. ‘‘අධිචිත්තමනුයුත්තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තීණි නිමිත්තානි කාලෙන කාලං මනසි කාතබ්බානි – කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කාතබ්බං. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං සමාධිනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං පග්ගහනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං උද්ධච්චාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං උපෙක්ඛානිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං න සම්මා සමාධියෙය්‍ය ආසවානං ඛයාය. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කරොති, තං හොති චිත්තං මුදුඤ්ච කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය. ๑๐๓. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต ควรมนสิการนิมิต ๓ อย่างตามกาล คือ ควรมสิการสมาธินิมิตตามกาล ควรมสิการปัคคหนิมิตตามกาล ควรมสิการอุเบกขานิมิตตามกาล หากภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการแต่สมาธินิมิตอย่างเดียว จิตของเธอนั้นพึงเป็นไปเพื่อความเกียจคร้าน นี้เป็นฐานะที่มีได้ หากภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการแต่ปัคคหนิมิตอย่างเดียว จิตของเธอนั้นพึงเป็นไปเพื่อความฟุ้งซ่าน นี้เป็นฐานะที่มีได้ หากภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการแต่อุเบกขานิมิตอย่างเดียว จิตของเธอนั้นพึงไม่ตั้งมั่นโดยชอบเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย นี้เป็นฐานะที่มีได้ แต่เมื่อใด ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการสมาธินิมิตตามกาล มนสิการปัคคหนิมิตตามกาล มนสิการอุเบกขานิมิตตามกาล เมื่อนั้น จิตของเธอย่อมเป็นจิตอ่อนโยน ควรแก่การงาน ผ่องใส ไม่เปราะบาง ย่อมตั้งมั่นโดยชอบเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා උක්කං බන්ධෙය්‍ය, උක්කං බන්ධිත්වා උක්කාමුඛං ආලිම්පෙය්‍ය, උක්කාමුඛං ආලිම්පෙත්වා සණ්ඩාසෙන [Pg.259] ජාතරූපං ගහෙත්වා උක්කාමුඛෙ පක්ඛිපෙය්‍ය, උක්කාමුඛෙ පක්ඛිපිත්වා කාලෙන කාලං අභිධමති, කාලෙන කාලං උදකෙන පරිප්ඵොසෙති, කාලෙන කාලං අජ්ඣුපෙක්ඛති. සචෙ, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං එකන්තං අභිධමෙය්‍ය, ඨානං තං ජාතරූපං ඩහෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං එකන්තං උදකෙන පරිප්ඵොසෙය්‍ය, ඨානං තං ජාතරූපං නිබ්බාපෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං එකන්තං අජ්ඣුපෙක්ඛෙය්‍ය, ඨානං තං ජාතරූපං න සම්මා පරිපාකං ගච්ඡෙය්‍ය. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං කාලෙන කාලං අභිධමති, කාලෙන කාලං උදකෙන පරිප්ඵොසෙති, කාලෙන කාලං අජ්ඣුපෙක්ඛති, තං හොති ජාතරූපං මුදුඤ්ච කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා උපෙති කම්මාය. යස්සා යස්සා ච පිලන්ධනවිකතියා ආකඞ්ඛති – යදි පට්ටිකාය, යදි කුණ්ඩලාය, යදි ගීවෙය්‍යකෙ, යදි සුවණ්ණමාලාය – තඤ්චස්ස අත්ථං අනුභොති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนช่างทองหรือลูกมือของช่างทอง พึงตั้งเบ้าหลอมทอง ครั้นตั้งแล้วก็พึงสุมไฟที่ปากเบ้า ครั้นสุมไฟแล้วก็พึงใช้คีมคีบทองใส่ลงในปากเบ้า ครั้นใส่ลงในปากเบ้าแล้ว เขาพึงเป่าลมเป็นครั้งคราว พึงพรมน้ำเป็นครั้งคราว พึงวางเฉยเป็นครั้งคราว ภิกษุทั้งหลาย ถ้าช่างทองหรือลูกมือของช่างทองนั้น จะเป่าลมใส่ทองนั้นแต่ถ่ายเดียว เป็นไปได้ที่ทองนั้นจะไหม้ ถ้าช่างทองหรือลูกมือของช่างทองนั้น จะพรมน้ำใส่ทองนั้นแต่ถ่ายเดียว เป็นไปได้ที่ทองนั้นจะเย็นชืด ถ้าช่างทองหรือลูกมือของช่างทองนั้น จะวางเฉยต่อทองนั้นแต่ถ่ายเดียว เป็นไปได้ที่ทองนั้นจะไม่สุกดี ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใดที่ช่างทองหรือลูกมือของช่างทองเป่าลมใส่ทองนั้นเป็นครั้งคราว พรมน้ำเป็นครั้งคราว วางเฉยเป็นครั้งคราว เมื่อนั้น ทองนั้นย่อมเป็นทองที่อ่อน ควรแก่การงาน และผุดผ่อง ไม่เปราะบาง ย่อมควรแก่การงานโดยชอบ เขาปรารถนาจะทำเครื่องประดับชนิดใดๆ คือ แผ่นทอง, ตุ้มหู, สร้อยคอ หรือพวงมาลัยทอง ก็ย่อมสำเร็จประโยชน์ตามความประสงค์นั้น ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තෙන භික්ඛුනා තීණි නිමිත්තානි කාලෙන කාලං මනසි කාතබ්බානි – කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කාතබ්බං. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං සමාධිනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං පග්ගහනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං උද්ධච්චාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං උපෙක්ඛානිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං න සම්මා සමාධියෙය්‍ය ආසවානං ඛයාය. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කරොති, තං හොති චිත්තං මුදුඤ්ච කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය. යස්ස යස්ස ච අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්ස චිත්තං අභිනින්නාමෙති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ. ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต พึงมนสิการนิมิต ๓ ประการตามกาลอันควร คือ พึงมนสิการสมาธินิมิตตามกาลอันควร พึงมนสิการปัคคหนิมิตตามกาลอันควร พึงมนสิการอุเบกขานิมิตตามกาลอันควร ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต จะมนสิการแต่สมาธินิมิตอย่างเดียว เป็นไปได้ที่จิตนั้นจะพึงน้อมไปเพื่อความเกียจคร้าน ถ้าภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต จะมนสิการแต่ปัคคหนิมิตอย่างเดียว เป็นไปได้ที่จิตนั้นจะพึงน้อมไปเพื่อความฟุ้งซ่าน ถ้าภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต จะมนสิการแต่อุเบกขานิมิตอย่างเดียว เป็นไปได้ที่จิตนั้นจะไม่ตั้งมั่นโดยชอบเพื่อความสิ้นอาสวะ ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใดที่ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในอธิจิต มนสิการสมาธินิมิตตามกาลอันควร มนสิการปัคคหนิมิตตามกาลอันควร มนสิการอุเบกขานิมิตตามกาลอันควร เมื่อนั้น จิตนั้นย่อมเป็นจิตที่อ่อน ควรแก่การงาน ผุดผ่อง ไม่เปราะบาง ย่อมตั้งมั่นโดยชอบเพื่อความสิ้นอาสวะ เธอน้อมจิตไปเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งซึ่งธรรมใดๆ ที่พึงทำให้แจ้งได้ด้วยปัญญาอันยิ่ง เธอก็จะถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมนั้นๆ ได้ในเมื่อมีเหตุปัจจัย ‘‘සො [Pg.260] සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවෙය්‍යං…පෙ… (ඡ අභිඤ්ඤා විත්ථාරෙතබ්බා) ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ’’ති. එකාදසමං. ถ้าเธอหวังว่า ‘เราพึงแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง...ฯลฯ... (พึงขยายอภิญญา ๖) ...พึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป...ฯลฯ... เข้าถึงอยู่’ เธอก็จะถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมนั้นๆ ได้ในเมื่อมีเหตุปัจจัย สูตรที่ ๑๑ จบ ලොණකපල්ලවග්ගො පඤ්චමො. โลณกปัลลวรรคที่ ๕ තස්සුද්දානං – อุทานประจำวรรคนี้ คือ අච්චායිකං පවිවෙකං, සරදො පරිසා තයො; ආජානීයා පොත්ථකො ච, ලොණං ධොවති නිමිත්තානීති. ว่าด้วยเรื่องเร่งด่วน ๑, วิเวก ๒, ฤดูใบไม้ร่วง ๑, บริษัท ๑, ม้าอาชาไนย ๓, ผ้าเปลือกไม้ ๑, ก้อนเกลือ ๑, การซักฟอก ๑, นิมิต ๑ දුතියො පණ්ණාසකො සමත්තො. ทุติยปัณณาสก์ จบ 3. තතියපණ්ණාසකං ๓. ตติยปัณณาสก์ (11) 1. සම්බොධවග්ගො (๑๑) ๑. สัมโพธวรรค 1. පුබ්බෙවසම්බොධසුත්තං ๑. ปุพเพวสัมโพธสูตร 104. ‘‘පුබ්බෙව [Pg.261] මෙ, භික්ඛවෙ, සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි – ‘කො නු ඛො ලොකෙ අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණ’න්ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘යං ඛො ලොකං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං ලොකෙ අස්සාදො. යං ලොකො අනිච්චො දුක්ඛො විපරිණාමධම්මො, අයං ලොකෙ ආදීනවො. යො ලොකෙ ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං ලොකෙ නිස්සරණ’න්ති. යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, එවං ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, එවං ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. පඨමං. ๑๐๔. ภิกษุทั้งหลาย ก่อนแต่การตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นโพธิสัตว์ ยังมิได้ตรัสรู้ ได้มีความคิดคำนึงดังนี้ว่า ‘อะไรหนอเป็นคุณในโลก อะไรเป็นโทษ อะไรเป็นเครื่องสลัดออกจากโลก’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงดังนี้ว่า ‘สุขโสมนัสที่อาศัยโลกเกิดขึ้น นี้เป็นคุณในโลก, โลกไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษในโลก, การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในโลกเสียได้ นี้เป็นเครื่องสลัดออกจากโลก’ ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่เรายังไม่รู้ชัดคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และเครื่องสลัดออกโดยความเป็นเครื่องสลัดออกจากโลก ตามความเป็นจริงอย่างนี้ ตลอดเวลานั้น เรายังไม่ยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใดที่เราได้รู้ชัดคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และเครื่องสลัดออกโดยความเป็นเครื่องสลัดออกจากโลก ตามความเป็นจริงอย่างนี้แล้ว เมื่อนั้น เราจึงยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ อนึ่ง ญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ สูตรที่ ๑ จบ 2. පඨමඅස්සාදසුත්තං ๒. ปฐมอัสสาทสูตร 105. ‘‘ලොකස්සාහං, භික්ඛවෙ, අස්සාදපරියෙසනං අචරිං. යො ලොකෙ අස්සාදො තදජ්ඣගමං. යාවතකො ලොකෙ අස්සාදො, පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. ලොකස්සාහං, භික්ඛවෙ, ආදීනවපරියෙසනං අචරිං[Pg.262]. යො ලොකෙ ආදීනවො තදජ්ඣගමං. යාවතකො ලොකෙ ආදීනවො, පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. ලොකස්සාහං, භික්ඛවෙ, නිස්සරණපරියෙසනං අචරිං. යං ලොකෙ නිස්සරණං තදජ්ඣගමං. යාවතකං ලොකෙ නිස්සරණං, පඤ්ඤාය මෙ තං සුදිට්ඨං. යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. දුතියං. ๑๐๕. ภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาคุณของโลกแล้ว คุณของโลกมีอยู่ เราได้บรรลุคุณนั้นแล้ว คุณของโลกมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นคุณนั้นด้วยปัญญาโดยชอบแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาโทษของโลกแล้ว โทษของโลกมีอยู่ เราได้บรรลุโทษนั้นแล้ว โทษของโลกมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นโทษนั้นด้วยปัญญาโดยชอบแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกแล้ว อุบายเครื่องสลัดออกจากโลกมีอยู่ เราได้บรรลุอุบายนั้นแล้ว อุบายเครื่องสลัดออกจากโลกมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นอุบายนั้นด้วยปัญญาโดยชอบแล้ว ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่เรายังไม่รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริง ตลอดเวลานั้น เรายังไม่ยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด เราได้รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริงแล้ว เมื่อนั้น เราจึงยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ทั้งญาณและทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ 3. දුතියඅස්සාදසුත්තං ๓. อัสสาทสูตรที่ ๒ 106. ‘‘නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ අස්සාදො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා ලොකෙ සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි ලොකෙ අස්සාදො, තස්මා සත්තා ලොකෙ සාරජ්ජන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ආදීනවො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා ලොකෙ නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි ලොකෙ ආදීනවො, තස්මා සත්තා ලොකෙ නිබ්බින්දන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ නිස්සරණං අභවිස්ස, නයිදං සත්තා ලොකම්හා නිස්සරෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි ලොකෙ නිස්සරණං, තස්මා සත්තා ලොකම්හා නිස්සරන්ති. යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, සත්තා ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසුං, නෙව තාව, භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරිංසු. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තා ලොකස්ස [Pg.263] අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසුං, අථ, භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරන්තී’’ති. තතියං. ๑๐๖. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณในโลกนี้ไม่มี สัตว์เหล่านี้ก็ไม่พึงกำหนัดในโลก แต่เพราะคุณในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในโลก ภิกษุทั้งหลาย ถ้าโทษในโลกนี้ไม่มี สัตว์เหล่านี้ก็ไม่พึงเบื่อหน่ายในโลก แต่เพราะโทษในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในโลก ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกนี้ไม่มี สัตว์เหล่านี้ก็ไม่พึงสลัดออกจากโลกได้ แต่เพราะอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากโลกได้ ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่สัตว์ทั้งหลายยังไม่รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริง ตลอดเวลานั้น สัตว์ทั้งหลายก็ยังไม่อาจสลัดออก ไม่พัวพัน หลุดพ้น มีใจปราศจากขอบเขตอยู่ จากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ได้ ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด สัตว์ทั้งหลายได้รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริงแล้ว เมื่อนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออก ไม่พัวพัน หลุดพ้น มีใจปราศจากขอบเขตอยู่ จากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ได้ 4. සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං ๔. สมณพราหมณสูตร 107. ‘‘යෙ කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නප්පජානන්ති, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති. යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං පජානන්ති, තෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. චතුත්ථං. ๑๐๗. ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ไม่รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริง ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น เราไม่นับว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือไม่นับว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านเหล่านั้นยังไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะหรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในทิฏฐธรรม ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม รู้แจ้งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากโลกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออก ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแล เรานับว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ และนับว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านเหล่านั้นได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในทิฏฐธรรม 5. රුණ්ණසුත්තං ๕. รุณณสูตร 108. ‘‘රුණ්ණමිදං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යදිදං ගීතං. උම්මත්තකමිදං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යදිදං නච්චං. කොමාරකමිදං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යදිදං අතිවෙලං දන්තවිදංසකහසිතං. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, සෙතුඝාතො ගීතෙ, සෙතුඝාතො නච්චෙ, අලං වො ධම්මප්පමොදිතානං සතං සිතං සිතමත්තායා’’ති. පඤ්චමං. ๑๐๘. ภิกษุทั้งหลาย การขับร้องนี้เป็นเหมือนการร้องไห้ในวินัยของพระอริยะ การฟ้อนรำนี้เป็นเหมือนความเป็นบ้าในวินัยของพระอริยะ การหัวเราะจนเห็นฟันเกินประมาณนี้เป็นเหมือนความเป็นเด็กในวินัยของพระอริยะ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายจงทำลายเหตุในการขับร้อง จงทำลายเหตุในการฟ้อนรำ เมื่อเธอทั้งหลายผู้เป็นสัตบุรุษ ยินดีในธรรม ก็เพียงแต่ยิ้มแย้มก็พอแล้ว 6. අතිත්තිසුත්තං ๖. อติตติสูตร 109. ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්ති. කතමෙසං තිණ්ණං? සොප්පස්ස, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්ති. සුරාමෙරයපානස්ස, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය [Pg.264] නත්ථි තිත්ති. මෙථුනධම්මසමාපත්තියා, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්ති. ඉමෙසං, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්තී’’ති. ඡට්ඨං. ๑๐๙. ภิกษุทั้งหลาย ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพสิ่ง ๓ อย่าง ๓ อย่าง อะไรบ้าง คือ ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพการนอน ๑ ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพการดื่มสุราและเมรัย ๑ ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพเมถุนธรรม ๑ ภิกษุทั้งหลาย ความอิ่มย่อมไม่มีเพราะการเสพสิ่ง ๓ อย่างนี้ 7. අරක්ඛිතසුත්තං ๗. อารักขิตสูตร 110. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ‘‘චිත්තෙ, ගහපති, අරක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති. තස්ස අරක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අවස්සුතං හොති. තස්ස අවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි පූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි පූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි පූතිකං හොති. තස්ස පූතිකායකම්මන්තස්ස පූතිවචීකම්මන්තස්ස පූතිමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. ๑๑๐. ครั้งนั้นแล ท่านอนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่ท่านอนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า ดูก่อนคหบดี เมื่อจิตไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้กายกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้วจีกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้มโนกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่ได้รับการคุ้มครอง กายกรรมของเขาก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส วจีกรรมก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส มโนกรรมก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ชุ่มด้วยกิเลส กายกรรมของเขาก็ย่อมเน่าเปื่อย วจีกรรมก็ย่อมเน่าเปื่อย มโนกรรมก็ย่อมเน่าเปื่อย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่เน่าเปื่อย การตายของเขาย่อมไม่ดี การทำกาละย่อมไม่ดี. ‘‘සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ දුච්ඡන්නෙ කූටම්පි අරක්ඛිතං හොති, ගොපානසියොපි අරක්ඛිතා හොන්ති, භිත්තිපි අරක්ඛිතා හොති; කූටම්පි අවස්සුතං හොති, ගොපානසියොපි අවස්සුතා හොන්ති, භිත්තිපි අවස්සුතා හොති; කූටම්පි පූතිකං හොති, ගොපානසියොපි පූතිකා හොන්ති, භිත්තිපි පූතිකා හොති. ดูก่อนคหบดี เปรียบเหมือนเรือนยอดที่มุงไม่ดี แม้เครื่องยอดก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้กลอนก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้ฝาก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง เครื่องยอดก็ย่อมรั่วรด กลอนก็ย่อมรั่วรด ฝาก็ย่อมรั่วรด เครื่องยอดก็ย่อมผุ กลอนก็ย่อมผุ ฝาก็ย่อมผุ. ‘‘එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ අරක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති. තස්ස අරක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අවස්සුතං හොති. තස්ස අවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි පූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි පූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි පූතිකං හොති. තස්ස පූතිකායකම්මන්තස්ස පූතිවචීකම්මන්තස්ස පූතිමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. ดูก่อนคหบดี ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อจิตไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้กายกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้วจีกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้มโนกรรมก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่ได้รับการคุ้มครอง กายกรรมของเขาก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส วจีกรรมก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส มโนกรรมก็ย่อมชุ่มด้วยกิเลส. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ชุ่มด้วยกิเลส กายกรรมของเขาก็ย่อมเน่าเปื่อย วจีกรรมก็ย่อมเน่าเปื่อย มโนกรรมก็ย่อมเน่าเปื่อย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่เน่าเปื่อย การตายของเขาย่อมไม่ดี การทำกาละย่อมไม่ดี. ‘‘චිත්තෙ[Pg.265], ගහපති, රක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති. තස්ස රක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස රක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස රක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති. තස්ස අනවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අනවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අනවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අපූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි අපූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි අපූතිකං හොති. තස්ස අපූතිකායකම්මන්තස්ස අපූතිවචීකම්මන්තස්ස අපූතිමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. ดูก่อนคหบดี เมื่อจิตได้รับการคุ้มครอง แม้กายกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง แม้วจีกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง แม้มโนกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ได้รับการคุ้มครอง กายกรรมของเขาก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส วจีกรรมก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส มโนกรรมก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่ชุ่มด้วยกิเลส กายกรรมของเขาก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย วจีกรรมก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย มโนกรรมก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่เน่าเปื่อย การตายของเขาย่อมดี การทำกาละย่อมดี. ‘‘සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ සුච්ඡන්නෙ කූටම්පි රක්ඛිතං හොති, ගොපානසියොපි රක්ඛිතා හොන්ති, භිත්තිපි රක්ඛිතා හොති; කූටම්පි අනවස්සුතං හොති, ගොපානසියොපි අනවස්සුතා හොන්ති, භිත්තිපි අනවස්සුතා හොති; කූටම්පි අපූතිකං හොති, ගොපානසියොපි අපූතිකා හොන්ති, භිත්තිපි අපූතිකා හොති. ดูก่อนคหบดี เปรียบเหมือนเรือนยอดที่มุงดี แม้เครื่องยอดก็ได้รับการคุ้มครอง แม้กลอนก็ได้รับการคุ้มครอง แม้ฝาก็ได้รับการคุ้มครอง เครื่องยอดก็ย่อมไม่รั่วรด กลอนก็ย่อมไม่รั่วรด ฝาก็ย่อมไม่รั่วรด เครื่องยอดก็ย่อมไม่ผุ กลอนก็ย่อมไม่ผุ ฝาก็ย่อมไม่ผุ. එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ රක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති. තස්ස රක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස රක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස රක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති. තස්ස අනවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අනවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අනවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අපූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි අපූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි අපූතිකං හොති. තස්ස අපූතිකායකම්මන්තස්ස අපූතිවචීකම්මන්තස්ස අපූතිමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා’’ති. සත්තමං. ดูก่อนคหบดี ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อจิตได้รับการคุ้มครอง แม้กายกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง แม้วจีกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง แม้มโนกรรมก็ได้รับการคุ้มครอง. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ได้รับการคุ้มครอง กายกรรมของเขาก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส วจีกรรมก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส มโนกรรมก็ย่อมไม่ชุ่มด้วยกิเลส. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่ชุ่มด้วยกิเลส กายกรรมของเขาก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย วจีกรรมก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย มโนกรรมก็ย่อมไม่เน่าเปื่อย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ไม่เน่าเปื่อย การตายของเขาย่อมดี การทำกาละย่อมดี ดังนี้แล. จบสูตรที่ ๗. 8. බ්‍යාපන්නසුත්තං ๘. พยาปันนสูตร 111. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ‘‘චිත්තෙ, ගහපති, බ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස බ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නවචීකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ දුච්ඡන්නෙ කූටම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, ගොපානසියොපි බ්‍යාපන්නා හොන්ති, භිත්තිපි බ්‍යාපන්නා [Pg.266] හොති; එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ බ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස බ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නවචීකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. ๑๑๑. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่ท่านอนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า ดูก่อนคหบดี เมื่อจิตประทุษร้ายแล้ว แม้กายกรรมก็ประทุษร้าย แม้วจีกรรมก็ประทุษร้าย แม้มโนกรรมก็ประทุษร้าย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ประทุษร้ายแล้ว การตายของเขาย่อมไม่ดี การทำกาละย่อมไม่ดี. ดูก่อนคหบดี เปรียบเหมือนเรือนยอดที่มุงไม่ดี แม้เครื่องยอดก็เสียหาย แม้กลอนก็เสียหาย แม้ฝาก็เสียหาย ฉันใด ดูก่อนคหบดี ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อจิตประทุษร้ายแล้ว แม้กายกรรมก็ประทุษร้าย แม้วจีกรรมก็ประทุษร้าย แม้มโนกรรมก็ประทุษร้าย. เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมที่ประทุษร้ายแล้ว การตายของเขาย่อมไม่ดี การทำกาละย่อมไม่ดี. ‘‘චිත්තෙ, ගහපති, අබ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස අබ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස අබ්‍යාපන්නවචීකම්මන්තස්ස අබ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ සුච්ඡන්නෙ කූටම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, ගොපානසියොපි අබ්‍යාපන්නා හොන්ති, භිත්තිපි අබ්‍යාපන්නා හොති; එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ අබ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස අබ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස…පෙ… අබ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා’’ති. අට්ඨමං. “คฤหบดี เมื่อจิตไม่ถูกประทุษร้าย กายกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย วจีกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย มโนกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมอันไม่ถูกประทุษร้าย การตายของเขาย่อมเป็นความดี การทำกาละย่อมเป็นความดี คฤหบดี เปรียบเหมือนเรือนยอดที่มุงไว้ดี ยอดก็ไม่ถูกทำลาย กลอนก็ไม่ถูกทำลาย ฝาก็ไม่ถูกทำลาย ฉันใด คฤหบดี เมื่อจิตไม่ถูกประทุษร้าย กายกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย วจีกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย มโนกรรมก็ไม่ถูกประทุษร้าย ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อบุคคลนั้นมีกายกรรม...ฯลฯ...และมโนกรรมอันไม่ถูกประทุษร้าย การตายของเขาย่อมเป็นความดี การทำกาละย่อมเป็นความดี” จบสูตรที่ ๘ 9. පඨමනිදානසුත්තං ๙. ปฐมนิทานสูตร 112. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, දොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, මොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. යං, භික්ඛවෙ, ලොභපකතං කම්මං ලොභජං ලොභනිදානං ලොභසමුදයං, තං කම්මං අකුසලං තං කම්මං සාවජ්ජං තං කම්මං දුක්ඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, දොසපකතං කම්මං දොසජං දොසනිදානං දොසසමුදයං, තං කම්මං අකුසලං තං කම්මං සාවජ්ජං තං කම්මං දුක්ඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, මොහපකතං කම්මං මොහජං මොහනිදානං මොහසමුදයං, තං කම්මං අකුසලං තං කම්මං සාවජ්ජං තං කම්මං දුක්ඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. ๑๑๒. “ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ โลภะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม โทสะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม โมหะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะโลภะ เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นอกุศล กรรมนั้นมีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นทุกข์ กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะโทสะ เกิดแต่โทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นอกุศล กรรมนั้นมีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นทุกข์ กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะโมหะ เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นอกุศล กรรมนั้นมีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นทุกข์ กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අදොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අමොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. යං, භික්ඛවෙ, අලොභපකතං කම්මං අලොභජං අලොභනිදානං අලොභසමුදයං, තං [Pg.267] කම්මං කුසලං තං කම්මං අනවජ්ජං තං කම්මං සුඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, අදොසපකතං කම්මං අදොසජං අදොසනිදානං අදොසසමුදයං, තං කම්මං කුසලං තං කම්මං අනවජ්ජං තං කම්මං සුඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, අමොහපකතං කම්මං අමොහජං අමොහනිදානං අමොහසමුදයං, තං කම්මං කුසලං තං කම්මං අනවජ්ජං තං කම්මං සුඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. නවමං. “ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อโลภะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโทสะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม อโมหะเป็นเหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะอโลภะ เกิดแต่อโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ มีอโลภะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นกุศล กรรมนั้นไม่มีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นสุข กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะอโทสะ เกิดแต่อโทสะ มีอโทสะเป็นเหตุ มีอโทสะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นกุศล กรรมนั้นไม่มีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นสุข กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย กรรมใดที่บุคคลทำเพราะอโมหะ เกิดแต่อโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด กรรมนั้นเป็นกุศล กรรมนั้นไม่มีโทษ กรรมนั้นมีวิบากเป็นสุข กรรมนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความดับแห่งกรรม ไม่เป็นไปเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกรรม ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้แล” จบสูตรที่ ๙ 10. දුතියනිදානසුත්තං ๑๐. ทุติยนิทานสูตร 113. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අතීතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති; අනාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති; පච්චුප්පන්නෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති? අතීතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති. තස්ස අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො ඡන්දො ජායති. ඡන්දජාතො තෙහි ධම්මෙහි සංයුත්තො හොති. එතමහං, භික්ඛවෙ, සංයොජනං වදාමි යො චෙතසො සාරාගො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති. ๑๑๓. “ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมตรึกตามและพิจารณาตามด้วยใจซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต เมื่อเขาตรึกตามและพิจารณาตามด้วยใจซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีตอยู่ ฉันทะย่อมเกิดขึ้น ผู้มีฉันทะเกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความกำหนัดแห่งใจนี้แลว่า เป็นสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති? අනාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති. තස්ස අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො ඡන්දො ජායති. ඡන්දජාතො තෙහි ධම්මෙහි සංයුත්තො හොති. එතමහං, භික්ඛවෙ, සංයොජනං වදාමි යො චෙතසො සාරාගො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති. “ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมตรึกตามและพิจารณาตามด้วยใจซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต เมื่อเขาตรึกตามและพิจารณาตามด้วยใจซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคตอยู่ ฉันทะย่อมเกิดขึ้น ผู้มีฉันทะเกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความกำหนัดแห่งใจนี้แลว่า เป็นสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති? පච්චුප්පන්නෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කෙති [Pg.268] අනුවිචාරෙති. තස්ස පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො ඡන්දො ජායති. ඡන්දජාතො තෙහි ධම්මෙහි සංයුත්තො හොති. එතමහං, භික්ඛවෙ, සංයොජනං වදාමි යො චෙතසො සාරාගො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบันเกิดขึ้นได้อย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบันแล้ว ย่อมตรึกตรองพิจารณาด้วยใจ เมื่อเขาปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบันแล้ว ตรึกตรองพิจารณาด้วยใจอยู่ ฉันทะย่อมเกิดขึ้น เมื่อฉันทะเกิดขึ้นแล้ว เขาย่อมเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความกำหนัดแห่งจิตนั่นว่าเป็นสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ย่อมเกิดขึ้นได้อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการเหล่านี้แล ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අතීතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති; අනාගතෙ භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති; පච්චුප්පන්නෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති? අතීතානං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියානං ධම්මානං ආයතිං විපාකං පජානාති. ආයතිං විපාකං විදිත්වා තදභිනිවත්තෙති. තදභිනිවත්තෙත්වා චෙතසා අභිනිවිජ්ඣිත්වා පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති. ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ย่อมไม่เกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ย่อมไม่เกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ย่อมไม่เกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากในภายหน้าของธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ครั้นรู้ชัดวิบากในภายหน้าแล้ว ย่อมละวิบากนั้นเสีย ครั้นละวิบากนั้นแล้ว แทงตลอดด้วยใจแล้ว ย่อมเห็นทะลุปรุโปร่งด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอดีต ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති? අනාගතානං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියානං ධම්මානං ආයතිං විපාකං පජානාති. ආයතිං විපාකං විදිත්වා තදභිනිවත්තෙති. තදභිනිවත්තෙත්වා චෙතසා අභිනිවිජ්ඣිත්වා පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති. ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากในภายหน้าของธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ครั้นรู้ชัดวิบากในภายหน้าแล้ว ย่อมละวิบากนั้นเสีย ครั้นละวิบากนั้นแล้ว แทงตลอดด้วยใจแล้ว ย่อมเห็นทะลุปรุโปร่งด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในอนาคต ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති? පච්චුප්පන්නානං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියානං ධම්මානං ආයතිං විපාකං පජානාති, ආයතිං විපාකං විදිත්වා තදභිනිවත්තෙති, තදභිනිවත්තෙත්වා චෙතසා අභිනිවිජ්ඣිත්වා පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างไร ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมรู้ชัดซึ่งวิบากในภายหน้าของธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ครั้นรู้ชัดวิบากในภายหน้าแล้ว ย่อมละวิบากนั้นเสีย ครั้นละวิบากนั้นแล้ว แทงตลอดด้วยใจแล้ว ย่อมเห็นทะลุปรุโปร่งด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ฉันทะปรารภธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งฉันทราคะในปัจจุบัน ย่อมไม่เกิดขึ้นได้อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเกิดขึ้นแห่งกรรม ๓ ประการเหล่านี้แล සම්බොධවග්ගො පඨමො. สัมโพธวรรคที่ ๑ จบ තස්සුද්දානං – อุทานประจำวรรคนั้น มีดังนี้ පුබ්බෙව [Pg.269] දුවෙ අස්සාදා, සමණො රුණ්ණපඤ්චමං; අතිත්ති ද්වෙ ච වුත්තානි, නිදානානි අපරෙ දුවෙති. ว่าด้วยเหตุเกิดทุกข์ก่อนแต่ปัญญา ๑ อัสสาทสูตร ๒ สมณสูตร ๑ รุณณสูตรเป็นที่ ๕ อติตติสูตร ๑ สูตรที่ตรัสไว้ ๒ สูตร และนิทานสูตรอื่นอีก ๒ สูตร (12) 2. ආපායිකවග්ගො ๑๒. อาปายิกวรรคที่ ๒ 1. ආපායිකසුත්තං ๑. อาปายิกสูตร 114. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ආපායිකා නෙරයිකා ඉදමප්පහාය. කතමෙ තයො? යො ච අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො, යො ච සුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරන්තං අමූලකෙන අබ්‍රහ්මචරියෙන අනුද්ධංසෙති, යො චායං එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි කාමෙසු දොසො’ති, සො තාය කාමෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ආපායිකා නෙරයිකා ඉදමප්පහායා’’ති. පඨමං. ๑๑๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกเหล่านี้ เพราะยังละธรรมนี้ไม่ได้ จึงเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. ผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ แต่ปฏิญญาว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ๒. ผู้กล่าวหาผู้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์อยู่ ด้วยการไม่ประพฤติพรหมจรรย์อันไม่มีมูล ๓. ผู้กล่าวอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โทษในกามทั้งหลายไม่มี’ เขาย่อมถึงความหมกมุ่นในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกเหล่านี้แล เพราะยังละธรรมนี้ไม่ได้ จึงเป็นผู้เกิดในอบาย เกิดในนรก 2. දුල්ලභසුත්තං ๒. ทุลลภสูตร 115. ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ, පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං. කතමෙසං තිණ්ණං? තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං, තථාගතප්පවෙදිතස්ස ධම්මවිනයස්ස දෙසෙතා පුග්ගලො දුල්ලභො ලොකස්මිං, කතඤ්ඤූ කතවෙදී පුග්ගලො දුල්ලභො ලොකස්මිං. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං. ๑๑๕. ภิกษุทั้งหลาย การปรากฏขึ้นของบุคคล ๓ จำพวกหาได้ยากในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ๑. การปรากฏขึ้นของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าหาได้ยากในโลก ๒. บุคคลผู้แสดงธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้หาได้ยากในโลก ๓. บุคคลผู้กตัญญูกตเวทีหาได้ยากในโลก ภิกษุทั้งหลาย การปรากฏขึ้นของบุคคล ๓ จำพวกนี้แลหาได้ยากในโลก 3. අප්පමෙය්‍යසුත්තං ๓. อัปปเมยยสูตร 116. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? සුප්පමෙය්‍යො, දුප්පමෙය්‍යො, අප්පමෙය්‍යො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සුප්පමෙය්‍යො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උද්ධතො හොති උන්නළො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සුප්පමෙය්‍යො. ๑๑๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. บุคคลที่หยั่งถึงได้ง่าย ๒. บุคคลที่หยั่งถึงได้ยาก ๓. บุคคลที่หยั่งถึงไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่หยั่งถึงได้ง่ายเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนฟุ้งซ่าน เย่อหยิ่ง กลับกลอก ปากกล้า พูดจาเรื่อยเจื่อย หลงลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตหมุนไปผิด มีอินทรีย์เปิดเผย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลที่หยั่งถึงได้ง่าย ‘‘කතමො [Pg.270] ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දුප්පමෙය්‍යො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අනුද්ධතො හොති අනුන්නළො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතස්සති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දුප්පමෙය්‍යො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่หยั่งถึงได้ยากเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนไม่ฟุ้งซ่าน ไม่เย่อหยิ่ง ไม่กลับกลอก ไม่ปากกล้า ไม่พูดจาเรื่อยเจื่อย มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ มีสมาธิ มีจิตเป็นหนึ่ง มีอินทรีย์สำรวม ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลที่หยั่งถึงได้ยาก ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පමෙය්‍යො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං හොති ඛීණාසවො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පමෙය්‍යො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่หยั่งถึงไม่ได้เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระอรหันตขีณาสพ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลที่หยั่งถึงไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก 4. ආනෙඤ්ජසුත්තං ๔. อาเนญชสูตร 117. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති, තත්‍ර ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආකාසානඤ්චායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං වීසති කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා. ๑๑๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจนานัตตสัญญา จึงเข้าถึงอากาสานัญจายตนะ โดยคำนึงว่า ‘อากาศไม่มีที่สุด’ อยู่ เขาย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาสมาบัตินั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยสมาบัตินั้น ตั้งมั่นอยู่ในสมาบัตินั้น น้อมใจเชื่อในสมาบัตินั้น มีปกติอยู่ด้วยสมาบัตินั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากสมาบัตินั้น เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้นับเนื่องในชั้นอากาสานัญจายตนพรหม ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้นับเนื่องในชั้นอากาสานัญจายตนพรหมมีอายุประมาณ ๒๐,๐๐๐ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัยนั้น ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วก็ไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนอริยสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ในเรื่องคติและอุปบัติ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති, තත්‍ර ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං චත්තාරීසං කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ [Pg.271] පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงวิญญาณัญจายตนะ โดยคำนึงว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ อยู่ เขาย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาสมาบัตินั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยสมาบัตินั้น ตั้งมั่นอยู่ในสมาบัตินั้น น้อมใจเชื่อในสมาบัตินั้น มีปกติอยู่ด้วยสมาบัตินั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากสมาบัตินั้น เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้นับเนื่องในชั้นวิญญาณัญจายตนพรหม ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้นับเนื่องในชั้นวิญญาณัญจายตนพรหมมีอายุประมาณ ๔๐,๐๐๐ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัยนั้น ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วก็ไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนอริยสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ในเรื่องคติและอุปบัติ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති, තත්‍ර ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං සට්ඨි කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො, අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති. චතුත්ථං. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงอากิญจัญญายตนะ โดยคำนึงว่า ‘ไม่มีอะไรเลย’ อยู่ เขาย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนาสมาบัตินั้น และย่อมถึงความยินดีด้วยสมาบัตินั้น ตั้งมั่นอยู่ในสมาบัตินั้น น้อมใจเชื่อในสมาบัตินั้น มีปกติอยู่ด้วยสมาบัตินั้นเป็นส่วนมาก ไม่เสื่อมจากสมาบัตินั้น เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาผู้นับเนื่องในชั้นอากิญจัญญายตนพรหม ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้นับเนื่องในชั้นอากิญจัญญายตนพรหมมีอายุประมาณ ๖๐,๐๐๐ กัป ปุถุชนในภพนั้นดำรงอยู่จนตลอดอายุขัยนั้น ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วก็ไปสู่นรกบ้าง ไปสู่กำเนิดเดรัจฉานบ้าง ไปสู่เปรตวิสัยบ้าง ส่วนอริยสาวกของพระผู้มีพระภาค ดำรงอยู่ในภพนั้นจนตลอดอายุขัย ใช้เวลาทั้งหมดเท่าที่เทวดาเหล่านั้นมีอายุประมาณ แล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่งใหญ่ เป็นความแตกต่างกันของอริยสาวกผู้ได้สดับกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ในเรื่องคติและอุปบัติ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก 5. විපත්තිසම්පදාසුත්තං ๕. วิปัตติสัมปทาสูตร 118. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විපත්තියො. කතමා තිස්සො? සීලවිපත්ති, චිත්තවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති. ๑๑๘. ภิกษุทั้งหลาย วิบัติ ๓ ประการนี้ ๓ ประการไหนบ้าง คือ สีลวิบัติ (ความวิบัติแห่งศีล) จิตตวิบัติ (ความวิบัติแห่งจิต) และทิฏฐิวิบัติ (ความวิบัติแห่งความเห็น) ภิกษุทั้งหลาย ก็สีลวิบัติเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สีลวิบัติ ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අභිජ්ඣාලු හොති බ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති. ภิกษุทั้งหลาย ก็จิตตวิบัติเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเพ่งเล็งอยากได้ของเขา มีจิตพยาบาท ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า จิตตวิบัติ ‘‘කතමා [Pg.272] ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං, කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති. සීලවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති; චිත්තවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති; දිට්ඨිවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො විපත්තියොති. ภิกษุทั้งหลาย ก็ทิฏฐิวิบัติเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด มีทัศนะวิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มี บิดาไม่มี สัตว์ผู้เป็นโอปปาติกะไม่มี สมณพราหมณ์ผู้ไปโดยชอบ ปฏิบัติโดยชอบ ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งชัดด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ ไม่มีในโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิวิบัติ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุแห่งสีลวิบัติ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายแล้วเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุแห่งจิตตวิบัติ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายแล้วเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุแห่งทิฏฐิวิบัติ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายแล้วเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แลคือวิบัติ ๓ ประการ ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? සීලසම්පදා, චිත්තසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා. ภิกษุทั้งหลาย ความถึงพร้อม ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ ความถึงพร้อมด้วยศีล ๑ ความถึงพร้อมด้วยจิต ๑ ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยศีลเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เว้นขาดจากปาณาติบาต เว้นขาดจากอทินนาทาน เว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร เว้นขาดจากมุสาวาท เว้นขาดจากปิสุณาวาจา เว้นขาดจากผรุสวาจา เว้นขาดจากสัมผัปปลาปะ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยศีล ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අනභිජ්ඣාලු හොති අබ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා. ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยจิตเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่มีอภิชฌา มีจิตไม่พยาบาท ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยจิต ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති අවිපරීතදස්සනො – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං, අත්ථි හුතං, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අත්ථි අයං ලොකො, අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි මාතා, අත්ථි පිතා, අත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, අත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා. සීලසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති; චිත්තසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති[Pg.273]; දිට්ඨිසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วมีผล การบูชามีผล การเซ่นสรวงมีผล ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วมีอยู่ โลกนี้มี โลกหน้ามี มารดามี บิดามี สัตว์ที่เป็นโอปปาติกะมี สมณพราหมณ์ผู้ถึงพร้อมด้วยข้อปฏิบัติอันดีงาม ผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งชัดด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ มีอยู่ในโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยศีล สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยจิต สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือความถึงพร้อม ๓ ประการ 6. අපණ්ණකසුත්තං ๖. อปัณณกสูตร 119. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විපත්තියො. කතමා තිස්සො? සීලවිපත්ති, චිත්තවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති. ๑๑๙. ภิกษุทั้งหลาย ความวิบัติ ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ ศีลวิบัติ ๑ จิตตวิบัติ ๑ ทิฏฐิวิบัติ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็ศีลวิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์...ฯลฯ...เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ศีลวิบัติ ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අභිජ්ඣාලු හොති බ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති. ภิกษุทั้งหลาย ก็จิตตวิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีอภิชฌา มีจิตพยาบาท ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า จิตตวิบัติ ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති. සීලවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ…පෙ… දිට්ඨිවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අපණ්ණකො මණි උද්ධං ඛිත්තො යෙන යෙනෙව පතිට්ඨාති සුප්පතිට්ඨිතංයෙව පතිට්ඨාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්තිහෙතු වා සත්තා…පෙ… උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො විපත්තියොති. ภิกษุทั้งหลาย ก็ทิฏฐิวิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความเห็นวิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล...ฯลฯ...สมณพราหมณ์ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งชัดด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ ไม่มีอยู่ในโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิวิบัติ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุแห่งศีลวิบัติ...ฯลฯ...เพราะเหตุแห่งทิฏฐิวิบัติ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนลูกเต๋าที่เที่ยงตรง เมื่อโยนขึ้นไปเบื้องบน จะตั้งอยู่ด้วยด้านใดด้านหนึ่ง ก็จะตั้งอยู่อย่างมั่นคงด้วยด้านนั้นๆ นั่นแหละ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุแห่งศีลวิบัติ สัตว์ทั้งหลาย...ฯลฯ...ย่อมเข้าถึง (อบาย) ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือความวิบัติ ๓ ประการ ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? සීලසම්පදා, චිත්තසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා. ภิกษุทั้งหลาย ความถึงพร้อม ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ ความถึงพร้อมด้วยศีล ๑ ความถึงพร้อมด้วยจิต ๑ ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยศีลเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เว้นขาดจากปาณาติบาต...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยศีล ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අනභිජ්ඣාලු හොති අබ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා. ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยจิตเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่มีอภิชฌา มีจิตไม่พยาบาท ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยจิต ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති අවිපරීතදස්සනො – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා. සීලසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. චිත්තසම්පදාහෙතු වා…පෙ… දිට්ඨිසම්පදාහෙතු [Pg.274] වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අපණ්ණකො මණි උද්ධං ඛිත්තො යෙන යෙනෙව පතිට්ඨාති සුප්පතිට්ඨිතංයෙව පතිට්ඨාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදාහෙතු වා සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති, චිත්තසම්පදාහෙතු වා සත්තා…පෙ… දිට්ඨිසම්පදාහෙතු වා සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย ก็ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วมีผล การบูชามีผล...ฯลฯ...สมณพราหมณ์ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งชัดด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ มีอยู่ในโลก’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยศีล สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยจิต...ฯลฯ...เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนลูกเต๋าที่เที่ยงตรง เมื่อโยนขึ้นไปเบื้องบน จะตั้งอยู่ด้วยด้านใดด้านหนึ่ง ก็จะตั้งอยู่อย่างมั่นคงด้วยด้านนั้นๆ นั่นแหละ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยศีล สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ฉันนั้นเหมือนกันแล เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยจิต สัตว์ทั้งหลาย...ฯลฯ...เพราะเหตุแห่งความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือความถึงพร้อม ๓ ประการ 7. කම්මන්තසුත්තං ๗. กัมมันตสูตร 120. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විපත්තියො. කතමා තිස්සො? කම්මන්තවිපත්ති, ආජීවවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච, භික්ඛවෙ, කම්මන්තවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මන්තවිපත්ති. ๑๒๐. ภิกษุทั้งหลาย ความวิบัติ ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กัมมันตวิบัติ ๑ อาชีววิบัติ ๑ ทิฏฐิวิบัติ ๑ ภิกษุทั้งหลาย ก็กัมมันตวิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์...ฯลฯ...เป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กัมมันตวิบัติ ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආජීවවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාආජීවො හොති, මිච්ඡාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආජීවවිපත්ති. ภิกษุทั้งหลาย ก็อาชีววิบัติเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีอาชีวะผิด ย่อมเลี้ยงชีพด้วยมิจฉาอาชีวะ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อาชีววิบัติ ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො විපත්තියොති. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทิฏฐิวิบัติเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นผิด มีความเห็นวิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล ... สมณพราหมณ์ผู้รู้แจ้งโลกนี้และโลกหน้าด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ ไม่มี’ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิวิบัติ ดูกรภิกษุทั้งหลาย วิบัติ ๓ ประการเหล่านี้แล” ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? කම්මන්තසම්පදා, ආජීවසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, කම්මන්තසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මන්තසම්පදා. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัมปทา ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กัมมันตสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งการงาน) อาชีวสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งอาชีวะ) ทิฏฐิสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งทิฏฐิ) ก็กัมมันตสัมปทาเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ... เป็นผู้งดเว้นจากสัมผัปปลาปะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กัมมันตสัมปทา” ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආජීවසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාආජීවො හොති, සම්මාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආජීවසම්පදා. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็อาชีวสัมปทาเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีอาชีวะชอบ ย่อมเลี้ยงชีพด้วยอาชีวะชอบ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อาชีวสัมปทา” ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති අවිපරීතදස්සනො – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච [Pg.275] ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. සත්තමං. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทิฏฐิสัมปทาเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มีความเห็นชอบ มีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วมีผล ยัญที่บูชาแล้วมีผล ... สมณพราหมณ์ผู้รู้แจ้งโลกนี้และโลกหน้าด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ มีอยู่’ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทิฏฐิสัมปทา ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัมปทา ๓ ประการเหล่านี้แล” สัตตมัง 8. පඨමසොචෙය්‍යසුත්තං ๘. ปฐมโสเจยยสูตร 121. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? කායසොචෙය්‍යං, වචීසොචෙය්‍යං, මනොසොචෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං. ๑๒๑. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย โสเจยยะ (ความสะอาด) ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กายโสเจยยะ (ความสะอาดทางกาย) วจีโสเจยยะ (ความสะอาดทางวาจา) มโนโสเจยยะ (ความสะอาดทางใจ) ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็กายโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต เป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน เป็นผู้งดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กายโสเจยยะ” ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็วจีโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท เป็นผู้งดเว้นจากปิสุณาวาจา เป็นผู้งดเว้นจากผรุสวาจา เป็นผู้งดเว้นจากสัมผัปปลาปะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วจีโสเจยยะ” ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අනභිජ්ඣාලු හොති අබ්‍යාපන්නචිත්තො සම්මාදිට්ඨිකො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සොචෙය්‍යානී’’ති. අට්ඨමං. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็มโนโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ไม่เพ่งเล็งอยากได้ของเขา ไม่มีจิตพยาบาท เป็นผู้มีความเห็นชอบ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า มโนโสเจยยะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย โสเจยยะ ๓ ประการเหล่านี้แล” อัฏฐมัง 9. දුතියසොචෙය්‍යසුත්තං ๙. ทุติยโสเจยยสูตร 122. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? කායසොචෙය්‍යං, වචීසොචෙය්‍යං, මනොසොචෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, අබ්‍රහ්මචරියා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං. ๑๒๒. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย โสเจยยะ ๓ ประการเหล่านี้มีอยู่ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กายโสเจยยะ วจีโสเจยยะ มโนโสเจยยะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็กายโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต เป็นผู้งดเว้นจากอทินนาทาน เป็นผู้งดเว้นจากอพรหมจรรย์ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กายโสเจยยะ” ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็วจีโสเจยยะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้งดเว้นจากมุสาวาท เป็นผู้งดเว้นจากปิสุณาวาจา เป็นผู้งดเว้นจากผรุสวาจา เป็นผู้งดเว้นจากสัมผัปปลาปะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วจีโสเจยยะ” ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තං වා අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දො’ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දො’ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස [Pg.276] උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස කාමච්ඡන්දස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදො’ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදො’ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස බ්‍යාපාදස්ස උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස බ්‍යාපාදස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස බ්‍යාපාදස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධ’න්ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධ’න්ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස ථිනමිද්ධස්ස උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස ථිනමිද්ධස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස ථිනමිද්ධස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්චං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්ච’න්ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්චං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්ච’න්ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡා’ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡා’ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නාය විචිකිච්ඡාය උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නාය විචිකිච්ඡාය පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනාය විචිකිච්ඡාය ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සොචෙය්‍යානීති. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็มโนโสไจยเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกามฉันท์มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า กามฉันท์มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่อกามฉันท์ไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า กามฉันท์ไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้กามฉันท์ที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละกามฉันท์ที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้กามฉันท์ที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ เมื่อพยาบาทมีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า พยาบาทมีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่อพยาบาทไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า พยาบาทไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้พยาบาทที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้พยาบาทที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ เมื่อถีนมิทธะมีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า ถีนมิทธะมีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่อถีนมิทธะไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า ถีนมิทธะไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้ถีนมิทธะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้ถีนมิทธะที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ เมื่ออุทธัจจกุกกุจจะมีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า อุทธัจจกุกกุจจะมีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่ออุทธัจจกุกกุจจะไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า อุทธัจจกุกกุจจะไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้อุทธัจจกุกกุจจะที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละอุทธัจจกุกกุจจะที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้อุทธัจจกุกกุจจะที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ เมื่อวิจิกิจฉามีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า วิจิกิจฉามีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา เมื่อวิจิกิจฉาไม่มีอยู่ ณ ภายในจิต ย่อมรู้ชัดว่า วิจิกิจฉาไม่มีอยู่ ณ ภายในจิตของเรา ย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้วิจิกิจฉาที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้ ย่อมรู้ชัดถึงการละวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วได้ และย่อมรู้ชัดถึงเหตุที่ทำให้วิจิกิจฉาที่ละได้แล้ว ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ามโนโสไจย ดูกรภิกษุทั้งหลาย โสไจย ๓ ประการนี้แล” ‘‘කායසුචිං වචීසුචිං, චෙතොසුචිං අනාසවං; සුචිං සොචෙය්‍යසම්පන්නං, ආහු නින්හාතපාපක’’න්ති. නවමං; “บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลผู้มีความสะอาดทางกาย มีความสะอาดทางวาจา มีความสะอาดทางใจ ไม่มีอาสวะ ว่าเป็นผู้สะอาด ถึงพร้อมด้วยความสะอาด มีบาปอันลอยเสียแล้ว” จบสูตรที่ ๙ 10. මොනෙය්‍යසුත්තං ๑๐. โมไนยสูตร 123. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, මොනෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? කායමොනෙය්‍යං, වචීමොනෙය්‍යං, මනොමොනෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කායමොනෙය්‍යං[Pg.277]? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, අබ්‍රහ්මචරියා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කායමොනෙය්‍යං. ๑๒๓. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย โมไนย ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือ กายโมไนย วจีโมไนย มโนโมไนย ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็กายโมไนยเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้เว้นขาดจากปาณาติบาต เป็นผู้เว้นขาดจากอทินนาทาน เป็นผู้เว้นขาดจากอพรหมจรรย์ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า กายโมไนย” ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වචීමොනෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වචීමොනෙය්‍යං. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็วจีโมไนยเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้เว้นขาดจากมุสาวาท เป็นผู้เว้นขาดจากปิสุณาวาจา เป็นผู้เว้นขาดจากผรุสวาจา เป็นผู้เว้นขาดจากสัมผัปปลาปะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วจีโมไนย” ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, මනොමොනෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මනොමොනෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි මොනෙය්‍යානී’’ති. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็มโนโมไนยเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ กระทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุติ ปัญญาวิมุติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า มโนโมไนย ดูกรภิกษุทั้งหลาย โมไนย ๓ ประการนี้แล” ‘‘කායමුනිං වචීමුනිං, චෙතොමුනිං අනාසවං; මුනිං මොනෙය්‍යසම්පන්නං, ආහු සබ්බප්පහායින’’න්ති. දසමං; “บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลผู้เป็นมุนีทางกาย เป็นมุนีทางวาจา เป็นมุนีทางใจ ไม่มีอาสวะ ว่าเป็นมุนีผู้ถึงพร้อมด้วยโมไนย ผู้ละกิเลสได้ทั้งหมด” จบสูตรที่ ๑๐ ආපායිකවග්ගො ද්වාදසමො. อาปายิกวรรคที่ ๑๒ จบ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ ආපායිකො දුල්ලභො අප්පමෙය්‍යං, ආනෙඤ්ජවිපත්තිසම්පදා; අපණ්ණකො ච කම්මන්තො, ද්වෙ සොචෙය්‍යානි මොනෙය්‍යන්ති. อาปายิกสูตร ทุลลภสูตร อัปปเมยยสูตร อาเนญชสูตร วิปัตติสัมปทาสูตร อปัณณกสูตร กัมมันตสูตร โสไจยสูตร ๒ สูตร และโมไนยสูตร (13) 3. කුසිනාරවග්ගො (๑๓) ๓. กุสินารวรรค 1. කුසිනාරසුත්තං ๑. กุสินารสูตร 124. එකං සමයං භගවා කුසිනාරායං විහරති බලිහරණෙ වනසණ්ඩෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๒๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พลิหรณวัน ป่าไม้สาละ ใกล้กรุงกุสินารา ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති. තමෙනං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා උපසඞ්කමිත්වා ස්වාතනාය භත්තෙන නිමන්තෙති[Pg.278]. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අධිවාසෙති. සො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමති; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදති. තමෙනං සො ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙති. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ คหบดีหรือบุตรคหบดีเข้าไปหาภิกษุนั้นแล้ว นิมนต์ฉันภัตตาหารในวันรุ่งขึ้น ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อหวังอยู่ ย่อมรับนิมนต์ ครั้นล่วงราตรีนั้นไป เวลาเช้า ภิกษุนั้นนุ่งแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของคหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น แล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น อังคาสภิกษุนั้นด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีต ด้วยมือของตนจนให้อิ่มหนำเพียงพอ” ‘‘තස්ස එවං හොති – ‘සාධු වත ම්‍යායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙතී’ති. එවම්පිස්ස හොති – ‘අහො වත මායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා ආයතිම්පි එවරූපෙන පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙය්‍ය සම්පවාරෙය්‍යා’ති! සො තං පිණ්ඩපාතං ගථිතො මුච්ඡිතො අජ්ඣොසන්නො අනාදීනවදස්සාවී අනිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති. සො තත්ථ කාමවිතක්කම්පි විතක්කෙති, බ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති, විහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවරූපස්සාහං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දින්නං න මහප්ඵලන්ති වදාමි. තං කිස්ස හෙතු? පමත්තො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විහරති. ภิกษุนั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ดีจริงหนอ คหบดีหรือบุตรคหบดีนี้ อังคาสเราด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปราม’ เธอมีความคิดอย่างนี้อีกว่า ‘โอหนอ ถ้าคหบดีหรือบุตรคหบดีนี้จะพึงอังคาสเราด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตเช่นนี้ด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปรามแม้ในอนาคต ก็คงจะดี!’ เธอนั้นฉันบิณฑบาตนั้นอย่างกำหนัด เมาหมก สยบอยู่ ไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก เธอย่อมตรึกกามวิตก พยาบาทวิตก และวิหิงสาวิตกในที่นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่กล่าวทานที่ถวายแก่ภิกษุเช่นนี้ว่ามีผลมาก ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเป็นผู้ประมาทอยู่ ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති. තමෙනං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා උපසඞ්කමිත්වා ස්වාතනාය භත්තෙන නිමන්තෙති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අධිවාසෙති. සො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමති; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදති. තමෙනං සො ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อาศัยบ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ คหบดีหรือบุตรคหบดีเข้าไปหานิมนต์เธอเพื่อฉันในวันรุ่งขึ้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อต้องการก็รับนิมนต์ ครั้นล่วงราตรีนั้นไป ในเวลาเช้า เธอนุ่งสบงทรงบาตรจีวรแล้วเข้าไปยังที่อยู่ของคหบดีหรือบุตรคหบดีนั้น ครั้นแล้วจึงนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ คหบดีหรือบุตรคหบดีนั้นก็อังคาสเธอด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปราม ‘‘තස්ස න එවං හොති – ‘සාධු වත ම්‍යායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙතී’ති. එවම්පිස්ස න හොති – ‘අහො වත මායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා ආයතිම්පි එවරූපෙන පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙය්‍ය සම්පවාරෙය්‍යා’ති! සො තං පිණ්ඩපාතං අගථිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති. සො තත්ථ නෙක්ඛම්මවිතක්කම්පි [Pg.279] විතක්කෙති, අබ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති, අවිහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවරූපස්සාහං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දින්නං මහප්ඵලන්ති වදාමි. තං කිස්ස හෙතු? අප්පමත්තො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විහරතී’’ති. පඨමං. ภิกษุนั้นไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ดีจริงหนอ คหบดีหรือบุตรคหบดีนี้ อังคาสเราด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปราม’ เธอไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ถ้าคหบดีหรือบุตรคหบดีนี้จะพึงอังคาสเราด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตเช่นนี้ด้วยมือตนเองจนเพียงพอและห้ามปรามแม้ในอนาคต ก็คงจะดี!’ เธอนั้นฉันบิณฑบาตนั้นอย่างไม่กำหนัด ไม่เมาหมก ไม่สยบอยู่ เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก เธอย่อมตรึกเนกขัมมวิตก อพยาบาทวิตก และอวิหิงสาวิตกในที่นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวทานที่ถวายแก่ภิกษุเช่นนี้ว่ามีผลมาก ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ 2. භණ්ඩනසුත්තං ๒. ภัณฑนสูตร 125. ‘‘යස්සං, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති, මනසි කාතුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා න ඵාසු හොති, පගෙව ගන්තුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො තයො ධම්මෙ පජහිංසු, තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු? නෙක්ඛම්මවිතක්කං, අබ්‍යාපාදවිතක්කං, අවිහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු’. යස්සං, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති, මනසි කාතුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා න ඵාසු හොති, පගෙව ගන්තුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු, ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු’’’. ๑๒๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใดที่ภิกษุทั้งหลายเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการทุ่มเถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทิศนั้น แม้แต่จะนึกถึง เราก็ไม่มีความผาสุก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการไปเล่า เราย่อมถึงความตกลงใจในเรื่องนั้นว่า ‘แน่แท้ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการแล้ว และกระทำธรรม ๓ ประการให้มากแล้ว’ ธรรม ๓ ประการอะไรบ้างที่ท่านเหล่านั้นละแล้ว คือ เนกขัมมวิตก อพยาบาทวิตก อวิหิงสาวิตก ท่านเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการนี้แล้ว ธรรม ๓ ประการอะไรบ้างที่ท่านเหล่านั้นกระทำให้มากแล้ว คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ท่านเหล่านั้นกระทำธรรม ๓ ประการนี้ให้มากแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใดที่ภิกษุทั้งหลายเกิดการทะเลาะวิวาท เกิดการทุ่มเถียงกัน ถึงความบาดหมางกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่ ทิศนั้น แม้แต่จะนึกถึง เราก็ไม่มีความผาสุก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการไปเล่า เราย่อมถึงความตกลงใจในเรื่องนั้นว่า ‘แน่แท้ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการนี้แล้ว และกระทำธรรม ๓ ประการนี้ให้มากแล้ว’ ‘‘යස්සං පන, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, ගන්තුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා ඵාසු හොති, පගෙව මනසි කාතුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො තයො ධම්මෙ පජහිංසු, තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු? නෙක්ඛම්මවිතක්කං, අබ්‍යාපාදවිතක්කං, අවිහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු’. යස්සං, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, ගන්තුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා ඵාසු හොති, පගෙව මනසි කාතුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු, ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසූ’’’ති. දුතියං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนในทิศใดที่ภิกษุทั้งหลายมีความสามัคคี ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน เป็นดุจน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทิศนั้น แม้แต่จะไป เราก็มีความผาสุก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการนึกถึงเล่า เราย่อมถึงความตกลงใจในเรื่องนั้นว่า ‘แน่แท้ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการแล้ว และกระทำธรรม ๓ ประการให้มากแล้ว’ ธรรม ๓ ประการอะไรบ้างที่ท่านเหล่านั้นละแล้ว คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ท่านเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการนี้แล้ว ธรรม ๓ ประการอะไรบ้างที่ท่านเหล่านั้นกระทำให้มากแล้ว คือ เนกขัมมวิตก อพยาบาทวิตก อวิหิงสาวิตก ท่านเหล่านั้นกระทำธรรม ๓ ประการนี้ให้มากแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใดที่ภิกษุทั้งหลายมีความสามัคคี ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน เป็นดุจน้ำนมกับน้ำ มองดูกันและกันด้วยสายตาอันเป็นที่รักอยู่ ทิศนั้น แม้แต่จะไป เราก็มีความผาสุก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการนึกถึงเล่า เราย่อมถึงความตกลงใจในเรื่องนั้นว่า ‘แน่แท้ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นละธรรม ๓ ประการนี้แล้ว และกระทำธรรม ๓ ประการนี้ให้มากแล้ว’ 3. ගොතමකචෙතියසුත්තං ๓. โคตมกเจติยสูตร 126. එකං [Pg.280] සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති ගොතමකෙ චෙතියෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๒๖. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โคตมกเจดีย์ เขตกรุงเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි, නො අනභිඤ්ඤාය. සනිදානාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි, නො අනිදානං. සප්පාටිහාරියාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි, නො අප්පාටිහාරියං. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ධම්මං දෙසයතො නො අනභිඤ්ඤාය, සනිදානං ධම්මං දෙසයතො නො අනිදානං, සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසයතො නො අප්පාටිහාරියං, කරණීයො ඔවාදො, කරණීයා අනුසාසනී. අලඤ්ච පන වො, භික්ඛවෙ, තුට්ඨියා, අලං අත්තමනතාය, අලං සොමනස්සාය – ‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย เราแสดงธรรมเพราะรู้ยิ่ง ไม่ใช่ไม่รู้ยิ่งจึงแสดง ภิกษุทั้งหลาย เราแสดงธรรมมีเหตุ ไม่ใช่ไม่มีเหตุจึงแสดง ภิกษุทั้งหลาย เราแสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ ไม่ใช่ไม่มีปาฏิหาริย์จึงแสดง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราผู้แสดงธรรมเพราะรู้ยิ่ง ไม่ใช่ไม่รู้ยิ่งจึงแสดง แสดงธรรมมีเหตุ ไม่ใช่ไม่มีเหตุจึงแสดง แสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ ไม่ใช่ไม่มีปาฏิหาริย์จึงแสดง โอวาทเป็นสิ่งที่ควรทำ อนุศาสนีเป็นสิ่งที่ควรทำ ภิกษุทั้งหลาย ก็แต่ว่า ข้อที่พวกเธอจะพึงยินดี พึงพอใจ พึงโสมนัสว่า ‘พระผู้มีพระภาคเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระธรรมเป็นธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว พระสงฆ์เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว’ นี้ ก็เป็นการเพียงพอแล้ว ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ සහස්සී ලොකධාතු අකම්පිත්ථාති. තතියං. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสไวยากรณ์นี้อยู่ โลกธาตุขนาดพันได้หวั่นไหวแล้ว ดังนี้แล จบสูตรที่ ๓ 4. භරණ්ඩුකාලාමසුත්තං ๔. ภรณฑุกาลามสูตร 127. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො යෙන කපිලවත්ථු තදවසරි. අස්සොසි ඛො මහානාමො සක්කො – ‘‘භගවා කිර කපිලවත්ථුං අනුප්පත්තො’’ති. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතං ඛො මහානාමං සක්කං භගවා එතදවොච – ๑๒๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล เสด็จถึงกรุงกบิลพัสดุ์ตามลำดับ เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้ทรงสดับว่า ‘ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคเสด็จถึงกรุงกบิลพัสดุ์แล้ว’ ครั้งนั้น เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะผู้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งว่า ‘‘ගච්ඡ, මහානාම, කපිලවත්ථුස්මිං, තථාරූපං ආවසථං ජාන යත්ථජ්ජ මයං එකරත්තිං විහරෙය්‍යාමා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො මහානාමො සක්කො භගවතො පටිස්සුත්වා කපිලවත්ථුං පවිසිත්වා කෙවලකප්පං කපිලවත්ථුං අන්වාහිණ්ඩන්තො නාද්දස කපිලවත්ථුස්මිං තථාරූපං ආවසථං යත්ථජ්ජ භගවා එකරත්තිං විහරෙය්‍ය. “มหานามะ เธอจงไป จงรู้ที่พักเช่นนั้นในกรุงกบิลพัสดุ์ ซึ่งที่นั้นพวกเราจะพึงอยู่คืนหนึ่งในวันนี้” เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วเสด็จเข้าไปยังกรุงกบิลพัสดุ์ เที่ยวเสาะหาไปทั่วทั้งกรุงกบิลพัสดุ์ ก็มิได้พบเห็นที่พักเช่นนั้นในกรุงกบิลพัสดุ์ ซึ่งที่นั้นพระผู้มีพระภาคจะพึงประทับอยู่คืนหนึ่งในวันนี้ අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, කපිලවත්ථුස්මිං තථාරූපො ආවසථො [Pg.281] යත්ථජ්ජ භගවා එකරත්තිං විහරෙය්‍ය. අයං, භන්තෙ, භරණ්ඩු කාලාමො භගවතො පුරාණසබ්‍රහ්මචාරී. තස්සජ්ජ භගවා අස්සමෙ එකරත්තිං විහරතූ’’ති. ‘‘ගච්ඡ, මහානාම, සන්ථරං පඤ්ඤපෙහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො මහානාමො සක්කො භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන භරණ්ඩුස්ස කාලාමස්ස අස්සමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සන්ථරං පඤ්ඤාපෙත්වා උදකං ඨපෙත්වා පාදානං ධොවනාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සන්ථතො, භන්තෙ, සන්ථාරො, උදකං ඨපිතං පාදානං ධොවනාය. යස්සදානි, භන්තෙ, භගවා කාලං මඤ්ඤතී’’ති. ครั้งนั้น เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระดำรัสนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘พระเจ้าข้า ที่พักเช่นนั้นซึ่งที่นั้นพระผู้มีพระภาคจะพึงประทับอยู่คืนหนึ่งในวันนี้ ไม่มีในกรุงกบิลพัสดุ์ พระเจ้าข้า ภรณฑุกาลามะผู้นี้เป็นสพรหมจารีเก่าของพระผู้มีพระภาค ขอพระผู้มีพระภาคโปรดประทับอยู่ในอาศรมของท่านคืนหนึ่งในวันนี้เถิด’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘มหานามะ เธอจงไปปูลาดที่นอนเถิด’ เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ แล้วเสด็จเข้าไปยังอาศรมของภรณฑุกาลามะ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้ปูลาดที่นอน ตั้งน้ำสำหรับล้างพระบาทไว้ แล้วเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระดำรัสนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘พระเจ้าข้า ที่นอนปูลาดไว้แล้ว น้ำสำหรับล้างพระบาทตั้งไว้แล้ว บัดนี้ ขอพระผู้มีพระภาคทรงสำคัญเวลาที่สมควรเถิด พระเจ้าข้า’ අථ ඛො භගවා යෙන භරණ්ඩුස්ස කාලාමස්ස අස්සමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා පාදෙ පක්ඛාලෙසි. අථ ඛො මහානාමස්ස සක්කස්ස එතදහොසි – ‘‘අකාලො ඛො අජ්ජ භගවන්තං පයිරුපාසිතුං. කිලන්තො භගවා. ස්වෙ දානාහං භගවන්තං පයිරුපාසිස්සාමී’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จเข้าไปยังอาศรมของภรณฑุกาลามะ ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว ได้ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ทรงล้างพระบาท ครั้งนั้น เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้มีความคิดนี้ว่า ‘วันนี้ยังไม่ถึงเวลาที่จะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคทรงเหน็ดเหนื่อยแล้ว พรุ่งนี้เราจักเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค’ ดังนี้แล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไป අථ ඛො මහානාමො සක්කො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො මහානාමං සක්කං භගවා එතදවොච – ‘‘තයො ඛොමෙ, මහානාම, සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, මහානාම, එකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති; න රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉධ පන, මහානාම, එකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති; න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉධ පන, මහානාම, එකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉමෙ ඛො, මහානාම, තයො සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ‘ඉමෙසං, මහානාම, තිණ්ණං සත්ථාරානං එකා නිට්ඨා උදාහු පුථු නිට්ඨා’’’ති? ครั้งนั้น เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งว่า ‘มหานามะ ศาสดา ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ศาสดา ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ มหานามะ ศาสดาบางคนในโลกนี้ บัญญัติปริญญาแห่งกามทั้งหลาย แต่ไม่บัญญัติปริญญาแห่งรูปทั้งหลาย ไม่บัญญัติปริญญาแห่งเวทนาทั้งหลาย อนึ่ง มหานามะ ศาสดาบางคนในโลกนี้ บัญญัติปริญญาแห่งกามทั้งหลาย บัญญัติปริญญาแห่งรูปทั้งหลาย แต่ไม่บัญญัติปริญญาแห่งเวทนาทั้งหลาย อนึ่ง มหานามะ ศาสดาบางคนในโลกนี้ บัญญัติปริญญาแห่งกามทั้งหลาย บัญญัติปริญญาแห่งรูปทั้งหลาย และบัญญัติปริญญาแห่งเวทนาทั้งหลาย มหานามะ ศาสดา ๓ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก มหานามะ คติที่จบสิ้นของศาสดา ๓ จำพวกนี้เป็นอย่างเดียวกัน หรือว่าแตกต่างกัน’ එවං වුත්තෙ භරණ්ඩු කාලාමො මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘එකාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. එවං වුත්තෙ භගවා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘නානාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. දුතියම්පි ඛො භරණ්ඩු කාලාමො මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘එකාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. දුතියම්පි ඛො භගවා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘නානාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. තතියම්පි ඛො භරණ්ඩු කාලාමො මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘එකාති, මහානාම[Pg.282], වදෙහී’’ති. තතියම්පි ඛො භගවා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘නානාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภรณฑุกาลามะได้กล่าวคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า เป็นอย่างเดียวกัน’ เมื่อภรณฑุกาลามะกล่าวอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า แตกต่างกัน’ แม้ครั้งที่สอง ภรณฑุกาลามะก็ได้กล่าวคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า เป็นอย่างเดียวกัน’ แม้ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า แตกต่างกัน’ แม้ครั้งที่สาม ภรณฑุกาลามะก็ได้กล่าวคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า เป็นอย่างเดียวกัน’ แม้ครั้งที่สาม พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสคำนี้กับเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะว่า ‘มหานามะ ท่านจงกล่าวว่า แตกต่างกัน’ අථ ඛො භරණ්ඩු කාලාමස්ස එතදහොසි – ‘‘මහෙසක්ඛස්ස වතම්හි මහානාමස්ස සක්කස්ස සම්මුඛා සමණෙන ගොතමෙන යාවතතියං අපසාදිතො. යංනූනාහං කපිලවත්ථුම්හා පක්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භරණ්ඩු කාලාමො කපිලවත්ථුම්හා පක්කාමි. යං කපිලවත්ථුම්හා පක්කාමි තථා පක්කන්තොව අහොසි න පුන පච්චාගච්ඡීති. චතුත්ථං. ครั้งนั้น ภรณฑุกาลามะได้มีความคิดนี้ว่า ‘สมณโคดมได้ข่มเราต่อหน้าเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะผู้มีศักดิ์ใหญ่ถึงสามครั้งหนอ ถ้ากระไร เราพึงหลีกไปจากกรุงกบิลพัสดุ์เถิด’ ครั้งนั้น ภรณฑุกาลามะได้หลีกไปจากกรุงกบิลพัสดุ์แล้ว ท่านได้หลีกไปจากกรุงกบิลพัสดุ์อย่างนั้น คือหลีกไปแล้วไม่กลับมาอีกเลย ดังนี้แล จบสูตรที่ ๔ 5. හත්ථකසුත්තං ๕. หัตถกสูตร 128. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො හත්ථකො දෙවපුත්තො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා – ‘‘භගවතො පුරතො ඨස්සාමී’’ති ඔසීදතිමෙව සංසීදතිමෙව, න සක්කොති සණ්ඨාතුං. සෙය්‍යථාපි නාම සප්පි වා තෙලං වා වාලුකාය ආසිත්තං ඔසීදතිමෙව සංසීදතිමෙව, න සණ්ඨාති; එවමෙවං හත්ථකො දෙවපුත්තො – ‘‘භගවතො පුරතො ඨස්සාමී’’ති ඔසීදතිමෙව සංසීදතිමෙව, න සක්කොති සණ්ඨාතුං. ๑๒๘. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น หัตถกเทวบุตร เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว (คิดว่า) ‘เราจักยืนอยู่เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาค’ ก็จมลงเรื่อยไป ทรุดลงเรื่อยไป ไม่สามารถจะทรงกายอยู่ได้ เปรียบเหมือนเนยใสหรือน้ำมันที่บุคคลราดลงบนทราย ย่อมจมลงเรื่อยไป ทรุดลงเรื่อยไป ตั้งอยู่ไม่ได้ ฉันใด หัตถกเทวบุตรก็ฉันนั้นเหมือนกัน (คิดว่า) ‘เราจักยืนอยู่เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาค’ ก็จมลงเรื่อยไป ทรุดลงเรื่อยไป ไม่สามารถจะทรงกายอยู่ได้ අථ ඛො භගවා හත්ථකං දෙවපුත්තං එතදවොච – ‘‘ඔළාරිකං, හත්ථක, අත්තභාවං අභිනිම්මිනාහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති, ඛො හත්ථකො දෙවපුත්තො භගවතො පටිස්සුත්වා ඔළාරිකං අත්තභාවං අභිනිම්මිනිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතං ඛො හත්ථකං දෙවපුත්තං භගවා එතදවොච – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับหัตถกเทวบุตรว่า “ดูก่อนหัตถกะ ท่านจงเนรมิตอัตภาพที่หยาบเถิด” หัตถกเทวบุตรทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วเนรมิตอัตภาพที่หยาบ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับหัตถกเทวบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งนั้นว่า ‘‘යෙ තෙ, හත්ථක, ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස පවත්තිනො අහෙසුං, අපි නු තෙ තෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො’’ති? ‘‘යෙ ච මෙ, භන්තෙ, ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස පවත්තිනො අහෙසුං, තෙ ච මෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො; යෙ ච මෙ, භන්තෙ, ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස නප්පවත්තිනො අහෙසුං, තෙ ච මෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, භගවා එතරහි ආකිණ්ණො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රාජූහි [Pg.283] රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, ආකිණ්ණො විහරාමි දෙවපුත්තෙහි. දූරතොපි, භන්තෙ, දෙවපුත්තා ආගච්ඡන්ති හත්ථකස්ස දෙවපුත්තස්ස සන්තිකෙ ‘ධම්මං සොස්සාමා’ති. තිණ්ණාහං, භන්තෙ, ධම්මානං අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො. කතමෙසං තිණ්ණං? භගවතො අහං, භන්තෙ, දස්සනස්ස අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො; සද්ධම්මසවනස්සාහං, භන්තෙ, අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො; සඞ්ඝස්සාහං, භන්තෙ, උපට්ඨානස්ස අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො. ඉමෙසං ඛො අහං, භන්තෙ, තිණ්ණං ධම්මානං අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො’’ති. “ดูก่อนหัตถกะ ธรรมเหล่าใดที่ท่านเคยประพฤติปฏิบัติเมื่อครั้งเป็นมนุษย์ บัดนี้ธรรมเหล่านั้นท่านยังประพฤติปฏิบัติอยู่หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมเหล่าใดที่ข้าพระองค์เคยประพฤติปฏิบัติเมื่อครั้งเป็นมนุษย์ บัดนี้ธรรมเหล่านั้นข้าพระองค์ก็ยังประพฤติปฏิบัติอยู่ และธรรมเหล่าใดที่ข้าพระองค์ไม่เคยประพฤติปฏิบัติเมื่อครั้งเป็นมนุษย์ บัดนี้ธรรมเหล่านั้นข้าพระองค์ก็ได้ประพฤติปฏิบัติ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบัดนี้ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่เกลื่อนกล่นด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา พวกเดียรถีย์ และสาวกของพวกเดียรถีย์ ฉันใด ข้าพระองค์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน อยู่เกลื่อนกล่นด้วยเทวบุตรทั้งหลาย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้จากที่ไกล เทวบุตรทั้งหลายก็พากันมายังสำนักของหัตถกเทวบุตรด้วยคิดว่า ‘พวกเราจักฟังธรรม’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในธรรม ๓ ประการ จึงทำกาละไป ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในการเห็นพระผู้มีพระภาค จึงทำกาละไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในการฟังพระสัทธรรม จึงทำกาละไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในการอุปัฏฐากพระสงฆ์ จึงทำกาละไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่อิ่ม ไม่เบื่อหน่ายในธรรม ๓ ประการนี้แล จึงทำกาละไป” ‘‘නාහං භගවතො දස්සනස්ස, තිත්තිමජ්ඣගා කුදාචනං; සඞ්ඝස්ස උපට්ඨානස්ස, සද්ධම්මසවනස්ස ච. “ข้าพระองค์ไม่เคยถึงความอิ่มในการเห็นพระผู้มีพระภาค ในการอุปัฏฐากพระสงฆ์ และในการฟังพระสัทธรรมเลย” ‘‘අධිසීලං සික්ඛමානො, සද්ධම්මසවනෙ රතො; තිණ්ණං ධම්මානං අතිත්තො, හත්ථකො අවිහං ගතො’’ති. පඤ්චමං; “หัตถกะศึกษาอยู่ในอธิศีล ยินดีในการฟังพระสัทธรรม เป็นผู้ไม่อิ่มในธรรม ๓ ประการ จึงไปสู่ภพชื่ออวิหา” (จบสูตรที่ ๕) 6. කටුවියසුත්තං ๖. กฏุวิยสูตร 129. එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය බාරාණසිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො භගවා ගොයොගපිලක්ඛස්මිං පිණ්ඩාය චරමානො අඤ්ඤතරං භික්ඛුං රිත්තස්සාදං බාහිරස්සාදං මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං පාකතින්ද්‍රියං. දිස්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ๑๒๙. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงพาราณสี พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุรูปหนึ่งผู้มีรสว่างเปล่า มีรสภายนอก มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนไปแล้ว มีอินทรีย์เปิดเผย กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ที่ใกล้ต้นไทรที่ค้าโค ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงได้ตรัสกับภิกษุรูปนั้นว่า ‘‘මා ඛො ත්වං, භික්ඛු, අත්තානං කටුවියමකාසි. තං වත භික්ඛු කටුවියකතං අත්තානං ආමගන්ධෙන අවස්සුතං මක්ඛිකා නානුපතිස්සන්ති නාන්වාස්සවිස්සන්තීති, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති. අථ ඛො සො භික්ඛු භගවතා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිතො සංවෙගමාපාදි. අථ ඛො භගවා බාරාණසියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – “ดูก่อนภิกษุ ท่านอย่าได้ทำตนให้เป็นเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้งเลย ดูก่อนภิกษุ เป็นไปไม่ได้เลยที่แมลงวันจะไม่ตอม ไม่ติดตามตัวท่านผู้ทำตนเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้ง อันชุ่มด้วยกลิ่นดิบ” ลำดับนั้น ภิกษุรูปนั้นอันพระผู้มีพระภาคทรงโอวาทด้วยพระโอวาทนี้แล้ว ได้ถึงความสังเวช ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงพาราณสีแล้ว เสด็จกลับจากบิณฑบาตในเวลาปัจฉาภัต ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය බාරාණසිං [Pg.284] පිණ්ඩාය පාවිසිං. අද්දසං ඛො අහං, භික්ඛවෙ, ගොයොගපිලක්ඛස්මිං පිණ්ඩාය චරමානො අඤ්ඤතරං භික්ඛුං රිත්තස්සාදං බාහිරස්සාදං මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං පාකතින්ද්‍රියං. දිස්වා තං භික්ඛුං එතදවොචං – “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันนี้ในเวลาเช้า เราครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงพาราณสี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เห็นภิกษุรูปหนึ่งผู้มีรสว่างเปล่า มีรสภายนอก มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนไปแล้ว มีอินทรีย์เปิดเผย กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ที่ใกล้ต้นไทรที่ค้าโค ครั้นเห็นแล้ว เราจึงได้กล่าวกับภิกษุรูปนั้นว่า ‘‘‘මා ඛො ත්වං, භික්ඛු, අත්තානං කටුවියමකාසි. තං වත භික්ඛු කටුවියකතං අත්තානං ආමගන්ධෙන අවස්සුතං මක්ඛිකා නානුපතිස්සන්ති නාන්වාස්සවිස්සන්තීති, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො භික්ඛු මයා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිතො සංවෙගමාපාදී’’ති. එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ, කටුවියං? කො ආමගන්ධො? කා මක්ඛිකා’’ති? “‘ดูก่อนภิกษุ ท่านอย่าได้ทำตนให้เป็นเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้งเลย ดูก่อนภิกษุ เป็นไปไม่ได้เลยที่แมลงวันจะไม่ตอม ไม่ติดตามตัวท่านผู้ทำตนเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้ง อันชุ่มด้วยกลิ่นดิบ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลำดับนั้น ภิกษุรูปนั้นอันเราโอวาทด้วยโอวาทนี้แล้ว ได้ถึงความสังเวช” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลชื่อว่าของที่เขากินแล้วคายทิ้ง อะไรชื่อว่ากลิ่นดิบ อะไรชื่อว่าแมลงวัน” ‘‘අභිජ්ඣා ඛො, භික්ඛු, කටුවියං; බ්‍යාපාදො ආමගන්ධො; පාපකා අකුසලා විතක්කා මක්ඛිකා. තං වත, භික්ඛු, කටුවියකතං අත්තානං ආමගන්ධෙන අවස්සුතං මක්ඛිකා නානුපතිස්සන්ති නාන්වාස්සවිස්සන්තීති, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති. “ดูก่อนภิกษุ อภิชฌาแล ชื่อว่าของที่เขากินแล้วคายทิ้ง พยาบาทชื่อว่ากลิ่นดิบ วิตกอันลามกเป็นอกุศลชื่อว่าแมลงวัน ดูก่อนภิกษุ เป็นไปไม่ได้เลยที่แมลงวันจะไม่ตอม ไม่ติดตามตัวผู้ทำตนเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้ง อันชุ่มด้วยกลิ่นดิบ” ‘‘අගුත්තං චක්ඛුසොතස්මිං, ඉන්ද්‍රියෙසු අසංවුතං; මක්ඛිකානුපතිස්සන්ති, සඞ්කප්පා රාගනිස්සිතා. “ความดำริทั้งหลายอันอาศัยราคะ คือแมลงวัน ย่อมตอมบุคคลผู้ไม่คุ้มครองในทวารตาและหู ผู้ไม่สำรวมในอินทรีย์ทั้งหลาย” ‘‘කටුවියකතො භික්ඛු, ආමගන්ධෙ අවස්සුතො; ආරකා හොති නිබ්බානා, විඝාතස්සෙව භාගවා. “ภิกษุผู้ทำตนเหมือนของที่เขากินแล้วคายทิ้ง ชุ่มด้วยกลิ่นดิบ ย่อมห่างไกลจากพระนิพพาน มีส่วนแห่งความลำบากเท่านั้น” ‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, අලද්ධා සමථමත්තනො ; පරෙති බාලො දුම්මෙධො, මක්ඛිකාහි පුරක්ඛතො. “คนพาลผู้มีปัญญาทราม ไม่ได้ความสงบแห่งตน อยู่ในบ้านหรือในป่าก็ตาม ย่อมถูกแมลงวันแวดล้อมเที่ยวไป” ‘‘යෙ ච සීලෙන සම්පන්නා, පඤ්ඤායූපසමෙරතා; උපසන්තා සුඛං සෙන්ති, නාසයිත්වාන මක්ඛිකා’’ති. ඡට්ඨං; “ส่วนชนเหล่าใดถึงพร้อมด้วยศีล ยินดีในความสงบด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นกำจัดแมลงวันได้แล้ว เป็นผู้สงบระงับ ย่อมอยู่เป็นสุข” (จบสูตรที่ ๖) 7. පඨමඅනුරුද්ධසුත්තං ๗. ปฐมานุรุทธสูตร 130. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, දිබ්බෙන චක්ඛුනා [Pg.285] විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන යෙභුය්‍යෙන පස්සාමි මාතුගාමං කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජමානං. කතිහි නු ඛො, භන්තෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති? ๑๓๐. ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอนุรุทธะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในโลกนี้ ข้าพระองค์เห็นมาตุคามโดยมาก ผู้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ พระเจ้าข้า มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรมเท่าไรหนอแล เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ‘‘තීහි ඛො, අනුරුද්ධ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, අනුරුද්ධ, මාතුගාමො පුබ්බණ්හසමයං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති, මජ්ඣන්හිකසමයං ඉස්සාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති, සායන්හසමයං කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති. ඉමෙහි ඛො, අනුරුද්ධ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති. සත්තමං. “อนุรุทธะ มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ อนุรุทธะ มาตุคามในโลกนี้ เวลาเช้ามีใจถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำอยู่ครองเรือน เวลาเที่ยงมีใจถูกความริษยาครอบงำอยู่ครองเรือน เวลาเย็นมีใจถูกกามราคะครอบงำอยู่ครองเรือน อนุรุทธะ มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” สุตที่ ๗ 8. දුතියඅනුරුද්ධසුත්තං ๘. ทุติยอนุรุทธสูตร 131. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, ආවුසො සාරිපුත්ත, දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සහස්සං ලොකං ඔලොකෙමි. ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං. අථ ච පන මෙ නානුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’’ති. ๑๓๑. ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอนุรุทธะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า “ท่านสารีบุตร ในโลกนี้ ผมตรวจดูโลกธาตุ ๑,๐๐๐ โลกธาตุ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ อนึ่ง ความเพียรของผมก็ปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน สติก็ตั้งมั่น ไม่หลงลืม กายก็สงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย จิตก็ตั้งมั่นเป็นหนึ่ง แต่ถึงกระนั้น จิตของผมก็ยังไม่หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น” ‘‘යං ඛො තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති – ‘අහං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සහස්සං ලොකං වොලොකෙමී’ති, ඉදං තෙ මානස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති, ඉදං තෙ උද්ධච්චස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති – ‘අථ ච පන මෙ නානුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’ති, ඉදං [Pg.286] තෙ කුක්කුච්චස්මිං. සාධු වතායස්මා අනුරුද්ධො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පහාය, ඉමෙ තයො ධම්මෙ අමනසිකරිත්වා අමතාය ධාතුයා චිත්තං උපසංහරතූ’’ති. “ท่านอนุรุทธะ การที่ท่านมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เราตรวจดูโลกธาตุ ๑,๐๐๐ โลกธาตุ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์’ นี้เป็นมานะของท่าน การที่ท่านมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘อนึ่ง ความเพียรของเราก็ปรารภแล้ว ไม่ย่อหย่อน สติก็ตั้งมั่น ไม่หลงลืม กายก็สงบระงับ ไม่กระสับกระส่าย จิตก็ตั้งมั่นเป็นหนึ่ง’ นี้เป็นอุทธัจจะของท่าน การที่ท่านมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แต่ถึงกระนั้น จิตของเราก็ยังไม่หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ นี้เป็นกุกกุจจะของท่าน ดีละ ท่านอนุรุทธะจงละธรรม ๓ ประการนี้เสีย ไม่ใส่ใจธรรม ๓ ประการนี้ แล้วน้อมจิตเข้าไปในอมตธาตุเถิด” අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො අපරෙන සමයෙන ඉමෙ තයො ධම්මෙ පහාය, ඉමෙ තයො ධම්මෙ අමනසිකරිත්වා අමතාය ධාතුයා චිත්තං උපසංහරි. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා අනුරුද්ධො අරහතං අහොසීති. අට්ඨමං. ต่อมา ท่านพระอนุรุทธะได้ละธรรม ๓ ประการนี้ ไม่ใส่ใจธรรม ๓ ประการนี้ แล้วน้อมจิตเข้าไปในอมตธาตุ ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะหลีกเร้นอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ได้รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” และท่านพระอนุรุทธะก็ได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย สุตที่ ๘ 9. පටිච්ඡන්නසුත්තං ๙. ปฏิจฉันนสูตร 132. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පටිච්ඡන්නානි ආවහන්ති, නො විවටානි. කතමානි තීණි? මාතුගාමො, භික්ඛවෙ, පටිච්ඡන්නො ආවහති, නො විවටො; බ්‍රාහ්මණානං, භික්ඛවෙ, මන්තා පටිච්ඡන්නා ආවහන්ති, නො විවටා; මිච්ඡාදිට්ඨි, භික්ඛවෙ, පටිච්ඡන්නා ආවහති, නො විවටා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පටිච්ඡන්නානි ආවහන්ති, නො විවටානි. ๑๓๒. “ภิกษุทั้งหลาย ๓ ประการนี้ ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย มาตุคาม ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ภิกษุทั้งหลาย มนต์ของพราหมณ์ ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ภิกษุทั้งหลาย มิจฉาทิฐิ ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ภิกษุทั้งหลาย ๓ ประการนี้แล ปกปิดจึงจะรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, විවටානි විරොචන්ති, නො පටිච්ඡන්නානි. කතමානි තීණි? චන්දමණ්ඩලං, භික්ඛවෙ, විවටං විරොචති, නො පටිච්ඡන්නං; සූරියමණ්ඩලං, භික්ඛවෙ, විවටං විරොචති, නො පටිච්ඡන්නං; තථාගතප්පවෙදිතො ධම්මවිනයො, භික්ඛවෙ, විවටො විරොචති, නො පටිච්ඡන්නො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි විවටානි විරොචන්ති, නො පටිච්ඡන්නානී’’ති. නවමං. “ภิกษุทั้งหลาย ๓ ประการนี้ เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ดวงจันทร์ เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม ภิกษุทั้งหลาย ดวงอาทิตย์ เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม ภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม ภิกษุทั้งหลาย ๓ ประการนี้แล เปิดเผยจึงจะงดงาม ปกปิดไม่งดงาม” สุตที่ ๙ 10. ලෙඛසුත්තං ๑๐. เลขสูตร 133. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො [Pg.287] දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පාසාණෙ ලෙඛා න ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො දීඝරත්තං අනුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො. ๑๓๓. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก ๓ จำพวกอะไรบ้าง คือ บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในหิน บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในดิน บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในน้ำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในหินเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้โกรธเนืองๆ และความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่สิ้นกาลนาน เปรียบเหมือนภิกษุทั้งหลาย รอยขีดในหิน ย่อมไม่ลบเลือนเร็วเพราะลมหรือน้ำ ตั้งอยู่นาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน โกรธเนืองๆ และความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่สิ้นกาลนาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในหิน ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පථවියා ලෙඛා ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในแผ่นดินเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ โกรธเนืองๆ แต่ความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่ไม่นาน เปรียบเหมือนรอยขีดในแผ่นดิน ย่อมลบเลือนไปได้เร็วเพราะลมหรือเพราะน้ำ ไม่ตั้งอยู่นาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน โกรธเนืองๆ แต่ความโกรธของเขานั้นนอนเนื่องอยู่ไม่นาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในแผ่นดิน ‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සන්ධියතිමෙව සංසන්දතිමෙව සම්මොදතිමෙව. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උදකෙ ලෙඛා ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සන්ධියතිමෙව සංසන්දතිමෙව සම්මොදතිමෙව. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในน้ำเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ แม้ถูกว่ากล่าวด้วยคำหยาบคาย ด้วยคำรุนแรง ด้วยคำไม่เป็นที่พอใจ ก็ยังคงปรองดองกันได้ คบหากันได้ บันเทิงกันได้ เปรียบเหมือนรอยขีดในน้ำ ย่อมหายไปเร็วพลัน ไม่ตั้งอยู่นาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้ถูกว่ากล่าวด้วยคำหยาบคาย ด้วยคำรุนแรง ด้วยคำไม่เป็นที่พอใจ ก็ยังคงปรองดองกันได้ คบหากันได้ บันเทิงกันได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า บุคคลเปรียบด้วยรอยขีดในน้ำ ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แล มีอยู่ หาได้ในโลก කුසිනාරවග්ගො තෙරසමො. กุสินารวรรคที่ ๑๓ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ කුසිනාරභණ්ඩනා චෙව, ගොතමභරණ්ඩුහත්ථකො; කටුවියං ද්වෙ අනුරුද්ධා, පටිච්ඡන්නං ලෙඛෙන තෙ දසාති. ว่าด้วยเมืองกุสินารา ๑ การทะเลาะวิวาท ๑ โคตมเจดีย์ ๑ ภรุณฑุ ๑ หัตถกเทพบุตร ๑ กฏุวิยสูตร ๑ อนุรุทธสูตร ๒ สูตร ปฏิจฉันนสูตร ๑ เลขสูตร ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร (14) 4. යොධාජීවවග්ගො (๑๔) ๔. โยธาชีววรรค 1. යොධාජීවසුත්තං ๑. โยธาชีวสูตร 134. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි[Pg.288]? ඉධ, භික්ඛවෙ, යොධාජීවො දූරෙ පාතී ච හොති අක්ඛණවෙධී ච මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා. ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙ පාතී ච හොති අක්ඛණවෙධී ච මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා. ๑๓๔. ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้สมควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาควรบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพในโลกนี้ เป็นผู้ยิงไกล ๑ ยิงไม่พลาด ๑ ทำลายหมู่ใหญ่ได้ ๑ ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้สมควรแก่พระราชา เป็นผู้ที่พระราชาควรบริโภค และนับว่าเป็นองค์ประกอบของพระราชาทีเดียว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมะ ๓ ประการ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรมะ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ยิงไกล ๑ ยิงไม่พลาด ๑ ทำลายหมู่ใหญ่ได้ ๑ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙ පාතී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යා දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං වෙදනං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි සඤ්ඤා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යා දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං සඤ්ඤං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යෙ දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බෙ සඞ්ඛාරෙ – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙ පාතී හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไกลอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเห็นรูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ย่อมเห็นเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ย่อมเห็นสัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ย่อมเห็นสังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ย่อมเห็นวิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ ทั้งหมดนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไกลอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී [Pg.289] පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไม่พลาดอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ยิงไม่พลาดอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහන්තං අවිජ්ජාක්ඛන්ධං පදාලෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ทำลายหมู่ใหญ่อย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำลายกองอวิชชาใหญ่หลวงได้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ทำลายหมู่ใหญ่อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมะ ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก 2. පරිසාසුත්තං ๒. ปริสาสูตร 135. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පරිසා. කතමා තිස්සො? උක්කාචිතවිනීතා පරිසා, පටිපුච්ඡාවිනීතා පරිසා, යාවතාවිනීතා පරිසා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පරිසා’’ති. දුතියං. ๑๓๕. ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๓ จำพวกนี้ ๓ จำพวกอะไรบ้าง คือ บริษัทที่พึงแนะนำอย่างรวบรัด ๑ บริษัทที่พึงแนะนำอย่างพิสดาร ๑ บริษัทที่พึงแนะนำตามสมควร ๑ ภิกษุทั้งหลาย บริษัท ๓ จำพวกนี้แล 3. මිත්තසුත්තං ๓. มิตตสูตร 136. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? ( ) දුද්දදං දදාති, දුක්කරං කරොති, දුක්ඛමං ඛමති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො’’ති. තතියං. ๑๓๖. ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการ เป็นผู้ควรคบ องค์ ๓ ประการอะไรบ้าง คือ ให้สิ่งที่ให้ได้ยาก ทำสิ่งที่ทำได้ยาก อดทนสิ่งที่อดทนได้ยาก ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ประการนี้แล เป็นผู้ควรคบ 4. උප්පාදාසුත්තං ๔. อุปปาทาสูตร 137. ‘‘උප්පාදා වා, භික්ඛවෙ, තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං, ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති – ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති. උප්පාදා වා, භික්ඛවෙ, තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා [Pg.290] අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති – ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’ති. උප්පාදා වා, භික්ඛවෙ, තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා. සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති – ‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’’ති. චතුත්ථං. ๑๓๗. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม ธาตุนั้นก็ยังคงตั้งอยู่ เป็นธัมมัฏฐิตตา เป็นธัมมนิยามตา ว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง พระตถาคตย่อมตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ย่อมทราบพร้อมเฉพาะซึ่งธรรมธาตุนั้น ครั้นตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ทราบพร้อมเฉพาะแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้นว่า ‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม ธาตุนั้นก็ยังคงตั้งอยู่ เป็นธัมมัฏฐิตตา เป็นธัมมนิยามตา ว่า สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ พระตถาคตย่อมตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ย่อมทราบพร้อมเฉพาะซึ่งธรรมธาตุนั้น ครั้นตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ทราบพร้อมเฉพาะแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้นว่า ‘สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม ธาตุนั้นก็ยังคงตั้งอยู่ เป็นธัมมัฏฐิตตา เป็นธัมมนิยามตา ว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา พระตถาคตย่อมตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ย่อมทราบพร้อมเฉพาะซึ่งธรรมธาตุนั้น ครั้นตรัสรู้พร้อมเฉพาะ ทราบพร้อมเฉพาะแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้นว่า ‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’ 5. කෙසකම්බලසුත්තං ๕. เกสกัมพลสูตร 138. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි තන්තාවුතානං වත්ථානං, කෙසකම්බලො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායති. කෙසකම්බලො, භික්ඛවෙ, සීතෙ සීතො, උණ්හෙ උණ්හො, දුබ්බණ්ණො, දුග්ගන්ධො, දුක්ඛසම්ඵස්සො. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි පුථුසමණබ්‍රාහ්මණවාදානං මක්ඛලිවාදො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායති. ๑๓๘. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบรรดาผ้าที่ทอด้วยเส้นด้ายชนิดต่างๆ ผ้ากัมพลที่ทำด้วยผมคน บัณฑิตกล่าวว่าเป็นผ้าที่เลวที่สุดในบรรดาผ้าเหล่านั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้ากัมพลที่ทำด้วยผมคนนั้น เมื่ออากาศหนาวก็เย็น เมื่ออากาศร้อนก็ร้อน มีสีไม่สวย มีกลิ่นเหม็น มีสัมผัสหยาบกระด้าง ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาลัทธิของสมณพราหมณ์ผู้เป็นปุถุชนเป็นอันมาก ลัทธิของมักขลิ บัณฑิตกล่าวว่าเป็นลัทธิที่เลวที่สุดในบรรดาลัทธิเหล่านั้น ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘මක්ඛලි, භික්ඛවෙ, මොඝපුරිසො එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’න්ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, තෙපි භගවන්තො කම්මවාදා චෙව අහෙසුං කිරියවාදා ච වීරියවාදා ච. තෙපි, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො පටිබාහති – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’න්ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, තෙපි භගවන්තො කම්මවාදා චෙව භවිස්සන්ති කිරියවාදා ච වීරියවාදා ච. තෙපි, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො පටිබාහති – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’න්ති. අහම්පි, භික්ඛවෙ, එතරහි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කම්මවාදො චෙව කිරියවාදො ච වීරියවාදො ච. මම්පි, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො පටිබාහති – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’’’න්ති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มักขลิโมฆบุรุษมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี วิริยะไม่มี’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดได้มีแล้วในอดีตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้น ก็ได้เป็นกัมมวาที กิริยวาที และวิริยวาที ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มักขลิโมฆบุรุษย่อมห้ามแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้นว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี วิริยะไม่มี’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดจักมีในอนาคตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้น ก็จักเป็นกัมมวาที กิริยวาที และวิริยวาที ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มักขลิโมฆบุรุษย่อมห้ามแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้นว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี วิริยะไม่มี’ แม้เราผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าในบัดนี้ ก็เป็นกัมมวาที กิริยวาที และวิริยวาที ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มักขลิโมฆบุรุษย่อมห้ามแม้เราว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี วิริยะไม่มี’ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නදීමුඛෙ ඛිප්පං උඩ්ඩෙය්‍ය බහූනං මච්ඡානං අහිතාය දුක්ඛාය අනයාය බ්‍යසනාය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො මනුස්සඛිප්පං මඤ්ඤෙ ලොකෙ උප්පන්නො බහූනං සත්තානං අහිතාය දුක්ඛාය අනයාය බ්‍යසනායා’’ති. පඤ්චමං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุคคลพึงดักไซไว้ที่ปากแม่น้ำ เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ เพื่อความฉิบหาย เพื่อความพินาศแก่ปลาจำนวนมาก ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน มักขลิโมฆบุรุษ เราเข้าใจว่า เกิดขึ้นในโลกเหมือนเป็นไซดักมนุษย์ เพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ เพื่อความฉิบหาย เพื่อความพินาศแก่สัตว์จำนวนมาก 6. සම්පදාසුත්තං ๖. สัมปทาสูตร 139. ‘‘තිස්සො [Pg.291] ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? සද්ධාසම්පදා, සීලසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. ඡට්ඨං. ๑๓๙. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมปทา ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ สัทธาสัมปทา สีลสัมปทา ปัญญาสัมปทา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมปทา ๓ ประการนี้แล 7. වුද්ධිසුත්තං ๗. วุฑฒิสูตร 140. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, වුද්ධියො. කතමා තිස්සො? සද්ධාවුද්ධි, සීලවුද්ධි, පඤ්ඤාවුද්ධි – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො වුද්ධියො’’ති. සත්තමං. ๑๔๐. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเจริญ ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ สัทธาวุฑฒิ สีลวุฑฒิ ปัญญาวุฑฒิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเจริญ ๓ ประการนี้แล 8. අස්සඛළුඞ්කසුත්තං ๘. อัสสขฬุงกสูตร 141. ‘‘තයො ච, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කෙ දෙසෙස්සාමි තයො ච පුරිසඛළුඞ්කෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๔๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงม้าเลว ๓ จำพวก และบุรุษเลว ๓ จำพวก เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො අස්සඛළුඞ්කා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො අස්සඛළුඞ්කා. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าเลว ๓ จำพวก เป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าเลวบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็ว แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยสี ไม่ถึงพร้อมด้วยขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าเลวบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็วและสี แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าเลวบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็ว สี และขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ม้าเลว ๓ จำพวก ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසඛළුඞ්කා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษเลว ๓ จำพวก เป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษเลวบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็ว แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยสี ไม่ถึงพร้อมด้วยขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษเลวบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็วและสี แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยขนาด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษเลวบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยความเร็ว สี และขนาด ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති [Pg.292], නො විස්සජ්ජෙති. ඉදමස්ස න වණ්ණස්මිං වදාමි. න ඛො පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะ (บุรุษเลว) เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาย่อท้อ ตอบไม่ได้ เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. න පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาสามารถตอบได้ ไม่ย่อท้อ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. ලාභී ඛො පන හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසඛළුඞ්කා’’ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า ผิวพรรณ และความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์’ ... ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาสามารถตอบได้ ไม่ย่อท้อ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาย่อมได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า ผิวพรรณ และความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุรุษขฬุงกะ ๓ จำพวกนี้แล 9. අස්සපරස්සසුත්තං ๙. อัสสปรัสสสูตร 142. ‘‘තයො ච, භික්ඛවෙ, අස්සපරස්සෙ දෙසෙස්සාමි තයො ච පුරිසපරස්සෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๔๒. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงม้าอาชาไนย ๓ จำพวก และบุรุษอาชาไนย ๓ จำพวกแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘කතමෙ [Pg.293] ච, භික්ඛවෙ, තයො අස්සපරස්සා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො අස්සපරස්සා. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนย ๓ จำพวกไหนบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยบางตัวในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า ผิวพรรณ และความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือม้าอาชาไนย ๓ จำพวก ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසපරස්සා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนย ๓ จำพวกไหนบ้าง ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยบางคนในโลกนี้ ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า ผิวพรรณ และความสูงและความกว้าง ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනියෙ පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති, නො විස්සජ්ජෙති. ඉදමස්ස න වණ්ණස්මිං වදාමි. න ඛො පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาย่อท้อ ตอบไม่ได้ เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้า แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. න ඛො පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති; වණ්ණසම්පන්නො ච, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป จึงเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นฝีเท้าของเขา แต่เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย เขาสามารถตอบได้ ไม่ย่อท้อ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของเขา อนึ่ง เขาไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า ไม่ใช่ความสูงและความกว้างของเขา ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยฝีเท้าและผิวพรรณ แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච[Pg.294], භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. ලාභී ඛො පන හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසපරස්සා’’ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษผู้ประเสริฐกว่าบุรุษ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความเร็วของบุรุษนั้น ก็แหละ เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย ย่อมตอบได้ ไม่ติดขัด เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของบุรุษนั้น และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความสูงและความกว้างของบุรุษนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษผู้ประเสริฐกว่าบุรุษ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุรุษผู้ประเสริฐกว่าบุรุษ ๓ จำพวกนี้แล จบสูตรที่ ๙ 10. අස්සාජානීයසුත්තං ๑๐. อัสสาชานียสูตร 143. ‘‘තයො ච, භික්ඛවෙ, භද්‍රෙ අස්සාජානීයෙ දෙසෙස්සාමි තයො ච භද්‍රෙ පුරිසාජානීයෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๔๓. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๓ จำพวก และบุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๓ จำพวก เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า "อย่างนั้น พระเจ้าข้า" พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා අස්සාජානීයා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො …පෙ… ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා අස්සාජානීයා. ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๓ จำพวก เป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดีบางตัวในโลกนี้ ...ฯลฯ... เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยสี และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยพันธุ์ดี ๓ จำพวกนี้แล ‘‘කතමෙ ච භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා පුරිසාජානීයා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො…පෙ… ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๓ จำพวก เป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญบางคนในโลกนี้ ...ฯลฯ... เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භද්‍රො පුරිසාජානීයො…පෙ… ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. ලාභී ඛො පන හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො පුරිසාජානීයො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො [Pg.295] ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා පුරිසාජානීයා’’ති. දසමං. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ...ฯลฯ... เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความเร็วของบุรุษนั้น ก็แหละ เมื่อถูกถามปัญหาในอภิธรรมและอภิวินัย ย่อมตอบได้ ไม่ติดขัด เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นผิวพรรณของบุรุษนั้น และเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวข้อนี้ว่า เป็นความสูงและความกว้างของบุรุษนั้น ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความเร็ว ถึงพร้อมด้วยผิวพรรณ และถึงพร้อมด้วยความสูงและความกว้าง เป็นอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยผู้เจริญ ๓ จำพวกนี้แล จบสูตรที่ ๑๐ 11. පඨමමොරනිවාපසුත්තං ๑๑. ปฐมโมรนิวาปสูตร 144. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති මොරනිවාපෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑๔๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปริพาชการาม ที่ตำบลโมรนิวาป กรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า "ภิกษุทั้งหลาย" ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า "พระพุทธเจ้าข้า" พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන, අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන, අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. එකාදසමං. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ประกอบด้วยกองศีลของพระอเสขะ ประกอบด้วยกองสมาธิของพระอเสขะ ประกอบด้วยกองปัญญาของพระอเสขะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑๑ 12. දුතියමොරනිවාපසුත්තං ๑๒. ทุติยโมรนิวาปสูตร 145. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? ඉද්ධිපාටිහාරියෙන, ආදෙසනාපාටිහාරියෙන, අනුසාසනීපාටිහාරියෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. ද්වාදසමං. ๑๔๕. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อิทธิปาฏิหาริย์ อาเทสนาปาฏิหาริย์ อนุสาสนีปาฏิหาริย์ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑๒ 13. තතියමොරනිවාපසුත්තං ๑๓. ตติยโมรนิวาปสูตร 146. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? සම්මාදිට්ඨියා, සම්මාඤාණෙන, සම්මාවිමුත්තියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො [Pg.296] හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. තෙරසමං. ๑๔๖. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาญาณะ สัมมาวิมุตติ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑๓ යොධාජීවවග්ගො චුද්දසමො. โยธาชีววรรคที่ ๑๔ จบ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ යොධො පරිසමිත්තඤ්ච, උප්පාදා කෙසකම්බලො; සම්පදා වුද්ධි තයො, අස්සා තයො මොරනිවාපිනොති. สูตรว่าด้วยนักรบ บริษัท มิตร การอุบัติขึ้น ผ้ากัมพลผมคน ความถึงพร้อม ความเจริญ ม้า ๓ จำพวก และโมรนิวาปสูตร ๓ สูตร (15) 5. මඞ්ගලවග්ගො (๑๕) ๕. มงคลวรรค 1. අකුසලසුත්තං ๑. อกุศลสูตร 147. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? අකුසලෙන කායකම්මෙන, අකුසලෙන වචීකම්මෙන, අකුසලෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๑๔๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ เป็นเหมือนถูกนำมาเก็บไว้ ย่อมบังเกิดในนรกอย่างนั้น ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อกุศลกายกรรม อกุศลวจีกรรม อกุศลมโนกรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำมาเก็บไว้ ย่อมบังเกิดในนรกอย่างนั้น ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? කුසලෙන කායකම්මෙන, කුසලෙන වචීකම්මෙන, කුසලෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. පඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ เป็นเหมือนถูกนำมาเก็บไว้ ย่อมบังเกิดในสวรรค์อย่างนั้น ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กุศลกายกรรม กุศลวจีกรรม กุศลมโนกรรม ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นเหมือนถูกนำมาเก็บไว้ ย่อมบังเกิดในสวรรค์อย่างนั้น จบสูตรที่ ๑ 2. සාවජ්ජසුත්තං ๒. สาวัชชสูตร 148. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๑๔๘. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเกิดในนรกเหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายกรรมมีโทษ วจีกรรมมีโทษ มโนกรรมมีโทษ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเกิดในนรกเหมือนถูกนำมาทิ้งไว้ ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං සග්ගෙ’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กายกรรมไม่มีโทษ วจีกรรมไม่มีโทษ มโนกรรมไม่มีโทษ ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ฉะนี้แล สูตรที่ ๒ 3. විසමසුත්තං ๓. วิสมสูตร 149. ‘‘තීහි[Pg.297], භික්ඛවෙ…පෙ… විසමෙන කායකම්මෙන, විසමෙන වචීකම්මෙන, විසමෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං නිරයෙ. ๑๔๙. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่สม่ำเสมอ วจีกรรมไม่สม่ำเสมอ มโนกรรมไม่สม่ำเสมอ ...ฯลฯ... ย่อมเกิดในนรก ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි…පෙ… සමෙන කායකම්මෙන, සමෙන වචීකම්මෙන, සමෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං සග්ගෙ’’ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ...ฯลฯ... คือ กายกรรมสม่ำเสมอ วจีกรรมสม่ำเสมอ มโนกรรมสม่ำเสมอ ...ฯลฯ... ย่อมเกิดในสวรรค์ ฉะนี้แล สูตรที่ ๓ 4. අසුචිසුත්තං ๔. อสุจิสูตร 150. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… අසුචිනා කායකම්මෙන, අසුචිනා වචීකම්මෙන, අසුචිනා මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං නිරයෙ. ๑๕๐. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่สะอาด วจีกรรมไม่สะอาด มโนกรรมไม่สะอาด ...ฯลฯ... ย่อมเกิดในนรก ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සුචිනා කායකම්මෙන, සුචිනා වචීකම්මෙන, සුචිනා මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. චතුත්ථං. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมสะอาด วจีกรรมสะอาด มโนกรรมสะอาด ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกนำมาตั้งไว้ ฉะนี้แล สูตรที่ ๔ 5. පඨමඛතසුත්තං ๕. ปฐมขตสูตร 151. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? අකුසලෙන කායකම්මෙන, අකුසලෙන වචීකම්මෙන, අකුසලෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. ๑๕๑. ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกขจัดถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบาปเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อกุศลกายกรรม อกุศลวจีกรรม อกุศลมโนกรรม ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ผู้ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนให้ถูกขจัดถูกทำลาย เป็นผู้มีโทษ ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบาปเป็นอันมาก ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? කුසලෙන කායකම්මෙන, කුසලෙන වචීකම්මෙන, කුසලෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกขจัดไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบุญเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ กุศลกายกรรม กุศลวจีกรรม กุศลมโนกรรม ...ฯลฯ... สูตรที่ ๕ 6. දුතියඛතසුත්තං ๖. ทุติยขตสูตร 152. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. ๑๕๒. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมมีโทษ วจีกรรมมีโทษ มโนกรรมมีโทษ ...ฯลฯ... ‘‘තීහි[Pg.298], භික්ඛවෙ…පෙ… අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่มีโทษ วจีกรรมไม่มีโทษ มโนกรรมไม่มีโทษ ...ฯลฯ... สูตรที่ ๖ 7. තතියඛතසුත්තං ๗. ตติยขตสูตร 153. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… විසමෙන කායකම්මෙන, විසමෙන වචීකම්මෙන, විසමෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. ๑๕๓. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่สม่ำเสมอ วจีกรรมไม่สม่ำเสมอ มโนกรรมไม่สม่ำเสมอ ...ฯลฯ... ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සමෙන කායකම්මෙන, සමෙන වචීකම්මෙන, සමෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมสม่ำเสมอ วจีกรรมสม่ำเสมอ มโนกรรมสม่ำเสมอ ...ฯลฯ... สูตรที่ ๗ 8. චතුත්ථඛතසුත්තං ๘. จตุตถขตสูตร 154. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… අසුචිනා කායකම්මෙන, අසුචිනා වචීකම්මෙන, අසුචිනා මනොකම්මෙන…පෙ…. ๑๕๔. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมไม่สะอาด วจีกรรมไม่สะอาด มโนกรรมไม่สะอาด ...ฯลฯ... ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සුචිනා කායකම්මෙන, සුචිනා වචීකම්මෙන, සුචිනා මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ กายกรรมสะอาด วจีกรรมสะอาด มโนกรรมสะอาด ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิต ผู้ฉลาด เป็นสัปบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ชื่อว่าบริหารตนไม่ให้ถูกขจัดไม่ให้ถูกทำลาย เป็นผู้ไม่มีโทษ ไม่ถูกวิญญูชนตำหนิ และประสบบุญเป็นอันมาก ฉะนี้แล สูตรที่ ๘ 9. වන්දනාසුත්තං ๙. วันทนาสูตร 155. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, වන්දනා. කතමා තිස්සො? කායෙන, වාචාය, මනසා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො වන්දනා’’ති. නවමං. ๑๕๕. ภิกษุทั้งหลาย การไหว้นี้มี ๓ อย่าง ๓ อย่างอะไรบ้าง คือ การไหว้ด้วยกาย การไหว้ด้วยวาจา การไหว้ด้วยใจ ภิกษุทั้งหลาย การไหว้ ๓ อย่างนี้แล ฉะนี้แล สูตรที่ ๙ 10. පුබ්බණ්හසුත්තං ๑๐. ปุพพัณหสูตร 156. ‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා පුබ්බණ්හසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, සුපුබ්බණ්හො, භික්ඛවෙ, තෙසං සත්තානං. ๑๕๖. ภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าใดประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ ในเวลาเช้า ภิกษุทั้งหลาย เวลาเช้าของสัตว์เหล่านั้นชื่อว่าเป็นเวลาเช้าที่ดี ‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා මජ්ඣන්හිකසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, සුමජ්ඣන්හිකො, භික්ඛවෙ, තෙසං සත්තානං. ภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าใดประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ ในเวลาเที่ยง ภิกษุทั้งหลาย เวลาเที่ยงของสัตว์เหล่านั้นชื่อว่าเป็นเวลาเที่ยงที่ดี ‘‘යෙ[Pg.299], භික්ඛවෙ, සත්තා සායන්හසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, සුසායන්හො, භික්ඛවෙ, තෙසං සත්තාන’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าใดประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ ในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย เวลาเย็นของสัตว์เหล่านั้นชื่อว่าเป็นเวลาเย็นที่ดี ฉะนี้แล ‘‘සුනක්ඛත්තං සුමඞ්ගලං, සුප්පභාතං සුහුට්ඨිතං ; සුඛණො සුමුහුත්තො ච, සුයිට්ඨං බ්‍රහ්මචාරිසු. เป็นฤกษ์ดี เป็นมงคลดี เป็นเช้าดี เป็นรุ่งดี เป็นขณะดี เป็นยามดี และทานที่บูชาดีแล้วในพรหมจารีบุคคลทั้งหลาย ‘‘පදක්ඛිණං කායකම්මං, වාචාකම්මං පදක්ඛිණං; පදක්ඛිණං මනොකම්මං, පණීධි තෙ පදක්ඛිණෙ ; පදක්ඛිණානි කත්වාන, ලභන්තත්ථෙ පදක්ඛිණෙ. กายกรรมเป็นประทักษิณ วจีกรรมเป็นประทักษิณ มโนกรรมเป็นประทักษิณ ความปรารถนาของท่านเหล่านั้นเป็นประทักษิณ ท่านเหล่านั้นทำกรรมอันเป็นประทักษิณแล้ว ย่อมได้ประโยชน์อันเป็นประทักษิณ ‘‘තෙ අත්ථලද්ධා සුඛිතා, විරුළ්හා බුද්ධසාසනෙ; අරොගා සුඛිතා හොථ, සහ සබ්බෙහි ඤාතිභී’’ති. දසමං; ท่านเหล่านั้นได้ประโยชน์แล้ว มีความสุข เจริญงอกงามในพระพุทธศาสนา ขอท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่มีโรค มีความสุข พร้อมด้วยหมู่ญาติทั้งปวงเถิด ฉะนี้แล สูตรที่ ๑๐ මඞ්ගලවග්ගො පඤ්චමො. มงคลวรรคที่ ๕ තස්සුද්දානං – คาถาสรุปประจำวรรคนั้น අකුසලඤ්ච සාවජ්ජං, විසමාසුචිනා සහ; චතුරො ඛතා වන්දනා, පුබ්බණ්හෙන ච තෙ දසාති. ว่าด้วยอกุศล ๑, กรรมมีโทษ ๑, กรรมไม่สม่ำเสมอพร้อมกับกรรมไม่สะอาด ๑, การขุดตน ๔ สูตร, การไหว้ ๑, และเวลาเช้า ๑ รวมเป็น ๑๐ สูตร තතියො පණ්ණාසකො සමත්තො. ปัณณาสกะที่ ๓ จบ (16) 6. අචෙලකවග්ගො (๑๖) ๖. อเจลกวรรค 157-163. ‘‘තිස්සො [Pg.300] ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා තිස්සො? ආගාළ්හා පටිපදා, නිජ්ඣාමා පටිපදා, මජ්ඣිමා පටිපදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො එවංවාදී හොති එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි කාමෙසු දොසො’ති. සො කාමෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා. ๑๕๗-๑๖๓. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อาคาฬหปฏิปทา ๑ นิชฌามปฏิปทา ๑ มัชฌิมาปฏิปทา ๑ ภิกษุทั้งหลาย อาคาฬหปฏิปทา เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โทษในกามทั้งหลายไม่มี’ เขาย่อมถึงความเป็นผู้บริโภคตามความพอใจในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อาคาฬหปฏิปทา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අචෙලකො හොති මුත්තාචාරො, හත්ථාපලෙඛනො, න එහිභදන්තිකො, න තිට්ඨභදන්තිකො, නාභිහටං න උද්දිස්සකතං න නිමන්තනං සාදියති. සො න කුම්භිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න කළොපිමුඛා පටිග්ගණ්හාති න එළකමන්තරං න දණ්ඩමන්තරං න මුසලමන්තරං න ද්වින්නං භුඤ්ජමානානං න ගබ්භිනියා න පායමානාය න පුරිසන්තරගතාය න සඞ්කිත්තීසු න යත්ථ සා උපට්ඨිතො හොති න යත්ථ මක්ඛිකා සණ්ඩසණ්ඩචාරිනී න මච්ඡං න මංසං න සුරං න මෙරයං, න ථුසොදකං පිවති. සො එකාගාරිකො වා හොති එකාලොපිකො, ද්වාගාරිකො වා හොති ද්වාලොපිකො… සත්තාගාරිකො වා හොති සත්තාලොපිකො; එකිස්සාපි දත්තියා යාපෙති, ද්වීහිපි දත්තීහි යාපෙති… සත්තහිපි දත්තීහි යාපෙති; එකාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති, ද්වාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති… සත්තාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති – ඉති එවරූපං අද්ධමාසිකම්පි පරියායභත්තභොජනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. ภิกษุทั้งหลาย นิชฌามปฏิปทา เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นอเจลก (ชีเปลือย) มีอาจารไม่แน่นอน เลียมือให้สะอาด ไม่รับอาหารที่เขากล่าวว่า ‘นิมนต์มาทางนี้ ท่านผู้เจริญ’ ไม่รับอาหารที่เขากล่าวว่า ‘โปรดยืนอยู่ตรงนี้ ท่านผู้เจริญ’ ไม่รับอาหารที่เขานำมาให้ ไม่รับอาหารที่เขาทำเจาะจง ไม่รับอาหารที่เขานิมนต์ เขาไม่รับอาหารจากปากหม้อ ไม่รับอาหารจากปากกระเช้า ไม่รับอาหารคร่อมธรณีประตู ไม่รับอาหารคร่อมท่อนไม้ ไม่รับอาหารคร่อมสาก ไม่รับอาหารที่คน ๒ คนกำลังบริโภคอยู่ ไม่รับอาหารของหญิงมีครรภ์ ไม่รับอาหารของหญิงผู้กำลังให้นมบุตร ไม่รับอาหารของหญิงผู้ไปในระหว่างชาย ไม่รับอาหารที่เขาทำในที่ที่นัดแนะกันไว้ ไม่รับอาหารในที่ที่มีสุนัขรออยู่ ไม่รับอาหารในที่ที่มีแมลงวันหัวเขียวตอมเป็นกลุ่มๆ ไม่บริโภคปลา ไม่บริโภคเนื้อ ไม่ดื่มสุรา ไม่ดื่มเมรัย ไม่ดื่มยาดอง เขาเป็นผู้รับภิกษาในเรือนหลังเดียวบ้าง บริโภคคำเดียวบ้าง, รับภิกษาในเรือน ๒ หลังบ้าง บริโภค ๒ คำบ้าง ... รับภิกษาในเรือน ๗ หลังบ้าง บริโภค ๗ คำบ้าง, ยังชีพด้วยอาหารที่เขาให้ทัพพีเดียวบ้าง ยังชีพด้วยอาหารที่เขาให้ ๒ ทัพพีบ้าง ... ยังชีพด้วยอาหารที่เขาให้ ๗ ทัพพีบ้าง บริโภคอาหารเว้น ๑ วันบ้าง บริโภคอาหารเว้น ๒ วันบ้าง ... บริโภคอาหารเว้น ๗ วันบ้าง เป็นผู้ประกอบความขยันในการบริโภคอาหารที่เวียนมาตามวาระถึงกึ่งเดือน ด้วยประการอย่างนี้อยู่ සො සාකභක්ඛොපි හොති, සාමාකභක්ඛොපි හොති, නීවාරභක්ඛොපි හොති, දද්දුලභක්ඛොපි හොති, හටභක්ඛොපි හොති, කණ්හභක්ඛොපි හොති, ආචාමභක්ඛොපි හොති, පිඤ්ඤාකභක්ඛොපි හොති, තිණභක්ඛොපි හොති, ගොමයභක්ඛොපි හොති, වනමූලඵලාහාරො යාපෙති පවත්තඵලභොජී. เขาเป็นผู้บริโภคผักสดบ้าง, บริโภคข้าวฟ่างบ้าง, บริโภคข้าวป่าบ้าง, บริโภคเศษหนังบ้าง, บริโภคสาหร่ายบ้าง, บริโภครำบ้าง, บริโภคข้าวตังบ้าง, บริโภคกากงาบ้าง, บริโภคหญ้าบ้าง, บริโภคโคมัยบ้าง, ยังชีพด้วยรากไม้และผลไม้ในป่า บริโภคผลไม้ที่หล่นเอง සො සාණානිපි ධාරෙති, මසාණානිපි ධාරෙති, ඡවදුස්සානිපි ධාරෙති, පංසුකූලානිපි ධාරෙති, තිරීටානිපි ධාරෙති, අජිනම්පි ධාරෙති, අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙති, කුසචීරම්පි ධාරෙති, වාකචීරම්පි ධාරෙති, ඵලකචීරම්පි ධාරෙති, කෙසකම්බලම්පි ධාරෙති, වාළකම්බලම්පි ධාරෙති, උලූකපක්ඛිකම්පි [Pg.301] ධාරෙති, කෙසමස්සුලොචකොපි හොති කෙසමස්සුලොචනානුයොගමනුයුත්තො, උබ්භට්ඨකොපි හොති ආසනපටික්ඛිත්තො, උක්කුටිකොපි හොති උක්කුටිකප්පධානමනුයුත්තො, කණ්ටකාපස්සයිකොපි හොති කණ්ටකාපස්සයෙ සෙය්‍යං කප්පෙති, සායතතියකම්පි උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තො විහරති – ඉති එවරූපං අනෙකවිහිතං කායස්ස ආතාපනපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා. เขาเป็นผู้นุ่งห่มผ้าป่านบ้าง, นุ่งห่มผ้าที่ทอเจือกันบ้าง, นุ่งห่มผ้าห่อศพบ้าง, นุ่งห่มผ้าบังสุกุลบ้าง, นุ่งห่มผ้าเปลือกไม้บ้าง, นุ่งห่มหนังเสือบ้าง, นุ่งห่มหนังเสือพร้อมทั้งเล็บบ้าง, นุ่งห่มผ้าทำด้วยหญ้าคาบ้าง, นุ่งห่มผ้าทำด้วยเปลือกไม้บ้าง, นุ่งห่มผ้าทำด้วยแผ่นไม้บ้าง, นุ่งห่มผ้ากัมพลทำด้วยผมคนบ้าง, นุ่งห่มผ้ากัมพลทำด้วยขนหางม้าบ้าง, นุ่งห่มผ้าทำด้วยปีกนกเค้าบ้าง, เป็นผู้ถอนผมและหนวด คือประกอบความขยันในการถอนผมและหนวด, เป็นผู้ยืน คือปฏิเสธอาสนะ, เป็นผู้กระโหย่ง คือประกอบความเพียรด้วยการนั่งกระโหย่ง, เป็นผู้นอนบนหนาม คือสำเร็จการนอนบนที่นอนที่ทำด้วยหนาม, เป็นผู้ประกอบความขยันในการลงน้ำวันละ ๓ ครั้งในเวลาเย็นอยู่ เป็นผู้ประกอบความขยันในการทำกายให้ลำบากเดือดร้อนอย่างยิ่งซึ่งมีประการต่างๆ อย่างนี้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า นิชฌามปฏิปทา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං; වෙදනාසු…පෙ… චිත්තෙ…පෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පටිපදා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย มัชฌิมาปฏิปทา เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้อยู่, เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นจิตในจิต ...ฯลฯ... เป็นผู้มีปกติพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า มัชฌิมาปฏิปทา ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๓ ประการนี้แล ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා තිස්සො? ආගාළ්හා පටිපදා, නිජ්ඣාමා පටිපදා, මජ්ඣිමා පටිපදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා. ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๓ ประการนี้ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อาคาฬหปฏิปทา ๑ นิชฌามปฏิปทา ๑ มัชฌิมาปฏิปทา ๑ ภิกษุทั้งหลาย อาคาฬหปฏิปทา เป็นอย่างไร ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อาคาฬหปฏิปทา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා. ภิกษุทั้งหลาย นิชฌามปฏิปทา เป็นอย่างไร ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า นิชฌามปฏิปทา ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති…. ภิกษุทั้งหลาย มัชฌิมาปฏิปทา เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อมิให้อกุศลธรรมอันเป็นบาปที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น, สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อละอกุศลธรรมอันเป็นบาปที่เกิดขึ้นแล้ว, สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น, สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อความตั้งอยู่ เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความเจริญยิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อการเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว... ‘‘ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති වීරියසමාධි…පෙ… චිත්තසමාධි…පෙ… වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති…පෙ…. เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร, เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ...ฯลฯ... เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยจิตตสมาธิ...ฯลฯ... เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร...ฯลฯ... ‘‘සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙති… වීරියින්ද්‍රියං භාවෙති… සතින්ද්‍රියං භාවෙති… සමාධින්ද්‍රියං භාවෙති… පඤ්ඤින්ද්‍රියං භාවෙති…. เจริญสัทธินทรีย์... เจริญวิริยินทรีย์... เจริญสตินทรีย์... เจริญสมาธินทรีย์... เจริญปัญญินทรีย์... ‘‘සද්ධාබලං [Pg.302] භාවෙති… වීරියබලං භාවෙති… සතිබලං භාවෙති… සමාධිබලං භාවෙති… පඤ්ඤාබලං භාවෙති…. เจริญสัทธาพละ... เจริญวิริยพละ... เจริญสติพละ... เจริญสมาธิพละ... เจริญปัญญาพละ... ‘‘සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති…. “ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญวิริยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปีติสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์...” ‘‘සම්මාදිට්ඨිං භාවෙති… සම්මාසඞ්කප්පං භාවෙති… සම්මාවාචං භාවෙති… සම්මාකම්මන්තං භාවෙති … සම්මාආජීවං භාවෙති… සම්මාවායාමං භාවෙති… සම්මාසතිං භාවෙති… සම්මාසමාධිං භාවෙති…. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පටිපදා’’ති. “ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิ... ย่อมเจริญสัมมาสังกัปปะ... ย่อมเจริญสัมมาวาจา... ย่อมเจริญสัมมากัมมันตะ... ย่อมเจริญสัมมาอาชีวะ... ย่อมเจริญสัมมาวายามะ... ย่อมเจริญสัมมาสติ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า มัชฌิมาปฏิปทา ดูกรภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๓ ประการเหล่านี้แล” අචෙලකවග්ගො ඡට්ඨො. อเจลกวรรค ที่ ๖ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น සතිපට්ඨානං සම්මප්පධානං, ඉද්ධිපාදින්ද්‍රියෙන ච; බලං බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගො ච, පටිපදාය යොජයෙති. สติปัฏฐาน สัมมัปปธาน อิทธิบาท อินทรีย์ พละ โพชฌงค์ และมรรค พึงประกอบในปฏิปทา (17) 7. කම්මපථපෙය්‍යාලං (๑๗) ๗. กัมมปถเปยยาล 164-183. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති, පාණාතිපාතෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. ๑๖๔-๑๘๓ “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมตกนรกเหมือนถูกนำมาโยนลง ฉันนั้น ธรรม ๓ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์ ๑ เป็นผู้พอใจในการฆ่าสัตว์ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมตกนรกเหมือนถูกนำมาโยนลง ฉันนั้น ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, පාණාතිපාතා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกเชิญไปวางไว้ ฉันนั้น ธรรม ๓ ประการเป็นไฉน คือ ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากปาณาติบาต ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากปาณาติบาต ๑...” ‘‘අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අදින්නාදානෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑ เป็นผู้พอใจในการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑...” ‘‘අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අදින්නාදානා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ๑...” ‘‘අත්තනා [Pg.303] ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๑ ชักชวนผู้อื่นในการประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้พอใจในการประพฤติผิดในกาม ๑...” ‘‘අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ๑...” ‘‘අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, මුසාවාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้พูดเท็จ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการพูดเท็จ ๑ เป็นผู้พอใจในการพูดเท็จ ๑...” ‘‘අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති, මුසාවාදා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเท็จ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการพูดเท็จ ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากการพูดเท็จ ๑...” ‘‘අත්තනා ච පිසුණවාචො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้พูดส่อเสียด ๑ ชักชวนผู้อื่นในการพูดส่อเสียด ๑ เป็นผู้พอใจในการพูดส่อเสียด ๑...” ‘‘අත්තනා ච පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากวาจาส่อเสียด ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากวาจาส่อเสียด ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากวาจาส่อเสียด ๑...” ‘‘අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้พูดคำหยาบ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการพูดคำหยาบ ๑ เป็นผู้พอใจในการพูดคำหยาบ ๑...” ‘‘අත්තනා ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากวาจาหยาบ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากวาจาหยาบ ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากวาจาหยาบ ๑...” ‘‘අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้พูดเพ้อเจ้อ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการพูดเพ้อเจ้อ ๑ เป็นผู้พอใจในการพูดเพ้อเจ้อ ๑...” ‘‘අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้งดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ๑ ชักชวนผู้อื่นในการงดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ๑ เป็นผู้พอใจในการงดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ ๑...” ‘‘අත්තනා ච අභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้มีอภิชฌา ๑ ชักชวนผู้อื่นในอภิชฌา ๑ เป็นผู้พอใจในอภิชฌา ๑...” ‘‘අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අනභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้ไม่มีอภิชฌา ๑ ชักชวนผู้อื่นในความไม่มีอภิชฌา ๑ เป็นผู้พอใจในความไม่มีอภิชฌา ๑...” ‘‘අත්තනා [Pg.304] ච බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච බ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, බ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้มีจิตพยาบาท ๑ ชักชวนผู้อื่นในพยาบาท ๑ เป็นผู้พอใจในพยาบาท ๑...” ‘‘අත්තනා ච අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච අබ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අබ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති…. “ตนเองเป็นผู้มีจิตไม่พยาบาท ๑ ชักชวนผู้อื่นในความไม่พยาบาท ๑ เป็นผู้พอใจในความไม่พยาบาท ๑...” ‘‘අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති, මිච්ඡාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති …. “ตนเองเป็นมิจฉาทิฏฐิ ๑ ชักชวนผู้อื่นในมิจฉาทิฏฐิ ๑ เป็นผู้พอใจในมิจฉาทิฏฐิ ๑...” ‘‘අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති, සම්මාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. “ตนเองเป็นสัมมาทิฏฐิ ๑ ชักชวนผู้อื่นในสัมมาทิฏฐิ ๑ เป็นผู้พอใจในสัมมาทิฏฐิ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเกิดในสวรรค์เหมือนถูกเชิญไปวางไว้ ฉันนั้น” කම්මපථපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං. กัมมปถเปยยาล จบ තස්සුද්දානං – อุทานของเปยยาลนั้น පාණං අදින්නමිච්ඡා ච, මුසාවාදී ච පිසුණා; ඵරුසා සම්ඵප්පලාපො ච, අභිජ්ඣා බ්‍යාපාදදිට්ඨි ච; කම්මපථෙසු පෙය්‍යාලං, තිකකෙන නියොජයෙති. การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติผิดในกาม การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดคำหยาบ การพูดเพ้อเจ้อ อภิชฌา พยาบาท และมิจฉาทิฏฐิ พึงประกอบเปยยาลในกัมมบถทั้งหลาย ด้วยหมวด ๓ (18) 8. රාගපෙය්‍යාලං (๑๘) ๘. ราคเปยยาล 184. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? සුඤ්ඤතො සමාධි, අනිමිත්තො සමාධි, අප්පණිහිතො සමාධි – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. ( ) ๑๘๔. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ อันบุคคลพึงให้เจริญ เพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ สุญญตสมาธิ อนิมิตตสมาธิ อัปปณิหิตสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ อันบุคคลพึงให้เจริญ เพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ‘‘රාගස්ස[Pg.305], භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการนี้ อันบุคคลพึงให้เจริญ เพื่อการกำหนดรู้... เพื่อความสิ้นไปรอบ... เพื่อการละ... เพื่อความสิ้นไป... เพื่อความเสื่อมไป... เพื่อความคลายกำหนัด... เพื่อความดับ... เพื่อการสละ... เพื่อการสลัดคืนซึ่งราคะ ‘‘දොසස්ස… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පලාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. ธรรม ๓ ประการนี้ อันบุคคลพึงให้เจริญ เพื่อความรู้ยิ่ง... เพื่อการกำหนดรู้... เพื่อความสิ้นไปรอบ... เพื่อการละ... เพื่อความสิ้นไป... เพื่อความเสื่อมไป... เพื่อความคลายกำหนัด... เพื่อความดับ... เพื่อการสละ... เพื่อการสลัดคืนซึ่งโทสะ... โมหะ... โกธะ... อุปนาหะ... มักขะ... ปลาสะ... อิสสา... มัจฉริยะ... มายา... สาเถยยะ... ถัมภะ... สารัมภะ... มานะ... อติมานะ... มทะ... ปมาทะ” (ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.) (พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล) රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං. ราคเปยยาล จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำราคเปยยาลนั้น มีดังนี้ රාගං දොසඤ්ච මොහඤ්ච, කොධූපනාහපඤ්චමං; මක්ඛපළාසඉස්සා ච, මච්ඡරිමායාසාඨෙය්‍යා. ราคะ โทสะ โมหะ โกธะ และอุปนาหะเป็นที่ ๕ มักขะ ปลาสะ อิสสา มัจฉริยะ มายา และสาเถยยะ ථම්භසාරම්භමානඤ්ච, අතිමානමදස්ස ච; පමාදා සත්තරස වුත්තා, රාගපෙය්‍යාලනිස්සිතා. ถัมภะ สารัมภะ มานะ อติมานะ มทะ และปมาทะ รวมเป็น ๑๗ ประการ ที่เนื่องด้วยราคเปยยาล එතෙ ඔපම්මයුත්තෙන, ආපාදෙන අභිඤ්ඤාය; පරිඤ්ඤාය පරික්ඛයා, පහානක්ඛයබ්බයෙන; විරාගනිරොධචාගං, පටිනිස්සග්ගෙ ඉමෙ දස. ธรรม ๑๗ ประการเหล่านั้น ประกอบด้วยอุปมาและอาปาทะ ๑๐ อย่าง คือ อภิญญา ปริญญา ปริกขยะ ปหานะ ขยะ วยะ วิราคะ นิโรธะ จาคะ และปฏินิสสัคคะ සුඤ්ඤතො අනිමිත්තො ච, අප්පණිහිතො ච තයො; සමාධිමූලකා පෙය්‍යාලෙසුපි වවත්ථිතා චාති. สุญญตสมาธิ อนิมิตตสมาธิ และอัปปณิหิตสมาธิ ๓ ประการ อันเป็นมูลแห่งสมาธิ ก็ได้จัดไว้ในเปยยาลทั้งหลายด้วย තිකනිපාතපාළි නිට්ඨිතා. พระบาลีติกนิบาต จบ
བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi