. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

. ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යයක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා.

අඞ්ගුත්තරනිකායො

අංගුත්තර නිකාය

තිකනිපාතපාළි

තික නිපාත පාළි

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. පළමු පණ්ණාසකය

1. බාලවග්ගො

1. බාල වර්ගය

1. භයසුත්තං

1. 1. භය සූත්‍රය

1. එවං [Pg.99] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

1. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’ යි කියා භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. ‘ස්වාමීනි’ යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘යානි කානිචි, භික්ඛවෙ, භයානි උප්පජ්ජන්ති සබ්බානි තානි බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපද්දවා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපසග්ගා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නළාගාරා වා තිණාගාරා වා අග්ගි මුත්තො කූටාගාරානිපි ඩහති උල්ලිත්තාවලිත්තානි නිවාතානි ඵුසිතග්ගළානි පිහිතවාතපානානි; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි භයානි උප්පජ්ජන්ති සබ්බානි තානි බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපද්දවා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උපසග්ගා උප්පජ්ජන්ති සබ්බෙ තෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො.

“මහණෙනි, යම්කිසි බියක් උපදී නම්, ඒ සියල්ල උපදින්නේ අඥානයා නිසා ය, ප්‍රඥාවන්තයා නිසා නොවේ. යම්කිසි උපද්‍රවයක් උපදී නම්, ඒ සියල්ල උපදින්නේ අඥානයා නිසා ය, ප්‍රඥාවන්තයා නිසා නොවේ. යම්කිසි පීඩාවක් (උපසර්ගයක්) උපදී නම්, ඒ සියල්ල උපදින්නේ අඥානයා නිසා ය, ප්‍රඥාවන්තයා නිසා නොවේ. මහණෙනි, එය හරියට බට සෙවිලි කළ හෝ පිදුරු සෙවිලි කළ ගෙයකින් හටගත් ගින්නක්, ඇතුළත හා පිටත පිරිබඩම් කරන ලද, සුළං නොවදින, දොරගුළු තදින් වසා ඇති, ජනෙල් පියන් පියා ඇති කූටාගාර පවා දවා හළු කරන්නාක් මෙනි. මහණෙනි, එලෙසම යම්කිසි බියක් උපදී නම්, ඒ සියල්ල උපදින්නේ අඥානයා නිසා ය, ප්‍රඥාවන්තයා නිසා නොවේ. යම්කිසි උපද්‍රවයක් උපදී නම්, ඒ සියල්ල උපදින්නේ අඥානයා නිසා ය, ප්‍රඥාවන්තයා නිසා නොවේ. යම්කිසි පීඩාවක් උපදී නම්, ඒ සියල්ල උපදින්නේ අඥානයා නිසා ය, ප්‍රඥාවන්තයා නිසා නොවේ.”

‘‘ඉති [Pg.100] ඛො, භික්ඛවෙ, සප්පටිභයො බාලො, අප්පටිභයො පණ්ඩිතො. සඋපද්දවො බාලො, අනුපද්දවො පණ්ඩිතො. සඋපසග්ගො බාලො, අනුපසග්ගො පණ්ඩිතො. නත්ථි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතතො භයං, නත්ථි පණ්ඩිතතො උපද්දවො, නත්ථි පණ්ඩිතතො උපසග්ගො.

“මහණෙනි, මෙසේ අඥානයා බිය සහිත ය, ප්‍රඥාවන්තයා බිය රහිත ය. අඥානයා උපද්‍රව සහිත ය, ප්‍රඥාවන්තයා උපද්‍රව රහිත ය. අඥානයා පීඩා සහිත ය, ප්‍රඥාවන්තයා පීඩා රහිත ය. මහණෙනි, ප්‍රඥාවන්තයා නිසා බියක් ඇති නොවේ, ප්‍රඥාවන්තයා නිසා උපද්‍රවයක් ඇති නොවේ, ප්‍රඥාවන්තයා නිසා පීඩාවක් ඇති නොවේ.”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ අභිනිවජ්ජෙත්වා, යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතු ය: ‘යම් කරුණු තුනකින් යුක්ත තැනැත්තා අඥානයෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතු ද, ඒ කරුණු තුන බැහැර කොට, යම් කරුණු තුනකින් යුක්ත තැනැත්තා ප්‍රඥාවන්තයෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතු ද, ඒ කරුණු තුන සමාදන් ව පිළිපදින්නෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙසේම හික්මිය යුතු ය.” පළමු සූත්‍රයයි.

2. ලක්ඛණසුත්තං

2. 2. ලක්ඛණ සූත්‍රය

2. ‘‘කම්මලක්ඛණො, භික්ඛවෙ, බාලො, කම්මලක්ඛණො පණ්ඩිතො, අපදානසොභනී පඤ්ඤාති. තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො.

2. “මහණෙනි, අඥානයා හඳුනාගත හැක්කේ ක්‍රියාවෙනි; ප්‍රඥාවන්තයා ද හඳුනාගත හැක්කේ ක්‍රියාවෙනි. ප්‍රඥාව තමා කරන යහපත් හැසිරීමෙන් බබළයි. මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ තැනැත්තා අඥානයෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතු ය. ඒ කරුණු තුන කුමක්ද? කාය දුශ්චරිතය, වාග් දුශ්චරිතය සහ මනෝ දුශ්චරිතය යි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා අඥානයෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතු ය.”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො.

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත තැනැත්තා ප්‍රඥාවන්තයෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතු ය. ඒ කරුණු තුන කුමක්ද? කාය සුචරිතය, වාග් සුචරිතය සහ මනෝ සුචරිතය යි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා ප්‍රඥාවන්තයෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතු ය.”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ අභිනිවජ්ජෙත්වා, යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතු ය: ‘යම් කරුණු තුනකින් යුක්ත තැනැත්තා අඥානයෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතු ද, ඒ කරුණු තුන බැහැර කොට, යම් කරුණු තුනකින් යුක්ත තැනැත්තා ප්‍රඥාවන්තයෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතු ද, ඒ කරුණු තුන සමාදන් ව පිළිපදින්නෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙසේම හික්මිය යුතු ය.” දෙවන සූත්‍රයයි.

3. චින්තීසුත්තං

3. 3. චින්තී සූත්‍රය

3. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, බාලස්ස බාලලක්ඛණානි බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච හොති දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී ච. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච අභවිස්ස දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී ච, කෙන නං පණ්ඩිතා ජානෙය්‍යුං – ‘බාලො අයං භවං අසප්පුරිසො’ති? යස්මා [Pg.101] ච ඛො, භික්ඛවෙ, බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච හොති දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී ච තස්මා නං පණ්ඩිතා ජානන්ති – ‘බාලො අයං භවං අසප්පුරිසො’ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි බාලස්ස බාලලක්ඛණානි බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි.

3. “මහණෙනි, අඥානයාගේ අඥාන බව හඳුනාගැනීමට ලක්ෂණ තුනක්, නිමිති තුනක් හා හැසිරීම් තුනක් වෙයි. ඒ තුන කුමක්ද? මහණෙනි, මෙලොව අඥානයා නපුරු දේ සිතන්නෙක් (දුශ්චින්තිත චින්තී), නපුරු දේ පවසන්නෙක් (දුබ්භාසිත භාසී) සහ නපුරු දේ කරන්නෙක් (දුක්කට කම්මකාරී) වෙයි. මහණෙනි, ඉදින් අඥානයා නපුරු දේ සිතන්නෙකු, නපුරු දේ පවසන්නෙකු හා නපුරු දේ කරන්නෙකු නොවූයේ නම්, ‘මොහු අඥානයෙකි, අසත්පුරුෂයෙකි’ යි ප්‍රඥාවන්තයෝ කෙසේ හඳුනා ගනිත් ද? මහණෙනි, යම් හෙයකින් අඥානයා නපුරු දේ සිතන, පවසන හා කරන බැවින්, ප්‍රඥාවන්තයෝ ‘මොහු අඥානයෙකි, අසත්පුරුෂයෙකි’ යි හඳුනා ගනිති. මහණෙනි, මේවා අඥානයාගේ අඥාන බව හඳුනාගැනීමට ඇති ලක්ෂණ තුන, නිමිති තුන හා හැසිරීම් තුනයි.”

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි පණ්ඩිතනිමිත්තානි පණ්ඩිතාපදානානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච හොති සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී ච. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච අභවිස්ස සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී ච, කෙන නං පණ්ඩිතා ජානෙය්‍යුං – ‘පණ්ඩිතො අයං භවං සප්පුරිසො’ති? යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච හොති සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී ච තස්මා නං පණ්ඩිතා ජානන්ති – ‘පණ්ඩිතො අයං භවං සප්පුරිසො’ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි පණ්ඩිතනිමිත්තානි පණ්ඩිතාපදානානි. තස්මාතිහ…. තතියං.

“මහණෙනි, ප්‍රඥාවන්තයාගේ ප්‍රඥාවන්ත බව හඳුනාගැනීමට ලක්ෂණ තුනක්, නිමිති තුනක් හා හැසිරීම් තුනක් වෙයි. ඒ තුන කුමක්ද? මහණෙනි, මෙලොව ප්‍රඥාවන්තයා යහපත් දේ සිතන්නෙක් (සුචින්තිත චින්තී), යහපත් දේ පවසන්නෙක් (සුභාසිත භාසී) සහ යහපත් දේ කරන්නෙක් (සුකත කම්මකාරී) වෙයි. මහණෙනි, ඉදින් ප්‍රඥාවන්තයා යහපත් දේ සිතන්නෙකු, පවසන්නෙකු හා කරන්නෙකු නොවූයේ නම්, ‘මොහු ප්‍රඥාවන්තයෙකි, සත්පුරුෂයෙකි’ යි ප්‍රඥාවන්තයෝ කෙසේ හඳුනා ගනිත් ද? මහණෙනි, යම් හෙයකින් ප්‍රඥාවන්තයා යහපත් දේ සිතන, පවසන හා කරන බැවින්, ප්‍රඥාවන්තයෝ ‘මොහු ප්‍රඥාවන්තයෙකි, සත්පුරුෂයෙකි’ යි හඳුනා ගනිති. මහණෙනි, මේවා ප්‍රඥාවන්තයාගේ ප්‍රඥාවන්ත බව හඳුනාගැනීමට ඇති ලක්ෂණ තුන, නිමිති තුන හා හැසිරීම් තුනයි. එබැවින් (පෙර පරිදිම)...” තෙවන සූත්‍රයයි.

4. අච්චයසුත්තං

4. 4. අච්චය සූත්‍රය

4. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අච්චයං අච්චයතො න පස්සති, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං නප්පටිකරොති, පරස්ස ඛො පන අච්චයං දෙසෙන්තස්ස යථාධම්මං නප්පටිග්ගණ්හාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො.

4. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ අඥානයා (බාලයා) හඳුනාගත යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? තමා අතින් සිදු වූ වරද වරදක් ලෙස නොදකියි. වරද වරදක් ලෙස දැකත් එය ධර්මානුකූලව නිවැරදි කර නොගනියි. තවද, අනෙකෙකු තම වරද ප්‍රකාශ කරමින් (සමාව අයදින විට) එය ධර්මානුකූලව පිළි නොගනියි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා අඥානයකු ලෙස හඳුනාගත යුතුය.”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අච්චයං අච්චයතො පස්සති, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, පරස්ස ඛො පන අච්චයං දෙසෙන්තස්ස යථාධම්මං පටිග්ගණ්හාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. තස්මාතිහ…. චතුත්ථං.

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ පණ්ඩිතයා හඳුනාගත යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? වරද වරදක් ලෙස දකියි. වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව එය නිවැරදි කරගනියි. තවද, අනෙකෙකු තම වරද ප්‍රකාශ කරමින් (සමාව අයදින විට) එය ධර්මානුකූලව පිළිගනියි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා පණ්ඩිතයකු ලෙස හඳුනාගත යුතුය. එබැවින් (මහණෙනි, මෙසේ හික්මිය යුතුය)... හතරවන සූත්‍රයයි.”

5. අයොනිසොසුත්තං

5. අයෝනිසෝ සූත්‍රය

5. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අයොනිසො පඤ්හං කත්තා හොති, අයොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජෙතා හොති, පරස්ස ඛො පන යොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජිතං පරිමණ්ඩලෙහි [Pg.102] පදබ්‍යඤ්ජනෙහි සිලිට්ඨෙහි උපගතෙහි නාබ්භනුමොදිතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො.

5. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ අඥානයා හඳුනාගත යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? නුනුවණින් (අයෝනිසෝ) ප්‍රශ්න නගයි. නුනුවණින් ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙයි. තවද, අනෙකෙකු විසින් යහපත් අයුරින්, අර්ථවත් පද හා ව්‍යංජනවලින් යුක්තව මනා කොට දෙන ලද පිළිතුරක් අනුමත නොකරයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා අඥානයකු ලෙස හඳුනාගත යුතුය.”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? යොනිසො පඤ්හං කත්තා හොති, යොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජෙතා හොති, පරස්ස ඛො පන යොනිසො පඤ්හං විස්සජ්ජිතං පරිමණ්ඩලෙහි පදබ්‍යඤ්ජනෙහි සිලිට්ඨෙහි උපගතෙහි අබ්භනුමොදිතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. තස්මාතිහ…. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ පණ්ඩිතයා හඳුනාගත යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? නුවණින් (යෝනිසෝ) ප්‍රශ්න නගයි. නුවණින් ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙයි. තවද, අනෙකෙකු විසින් යහපත් අයුරින්, අර්ථවත් පද හා ව්‍යංජනවලින් යුක්තව මනා කොට දෙන ලද පිළිතුරක් අනුමත කරයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා පණ්ඩිතයකු ලෙස හඳුනාගත යුතුය. එබැවින් (මහණෙනි, මෙසේ හික්මිය යුතුය)... පස්වන සූත්‍රයයි.”

6. අකුසලසුත්තං

6. අකුසල සූත්‍රය

6. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? අකුසලෙන කායකම්මෙන, අකුසලෙන වචීකම්මෙන, අකුසලෙන මනොකම්මෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො.

6. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ අඥානයා හඳුනාගත යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? අකුසල් සහගත කාය කර්මය, අකුසල් සහගත වචී කර්මය සහ අකුසල් සහගත මනෝ කර්මයයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා අඥානයකු ලෙස හඳුනාගත යුතුය.”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? කුසලෙන කායකම්මෙන, කුසලෙන වචීකම්මෙන, කුසලෙන මනොකම්මෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො. තස්මාතිහ…. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ පණ්ඩිතයා හඳුනාගත යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? කුසල් සහගත කාය කර්මය, කුසල් සහගත වචී කර්මය සහ කුසල් සහගත මනෝ කර්මයයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා පණ්ඩිතයකු ලෙස හඳුනාගත යුතුය. එබැවින් (මහණෙනි, මෙසේ හික්මිය යුතුය)... හයවන සූත්‍රයයි.”

7. සාවජ්ජසුත්තං

7. සාවජ්ජ සූත්‍රය

7. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ… අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. සත්තමං.

7. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ අඥානයා හඳුනාගත යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? වරද සහිත (සාවජ්ජ) කාය කර්මය, වරද සහිත වචී කර්මය සහ වරද සහිත මනෝ කර්මයයි. ...පෙ... වරද රහිත (අනවජ්ජ) කාය කර්මය, වරද රහිත වචී කර්මය සහ වරද රහිත මනෝ කර්මයයි. ...පෙ... හත්වන සූත්‍රයයි.”

8. සබ්‍යාබජ්ඣසුත්තං

8. සබ්‍යාපජ්ඣ සූත්‍රය

8. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? සබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන, සබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන…පෙ… අබ්‍යාබජ්ඣෙන කායකම්මෙන, අබ්‍යාබජ්ඣෙන වචීකම්මෙන[Pg.103], අබ්‍යාබජ්ඣෙන මනොකම්මෙන. ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො.

8. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ අඥානයා හඳුනාගත යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? පීඩාකාරී වූ (සබ්‍යාපජ්ඣ) කාය කර්මය, පීඩාකාරී වචී කර්මය සහ පීඩාකාරී මනෝ කර්මයයි. ...පෙ... පීඩා රහිත වූ (අබ්‍යාපජ්ඣ) කාය කර්මය, පීඩා රහිත වචී කර්මය සහ පීඩා රහිත මනෝ කර්මයයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා පණ්ඩිතයකු ලෙස හඳුනාගත යුතුය.”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ අභිනිවජ්ජෙත්වා, යෙහි තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වෙදිතබ්බො තෙ තයො ධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අඥානයකු ලෙස හඳුනා ගැනීමට හේතු වන යම් කරුණු තුනක් වේ ද, ඒ කරුණු තුන බැහැර කරන්නෙමු. පණ්ඩිතයකු ලෙස හඳුනා ගැනීමට හේතු වන යම් කරුණු තුනක් වේ ද, ඒ කරුණු තුන සමාදන්ව පිළිපදින්නෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙසේම හික්මිය යුතුය. අටවන සූත්‍රයයි.”

9. ඛතසුත්තං

9. ඛත සූත්‍රය

9. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? කායදුච්චරිතෙන, වචීදුච්චරිතෙන, මනොදුච්චරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති.

9. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ අඥාන, අදක්ෂ, අසත්පුරුෂ පුද්ගලයා (තම ගුණධර්ම) නසාගත්, පළුදු කරගත් අයකු ලෙස තමා පවත්වාගනියි. ඔහු වරද සහිත පුද්ගලයකු වන අතර නුවණැත්තන්ගේ ගැරහුමට ද ලක් වෙයි, බොහෝ අකුසල් ද රැස් කරගනියි. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය සහ මනෝ දුශ්චරිතයයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ අඥාන, අදක්ෂ, අසත්පුරුෂ පුද්ගලයා තමා නසාගත්, පළුදු කරගත් අයකු ලෙස පවත්වාගනියි, ඔහු වරද සහිත පුද්ගලයකු වන අතර නුවණැත්තන්ගේ ගැරහුමට ලක් වෙයි, බොහෝ අකුසල් ද රැස් කරගනියි.”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? කායසුචරිතෙන, වචීසුචරිතෙන, මනොසුචරිතෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. නවමං.

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ පණ්ඩිත, දක්ෂ, සත්පුරුෂ පුද්ගලයා (තම ගුණධර්ම) නසා නොගත්, පළුදු කර නොගත් අයකු ලෙස තමා පවත්වාගනියි. ඔහු නිවැරදි පුද්ගලයකු වන අතර නුවණැත්තන්ගේ දෝෂාරෝපණයට ලක් නොවෙයි, බොහෝ පින් රැස් කරගනියි. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? කාය සුචරිතය, වචී සුචරිතය සහ මනෝ සුචරිතයයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ පණ්ඩිත, දක්ෂ, සත්පුරුෂ පුද්ගලයා තමා නසා නොගත්, පළුදු කර නොගත් අයකු ලෙස පවත්වාගනියි, ඔහු නිවැරදි පුද්ගලයකු වන අතර නුවණැත්තන් විසින් ගරහනු නොලබයි, බොහෝ පින් රැස් කරගනියි. නවවන සූත්‍රයයි.”

10. මලසුත්තං

10. මල සූත්‍රය

10. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො තයො මලෙ අප්පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? දුස්සීලො ච හොති, දුස්සීල්‍යමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති; ඉස්සුකී ච හොති, ඉස්සාමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති; මච්ඡරී ච හොති, මච්ඡෙරමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඉමෙ තයො මලෙ අප්පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

10. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ, කෙලෙස් කිලුටු තුනක් ප්‍රහීණ නොකළ තැනැත්තා, ගෙනැවිත් තැබුවාක් මෙන් එසේම නිරයෙහි උපදියි. ඒ කිනම් තුනක්ද? ඔහු දුශ්ශීල වෙයි, ඔහුගේ දුශ්ශීල බව නම් වූ කිලුට ප්‍රහීණ කර නැත; ඔහු ඊර්ෂ්‍යා සහගත වෙයි, ඔහුගේ ඊර්ෂ්‍යාව නම් වූ කිලුට ප්‍රහීණ කර නැත; ඔහු මසුරු වෙයි, ඔහුගේ මසුරුකම නම් වූ කිලුට ප්‍රහීණ කර නැත. මහණෙනි, මෙම කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ, මෙම කිලුටු තුන ප්‍රහීණ නොකළ තැනැත්තා, ගෙනැවිත් තැබුවාක් මෙන් එසේම නිරයෙහි උපදියි.”

‘‘තීහි[Pg.104], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො තයො මලෙ පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? සීලවා ච හොති, දුස්සීල්‍යමලඤ්චස්ස පහීනං හොති; අනිස්සුකී ච හොති, ඉස්සාමලඤ්චස්ස පහීනං හොති; අමච්ඡරී ච හොති, මච්ඡෙරමලඤ්චස්ස පහීනං හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඉමෙ තයො මලෙ පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. දසමං.

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ, කෙලෙස් කිලුටු තුනක් ප්‍රහීණ කළ තැනැත්තා, ගෙනැවිත් තැබුවාක් මෙන් එසේම ස්වර්ගයෙහි උපදියි. ඒ කිනම් තුනක්ද? ඔහු සිල්වත් වෙයි, ඔහුගේ දුශ්ශීල බව නම් වූ කිලුට ප්‍රහීණ කර ඇත; ඔහු ඊර්ෂ්‍යා නොකරන්නෙකු වෙයි, ඔහුගේ ඊර්ෂ්‍යාව නම් වූ කිලුට ප්‍රහීණ කර ඇත; ඔහු මසුරු නොවන්නෙකු වෙයි, ඔහුගේ මසුරුකම නම් වූ කිලුට ප්‍රහීණ කර ඇත. මහණෙනි, මෙම කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ, මෙම කිලුටු තුන ප්‍රහීණ කළ තැනැත්තා, ගෙනැවිත් තැබුවාක් මෙන් එසේම ස්වර්ගයෙහි උපදියි.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

බාලවග්ගො පඨමො.

පළමු බාල වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය:

භයං ලක්ඛණචින්තී ච, අච්චයඤ්ච අයොනිසො;

අකුසලඤ්ච සාවජ්ජං, සබ්‍යාබජ්ඣඛතං මලන්ති.

භය සූත්‍රය, ලක්ඛණ සූත්‍රය, චින්තී සූත්‍රය, අච්චය සූත්‍රය, අයෝනිසෝ සූත්‍රය, අකුසල සූත්‍රය, සාවජ්ජ සූත්‍රය, සබ්‍යබජ්ඣ සූත්‍රය, ඛත සූත්‍රය සහ මල සූත්‍රය යනුවෙනි.

2. රථකාරවග්ගො

2. 2. රථකාර වර්ගය

1. ඤාතසුත්තං

1. 1. ඤාත සූත්‍රය

11. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනඅහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනදුක්ඛාය, බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අනනුලොමිකෙ කායකම්මෙ සමාදපෙති, අනනුලොමිකෙ වචීකම්මෙ සමාදපෙති, අනනුලොමිකෙසු ධම්මෙසු සමාදපෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනඅහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනදුක්ඛාය, බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං.

11. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ ප්‍රසිද්ධ භික්ෂුව බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට දුක් පිණිස, බොහෝ දෙනාට අනර්ථය පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ට අහිත පිණිස හා දුක් පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. ඒ කිනම් තුනක්ද? ඔහු නොගැලපෙන (අනුලෝම නොවන) කාය කර්මයෙහි අන්‍යන් සමාදන් කරවයි, නොගැලපෙන වචී කර්මයෙහි සමාදන් කරවයි, නොගැලපෙන ධර්මයන්හි (මනෝ කර්මයන්හි) සමාදන් කරවයි. මහණෙනි, මෙම කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ ප්‍රසිද්ධ භික්ෂුව බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට දුක් පිණිස, බොහෝ දෙනාට අනර්ථය පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ට අහිත පිණිස හා දුක් පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනසුඛාය, බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අනුලොමිකෙ කායකම්මෙ සමාදපෙති, අනුලොමිකෙ වචීකම්මෙ සමාදපෙති, අනුලොමිකෙසු ධම්මෙසු සමාදපෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනසුඛාය, බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති. පඨමං.

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ ප්‍රසිද්ධ භික්ෂුව බොහෝ දෙනාට හිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට සැප පිණිස, බොහෝ දෙනාට අර්ථය පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ට හිත පිණිස හා සැප පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. ඒ කිනම් තුනක්ද? ඔහු ගැලපෙන (අනුලෝම වූ) කාය කර්මයෙහි අන්‍යන් සමාදන් කරවයි, ගැලපෙන වචී කර්මයෙහි සමාදන් කරවයි, ගැලපෙන ධර්මයන්හි සමාදන් කරවයි. මහණෙනි, මෙම කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ ප්‍රසිද්ධ භික්ෂුව බොහෝ දෙනාට හිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට සැප පිණිස, බොහෝ දෙනාට අර්ථය පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ට හිත පිණිස හා සැප පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.” පළමු සූත්‍රයයි.

2. සාරණීයසුත්තං

2. 2. සාරණීය සූත්‍රය

12. ‘‘තීණිමානි[Pg.105], භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්ති. කතමානි තීණි? යස්මිං, භික්ඛවෙ, පදෙසෙ රාජා ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො ජාතො හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති.

12. “මහණෙනි, මුදුන් අභිෂේකය ලැබූ ක්ෂත්‍රිය රජෙකු විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු ස්ථාන තුනක් වෙයි. ඒ කිනම් තුනක්ද? මහණෙනි, යම් ස්ථානයක මුදුන් අභිෂේකය ලැබූ ක්ෂත්‍රිය රජු උපන්නේ වෙයිද; මහණෙනි, මෙය මුදුන් අභිෂේකය ලැබූ ක්ෂත්‍රිය රජෙකු විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු පළමු ස්ථානයයි.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ රාජා ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති.

“නැවතද මහණෙනි, යම් ස්ථානයක ක්ෂත්‍රිය රජු මුදුන් අභිෂේකය ලැබුවේ වෙයිද; මහණෙනි, මෙය මුදුන් අභිෂේකය ලැබූ ක්ෂත්‍රිය රජෙකු විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු දෙවන ස්ථානයයි.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ රාජා ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අජ්ඣාවසති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්ති.

“නැවතද මහණෙනි, යම් ස්ථානයක මුදුන් අභිෂේකය ලැබූ ක්ෂත්‍රිය රජු යුද්ධයෙන් ජයගෙන, ජයග්‍රාහීව එම යුද බිමෙහිම වාසය කළේ වෙයිද; මහණෙනි, මෙය මුදුන් අභිෂේකය ලැබූ ක්ෂත්‍රිය රජෙකු විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු තෙවන ස්ථානයයි. මහණෙනි, මුදුන් අභිෂේකය ලැබූ ක්ෂත්‍රිය රජෙකු විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු ස්ථාන තුන මොවා වෙති.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීණිමානි භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්ති. කතමානි තීණි? යස්මිං, භික්ඛවෙ, පදෙසෙ භික්ඛු කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති.

“මහණෙනි, එමෙන්ම භික්ෂුවක විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු ස්ථාන තුනක් වෙයි. ඒ කිනම් තුනක්ද? මහණෙනි, යම් ස්ථානයක භික්ෂුව කෙස් රැවුල් බා, කාසාය වස්ත්‍ර හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වූයේ වෙයිද; මහණෙනි, මෙය භික්ෂුවක විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු පළමු ස්ථානයයි.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති.

“නැවතද මහණෙනි, යම් ස්ථානයක භික්ෂුව ‘මෙය දුකයි’ කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියිද, ‘මෙය දුක ඇතිවීමේ හේතුවයි’ කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියිද, ‘මෙය දුක නැති කිරීමයි’ කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියිද, ‘මෙය දුක නැති කිරීමේ මගයි’ කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියිද; මහණෙනි, මෙය භික්ෂුවක විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු දෙවන ස්ථානයයි.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යස්මිං පදෙසෙ භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයං හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි භික්ඛුස්ස යාවජීවං සාරණීයානි භවන්තී’’ති. දුතියං.

“නැවතද මහණෙනි, යම් ස්ථානයක භික්ෂුව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයිද; මහණෙනි, මෙය භික්ෂුවක විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු තෙවන ස්ථානයයි. මහණෙනි, භික්ෂුවක විසින් දිවි ඇති තෙක් සිහිපත් කළ යුතු ස්ථාන තුන මොවා වෙති.” දෙවන සූත්‍රයයි.

3. ආසංසසුත්තං

3. 3. ආසංස සූත්‍රය

13. ‘‘තයොමෙ[Pg.106], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? නිරාසො, ආසංසො, විගතාසො. කතමො ච, භික්ඛවෙ පුග්ගලො නිරාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති, චණ්ඩාලකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බව්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර ඛත්තියො ඛත්තියෙහි ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම මම්පි ඛත්තියා ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිස්සන්තී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිරාසො.

13. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් වෙති. ඒ තිදෙනා කවරහු ද? බලාපොරොත්තු රහිත පුද්ගලයා, බලාපොරොත්තු සහිත පුද්ගලයා සහ බලාපොරොත්තු ඉක්මවා ගිය පුද්ගලයා ය. මහණෙනි, බලාපොරොත්තු රහිත පුද්ගලයා යනු කවරේ ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් චණ්ඩාල කුලයෙහි හෝ පන් පන් ගැට ගසන්නන්ගේ (පන් පන් වියන්නන්ගේ) කුලයෙහි හෝ වැදි කුලයෙහි හෝ රියකරු කුලයෙහි හෝ කුණු කසළ අදින්නන්ගේ කුලයෙහි හෝ යන මේ ආහාර පාන ඉතා හිඟ වූ, ඉතා දුකසේ දිවි ගෙවන, බොහෝ වෙහෙස මහන්සියෙන් ආහාර සහ වස්ත්‍ර ලබා ගන්නා වූ නීච කුලයක උපන්නේ වෙයි. ඔහු අවලස්සන ය, දැකීමට අප්‍රිය ය, මිටි ය, බොහෝ රෝගාතුර වූවෙකි; ඇස් කණ වූ හෝ අත් පය කොර වූ හෝ කකුල් ආබාධිත වූ හෝ අංශභාගී වූ හෝ අයෙකි. ඔහුට ආහාර, පාන, වස්ත්‍ර, යාන වාහන, මල්, සුවඳ විලවුන්, යහන්, නවාතැන් සහ පහන් ආලෝකය නොලැබෙයි. ඔහු 'අසුවල් රජ කුමරු රජවරුන් විසින් රජ අභිෂේකයෙන් අභිෂේක කරන ලද්දේ ය' යි අසයි. එවිට ඔහුට 'කවරදාක නම් රජවරු මාවත් මෙසේ රජ අභිෂේකයෙන් අභිෂේක කරත් ද?' යන අදහස ඇති නොවේ. මහණෙනි, මොහු බලාපොරොත්තු රහිත පුද්ගලයා යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස ජෙට්ඨො පුත්තො හොති ආභිසෙකො අනභිසිත්තො අචලප්පත්තො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර ඛත්තියො ඛත්තියෙහි ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො’ති. තස්ස එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම මම්පි ඛත්තියා ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිස්සන්තී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො.

“මහණෙනි, බලාපොරොත්තු සහිත පුද්ගලයා යනු කවරේ ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි මුදුන් අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජෙකුගේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුත්‍රයෙක් වෙයි. ඔහු අභිෂේක ලැබීමට සුදුසු වූ, එහෙත් තවම අභිෂේක නොලද, පාලනය භාර ගැනීමට සමත් වූවෙකි. ඔහු 'අසුවල් රජ කුමරු රජවරුන් විසින් රජ අභිෂේකයෙන් අභිෂේක කරන ලද්දේ ය' යි අසයි. එවිට ඔහුට 'කවරදාක නම් රජවරු මාවත් මෙසේ රජ අභිෂේකයෙන් අභිෂේක කරත් ද?' යන අදහස ඇති වෙයි. මහණෙනි, මොහු බලාපොරොත්තු සහිත පුද්ගලයා යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, රාජා හොති ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර ඛත්තියො ඛත්තියෙහි ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තො’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම මම්පි ඛත්තියා ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිස්සන්තී’ති! තං කිස්ස හෙතු? යා හිස්ස, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනභිසිත්තස්ස අභිසෙකාසා සා පටිප්පස්සද්ධා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

“මහණෙනි, බලාපොරොත්තු ඉක්මවා ගිය පුද්ගලයා යනු කවරේ ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි රජෙක් මුදුන් අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වෙයි. ඔහු 'අසුවල් රජ කුමරු රජවරුන් විසින් රජ අභිෂේකයෙන් අභිෂේක කරන ලද්දේ ය' යි අසයි. එවිට ඔහුට 'කවරදාක නම් රජවරු මාවත් මෙසේ රජ අභිෂේකයෙන් අභිෂේක කරත් ද?' යන අදහස ඇති නොවේ. ඒ කුමන හෙයින් ද? මහණෙනි, අභිෂේක නොලද කාලයෙහි ඔහු තුළ අභිෂේකය ලැබීම සම්බන්ධයෙන් වූ ඒ බලාපොරොත්තුව දැන් සන්සිඳී ඇති බැවිනි. මහණෙනි, මොහු බලාපොරොත්තු ඉක්මවා ගිය පුද්ගලයා යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ පුද්ගලයෝ තිදෙනා මොහු ය.”

‘‘එවමෙවං [Pg.107] ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු. කතමෙ තයො? නිරාසො, ආසංසො, විගතාසො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිරාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො නිරාසො.

“එපරිද්දෙන්ම මහණෙනි, භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර ද විද්‍යමාන වන්නා වූ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් වෙති. ඒ තිදෙනා කවරහු ද? බලාපොරොත්තු රහිත පුද්ගලයා, බලාපොරොත්තු සහිත පුද්ගලයා සහ බලාපොරොත්තු ඉක්මවා ගිය පුද්ගලයා ය. මහණෙනි, බලාපොරොත්තු රහිත පුද්ගලයා යනු කවරේ ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දුශ්ශීල වූ, ලාමක ස්වභාව ඇති, අපිරිසිදු වූ, සැක කටයුතු හැසිරීම් ඇති, තමාගේ පව්කම් වසාගෙන සිටින, ශ්‍රමණයෙකු නොවී ශ්‍රමණයෙකු යයි කියා ගන්නා වූ, බ්‍රහ්මචාරියෙකු නොවී බ්‍රහ්මචාරියෙකු යයි කියා ගන්නා වූ, ඇතුළත කුණු වූ, කෙලෙස් වැගිරෙන, කුණු කසළ බඳු පුද්ගලයෙක් වෙයි. ඔහු 'අසුවල් භික්ෂූන් වහන්සේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමන්ම උසස් ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර පැමිණ වාසය කරති' යි අසයි. එවිට ඔහුට 'කවරදාක නම් මමත් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමන්ම උසස් ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර පැමිණ වාසය කරන්නෙම් ද?' යන අදහස ඇති නොවේ. මහණෙනි, මොහු බලාපොරොත්තු රහිත පුද්ගලයා යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො. සො සුණාති ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ආසංසො.

“මහණෙනි, බලාපොරොත්තු සහිත පුද්ගලයා යනු කවරේ ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් සිල්වත් වෙයි, යහපත් ගතිගුණවලින් යුක්ත වෙයි. උන්වහන්සේ 'අසුවල් භික්ෂූන් වහන්සේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමන්ම උසස් ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර පැමිණ වාසය කරති' යි අසති. එවිට උන්වහන්සේට 'කවරදාක නම් මමත් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමන්ම උසස් ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර පැමිණ වාසය කරන්නෙම් ද?' යන අදහස ඇති වෙයි. මහණෙනි, මොහු බලාපොරොත්තු සහිත පුද්ගලයා යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං හොති ඛීණාසවො. සො සුණාති – ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘කුදාස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති! තං කිස්ස හෙතු? යා හිස්ස, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අවිමුත්තස්ස විමුත්තාසා සා පටිප්පස්සද්ධා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො විගතාසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසූ’’ති. තතියං.

“මහණෙනි, බලාපොරොත්තු ඉක්මවා ගිය පුද්ගලයා යනු කවරේ ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් රහතන් වහන්සේ නමකි, ක්ෂීණාශ්‍රවයෙකි. උන්වහන්සේ 'අසුවල් භික්ෂූන් වහන්සේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමන්ම උසස් ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර පැමිණ වාසය කරති' යි අසති. එවිට උන්වහන්සේට 'කවරදාක නම් මමත් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ... පෙ ... සාක්ෂාත් කර පැමිණ වාසය කරන්නෙම් ද?' යන අදහස ඇති නොවේ. ඒ කුමන හෙයින් ද? මහණෙනි, නොමිදුණු කාලයෙහි උන්වහන්සේ තුළ වූ විමුක්තිය ලැබීමේ ඒ බලාපොරොත්තුව දැන් සන්සිඳී ඇති බැවිනි. මහණෙනි, මොහු බලාපොරොත්තු ඉක්මවා ගිය පුද්ගලයා යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර විද්‍යමාන වන්නා වූ පුද්ගලයෝ තිදෙනා මොහු ය.”

4. චක්කවත්තිසුත්තං

4. සක්කවත්ති සූත්‍රය

14. ‘‘යොපි සො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා සොපි න අරාජකං චක්කං වත්තෙතී’’ති. එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච [Pg.108] – ‘‘කො පන, භන්තෙ, රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස ධම්මිකස්ස ධම්මරඤ්ඤො රාජා’’ති ? ‘‘ධම්මො, භික්ඛූ’’ති භගවා අවොච – ‘‘ඉධ, භික්ඛු, රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති අන්තොජනස්මිං’’.

14. “මහණෙනි, යම් ඒ දැහැමි වූ, ධර්මරාජ වූ සක්විති රජෙක් ඇද්ද, ඔහු පවා තමාට ඉහළින් රජෙකු (ගුරු කොට සැලකීමක්) නොමැතිව සක්රුවන පවත්වන්නේ නැත.” මෙසේ වදාළ කල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: “ස්වාමීනි, දැහැමි වූ, ධර්මරාජ වූ සක්විති රජුට ඉහළින් සිටින රජු කවුද?” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක: “මහණ, ඒ රජු ධර්මයයි. මහණ, මෙහිලා දැහැමි ධර්මරාජ වූ සක්විති රජු ධර්මයම ඇසුරු කොට, ධර්මයට සත්කාර කරමින්, ධර්මයට ගරු කරමින්, ධර්මය පුදමින්, ධර්මය ධජය කොට, ධර්මය කොඩිය කොට, ධර්මය අධිපතියා කොට ගෙන අන්තඃපුර වැසියන් කෙරෙහි ධාර්මික වූ ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සලසයි.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති ඛත්තියෙසු, අනුයන්තෙසු, බලකායස්මිං, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු. ස ඛො සො භික්ඛු රාජා චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා අන්තොජනස්මිං, ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා ඛත්තියෙසු, අනුයන්තෙසු, බලකායස්මිං, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු, ධම්මෙනෙව චක්කං වත්තෙති. තං හොති චක්කං අප්පටිවත්තියං කෙනචි මනුස්සභූතෙන පච්චත්ථිකෙන පාණිනා.

“නැවතත් මහණ, දැහැමි ධර්මරාජ වූ සක්විති රජු ධර්මයම ඇසුරු කොට... ක්ෂත්‍රියයන් කෙරෙහි ද, අනුගාමික රජුන් කෙරෙහි ද, සේනාව කෙරෙහි ද, බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් කෙරෙහි ද, නියම්ගම් හා ජනපදවාසීන් කෙරෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් කෙරෙහි ද, තිරිසන් සතුන් හා පක්ෂීන් කෙරෙහි ද ධාර්මික වූ ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සලසයි. මහණ, ඒ දැහැමි ධර්මරාජ වූ සක්විති රජු ධර්මයම ඇසුරු කොට... අන්තඃපුර වැසියන් කෙරෙහි ද, ක්ෂත්‍රියයන් කෙරෙහි ද, අනුගාමික රජුන් කෙරෙහි ද, සේනාව කෙරෙහි ද, බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් කෙරෙහි ද, නියම්ගම් හා ජනපදවාසීන් කෙරෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් කෙරෙහි ද, තිරිසන් සතුන් හා පක්ෂීන් කෙරෙහි ද ධාර්මික වූ ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සලසා, ධර්මයෙන්ම සක්රුවන පවත්වයි. ඒ සක්රුවන මනුෂ්‍යයෙකු වූ කිසිදු සතුරෙකුට ආපසු හැරවිය නොහැක.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛු, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති කායකම්මස්මිං – ‘එවරූපං කායකම්මං සෙවිතබ්බං, එවරූපං කායකම්මං න සෙවිතබ්බ’’’න්ති.

“මහණෙනි, එලෙසම අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ දැහැමි ධර්මරාජ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ද ධර්මයම ඇසුරු කොට, ධර්මයට සත්කාර කරමින්, ධර්මයට ගරු කරමින්, ධර්මය පුදමින්, ධර්මය ධජය කොට, ධර්මය කොඩිය කොට, ධර්මය අධිපතියා කොට ගෙන, ‘මෙසේ වූ කාය කර්ම සේවනය කළ යුතුය, මෙසේ වූ කාය කර්ම සේවනය නොකළ යුතුය’ යි කාය කර්මයෙහි ධාර්මික වූ ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සලසන සේක.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහති වචීකම්මස්මිං – ‘එවරූපං වචීකම්මං සෙවිතබ්බං, එවරූපං වචීකම්මං න සෙවිතබ්බ’න්ති…පෙ… මනොකම්මස්මිං – ‘එවරූපං මනොකම්මං සෙවිතබ්බං, එවරූපං මනොකම්මං න සෙවිතබ්බ’’’න්ති.

“නැවතත් මහණ, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ දැහැමි ධර්මරාජ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ධර්මයම ඇසුරු කොට... ‘මෙසේ වූ වාක් කර්ම සේවනය කළ යුතුය, මෙසේ වූ වාක් කර්ම සේවනය නොකළ යුතුය’ යි වාක් කර්මයෙහි ධාර්මික වූ ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සලසන සේක. ...පෙ... ‘මෙසේ වූ මනෝ කර්ම සේවනය කළ යුතුය, මෙසේ වූ මනෝ කර්ම සේවනය නොකළ යුතුය’ යි මනෝ කර්මයෙහි ධාර්මික වූ ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සලසන සේක.”

‘‘ස [Pg.109] ඛො සො, භික්ඛු, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා කායකම්මස්මිං, ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා වචීකම්මස්මිං, ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහිත්වා මනොකම්මස්මිං, ධම්මෙනෙව අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙති. තං හොති චක්කං අප්පටිවත්තියං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මි’’න්ති. චතුත්ථං.

“මහණ, ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ දැහැමි ධර්මරාජ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ධර්මයම ඇසුරු කොට... කාය කර්මයෙහි ධාර්මික වූ ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සලසා, වාක් කර්මයෙහි ධාර්මික වූ ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සලසා, මනෝ කර්මයෙහි ධාර්මික වූ ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා රැකීම සලසා, ධර්මයෙන්ම අනුත්තර වූ ධර්ම චක්‍රය පවත්වන සේක. ඒ ධර්ම චක්‍රය ලෝකයෙහි ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට හෝ දෙවියෙකුට හෝ මාරයෙකුට හෝ බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ අන් කිසිවෙකුට හෝ ආපසු හැරවිය නොහැක්කේය.” (සතරවන සූත්‍රයයි).

5. සචෙතනසුත්තං

5. සචේතන සූත්‍රය

15. එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

15. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. “ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, රාජා අහොසි සචෙතනො නාම. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා සචෙතනො රථකාරං ආමන්තෙසි – ‘ඉතො මෙ, සම්ම රථකාර, ඡන්නං මාසානං අච්චයෙන සඞ්ගාමො භවිස්සති. සක්ඛිස්සසි මෙ, සම්ම රථකාර, නවං චක්කයුගං කාතු’න්ති? ‘සක්කොමි දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො රඤ්ඤො සචෙතනස්ස පච්චස්සොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො ඡහි මාසෙහි ඡාරත්තූනෙහි එකං චක්කං නිට්ඨාපෙසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා සචෙතනො රථකාරං ආමන්තෙසි – ‘ඉතො මෙ, සම්ම රථකාර, ඡන්නං දිවසානං අච්චයෙන සඞ්ගාමො භවිස්සති, නිට්ඨිතං නවං චක්කයුග’න්ති? ‘ඉමෙහි ඛො, දෙව, ඡහි මාසෙහි ඡාරත්තූනෙහි එකං චක්කං නිට්ඨිත’න්ති. ‘සක්ඛිස්සසි පන මෙ, සම්ම රථකාර, ඉමෙහි ඡහි දිවසෙහි දුතියං චක්කං නිට්ඨාපෙතු’න්ති? ‘සක්කොමි දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො ඡහි දිවසෙහි දුතියං චක්කං නිට්ඨාපෙත්වා නවං චක්කයුගං ආදාය යෙන රාජා සචෙතනො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං සචෙතනං එතදවොච – ‘ඉදං තෙ, දෙව, නවං චක්කයුගං නිට්ඨිත’න්ති. ‘යඤ්ච තෙ ඉදං, සම්ම රථකාර, චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි යඤ්ච තෙ ඉදං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං, ඉමෙසං කිං නානාකරණං? නෙසාහං කිඤ්චි නානාකරණං පස්සාමී’ති. ‘අත්ථෙසං, දෙව, නානාකරණං. පස්සතු දෙවො නානාකරණ’’’න්ති.

‘‘මහණෙනි, අතීතයෙහි පචේතන නම් රජෙක් විය. එකල පචේතන රජතුමා රථ සාදන්නා අමතා, ‘පින්වත් රථ සාදන්නා, මෙතැන් සිට මාස හයකට පසු යුද්ධයක් ඇති වන්නේය. පින්වත් රථ සාදන්නා, මට අලුත් රෝද යුගලක් සාදා දීමට ඔබට හැකි ද?’යි ඇසීය. ‘දේවයන් වහන්ස, එසේය, මට හැකිය’යි රථ සාදන්නා පචේතන රජුට පිළිතුරු දුන්නේය. මහණෙනි, ඉන්පසු රථ සාදන්නා මාස හයකට දින හයක් අඩු කාලයකින් එක් රෝදයක් නිම කළේය. මහණෙනි, එවිට පචේතන රජු රථ සාදන්නා අමතා, ‘පින්වත් රථ සාදන්නා, මෙතැන් සිට දින හයකින් මගේ යුද්ධය ඇති වන්නේය, අලුත් රෝද යුගල නිම කළේද?’යි ඇසීය. ‘දේවයන් වහන්ස, මේ මාස හයකට දින හයක් අඩු කාලය තුළ එක් රෝදයක් නිම කරන ලදී’යි ඔහු කීවේය. ‘පින්වත් රථ සාදන්නා, එසේ නම් මේ ඉතිරි දින හය ඇතුළත දෙවන රෝදය නිම කිරීමට ඔබට හැකි ද?’ ‘දේවයන් වහන්ස, හැකිය’යි මහණෙනි, රථ සාදන්නා පිළිතුරු දී දින හයකින් දෙවන රෝදය නිම කොට, අලුත් රෝද යුගල රැගෙන පචේතන රජු යම් තැනක ද එතැනට ගියේය. ගොස් පචේතන රජුට මෙසේ කීවේය: ‘දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ අලුත් රෝද යුගල නිම කරන ලදී’යි. ‘පින්වත් රථ සාදන්නා, මාස හයකට දින හයක් අඩු කාලයකින් නිම කළ රෝදයත්, දින හයකින් නිම කළ රෝදයත් අතර ඇති වෙනස කුමක් ද? මම නම් මේවා අතර කිසිදු වෙනසක් නොදකිමි’යි රජු කීවේය. ‘දේවයන් වහන්ස, මේවා අතර වෙනසක් ඇත. දේවයන් වහන්සේ එම වෙනස නිරීක්ෂණය කරන සේක්වා’යි රථ සාදන්නා කීවේය.’’

‘‘අථ [Pg.110] ඛො, භික්ඛවෙ, රථකාරො යං තං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං තං පවත්තෙසි. තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා චිඞ්ගුලායිත්වා භූමියං පපති. යං පන තං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි තං පවත්තෙසි. තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසි.

‘‘මහණෙනි, එවිට රථ සාදන්නා දින හයකින් නිම කරන ලද ඒ රෝදය කැරකැවීය. එය පයෝගයේ (ප්‍රයත්නයේ) වේගය පවතින තාක් දුර ගොස්, වට කිහිපයක් කරකැවී බිම වැටුණි. ඉන්පසු මාස හයකට දින හයක් අඩු කාලයකින් නිම කරන ලද ඒ රෝදය කැරකැවීය. එය පයෝගයේ වේගය පවතින තාක් දුර ගොස්, හරියට අක්ෂයකට (ඇක්සලයකට) සවි කළාක් මෙන් නොසැලී කෙළින්ම සිට ගත්තේය.’’

‘‘‘කො නු ඛො, සම්ම රථකාර, හෙතු කො පච්චයො යමිදං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා චිඞ්ගුලායිත්වා භූමියං පපති? කො පන, සම්ම රථකාර, හෙතු කො පච්චයො යමිදං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි තං පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසී’ති? ‘යමිදං, දෙව, චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං තස්ස නෙමිපි සවඞ්කා සදොසා සකසාවා, අරාපි සවඞ්කා සදොසා සකසාවා, නාභිපි සවඞ්කා සදොසා සකසාවා. තං නෙමියාපි සවඞ්කත්තා සදොසත්තා සකසාවත්තා, අරානම්පි සවඞ්කත්තා සදොසත්තා සකසාවත්තා, නාභියාපි සවඞ්කත්තා සදොසත්තා සකසාවත්තා පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා චිඞ්ගුලායිත්වා භූමියං පපති. යං පන තං, දෙව, චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි තස්ස නෙමිපි අවඞ්කා අදොසා අකසාවා, අරාපි අවඞ්කා අදොසා අකසාවා, නාභිපි අවඞ්කා අදොසා අකසාවා. තං නෙමියාපි අවඞ්කත්තා අදොසත්තා අකසාවත්තා, අරානම්පි අවඞ්කත්තා අදොසත්තා අකසාවත්තා, නාභියාපි අවඞ්කත්තා අදොසත්තා අකසාවත්තා පවත්තිතං සමානං යාවතිකා අභිසඞ්ඛාරස්ස ගති තාවතිකං ගන්ත්වා අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසී’’’ති.

‘‘‘පින්වත් රථ සාදන්නා, දින හයකින් නිම කළ ඒ රෝදය වේගය පවතින තාක් දුර ගොස් කරකැවී බිම වැටීමට හේතුව කුමක් ද? ප්‍රත්‍යය කුමක් ද? පින්වත් රථ සාදන්නා, මාස හයකට දින හයක් අඩු කාලයකින් නිම කළ ඒ රෝදය වේගය පවතින තාක් දුර ගොස් අක්ෂයකට සවි කළාක් මෙන් කෙළින් සිට ගැනීමට හේතුව හා ප්‍රත්‍යය කුමක් ද?’යි රජු ඇසීය. ‘දේවයන් වහන්ස, දින හයකින් නිම කළ යම් රෝදයක් වේ ද, එහි නිමිය ද (නිම් වළල්ල) ඇද සහිතය, දෝෂ සහිතය, බොල් (සාරයක් නැති) කොටස් සහිතය. එහි අර ද ඇද සහිතය, දෝෂ සහිතය, බොල් කොටස් සහිතය. එහි නිම්බය ද (නාභිය) ඇද සහිතය, දෝෂ සහිතය, බොල් කොටස් සහිතය. එම නිමියෙහි ද, අරවල ද, නිම්බයෙහි ද ඇති ඇද සහිත බව, දෝෂ සහිත බව හා බොල් බව නිසා එය වේගය පවතින තාක් දුර ගොස් කරකැවී බිම වැටුණි. දේවයන් වහන්ස, මාස හයකට දින හයක් අඩු කාලයකින් නිම කළ යම් රෝදයක් වේ ද, එහි නිමිය ඇද නැත, දෝෂ නැත, බොල් කොටස් නැත. එහි අර ද ඇද නැත, දෝෂ නැත, බොල් කොටස් නැත. එහි නිම්බය ද ඇද නැත, දෝෂ නැත, බොල් කොටස් නැත. එම නිමියෙහි ද, අරවල ද, නිම්බයෙහි ද ඇද නැති බව, දෝෂ නැති බව හා බොල් බව නැති නිසා එය වේගය පවතින තාක් දුර ගොස් අක්ෂයකට සවි කළාක් මෙන් කෙළින් සිට ගත්තේය’යි රථ සාදන්නා පැවසීය.’’

‘‘සියා ඛො පන, භික්ඛවෙ, තුම්හාකං එවමස්ස – ‘අඤ්ඤො නූන තෙන සමයෙන සො රථකාරො අහොසී’ති! න ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, එවං දට්ඨබ්බං. අහං තෙන සමයෙන සො රථකාරො අහොසිං. තදාහං, භික්ඛවෙ, කුසලො දාරුවඞ්කානං දාරුදොසානං දාරුකසාවානං. එතරහි ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කුසලො කායවඞ්කානං කායදොසානං [Pg.111] කායකසාවානං, කුසලො වචීවඞ්කානං වචීදොසානං වචීකසාවානං, කුසලො මනොවඞ්කානං මනොදොසානං මනොකසාවානං. යස්ස කස්සචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා කායවඞ්කො අප්පහීනො කායදොසො කායකසාවො, වචීවඞ්කො අප්පහීනො වචීදොසො වචීකසාවො, මනොවඞ්කො අප්පහීනො මනොදොසො මනොකසාවො, එවං පපතිතා තෙ, භික්ඛවෙ, ඉමස්මා ධම්මවිනයා, සෙය්‍යථාපි තං චක්කං ඡහි දිවසෙහි නිට්ඨිතං.

‘‘මහණෙනි, ‘එකල ඒ රථ සාදන්නා වූයේ වෙනත් අයෙකැ’යි ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන. මහණෙනි, එය එසේ නොසිතිය යුතුය. එකල ඒ රථ සාදන්නා වූයේ මම වෙමි. මහණෙනි, එසමයෙහි මම ලීවල ඇති ඇද, දෝෂ සහ බොල් කොටස් පිළිබඳව දක්ෂයෙක් වීමි. මහණෙනි, දැන් මම අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේව, කයේ ඇද (කාය වංක), කයේ දෝෂ (කාය දෝෂ), කයේ බොල් බව (කාය කසාව) පිළිබඳව දක්ෂයෙක් වෙමි. වචනයේ ඇද, වචනයේ දෝෂ සහ වචනයේ බොල් බව පිළිබඳව දක්ෂයෙක් වෙමි. සිතේ ඇද, සිතේ දෝෂ සහ සිතේ බොල් බව පිළිබඳව දක්ෂයෙක් වෙමි. මහණෙනි, යම් භික්ෂුවකගේ හෝ භික්ෂුණියකගේ කයේ ඇද, දෝෂ සහ බොල් බව (අකුසල) ප්‍රහීණ කර නැති ද, වචනයේ ඇද, දෝෂ සහ බොල් බව ප්‍රහීණ කර නැති ද, සිතේ ඇද, දෝෂ සහ බොල් බව ප්‍රහීණ කර නැති ද; මහණෙනි, ඔවුහු දින හයකින් නිම කළ ඒ රෝදය මෙන් මෙම ධර්ම විනයෙන් ගිලිහී වැටුණෝ වෙති.’’

‘‘යස්ස කස්සචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා කායවඞ්කො පහීනො කායදොසො කායකසාවො, වචීවඞ්කො පහීනො වචීදොසො වචීකසාවො, මනොවඞ්කො පහීනො මනොදොසො මනොකසාවො, එවං පතිට්ඨිතා තෙ, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, සෙය්‍යථාපි තං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං ඡාරත්තූනෙහි.

මහණෙනි, යම්කිසි භික්ෂුවක් හෝ භික්ෂුණියක් හෝ කයේ ඇදවීම් (කායවංක), කයේ දෝෂ (කායදෝෂ) සහ කයේ රළුබව (කායකසාව) ප්‍රහීණ කර ඇද්ද; වචනයේ ඇදවීම්, වචනයේ දෝෂ සහ වචනයේ රළුබව ප්‍රහීණ කර ඇද්ද; සිතේ ඇදවීම්, සිතේ දෝෂ සහ සිතේ රළුබව ප්‍රහීණ කර ඇද්ද; මහණෙනි, ඔවුහු දින හයකින් අඩු මාස හයකින් නිම කළ ඒ රියසක මෙන්, මේ ධර්ම විනයෙහි මැනවින් පිහිටා සිටින්නාහුය.

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කායවඞ්කං පජහිස්සාම කායදොසං කායකසාවං, වචීවඞ්කං පජහිස්සාම වචීදොසං වචීකසාවං, මනොවඞ්කං පජහිස්සාම මනොදොසං මනොකසාව’න්ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඤ්චමං.

මහණෙනි, එබැවින් මෙහිලා මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අපි කයේ ඇදවීම්, කයේ දෝෂ සහ කයේ රළුබව දුරු කරන්නෙමු; වචනයේ ඇදවීම්, වචනයේ දෝෂ සහ වචනයේ රළුබව දුරු කරන්නෙමු; සිතේ ඇදවීම්, සිතේ දෝෂ සහ සිතේ රළුබව දුරු කරන්නෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය. (පස්වන සූත්‍රයයි).

6. අපණ්ණකසුත්තං

6. අපණ්ණක සූත්‍රය

16. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකපටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති, ජාගරියං අනුයුත්තො හොති.

16. මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ භික්ෂුව නිවැරදි පිළිවෙතට (අපණ්ණක පටිපදාවට) පිළිපන්නේ වෙයි, එමෙන්ම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම සඳහා ඔහු තුළ යෝග්‍ය පදනම සැකසී තිබෙයි. ඒ කරුණු තුන කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහිලා භික්ෂුව ඉන්ද්‍රියන්හි සංවෘත ද්වාර ඇත්තෙක් වෙයි, භෝජනයෙහි පමණ දන්නෙක් වෙයි, අවදිව සිටීමේ නිරත වූවෙක් වෙයි.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං [Pg.112] මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති.

මහණෙනි, භික්ෂුවක් ඉන්ද්‍රියන්හි සංවෘත ද්වාර ඇත්තෙකු වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහිලා භික්ෂුව ඇසින් රූපයක් දැක (ස්ත්‍රී-පුරුෂ ආදී වශයෙන්) නිමිති නොගනියි, (අත් පා සිනහ ආදී වශයෙන්) අනුව්‍යඤ්ජන නොගනියි. යම් හෙයකින් චක්ඛුන්ද්‍රිය අසංවෘතව වාසය කළහොත්, ඒ හේතුවෙන් ලෝභය හා දොම්නස යන ලාමක අකුසල ධර්මයන් ලුහුබැඳ ආ හැකි බැවින්, ඔහු එහි සංවරය පිණිස පිළිපදියි, චක්ඛුන්ද්‍රිය රකියි, චක්ඛුන්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. කනින් ශබ්දයක් අසා... නාසයෙන් ගඳ සුවඳ ආඝ්‍රාණය කර... දිවෙන් රස විඳ... කයෙන් ස්පර්ශයක් ලබා... සිතින් අරමුණක් දැනගෙන නිමිති නොගනියි, අනුව්‍යඤ්ජන නොගනියි. යම් හෙයකින් මනින්ද්‍රිය අසංවෘතව වාසය කළහොත්, ඒ හේතුවෙන් ලෝභය හා දොම්නස යන ලාමක අකුසල ධර්මයන් ලුහුබැඳ ආ හැකි බැවින්, ඔහු එහි සංවරය පිණිස පිළිපදියි, මනින්ද්‍රිය රකියි, මනින්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. මහණෙනි, භික්ෂුවක් ඉන්ද්‍රියන්හි සංවෘත ද්වාර ඇත්තෙකු වන්නේ මෙසේය.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති.

මහණෙනි, භික්ෂුවක් භෝජනයෙහි පමණ දන්නෙකු වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහිලා භික්ෂුව නුවණින් සලකා බලා මෙසේ ආහාර වළඳයි: ‘මෙම ආහාරය ක්‍රීඩා පිණිස නොවෙයි, මත්වීම පිණිස නොවෙයි, ශරීරය තර කරගැනීම පිණිස නොවෙයි, ලස්සන වීම පිණිස නොවෙයි. හුදෙක් මේ ශරීරයේ පැවැත්ම පිණිසත්, යැපීම පිණිසත්, බඩගින්න නිසා වන පීඩාව දුරු කරගැනීම පිණිසත්, බඹසරට (බ්‍රහ්මචරියාවට) අනුබල දීම පිණිසත් පමණි. මෙසේ මම පැරණි වේදනාව (බඩගින්න) දුරු කරන්නෙමු, අලුත් වේදනාවක් (අධික ලෙස අනුභව කිරීමෙන් වන අපහසුව) ඇති නොකරන්නෙමු, මගේ ජීවිත පැවැත්මට මෙන්ම නිවැරදි ලෙස පහසුවෙන් වාසය කිරීමට මට හැකි වනු ඇත’ යනුවෙනි. මහණෙනි, භික්ෂුවක් භෝජනයෙහි පමණ දන්නෙකු වන්නේ මෙසේය.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති, රත්තියා පඨමං යාමං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති, රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙති පාදෙ පාදං අච්චාධාය සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා, රත්තියා පච්ඡිමං යාමං පච්චුට්ඨාය චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකපටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. ඡට්ඨං.

මහණෙනි, භික්ෂුවක් අවදිව සිටීමෙහි නිරත වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහිලා භික්ෂුව දහවල් කාලයෙහි සක්මන් කිරීමෙන් හා හිඳගෙන සිටීමෙන් නීවරණ ධර්මයන්ගෙන් සිත පිරිසිදු කරගනියි. රාත්‍රියේ පළමු යාමයෙහි සක්මන් කිරීමෙන් හා හිඳගෙන සිටීමෙන් නීවරණ ධර්මයන්ගෙන් සිත පිරිසිදු කරගනියි. රාත්‍රියේ මධ්‍යම යාමයෙහි දකුණු ඇලයෙන් සිංහ සෙයියාවෙන්, එක් පයක් පිට අනෙක් පය තබා, සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව, අවදි වන වේලාව සිහියේ තබාගෙන සැතපෙයි. රාත්‍රියේ පශ්චිම යාමයෙහි (අලුයම) අවදි වී, සක්මන් කිරීමෙන් හා හිඳගෙන සිටීමෙන් නීවරණ ධර්මයන්ගෙන් සිත පිරිසිදු කරගනියි. මහණෙනි, භික්ෂුවක් අවදිව සිටීමෙහි නිරත වන්නේ මෙසේය. මහණෙනි, සැබවින්ම මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ භික්ෂුව නිවැරදි පිළිවෙතට පිළිපන්නේ වෙයි, එමෙන්ම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම සඳහා ඔහු තුළ යෝග්‍ය පදනම සැකසී තිබෙයි. (හයවන සූත්‍රයයි).

7. අත්තබ්‍යාබාධසුත්තං

7. අත්තබ්‍යාබාධ සූත්‍රය

17. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා අත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කායදුච්චරිතං, වචීදුච්චරිතං, මනොදුච්චරිතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා අත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති.

17. මහණෙනි, තමන්ට පීඩා පිණිස පවතින, අනුන්ට පීඩා පිණිස පවතින, එමෙන්ම දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස පවතින ධර්ම කරුණු තුනකි. ඒ තුන කුමක්ද? කාය දුශ්චරිතය, වාග් දුශ්චරිතය හා මනෝ දුශ්චරිතයයි. මහණෙනි, සැබවින්ම මේ කරුණු තුන තමන්ට පීඩා පිණිසද, අනුන්ට පීඩා පිණිසද, දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිසද පවතියි.

‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කායසුචරිතං, වචීසුචරිතං, මනොසුචරිතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො [Pg.113] ධම්මා නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න පරබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්ති, න උභයබ්‍යාබාධායපි සංවත්තන්තී’’ති. සත්තමං.

මහණෙනි, තමන්ට පීඩා පිණිස නොපවතින, අනුන්ට පීඩා පිණිස නොපවතින, එමෙන්ම දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස නොපවතින ධර්ම කරුණු තුනකි. ඒ තුන කුමක්ද? කාය සුචරිතය, වාග් සුචරිතය හා මනෝ සුචරිතයයි. මහණෙනි, සැබවින්ම මේ කරුණු තුන තමන්ට පීඩා පිණිස හෝ, අනුන්ට පීඩා පිණිස හෝ, දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස හෝ නොපවතියි. (හත්වන සූත්‍රයයි).

8. දෙවලොකසුත්තං

8. දේවලෝක සූත්‍රය

18. ‘‘සචෙ වො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘දෙවලොකූපපත්තියා, ආවුසො, සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං වුස්සථා’ති? නනු තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එවං පුට්ඨා අට්ටීයෙය්‍යාථ හරායෙය්‍යාථ ජිගුච්ඡෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, දිබ්බෙන ආයුනා අට්ටීයථ හරායථ ජිගුච්ඡථ, දිබ්බෙන වණ්ණෙන දිබ්බෙන සුඛෙන දිබ්බෙන යසෙන දිබ්බෙනාධිපතෙය්‍යෙන අට්ටීයථ හරායථ ජිගුච්ඡථ; පගෙව ඛො පන, භික්ඛවෙ, තුම්හෙහි කායදුච්චරිතෙන අට්ටීයිතබ්බං හරායිතබ්බං ජිගුච්ඡිතබ්බං, වචීදුච්චරිතෙන… මනොදුච්චරිතෙන අට්ටීයිතබ්බං හරායිතබ්බං ජිගුච්ඡිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං.

18. “මහණෙනි, ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ ඔබගෙන් මෙසේ ඇසුවොත්—‘ඇවැත්නි, ඔබ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නේ දෙව්ලොව උපතක් ලැබීම පිණිසද?’ කියායි. මහණෙනි, මෙසේ ඇසූ විට ඔබ පීඩාවට පත් නොවන්නේද, ලජ්ජාවට පත් නොවන්නේද, පිළිකුලක් ඇති නොවන්නේද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මෙසේ ඔබ දිව්‍යමය ආයුෂ කෙරෙහි පීඩාවට පත් වන්නේ නම්, ලජ්ජා වන්නේ නම්, පිළිකුල් කරන්නේ නම්; දිව්‍යමය වර්ණය, දිව්‍යමය සුඛය, දිව්‍යමය කීර්තිය හා දිව්‍යමය ආධිපත්‍යය කෙරෙහි පීඩාවට පත් වන්නේ නම්, ලජ්ජා වන්නේ නම්, පිළිකුල් කරන්නේ නම්; මහණෙනි, එසේ නම් ඊටත් වඩා වැඩියෙන් ඔබ විසින් කාය දුශ්චරිතය කෙරෙහි පීඩාවට පත් විය යුතුය, ලජ්ජා විය යුතුය, පිළිකුල් කළ යුතුය. වචී දුශ්චරිතය කෙරෙහි... මනෝ දුශ්චරිතය කෙරෙහි පීඩාවට පත් විය යුතුය, ලජ්ජා විය යුතුය, පිළිකුල් කළ යුතුය.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. පඨමපාපණිකසුත්තං

9. පළමු පාපණික සූත්‍රය

19. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො අභබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො පුබ්බණ්හසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති, සායන්හසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො අභබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං.

19. “මහණෙනි, අංග තුනකින් යුක්ත වූ වෙළෙන්දා නොලැබූ වස්තුව ලැබීමට හෝ ලැබූ වස්තුව දියුණු කර ගැනීමට හෝ අභව්‍ය වෙයි (නොහැකි වෙයි). ඒ කවර තුනකින්ද? මහණෙනි, මෙහි වෙළෙන්දා පෙරවරු කාලයෙහි මනාකොට තම වෙළඳ කටයුතුවල නිරත නොවෙයි, මධ්‍යහ්න කාලයෙහි මනාකොට තම වෙළඳ කටයුතුවල නිරත නොවෙයි, සවස් කාලයෙහි මනාකොට තම වෙළඳ කටයුතුවල නිරත නොවෙයි. මහණෙනි, මේ අංග තුනෙන් යුක්ත වූ වෙළෙන්දා නොලැබූ වස්තුව ලැබීමට හෝ ලැබූ වස්තුව දියුණු කර ගැනීමට හෝ අභව්‍ය වෙයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං න සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං න සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති, සායන්හසමයං න සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං.

“මහණෙනි, එමෙන්ම කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ භික්ෂුව ද නොලැබූ කුසල් දහම් ලැබීමට හෝ ලැබූ කුසල් දහම් දියුණු කර ගැනීමට හෝ අභව්‍ය වෙයි. ඒ කවර තුනකින්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව පෙරවරු කාලයෙහි මනාකොට සමාධි නිමිත්තෙහි (භාවනා අරමුණෙහි) නොයෙදෙයි, මධ්‍යහ්න කාලයෙහි මනාකොට සමාධි නිමිත්තෙහි නොයෙදෙයි, සවස් කාලයෙහි මනාකොට සමාධි නිමිත්තෙහි නොයෙදෙයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ භික්ෂුව නොලැබූ කුසල් දහම් ලැබීමට හෝ ලැබූ කුසල් දහම් දියුණු කර ගැනීමට හෝ අභව්‍ය වෙයි.”

‘‘තීහි[Pg.114], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො භබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො පුබ්බණ්හසමයං සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං…පෙ… සායන්හසමයං සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො භබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං.

“මහණෙනි, අංග තුනකින් යුක්ත වූ වෙළෙන්දා නොලැබූ වස්තුව ලැබීමට ද ලැබූ වස්තුව දියුණු කර ගැනීමට ද භව්‍ය වෙයි (හැකි වෙයි). ඒ කවර තුනකින්ද? මහණෙනි, මෙහි වෙළෙන්දා පෙරවරු කාලයෙහි මනාකොට තම වෙළඳ කටයුතුවල නිරත වෙයි, මධ්‍යහ්න කාලයෙහි... සවස් කාලයෙහි මනාකොට තම වෙළඳ කටයුතුවල නිරත වෙයි. මහණෙනි, මේ අංග තුනෙන් යුක්ත වූ වෙළෙන්දා නොලැබූ වස්තුව ලැබීමට ද ලැබූ වස්තුව දියුණු කර ගැනීමට ද භව්‍ය වෙයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති, මජ්ඣන්හිකසමයං…පෙ… සායන්හසමයං සක්කච්චං සමාධිනිමිත්තං අධිට්ඨාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතු’’න්ති. නවමං.

“මහණෙනි, එමෙන්ම කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ භික්ෂුව ද නොලැබූ කුසල් දහම් ලැබීමට ද ලැබූ කුසල් දහම් දියුණු කර ගැනීමට ද භව්‍ය වෙයි. ඒ කවර තුනකින්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව පෙරවරු කාලයෙහි මනාකොට සමාධි නිමිත්තෙහි යෙදෙයි, මධ්‍යහ්න කාලයෙහි... සවස් කාලයෙහි මනාකොට සමාධි නිමිත්තෙහි යෙදෙයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ භික්ෂුව නොලැබූ කුසල් දහම් ලැබීමට ද ලැබූ කුසල් දහම් දියුණු කර ගැනීමට ද භව්‍ය වෙයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. දුතියපාපණිකසුත්තං

10. දෙවැනි පාපණික සූත්‍රය

20. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති භොගෙසු. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො චක්ඛුමා ච හොති විධුරො ච නිස්සයසම්පන්නො ච. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපණිකො චක්ඛුමා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො පණියං ජානාති – ‘ඉදං පණියං එවං කීතං, එවං වික්කයමානං, එත්තකං මූලං භවිස්සති, එත්තකො උදයො’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපණිකො චක්ඛුමා හොති.

20. “මහණෙනි, අංග තුනකින් යුක්ත වූ වෙළෙන්දා නොබෝ කලකින්ම භෝග සම්පත් අතින් මහත් බවට හා බහුල බවට පැමිණෙයි. ඒ කවර තුනකින්ද? මහණෙනි, මෙහි වෙළෙන්දා විචක්ෂණශීලී (ඇස් ඇත්තෙක්) වෙයි, දක්ෂයෙක් (වීර්යවන්තයෙක්) වෙයි, මනා ඇසුරක් (පිහිටක්) ඇත්තෙක් ද වෙයි. මහණෙනි, වෙළෙන්දා විචක්ෂණශීලී වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි වෙළෙන්දා වෙළඳ භාණ්ඩය පිළිබඳව මෙසේ දනියි—‘මේ භාණ්ඩය මෙපමණ මුදලකට ගෙන, මෙපමණ මුදලකට විකුණූ විට, මූලික ධනය මෙපමණ වනු ඇත, ලාභය මෙපමණ වනු ඇත’ යනුවෙනි. මහණෙනි, මෙසේ වෙළෙන්දා විචක්ෂණශීලී වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපණිකො විධුරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපණිකො කුසලො හොති පණියං කෙතුඤ්ච වික්කෙතුඤ්ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපණිකො විධුරො හොති.

“මහණෙනි, වෙළෙන්දා දක්ෂයෙකු (වීර්යවන්තයෙකු) වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි වෙළෙන්දා භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමටත් විකිණීමටත් දක්ෂ වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ වෙළෙන්දා දක්ෂයෙකු වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපණිකො නිස්සයසම්පන්නො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, පාපණිකං යෙ තෙ ගහපතී වා ගහපතිපුත්තා වා අඩ්ඪා මහද්ධනා මහාභොගා තෙ එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො භවං පාපණිකො චක්ඛුමා විධුරො [Pg.115] ච පටිබලො පුත්තදාරඤ්ච පොසෙතුං, අම්හාකඤ්ච කාලෙන කාලං අනුප්පදාතු’න්ති. තෙ නං භොගෙහි නිපතන්ති – ‘ඉතො, සම්ම පාපණික, භොගෙ කරිත්වා පුත්තදාරඤ්ච පොසෙහි, අම්හාකඤ්ච කාලෙන කාලං අනුප්පදෙහී’ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපණිකො නිස්සයසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති භොගෙසු.

“මහණෙනි, වෙළෙන්දා උපකාරකයන් (ඇසුර) සහිත වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ධනවත් වූ, මහා ධන-ධාන්‍ය ඇති, මහා භෝග සම්පත් ඇති යම් ගෘහපතියෝ හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෝ වෙත්ද, ඔවුහු ‘මේ පින්වත් වෙළෙන්දා දක්‍ෂ ඇස් ඇත්තෙකි (වෙළඳාමෙහි නිපුණ අයෙකි), වීර්යවන්තයෙකි, අඹුදරුවන් පෝෂණය කිරීමටත්, අපට කලින් කලට ලාභ ලබා දීමටත් සමත් අයෙකි’ යි හඳුනති. ඔවුහු ඔහු වෙත ධනය පමුණුවති (භාර දෙති) — ‘යහළු වෙළෙන්ද, මෙයින් ධනය ගෙන වෙළඳාම් කොට අඹුදරුවන් පෝෂණය කරව, අපට ද කලින් කලට ලාභ ලබා දෙව’ යි පවසති. මහණෙනි, වෙළෙන්දා උපකාරකයන් සහිත වන්නේ මෙසේය. මහණෙනි, මේ අංග තුනෙන් යුක්ත වූ වෙළෙන්දා නොබෝ කලකින්ම භෝග සම්පත්හි මහත් බවට හා විපුල බවට පැමිණෙයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති කුසලෙසු ධම්මෙසු. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුමා ච හොති විධුරො ච නිස්සයසම්පන්නො ච. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුමා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුමා හොති.

“එලෙසම මහණෙනි, අංග තුනකින් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ නොබෝ කලකින්ම කුසල ධර්මයන්හි මහත් බවට හා විපුල බවට පැමිණෙයි. කවර තුනකින්ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ප්‍රඥා ඇස ඇත්තේ ද, වීර්යවන්ත වූයේ ද, උපකාරකයන් (කල්‍යාණ මිත්‍රයන්ගේ ඇසුර) සහිත වූයේ ද වෙයි. මහණෙනි, මහණ තෙමේ ප්‍රඥා ඇස ඇත්තේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ‘මෙය දුක ය’ යි ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය දුක් ඇතිවීමේ හේතුව ය’ යි ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය දුක නැති කිරීම (නිවන) ය’ යි ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය දුක නැති කිරීමේ මඟ (ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය) ය’ යි ඇති සැටියෙන් දැනගනියි. මහණෙනි, මහණ තෙමේ ප්‍රඥා ඇස ඇත්තේ මෙසේය.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විධුරො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විධුරො හොති.

“මහණෙනි, මහණ තෙමේ වීර්යවන්ත වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස ද, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිස ද ඇරඹූ වීර්ය ඇතිව වාසය කරයි, ධෛර්යවන්ත වූයේ, ස්ථිර පරාක්‍රමයෙන් යුක්ත වූයේ, කුසල ධර්මයන්හි බහා නොතැබූ වීර්ය ධුරය (වගකීම) ඇත්තේ වෙයි. මහණෙනි, මහණ තෙමේ වීර්යවන්ත වන්නේ මෙසේය.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’ති? තස්ස තෙ ආයස්මන්තො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. දසමං.

“මහණෙනි, මහණ තෙමේ ඇසුර (උපකාරකයන්) සහිත වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි යම් ඒ බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති (බහුශ්‍රුත), ආගම (පාලි පාඨ) දන්නා වූ, ධර්මය දරන්නා වූ, විනය දරන්නා වූ, මාතිකා දරන්නා වූ භික්ෂූහු වෙත්ද, ඔවුන් වෙත කලින් කලට එළඹ ‘ස්වාමීනි, මෙය කෙසේද? මෙහි අර්ථය කුමක්ද?’ යි විචාරයි, විමසයි. ඒ ආයුෂ්මත්හු ඔහුට විවෘත නොවූ ගැඹුරු කරුණු විවෘත කරති, පැහැදිලි නොවූ කරුණු පැහැදිලි කරති, නොයෙක් ආකාර වූ සැක සහිත ධර්ම කරුණු කෙරෙහි ඇති සැක දුරු කරති. මහණෙනි, මහණ තෙමේ ඇසුර සහිත වන්නේ මෙසේය. මහණෙනි, මේ ධර්ම තුනෙන් යුක්ත වූ මහණ තෙමේ නොබෝ කලකින්ම කුසල ධර්මයන්හි මහත් බවට හා විපුල බවට පැමිණෙයි.” දසවන සූත්‍රයයි.

රථකාරවග්ගො දුතියො.

දෙවන රථකාර වර්ගයයි.

පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.

පළමු භාණවාරය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය –

ඤාතො [Pg.116] සාරණීයො භික්ඛු, චක්කවත්තී සචෙතනො;

අපණ්ණකත්තා දෙවො ච, දුවෙ පාපණිකෙන චාති.

ඤාතක සූත්‍රය, සාරණීය සූත්‍රය, භික්ඛු සූත්‍රය, චක්කවත්තී සූත්‍රය, සචේතන සූත්‍රය, අපණ්ණක සූත්‍රය, අත්තා (දේව) සූත්‍රය සහ පාපණික සූත්‍ර දෙක වශයෙන් (සූත්‍ර දසයකි).

3. පුග්ගලවග්ගො

3. පුද්ගල වර්ගය

1. සමිද්ධසුත්තං

1. සමිද්ධ සූත්‍රය

21. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ච සමිද්ධො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සමිද්ධං ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

21. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සමිද්ධ තෙරණුවෝ සහ ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවන් වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එසේ එළඹ, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවන් සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතාව නිමවා එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් සමිද්ධ තෙරණුවන්ට ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ –

‘‘තයොමෙ, ආවුසො සමිද්ධ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති?

“ඇවැත්නි සමිද්ධ, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. කවර තිදෙනෙක්ද? කායසක්ඛී (කය සාක්ෂි කොට ඇත්තා), දිට්ඨිප්පත්ත (දෘෂ්ටියට පැමිණියා), සද්ධා විමුත්ත (ශ්‍රද්ධාවෙන් මිදුණා) යන තිදෙනායි. ඇවැත්නි, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනා විද්‍යමාන වෙති. ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් කවර පුද්ගලයෙක් ඔබට වඩාත් ප්‍රිය වේද (අනුමත කරන්නේද)? වඩාත් උසස් හා වඩාත් ප්‍රණීත ලෙස සලකන්නේද?”

‘‘තයොමෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො, අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමස්ස, ආවුසො, පුග්ගලස්ස සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්ත’’න්ති.

“ඇවැත්නි සාරිපුත්ත, ලෝකයෙහි පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. කවර තිදෙනෙක්ද? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්ත, සද්ධා විමුත්ත යන තිදෙනායි. ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් යම් මේ සද්ධා විමුත්ත පුද්ගලයෙක් වේද, මේ පුද්ගලයාට මම කැමති වෙමි. මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් මොහු වඩාත් උසස් හා වඩාත් ප්‍රණීත වෙයි. ඒ කවර හෙයින්ද? ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයාගේ ශ්‍රද්ධේන්ද්‍රිය අධික බැවිනි.”

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘තයොමෙ, ආවුසො කොට්ඨික, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං[Pg.117]. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති?

එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත තෙරණුවන්ට මෙසේ වදාළහ: “ඇවැත්නි කොට්ඨිත, ලෝකයෙහි පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. කවර තිදෙනෙක්ද? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්ත, සද්ධා විමුත්ත යන තිදෙනායි. ඇවැත්නි, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනා විද්‍යමාන වෙති. ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් කවර පුද්ගලයෙක් ඔබට වඩාත් ප්‍රිය වේද? වඩාත් උසස් හා වඩාත් ප්‍රණීත වේද?”

‘‘තයොමෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො කායසක්ඛී, අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමස්ස, ආවුසො, පුග්ගලස්ස සමාධින්ද්‍රියං අධිමත්ත’’න්ති.

“ඇවැත්නි ශාරීපුත්‍රයෙනි, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා විද්‍යමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද? කායසක්ඛී පුද්ගලයා, දිට්ඨිප්පත්ත පුද්ගලයා සහ සද්ධාවිමුත්ත පුද්ගලයා ය. ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙති. ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් කායසක්ඛී වූ යම් පුද්ගලයෙක් වේද, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් මම ඔහුට කැමති වෙමි, ඔහු වඩාත් උතුම් මෙන්ම ප්‍රණීත පුද්ගලයා ලෙස සලකමි. ඊට හේතුව කිමද? ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයාගේ සමාධි ඉන්ද්‍රිය අධික බැවිනි.”

අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘තයොමෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං කතමො තෙ පුග්ගලො ඛමති අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති?

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි ශාරීපුත්‍රයෙනි, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා විද්‍යමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද? කායසක්ඛී පුද්ගලයා, දිට්ඨිප්පත්ත පුද්ගලයා සහ සද්ධාවිමුත්ත පුද්ගලයා ය. ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙති. ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් ඔබ වඩාත් කැමති වන්නේ, වඩාත් උතුම් මෙන්ම ප්‍රණීත ලෙස සලකන්නේ කවර පුද්ගලයාටද?”

‘‘තයොමෙ, ආවුසො කොට්ඨික, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං පුග්ගලානං ය්වායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො, අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමස්ස, ආවුසො, පුග්ගලස්ස පඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිමත්ත’’න්ති.

“ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා විද්‍යමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද? කායසක්ඛී පුද්ගලයා, දිට්ඨිප්පත්ත පුද්ගලයා සහ සද්ධාවිමුත්ත පුද්ගලයා ය. ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙති. ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් දිට්ඨිප්පත්ත වූ යම් පුද්ගලයෙක් වේද, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් මම ඔහුට කැමති වෙමි, ඔහු වඩාත් උතුම් මෙන්ම ප්‍රණීත පුද්ගලයා ලෙස සලකමි. ඊට හේතුව කිමද? ඇවැත්නි, මේ පුද්ගලයාගේ ප්‍රඥා ඉන්ද්‍රිය අධික බැවිනි.”

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තඤ්ච සමිද්ධං ආයස්මන්තඤ්ච මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘බ්‍යාකතං ඛො, ආවුසො, අම්හෙහි සබ්බෙහෙව යථාසකං පටිභානං. ආයාමාවුසො, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙස්සාම. යථා නො භගවා බ්‍යාකරිස්සති තථා නං ධාරෙස්සාමා’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා ච සමිද්ධො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස [Pg.118] පච්චස්සොසුං. අථ ඛො ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච සමිද්ධො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යාවතකො අහොසි ආයස්මතා ච සමිද්ධෙන ආයස්මතා ච මහාකොට්ඨිකෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපො තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර තෙරුන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් සමිද්ධ තෙරුන් වහන්සේට සහ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, අප සැම දෙනාම තම තමන්ගේ ප්‍රඥාව (වැටහීම) අනුව පිළිතුරු දුන්නෙමු. ඇවැත්නි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට යමු; එහි ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මේ කරුණ සැළ කරමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට යම් සේ පැහැදිලි කරන සේක්ද, එය එලෙසම දරා ගනිමු.” “එසේය ඇවැත්නි” යැයි පවසමින් ආයුෂ්මත් සමිද්ධ තෙරුන් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර තෙරුන් වහන්සේගේ වචනය පිළිගත්හ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර තෙරුන් වහන්සේද, ආයුෂ්මත් සමිද්ධ තෙරුන් වහන්සේද, ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරුන් වහන්සේද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ; එසේ එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සකසා වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර තෙරුන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් සමිද්ධ තෙරුන් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරුන් වහන්සේ සමඟ ඇති වූ ඒ සාකච්ඡාව සම්පූර්ණයෙන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ.

‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’ති. ඨානඤ්හෙතං, සාරිපුත්ත, විජ්ජති ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො ස්වාස්ස අරහත්තාය පටිපන්නො, ය්වායං පුග්ගලො කායසක්ඛී ස්වාස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා, යො චායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො සොපස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා.

“ශාරීපුත්‍රය, ‘මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් මේ පුද්ගලයා වඩාත් උතුම් මෙන්ම ප්‍රණීත වේ’ යැයි ඒකාන්තයෙන්ම (නිශ්චිතවම) ප්‍රකාශ කිරීම මෙහිදී පහසු නොවේ. ශාරීපුත්‍රය, යම් සද්ධාවිමුත්ත වූ පුද්ගලයෙක් අර්හත් ඵලය පිණිස පිළිපන්ව සිටින අතර, යම් කායසක්ඛී පුද්ගලයෙක් සකෘදාගාමී හෝ අනාගාමී වී සිටීමටත්, යම් දිට්ඨිප්පත්ත පුද්ගලයෙක් සකෘදාගාමී හෝ අනාගාමී වී සිටීමටත් ඉඩ ප්‍රස්ථාව (අවස්ථාව) ඇත්තේය.”

‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’ති. ඨානඤ්හෙතං, සාරිපුත්ත, විජ්ජති ය්වායං පුග්ගලො කායසක්ඛී ස්වාස්ස අරහත්තාය පටිපන්නො, ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො ස්වාස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා, යො චායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො සොපස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා.

“ශාරීපුත්‍රය, ‘මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් මේ පුද්ගලයා වඩාත් උතුම් මෙන්ම ප්‍රණීත වේ’ යැයි ඒකාන්තයෙන්ම ප්‍රකාශ කිරීම මෙහිදී පහසු නොවේ. ශාරීපුත්‍රය, යම් කායසක්ඛී වූ පුද්ගලයෙක් අර්හත් ඵලය පිණිස පිළිපන්ව සිටින අතර, යම් සද්ධාවිමුත්ත පුද්ගලයෙක් සකෘදාගාමී හෝ අනාගාමී වී සිටීමටත්, යම් දිට්ඨිප්පත්ත පුද්ගලයෙක් සකෘදාගාමී හෝ අනාගාමී වී සිටීමටත් ඉඩ ප්‍රස්ථාව ඇත්තේය.”

‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’ති. ඨානඤ්හෙතං, සාරිපුත්ත, විජ්ජති ය්වායං පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො ස්වාස්ස අරහත්තාය පටිපන්නො, ය්වායං පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො ස්වාස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා, යො චායං පුග්ගලො කායසක්ඛී සොපස්ස සකදාගාමී වා අනාගාමී වා.

“ශාරීපුත්‍රය, ‘මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් මේ පුද්ගලයා වඩාත් උතුම් මෙන්ම ප්‍රණීත වේ’ යැයි ඒකාන්තයෙන්ම ප්‍රකාශ කිරීම මෙහිදී පහසු නොවේ. ශාරීපුත්‍රය, යම් දිට්ඨිප්පත්ත වූ පුද්ගලයෙක් අර්හත් ඵලය පිණිස පිළිපන්ව සිටින අතර, යම් සද්ධාවිමුත්ත පුද්ගලයෙක් සකෘදාගාමී හෝ අනාගාමී වී සිටීමටත්, යම් කායසක්ඛී පුද්ගලයෙක් සකෘදාගාමී හෝ අනාගාමී වී සිටීමටත් ඉඩ ප්‍රස්ථාව ඇත්තේය.”

‘‘න ඛ්වෙත්ථ, සාරිපුත්ත, සුකරං එකංසෙන බ්‍යාකාතුං – ‘අයං ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’’ති. පඨමං.

“ශාරීපුත්‍රය, ‘මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා අතුරින් මේ පුද්ගලයා වඩාත් උතුම් මෙන්ම ප්‍රණීත වේ’ යැයි ඒකාන්තයෙන්ම ප්‍රකාශ කිරීම මෙහිදී පහසු නොවේ.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

2. ගිලානසුත්තං

2. ගිලාන සූත්‍රය

22. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ගිලානා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා [Pg.119] පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං නෙව වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා.

22. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි මේ ගිලානයෝ (රෝගීහු) තිදෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ගිලානයෙක් සුදුසු ආහාර ලැබුණත් හෝ නොලැබුණත්, සුදුසු බෙහෙත් ලැබුණත් හෝ නොලැබුණත්, සුදුසු උපස්ථායකයෙකු ලැබුණත් හෝ නොලැබුණත්, ඒ රෝගයෙන් සුවය නොලබයි (නැගී නොසිටියි).”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා.

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් ගිලනෙක් සුදුසු ආහාර ලැබුණත් නැතත්, සුදුසු බෙහෙත් ලැබුණත් නැතත්, සුදුසු උපස්ථායකයෙකු ලැබුණත් නැතත් ඒ රෝගයෙන් සුවය ලබයි.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ගිලානො ලභන්තොව සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා.

“මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ගිලනෙක් සුදුසු ආහාර ලබන්නේම මිස නොලබන්නේ එම රෝගයෙන් සුවපත් නොවේ ද, සුදුසු බෙහෙත් ලබන්නේම මිස නොලබන්නේ සුවපත් නොවේ ද, සුදුසු උපස්ථායකයෙකු ලබන්නේම මිස නොලබන්නේ සුවපත් නොවේ ද, එබඳු ගිලනෙක් ලෝකයෙහි සිටියි.”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ගිලානො ලභන්තොව සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා, ඉමං ඛො, භික්ඛවෙ, ගිලානං පටිච්ච ගිලානභත්තං අනුඤ්ඤාතං ගිලානභෙසජ්ජං අනුඤ්ඤාතං ගිලානුපට්ඨාකො අනුඤ්ඤාතො. ඉමඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ගිලානං පටිච්ච අඤ්ඤෙපි ගිලානා උපට්ඨාතබ්බා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ගිලානා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

“මහණෙනි, ඒ ගිලනුන් තිදෙනා අතුරෙන් යම් ගිලනෙක් සුදුසු ආහාර ලබන්නේම, සුදුසු බෙහෙත් ලබන්නේම, සුදුසු උපස්ථායකයෙකු ලබන්නේම සුවපත් වේද, නොලැබුණහොත් සුවපත් නොවේද, මහණෙනි, මේ ගිලනා නිසාම (බුදු රජාණන් වහන්සේ විසින්) ගිලන් බත අනුදැන වදාරන ලදී, ගිලන් බෙහෙත් අනුදැන වදාරන ලදී, ගිලන් උපස්ථායකයා අනුදැන වදාරන ලදී. තවද මහණෙනි, මේ ගිලනා නිසාම අනෙක් ගිලනුන්ට ද උපස්ථාන කළ යුතු වේ. මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යාමාන වන්නා වූ ගිලනුන් තිදෙනා මොවුහුය.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තයොමෙ ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නෙව ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

“මහණෙනි, එමෙන්ම ගිලනුන්ට සමාන වූ පුද්ගලයන් තිදෙනෙක් ලෝකයෙහි විද්‍යාමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ දැකීමට ලැබුණත් නැතත්, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශිත ධර්ම විනය ඇසීමට ලැබුණත් නැතත්, කුසල ධර්මයන්හි සම්මත්ත නියාමය වූ (ආර්ය මාර්ගයට) ඇතුළත් නොවේ.”

‘‘ඉධ, පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

“මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ දැකීමට ලැබුණත් නැතත්, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශිත ධර්ම විනය ඇසීමට ලැබුණත් නැතත්, කුසල ධර්මයන්හි සම්මත්ත නියාමයට (ආර්ය මාර්ගයට) ඇතුළත් වේ.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තොව තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තොව තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නො අලභන්තො ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

“මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ දැකීමට ලැබුණොත් මිස නොලැබුණොත්, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශිත ධර්ම විනය ඇසීමට ලැබුණොත් මිස නොලැබුණොත්, කුසල ධර්මයන්හි සම්මත්ත නියාමයට ඇතුළත් නොවේ.”

‘‘තත්‍ර[Pg.120], භික්ඛවෙ, ය්වායං පුග්ගලො ලභන්තොව තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තොව තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නො අලභන්තො ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං, ඉමං ඛො භික්ඛවෙ, පුග්ගලං පටිච්ච ධම්මදෙසනා අනුඤ්ඤාතා. ඉමඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං පටිච්ච අඤ්ඤෙසම්පි ධම්මො දෙසෙතබ්බො. ‘‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං.

“මහණෙනි, ඒ පුද්ගලයන් අතුරෙන් යම් පුද්ගලයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ දැකීමට ලැබුණොත් පමණක්, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශිත ධර්ම විනය ඇසීමට ලැබුණොත් පමණක් කුසල ධර්මයන්හි සම්මත්ත නියාමයට ඇතුළත් වේද, මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා නිසාම ධර්ම දේශනාව අනුදැන වදාරන ලදී. තවද මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා නිසාම අනෙක් අයට ද ධර්මය දේශනා කළ යුතුය. මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යාමාන වන්නා වූ ගිලනුන්ට සමාන පුද්ගලයන් තිදෙනා මොවුහුය.”

3. සඞ්ඛාරසුත්තං

3. “සංඛාර සූත්‍රය”

23. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදයති එකන්තදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි සත්තා නෙරයිකා.

23. “මහණෙනි, පුද්ගලයන් තිදෙනෙක් ලෝකයෙහි විද්‍යාමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දුක් සහිත වූ කාය සංස්කාරයන් සිදු කරයි, දුක් සහිත වූ වචී සංස්කාරයන් සිදු කරයි, දුක් සහිත වූ මනෝ සංස්කාරයන් සිදු කරයි. ඔහු ඒ දුක් සහිත කාය, වචී, මනෝ සංස්කාරයන් සිදු කොට දුක් සහිත ලෝකයෙහි (නිරයෙහි) උපදියි. දුක් සහිත ලෝකයෙහි උපන් ඔහුට දුක් සහිත ස්පර්ශයෝ ස්පර්ශ කරති. ඔහු ඒ දුක් සහිත ස්පර්ශයන්ගෙන් පහස ලැබ, නිරයගාමී සත්වයන් මෙන් ඒකාන්තයෙන්ම දුක් වූ වේදනාවන් විඳියි.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො අබ්‍යාබජ්ඣං කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, අබ්‍යාබජ්ඣං මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං අබ්‍යාබජ්ඣං ලොකං උපපන්නං සමානං අබ්‍යාබජ්ඣා ඵස්සා ඵුසන්ති. සො අබ්‍යාබජ්ඣෙහි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො අබ්‍යාබජ්ඣං වෙදනං වෙදයති එකන්තසුඛං, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා.

“මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දුක් රහිත වූ කාය සංස්කාරයන් සිදු කරයි, දුක් රහිත වූ වචී සංස්කාරයන් සිදු කරයි, දුක් රහිත වූ මනෝ සංස්කාරයන් සිදු කරයි. ඔහු ඒ දුක් රහිත කාය, වචී, මනෝ සංස්කාරයන් සිදු කොට දුක් රහිත ලෝකයෙහි (දෙව්ලොව) උපදියි. දුක් රහිත ලෝකයෙහි උපන් ඔහුට දුක් රහිත ස්පර්ශයෝ ස්පර්ශ කරති. ඔහු ඒ දුක් රහිත ස්පර්ශයන්ගෙන් පහස ලැබ, සුභකිණ්හ දේවතාවන් මෙන් ඒකාන්තයෙන්ම සැප වූ වේදනාවන් විඳියි.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. සො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං [Pg.121] උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣාපි අබ්‍යාබජ්ඣාපි ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි අබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වෙදනං වෙදයති වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං.

“මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද කාය සංස්කාරයන් (කාය ද්වාරයෙහි සිදුවන කුසල් අකුසල් චේතනා) රැස් කරයි; දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද වචී සංස්කාරයන් රැස් කරයි; දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද මනෝ සංස්කාරයන් රැස් කරයි. ඔහු දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද කාය සංස්කාරයන් රැස් කොට, දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද වචී සංස්කාරයන් රැස් කොට, දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද මනෝ සංස්කාරයන් රැස් කොට, දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද ලෝකයෙහි (මිනිස් ලොව හෝ කාමාවචර දිව්‍ය ලොව) උපදියි. මෙලෙස දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද ලෝකයක උපන් ඔහුට දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද ස්පර්ශයන් (ඵස්සයන්) ස්පර්ශ වෙයි. දුක් සහිත වූ ද දුක් රහිත වූ ද ස්පර්ශයන්ගෙන් පහස ලැබූ ඔහු, මිනිසුන් ද, ඇතැම් දෙවියන් ද, ඇතැම් විනිපාතික අසුරයන් (වේමානික ප්‍රේතයන්) ද මෙන්, සැප හා දුක මිශ්‍ර වූ වේදනාවන් විඳියි. මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ පුද්ගලයන් තිදෙනා මොවුහු ය.” තුන්වන සූත්‍රයයි.

4. බහුකාරසුත්තං

4. බහුකාර සූත්‍රය

24. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා පුග්ගලස්ස බහුකාරා. කතමෙ තයො? යං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති; අයං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො.

24. “මහණෙනි, තවත් පුද්ගලයෙකුට බෙහෙවින් උපකාරී වන පුද්ගලයන් තිදෙනෙක් වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන් ද? මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් තවත් පුද්ගලයෙක් බුදුන් සරණ යයි ද, ධර්මය සරණ යයි ද, සංඝයා සරණ යයි ද; මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා අනිත් පුද්ගලයාට බෙහෙවින් උපකාරී වන පුද්ගලයෙකි.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යං පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති; අයං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො.

නැවත ද මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් තවත් පුද්ගලයෙක් ‘මේ දුකයි’ කියා තත්වූ පරිද්දෙන් (නිවැරදිව) දැනගනියි ද, ‘මේ දුක ඇතිවීමේ හේතුවයි’ කියා තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනියි ද, ‘මේ දුක නැති කිරීමයි’ කියා තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනියි ද, ‘මේ දුක නැති කිරීමේ මාවතයි’ කියා තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනියි ද; මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා අනිත් පුද්ගලයාට බෙහෙවින් උපකාරී වන පුද්ගලයෙකි.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, යං පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති; අයං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා පුග්ගලස්ස බහුකාරා.

නැවත ද මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් තවත් පුද්ගලයෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි ද; මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා අනිත් පුද්ගලයාට බෙහෙවින් උපකාරී වන පුද්ගලයෙකි. මහණෙනි, පුද්ගලයෙකුට බෙහෙවින් උපකාරී වන පුද්ගලයන් තිදෙනා මොවුහු ය.

‘‘ඉමෙහි ච පන, භික්ඛවෙ, තීහි පුග්ගලෙහි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස නත්ථඤ්ඤො පුග්ගලො බහුකාරොති වදාමි. ඉමෙසං පන, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පුග්ගලානං ඉමිනා පුග්ගලෙන න සුප්පතිකාරං වදාමි, යදිදං අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසන-ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානුප්පදානෙනා’’ති. චතුත්ථං.

මහණෙනි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනාට වඩා වැඩියෙන් උපකාර කරන වෙනත් පුද්ගලයෙකු අනිත් පුද්ගලයාට නැතැයි මම කියමි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා කළ උපකාරයට වැඳීමෙන්, හුනස්නෙන් නැගී සිටීමෙන්, ඇඳිලි බැඳ වැඳීමෙන්, ගරු බුහුමන් කිරීමෙන් මෙන්ම සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස යන බෙහෙත් පිරිකර පූජා කිරීමෙන් නිසි පරිදි ප්‍රතිඋපකාර කිරීම පහසු නැතැයි මම කියමි.” හතරවන සූත්‍රයයි.

5. වජිරූපමසුත්තං

5. වජිරූපම සූත්‍රය

25. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො අප්පම්පි [Pg.122] වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසොමත්තාය ආසවං දෙති ; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො.

25. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි පුද්ගලයන් තිදෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන් ද? (පරණ) තුවාලයක් වැනි සිතක් ඇති පුද්ගලයා, විදුලියක් වැනි සිතක් ඇති පුද්ගලයා සහ දියමන්තියක් වැනි සිතක් ඇති පුද්ගලයා ය. මහණෙනි, තුවාලයක් වැනි සිතක් ඇති පුද්ගලයා කවරේ ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වහා කිපෙන සුළු වෙයි, දැඩි කෝපයෙන් යුක්ත වෙයි, සුළු දෙයක් කීවත් අමනාප වෙයි, කෝප වෙයි, විරුද්ධ වෙයි, දැඩි වෙයි, තම කෝපය ද ද්වේෂය ද නොසතුට ද ප්‍රකාශ කරයි. මහණෙනි, එය යම් පරණ තුවාලයක් ලී කැබැල්ලකින් හෝ මැටි කැබැල්ලකින් හැපුණු විට වඩාත් වැඩියෙන් ලේ සැරව වගුරුවන්නාක් මෙනි; එලෙසම මහණෙනි, ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වහා කිපෙයි... තම කෝපය ද ද්වේෂය ද නොසතුට ද ප්‍රකාශ කරයි. මහණෙනි, මොහු ‘තුවාලයක් වැනි සිතක් ඇති පුද්ගලයා’ යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ, චක්ඛුමා පුරිසො රත්තන්ධකාරතිමිසායං විජ්ජන්තරිකාය රූපානි පස්සෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො.

මහණෙනි, විදුලියක් වැනි සිතක් ඇති පුද්ගලයා කවරේ ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ‘මේ දුකයි’ කියා තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනියි, ‘මේ දුක ඇතිවීමේ හේතුවයි’ කියා තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනියි, ‘මේ දුක නැති කිරීමයි’ කියා තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනියි, ‘මේ දුක නැති කිරීමේ මාවතයි’ කියා තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනියි. මහණෙනි, එය ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් දැඩි අන්ධකාරය ඇති රැයක, විදුලි කෙටීමකදී රූප දකින්නාක් මෙනි; එලෙසම මහණෙනි, ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ‘මේ දුකයි’ කියා... ‘මේ දුක නැති කිරීමේ මාවතයි’ කියා තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනියි. මහණෙනි, මොහු ‘විදුලියක් වැනි සිතක් ඇති පුද්ගලයා’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, වජිරස්ස නත්ථි කිඤ්චි අභෙජ්ජං මණි වා පාසාණො වා; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා…පෙ… උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, වජ්‍රෝපම චිත්ත (වජ්‍රයක් වැනි සිතක්) ඇති පුද්ගලයා කවුරුන්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝ විමුක්තිය හා ප්‍රඥා විමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, වජ්‍රයකට විනිවිද යා නොහැකි මැණිකක් හෝ ගලක් හෝ යම්සේ නැත්තේද, මහණෙනි, එමෙන්ම ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්... පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා වජ්‍රෝපම චිත්ත ඇති පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා ලෝකයෙහි විද්‍යාමාන වෙති.”

6. සෙවිතබ්බසුත්තං

6. “සේවිතබ්බ සූත්‍රය”

26. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො [Pg.123] න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො හීනො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො අඤ්ඤත්‍ර අනුද්දයා අඤ්ඤත්‍ර අනුකම්පා.

26. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් වෙති. ඒ තිදෙනා කවරහුද? මහණෙනි, ආශ්‍රය නොකළ යුතු, සේවනය නොකළ යුතු, පයිරුපාසනය නොකළ යුතු පුද්ගලයෙක් ඇත්තේය. මහණෙනි, ආශ්‍රය කළ යුතු, සේවනය කළ යුතු, පයිරුපාසනය කළ යුතු පුද්ගලයෙක් ඇත්තේය. මහණෙනි, සත්කාර කොට, ගරු කොට ආශ්‍රය කළ යුතු, සේවනය කළ යුතු, පයිරුපාසනය කළ යුතු පුද්ගලයෙක් ඇත්තේය. මහණෙනි, ආශ්‍රය නොකළ යුතු, සේවනය නොකළ යුතු, පයිරුපාසනය නොකළ යුතු පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ශීලයෙන්, සමාධියෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් (තමාට වඩා) හීන වෙයි. මහණෙනි, කරුණාවෙන් හා අනුකම්පාවෙන් මිස මෙබඳු පුද්ගලයා ආශ්‍රය නොකළ යුතුය, සේවනය නොකළ යුතුය, පයිරුපාසනය නොකළ යුතුය.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සදිසො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? සීලසාමඤ්ඤගතානං සතං සීලකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති. සමාධිසාමඤ්ඤගතානං සතං සමාධිකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති. පඤ්ඤාසාමඤ්ඤගතානං සතං පඤ්ඤාකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සතීති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

“මහණෙනි, ආශ්‍රය කළ යුතු, සේවනය කළ යුතු, පයිරුපාසනය කළ යුතු පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ශීලයෙන්, සමාධියෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් (තමාට) සමාන වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයා ආශ්‍රය කළ යුතුය, සේවනය කළ යුතුය, පයිරුපාසනය කළ යුතුය. එයට හේතුව කිමද? ‘ශීලයෙන් සමාන වූ අප අතර ශීලය පිළිබඳ වූ කථාව ඇති වන්නේය, එය අඛණ්ඩව ගලා යන්නේය, එය අපට පහසුවක් වන්නේය. සමාධියෙන් සමාන වූ අප අතර සමාධිය පිළිබඳ වූ කථාව ඇති වන්නේය, එය අඛණ්ඩව ගලා යන්නේය, එය අපට පහසුවක් වන්නේය. ප්‍රඥාවෙන් සමාන වූ අප අතර ප්‍රඥාව පිළිබඳ වූ කථාව ඇති වන්නේය, එය අඛණ්ඩව ගලා යන්නේය, එය අපට පහසුවක් වන්නේය’ යනුවෙනි. එබැවින් මෙබඳු පුද්ගලයා ආශ්‍රය කළ යුතුය, සේවනය කළ යුතුය, පයිරුපාසනය කළ යුතුය.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අධිකො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? ඉති අපරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමීති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති.

“මහණෙනි, සත්කාර කොට, ගරු කොට ආශ්‍රය කළ යුතු, සේවනය කළ යුතු, පයිරුපාසනය කළ යුතු පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ශීලයෙන්, සමාධියෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් (තමාට වඩා) උසස් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයා සත්කාර කොට, ගරු කොට ආශ්‍රය කළ යුතුය, සේවනය කළ යුතුය, පයිරුපාසනය කළ යුතුය. එයට හේතුව කිමද? ‘මෙසේ මම සම්පූර්ණ නොවූ ශීල ස්කන්ධය සම්පූර්ණ කරගන්නෙමි, සම්පූර්ණ වූ ශීල ස්කන්ධය ඒ ඒ කරුණුවලදී ප්‍රඥාවෙන් අනුග්‍රහ කරන්නෙමි. සම්පූර්ණ නොවූ සමාධි ස්කන්ධය සම්පූර්ණ කරගන්නෙමි, සම්පූර්ණ වූ සමාධි ස්කන්ධය ඒ ඒ කරුණුවලදී ප්‍රඥාවෙන් අනුග්‍රහ කරන්නෙමි. සම්පූර්ණ නොවූ ප්‍රඥා ස්කන්ධය සම්පූර්ණ කරගන්නෙමි, සම්පූර්ණ වූ ප්‍රඥා ස්කන්ධය ඒ ඒ කරුණුවලදී ප්‍රඥාවෙන් අනුග්‍රහ කරන්නෙමි’ යනුවෙනි. එබැවින් මෙබඳු පුද්ගලයා සත්කාර කොට, ගරු කොට ආශ්‍රය කළ යුතුය, සේවනය කළ යුතුය, පයිරුපාසනය කළ යුතුය. මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ පුද්ගලයෝ තිදෙනා මොහු වෙති.”

‘‘නිහීයති පුරිසො නිහීනසෙවී,න ච හායෙථ කදාචි තුල්‍යසෙවී;

සෙට්ඨමුපනමං උදෙති ඛිප්පං,තස්මා අත්තනො උත්තරිං භජෙථා’’ති. ඡට්ඨං;

“හීනයන් සේවනය කරන පුරුෂයා පිරිහෙයි. සමානයන් සේවනය කරන්නා කිසිවිටෙකත් නොපිරිහෙයි. ශ්‍රේෂ්ඨයන් කරා නැඹුරු වන්නා වහාම දියුණුවට පත්වෙයි. එබැවින් තමන්ට වඩා උසස් වූවන් ඇසුරු කළ යුතුය.” (සයවන සූත්‍රයයි.)

7. ජිගුච්ඡිතබ්බසුත්තං

7. ජිගුච්ඡිතබ්බ සූත්‍රය (පිළිකුල් කළ යුතු පුද්ගල සූත්‍රය)

27. ‘‘තයොමෙ[Pg.124], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. අත්ථි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො, අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො, අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො, අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි, භික්ඛවෙ, එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අහි ගූථගතො කිඤ්චාපි න දංසති, අථ ඛො නං මක්ඛෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො.

27. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් වෙති. ඒ තිදෙනා කවරහුද? මහණෙනි, පිළිකුල් කළ යුතු, ආශ්‍රය නොකළ යුතු, සේවනය නොකළ යුතු පුද්ගලයෙක් ඇත්තේය. මහණෙනි, උපේක්ෂාවෙන් බැලිය යුතු, ආශ්‍රය නොකළ යුතු, සේවනය නොකළ යුතු පුද්ගලයෙක් ඇත්තේය. මහණෙනි, ආශ්‍රය කළ යුතු, සේවනය කළ යුතු, පයිරුපාසනය කළ යුතු පුද්ගලයෙක් ඇත්තේය. මහණෙනි, පිළිකුල් කළ යුතු, ආශ්‍රය නොකළ යුතු පුද්ගලයා කවරේ ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දුශ්ශීල වෙයි, පවිටු ගති පැවතුම් ඇත්තේ වෙයි, අශුචි වූ, සැක කටයුතු හැසිරීම් ඇති, රහසිගත ක්‍රියා ඇති, මහණෙක් නොවී මහණෙකු යැයි පවසන, බඹසර රකින්නෙකු නොවී රකින්නෙකු යැයි පවසන, ඇතුළතින් කුණු වූ, කෙලෙස්වලින් තෙත් වූ, කුණු කසළ වැනි පුද්ගලයෙකි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයා පිළිකුල් කළ යුතුය, ආශ්‍රය නොකළ යුතුය, සේවනය නොකළ යුතුය. එයට හේතුව කිමද? මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයෙකුගේ වැරදි ආදර්ශය අනුගමනය නොකළ ද, ‘ඔහුට නරක මිතුරන් සිටී, නරක ඇසුරක් ඇත, ඔහු නරක පුද්ගලයන් කරා නැඹුරු වූවෙකි’ යි නරක කීර්තියක් පැතිර යයි. මහණෙනි, එය යම්සේ අසූචි වළකට වැටුණු සර්පයෙක් දෂ්ට නොකළ ද, ස්පර්ශ වන්නාගේ ශරීරය තවරන්නේ ද, එලෙසම මෙබඳු පුද්ගලයෙකුගේ වැරදි ආදර්ශයට පත් නොවූවද, ‘ඔහු නරක මිතුරන් ඇති, නරක ඇසුරක් ඇති පුද්ගලයෙකි’ යි නරක නාමයක් පැතිර යයි. එබැවින් මෙබඳු පුද්ගලයා පිළිකුල් කළ යුතුය, ආශ්‍රය නොකළ යුතුය, සේවනය නොකළ යුතුය.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසොමත්තාය ආසවං දෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, තින්දුකාලාතං කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතං භිය්‍යොසොමත්තාය චිච්චිටායති චිටිචිටායති; එවමෙවං ඛො භික්ඛවෙ…පෙ… සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගූථකූපො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසොමත්තාය දුග්ගන්ධො හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො [Pg.125] කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? අක්කොසෙය්‍යපි මං පරිභාසෙය්‍යපි මං අනත්ථම්පි මං කරෙය්‍යාති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො.

“මහණෙනි, මැදහත්ව බැලිය යුතු, ඇසුරු නොකළ යුතු, සේවනය නොකළ යුතු, පයිරුපාසනය (ළඟින් ඇසුරු කිරීම) නොකළ යුතු පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ක්‍රෝධ බහුල වෙයි, දැඩි අසහනයෙන් යුක්ත වෙයි, ස්වල්පයක් කීවත් දොස් නගයි, කෝප වෙයි, වෛර බඳියි, දැඩි වෙයි, ක්‍රෝධයත් ද්වේෂයත් නොසතුටත් ප්‍රකාශ කරයි. මහණෙනි, එය ලී කැබැල්ලකින් හෝ කැට කැබැල්ලකින් ගැටුණු විට බෙහෙවින් සැරව වැගිරෙන නරක් වූ වණයක් වැන්න. මහණෙනි, එය ලී කැබැල්ලකින් හෝ කැට කැබැල්ලකින් ගැටුණු විට බෙහෙවින් ශබ්ද නගමින් දැවෙන තිඹිරි දර පෙනෙල්ලක් වැන්න. මහණෙනි, එය ලී කැබැල්ලකින් හෝ කැට කැබැල්ලකින් ගැටුණු විට බෙහෙවින් දුගඳ හමන අසූචි වළක් වැන්න. එලෙසම මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ක්‍රෝධ බහුල වෙයි, දැඩි අසහනයෙන් යුක්ත වෙයි, ස්වල්පයක් කීවත් දොස් නගයි, කෝප වෙයි, වෛර බඳියි, දැඩි වෙයි, ක්‍රෝධයත් ද්වේෂයත් නොසතුටත් ප්‍රකාශ කරයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයා මැදහත්ව බැලිය යුතුය, ඇසුරු නොකළ යුතුය, සේවනය නොකළ යුතුය, පයිරුපාසනය නොකළ යුතුය. එයට හේතුව කුමක්ද? ‘මොහු මට ආක්‍රෝශ කරන්නට පුළුවන, මට පරිභව කරන්නට පුළුවන, මට අනර්ථයක් කරන්නට පුළුවන’ යන බිය නිසාය. එබැවින් මෙබඳු පුද්ගලයා මැදහත්ව බැලිය යුතුය, ඇසුරු නොකළ යුතුය, සේවනය නොකළ යුතුය, පයිරුපාසනය නොකළ යුතුය.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි, භික්ඛවෙ, එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘කල්‍යාණමිත්තො පුරිසපුග්ගලො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති.

“මහණෙනි, ඇසුරු කළ යුතු, සේවනය කළ යුතු, පයිරුපාසනය කළ යුතු පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සිල්වත් වෙයි, යහපත් ගුණධර්ම ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයා ඇසුරු කළ යුතුය, සේවනය කළ යුතුය, පයිරුපාසනය කළ යුතුය. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයෙකුගේ දෘෂ්ටානුගතියට (ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කිරීමට) නොපැමිණියද, ‘මෙම පුද්ගලයා කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇත්තෙකි, කල්‍යාණ සහායකයන් ඇත්තෙකි, කල්‍යාණ යහළුවන් ඇත්තෙකි’ යි ඔහු ගැන යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර යයි. එබැවින් මෙබඳු පුද්ගලයා ඇසුරු කළ යුතුය, සේවනය කළ යුතුය, පයිරුපාසනය කළ යුතුය. මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ පුද්ගලයෝ තිදෙනා මොහු වෙති.”

‘‘නිහීයති පුරිසො නිහීනසෙවී,න ච හායෙථ කදාචි තුල්‍යසෙවී;

සෙට්ඨමුපනමං උදෙති ඛිප්පං,තස්මා අත්තනො උත්තරිං භජෙථා’’ති. සත්තමං;

“හීනයන් ඇසුරු කරන පුරුෂයා පිරිහෙයි. තමාට සමානයන් ඇසුරු කරන්නා කිසිදා නොපිරිහෙයි. තමාට වඩා උතුම් වූවන් ඇසුරු කරන්නා වහා දියුණුවට පත්වෙයි. එබැවින් තමාට වඩා උසස් ගුණ ඇති අයම ඇසුරු කළ යුතුය.” සත්වැනි සූත්‍රයයි.

8. ගූථභාණීසුත්තං

8. ගූථභාණී සූත්‍රය

28. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ගූථභාණී, පුප්ඵභාණී, මධුභාණී. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගූථභාණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘එහම්භො පුරිස, යං ජානාසි තං වදෙහී’ති. සො අජානං වා ආහ ‘ජානාමී’ති, ජානං වා ආහ ‘න ජානාමී’ති, අපස්සං වා ආහ ‘පස්සාමී’ති, පස්සං වා ආහ ‘න [Pg.126] පස්සාමී’ති ; ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා සම්පජානමුසා භාසිතා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ගූථභාණී.

28. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් වෙති. ඒ කවර තිදෙනෙක්ද? අසූචි බඳු වචන ඇත්තා, මල් බඳු වචන ඇත්තා සහ මී පැණි බඳු වචන ඇත්තාය. මහණෙනි, අසූචි බඳු වචන ඇති පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සභාවකට හෝ පිරිසක් මැදට හෝ නෑයන් මැදට හෝ ශ්‍රේණියක් මැදට හෝ රජ වාසලකට හෝ කැඳවනු ලැබ, සාක්ෂි විමසන ලද්දේ ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ දන්නා දෙය පවසන්න’ යි කී විට, ඔහු නොදන්නා දෙය ‘දනිමි’ යි පවසයි, දන්නා දෙය ‘නොදනිමි’ යි පවසයි, නොදුටු දෙය ‘දකිමි’ යි පවසයි, දුටු දෙය ‘නොදකිමි’ යි පවසයි. මෙසේ තමාගේ හේතුවෙන් හෝ අන්‍යයන්ගේ හේතුවෙන් හෝ ස්වල්ප වූ ලාභ ප්‍රයෝජන හේතුවෙන් හෝ දැන දැන බොරු පවසයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා අසූචි බඳු වචන ඇත්තා යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුප්ඵභාණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘එහම්භො පුරිස, යං පජානාසි තං වදෙහී’ති, සො අජානං වා ආහ ‘න ජානාමී’ති, ජානං වා ආහ ‘ජානාමී’ති, අපස්සං වා ආහ ‘න පස්සාමී’ති, පස්සං වා ආහ ‘පස්සාමී’ති; ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා න සම්පජානමුසා භාසිතා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පුප්ඵභාණී.

“මහණෙනි, මල් බඳු වචන ඇති පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සභාවකට හෝ පිරිසක් මැදට හෝ නෑයන් මැදට හෝ ශ්‍රේණියක් මැදට හෝ රජ වාසලකට හෝ කැඳවනු ලැබ, සාක්ෂි විමසන ලද්දේ ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ දන්නා දෙය පවසන්න’ යි කී විට, ඔහු නොදන්නා දෙය ‘නොදනිමි’ යි පවසයි, දන්නා දෙය ‘දනිමි’ යි පවසයි, නොදුටු දෙය ‘නොදකිමි’ යි පවසයි, දුටු දෙය ‘දකිමි’ යි පවසයි. මෙසේ තමාගේ හේතුවෙන් හෝ අන්‍යයන්ගේ හේතුවෙන් හෝ ලාභ ප්‍රයෝජන හේතුවෙන් හෝ දැන දැන බොරු නොපවසයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා මල් බඳු වචන ඇත්තා යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො මධුභාණී? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති; යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො මධුභාණී. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, මී පැණි බඳු වචන ඇති පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් පරුෂ වචනය අත්හැර පරුෂ වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි. දොස් රහිත වූ, කනට මිහිරි වූ, ප්‍රේමනීය වූ, හදවතට දනවන, ශිෂ්ට වූ, බොහෝ දෙනා කැමති වන්නා වූ, බොහෝ දෙනාගේ මනාපය දිනාගන්නා වූ වචන පවසයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා මී පැණි බඳු වචන ඇත්තා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ පුද්ගලයෝ තිදෙනා මොහු වෙති.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. අන්ධසුත්තං

9. අන්ධ සූත්‍රය

29. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අන්ධො, එකචක්ඛු, ද්විචක්ඛු. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අන්ධො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය ; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අන්ධො.

29. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි පවත්නා වූ මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද යත්? අන්ධ පුද්ගලයා, එකැස් ඇති පුද්ගලයා සහ දෙඇස් ඇති පුද්ගලයායි. මහණෙනි, අන්ධ පුද්ගලයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකුට යම්බඳු ඇසකින් (ප්‍රඥාවකින්) නොලත් සම්පත් ලබන්නේද, ලත් සම්පත් වර්ධනය කරගන්නේද, එවැනි ඇසක් ඔහුට නැත. එමෙන්ම යම්බඳු ඇසකින් කුසල් අකුසල් දහම් දැනගන්නේද, සාවද්‍ය නිර්වද්‍ය දහම් දැනගන්නේද, හීන ප්‍රණීත දහම් දැනගන්නේද, අකුසල් හා කුසල් යන ප්‍රතිපක්ෂ දහම් දැනගන්නේද, එවැනි ඇසක්ද ඔහුට නැත. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා අන්ධ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො එකචක්ඛු? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං [Pg.127] අධිගච්ඡෙය්‍ය අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපං පනස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො එකචක්ඛු.

“මහණෙනි, එකැස් ඇති පුද්ගලයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකුට යම්බඳු ඇසකින් නොලත් සම්පත් ලබන්නේද, ලත් සම්පත් වර්ධනය කරගන්නේද, එවැනි ඇසක් ඔහුට ඇත. එහෙත් යම්බඳු ඇසකින් කුසල් අකුසල් දහම් දැනගන්නේද, සාවද්‍ය නිර්වද්‍ය දහම් දැනගන්නේද, හීන ප්‍රණීත දහම් දැනගන්නේද, අකුසල් හා කුසල් යන ප්‍රතිපක්ෂ දහම් දැනගන්නේද, එවැනි ඇසක් ඔහුට නැත. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා එකැස් ඇති පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ද්විචක්ඛු? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය; සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ද්විචක්ඛු. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති.

“මහණෙනි, දෙඇස් ඇති පුද්ගලයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකුට යම්බඳු ඇසකින් නොලත් සම්පත් ලබන්නේද, ලත් සම්පත් වර්ධනය කරගන්නේද, එවැනි ඇසක් ඔහුට ඇත. එමෙන්ම යම්බඳු ඇසකින් කුසල් අකුසල් දහම් දැනගන්නේද, සාවද්‍ය නිර්වද්‍ය දහම් දැනගන්නේද, හීන ප්‍රණීත දහම් දැනගන්නේද, අකුසල් හා කුසල් යන ප්‍රතිපක්ෂ දහම් දැනගන්නේද, එවැනි ඇසක්ද ඔහුට ඇත. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා දෙඇස් ඇති පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ පුද්ගලයෝ තිදෙනා මොහු වෙති.”

‘‘න චෙව භොගා තථාරූපා, න ච පුඤ්ඤානි කුබ්බති;

උභයත්ථ කලිග්ගාහො, අන්ධස්ස හතචක්ඛුනො.

“නැසීගිය නුවණැස ඇති අන්ධ පුද්ගලයාට (භෞතික) සම්පත් ලැබීමක්ද නැත, ඔහු පින්කම්ද නොකරයි. ඔහු මෙලොව හා පරලොව යන දෙලොවෙහිම පරාජය (විනාශය) ලබන්නෙකි.”

‘‘අථාපරායං අක්ඛාතො, එකචක්ඛු ච පුග්ගලො;

ධම්මාධම්මෙන සඨොසො, භොගානි පරියෙසති.

“ඉන්පසු ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ එකැස් ඇති පුද්ගලයා ගැනය. ඔහු වංචනිකයෙකු වී දැහැමි හා අදැහැමි යන දෙපරිද්දෙන්ම වස්තුව සොයයි.”

‘‘ථෙය්‍යෙන කූටකම්මෙන, මුසාවාදෙන චූභයං;

කුසලො හොති සඞ්ඝාතුං, කාමභොගී ච මානවො;

ඉතො සො නිරයං ගන්ත්වා, එකචක්ඛු විහඤ්ඤති.

“සොරකමෙන්ද, කපටි ක්‍රියාවලින්ද, බොරු කීමෙන්ද යන මේ ක්‍රම මගින් වස්තුව රැස් කිරීමට හපන් වූ, කාමයන් භුක්ති විඳින ඒ මිනිසා මෙලොවින් චුතව නිරයට ගොස් දුක් විඳින්නේය.”

‘‘ද්විචක්ඛු පන අක්ඛාතො, සෙට්ඨො පුරිසපුග්ගලො;

ධම්මලද්ධෙහි භොගෙහි, උට්ඨානාධිගතං ධනං.

“දෙඇස් ඇති පුද්ගලයා වනාහි උතුම්ම පුරුෂයා ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ඔහු ධාර්මිකව ලද සම්පත්වලින්ද, ස්වකීය වීර්යයෙන් උපයාගත් ධනයෙන්ද යුක්තය.”

‘‘දදාති සෙට්ඨසඞ්කප්පො, අබ්‍යග්ගමානසො නරො;

උපෙති භද්දකං ඨානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචති.

“උතුම් අදහස් ඇති, නොසැලෙන මනසක් ඇති ඒ පුරුෂයා දන් දෙයි. ඔහු යම් තැනකට ගිය පසු ශෝක නොකරන්නේද, එවැනි සුගතිගාමී ස්ථානයකට පැමිණෙයි.”

‘‘අන්ධඤ්ච එකචක්ඛුඤ්ච, ආරකා පරිවජ්ජයෙ;

ද්විචක්ඛුං පන සෙවෙථ, සෙට්ඨං පුරිසපුග්ගල’’න්ති. නවමං;

“අන්ධ පුද්ගලයා සහ එකැස් ඇති පුද්ගලයා දුරින්ම දුරු කළ යුතුය. උත්තම පුරුෂයකු වූ දෙඇස් ඇති පුද්ගලයාම ඇසුරු කළ යුතුය.”

10. අවකුජ්ජසුත්තං

10. අවකුජ්ජ සූත්‍රය

30. ‘‘තයොමෙ[Pg.128], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුම්භො නික්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං විවට්ටති, නො සණ්ඨාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙවාදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො.

30. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි පවත්නා වූ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද යත්? මුණින් නැමූ ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා, උකුළ වැනි ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා සහ පෘථුල ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයායි. මහණෙනි, මුණින් නැමූ ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිතර භික්ෂූන් වහන්සේලා හමුවට ධර්ම ශ්‍රවණය සඳහා ආරමය වෙත යයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහුට ආරම්භය, මධ්‍යය සහ අවසානය යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ, සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාව දේශනා කරති. ඔහු එම අසුනෙහි ඉඳගෙන ඒ දේශනාවේ ආරම්භය හෝ මැද හෝ අවසානය මෙනෙහි නොකරයි. එම අසුනෙන් නැගිට ගිය පසුවද ඔහු ඒ දේශනාවේ ආරම්භය, මැද හෝ අවසානය මෙනෙහි නොකරයි. මහණෙනි, එය යම්බඳුද යත්? මුණින් නැමූ (යටිකුරු කළ) කළයකට වත් කරන ලද ජලය ඉවතට ගලා යයි මිස එහි නොරැඳෙන්නාක් මෙනි. මහණෙනි, එලෙසින්ම ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිතර ආරමය වෙත ගොස් ධර්මය ශ්‍රවණය කළද, එම අසුනෙහි ඉඳගෙන හෝ ඉන් නැගිට ගිය පසුව හෝ එම දේශනාව මෙනෙහි නොකරයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා මුණින් නැමූ ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙවාදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස උච්ඡඞ්ගෙ නානාඛජ්ජකානි ආකිණ්ණානි – තිලා තණ්ඩුලා මොදකා බදරා. සො තම්හා ආසනා වුට්ඨහන්තො සතිසම්මොසා පකිරෙය්‍ය[Pg.129]. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො.

“මහණෙනි, උකුළ වැනි ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා හමුවෙහි ධර්ම ශ්‍රවණය පිණිස නිරන්තරයෙන් ආරාමයට යයි. ඔහුට භික්ෂූන් වහන්සේලා මුල කල්‍යාණ වූ, මැද කල්‍යාණ වූ, අග කල්‍යාණ වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ, සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ ධර්මය දේශනා කරති; බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරති. ඔහු එම අසුනෙහි ඉඳගෙන එම ධර්ම කථාවේ මුලත් මෙනෙහි කරයි, මැදත් මෙනෙහි කරයි, අගත් මෙනෙහි කරයි. එහෙත් ඔහු එම අසුනෙන් නැගිටි කල්හි එම ධර්ම කථාවේ මුලවත් මෙනෙහි නොකරයි, මැදවත් මෙනෙහි නොකරයි, අගවත් මෙනෙහි නොකරයි. මහණෙනි, එය හරියට යම් මිනිසෙකුගේ උකුළෙහි තල, සහල්, මෝදක (කැවුම්), දෙබර පලම් ආදී නොයෙක් කෑභාණ්ඩ විසිරී තිබෙනවා වැනිය. ඔහු එම අසුනෙන් නැගිටින විට සිහිමුළා වීමෙන් ඒ සියල්ල විසිරුවා හරින්නේය. මහණෙනි, එලෙසම මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා හමුවට ධර්ම ශ්‍රවණය පිණිස නිරන්තරයෙන් ආරාමයට යයි. ඔහුට භික්ෂූන් වහන්සේලා මුල, මැද, අග කල්‍යාණ වූ ධර්මය දේශනා කරති. ඔහු අසුනේ සිටින විට මුල, මැද, අග මෙනෙහි කළත්, අසුනෙන් නැගිටි පසු එය මෙනෙහි නොකරයි. මහණෙනි, මොහු 'උකුළ වැනි ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා' යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුම්භො උක්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං සණ්ඨාති නො විවට්ටති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති; වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති.

“මහණෙනි, පුළුල් ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා හමුවෙහි ධර්ම ශ්‍රවණය පිණිස නිරන්තරයෙන් ආරාමයට යයි. ඔහුට භික්ෂූන් වහන්සේලා මුල කල්‍යාණ වූ, මැද කල්‍යාණ වූ, අග කල්‍යාණ වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ, සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ ධර්මය දේශනා කරති; බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරති. ඔහු එම අසුනෙහි ඉඳගෙන එම ධර්ම කථාවේ මුලත් මෙනෙහි කරයි, මැදත් මෙනෙහි කරයි, අගත් මෙනෙහි කරයි. අසුනෙන් නැගිටි පසුවද එම ධර්ම කථාවේ මුලත් මෙනෙහි කරයි, මැදත් මෙනෙහි කරයි, අගත් මෙනෙහි කරයි. මහණෙනි, එය හරියට උඩුකුරු කොට තැබූ කලයක් වැනිය. එහි වත්කළ පැන් තැන්පත් වී පවතී, වැගිරී නොයයි. මහණෙනි, එලෙසම මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා හමුවට ධර්ම ශ්‍රවණය පිණිස නිරන්තරයෙන් ආරාමයට යයි. ඔහුට භික්ෂූන් වහන්සේලා දහම් දේශනා කරති. ඔහු අසුනේ සිටින විටත් මෙනෙහි කරයි, නැගිටි පසුවත් මෙනෙහි කරයි. මහණෙනි, මොහු 'පුළුල් ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා' යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනා ලෝකයෙහි විද්‍යාමාන වෙති.”

‘‘අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුරිසො, දුම්මෙධො අවිචක්ඛණො;

අභික්ඛණම්පි චෙ හොති, ගන්තා භික්ඛූන සන්තිකෙ.

“යටිකුරු වූ ප්‍රඥාව ඇති, ප්‍රඥාවෙන් තොර වූ, විමසීමේ නුවණ නැති මිනිසා, භික්ෂූන් වහන්සේලා හමුවට නිරන්තරයෙන් ගියද,”

‘‘ආදිං කථාය මජ්ඣඤ්ච, පරියොසානඤ්ච තාදිසො;

උග්ගහෙතුං න සක්කොති, පඤ්ඤා හිස්ස න විජ්ජති.

“එවැනි පුද්ගලයා හට ඒ ධර්ම කථාවේ මුල, මැද හෝ අග වටහා ගැනීමට නොහැකිය. සැබවින්ම ඔහුට ප්‍රඥාව නැත.”

‘‘උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො [Pg.130] පුරිසො, සෙය්‍යො එතෙන වුච්චති;

අභික්ඛණම්පි චෙ හොති, ගන්තා භික්ඛූන සන්තිකෙ.

“උකුළ වැනි ප්‍රඥාව ඇති පුද්ගලයා ඔහුට (පළමු පුද්ගලයාට) වඩා උතුම් යැයි කියනු ලැබේ. ඔහුද නිරන්තරයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා හමුවට යයි.”

‘‘ආදිං කථාය මජ්ඣඤ්ච, පරියොසානඤ්ච තාදිසො;

නිසින්නො ආසනෙ තස්මිං, උග්ගහෙත්වාන බ්‍යඤ්ජනං;

වුට්ඨිතො නප්පජානාති, ගහිතං හිස්ස මුස්සති.

“එවැනි පුද්ගලයා එම අසුනෙහි ඉඳගෙන ධර්ම කථාවේ මුල, මැද සහ අග යන ව්‍යඤ්ජන උකහා ගත්තද, අසුනෙන් නැගිටි පසු එය වටහා නොගනී. ඔහු උගත් දෑ අමතක වී යයි.”

‘‘පුථුපඤ්ඤො ච පුරිසො, සෙය්‍යො එතෙහි වුච්චති;

අභික්ඛණම්පි චෙ හොති, ගන්තා භික්ඛූන සන්තිකෙ.

“පුළුල් ප්‍රඥාව ඇති මිනිසා මොවුන් සියල්ලටම වඩා උතුම් යැයි කියනු ලැබේ. ඔහුද නිරන්තරයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා හමුවට යයි.”

‘‘ආදිං කථාය මජ්ඣඤ්ච, පරියොසානඤ්ච තාදිසො;

නිසින්නො ආසනෙ තස්මිං, උග්ගහෙත්වාන බ්‍යඤ්ජනං.

“එවැනි පුද්ගලයා එම අසුනෙහි ඉඳගෙන ධර්ම කථාවේ මුල, මැද සහ අග යන ව්‍යඤ්ජන උකහා ගෙන,”

‘‘ධාරෙති සෙට්ඨසඞ්කප්පො, අබ්‍යග්ගමානසො නරො;

ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො, දුක්ඛස්සන්තකරො සියා’’ති. දසමං;

“උතුම් අදහස් ඇති, අවික්ෂිප්ත මනසක් ඇති ඒ නරයා එය මතකයේ දරයි. ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපදාවෙහි යෙදෙන ඔහු දුක කෙළවර කරන්නෙක් වන්නේය.” දසවන සූත්‍රයයි.

පුග්ගලවග්ගො තතියො.

තෙවන පුද්ගල වර්ගය නිමයි.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

සමිද්ධ -ගිලාන-සඞ්ඛාරා, බහුකාරා වජිරෙන ච;

සෙවි-ජිගුච්ඡ-ගූථභාණී, අන්ධො ච අවකුජ්ජතාති.

සමිද්ධ, ගිලාන, සංඛාර (සූත්‍ර දෙකක්), බහුකාර සහ වජිර; සේවී, ජිගුච්ඡ, ගූථභාණී, අන්ධ සහ අවකුජ්ජතා යන්නයි.

4. දෙවදූතවග්ගො

4. දේවදූත වර්ගය

1.සබ්‍රහ්මකසුත්තං

1. සබ්‍රහ්මක සූත්‍රය

31. ‘‘සබ්‍රහ්මකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සපුබ්බාචරියකානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සාහුනෙය්‍යානි, භික්ඛවෙ, තානි කුලානි යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. ‘බ්‍රහ්මා’ති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. ‘පුබ්බාචරියා’ති, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. ‘ආහුනෙය්‍යා’ති[Pg.131], භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. තං කිස්ස හෙතු? බහුකාරා, භික්ඛවෙ, මාතාපිතරො පුත්තානං, ආපාදකා පොසකා, ඉමස්ස ලොකස්ස දස්සෙතාරොති.

31. මහණෙනි, යම් නිවසක දරුවන් විසින් මවුපියන් පුදනු ලබත් ද, එම නිවෙස් බ්‍රහ්මයා සමඟ වසන නිවෙස් බඳු ය. මහණෙනි, යම් නිවසක දරුවන් විසින් මවුපියන් පුදනු ලබත් ද, එම නිවෙස් පූර්වාචාර්යවරුන් සමඟ වසන නිවෙස් බඳු ය. මහණෙනි, යම් නිවසක දරුවන් විසින් මවුපියන් පුදනු ලබත් ද, එම නිවෙස් ආහුනෙය්‍ය (පිදිය යුත්තන්) සමඟ වසන නිවෙස් බඳු ය. මහණෙනි, ‘බ්‍රහ්ම’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. මහණෙනි, ‘පූර්වාචාර්ය’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. මහණෙනි, ‘ආහුනෙය්‍ය’ යනු මවුපියන්ට කියන නමකි. ඊට හේතුව කුමක් ද? මහණෙනි, මවුපියෝ දරුවන්ට බොහෝ උපකාර ඇත්තෝ ය; ඔවුන් පෝෂණය කරන්නෝ ය, ඇතිදැඩි කරන්නෝ ය, මේ ලෝකය පෙන්වා දෙන්නෝ ය.

‘‘බ්‍රහ්මාති මාතාපිතරො, පුබ්බාචරියාති වුච්චරෙ;

ආහුනෙය්‍යා ච පුත්තානං, පජාය අනුකම්පකා.

මවුපියෝ ‘බ්‍රහ්ම’ යැයි ද ‘පූර්වාචාර්ය’ යැයි ද කියනු ලැබෙති; දරුවන් කෙරෙහි අනුකම්පාව දක්වන ඔවුහු දරුවන් විසින් දෙනු ලබන පූජාවන්ට (ආහුනෙය්‍ය) සුදුසු වෙති.

‘‘තස්මා හි නෙ නමස්සෙය්‍ය, සක්කරෙය්‍ය ච පණ්ඩිතො;

අන්නෙන අථ පානෙන, වත්ථෙන සයනෙන ච;

උච්ඡාදනෙන න්හාපනෙන, පාදානං ධොවනෙන ච.

එබැවින් පණ්ඩිත වූ දරුවා ඔවුන්ට නමස්කාර කළ යුතු ය, සත්කාර කළ යුතු ය. ආහාරයෙන් ද, පානයෙන් ද, වස්ත්‍රයෙන් ද, සයනයෙන් ද, ඇඟ ඉලීමෙන් හා නෑවීමෙන් ද, පා සේදීමෙන් ද (ඔවුනට සැලකිය යුතු ය).

‘‘තාය නං පාරිචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා;

ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. පඨමං;

මවුපියන්ට කරනු ලබන ඒ සත්කාරය නිසා පණ්ඩිතයෝ මෙලොව දී ම ඔහුට ප්‍රශංසා කරති. හෙතෙම මරණින් මතු ස්වර්ගයෙහි සතුටු වෙයි.

2. ආනන්දසුත්තං

2. ආනන්ද සූත්‍රය

32. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

32. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ–

‘‘සියා නු ඛො, භන්තෙ, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති? ‘‘සියා, ආනන්ද, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති.

“ස්වාමීනි, භික්ෂුවකට මෙබඳු සමාධි ප්‍රතිලාභයක් ලැබිය හැකි ද? එනම්, විඤ්ඤාණය සහිත වූ මේ ශරීරයෙහි අහංකාර (මම ය යන හැඟීම), මමංකාර (මගේ ය යන හැඟීම) සහ මානානුසය (මානය නමැති අනුසය) ඇති නොවන, බාහිර වූ සියලු නිමිත්තන් කෙරෙහි ද අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය ඇති නොවන, යම් චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් ලබා වසන තැනැත්තාට අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය නොවේ ද, එවැනි චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් ලබා වාසය කළ හැකි සමාධියක් ලැබිය හැකි ද?” “ආනන්දය, භික්ෂුවකට මෙබඳු වූ සමාධි ප්‍රතිලාභයක් ලැබිය හැකි ය. එනම්, විඤ්ඤාණය සහිත වූ මේ ශරීරයෙහි අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය ඇති නොවන, බාහිර වූ සියලු නිමිත්තන් කෙරෙහි ද අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය ඇති නොවන, යම් චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් ලබා වසන තැනැත්තාට අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය නොවේ ද, එවැනි චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් ලබා වාසය කළ හැකි සමාධියක් ලැබිය හැකි ය.”

‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා [Pg.132] නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති?

“ස්වාමීනි, භික්ෂුවක විසින් විඤ්ඤාණය සහිත වූ මේ ශරීරයෙහි අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය ඇති නොවන, බාහිර වූ සියලු නිමිත්තන් කෙරෙහි ද අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය ඇති නොවන, යම් චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් ලබා වසන්නාට අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය නොවේ ද, එවැනි චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් ලබා වාසය කළ හැකි සමාධි ප්‍රතිලාභයක් කෙසේ නම් ලැබිය හැකි ද?”

‘‘ඉධානන්ද, භික්ඛුනො එවං හොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, ආනන්ද, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා නාස්සු; යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති.

“ආනන්දය, මෙහිලා භික්ෂුව මෙසේ සිතයි: ‘සියලු සංස්කාරයන්ගේ සන්සිඳීම වූ, සියලු උපධීන් අත්හැරීම වූ, තණ්හාව ක්ෂය කිරීම වූ, විරාගය වූ, නිරෝධය වූ නිවන ශාන්ත ය, එය ප්‍රණීත ය’ කියා ය. ආනන්දය, මෙසේ භික්ෂුවකට මෙබඳු සමාධි ප්‍රතිලාභයක් ලැබිය හැකි ය. එනම්, විඤ්ඤාණය සහිත වූ මේ ශරීරයෙහි අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය ඇති නොවන, බාහිර වූ සියලු නිමිත්තන් කෙරෙහි ද අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය ඇති නොවන, යම් චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් ලබා වසන තැනැත්තාට අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය නොවේ ද, එවැනි චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් ලබා වාසය කළ හැකි සමාධියක් ලැබිය හැකි ය.

‘‘ඉදඤ්ච පන මෙතං, ආනන්ද, සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ පුණ්ණකපඤ්හෙ –

ආනන්දය, මෙය අරමුණු කරගනිමිනුයි පාරායන වග්ගයේ පුණ්ණක මාණවකයාගේ ප්‍රශ්නයෙහි මෙසේ වදාරන ලද්දේ:

‘‘සඞ්ඛාය ලොකස්මිං පරොපරානි,යස්සිඤ්ජිතං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ;

සන්තො විධූමො අනීඝො නිරාසො,අතාරි සො ජාතිජරන්ති බ්‍රූමී’’ති. දුතියං;

ලෝකයෙහි සියලු උස් පහත් බව විමසා බලා, ලෝකයෙහි කොතැනකවත් යමෙකුගේ සිතක සැලීමක් (කෙලෙස් කම්පනයක්) නැද්ද, ශාන්ත වූ, කෙලෙස් දුම් රහිත වූ, දුක් පීඩා රහිත වූ, තෘෂ්ණාව නැති ඒ තැනැත්තා ජාති හා ජරාවෙන් එතෙර වූවෙකැයි මම කියමි.”

3. සාරිපුත්තසුත්තං

3. සාරිපුත්ත සූත්‍රය

33. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං භගවා එතදවොච – ‘‘සංඛිත්තෙනපි ඛො අහං, සාරිපුත්ත, ධම්මං දෙසෙය්‍යං; විත්ථාරෙනපි ඛො අහං, සාරිපුත්ත, ධම්මං දෙසෙය්‍යං; සංඛිත්තවිත්ථාරෙනපි ඛො අහං, සාරිපුත්ත, ධම්මං දෙසෙය්‍යං; අඤ්ඤාතාරො ච දුල්ලභා’’ති. ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො, එතස්ස, සුගත, කාලො යං භගවා සංඛිත්තෙනපි ධම්මං දෙසෙය්‍ය, විත්ථාරෙනපි ධම්මං දෙසෙය්‍ය, සංඛිත්තවිත්ථාරෙනපි ධම්මං දෙසෙය්‍ය. භවිස්සන්ති ධම්මස්ස අඤ්ඤාතාරො’’ති.

33. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “සාරිපුත්තය, මම ධර්මය කෙටියෙන් ද දේශනා කරමි; සාරිපුත්තය, මම ධර්මය විස්තර වශයෙන් ද දේශනා කරමි; සාරිපුත්තය, මම ධර්මය කෙටියෙන් හා විස්තර වශයෙන් ද දේශනා කරමි. එහෙත් එය අවබෝධ කරගන්නෝ දුර්ලභ වෙති.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඒ සඳහා කාලය මෙයයි; සුගතයන් වහන්ස, ඒ සඳහා කාලය මෙයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්මය කෙටියෙන් ද දේශනා කරන සේක්වා, විස්තර වශයෙන් ද දේශනා කරන සේක්වා, කෙටියෙන් හා විස්තර වශයෙන් ද දේශනා කරන සේක්වා. ධර්මය අවබෝධ කරගන්නෝ ඇති වන්නාහ.”

‘‘තස්මාතිහ, සාරිපුත්ත, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න භවිස්සන්ති, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න භවිස්සන්ති, යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං [Pg.133] උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි ඛො, සාරිපුත්ත, සික්ඛිතබ්බං.

“සාරිපුත්තය, එබැවින් මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතුය – ‘සවිඥානක වූ මේ කයෙහි අහංකාරය (මම යන හැඟීම), මමංකාරය (මගේ යන හැඟීම) සහ මානානුසය යන කෙලෙස් නොඋපදින්නේය. බාහිර වූ සියලු අරමුණුවලදී ද අහංකාරය, මමංකාරය සහ මානානුසය යන කෙලෙස් නොඋපදින්නේය. යම් චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් උපසම්පදා වී වාසය කරන රහතන් වහන්සේට අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය යන කෙලෙස් නොපවතී ද, ඒ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය උපසම්පදා වී අපි වාසය කරන්නෙමු’ යනුවෙනි. සාරිපුත්තය, මෙලෙසම හික්මිය යුතුය.”

‘‘යතො ච ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛුනො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති, යඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරතො අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්ති තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති; අයං වුච්චති, සාරිපුත්ත – ‘භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්ස’. ඉදඤ්ච පන මෙතං, සාරිපුත්ත, සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ උදයපඤ්හෙ –

“සාරිපුත්තය, යම් කලෙක පටන් භික්ෂුවකට සවිඥානක වූ මේ කයෙහි අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසයෝ නොපවතිත් ද, බාහිර වූ සියලු අරමුණුවලදී ද අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසයෝ නොපවතිත් ද, යම් චේතෝවිමුක්තියක් හා ප්‍රඥාවිමුක්තියක් උපසම්පදා වී වාසය කරන රහතන් වහන්සේට අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසයෝ නොපවතිත් ද, ඒ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය උපසම්පදා වී වාසය කරයි ද; සාරිපුත්තය, එවිට ‘මේ භික්ෂුව තෘෂ්ණාව සිඳ දැමුවේය, සංයෝජන දුරු කළේය, මානය මැනවින් අවබෝධ කොට ප්‍රහීණ කිරීමෙන් දුක කෙළවර කළේය’ යි කියනු ලැබේ. සාරිපුත්තය, මෙය අරමුණු කොට ගෙන පාරායන වග්ගයේ උදය මාණවකගේ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු වශයෙන් මම මෙසේ වදාළෙමි –”

‘‘පහානං කාමසඤ්ඤානං, දොමනස්සාන චූභයං;

ථිනස්ස ච පනූදනං, කුක්කුච්චානං නිවාරණං.

“කාම සඤ්ඤා සහ දෝමනස්ස යන මේ දෙකම ප්‍රහීණ කරන ලද්ද වූ ද, ථීනය (සිතේ මැලි බව) දුරු කරන ලද්ද වූ ද, කුක්කුච්චය (පසුතැවීම) වළක්වන ලද්ද වූ ද,”

‘‘උපෙක්ඛාසතිසංසුද්ධං, ධම්මතක්කපුරෙජවං;

අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්‍රූමි, අවිජ්ජාය පභෙදන’’න්ති. තතියං;

“උපේක්ෂාව හා සිහිය පිළිබඳ පිරිසිදු බව ඇත්තා වූ ද, ධර්ම තර්කය (සම්මා සංකල්පය) පෙරටු කොට ඇත්තා වූ ද, අවිද්‍යාව බිඳ දමන්නා වූ ද අරහත් ඵල විමුක්තිය ‘අඤ්ඤා විමොක්ඛය’ යැයි මම කියමි.”

4. නිදානසුත්තං

4. නිදාන සූත්‍රය

34. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, දොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, මොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය.

34. “මහණෙනි, කර්ම හටගැනීම පිණිස මේ නිදාන (හේතු) තුනකි. ඒ කවර තුනක් ද? ලෝභය කර්මයන්ගේ හටගැනීමට හේතුවකි, ද්වේෂය කර්මයන්ගේ හටගැනීමට හේතුවකි, මෝහය කර්මයන්ගේ හටගැනීමට හේතුවකි.”

‘‘යං, භික්ඛවෙ, ලොභපකතං කම්මං ලොභජං ලොභනිදානං ලොභසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ.

“මහණෙනි, ලෝභය පෙරදැරිව කරන ලද, ලෝභයෙන් හටගත්, ලෝභය නිදානය කොට ඇති, ලෝභය හේතුවෙන් හටගත් යම් කර්මයක් වේ ද, එම පුද්ගලයාගේ ආත්මභාවය යම් තැනක උපදී ද, එහි ඒ කර්මය විපාක දෙයි. ඒ කර්මය යම් තැනක විපාක දෙයි ද, එහිදී මෙම ජීවිතයේදී හෝ මතු උපතකදී හෝ ඉන් පසුව එළඹෙන වෙනත් උපතකදී හෝ ඒ කර්මයේ විපාකය අත්විඳීමට සිදු වෙයි.”

‘‘යං[Pg.134], භික්ඛවෙ, දොසපකතං කම්මං දොසජං දොසනිදානං දොසසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ.

“මහණෙනි, ද්වේෂය පෙරදැරිව කරන ලද, ද්වේෂයෙන් හටගත්, ද්වේෂය නිදානය කොට ඇති, ද්වේෂය හේතුවෙන් හටගත් යම් කර්මයක් වේ ද, එම පුද්ගලයාගේ ආත්මභාවය යම් තැනක උපදී ද, එහි ඒ කර්මය විපාක දෙයි. ඒ කර්මය යම් තැනක විපාක දෙයි ද, එහිදී මෙම ජීවිතයේදී හෝ මතු උපතකදී හෝ ඉන් පසුව එළඹෙන වෙනත් උපතකදී හෝ ඒ කර්මයේ විපාකය අත්විඳීමට සිදු වෙයි.”

‘‘යං, භික්ඛවෙ, මොහපකතං කම්මං මොහජං මොහනිදානං මොහසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ.

“මහණෙනි, මෝහය පෙරදැරිව කරන ලද, මෝහයෙන් හටගත්, මෝහය නිදානය කොට ඇති, මෝහය හේතුවෙන් හටගත් යම් කර්මයක් වේ ද, එම පුද්ගලයාගේ ආත්මභාවය යම් තැනක උපදී ද, එහි ඒ කර්මය විපාක දෙයි. ඒ කර්මය යම් තැනක විපාක දෙයි ද, එහිදී මෙම ජීවිතයේදී හෝ මතු උපතකදී හෝ ඉන් පසුව එළඹෙන වෙනත් උපතකදී හෝ ඒ කර්මයේ විපාකය අත්විඳීමට සිදු වෙයි.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරාදානි සුඛසයිතානි සුඛෙත්තෙ සුපරිකම්මකතාය භූමියා නික්ඛිත්තානි. දෙවො ච සම්මාධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවස්සු තානි, භික්ඛවෙ, බීජානි වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍යුං. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යං ලොභපකතං කම්මං ලොභජං ලොභනිදානං ලොභසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ.

“මහණෙනි, එය හරියට නොකැඩුණු, නුසුන් වූ, සුළඟින් හා අව්වෙන් හානි නොවූ, සරු වූ, මැනවින් රැකගත් බීජ සමූහයක් සරු කෙතක, මැනවින් සීසාන ලද බිමක වපුරන ලද්දේ නම්, වැස්ස ද නිසි පරිදි වසින්නේ නම්, මහණෙනි, ඒ බීජ වැඩීමට, පැළ වීමට හා ව්‍යාප්ත වීමට පත්වන්නා සේම; මහණෙනි, ලෝභය පෙරදැරිව කරන ලද, ලෝභයෙන් හටගත්, ලෝභය නිදානය කොට ඇති, ලෝභය හේතුවෙන් හටගත් යම් කර්මයක් වේ ද, එම පුද්ගලයාගේ ආත්මභාවය යම් තැනක උපදී ද, එහි ඒ කර්මය විපාක දෙයි. ඒ කර්මය යම් තැනක විපාක දෙයි ද, එහිදී මෙම ජීවිතයේදී හෝ මතු උපතකදී හෝ ඉන් පසුව එළඹෙන වෙනත් උපතකදී හෝ ඒ කර්මයේ විපාකය අත්විඳීමට සිදු වෙයි.”

‘‘යං දොසපකතං කම්මං…පෙ… යං මොහපකතං කම්මං මොහජං මොහනිදානං මොහසමුදයං, යත්ථස්ස අත්තභාවො නිබ්බත්තති තත්ථ තං කම්මං විපච්චති. යත්ථ තං කම්මං විපච්චති තත්ථ තස්ස කම්මස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙති, දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජ වා අපරෙ වා පරියායෙ. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය.

“ද්වේෂය පෙරදැරිව කරන ලද... මෝහය පෙරදැරිව කරන ලද, මෝහයෙන් හටගත්, මෝහය නිදානය කොට ඇති, මෝහය හේතුවෙන් හටගත් යම් කර්මයක් වේ ද, එම පුද්ගලයාගේ ආත්මභාවය යම් තැනක උපදී ද, එහි ඒ කර්මය විපාක දෙයි. ඒ කර්මය යම් තැනක විපාක දෙයි ද, එහිදී මෙම ජීවිතයේදී හෝ මතු උපතකදී හෝ ඉන් පසුව එළඹෙන වෙනත් උපතකදී හෝ ඒ කර්මයේ විපාකය අත්විඳීමට සිදු වෙයි. මහණෙනි, කර්ම හටගැනීමට හේතු වන නිදාන තුන මෙයයි.”

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අදොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අමොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය.

“මහණෙනි, කර්ම හටගැනීම පිණිස මේ නිදාන තුනකි. ඒ කවර තුනක් ද? අලෝභය කර්ම හටගැනීමට (නිර්වාණය කරා යාමට) හේතුවකි, අද්වේෂය කර්ම හටගැනීමට හේතුවකි, අමෝහය කර්ම හටගැනීමට හේතුවකි.”

‘‘යං, භික්ඛවෙ, අලොභපකතං කම්මං අලොභජං අලොභනිදානං අලොභසමුදයං, ලොභෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං.

“මහණෙනි, අලෝභය පෙරදැරිව කරන ලද, අලෝභයෙන් හටගත්, අලෝභය නිදානය කොට ඇති, අලෝභය හේතුවෙන් හටගත් යම් කර්මයක් වේ ද, ලෝභය පහව ගිය කල්හි ඒ කර්මය ප්‍රහීණ වූයේ වෙයි, මුල් සිඳ දැමූ තල කඳක් මෙන් වෙයි, අභාවයට පත් වෙයි, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වෙයි.”

‘‘යං, භික්ඛවෙ, අදොසපකතං කම්මං අදොසජං අදොසනිදානං අදොසසමුදයං, දොසෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං.

“මහණෙනි, අද්වේෂය පෙරදැරිව කරන ලද, අද්වේෂයෙන් හටගත්, අද්වේෂය නිදානය කොට ඇති, අද්වේෂය හේතුවෙන් හටගත් යම් කර්මයක් වේ ද, ද්වේෂය පහව ගිය කල්හි ඒ කර්මය ප්‍රහීණ වූයේ වෙයි, මුල් සිඳ දැමූ තල කඳක් මෙන් වෙයි, අභාවයට පත් වෙයි, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වෙයි.”

‘‘යං[Pg.135], භික්ඛවෙ, අමොහපකතං කම්මං අමොහජං අමොහනිදානං අමොහසමුදයං, මොහෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං.

‘‘මහණෙනි, අමෝහයෙන් කරන ලද, අමෝහයෙන් හටගත්, අමෝහය නිදානය කොට ඇති, අමෝහය සමුදය කොට ඇති යම් කර්මයක් වේද, මෝහය පහව ගිය කල්හි ඒ කර්මය ප්‍රහීණ වෙයි; මුල් සිඳ දැමූ, තල් ගසක් මුලින් උදුරා දැමූ තැනක් මෙන් කරන ලද, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද, මතු උපදින ස්වභාවයක් නැති බවට පත් වෙයි.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරාදානි සුඛසයිතානි. තානි පුරිසො අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය. අග්ගිනා ඩහිත්වා මසිං කරෙය්‍ය. මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවස්සු තානි, භික්ඛවෙ, බීජානි උච්ඡින්නමූලානි තාලාවත්ථුකතානි අනභාවඞ්කතානි ආයතිං අනුප්පාදධම්මානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යං අලොභපකතං කම්මං අලොභජං අලොභනිදානං අලොභසමුදයං, ලොභෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං.

‘‘මහණෙනි, එය මෙබඳු උදාහරණයක් මෙනි: නොකැඩුණු, කුණු නොවූ, සුළඟින් හෝ අව්වෙන් පලුදු නොවූ, සාරවත් වූ, හොඳින් තැන්පත් කරන ලද බීජ සමූහයක් ඇතැයි සිතන්න. පුරුෂයෙක් ඒවා ගින්නෙන් පුලුස්සා අළු කරන්නේය. අළු කර තද සුළඟේ විසුරුවා හරින්නේය, නැතහොත් වේගයෙන් ගලා යන ගඟක පා කර හරින්නේය. මහණෙනි, එවිට ඒ බීජ මුල් සිඳ දැමූ, තල් ගසක් මුලින් උදුරා දැමූ තැනක් මෙන් කරන ලද, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද, මතු උපදින ස්වභාවයක් නැති බවට පත් වෙයි. මහණෙනි, එලෙසම අලෝභයෙන් කරන ලද, අලෝභයෙන් හටගත්, අලෝභය නිදානය කොට ඇති, අලෝභය සමුදය කොට ඇති යම් කර්මයක් වේද, ලෝභය පහව ගිය කල්හි ඒ කර්මය ප්‍රහීණ වෙයි; මුල් සිඳ දැමූ, තල් ගසක් මුලින් උදුරා දැමූ තැනක් මෙන් කරන ලද, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද, මතු උපදින ස්වභාවයක් නැති බවට පත් වෙයි.

‘‘යං අදොසපකතං කම්මං…පෙ… යං අමොහපකතං කම්මං අමොහජං අමොහනිදානං අමොහසමුදයං, මොහෙ විගතෙ එවං තං කම්මං පහීනං හොති…පෙ… ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති.

‘‘අදෝෂයෙන් කරන ලද යම් කර්මයක් වේද... (පෙ)... අමෝහයෙන් කරන ලද, අමෝහයෙන් හටගත්, අමෝහය නිදානය කොට ඇති, අමෝහය සමුදය කොට ඇති යම් කර්මයක් වේද, මෝහය පහව ගිය කල්හි ඒ කර්මය ප්‍රහීණ වෙයි... (පෙ)... මතු උපදින ස්වභාවයක් නැති බවට පත් වෙයි. මහණෙනි, කර්මයන්ගේ හටගැනීමට (සමුදයට) හේතු වන කරුණු තුන මේවාය.’’

‘‘ලොභජං දොසජඤ්චෙව, මොහජඤ්චාපවිද්දසු;

යං තෙන පකතං කම්මං, අප්පං වා යදි වා බහුං;

ඉධෙව තං වෙදනියං, වත්ථු අඤ්ඤං න විජ්ජති.

‘‘අඥාන පුද්ගලයා ලෝභයෙන් හටගත්, ද්වේෂයෙන් හටගත් හෝ මෝහයෙන් හටගත් යම් කර්මයක් ස්වල්ප වශයෙන් හෝ බොහෝ සෙයින් හෝ කෙරේද, ඔහුට ඒ කර්මය මේ ආත්මයෙහිම විඳීමට සිදුවෙයි; ඒ සඳහා විපාක දීමට වෙනත් ස්ථානයක් විද්‍යමාන නොවේ.

‘‘තස්මා ලොභඤ්ච දොසඤ්ච, මොහජඤ්චාපි විද්දසු;

විජ්ජං උප්පාදයං භික්ඛු, සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති. චතුත්ථං;

‘‘එබැවින් නුවණැති තැනැත්තා ලෝභය, ද්වේෂය හා මෝහයෙන් හටගත් කර්මයන් නොකරයි. විද්‍යාව (අර්හත් මාර්ග ඥානය) උපදවා ගන්නා වූ භික්ෂුව සියලු දුගති ප්‍රහීණ කරන්නේය.’’ හතරවන සූත්‍රයයි.

5. හත්ථකසුත්තං

5. හත්ථක සූත්‍රය

35. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා ආළවියං විහරති ගොමග්ගෙ සිංසපාවනෙ පණ්ණසන්ථරෙ. අථ ඛො හත්ථකො ආළවකො ජඞ්ඝාවිහාරං අනුචඞ්කමමානො අනුවිචරමානො අද්දස භගවන්තං ගොමග්ගෙ සිංසපාවනෙ පණ්ණසන්ථරෙ නිසින්නං. දිස්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො හත්ථකො ආළවකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කච්චි, භන්තෙ, භගවා සුඛමසයිත්ථා’’ති? ‘‘එවං[Pg.136], කුමාර, සුඛමසයිත්ථං. යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති.

35. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආළවී නුවර ගවයන් යන මාවතක සිංසපා වනයෙහි කොළ අතු ඇතිරූ තැනක වැඩ වසන සේක. එකල්හි හත්ථක ආළවක කුමරු සක්මන් කරමින්, එහා මෙහා ඇවිදින්නේ ගව මාවතෙහි සිංසපා වනයෙහි කොළ අතු ඇතිරූ තැන වැඩ සිටින භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැක්කේය. දැක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් හත්ථක ආළවක කුමරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: ‘‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුවසේ සැතපුණු සේක්ද?’’ ‘‘එසේය කුමාරය, මම සුවසේ සැතපුණෙමි. ලෝකයෙහි යම් කෙනෙක් සුවසේ නිදන්නාහුද, මම ඔවුන් අතරින් එක් අයෙක් වෙමි.’’

‘‘සීතා, භන්තෙ, හෙමන්තිකා රත්ති, අන්තරට්ඨකො හිමපාතසමයො, ඛරා ගොකණ්ටකහතා භූමි, තනුකො පණ්ණසන්ථරො, විරළානි රුක්ඛස්ස පත්තානි, සීතානි කාසායානි වත්ථානි, සීතො ච වෙරම්භො වාතො වායති. අථ ච පන භගවා එවමාහ – ‘එවං, කුමාර, සුඛමසයිත්ථං. යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’’ති.

‘‘ස්වාමීනී, හේමන්ත ඍතුවෙහි රාත්‍රිය සීතලයි. හිම වැටෙන කාලයයි. ගවයන්ගේ කුර පහරින් පොළොව රළු වී ඇත. කොළ අතු ඇතිරීම ඉතා තුනීය. ගස්වල කොළ ද අල්පය. සිවුරු ද සීතලයි. සීතල වෙරම්භ සුළඟ ද හමයි. එසේ වුවත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘කුමාරය, මම සුවසේ සැතපුණෙමි. ලෝකයෙහි යම් කෙනෙක් සුවසේ නිදන්නාහුද, මම ඔවුන් අතරින් එක් අයෙක් වෙමි’යි වදාරන සේක.’’

‘‘තෙන හි, කුමාර, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, ඉධස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා කූටාගාරං උල්ලිත්තාවලිත්තං නිවාතං ඵුසිතග්ගළං පිහිතවාතපානං. තත්‍රස්ස පල්ලඞ්කො ගොනකත්ථතො පටිකත්ථතො පටලිකත්ථතො කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණො සඋත්තරච්ඡදො උභතො ලොහිතකූපධානො; තෙලප්පදීපො චෙත්ථ ඣායෙය්‍ය ; චතස්සො ච පජාපතියො මනාපාමනාපෙන පච්චුපට්ඨිතා අස්සු. තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, සුඛං වා සො සයෙය්‍ය නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘සුඛං සො, භන්තෙ, සයෙය්‍ය. යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, සො තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති.

‘‘කුමාරය, එසේ නම් මම මෙහිදී ඔබගෙන් පෙරළා ප්‍රශ්නයක් අසමි. ඔබට වැටහෙන පරිදි එයට පිළිතුරු දෙන්න. කුමාරය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ලෝකයෙහි ගෘහපතියෙකුට හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙකුට ඇතුළත හා පිටත පිරිබඩම් කරන ලද, සුළං ඇතුළු නොවන, අගුළු ලෑ දොරවල් හා වැසූ ජනෙල් ඇති කූටාගාරයක් (උඩුමහල් මැදුරක්) ඇත්තේය. එහි දිග ලොම් ඇති එළුලොම් ඇතිරිලි, සුදු ලොම් ඇතිරිලි, මල් මෝස්තර ඇති ලොම් ඇතිරිලි, කදලි මුව සම්වලින් කළ උතුම් ඇතිරිලි ඇති, වියනක් සහිත, දෙපස රතු පැහැති කොට්ට තබන ලද යහනක් ඇත්තේය. එහි තෙල් පහනක් ද දැල්වෙයි. මනාප වූ භාර්යාවන් සතර දෙනෙක් ද මනාප ලෙස උපස්ථාන කරති. කුමාරය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔහු සුවසේ නිදන්නේද නැද්ද? මේ ගැන ඔබේ අදහස කුමක්ද?’’ ‘‘ස්වාමීනී, ඔහු සුවසේ නිදන්නේය. ලෝකයෙහි යම් කෙනෙක් සුවසේ නිදන්නාහුද, ඔහු ඔවුන් අතරින් එක් අයෙකු වනු ඇත.’’

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, අපි නු තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා උප්පජ්ජෙය්‍යුං රාගජා පරිළාහා කායිකා වා චෙතසිකා වා යෙහි සො රාගජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

‘‘කුමාරය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඒ ගෘහපතියාට හෝ ගෘහපති පුත්‍රයාට රාගය නිසා හටගන්නා වූ යම් කායික හෝ චෛතසික දාහයක් (දැවිල්ලක්) හටගත හැකිද? ඒ රාගය නිසා ඇති වන දාහයෙන් දැවෙමින් ඔහු දුකසේ නිදන්නට ඉඩ තිබේද?’’ ‘‘එසේය ස්වාමීනී.’’

‘‘යෙහි ඛො සො, කුමාර, ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා රාගජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍ය, සො රාගො තථාගතස්ස පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. තස්මාහං සුඛමසයිත්ථං.

‘‘කුමාරය, ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා රාගය නිසා හටගන්නා වූ යම් දාහයකින් දැවෙමින් දුකසේ නිදන්නේ නම්, ඒ රාගය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කරන ලද්දේය, මුල් සිඳ දමන ලද්දේය, තල් ගසක් මුලින් උදුරා දැමූ තැනක් මෙන් කරන ලද්දේය, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද්දේය, මතු උපදින ස්වභාවයක් නැති කරන ලද්දේය. එබැවින් මම සුවසේ සැතපුණෙමි.

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, කුමාර, අපි නු තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා උප්පජ්ජෙය්‍යුං දොසජා පරිළාහා…පෙ… මොහජා පරිළාහා කායිකා වා චෙතසිකා වා යෙහි සො මොහජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

‘‘කුමාරය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඒ ගෘහපතියාට හෝ ගෘහපති පුත්‍රයාට ද්වේෂය නිසා හටගන්නා වූ... (පෙ)... මෝහය නිසා හටගන්නා වූ යම් කායික හෝ චෛතසික දාහයක් හටගත හැකිද? ඒ මෝහය නිසා ඇති වන දාහයෙන් දැවෙමින් ඔහු දුකසේ නිදන්නට ඉඩ තිබේද?’’ ‘‘එසේය ස්වාමීනී.’’

‘‘යෙ [Pg.137] හි ඛො සො, කුමාර, ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා මොහජෙහි පරිළාහෙහි පරිඩය්හමානො දුක්ඛං සයෙය්‍ය, සො මොහො තථාගතස්ස පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. තස්මාහං සුඛමසයිත්ථ’’න්ති.

‘‘කුමාරය, ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා මෝහය නිසා හටගන්නා වූ යම් දාහයකින් දැවෙමින් දුකසේ නිදන්නේ නම්, ඒ මෝහය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කරන ලද්දේය, මුල් සිඳ දමන ලද්දේය, තල් ගසක් මුලින් උදුරා දැමූ තැනක් මෙන් කරන ලද්දේය, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද්දේය, මතු උපදින ස්වභාවයක් නැති කරන ලද්දේය. එබැවින් මම සුවසේ සැතපුණෙමි’’යි වදාළ සේක.

‘‘සබ්බදා වෙ සුඛං සෙති, බ්‍රාහ්මණො පරිනිබ්බුතො;

යො න ලිම්පති කාමෙසු, සීතිභූතො නිරූපධි.

“පරිනිර්වාණයට පත් වූ (කෙලෙස් නිවා දැමූ), කාමයන්හි නොඇලෙන, ශීතල වූ (කෙලෙස් තැවුල් නැති), උපාධි රහිත ඒ උතුම් බ්‍රාහ්මණයා (රහතන් වහන්සේ) සැබවින්ම හැමකල්හිම සුවසේ සැතපෙන්නේය.”

‘‘සබ්බා ආසත්තියො ඡෙත්වා, විනෙය්‍ය හදයෙ දරං;

උපසන්තො සුඛං සෙති, සන්තිං පප්පුය්‍ය චෙතසො’’ති. පඤ්චමං;

“සියලු ඇලීම් සිඳලූ, හදවතේ තැවුල් දුරු කළ, උපශාන්ත වූ ඒ රහතන් වහන්සේ සිතේ ශාන්තියට (නිවනට) පැමිණ සුවසේ සැතපෙන්නේය.” පස්වන සූත්‍රයයි.

6. දෙවදූතසුත්තං

6. දේවදූත සූත්‍රය

36. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, දෙවදූතානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා නානාබාහාසු ගහෙත්වා යමස්ස රඤ්ඤො දස්සෙන්ති – ‘අයං, දෙව, පුරිසො අමත්තෙය්‍යො අපෙත්තෙය්‍යො අසාමඤ්ඤො අබ්‍රහ්මඤ්ඤො, න කුලෙ ජෙට්ඨාපචායී. ඉමස්ස දෙවො දණ්ඩං පණෙතූ’’’ති.

36. “මහණෙනි, මේ දේවදූතයෝ තිදෙනෙකි. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදෙයි, වචනයෙන් දුශ්චරිතයෙහි යෙදෙයි, මනසින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදෙයි. ඔහු කයින්, වචනයෙන් සහ මනසින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදී, ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සැපයෙන් තොර වූ, නපුරු ගති ඇති, විනාශයට වැටෙන්නා වූ නිරයෙහි උපදියි. මහණෙනි, නිරයපාලයෝ ඒ පුද්ගලයාගේ අත්වලින් අල්ලාගෙන යම රජු වෙත පමුණුවා මෙසේ පවසති: ‘දේවයන් වහන්ස, මේ පුද්ගලයා මවට හිතවත්ව කටයුතු නොකළේය, පියාට හිතවත්ව කටයුතු නොකළේය, ශ්‍රමණයන්ට හිතවත්ව කටයුතු නොකළේය, බ්‍රාහ්මණයන්ට හිතවත්ව කටයුතු නොකළේය, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු සරු නොකළේය. දේවයන් වහන්සේ මොහුට නිසි දඬුවම් පමුණුවන සේක්වා!’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා පඨමං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති – ‘අම්භො, පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු පඨමං දෙවදූතං පාතුභූත’න්ති? සො එවමාහ – ‘නාද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

“මහණෙනි, එවිට යම රජු ඒ පුද්ගලයාගෙන් පළමු දේවදූතයා පිළිබඳව විමසයි, ප්‍රශ්න කරයි, කරුණු විමසයි: ‘එම්බා පුරුෂය, මනුෂ්‍යයන් අතර ප්‍රකටව පෙනෙන්නට තිබූ පළමු දේවදූතයා ඔබ දුටුවේ නැද්ද?’ ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘ස්වාමීනි, මම නොදුටුවෙමි.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආසීතිකං වා නාවුතිකං වා වස්සසතිකං වා ජාතියා ජිණ්ණං ගොපානසිවඞ්කං භොග්ගං දණ්ඩපරායණං පවෙධමානං ගච්ඡන්තං ආතුරං ගතයොබ්බනං ඛණ්ඩදන්තං පලිතකෙසං විලූනං ඛල්ලිතසිරං වලිතං තිලකාහතගත්ත’න්ති? සො එවමාහ – ‘අද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

“මහණෙනි, එවිට යම රජු ඔහුට මෙසේ පවසයි: ‘එම්බා පුරුෂය, මනුෂ්‍යයන් අතර උපතින් අවුරුදු අසූවක්, අනූවක් හෝ සියයක් පමණ වයසට පත් වූ, දිරාගිය, ගෝපානසී වක් වූ ලීයක් මෙන් නැමුණු, කොඳු වකුටු වූ, සැරයටිය වාරු කරගත්, වෙවුලමින් යන, ගිලන් වූ, තරුණ බව ඉක්ම ගිය, දත් වැටුණු, කෙස් පැහුණු, හිසකෙස් සිහින් වූ හෝ තට්ටය පෑදුණු, රැළි වැටුණු සමක් ඇති, ඇඟ පුරා ලප කැළැල් ඇති ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයකුව ඔබ දුටුවේ නැද්ද?’ ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘ස්වාමීනි, මම දුටුවෙමි.’”

‘‘තමෙනං[Pg.138], භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො, පුරිස, තස්ස තෙ විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – අහම්පි ඛොම්හි ජරාධම්මො ජරං අනතීතො, හන්දාහං කල්‍යාණං කරොමි, කායෙන වාචාය මනසා’ති? සො එවමාහ – ‘නාසක්ඛිස්සං, භන්තෙ. පමාදස්සං, භන්තෙ’’’ති.

“මහණෙනි, එවිට යම රජු මෙසේ පවසයි: ‘එම්බා පුරුෂය, නුවණ ඇති, මේ පිළිබඳ තේරුම් ගත හැකි වයසක සිටි ඔබට මෙවැනි සිතිවිල්ලක් ඇති වූයේ නැද්ද: “මම ද ජරාව (මහලු බව) ස්වභාව කොට ඇත්තෙක්මි, ජරාව ඉක්මවා යා නොහැකිය. එබැවින් මම දැන් කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් කුසල් දහම්හි යෙදෙන්නෙමි” කියා?’ එවිට ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘ස්වාමීනි, මට එසේ කිරීමට නොහැකි විය. ස්වාමීනි, මම ප්‍රමාද වුණෙමි.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො, පුරිස, පමාදතාය න කල්‍යාණමකාසි කායෙන වාචාය මනසා. තග්ඝ ත්වං, අම්භො පුරිස, තථා කරිස්සන්ති යථා තං පමත්තං. තං ඛො පන තෙ එතං පාපකම්මං නෙව මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං; අථ ඛො තයාවෙතං පාපකම්මං කතං, ත්වඤ්ඤෙවෙතස්ස විපාකං පටිසංවෙදිස්සසී’’’ති.

“මහණෙනි, එවිට යම රජු මෙසේ පවසයි: ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ ප්‍රමාදය නිසා කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් කුසල් දහම් රැස් නොකළෙහිය. එම්බා පුරුෂය, ඔබ යම් සේ ප්‍රමාද වූයෙහිද, ඒ ප්‍රමාදයට අනුරූපව ඔවුන් ඔබට නිසැකවම දඬුවම් පමුණුවනු ඇත. ඔබ කළ ඒ පාප කර්මය ඔබේ මව විසින් කළ එකක් නොවේ, පියා විසින් කළ එකක් නොවේ, සහෝදරයා හෝ සහෝදරිය විසින් කළ එකක් නොවේ, මිතුරන් හෝ ඇමතියන් විසින් කළ එකක් නොවේ, නෑදෑ හිතවතුන් විසින් කළ එකක් නොවේ, දෙවියන් විසින් හෝ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් කළ එකක් නොවේ. ඒ පාප කර්මය කරන ලද්දේ ඔබ විසින්මය. එබැවින් එහි විපාකය ඔබ විසින්ම අත්විඳිය යුතුය.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා පඨමං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා, දුතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු දුතියං දෙවදූතං පාතුභූත’න්ති? සො එවමාහ – ‘නාද්දසං, භන්තෙ’ති. ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා ආබාධිකං දුක්ඛිතං බාළ්හගිලානං, සකෙ මුත්තකරීසෙ පලිපන්නං සෙමානං, අඤ්ඤෙහි වුට්ඨාපියමානං, අඤ්ඤෙහි සංවෙසියමාන’න්ති? සො එවමාහ – ‘අද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

“මහණෙනි, යම රජු පළමු දේවදූතයා පිළිබඳව විමසා, ප්‍රශ්න කර, කරුණු විමසීමෙන් පසු, දෙවන දේවදූතයා පිළිබඳව විමසයි, ප්‍රශ්න කරයි, කරුණු විමසයි: ‘එම්බා පුරුෂය, මනුෂ්‍යයන් අතර ප්‍රකට වූ දෙවන දේවදූතයා ඔබ දුටුවේ නැද්ද?’ ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘ස්වාමීනි, මම නොදුටුවෙමි.’ මහණෙනි, එවිට යම රජු මෙසේ පවසයි: ‘එම්බා පුරුෂය, මනුෂ්‍යයන් අතර රෝගී වූ, දුකට පත් වූ, දැඩි ලෙස ගිලන් වූ, තමාගේම මලමූත්‍ර මධ්‍යයේ වැතිර සිටින, අන් අය විසින් නැගිටුවනු ලබන, අන් අය විසින් වැතිර කරවනු ලබන ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයකුව ඔබ දුටුවේ නැද්ද?’ ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘ස්වාමීනි, මම දුටුවෙමි.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, තස්ස තෙ විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – අහම්පි ඛොම්හි බ්‍යාධිධම්මො බ්‍යාධිං අනතීතො, හන්දාහං කල්‍යාණං කරොමි කායෙන වාචාය මනසා’ති? සො එවමාහ – ‘නාසක්ඛිස්සං, භන්තෙ. පමාදස්සං, භන්තෙ’’’ති.

“මහණෙනි, එවිට යම රජු මෙසේ පවසයි: ‘එම්බා පුරුෂය, නුවණ ඇති, මේ පිළිබඳ තේරුම් ගත හැකි වයසක සිටි ඔබට මෙවැනි සිතිවිල්ලක් ඇති වූයේ නැද්ද: “මම ද ව්‍යාධිය (රෝගී බව) ස්වභාව කොට ඇත්තෙක්මි, රෝගී බව ඉක්මවා යා නොහැකිය. එබැවින් මම දැන් කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් කුසල් දහම්හි යෙදෙන්නෙමි” කියා?’ එවිට ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘ස්වාමීනි, මට එසේ කිරීමට නොහැකි විය. ස්වාමීනි, මම ප්‍රමාද වුණෙමි.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, පමාදතාය න කල්‍යාණමකාසි කායෙන වාචාය මනසා. තග්ඝ ත්වං, අම්භො පුරිස, තථා කරිස්සන්ති යථා තං පමත්තං. තං ඛො පන තෙ එතං පාපකම්මං නෙව මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි [Pg.139] කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං; අථ ඛො තයාවෙතං පාපකම්මං කතං. ත්වඤ්ඤෙවෙතස්ස විපාකං පටිසංවෙදිස්සසී’’’ති.

“මහණෙනි, එවිට යම රජු මෙසේ පවසයි: ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ ප්‍රමාදය නිසා කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් කුසල් දහම් රැස් නොකළෙහිය. එම්බා පුරුෂය, ඔබ යම් සේ ප්‍රමාද වූයෙහිද, ඒ ප්‍රමාදයට අනුරූපව ඔවුන් ඔබට නිසැකවම දඬුවම් පමුණුවනු ඇත. ඔබ කළ ඒ පාප කර්මය ඔබේ මව විසින් කළ එකක් නොවේ, පියා විසින් කළ එකක් නොවේ, සහෝදරයා හෝ සහෝදරිය විසින් කළ එකක් නොවේ, මිතුරන් හෝ ඇමතියන් විසින් කළ එකක් නොවේ, නෑදෑ හිතවතුන් විසින් කළ එකක් නොවේ, දෙවියන් විසින් හෝ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් කළ එකක් නොවේ. ඒ පාප කර්මය කරන ලද්දේ ඔබ විසින්මය. එබැවින් එහි විපාකය ඔබ විසින්ම අත්විඳිය යුතුය.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා දුතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා, තතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු තතියං දෙවදූතං පාතුභූත’න්ති? සො එවමාහ – ‘නාද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

“මහණෙනි, යම රජු දෙවන දේවදූතයා පිළිබඳව විමසා, ප්‍රශ්න කර, කරුණු විමසීමෙන් පසු, තෙවන දේවදූතයා පිළිබඳව විමසයි, ප්‍රශ්න කරයි, කරුණු විමසයි: ‘එම්බා පුරුෂය, මනුෂ්‍යයන් අතර ප්‍රකට වූ තෙවන දේවදූතයා ඔබ දුටුවේ නැද්ද?’ ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘ස්වාමීනි, මම නොදුටුවෙමි.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා එකාහමතං වා ද්වීහමතං වා තීහමතං වා උද්ධුමාතකං විනීලකං විපුබ්බකජාත’න්ති? සො එවමාහ – ‘අද්දසං, භන්තෙ’’’ති.

“මහණෙනි, එවිට යම රජු ඔහුගෙන් මෙසේ අසයි – ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ මිනිසුන් අතර මියගොස් එක් දිනක්, දෙදිනක් හෝ තෙදිනක් ගත වූ, ඉදිමුණු, නිල් පැහැ ගැන්වුණු, සැරව වැගිරෙන ස්ත්‍රී හෝ පුරුෂ මළ සිරුරක් දැක නැද්ද?’ ඔහු මෙසේ පවසයි – ‘ස්වාමීනි, මම එය දුටුවෙමි.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, තස්ස තෙ විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – අහම්පි ඛොම්හි මරණධම්මො මරණං අනතීතො, හන්දාහං කල්‍යාණං කරොමි කායෙන වාචාය මනසා’ති? සො එවමාහ – ‘නාසක්ඛිස්සං, භන්තෙ. පමාදස්සං, භන්තෙ’’’ති.

“මහණෙනි, එවිට යම රජු ඔහුගෙන් මෙසේ අසයි – ‘එම්බා පුරුෂය, බුද්ධිමත් හා පරිණත වූ ඔබට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති නොවූයේද? – මමත් මරණය ස්වභාව කොට ඇත්තෙක්මි, මරණය ඉක්මවා නොගියෙමි. එබැවින් මම දැන් කයෙන්, වචනයෙන් හා සිතින් කුසල් දහම් කරන්නෙමි’ කියා. ඔහු මෙසේ පවසයි – ‘ස්වාමීනි, මට එසේ කිරීමට නොහැකි විය. ස්වාමීනි, මම ප්‍රමාද වීමි.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා එවමාහ – ‘අම්භො පුරිස, පමාදතාය න කල්‍යාණමකාසි කායෙන වාචාය මනසා. තග්ඝ ත්වං, අම්භො පුරිස, තථා කරිස්සන්ති යථා තං පමත්තං. තං ඛො පන තෙ එතං පාපකම්මං නෙව මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං; අථ ඛො තයාවෙතං පාපකම්මං කතං. ත්වඤ්ඤෙවෙතස්ස විපාකං පටිසංවෙදිස්සසී’’’ති.

“මහණෙනි, එවිට යම රජු ඔහුට මෙසේ පවසයි – ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ ප්‍රමාද වූ නිසා කයෙන්, වචනයෙන් හා සිතින් කුසල් නොකළෙහිය. එම්බා පුරුෂය, ඒකාන්තයෙන්ම ඔබ කෙතරම් ප්‍රමාද වූවාද, ඒ හා සමානවම ඔවුන් ඔබට දඬුවම් කරනු ඇත. ඔබ කළ ඒ අකුසල කර්මය මව විසින් කළ එකක් නොවේ, පියා විසින්, සහෝදරයා විසින්, සහෝදරිය විසින්, මිතුරන් හෝ ඇමතිවරුන් විසින්, නෑදෑ හිතවතුන් විසින්, දෙවිවරුන් විසින් හෝ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් කරන ලද්දක් නොවේ. ඒ අකුසල කර්මය ඔබ විසින්ම කරන ලද්දකි. එබැවින් එහි විපාකය ඔබ විසින්ම විඳිය යුතුය.’”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, යමො රාජා තතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා තුණ්හී හොති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා පඤ්චවිධබන්ධනං නාම කාරණං කරොන්ති. තත්තං අයොඛිලං හත්ථෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං දුතියස්මිං හත්ථෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං පාදෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං දුතියස්මිං පාදෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛිලං මජ්ඣෙ උරස්මිං ගමෙන්ති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදියති, න ච තාව කාලඞ්කරොති යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොති.

“මහණෙනි, යම රජු තුන්වන දේවදූතයා පිළිබඳවද ප්‍රශ්න කර, කරුණු විමසා, අවවාද කර නිහඬ වෙයි. මහණෙනි, එවිට නිරය පාලකයෝ ඔහුට පංචවිධ බන්ධනය නම් වූ වධහිංසාව පමුණුවති. රත් වූ යකඩ හුලක් ඔහුගේ එක් අතක ගසති. දෙවන අතෙහිද රත් වූ යකඩ හුලක් ගසති. එක් පයෙහි රත් වූ යකඩ හුලක් ගසති. දෙවන පයෙහිද රත් වූ යකඩ හුලක් ගසති. පපුව මැදටද රත් වූ යකඩ හුලක් ගසති. එහිදී ඔහු ඉතා තියුණු, රුදුරු වූත්, කටුක වූත් දුක් වේදනාවන් විඳියි. එහෙත් එම අකුසල කර්මය ගෙවී යන තෙක් ඔහු මරණයට පත් නොවේ.”

‘‘තමෙනං[Pg.140], භික්ඛවෙ, නිරයපාලා සංවෙසෙත්වා කුධාරීහි තච්ඡන්ති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදියති, න ච තාව කාලඞ්කරොති යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොති.

“මහණෙනි, නිරය පාලකයෝ ඔහු පොළොවෙහි පෙරළා දමා කෙටේරිවලින් (පොරෝවලින්) කපති. එහිදී ඔහු ඉතා තියුණු, රුදුරු වූත්, කටුක වූත් දුක් වේදනාවන් විඳියි. එහෙත් එම අකුසල කර්මය ගෙවී යන තෙක් ඔහු මරණයට පත් නොවේ.”

‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා වාසීහි තච්ඡන්ති…පෙ… තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා රථෙ යොජෙත්වා ආදිත්තාය භූමියා සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය සාරෙන්තිපි පච්චාසාරෙන්තිපි…පෙ… තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා මහන්තං අඞ්ගාරපබ්බතං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආරොපෙන්තිපි ඔරොපෙන්තිපි…පෙ… තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා තත්තාය ලොහකුම්භියා පක්ඛිපන්ති, ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය. සො තත්ථ ඵෙණුද්දෙහකං පච්චමානො සකිම්පි උද්ධං ගච්ඡති, සකිම්පි අධො ගච්ඡති, සකිම්පි තිරියං ගච්ඡති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදියති, න ච තාව කාලං කරොති යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා මහානිරයෙ පක්ඛිපන්ති. සො ඛො පන, භික්ඛවෙ, මහානිරයො –

“මහණෙනි, නිරය පාලකයෝ ඔහුගේ දෙපයින් අල්ලා, හිස පහතට හරවා වෑවලින් කපති... මහණෙනි, නිරය පාලකයෝ ඔහු රථයක බැඳ, ඇවිළෙන, දිළිසෙන, ගිනි ජාලා සහිත පොළොව මත ඉදිරියටත් පසුපසටත් ඇදගෙන යති... මහණෙනි, නිරය පාලකයෝ ඇවිළෙන, දිළිසෙන, ගිනි ජාලා සහිත මහත් වූ අඟුරු පර්වතයකට ඔහුව නංවති, නැවත පහතට හෙළති... මහණෙනි, නිරය පාලකයෝ ඔහුගේ දෙපයින් අල්ලා, හිස පහතට හරවා, ඇවිළෙන, දිළිසෙන, ගිනි ජාලා සහිත රත් වූ ලෝකුඹු නිරයෙහි (යකඩ හැළියෙහි) පතල කරති. එහි ඔහු පෙණ නගිමින් තැම්බෙමින් වරක් උඩටත්, වරක් යටටත්, වරක් හරහටත් පාවී යයි. එහිදී ඔහු ඉතා තියුණු, රුදුරු වූත්, කටුක වූත් දුක් වේදනාවන් විඳියි. එහෙත් එම අකුසල කර්මය ගෙවී යන තෙක් ඔහු මරණයට පත් නොවේ. මහණෙනි, නිරය පාලකයෝ අවසානයේදී ඔහුව මහා නිරයෙහි හෙළති. මහණෙනි, ඒ මහා නිරය වනාහි:”

‘‘චතුක්කණ්ණො චතුද්වාරො, විභත්තො භාගසො මිතො;

අයොපාකාරපරියන්තො, අයසා පටිකුජ්ජිතො.

“එය සතර කොනක් ඇත්තේය, සතර දොරටුවක් ඇත්තේය, මැනවින් බෙදා වෙන් කර ඇත්තේය. යකඩ තාප්පයකින් වටවී ඇත්තේය, යකඩ පියස්සකින් වසා ඇත්තේය.”

‘‘තස්ස අයොමයා භූමි, ජලිතා තෙජසා යුතා;

සමන්තා යොජනසතං, ඵරිත්වා තිට්ඨති සබ්බදා’’ති.

“එහි පොළොව යකඩින් නිමවා ඇත, ගින්නෙන් දිළිසෙමින් පවතියි. හාත්පස යොදුන් සියයක් පුරා පැතිර ගිය ගිනි ජාලාවන්ගෙන් එය හැම කල්හිම පවතින්නේය.”

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, යමස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි – ‘යෙ කිර, භො, ලොකෙ පාපකානි කම්මානි කරොන්ති තෙ එවරූපා විවිධා කම්මකාරණා කරීයන්ති. අහො වතාහං මනුස්සත්තං ලභෙය්‍යං, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, තඤ්චාහං භගවන්තං පයිරුපාසෙය්‍යං. සො ච මෙ භගවා ධම්මං දෙසෙය්‍ය, තස්ස චාහං භගවතො ධම්මං ආජානෙය්‍ය’න්ති. තං ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, න අඤ්ඤස්ස සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා සුත්වා එවං වදාමි, අපි ච ඛො, භික්ඛවෙ, යදෙව මෙ සාමං ඤාතං සාමං දිට්ඨං සාමං විදිතං තදෙවාහං වදාමී’’ති.

“මහණෙනි, අතීතයේ දිනක යම රජුට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති විය – ‘ලෝකයේ යම් පිරිසක් පව්කම් කෙරෙත්ද, ඔවුන් මෙවැනි විවිධ වධහිංසාවන්ට ලක් වෙති. අහෝ! මම යම් හෙයකින් මිනිසත් බවක් ලබන්නෙම් නම්, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ලොව උපදින්නේ නම්, මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව ඇසුරු කරන්නෙම් නම්, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට දහම් දෙසන්නේ නම්, මම උන්වහන්සේගේ ධර්මය අවබෝධ කරගන්නෙම් නම් කෙතරම් අගනේද!’ මහණෙනි, මම මෙය පවසන්නේ වෙනත් ශ්‍රමණයකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයකුගෙන් අසා නොවෙයි. මහණෙනි, මා විසින්ම දන්නා ලද, මා විසින්ම දක්නා ලද, මා විසින්ම අවබෝධ කරගන්නා ලද දෙයම මම මෙසේ පවසමි.”

‘‘චොදිතා [Pg.141] දෙවදූතෙහි, යෙ පමජ්ජන්ති මාණවා;

තෙ දීඝරත්තං සොචන්ති, හීනකායූපගා නරා.

“දේවදූතයන් විසින් අවදි කරනු ලැබූවත්, යම් මිනිසුන් ප්‍රමාද වෙත්ද; ඔවුහු පහත් තත්ත්වයකට පත්ව, බොහෝ කල් ශෝක වෙති.”

‘‘යෙ ච ඛො දෙවදූතෙහි, සන්තො සප්පුරිසා ඉධ;

චොදිතා නප්පමජ්ජන්ති, අරියධම්මෙ කුදාචනං.

“එහෙත් දේවදූතයන් විසින් අවදි කරනු ලැබූ යම් සත්පුරුෂයෝ මෙලොව වෙත්ද; ඔවුහු කිසි කලෙකත් ආර්ය ධර්මයෙහි ප්‍රමාද නොවෙති.”

‘‘උපාදානෙ භයං දිස්වා, ජාතිමරණසම්භවෙ;

අනුපාදා විමුච්චන්ති, ජාතිමරණසඞ්ඛයෙ.

“ඉපදීමට හා මරණයට හේතු වන උපාදානයෙහි (ඇලීමෙහි) බිය දැක, ඔවුහු උපාදාන රහිතව ජාති මරණ ක්ෂය වීම නම් වූ නිවනෙහි මිදෙති.”

‘‘තෙ අප්පමත්තා සුඛිනො, දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා;

සබ්බවෙරභයාතීතා, සබ්බදුක්ඛං උපච්චගු’’න්ති. ඡට්ඨං;

“ප්‍රමාද නොවී, සුවපත් වූ, මෙලොවදීම කෙලෙස් ගින්නෙන් නිවුණු ඒ සත්පුරුෂයෝ; සියලු වෛර හා බිය ඉක්මවා ගොස් සියලු දුකෙන් එතෙර වූහ.”

7. චතුමහාරාජසුත්තං

7. “චතුමහාරාජ සූත්‍රය (හෝ දේවදූත සූත්‍රයේ අවසානය)”

37. ‘‘අට්ඨමියං, භික්ඛවෙ, පක්ඛස්ස චතුන්නං මහාරාජානං අමච්චා පාරිසජ්ජා ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති – ‘කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. චාතුද්දසිං, භික්ඛවෙ, පක්ඛස්ස චතුන්නං මහාරාජානං පුත්තා ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති – ‘කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. තදහු, භික්ඛවෙ, උපොසථෙ පන්නරසෙ චත්තාරො මහාරාජානො සාමඤ්ඤෙව ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති – ‘කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’’’ති.

37. ‘‘මහණෙනි, පක්‍ෂයේ අටවැනි දිනෙහි සතර වරම් මහරජවරුන්ගේ ඇමතිවරු සහ පිරිසද්ජයෝ ‘මිනිසුන් අතර මවට උපස්ථාන කරන, පියාට උපස්ථාන කරන, මහණ බමුණන්ට ගරු කරන, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට සලකන, උපෝසථය රකින, ප්‍රතිජාගර උපෝසථය රකින, පින්කම් කරන මිනිසුන් බොහෝ සිටිත්දැ’යි විමසමින් මේ ලෝකයෙහි හැසිරෙති. මහණෙනි, පක්‍ෂයේ දහහතරවැනි දිනෙහි සතර වරම් මහරජවරුන්ගේ පුත්‍රයෝ ‘මිනිසුන් අතර මවට උපස්ථාන කරන, පියාට උපස්ථාන කරන, මහණ බමුණන්ට ගරු කරන, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට සලකන, උපෝසථය රකින, ප්‍රතිජාගර උපෝසථය රකින, පින්කම් කරන මිනිසුන් බොහෝ සිටිත්දැ’යි විමසමින් මේ ලෝකයෙහි හැසිරෙති. මහණෙනි, පසළොස්වක පෝය දිනෙහි සතර වරම් මහරජවරුම තමන් විසින්ම ‘මිනිසුන් අතර මවට උපස්ථාන කරන, පියාට උපස්ථාන කරන, මහණ බමුණන්ට ගරු කරන, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට සලකන, උපෝසථය රකින, ප්‍රතිජාගර උපෝසථය රකින, පින්කම් කරන මිනිසුන් බොහෝ සිටිත්දැ’යි විමසමින් මේ ලෝකයෙහි හැසිරෙති.’’

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අප්පකා හොන්ති මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්ති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාරාජානො දෙවානං තාවතිංසානං සුධම්මාය සභාය සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං ආරොචෙන්ති – ‘අප්පකා ඛො, මාරිසා, මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. තෙන ඛො, භික්ඛවෙ[Pg.142], දෙවා තාවතිංසා අනත්තමනා හොන්ති – ‘දිබ්බා වත, භො, කායා පරිහායිස්සන්ති, පරිපූරිස්සන්ති අසුරකායා’’’ති.

‘‘මහණෙනි, ඉදින් මිනිසුන් අතර මවට උපස්ථාන කරන, පියාට උපස්ථාන කරන, මහණ බමුණන්ට ගරු කරන, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට සලකන, උපෝසථය රකින, ප්‍රතිජාගර උපෝසථය රකින, පින්කම් කරන මිනිසුන් අල්ප වෙත් නම්, මහණෙනි, එවිට සතර වරම් මහරජවරු සුධම්මා සභාවෙහි රැස්වී අසුන්ගෙන සිටින තව්තිසා වැසි දෙවියන්ට මෙය මෙසේ දන්වති: ‘පින්වත්නි, මිනිසුන් අතර මවට උපස්ථාන කරන, පියාට උපස්ථාන කරන, මහණ බමුණන්ට ගරු කරන, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට සලකන, උපෝසථය රකින, ප්‍රතිජාගර උපෝසථය රකින, පින්කම් කරන මිනිසුන් ඉතා අල්පය.’ මහණෙනි, ඒ හේතුවෙන් තව්තිසා වැසි දෙවියෝ නොසතුටු වෙමින්, ‘පින්වත්නි, දිව්‍ය සමූහයා පිරිහී යනු ඇත, අසුර සමූහයා පිරී යනු ඇතැ’යි පවසති.’’

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, බහූ හොන්ති මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්ති. තමෙනං, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාරාජානො දෙවානං තාවතිංසානං සුධම්මාය සභාය සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං ආරොචෙන්ති – ‘බහූ ඛො, මාරිසා, මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති පුඤ්ඤානි කරොන්තී’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා අත්තමනා හොන්ති – ‘දිබ්බා වත, භො, කායා පරිපූරිස්සන්ති, පරිහායිස්සන්ති අසුරකායා’’’ති.

‘‘මහණෙනි, ඉදින් මිනිසුන් අතර මවට උපස්ථාන කරන, පියාට උපස්ථාන කරන, මහණ බමුණන්ට ගරු කරන, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට සලකන, උපෝසථය රකින, ප්‍රතිජාගර උපෝසථය රකින, පින්කම් කරන මිනිසුන් බොහෝ වෙත් නම්, මහණෙනි, එවිට සතර වරම් මහරජවරු සුධම්මා සභාවෙහි රැස්වී අසුන්ගෙන සිටින තව්තිසා වැසි දෙවියන්ට මෙය මෙසේ දන්වති: ‘පින්වත්නි, මිනිසුන් අතර මවට උපස්ථාන කරන, පියාට උපස්ථාන කරන, මහණ බමුණන්ට ගරු කරන, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට සලකන, උපෝසථය රකින, ප්‍රතිජාගර උපෝසථය රකින, පින්කම් කරන මිනිසුන් බොහෝය.’ මහණෙනි, ඒ හේතුවෙන් තව්තිසා වැසි දෙවියෝ සතුටු වෙමින්, ‘පින්වත්නි, දිව්‍ය සමූහයා පිරී යනු ඇත, අසුර සමූහයා පිරිහී යනු ඇතැ’යි පවසති.’’

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො දෙවෙ තාවතිංසෙ අනුනයමානො තායං වෙලායං ඉමං ගාථං අභාසි –

‘‘මහණෙනි, අතීතයෙහි දේවෙන්ද්‍ර වූ ශක්‍රයා තව්තිසා වැසි දෙවියන්ව පහදවමින් ඒ අවස්ථාවෙහි මේ ගාථාව පැවසීය –’’

‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං;

උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති.

‘‘යම් මිනිසෙක් මා වැනි වීමට කැමති නම්, ඔහු පක්‍ෂයේ අටවක දිනෙහිද, දහහතරවක දිනෙහිද, පසළොස්වක දිනෙහිද, එසේම අංග අටකින් යුත් ප්‍රතිජාගර උපෝසථයද සමාදන්ව රැකිය යුතුය.’’

‘‘සා ඛො පනෙසා, භික්ඛවෙ, සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ගාථා දුග්ගීතා න සුගීතා දුබ්භාසිතා න සුභාසිතා. තං කිස්ස හෙතු? සක්කො හි, භික්ඛවෙ, දෙවානමින්දො අවීතරාගො අවීතදොසො අවීතමොහො.

‘‘මහණෙනි, දේවෙන්ද්‍ර වූ ශක්‍රයා විසින් පවසන ලද එම ගාථාව වැරදි ලෙස කියන ලද්දකි, නිවැරදි ලෙස කියන ලද්දක් නොවේ; එය දුර්භාෂිතයකි, සුභාෂිතයක් නොවේ. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, දේවෙන්ද්‍ර වූ ශක්‍රයා රාගය ප්‍රහීණ නොකළ, ද්වේෂය ප්‍රහීණ නොකළ, මෝහය ප්‍රහීණ නොකළ තැනැත්තෙකු බැවිනි.’’

‘‘යො ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා බ්‍රහ්මචරියො කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො, තස්ස ඛො එතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කල්ලං වචනාය –

‘‘මහණෙනි, යම් මහණෙක් රහත් වූයේද, ක්ෂීණාස්‍රව වූයේද, බඹසර වැස නිම කළේද, කළ යුතු දේ කළේද, බර බහා තැබුවේද, තමන්ගේ උතුම් අර්ථය සාක්ෂාත් කර ගත්තේද, භව සංයෝජනයන් ක්ෂය කළේද, මනා කොට දැන විමුක්තිය ලැබුවේද, අන්න ඒ මහණාට මෙසේ පැවසීම සුදුසුය:’’

‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං;

උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති.

‘‘යම් මිනිසෙක් මා වැනි (ක්ෂීණාස්‍රවයකු) වීමට කැමති නම්, ඔහු පක්‍ෂයේ අටවක දිනෙහිද, දහහතරවක දිනෙහිද, පසළොස්වක දිනෙහිද, එසේම අංග අටකින් යුත් ප්‍රතිජාගර උපෝසථයද සමාදන්ව රැකිය යුතුය.’’

‘‘තං [Pg.143] කිස්ස හෙතු? සො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො’’ති. සත්තමං.

‘‘එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඒ මහණා රාගයෙන් තොර වූ, ද්වේෂයෙන් තොර වූ, මෝහයෙන් තොර වූ බැවිනි.’’ (සත්වැනි සූත්‍රයයි).

8. දුතියචතුමහාරාජසුත්තං

8. දුතිය චතුමහාරාජ සූත්‍රය

38. ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො දෙවෙ තාවතිංසෙ අනුනයමානො තායං වෙලායං ඉමං ගාථං අභාසි –

38. ‘‘මහණෙනි, අතීතයෙහි දේවෙන්ද්‍ර වූ ශක්‍රයා තව්තිසා වැසි දෙවියන්ව පහදවමින් ඒ අවස්ථාවෙහි මේ ගාථාව පැවසීය –’’

‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං;

උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති.

‘‘යම් මිනිසෙක් මා වැනි වීමට කැමති නම්, ඔහු පක්‍ෂයේ අටවක දිනෙහිද, දහහතරවක දිනෙහිද, පසළොස්වක දිනෙහිද, එසේම අංග අටකින් යුත් ප්‍රතිජාගර උපෝසථයද සමාදන්ව රැකිය යුතුය.’’

‘‘සා ඛො පනෙසා, භික්ඛවෙ, සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ගාථා දුග්ගීතා න සුගීතා දුබ්භාසිතා න සුභාසිතා. තං කිස්ස හෙතු? සක්කො හි, භික්ඛවෙ, දෙවානමින්දො අපරිමුත්තො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, අපරිමුත්තො දුක්ඛස්මාති වදාමි.

‘‘මහණෙනි, දේවෙන්ද්‍ර වූ ශක්‍රයා විසින් පවසන ලද එම ගාථාව වැරදි ලෙස කියන ලද්දකි, නිවැරදි ලෙස කියන ලද්දක් නොවේ; එය දුර්භාෂිතයකි, සුභාෂිතයක් නොවේ. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, දේවෙන්ද්‍ර වූ ශක්‍රයා ඉපදීමෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, වැලපීමෙන්, දුකෙන්, දොම්නසින් සහ සුසුම් හෙළීමෙන් නොමිදුණු අයෙකි. ඔහු දුකෙන් නොමිදුණු අයෙකු බව මම පවසමි.’’

‘‘යො ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො, තස්ස ඛො එතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කල්ලං වචනාය –

‘‘මහණෙනි, යම් මහණෙක් රහත් වූයේද, ක්ෂීණාස්‍රව වූයේද, බඹසර වැස නිම කළේද, කළ යුතු දේ කළේද, බර බහා තැබුවේද, තමන්ගේ උතුම් අර්ථය සාක්ෂාත් කර ගත්තේද, භව සංයෝජනයන් ක්ෂය කළේද, මනා කොට දැන විමුක්තිය ලැබුවේද, අන්න ඒ මහණාට මෙසේ පැවසීම සුදුසුය:’’

‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං;

උපොසථං උපවසෙය්‍ය, යොපිස්ස මාදිසො නරො’’ති.

“යමෙක් මා හා සමාන (ආශ්‍රවක්ෂය කළ) පුරුෂයෙක් වේ නම්, ඔහු පක්‍ෂයේ තුදුස්වක දිනයෙහි ද, පසළොස්වක දිනයෙහි ද, අටවක දිනයෙහි ද, පෙළහර පක්‍ෂයෙහි (පාටිහාරිය පක්‍ෂය) ද අෂ්ටාංග සීලයෙන් යුක්ත වූ උපෝසථය සමාදන්ව වාසය කළ යුතුය.”

‘‘තං කිස්ස හෙතු? සො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිමුත්තො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුත්තො දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. අට්ඨමං.

“එය කුමන හේතුවක් නිසාද? මහණෙනි, ඒ රහත් මහණ තෙමේ ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛයන්ගෙන්, දොමනස්සයන්ගෙන් හා උපායාසයන්ගෙන් මිදුණේ වෙයි. ඔහු සියලු දුකින් මිදුණෙකු යැයි මම පවසමි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. සුඛුමාලසුත්තං

9. සුකුමාල සූත්‍රය

39. ‘‘සුඛුමාලො අහං, භික්ඛවෙ, පරමසුඛුමාලො අච්චන්තසුඛුමාලො. මම සුදං, භික්ඛවෙ, පිතු නිවෙසනෙ පොක්ඛරණියො කාරිතා හොන්ති. එකත්ථ සුදං, භික්ඛවෙ, උප්පලං වප්පති, එකත්ථ පදුමං, එකත්ථ පුණ්ඩරීකං, යාවදෙව මමත්ථාය. න ඛො පනස්සාහං, භික්ඛවෙ, අකාසිකං චන්දනං ධාරෙමි. කාසිකං[Pg.144], භික්ඛවෙ, සු මෙ තං වෙඨනං හොති, කාසිකා කඤ්චුකා, කාසිකං නිවාසනං, කාසිකො උත්තරාසඞ්ගො. රත්තින්දිවං ඛො පන මෙ සු තං, භික්ඛවෙ, සෙතච්ඡත්තං ධාරීයති – ‘මා නං ඵුසි සීතං වා උණ්හං වා තිණං වා රජො වා උස්සාවො වා’’’ති.

39. “මහණෙනි, මම ඉතා සුකුමාල වීමි, පරම සුකුමාල වීමි, අතිශයින්ම සුකුමාල වීමි. මහණෙනි, මගේ පියාණන්ගේ මාළිගාවෙහි මා උදෙසාම කරවන ලද පොකුණු තිබුණි. එහි එක් පොකුණක මා උදෙසාම නිල් උපුල් ද, තවකෙක රතු නෙළුම් ද, අනෙකක සුදු නෙළුම් ද වවන ලදී. මහණෙනි, මම කසී රටින් ගෙනෙන ලද සඳුන් මිස අන් සඳුන් භාවිතා නොකළෙමි. මහණෙනි, මාගේ හිස් වැසුම ද කසී සළුවෙන්ම විය. මාගේ ඇතුළු වස්ත්‍රය, පිට වස්ත්‍රය හා උතුරු සළුව යන සියල්ලම කසී සළුවෙන්ම විය. මහණෙනි, සීතලෙන් හෝ රස්නයෙන් හෝ තණකොළ, දූවිලි හෝ පින්නෙන් මට පීඩාවක් නොවීම පිණිස දිවා රාත්‍රී දෙකෙහිම මට සේසත් දරන ලදී.”

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, තයො පාසාදා අහෙසුං – එකො හෙමන්තිකො, එකො ගිම්හිකො, එකො වස්සිකො. සො ඛො අහං, භික්ඛවෙ, වස්සිකෙ පාසාදෙ වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ නිප්පුරිසෙහි තූරියෙහි පරිචාරයමානො න හෙට්ඨාපාසාදං ඔරොහාමි. යථා ඛො පන, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤෙසං නිවෙසනෙ දාසකම්මකරපොරිසස්ස කණාජකං භොජනං දීයති බිලඞ්ගදුතියං, එවමෙවස්සු මෙ, භික්ඛවෙ, පිතු නිවෙසනෙ දාසකම්මකරපොරිසස්ස සාලිමංසොදනො දීයති.

“මහණෙනි, මට මාලිගා තුනක් තිබුණි. එනම් හේමන්ත කාලයට එකක් ද, ගිම්හාන කාලයට එකක් ද, වස්සාන කාලයට එකක් ද වශයෙනි. මහණෙනි, මම වස්සාන කාලයට උචිත මාලිගයෙහි, වස්සාන මාස හතරෙහිම පුරුෂයන් රහිත වූ ස්ත්‍රී තූර්ය වාදකයන්ගේ සංගීතයෙන් පිනවනු ලබමින්, මාලිගයෙන් පහළට නොබැස වාසය කළෙමි. මහණෙනි, අන් අයගේ නිවෙස්වල මෙහෙකරුවන්ට හා කම්කරුවන්ට කාඩි හොදි සමඟ කුඩු සහල් බත් කෑමට දෙන අතර, මගේ පියාණන්ගේ නිවහනෙහි මෙහෙකරුවන්ට පවා මස් මාංශ සහිත සුවඳැල් බත් කෑමට දෙන ලදී.”

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එවරූපාය ඉද්ධියා සමන්නාගතස්ස එවරූපෙන ච සුඛුමාලෙන එතදහොසි – ‘අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනො අත්තනා ජරාධම්මො සමානො ජරං අනතීතො පරං ජිණ්ණං දිස්වා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති අත්තානංයෙව අතිසිත්වා, අහම්පි ඛොම්හි ජරාධම්මො ජරං අනතීතො. අහඤ්චෙව ඛො පන ජරාධම්මො සමානො ජරං අනතීතො පරං ජිණ්ණං දිස්වා අට්ටීයෙය්‍යං හරායෙය්‍යං ජිගුච්ඡෙය්‍යං න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛතො යො යොබ්බනෙ යොබ්බනමදො සො සබ්බසො පහීයි.

“මහණෙනි, මෙබඳු වූ වෛභවයකින් හා මෙබඳු වූ පරම සුකුමාල බවකින් යුක්තව සිටි මට මෙවැනි සිතක් ඇති විය. ‘අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා තමා ද ජරාවට පත්වන ස්වභාවයෙන් යුක්තව, ජරාව ඉක්මවා නොගිය අයෙකු වී සිටියදීත්, අන් අයෙකු ජරාවට පත්ව සිටිනු දැක, තමාගේ තත්ත්වය අමතක කර පිළිකුල් කරයි, ලැජ්ජා වෙයි, ගැරහුම් සහගතව බලයි. මම ද ජරාවට පත්වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වෙමි, ජරාව ඉක්මවා නොගියෙමි. එසේ තිබියදී, ජරාවට පත්වූ අන් අයෙකු දැක මම පිළිකුල් කරන්නේ නම්, එය මට සුදුසු නොවේ.’ මහණෙනි, මෙසේ නුවණින් විමසන මගේ යොවුන් විය පිළිබඳව වූ යෞවන මදය සම්පූර්ණයෙන්ම පහව ගියේය.”

‘‘අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනො අත්තනා බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිං අනතීතො පරං බ්‍යාධිතං දිස්වා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති අත්තානංයෙව අතිසිත්වා – ‘අහම්පි ඛොම්හි බ්‍යාධිධම්මො බ්‍යාධිං අනතීතො, අහඤ්චෙව ඛො පන බ්‍යාධිධම්මො සමානො බ්‍යාධිං අනතීතො පරං බ්‍යාධිකං දිස්වා අට්ටීයෙය්‍යං හරායෙය්‍යං ජිගුච්ඡෙය්‍යං, න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛතො යො ආරොග්‍යෙ ආරොග්‍යමදො සො සබ්බසො පහීයි.

“‘අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා තමා ද ව්‍යාධියට පත්වන ස්වභාවයෙන් යුක්තව, ව්‍යාධිය ඉක්මවා නොගිය අයෙකු වී සිටියදීත්, අන් අයෙකු රෝගී වී සිටිනු දැක, තමාගේ තත්ත්වය අමතක කර පිළිකුල් කරයි, ලැජ්ජා වෙයි, ගැරහුම් සහගතව බලයි. මම ද ව්‍යාධියට පත්වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වෙමි, ව්‍යාධිය ඉක්මවා නොගියෙමි. එසේ තිබියදී, රෝගී වූ අන් අයෙකු දැක මම පිළිකුල් කරන්නේ නම්, එය මට සුදුසු නොවේ.’ මහණෙනි, මෙසේ නුවණින් විමසන මගේ නිරෝගී බව පිළිබඳව වූ ආරෝග්‍ය මදය සම්පූර්ණයෙන්ම පහව ගියේය.”

‘‘අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනො අත්තනා මරණධම්මො සමානො මරණං අනතීතො පරං මතං දිස්වා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති අත්තානංයෙව අතිසිත්වා – ‘අහම්පි ඛොම්හි මරණධම්මො, මරණං අනතීතො, අහං චෙව ඛො පන [Pg.145] මරණධම්මො සමානො මරණං අනතීතො පරං මතං දිස්වා අට්ටීයෙය්‍යං හරායෙය්‍යං ජිගුච්ඡෙය්‍යං, න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉති පටිසඤ්චික්ඛතො යො ජීවිතෙ ජීවිතමදො සො සබ්බසො පහීයී’’ති.

“‘අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා තමා ද මරණයට පත්වන ස්වභාවයෙන් යුක්තව, මරණය ඉක්මවා නොගිය අයෙකු වී සිටියදීත්, මියගිය අන් අයෙකු දැක, තමාගේ තත්ත්වය අමතක කර පිළිකුල් කරයි, ලැජ්ජා වෙයි, ගැරහුම් සහගතව බලයි. මම ද මරණයට පත්වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වෙමි, මරණය ඉක්මවා නොගියෙමි. එසේ තිබියදී, මියගිය අන් අයෙකු දැක මම පිළිකුල් කරන්නේ නම්, එය මට සුදුසු නොවේ.’ මහණෙනි, මෙසේ නුවණින් විමසන මගේ ජීවිතය පිළිබඳව වූ ජීවිත මදය සම්පූර්ණයෙන්ම පහව ගියේය.”

‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, මදා. කතමෙ තයො? යොබ්බනමදො, ආරොග්‍යමදො, ජීවිතමදො. යොබ්බනමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. ආරොග්‍යමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො…පෙ… ජීවිතමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

“මහණෙනි, මේ මද (උඩඟුකම්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? යෞවන මදය, ආරෝග්‍ය මදය සහ ජීවිත මදයයි. මහණෙනි, යෞවන මදයෙන් මත් වූ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා කයෙන් දුශ්චරිත කරයි, වචනයෙන් දුශ්චරිත කරයි, මනසින් දුශ්චරිත කරයි. ඔහු එසේ කය, වචනය හා මනසින් දුශ්චරිත කොට කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදියි. මහණෙනි, ආරෝග්‍ය මදයෙන් මත් වූ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා ද... (පෙ)... මහණෙනි, ජීවිත මදයෙන් මත් වූ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා කයෙන් දුශ්චරිත කරයි, වචනයෙන් දුශ්චරිත කරයි, මනසින් දුශ්චරිත කරයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු නිරයෙහි උපදියි.”

‘‘යොබ්බනමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. ආරොග්‍යමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛු…පෙ… ජීවිතමදමත්තො වා, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තතී’’ති.

“මහණෙනි, යෞවන මදයෙන් මත් වූ මහණ තෙමේ ද ශික්ෂාව අතහැර හීන වූ ගිහි බවට පත්වෙයි. ආරෝග්‍ය මදයෙන් මත් වූ මහණ තෙමේ ද... (පෙ)... ජීවිත මදයෙන් මත් වූ මහණ තෙමේ ද ශික්ෂාව අතහැර හීන වූ ගිහි බවට පත්වෙයි.”

‘‘බ්‍යාධිධම්මා ජරාධම්මා, අථො මරණධම්මිනො;

යථාධම්මා තථාසන්තා, ජිගුච්ඡන්ති පුථුජ්ජනා.

ලෙඩ වන ස්වභාවය ඇති, දිරා යන ස්වභාවය ඇති, එමෙන්ම මරණය ස්වභාව කොට ඇති පෘථග්ජනයෝ, එවැනිම ස්වභාවයක් ඇති අන් අයව දැක පිළිකුල් කරති.

‘‘අහඤ්චෙ තං ජිගුච්ඡෙය්‍යං, එවංධම්මෙසු පාණිසු;

න මෙතං පතිරූපස්ස, මම එවං විහාරිනො.

මෙවැනි ස්වභාවයක් ඇති සත්ත්වයන් දැක මමද පිළිකුල් කරන්නෙම් නම්, මෙවැනිම ස්වභාවයකින් යුක්තව වෙසෙන මට එය සුදුසු නොවන්නේය.

‘‘සොහං එවං විහරන්තො, ඤත්වා ධම්මං නිරූපධිං;

ආරොග්‍යෙ යොබ්බනස්මිඤ්ච, ජීවිතස්මිඤ්ච යෙ මදා.

මෙසේ වසන්නා වූ මම, කෙලෙස් රහිත වූ ධර්මය (නිවන) දැන, නීරෝගී බවෙහි ද තරුණ බවෙහි ද ජීවිතයෙහි ද පවත්නා වූ යම් මත්වීම් ඇද්ද,

‘‘සබ්බෙ මදෙ අභිභොස්මි, නෙක්ඛම්මෙ දට්ඨු ඛෙමතං;

තස්ස මෙ අහු උස්සාහො, නිබ්බානං අභිපස්සතො.

නෙක්ඛම්මයෙහි (නිවනෙහි) සුරක්ෂිත බව දැක, ඒ සියලු මත්වීම් යටපත් කළෙමි. නිවන දකින්නා වූ මට ඒ උදෙසා උත්සාහය ඇති විය.

‘‘නාහං භබ්බො එතරහි, කාමානි පටිසෙවිතුං;

අනිවත්ති භවිස්සාමි, බ්‍රහ්මචරියපරායණො’’ති. නවමං;

දැන් මම කාමයන් සේවනය කිරීමට නුසුදුස්සෙක් වෙමි. බ්‍රහ්මචරියාව පරම පිහිට කොට ඇත්තේ, (මහණකමින්) ආපසු නොහැරෙන්නෙක් වන්නෙමි.

10. ආධිපතෙය්‍යසුත්තං

10. ආධිපතෙය්‍ය සූත්‍රය

40. ‘‘තීණිමානි[Pg.146], භික්ඛවෙ, ආධිපතෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? අත්තාධිපතෙය්‍යං, ලොකාධිපතෙය්‍යං, ධම්මාධිපතෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අත්තාධිපතෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො පනාහං චීවරහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. න පිණ්ඩපාතහෙතු, න සෙනාසනහෙතු, න ඉතිභවාභවහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. අපි ච ඛොම්හි ඔතිණ්ණො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො. අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථාති. අහඤ්චෙව ඛො පන යාදිසකෙ කාමෙ ඔහාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො තාදිසකෙ වා කාමෙ පරියෙසෙය්‍යං තතො වා පාපිට්ඨතරෙ, න මෙතං පතිරූප’න්ති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං භවිස්සති අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති. සො අත්තානංයෙව අධිපතිං කරිත්වා අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අත්තාධිපතෙය්‍යං.

40. “මහණෙනි, මේ ආධිපතෙය්‍ය (අධිපති බව) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? අත්තාධිපතෙය්‍යය, ලෝකාධිපතෙය්‍යය, ධම්මාධිපතෙය්‍යය යනුයි. මහණෙනි, අත්තාධිපතෙය්‍යය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් ආරණ්‍යයකට හෝ රුක්මුලකට හෝ ශුන්‍යාගාරයකට ගොස් මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මම චීවරය පිණිස හෝ පිණ්ඩපාතය පිණිස හෝ සෙනාසනය පිණිස හෝ භවයෙන් භවයට ලැබෙන සම්පත් පිණිස හෝ ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූවෙක් නොවෙමි. එහෙත් මම ජාතිය, ජරාව, මරණය, ශෝකය, පරිදේවය, දුක, දොම්නස හා උපායාසයෙන් (දැඩි වෙහෙසින්) වෙළී සිටින්නෙක් වෙමි. දුකට පත් වූවෙක්, දුකින් යටපත් වූවෙක් වෙමි. මේ මුළුමහත් දුක්ඛස්කන්ධයේම කෙළවරක් දැකිය හැක්කේ නම් එය යහපති’ යනුවෙනි. ‘යම්බඳු වූ කාමයන් අත්හැර මම ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයේ නම්, නැවතත් එවැනි වූ හෝ ඊටත් වඩා පහත් වූ හෝ කාමයන් සොයන්නෙම් නම්, එය මට සුදුසු නොවේ’ යනුවෙන් ඔහු සලකයි. ඔහු මෙසේද සලකයි: ‘මගේ වීර්යය නොපසුබටව ඇරඹෙන්නේය, සිහිය මුළා නොවී පිහිටන්නේය, කය සන්සුන්ව දැවිලි රහිත වන්නේය, සිත සමාහිතව එකඟ වන්නේය’ යනුවෙනි. ඔහු තමාම අධිපති කොට ගෙන අකුසල් දුරු කරයි, කුසල් වඩයි, වරද සහිත දේ දුරු කරයි, වරද රහිත දේ වඩයි, තමා පිරිසිදුව පවත්වා ගනී. මහණෙනි, මෙය අත්තාධිපතෙය්‍යය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ලොකාධිපතෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො පනාහං චීවරහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. න පිණ්ඩපාතහෙතු, න සෙනාසනහෙතු, න ඉතිභවාභවහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. අපි ච ඛොම්හි ඔතිණ්ණො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො. අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථා’ති. අහඤ්චෙව ඛො පන එවං පබ්බජිතො සමානො කාමවිතක්කං වා විතක්කෙය්‍යං, බ්‍යාපාදවිතක්කං වා විතක්කෙය්‍යං, විහිංසාවිතක්කං වා විතක්කෙය්‍යං, මහා ඛො පනායං ලොකසන්නිවාසො. මහන්තස්මිං ඛො පන ලොකසන්නිවාසෙ සන්ති සමණබ්‍රාහ්මණා ඉද්ධිමන්තො දිබ්බචක්ඛුකා පරචිත්තවිදුනො. තෙ දූරතොපි පස්සන්ති, ආසන්නාපි න දිස්සන්ති, චෙතසාපි චිත්තං පජානන්ති. තෙපි මං එවං ජානෙය්‍යුං – ‘පස්සථ, භො, ඉමං කුලපුත්තං [Pg.147] සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො වොකිණ්ණො විහරති පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහී’ති. දෙවතාපි ඛො සන්ති ඉද්ධිමන්තිනියො දිබ්බචක්ඛුකා පරචිත්තවිදුනියො. තා දූරතොපි පස්සන්ති, ආසන්නාපි න දිස්සන්ති, චෙතසාපි චිත්තං ජානන්ති. තාපි මං එවං ජානෙය්‍යුං – ‘පස්සථ, භො, ඉමං කුලපුත්තං සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො වොකිණ්ණො විහරති පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහී’ති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං භවිස්සති අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති. සො ලොකංයෙව අධිපතිං කරිත්වා අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ලොකාධිපතෙය්‍යං.

“මහණෙනි, ලෝකාධිපතෙය්‍යය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් ආරණ්‍යයකට හෝ රුක්මුලකට හෝ ශුන්‍යාගාරයකට ගොස් මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මම චීවරය පිණිස... (පෙ)... මේ මුළුමහත් දුක්ඛස්කන්ධයේම කෙළවරක් දැකිය හැක්කේ නම් එය යහපති.’ ‘මම මෙසේ මහණ වී සිටියදී, කාම විතර්ක හෝ ව්‍යාපාද විතර්ක හෝ විහිංසා විතර්ක කල්පනා කරන්නෙම් නම් (එය නුසුදුසුය). සැබවින්ම මේ ලෝක සන්නිවාසය ඉතා විශාලය. මේ විශාල ලෝක සන්නිවාසයෙහි සෘද්ධිමත් වූ, දිව්‍ය චක්ෂු ඇති, පරසිත් හඳුනාගත හැකි ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ඔවුහු දුර සිට වුවද දකිති, සමීපයේ සිටියත් ඔවුන් පෙනෙන්නට නැත, ඔවුහු තමන්ගේ සිතින් අන්‍යන්ගේ සිත් දනිති. ඔවුහු මා ගැන මෙසේ දැනගනිති: ‘මේ කුලපුත්‍රයා දෙස බලන්න. මොහු ශ්‍රද්ධාවෙන් මහණ වී සිටියත්, පාපිෂ්ඨ වූ අකුසල් දහම්වලින් මිශ්‍රව වෙසෙන්නේය’ යනුවෙනි. සෘද්ධිමත් වූ, දිව්‍ය චක්ෂු ඇති, පරසිත් දන්නා දෙවියෝද සිටිති. ඔවුහුද දුර සිට දකිති, සමීපයේදී නොපෙනෙති, සිතින් සිත දනිති. ඔවුහුද මා ගැන මෙසේ දැනගනිති: ‘මේ කුලපුත්‍රයා දෙස බලන්න. මොහු ශ්‍රද්ධාවෙන් මහණ වී සිටියත්, පාපිෂ්ඨ අකුසල් දහම්වලින් මිශ්‍රව වෙසෙන්නේය’ යනුවෙනි.’ ඔහු මෙසේද සලකයි: ‘මගේ වීර්යය නොපසුබටව ඇරඹෙන්නේය, සිහිය මුළා නොවී පිහිටන්නේය, කය සන්සුන්ව දැවිලි රහිත වන්නේය, සිත සමාහිතව එකඟ වන්නේය’ යනුවෙනි. ඔහු ලෝකයම අධිපති කොට ගෙන අකුසල් දුරු කරයි, කුසල් වඩයි, වරද සහිත දේ දුරු කරයි, වරද රහිත දේ වඩයි, තමා පිරිසිදුව පවත්වා ගනී. මහණෙනි, මෙය ලෝකාධිපතෙය්‍යය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධම්මාධිපතෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො පනාහං චීවරහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. න පිණ්ඩපාතහෙතු, න සෙනාසනහෙතු, න ඉතිභවාභවහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. අපි ච ඛොම්හි ඔතිණ්ණො ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, දුක්ඛොතිණ්ණො දුක්ඛපරෙතො. අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථාති. ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහීති. සන්ති ඛො පන මෙ සබ්‍රහ්මචාරී ජානං පස්සං විහරන්ති. අහඤ්චෙව ඛො පන එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිතො සමානො කුසීතො විහරෙය්‍යං පමත්තො, න මෙතං අස්ස පතිරූප’න්ති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං භවිස්සති අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති. සො ධම්මංයෙව අධිපතිං කරිත්වා අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධම්මාධිපතෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි ආධිපතෙය්‍යානී’’ති.

“මහණෙනි, ධම්මාධිපතෙය්‍ය (ධර්මය අධිපති කරගැනීම) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් අරණ්‍යයකට හෝ රුක්මුලකට හෝ ශුන්‍යාගාරයකට හෝ ගොස් මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මම සිවුරු හේතුවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වූවෙක් නොවෙමි. පිණ්ඩපාතය හේතුවෙන් හෝ සේනාසනය හේතුවෙන් හෝ භවයේ උසස් පහත් සැප සම්පත් ලබාගැනීමේ අරමුණින් හෝ මම පැවිදි වූවෙක් නොවෙමි. එහෙත් මම ජාතිය, ජරාව, මරණය, ශෝකය, පරිදේවය, දුක්ඛ, දොමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් බැස ගත්තෙමි, දුකට පැමිණියෙමි, දුකින් පීඩිත වූවෙමි. මේ මුළුමනින්ම වූ දුක්ඛස්කන්ධයේ කෙළවරක් දැකගත හැකිනම් (එය යහපති) යන අදහසින් යුතුව මම පැවිදි වූවෙමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, එය මේ ජීවිතයේදීම දැකගත හැකිය, කල් නොයවා විපාක දෙන්නේය, “ඇවිත් බලන්න” යැයි පැවසීමට සුදුසුය, තමා තුළට පමුණුවා ගැනීමට (හික්මීමට) සුදුසුය, නුවණැත්තන් විසින් තම තමන් තුළම ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දත යුතුය. එම ධර්මය දන්නා වූ, දකින්නා වූ මාගේ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලාද වැඩ වෙසෙති. මෙසේ මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයෙහි පැවිදි වූ මම, අලසව හා ප්‍රමාදව වාසය කරන්නෙම් නම් එය මට සුදුසු නොවේ.’ ඔහු මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මම නොසැලෙන වීර්යය ඇති කරගන්නෙමි, මුළා නොවූ සිහිය පිහිටුවා ගන්නෙමි, කාය පස්සද්ධිය (ශරීරයේ සංසිඳීම) ඇති කරගන්නෙමි, එකඟ වූ සමාහිත සිතක් ඇති කරගන්නෙමි.’ හෙතෙම ධර්මයම අධිපති කොට ගෙන අකුසල් දුරු කරයි, කුසල් වඩයි, වරද සහිත දේ දුරු කරයි, නිවැරදි දේ වඩයි, තමා පිරිසිදුව පවත්වා ගනියි. මහණෙනි, මෙය ධම්මාධිපතෙය්‍යය යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි අධිපතෙය්‍ය ධර්ම තුනයි.”

‘‘නත්ථි ලොකෙ රහො නාම, පාපකම්මං පකුබ්බතො;

අත්තා තෙ පුරිස ජානාති, සච්චං වා යදි වා මුසා.

“ලෝකයෙහි පව් කරන්නාට රහසක් නම් නැත. එම්බා පුරුෂය, සත්‍යය හෝ වේවා අසත්‍යය හෝ වේවා ඔබ කළ දේ ඔබගේ ආත්මය (තමා) දන්නේය.”

‘‘කල්‍යාණං [Pg.148] වත භො සක්ඛි, අත්තානං අතිමඤ්ඤසි;

යො සන්තං අත්තනි පාපං, අත්තානං පරිගූහසි.

“පින්වත, යහපත් වූ සාක්ෂිකරුවෙක් බඳු වූ තමාගේ ආත්මය ඔබ ඉක්මවා සිතන්නෙහිය. යමෙක් තමා තුළ ඇති පව තමාගෙන්ම සඟවන්නේද (ඔහු මුළාවෙකි).”

‘‘පස්සන්ති දෙවා ච තථාගතා ච,ලොකස්මිං බාලං විසමං චරන්තං;

තස්මා හි අත්තාධිපතෙය්‍යකො ච,ලොකාධිපො ච නිපකො ච ඣායී.

“ලෝකයෙහි අසම්මත ලෙස හැසිරෙන අඥානයා දේවතාවෝද තථාගතයන් වහන්සේලාද දකිති. එබැවින් තමා අධිපති කරගත් (අත්තාධිපතෙය්‍ය), ලෝකය අධිපති කරගත් (ලෝකාධිප), නුවණැති, ධ්‍යාන වඩන මුනිවරයා සත්‍ය වූ වීර්යය ඇතිව හැසිරෙන්නේය.”

‘‘ධම්මාධිපො ච අනුධම්මචාරී,න හීයති සච්චපරක්කමො මුනි;

පසය්හ මාරං අභිභුය්‍ය අන්තකං,යො ච ඵුසී ජාතික්ඛයං පධානවා;

සො තාදිසො ලොකවිදූ සුමෙධො,සබ්බෙසු ධම්මෙසු අතම්මයො මුනී’’ති. දසමං;

“ධර්මය අධිපති කරගත් (ධම්මාධිප), ධර්මයට අනුකූලව හැසිරෙන මුනිවරයා නොපිරිහේ. සත්‍ය වූ වීර්යය ඇතිව, වීර්යවන්තව මාරයා මැඩපවත්වා, මරණය පරදවා, යම් මුනිවරයෙක් ජාතිය කෙළවර කළේ නම් (අර්හත් භාවය ලැබුවේ නම්), ලෝකය දන්නා වූ මනා ප්‍රඥාවන්ත වූ, සියලු ධර්මයන්හි තෘෂ්ණාවෙන් නොඇලුණු ඒ මුනිවරයා සැබවින්ම නොපිරිහෙන්නේය.” (දහවන සූත්‍රයයි).

දෙවදූතවග්ගො චතුත්ථො.

සිව්වන දේවදූත වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය –

බ්‍රහ්ම ආනන්ද සාරිපුත්තො, නිදානං හත්ථකෙන ච;

දූතා දුවෙ ච රාජානො, සුඛුමාලාධිපතෙය්‍යෙන චාති.

බ්‍රහ්ම, ආනන්ද, සාරිපුත්ත, නිදාන, හත්ථක, දූත, රජවරුන් දෙදෙනා, සුකුමාල සහ අධිපතෙය්‍ය සූත්‍රය වශයෙනි.

5. චූළවග්ගො

5. පස්වන චූළ වර්ගය

1. සම්මුඛීභාවසුත්තං

1. සම්මුඛීභාව සූත්‍රය

41. ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙසං තිණ්ණං? සද්ධාය, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. දෙය්‍යධම්මස්ස, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. දක්ඛිණෙය්‍යානං, භික්ඛවෙ, සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං සම්මුඛීභාවා සද්ධො කුලපුත්තො බහුං පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. පඨමං.

41. “මහණෙනි, කරුණු තුනක් සම්මුඛ වීමෙන් (පැවතීමෙන්) ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලපුත්‍රයා බොහෝ පින් රැස් කරගනියි. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාව සම්මුඛ වීමෙන් ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලපුත්‍රයා බොහෝ පින් රැස් කරයි. දාන වස්තුව (දෙය්‍යධර්ම) සම්මුඛ වීමෙන් ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලපුත්‍රයා බොහෝ පින් රැස් කරයි. දක්ෂිණෙය්‍ය පුද්ගලයන් (පිදිය යුත්තන්) සම්මුඛ වීමෙන් ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලපුත්‍රයා බොහෝ පින් රැස් කරයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුන සම්මුඛ වීමෙන් ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලපුත්‍රයා බොහෝ පින් රැස් කරගනියි.” පළමු සූත්‍රයයි.

2. තිඨානසුත්තං

2. තිට්ඨාන සූත්‍රය

42. ‘‘තීහි[Pg.149], භික්ඛවෙ, ඨානෙහි සද්ධො පසන්නො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? සීලවන්තානං දස්සනකාමො හොති, සද්ධම්මං සොතුකාමො හොති, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ඨානෙහි සද්ධො පසන්නො වෙදිතබ්බො’’.

42. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් ශ්‍රද්ධාවන්ත ප්‍රසන්න පුද්ගලයා හඳුනාගත හැකිය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? සිල්වතුන් දැකීමට කැමති වෙයි, සද්ධර්මය ඇසීමට කැමති වෙයි, පහ වූ මසුරුමල ඇති සිතින් යුතුව ගිහිගෙයි වෙසෙයි; අත්හැරිය පරිත්‍යාග ඇතිව, දීමට සූදානම් අත් ඇතිව, අත්හැරීමෙහි ඇලුනෙක්ව, ඉල්ලීමට සුදුසු පුද්ගලයෙක්ව, දානය හා බෙදා දීමෙහි ඇලුනෙක්ව වාසය කරයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් ශ්‍රද්ධාවන්ත ප්‍රසන්න පුද්ගලයා හඳුනාගත හැකිය.”

‘‘දස්සනකාමො සීලවතං, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති;

විනයෙ මච්ඡෙරමලං, ස වෙ සද්ධොති වුච්චතී’’ති. දුතියං;

“සිල්වතුන් දැකීමට කැමති වූ, සද්ධර්මය ඇසීමට කැමති වූ, මසුරුමල දුරු කළ තැනැත්තා සැබවින්ම ‘ශ්‍රද්ධාවන්තයා’ යැයි කියනු ලැබේ.” දෙවන සූත්‍රයයි.

3. අත්ථවසසුත්තං

3. අත්ථවස සූත්‍රය

43. ‘‘තයො, භික්ඛවෙ, අත්ථවසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව පරෙසං ධම්මං දෙසෙතුං. කතමෙ තයො? යො ධම්මං දෙසෙති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො ධම්මං සුණාති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො චෙව ධම්මං දෙසෙති යො ච ධම්මං සුණාති උභො අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ච හොන්ති ධම්මප්පටිසංවෙදිනො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො අත්ථවසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව පරෙසං ධම්මං දෙසෙතු’’න්ති. තතියං.

43. “මහණෙනි, කරුණු තුනක් දකින්නා වූ තැනැත්තා අන් අයට ධර්මය දේශනා කිරීමට සුදුසු වෙයි. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? යමෙක් ධර්මය දේශනා කරයිද, ඔහු අර්ථයද අවබෝධ කරගනියි, ධර්මයද අවබෝධ කරගනියි. යමෙක් ධර්මය අසයිද, ඔහු අර්ථයද අවබෝධ කරගනියි, ධර්මයද අවබෝධ කරගනියි. යමෙක් ධර්මය දේශනා කරයිද, යමෙක් ධර්මය අසයිද, ඔවුන් දෙදෙනාම අර්ථය හා ධර්මය අවබෝධ කරගනිති. මහණෙනි, මේ කරුණු තුන දකින්නා වූ තැනැත්තා අන් අයට ධර්මය දේශනා කිරීමට සැබවින්ම සුදුසුය.” තෙවන සූත්‍රයයි.

4. කථාපවත්තිසුත්තං

4. කථාපවන්ති සූත්‍රය

44. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි කථා පවත්තිනී හොති. කතමෙහි තීහි? යො ධම්මං දෙසෙති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො ධම්මං සුණාති සො අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. යො චෙව ධම්මං දෙසෙති යො ච ධම්මං සුණාති උභො අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ච හොන්ති ධම්මප්පටිසංවෙදිනො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ඨානෙහි කථා පවත්තිනී හොතී’’ති. චතුත්ථං.

44. “මහණෙනි, කරුණු තුනක් නිසා ධර්ම කථාව පවතින්නේ (සාර්ථක වන්නේ) වෙයි. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? යමෙක් ධර්මය දේශනා කරයිද, ඔහු අර්ථය හා ධර්මය අවබෝධ කරගනියි. යමෙක් ධර්මය අසයිද, ඔහු අර්ථය හා ධර්මය අවබෝධ කරගනියි. යමෙක් ධර්මය දේශනා කරයිද, යමෙක් ධර්මය අසයිද, ඔවුන් දෙදෙනාම අර්ථය හා ධර්මය අවබෝධ කරගනිති. මහණෙනි, මේ කරුණු තුන නිසා ධර්ම කථාව පවතින්නේ වෙයි.” සිව්වන සූත්‍රයයි.

5. පණ්ඩිතසුත්තං

5. පණ්ඩිත සූත්‍රය

45. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තානි සප්පුරිසපඤ්ඤත්තානි. කතමානි තීණි? දානං, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං සප්පුරිසපඤ්ඤත්තං. පබ්බජ්ජා, භික්ඛවෙ[Pg.150], පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තා සප්පුරිසපඤ්ඤත්තා. මාතාපිතූනං, භික්ඛවෙ, උපට්ඨානං පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තං සප්පුරිසපඤ්ඤත්තං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පණ්ඩිතපඤ්ඤත්තානි සප්පුරිසපඤ්ඤත්තානී’’ති.

45. “මහණෙනි, පණ්ඩිතයන් විසින් පණවන ලද, සත්පුරුෂයන් විසින් පණවන ලද කරුණු තුනක් වෙයි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, දානය පණ්ඩිතයන් විසින් පණවන ලද්දකි, සත්පුරුෂයන් විසින් පණවන ලද්දකි. මහණෙනි, පැවිද්ද පණ්ඩිතයන් විසින් පණවන ලද්දකි, සත්පුරුෂයන් විසින් පණවන ලද්දකි. මහණෙනි, මව්පියන්ට උපස්ථාන කිරීම පණ්ඩිතයන් විසින් පණවන ලද්දකි, සත්පුරුෂයන් විසින් පණවන ලද්දකි. මහණෙනි, පණ්ඩිතයන් විසින් පණවන ලද, සත්පුරුෂයන් විසින් පණවන ලද කරුණු තුන මේවාය.”

‘‘සබ්භි දානං උපඤ්ඤත්තං, අහිංසා සංයමො දමො;

මාතාපිතු උපට්ඨානං, සන්තානං බ්‍රහ්මචාරිනං.

“සත්පුරුෂයෝ දානය ද, අවිහිංසාව ද, සංයමය ද, ඉන්ද්‍රිය දමනය ද පණවන ලදහ. එසේම උතුම් බඹසර වසන ශාන්ත වූවන් හට සහ මව්පියන්ට උපස්ථාන කිරීම ද පණවන ලදහ.”

‘‘සතං එතානි ඨානානි, යානි සෙවෙථ පණ්ඩිතො;

අරියො දස්සනසම්පන්නො, ස ලොකං භජතෙ සිව’’න්ති. පඤ්චමං;

“පණ්ඩිත තැනැත්තා සත්පුරුෂයන්ගේ මේ කරුණු සේවනය කරන්නේය. දර්ශන සම්පන්න වූ ඒ ආර්ය තැනැත්තේ සැපවත් වූ දෙව්ලොවට පැමිණෙයි.” පස්වන සූත්‍රයයි.

6. සීලවන්තසුත්තං

6. සීලවන්ත සූත්‍රය

46. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සීලවන්තො පබ්බජිතා ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරන්ති. තත්ථ මනුස්සා තීහි ඨානෙහි බහුං පුඤ්ඤං පසවන්ති. කතමෙහි තීහි? කායෙන, වාචාය, මනසා. යං, භික්ඛවෙ, සීලවන්තො පබ්බජිතා ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරන්ති. තත්ථ මනුස්සා ඉමෙහි තීහි ඨානෙහි බහුං පුඤ්ඤං පසවන්තී’’ති. ඡට්ඨං.

46. “මහණෙනි, යම් කලක සිල්වත් පැවිද්දෝ ගමක හෝ නියම්ගමක හෝ ඇසුරු කරමින් වාසය කරද්ද, එහි මනුෂ්‍යයෝ කරුණු තුනකින් බොහෝ පින් රැස්කර ගනිති. ඒ කවර තුනකින්ද? කයෙන්, වචනයෙන් සහ සිතෙනි. මහණෙනි, යම් කලක සිල්වත් පැවිද්දෝ ගමක හෝ නියම්ගමක හෝ ඇසුරු කරමින් වාසය කරද්ද, එහි මනුෂ්‍යයෝ මේ කරුණු තුනෙන් බොහෝ පින් රැස්කර ගනිති.” සයවන සූත්‍රයයි.

7. සඞ්ඛතලක්ඛණසුත්තං

7. සංඛතලක්ඛණ සූත්‍රය

47. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතලක්ඛණානි. කතමානි තීණි? උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතලක්ඛණානී’’ති. සත්තමං.

47. “මහණෙනි, සංඛත ධර්මයන්ගේ සංඛත ලක්ෂණ තුනක් වෙයි. ඒ කවර තුනක්ද? ඉපදීම (උප්පාදය) පෙනෙයි, විනාශ වීම (වය) පෙනෙයි, පවතින දෙයෙහි වෙනස් වීම (අන්‍යථාත්වය) පෙනෙයි. මහණෙනි, සංඛත ධර්මයන්ගේ සංඛත ලක්ෂණ මේ තුනයි.” සත්වන සූත්‍රයයි.

8. අසඞ්ඛතලක්ඛණසුත්තං

8. අසංඛතලක්ඛණ සූත්‍රය

48. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අසඞ්ඛතස්ස අසඞ්ඛතලක්ඛණානි. කතමානි තීණි? න උප්පාදො පඤ්ඤායති, න වයො පඤ්ඤායති, න ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අසඞ්ඛතස්ස අසඞ්ඛතලක්ඛණානී’’ති. අට්ඨමං.

48. “මහණෙනි, අසංඛත ධර්මයන්ගේ අසංඛත ලක්ෂණ තුනක් වෙයි. ඒ කවර තුනක්ද? ඉපදීමක් නොපෙනෙයි, විනාශ වීමක් නොපෙනෙයි, පවතින දෙයෙහි වෙනස් වීමක් නොපෙනෙයි. මහණෙනි, අසංඛත ධර්මයන්ගේ අසංඛත ලක්ෂණ මේ තුනයි.” අටවන සූත්‍රයයි.

9. පබ්බතරාජසුත්තං

9. පබ්බතරාජ සූත්‍රය

49. ‘‘හිමවන්තං, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජං නිස්සාය මහාසාලා තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪන්ති. කතමාහි තීහි? සාඛාපත්තපලාසෙන වඩ්ඪන්ති, තචපපටිකාය වඩ්ඪන්ති[Pg.151], ඵෙග්ගුසාරෙන වඩ්ඪන්ති. හිමවන්තං, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජං නිස්සාය මහාසාලා ඉමාහි තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪන්ති.

49. “මහණෙනි, පර්වත රාජ වූ හිමාලය ඇසුරු කොට මහා සල් ගස් කරුණු තුනකින් වැඩෙයි. ඒ කවර තුනකින්ද? අතු, පත් හා ළපල්ලෙන් වැඩෙයි, සිවියෙන් හා පොත්තෙන් වැඩෙයි, එළයෙන් හා හරයෙන් වැඩෙයි. මහණෙනි, හිමාලය පර්වත රාජයා ඇසුරු කොට මහා සල් ගස් මේ කරුණු තුනෙන් වැඩෙයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සද්ධං කුලපතිං නිස්සාය අන්තො ජනො තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪති. කතමාහි තීහි? සද්ධාය වඩ්ඪති, සීලෙන වඩ්ඪති, පඤ්ඤාය වඩ්ඪති. සද්ධං, භික්ඛවෙ, කුලපතිං නිස්සාය අන්තො ජනො ඉමාහි තීහි වඩ්ඪීහි වඩ්ඪතී’’ති.

“මහණෙනි, එලෙසම ශ්‍රද්ධාවන්ත පවුල් ප්‍රධානියෙකු ඇසුරු කොට ඒ පවුලේ පිරිස කරුණු තුනකින් වැඩෙති. ඒ කවර තුනකින්ද? ශ්‍රද්ධාවෙන් වැඩෙති, සීලයෙන් වැඩෙති, ප්‍රඥාවෙන් වැඩෙති. මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවන්ත පවුල් ප්‍රධානියෙකු ඇසුරු කොට පවුලේ පිරිස මේ කරුණු තුනෙන් වැඩෙති.”

‘‘යථාපි පබ්බතො සෙලො, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

තං රුක්ඛා උපනිස්සාය, වඩ්ඪන්තෙ තෙ වනප්පතී.

“මහ වනයෙහි පිහිටි මහත් වූ ගල් පර්වතයක් ඇසුරු කොට, එහි වෘක්ෂයෝ යම් සේ වැඩෙත්ද, ඒ වෘක්ෂයෝ වනස්පතීහු බවට පත්වෙත්.”

‘‘තථෙව සීලසම්පන්නං, සද්ධං කුලපතිං ඉධ;

උපනිස්සාය වඩ්ඪන්ති, පුත්තදාරා ච බන්ධවා;

අමච්චා ඤාතිසඞ්ඝා ච, යෙ චස්ස අනුජීවිනො.

“එලෙසම, මේ ලෝකයෙහි සිල්වත් වූ ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ පවුල් ප්‍රධානියෙකු ඇසුරු කොට අඹුදරුවෝ ද, නෑ මිතුරෝ ද, අමාත්‍යයෝ ද, නෑ පිරිස ද, ඔහු ඇසුරු කොට ජීවත් වන්නෝ ද වැඩෙති.”

‘‘ත්‍යාස්ස සීලවතො සීලං, චාගං සුචරිතානි ච;

පස්සමානානුකුබ්බන්ති, අත්තමත්ථං විචක්ඛණා.

“තම යහපත දකින නුවණැත්තෝ, ඒ සිල්වතාගේ සීලය ද, ත්‍යාගශීලී බව ද, සුචරිතය ද දැක ඒවා අනුගමනය කරති.”

‘‘ඉධ ධම්මං චරිත්වාන, මග්ගං සුගතිගාමිනං;

නන්දිනො දෙවලොකස්මිං, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. නවමං;

“මෙහිදී සුගතිගාමී වූ මාර්ගය වන සද්ධර්මයෙහි හැසිරී, දෙව්ලොව උපත ලබා ඉෂ්ට කාම සම්පත් ලබමින් සතුටු වෙති.” නවවන සූත්‍රයයි.

10. ආතප්පකරණීයසුත්තං

10. ආතප්පකරණීය සූත්‍රය

50. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි ආතප්පං කරණීයං. කතමෙහි තීහි? අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ආතප්පං කරණීයං, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ආතප්පං කරණීයං, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසනාය ආතප්පං කරණීයං. ඉමෙහි තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි ආතප්පං කරණීයං.

50. “මහණෙනි, කරුණු තුනකදී කෙලෙස් තවන වීරිය (ආතප්පය) කළ යුතුය. ඒ කවර තුනකදීද? නූපන් පාපී අකුසල ධර්මයන් නූපදවීම සඳහා වීරිය කළ යුතුය. නූපන් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම සඳහා වීරිය කළ යුතුය. උපන් ශාරීරික වූ, දුක් සහගත වූ, තියුණු වූ, කර්කශ වූ, කටුක වූ, අමනාප වූ, ජීවිතය නැති කරන සුලු වේදනාවන් ඉවසීම සඳහා වීරිය කළ යුතුය. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනේදී කෙලෙස් තවන වීරිය කළ යුතුය.”

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ආතප්පං කරොති, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ආතප්පං කරොති, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසනාය ආතප්පං [Pg.152] කරොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආතාපී නිපකො සතො සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. දසමං.

“මහණෙනි, යම් කලක මහණෙක් නූපන් පාපී අකුසල ධර්මයන් නූපදවීම පිණිසත්, නූපන් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිසත්, උපන් ශාරීරික දුක් වේදනාවන් ඉවසීම පිණිසත් වීරිය කෙරෙයි ද, මහණෙනි, එකල්හි ඒ මහණා කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති, මනා නුවණ ඇති, සිහි ඇති, මනා කොට දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස පිළිපන් මහණෙකැයි කියනු ලැබේ.” දසවන සූත්‍රයයි.

11. මහාචොරසුත්තං

11. මහාචෝර සූත්‍රය

51. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො සන්ධිම්පි ඡින්දති, නිල්ලොපම්පි හරති, එකාගාරිකම්පි කරොති, පරිපන්ථෙපි තිට්ඨති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො විසමනිස්සිතො ච හොති, ගහනනිස්සිතො ච හොති, බලවනිස්සිතො ච හොති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මහාචොරො විසමනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො නදීවිදුග්ගං වා නිස්සිතො හොති පබ්බතවිසමං වා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මහාචොරො විසමනිස්සිතො හොති.

51. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත මහා සොරා සන්ධි කපයි, කොල්ලකයි, තනි ගෙවල් පැහැර ගනියි, මංපහරයි. ඒ කවර තුනකින්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි මහා සොරා විෂම ස්ථාන ඇසුරු කරන්නෙකු වෙයි, ගහණ (ළැහැබ්) ඇසුරු කරන්නෙකු වෙයි, බලවතුන් ඇසුරු කරන්නෙකු වෙයි. මහණෙනි, මහා සොරා විෂම ස්ථාන ඇසුරු කරන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි මහා සොරා එතර වීමට අපහසු ගංගා හෝ විෂම වූ පර්වත හෝ ඇසුරු කරයි. මහණෙනි, මෙසේ මහා සොරා විෂම ස්ථාන ඇසුරු කරයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මහාචොරො ගහනනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො තිණගහනං වා නිස්සිතො හොති, රුක්ඛගහනං වා රොධං වා මහාවනසණ්ඩං වා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මහාචොරො ගහනනිස්සිතො හොති.

‘‘මහණෙනි, මහා සොරෙකු ලැහැබක් ඇසුරු කරන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙලොව මහා සොරෙකු තණ ලැහැබක් හෝ ගස් ලැහැබක් හෝ ළඳු කැලෑවක් හෝ මහා වනයක් හෝ ඇසුරු කරයි. මහණෙනි, මහා සොරෙකු ලැහැබක් ඇසුරු කරන්නේ මෙලෙසිනි.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මහාචොරො බලවනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාචොරො රාජානං වා රාජමහාමත්තානං වා නිස්සිතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ මං කොචි කිඤ්චි වක්ඛති, ඉමෙ මෙ රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණිස්සන්තී’ති. සචෙ නං කොචි කිඤ්චි ආහ, ත්‍යාස්ස රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මහාචොරො බලවනිස්සිතො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො සන්ධිම්පි ඡින්දති, නිල්ලොපම්පි හරති, එකාගාරිකම්පි කරොති, පරිපන්ථෙපි තිට්ඨති.

‘‘මහණෙනි, මහා සොරෙකු බලවතුන් ඇසුරු කරන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙලොව මහා සොරෙකු රජුන් හෝ රජ මහා ඇමතියන් හෝ ඇසුරු කරයි. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වෙයි: ‘ඉදින් කිසිවෙකු මට යම් චෝදනාවක් කළහොත්, මේ රජවරු හෝ රජ මහා ඇමතියෝ කරුණු වසන් කොට මා වෙනුවෙන් පෙනී සිට අර්ථය පවසන්නාහ’ යනුවෙනි. ඉදින් කිසිවෙකු ඔහුට කිසියම් චෝදනාවක් කළහොත්, ඒ රජවරු හෝ රජ මහා ඇමතියෝ කරුණු වසන් කොට ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටිති. මහණෙනි, මහා සොරෙකු බලවතුන් ඇසුරු කරන්නේ මෙලෙසිනි. මහණෙනි, මේ අංග තුනෙන් යුක්ත වූ මහා සොරා නිවෙස් බිඳියි, මංකොල්ලකයි, තනි නිවසක් වටකර කොල්ලකයි, මංපහරන්නෙකු ලෙස මඟ රැක සිටියි.

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපභික්ඛු ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමනිස්සිතො ච හොති ගහනනිස්සිතො ච බලවනිස්සිතො ච.

‘‘මහණෙනි, එමෙන්ම අංග තුනකින් යුක්ත වූ පාපී භික්ෂුව, (තම ගුණ) නසාගත්, පලුදු වූ ආත්මයක් ඇතිව තමා පරිහරණය කරයි. ඔහු දොස් සහිත පුද්ගලයෙක් වෙයි. නුවණැත්තන්ගේ ගැරහුමට ද ලක්වෙයි. බොහෝ අකුසල් ද රැස් කරයි. ඒ අංග තුන කවරේද? මහණෙනි, මෙහි පාපී භික්ෂුව විෂම දේ ඇසුරු කරන්නෙක් වෙයි, ලැහැබ් ඇසුරු කරන්නෙක් වෙයි, බලවතුන් ඇසුරු කරන්නෙක් වෙයි.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, විසමෙන වචීකම්මෙන [Pg.153] සමන්නාගතො හොති, විසමෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු විසමනිස්සිතො හොති.

‘‘මහණෙනි, පාපී භික්ෂුව විෂම දේ ඇසුරු කරන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි පාපී භික්ෂුව විෂම වූ කාය කර්මයෙන් යුක්ත වෙයි, විෂම වූ වාග් කර්මයෙන් යුක්ත වෙයි, විෂම වූ මනෝ කර්මයෙන් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, පාපී භික්ෂුව විෂම දේ ඇසුරු කරන්නේ මෙලෙසිනි.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු ගහනනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු ගහනනිස්සිතො හොති.

‘‘මහණෙනි, පාපී භික්ෂුව ලැහැබ් ඇසුරු කරන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි පාපී භික්ෂුව මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වෙයි, අන්තග්‍රාහික දෘෂ්ටියෙන් (එනම් ශාස්වත උච්ඡේද ආදී අන්තවල රැඳුණු දෘෂ්ටියෙන්) යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, පාපී භික්ෂුව ලැහැබ් ඇසුරු කරන්නේ මෙලෙසිනි.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු බලවනිස්සිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු රාජානං වා රාජමහාමත්තානං වා නිස්සිතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘සචෙ මං කොචි කිඤ්චි වක්ඛති, ඉමෙ මෙ රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණිස්සන්තී’ති. සචෙ නං කොචි කිඤ්චි ආහ, ත්‍යාස්ස රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා පරියොධාය අත්ථං භණන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පාපභික්ඛු බලවනිස්සිතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පාපභික්ඛු ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවතී’’ති. එකාදසමං.

‘‘මහණෙනි, පාපී භික්ෂුව බලවතුන් ඇසුරු කරන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි පාපී භික්ෂුව රජුන් හෝ රජ මහා ඇමතියන් හෝ ඇසුරු කරයි. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වෙයි: ‘ඉදින් කිසිවෙකු මට යම් චෝදනාවක් කළහොත්, මේ රජවරු හෝ රජ මහා ඇමතියෝ කරුණු වසන් කොට මා වෙනුවෙන් පෙනී සිටිමින් අර්ථය පවසන්නාහ’ යනුවෙනි. ඉදින් කිසිවෙකු ඔහුට කිසියම් චෝදනාවක් කළහොත්, ඒ රජවරු හෝ රජ මහා ඇමතියෝ කරුණු වසන් කොට ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටිති. මහණෙනි, පාපී භික්ෂුව බලවතුන් ඇසුරු කරන්නේ මෙලෙසිනි. මහණෙනි, මේ අංග තුනෙන් යුක්ත වූ පාපී භික්ෂුව, තම ගුණ නසාගත් පලුදු වූ ආත්මයක් ඇතිව වාසය කරයි, දොස් සහිත වෙයි, නුවණැත්තන්ගේ ගැරහුමට ලක්වෙයි, බොහෝ අකුසල් ද රැස් කරගනියි.’’ එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

චූළවග්ගො පඤ්චමො.

පස්වන චූළ වර්ගය නිමාවට පත් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

සම්මුඛී ඨානත්ථවසං, පවත්ති පණ්ඩිත සීලවං;

සඞ්ඛතං පබ්බතාතප්පං, මහාචොරෙනෙකාදසාති.

සම්මුඛී සූත්‍රය, ඨාන සූත්‍රය, පවත්ති සූත්‍රය, පරේසං සූත්‍රය, පණ්ඩිත සූත්‍රය, සීලවන්ත සූත්‍රය, සංඛත සූත්‍රය, පබ්බත සූත්‍රය, ආතප්ප සූත්‍රය සහ මහාචෝර සූත්‍රය යන සූත්‍ර එකොළසකි.

පඨමො පණ්ණාසකො සමත්තො.

පළමු පණ්ණාසකය නිමාවට පත් විය.

2. දුතියපණ්ණාසකං

2. දෙවන පණ්ණාසකය

(6) 1. බ්‍රාහ්මණවග්ගො

(6) 1. බ්‍රාහ්මණ වර්ගය

1. පඨමද්වෙබ්‍රාහ්මණසුත්තං

1. පළමු ද්වේ බ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

52. අථ [Pg.154] ඛො ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චම්හා අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. ඔවදතු නො භවං ගොතමො, අනුසාසතු නො භවං ගොතමො යං අම්හාකං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

52. එක් කලෙක වයසින් මුහුකුරා ගිය, මහලු වූ, වයෝවෘද්ධ වූ, ජීවිතයේ අවසාන අවධියට පැමිණි, උපතින් අවුරුදු එකසිය විස්සක් වයසැති බමුණන් දෙදෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදුණහ. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු පිළිසඳර කතාව අවසන් කොට ඔවුහු එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ බමුණෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: ‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, අපි වයසින් මුහුකුරා ගිය, මහලු වූ, ජීවිතයේ අවසාන අවධියට පැමිණි, උපතින් අවුරුදු එකසිය විස්සක් වයසැති බමුණෝ වෙමු. එහෙත් අප විසින් යහපත් දේ නොකරන ලදී, කුසල් නොකරන ලදී, බියෙන් රැකවරණය ලබා දෙන පිනක් නොකරන ලදී. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, අපට බොහෝ කලක් හිතසුව පිණිස පවතින අයුරින් අපට අවවාද කළ මැනව, අපට අනුශාසනා කළ මැනව.’’

‘‘තග්ඝ තුම්හෙ, බ්‍රාහ්මණා, ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චත්ථ අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. උපනීයති ඛො අයං, බ්‍රාහ්මණා, ලොකො ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන. එවං උපනීයමානෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණා, ලොකෙ ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන, යො ඉධ කායෙන සංයමො වාචාය සංයමො මනසා සංයමො, තං තස්ස පෙතස්ස තාණඤ්ච ලෙණඤ්ච දීපඤ්ච සරණඤ්ච පරායණඤ්චා’’ති.

‘‘බමුණනි, සැබවින්ම ඔබලා වයසින් මුහුකුරා ගිය, මහලු වූ, වයෝවෘද්ධ වූ, ජීවිතයේ අවසාන අවධියට පැමිණි, උපතින් අවුරුදු එකසිය විස්සක් වයසැති අය වෙති; එසේම ඔබලා විසින් යහපත් දේ නොකරන ලදී, කුසල් නොකරන ලදී, බියෙන් රැකවරණය සලසන පිනක් නොකරන ලදී. බමුණනි, මේ ලෝකය ජරාවෙන්, ව්‍යාධියෙන් හා මරණයෙන් ක්ෂය වෙමින් ඉදිරියට ගෙන යනු ලබයි. බමුණනි, මෙසේ ලෝකය ජරාවෙන්, ව්‍යාධියෙන් හා මරණයෙන් ගෙන යනු ලබද්දී, මෙලොව යම් කයකින් සංවර වීමක්, වචනයෙන් සංවර වීමක් හා මනසින් සංවර වීමක් ඇද්ද, එය පරලොව ගිය පුද්ගලයාට ආරක්ෂාවක් ද, ලෙනක් ද, ද්වීපයක් ද, සරණක් ද, උතුම් පිළිසරණක් ද වන්නේය.’’

‘‘උපනීයති ජීවිතමප්පමායු,ජරූපනීතස්ස න සන්ති තාණා;

එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානි.

‘‘ජීවිතය (මරණය කරා) ගෙන යනු ලබයි, ආයුෂය අල්පය, ජරාවට පත් වූ තැනැත්තාට වෙනත් රැකවරණයක් නැත. මරණයෙහි පවත්නා මේ බිය දකිමින්, සැපය ගෙන දෙන පින් කළ යුතුය.

‘‘යොධ කායෙන සංයමො, වාචාය උද චෙතසා;

තං තස්ස පෙතස්ස සුඛාය හොති,යං ජීවමානො පකරොති පුඤ්ඤ’’න්ති. පඨමං;

යමෙකු මෙලොව කයින් සංවර වෙයිද, වචනයෙන් හා මනසින් සංවර වෙයිද, ජීවත්ව සිටියදී ඔහු කරන ඒ පින පරලොව ගිය පසු ඔහුට සැප පිණිස පවතින්නේය.’’ පළමු සූත්‍රයයි.

2. දුතියද්වෙබ්‍රාහ්මණසුත්තං

2. දෙවන ද්වේ බ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

53. අථ [Pg.155] ඛො ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චම්හා අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. ඔවදතු නො භවං ගොතමො, අනුසාසතු නො භවං ගොතමො යං අම්හාකං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

53. එකල්හි උපතින් වසර එකසිය විස්සක් පමණ ආයුෂ ඇති, ජරාවට පත් වූ, වෘද්ධ වූ, මහලු වූ, දීර්ඝ කාලයක් ජීවිතය ගත කොට අවසන් අවධියට පැමිණි බ්‍රාහ්මණයෝ දෙදෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. එසේ පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එක් පසෙක වාඩි වූහ. එක් පසෙක වාඩි වූ ඒ බ්‍රාහ්මණයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අපි උපතින් වසර එකසිය විස්සක් පමණ වයසැති, ජරාවට පත් වූ, වෘද්ධ වූ, මහලු වූ, දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් වී අවසන් අවධියට පැමිණි බ්‍රාහ්මණයෝ වෙමු. එසේ වුවත් අප විසින් කිසිදු යහපත් ක්‍රියාවක්, කුසලයක් හෝ මරණයෙන් පසු රැකවරණයක් වන කිසිවක් සිදු කර නොමැත. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අපට බොහෝ කල් හිතසුව පිණිස අවවාද කරන සේක්වා, අනුශාසනා කරන සේක්වා!"

‘‘තග්ඝ තුම්හෙ, බ්‍රාහ්මණා, ජිණ්ණා වුද්ධා මහල්ලකා අද්ධගතා වයොඅනුප්පත්තා වීසවස්සසතිකා ජාතියා; තෙ චත්ථ අකතකල්‍යාණා අකතකුසලා අකතභීරුත්තාණා. ආදිත්තො ඛො අයං, බ්‍රාහ්මණා, ලොකො ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන. එවං ආදිත්තෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණා, ලොකෙ ජරාය බ්‍යාධිනා මරණෙන, යො ඉධ කායෙන සංයමො වාචාය සංයමො මනසා සංයමො, තං තස්ස පෙතස්ස තාණඤ්ච ලෙණඤ්ච දීපඤ්ච සරණඤ්ච පරායණඤ්චා’’ති.

"බ්‍රාහ්මණයෙනි, සැබැවින්ම ඔබලා උපතින් වසර එකසිය විස්සක් වයසැති, ජරාවට පත් වූ, වෘද්ධ වූ, මහලු වූ, ජීවිතයේ අවසාන අවධියට පැමිණි අය වෙති. එහෙත් ඔබලා විසින් කිසිදු යහපත් ක්‍රියාවක්, කුසලයක් හෝ රැකවරණයක් වන පින්කමක් කර නොමැත. බ්‍රාහ්මණයෙනි, සැබවින්ම මේ ලෝකය ජරාවෙන්, ව්‍යාධියෙන් හා මරණයෙන් ගිනි ගෙන ඇත. බ්‍රාහ්මණයෙනි, මෙලෙස ලෝකය ජරාවෙන්, ව්‍යාධියෙන් හා මරණයෙන් ගිනි ගෙන ඇති කල්හි, යමෙකු මෙලොවදී කයින්, වචනයෙන් හා සිතින් සංවර වේ ද, එය පරලොව යන ඔහුට රැකවරණයක්, පිළිසරණක්, ආරක්ෂිත දූපතක්, සරණක් හා අවසාන පිහිටක් වන්නේය."

‘‘ආදිත්තස්මිං අගාරස්මිං, යං නීහරති භාජනං;

තං තස්ස හොති අත්ථාය, නො ච යං තත්ථ ඩය්හති.

"ගෙයක් ගිනි ගන්නා කල්හි, එයින් යම් භාජනයක් හෝ දෑ පිටතට ගනු ලබන්නේ ද, එය එම හිමිකරුගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස පවතී. එහි ඇතුළත දැවී යන දෑ ඔහුට ප්‍රයෝජනවත් නොවේ."

‘‘එවං ආදිත්තො ඛො ලොකො, ජරාය මරණෙන ච;

නීහරෙථෙව දානෙන, දින්නං හොති සුනීහතං.

"එලෙසම මේ ලෝකය ද ජරාවෙන් හා මරණයෙන් ගිනි ගෙන ඇත. එබැවින් දානය නමැති පුණ්‍ය ක්‍රියාවෙන් (තම සම්පත්) පිටතට රැගෙන යා යුතුය. එලෙස දෙන ලද දානය මැනවින් පිටතට ගෙන ගිය (ආරක්ෂිත කරගත්) දෙයක් වන්නේය."

‘‘යොධ කායෙන සංයමො, වාචාය උද චෙතසා;

තං තස්ස පෙතස්ස සුඛාය හොති,යං ජීවමානො පකරොති පුඤ්ඤ’’න්ති. දුතියං;

"මෙලොව යම් කෙනෙකු කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් සංවරයක් ඇති කර ගන්නේ ද, ජීවත්ව සිටින කාලය තුළ ඔහු යම් පිනක් සිදු කරන්නේ ද, එය පරලොව ගිය තැනැත්තාගේ සැපය පිණිසම හේතු වන්නේය."

3. අඤ්ඤතරබ්‍රාහ්මණසුත්තං

3. අඤ්ඤතර බ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

54. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො [Pg.156] භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

54. එකල්හි එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචී පිළිසඳරෙහි යෙදී එක් පසෙක වාඩි විය. එක් පසෙක වාඩි වූ ඒ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'සන්දිට්ඨික ධර්මය, සන්දිට්ඨික ධර්මය' යනුවෙන් පවසනු ලැබේ. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ධර්මය සන්දිට්ඨික (මෙලොවදීම දැකිය හැකි), අකාලික (කල් නොයවා විපාක දෙන), ඒහිපස්සික (එන්න බලන්න යැයි කීමට සුදුසු), ඕපනයික (තමන් වෙත පමුණුවා ගත යුතු) සහ විඥයන් විසින් තම තමන් කෙරෙහිම දත යුතු වන්නේ කෙතරම් දුරට ද?"

‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. (රත්තො ඛො…පෙ… කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. රාගෙ පහීනා නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. රත්තො ඛො…පෙ… අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති. රාගෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති.) එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

"බ්‍රාහ්මණය, රාගයෙන් ඇලුණු, රාගයෙන් මැඩුණු, රාගයෙන් වසඟ වූ සිත් ඇති පුද්ගලයා තමාගේ පීඩාව පිණිස ද සිතයි, අනුන්ගේ පීඩාව පිණිස ද සිතයි, දෙපාර්ශ්වයේම පීඩාව පිණිස ද සිතයි; මානසික දුක හා දොම්නස විඳියි. රාගය ප්‍රහීණ වූ විට තමාගේ හෝ අනුන්ගේ හෝ දෙපාර්ශ්වයේම හෝ පීඩාව පිණිස නොසිතයි; මානසික දුක හෝ දොම්නස නොවිඳියි. රාගයෙන් ඇලුණු තැනැත්තා කයින්, වචනයෙන් හා සිතින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදෙයි. රාගය ප්‍රහීණ වූ විට කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් දුශ්චරිතයෙහි නොයෙදෙයි. රාගයෙන් ඇලුණු තැනැත්තා තමාගේත්, අනුන්ගේත්, දෙපාර්ශ්වයේම යහපතත් යථා පරිදි තේරුම් නොගනියි. රාගය ප්‍රහීණ වූ විට තමාගේත්, අනුන්ගේත්, දෙපාර්ශ්වයේම යහපතත් යථා පරිදි තේරුම් ගනියි. බ්‍රාහ්මණය, මෙලෙස ද ධර්මය සන්දිට්ඨික වන්නේය."

‘‘දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. දොසෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

"බ්‍රාහ්මණය, ද්වේෂයෙන් දූෂිත වූ, ද්වේෂයෙන් මැඩුණු, ද්වේෂයෙන් වසඟ වූ සිත් ඇති පුද්ගලයා තමාගේ පීඩාව පිණිස ද, අනුන්ගේ පීඩාව පිණිස ද, දෙපාර්ශ්වයේම පීඩාව පිණිස ද සිතයි; මානසික දුක් දොම්නස් විඳියි. ද්වේෂය ප්‍රහීණ වූ විට තමාගේ, අනුන්ගේ හෝ දෙපාර්ශ්වයේම පීඩාව පිණිස නොසිතයි; මානසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියි. බ්‍රාහ්මණය, මෙලෙස ද ධර්මය සන්දිට්ඨික වන්නේය."

‘‘මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති[Pg.157]. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

"බ්‍රාහ්මණය, මෝහයෙන් මුළා වූ, මෝහයෙන් මැඩුණු, මෝහයෙන් වසඟ වූ සිත් ඇති පුද්ගලයා තමාගේ, අනුන්ගේ හෝ දෙපාර්ශ්වයේම පීඩාව පිණිස සිතයි; මානසික දුක් දොම්නස් විඳියි. මෝහය ප්‍රහීණ වූ විට තමාගේ හෝ අනුන්ගේ පීඩාව පිණිස නොසිතයි; මානසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියි. බ්‍රාහ්මණය, මෙලෙස ධර්මය සන්දිට්ඨික වන අතර, අකාලික, ඒහිපස්සික, ඕපනයික හා විඥයන් විසින් තම තමන් කෙරෙහිම දත යුතු ද වන්නේය."

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති; එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. තතියං.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරයි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරයි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කරන්නාක් මෙන් හෝ, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කරන්නාක් මෙන් හෝ, මංමුළා වූවෙකුට මඟ කියා දෙන්නාක් මෙන් හෝ, ‘ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වා’ යි අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වා දරන්නාක් මෙන් හෝ, භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ක්‍රමයෙන් ධර්මය දේශනා කරන ලදී. මම ඒ භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමි. භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස සලකන සේක්වා.” තෙවැන්නයි.

4. පරිබ්බාජකසුත්තං

4. පරිබ්බජක සූත්‍රය

55. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

55. ඉන්පසු එක්තරා බ්‍රාහ්මණ පරිබ්‍රාජකයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ... එකත්පසක හිඳගත් ඒ බ්‍රාහ්මණ පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ‘සන්දිට්ඨික ධර්මය, සන්දිට්ඨික ධර්මය’ යැයි කියනු ලැබේ. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ධර්මය මෙලොවදීම දැකිය හැකි (සන්දිට්ඨික), කල් නොයවා විපාක දෙන (අකාලික), ‘එන්න බලන්න’ යැයි කීමට සුදුසු (ඒහිපස්සික), තමා තුළට පමුණුවා ගත යුතු (ඕපනයික), නුවණැත්තන් විසින් තම තමන් තුළින්ම අවබෝධ කළ යුතු (පච්චත්තං වේදිතබ්බෝ විඤ්ඤූහි) වන්නේ කොපමණකින්ද?”

‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති.

“බ්‍රාහ්මණය, රාගයෙන් ඇලුණු, රාගයෙන් මඩනා ලද, රාගයෙන් යටපත් වූ සිතක් ඇති තැනැත්තා තමාට පීඩා පිණිසත් සිතයි, අන් අයට පීඩා පිණිසත් සිතයි, දෙපාර්ශවයටම පීඩා පිණිසත් සිතයි. එමෙන්ම මානසික දුක හා දොම්නස විඳියි. රාගය ප්‍රහීණ වූ විට තමාට පීඩා පිණිස නොසිතයි, අන් අයට පීඩා පිණිස නොසිතයි, දෙපාර්ශවයටම පීඩා පිණිස නොසිතයි. එමෙන්ම මානසික දුක හා දොම්නස නොවිඳියි.”

‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. රාගෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති.

“බ්‍රාහ්මණය, රාගයෙන් ඇලුණු, රාගයෙන් මඩනා ලද, රාගයෙන් යටපත් වූ සිතක් ඇති තැනැත්තා කයින් දුසිරිත් කරයි, වචනයෙන් දුසිරිත් කරයි, සිතින් දුසිරිත් කරයි. රාගය ප්‍රහීණ වූ විට කයින් දුසිරිත් නොකරයි, වචනයෙන් දුසිරිත් නොකරයි, සිතින් දුසිරිත් නොකරයි.”

‘‘රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති. රාගෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති[Pg.158], පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

“බ්‍රාහ්මණය, රාගයෙන් ඇලුණු, රාගයෙන් මඩනා ලද, රාගයෙන් යටපත් වූ සිතක් ඇති තැනැත්තා තමාගේ යහපත ද ඇති සැටියෙන් (තත්ත්වාකාරයෙන්) තේරුම් නොගනියි, අන් අනුන්ගේ යහපත ද... දෙපාර්ශවයේම යහපත ද ඇති සැටියෙන් තේරුම් නොගනියි. රාගය ප්‍රහීණ වූ විට තමාගේ යහපත ද ඇති සැටියෙන් තේරුම් ගනියි, අන් අනුන්ගේ යහපත ද... දෙපාර්ශවයේම යහපත ද ඇති සැටියෙන් තේරුම් ගනියි. බ්‍රාහ්මණය, මෙසේ ද ධර්මය සන්දිට්ඨික (මෙලොවදීම දැකිය හැකි) වෙයි... පෙල... ”

‘‘දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දොසෙන…පෙ… මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති.

“බ්‍රාහ්මණය, ද්වේෂයෙන් දූෂිත වූ තැනැත්තා ද... පෙල... බ්‍රාහ්මණය, මෝහයෙන් මුළා වූ, මෝහයෙන් මඩනා ලද, මෝහයෙන් යටපත් වූ සිතක් ඇති තැනැත්තා තමාට පීඩා පිණිසත් සිතයි, අන් අයට පීඩා පිණිසත් සිතයි, දෙපාර්ශවයටම පීඩා පිණිසත් සිතයි. එමෙන්ම මානසික දුක හා දොම්නස විඳියි. මෝහය ප්‍රහීණ වූ විට තමාට පීඩා පිණිස නොසිතයි, අන් අයට පීඩා පිණිස නොසිතයි, දෙපාර්ශවයටම පීඩා පිණිස නොසිතයි. එමෙන්ම මානසික දුක හා දොම්නස නොවිඳියි.”

‘‘මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො, කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. මොහෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති.

“බ්‍රාහ්මණය, මෝහයෙන් මුළා වූ, මෝහයෙන් මඩනා ලද, මෝහයෙන් යටපත් වූ සිතක් ඇති තැනැත්තා කයින් දුසිරිත් කරයි, වචනයෙන් දුසිරිත් කරයි, සිතින් දුසිරිත් කරයි. මෝහය ප්‍රහීණ වූ විට කයින් දුසිරිත් නොකරයි, වචනයෙන් දුසිරිත් නොකරයි, සිතින් දුසිරිත් නොකරයි.”

‘‘මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති. මොහෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

“බ්‍රාහ්මණය, මෝහයෙන් මුළා වූ, මෝහයෙන් මඩනා ලද, මෝහයෙන් යටපත් වූ සිතක් ඇති තැනැත්තා තමාගේ යහපත ද තත්ත්වාකාරයෙන් තේරුම් නොගනියි, අනුන්ගේ යහපත ද... දෙපාර්ශවයේම යහපත ද තත්ත්වාකාරයෙන් තේරුම් නොගනියි. මෝහය ප්‍රහීණ වූ විට තමාගේ යහපත ද තත්ත්වාකාරයෙන් තේරුම් ගනියි, අනුන්ගේ යහපත ද... දෙපාර්ශවයේම යහපත ද තත්ත්වාකාරයෙන් තේරුම් ගනියි. බ්‍රාහ්මණය, මෙසේ ධර්මය සන්දිට්ඨික වෙයි, අකාලික වෙයි, ඒහිපස්සික වෙයි, ඕපනයික වෙයි, නුවණැත්තන් විසින් තම තමන් තුළින්ම අවබෝධ කළ යුතු වෙයි.”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. චතුත්ථං.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරයි... පෙල... භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස සලකන සේක්වා.” හතරවැන්නයි.

5. නිබ්බුතසුත්තං

5. නිබ්බුත සූත්‍රය

56. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං සන්දිට්ඨිකං නිබ්බාන’න්ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති අකාලිකං එහිපස්සිකං ඔපනෙය්‍යිකං පච්චත්තං වෙදිතබ්බං විඤ්ඤූහී’’ති?

56. ඉන්පසු ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදන කොට එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හිඳගත් ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ‘සන්දිට්ඨික නිවන, සන්දිට්ඨික නිවන’ යැයි කියනු ලැබේ. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, නිවන මෙලොවදීම දැකිය හැකි (සන්දිට්ඨික), කල් නොයවා විපාක දෙන (අකාලික), ‘එන්න බලන්න’ යැයි කීමට සුදුසු (ඒහිපස්සික), තමා තුළට පමුණුවා ගත යුතු (ඕපනයික), නුවණැත්තන් විසින් තම තමන් තුළින්ම අවබෝධ කළ යුතු වන්නේ කොපමණකින්ද?”

‘‘රත්තො [Pg.159] ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති.

“බ්‍රාහ්මණය, රාගයෙන් ඇලුණු, රාගයෙන් මැඬුණු, ඒ පිළිබඳව ම දැඩි ලෙස ගිජු වූ සිත් ඇති තැනැත්තා තමාගේ පීඩාව පිණිස ද සිතයි, අන්‍යන්ගේ පීඩාව පිණිස ද සිතයි, දෙපාර්ශවයේ ම පීඩාව පිණිස ද සිතයි; එමෙන් ම මානසික දුක් දොම්නස් අත්විඳියි. රාගය ප්‍රහීණ කළ කල්හි තමාගේ පීඩාව පිණිස ද නොසිතයි, අන්‍යන්ගේ පීඩාව පිණිස ද නොසිතයි, දෙපාර්ශවයේ ම පීඩාව පිණිස ද නොසිතයි; එමෙන් ම මානසික දුක් දොම්නස් අත් නොවිඳියි. බ්‍රාහ්මණය, නිවන ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන් (තමාට ම) දැකිය හැක්කේ මේ අයුරිනි.”

‘‘දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ… මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති.

“බ්‍රාහ්මණය, ද්වේෂයෙන් දූෂිත වූ... බ්‍රාහ්මණය, මෝහයෙන් මුළා වූ, මෝහයෙන් මැඬුණු, ඒ පිළිබඳව ම දැඩි ලෙස ගිජු වූ සිත් ඇති තැනැත්තා තමාගේ පීඩාව පිණිස ද සිතයි, අන්‍යන්ගේ පීඩාව පිණිස ද සිතයි, දෙපාර්ශවයේ ම පීඩාව පිණිස ද සිතයි; එමෙන් ම මානසික දුක් දොම්නස් අත්විඳියි. මෝහය ප්‍රහීණ කළ කල්හි තමාගේ පීඩාව පිණිස ද නොසිතයි, අන්‍යන්ගේ පීඩාව පිණිස ද නොසිතයි, දෙපාර්ශවයේ ම පීඩාව පිණිස ද නොසිතයි; එමෙන් ම මානසික දුක් දොම්නස් අත් නොවිඳියි. බ්‍රාහ්මණය, නිවන ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන් (තමාට ම) දැකිය හැක්කේ මේ අයුරින් ද වේ.”

‘‘යතො ඛො අයං, බ්‍රාහ්මණ, අනවසෙසං රාගක්ඛයං පටිසංවෙදෙති, අනවසෙසං දොසක්ඛයං පටිසංවෙදෙති, අනවසෙසං මොහක්ඛයං පටිසංවෙදෙති; එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං හොති අකාලිකං එහිපස්සිකං ඔපනෙය්‍යිකං පච්චත්තං වෙදිතබ්බං විඤ්ඤූහී’’ති. ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඤ්චමං.

“බ්‍රාහ්මණය, යම් කලෙක මොහු ඉතිරි නැතිව රාගය ක්ෂය වීම අත්විඳී ද, ඉතිරි නැතිව ද්වේෂය ක්ෂය වීම අත්විඳී ද, ඉතිරි නැතිව මෝහය ක්ෂය වීම අත්විඳී ද; බ්‍රාහ්මණය, නිවන ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන් දැකිය හැක්කේ, කල් නොයවා විපාක දෙන්නේ, ‘එන්න, බලන්න’ යැයි පෙන්විය හැක්කේ, තමා තුළට පමුණුවා ගත යුත්තේ, ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් තම තමන්ගේ සිතින් ම දත යුත්තේ මේ අයුරිනි.” මෙසේ වදාළ කල්හි, “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහර ය... භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා” යි ඔහු පැවසී ය. පස්වන සූත්‍රයයි.

6. පලොකසුත්තං

6. පලෝක සූත්‍රය

57. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණමහාසාලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණමහාසාලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, පුබ්බකානං බ්‍රාහ්මණානං වුද්ධානං මහල්ලකානං ආචරියපාචරියානං භාසමානානං – ‘පුබ්බෙ සුදං අයං ලොකො අවීචි මඤ්ඤෙ ඵුටො අහොසි මනුස්සෙහි, කුක්කුටසංපාතිකා ගාමනිගමරාජධානියො’ති. කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු කො පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි [Pg.160] අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්තී’’ති?

57. එකල්හි එක්තරා මහාසාල බ්‍රාහ්මණයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ... එකත්පසක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසී ය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, වයෝවෘද්ධ වූ, මහලු වූ, ගුරුවරුන්ගේ ද ගුරුවරුන් වූ, අතීත බ්‍රාහ්මණයන් පවසනු මම මෙසේ අසා ඇත්තෙමි: ‘ඉස්සර මේ ලෝකය අවීචි මහා නිරය මෙන් මිනිසුන්ගෙන් පිරී පැවතියේ ය, ගම් නියම්ගම් සහ රාජධානීන් කුකුළෙකුට (ගමක පියස්සක සිට තවත් ගමක පියස්සකට) පියඹා යා හැකි තරම් සමීපව පිහිටා තිබුණේ ය’ යනුවෙනි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, වර්තමානයෙහි මිනිසුන් මෙසේ ක්ෂය වීමට, ඔවුන්ගේ අඩුවක් දක්නට ලැබීමට, ගම් ගම් නොවීමට, නියම්ගම් නියම්ගම් නොවීමට, නගර නගර නොවීමට සහ ජනපද ජනපද නොවීමට හේතුව කුමක් ද? ප්‍රත්‍යය කුමක් ද?”

‘‘එතරහි, බ්‍රාහ්මණ, මනුස්සා අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා. තෙ අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා තිණ්හානි සත්ථානි ගහෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ජීවිතා වොරොපෙන්ති, තෙන බහූ මනුස්සා කාලං කරොන්ති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු අයං පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්ති.

“බ්‍රාහ්මණය, වර්තමානයෙහි මිනිසුන් අධර්ම රාගයෙන් ඇලී සිටිති, විෂම ලෝභයෙන් මැඬී සිටිති, වැරදි දෘෂ්ටි සහ වැරදි චර්යාවන්ගෙන් යුක්ත ව සිටිති. මෙසේ අධර්ම රාගයෙන් ඇලී, විෂම ලෝභයෙන් මැඬී, මිථ්‍යා ධර්මයෙහි යෙදී සිටින ඔවුහු මුවහත් ආයුධ ගෙන එකිනෙකාගේ ජීවිත විනාශ කරති; එම හේතුවෙන් බොහෝ මිනිස්සු මරණයට පත් වෙති. බ්‍රාහ්මණය, වර්තමානයෙහි මිනිසුන් ක්ෂය වීමට, ඔවුන්ගේ අඩුවක් දක්නට ලැබීමට, ගම් ගම් නොවීමට, නියම්ගම් නියම්ගම් නොවීමට, නගර නගර නොවීමට සහ ජනපද ජනපද නොවීමට එක් හේතුවක් හා ප්‍රත්‍යයක් වන්නේ මෙයයි.

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, එතරහි මනුස්සා අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා. තෙසං අධම්මරාගරත්තානං විසමලොභාභිභූතානං මිච්ඡාධම්මපරෙතානං දෙවො න සම්මාධාරං අනුප්පවෙච්ඡති. තෙන දුබ්භික්ඛං හොති දුස්සස්සං සෙතට්ඨිකං සලාකාවුත්තං. තෙන බහූ මනුස්සා කාලං කරොන්ති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු අයං පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්ති.

තවද බ්‍රාහ්මණය, වර්තමානයෙහි මිනිසුන් අධර්ම රාගයෙන් ඇලී, විෂම ලෝභයෙන් මැඬී, මිථ්‍යා ධර්මයෙහි යෙදී සිටිති. අධර්ම රාගයෙන් ඇලී, විෂම ලෝභයෙන් මැඬී, මිථ්‍යා ධර්මයෙහි යෙදී සිටින එම මිනිසුන්ට වැසි දෙවියන් නිසි පරිදි වැසි නොදෙයි. එම හේතුවෙන් දුර්භික්ෂ ඇති වෙයි, වගාවන් පාළු වෙයි, ගොයම බොල් වී මැරී යයි, (ආහාර හිඟකම නිසා මිනිසුන්) ඉපල් මෙන් කෘශ වී යති. එම හේතුවෙන් බොහෝ මිනිස්සු මරණයට පත් වෙති. බ්‍රාහ්මණය, වර්තමානයෙහි මිනිසුන් ක්ෂය වීමට, ඔවුන්ගේ අඩුවක් දක්නට ලැබීමට, ගම් ගම් නොවීමට, නියම්ගම් නියම්ගම් නොවීමට, නගර නගර නොවීමට සහ ජනපද ජනපද නොවීමට තවත් හේතුවක් හා ප්‍රත්‍යයක් වන්නේ මෙයයි.

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, එතරහි මනුස්සා අධම්මරාගරත්තා විසමලොභාභිභූතා මිච්ඡාධම්මපරෙතා. තෙසං අධම්මරාගරත්තානං විසමලොභාභිභූතානං මිච්ඡාධම්මපරෙතානං යක්ඛා වාළෙ අමනුස්සෙ ඔස්සජ්ජන්ති, තෙන බහූ මනුස්සා කාලං කරොන්ති. අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු අයං පච්චයො යෙනෙතරහි මනුස්සානං ඛයො හොති, තනුත්තං පඤ්ඤායති, ගාමාපි අගාමා හොන්ති, නිගමාපි අනිගමා හොන්ති, නගරාපි අනගරා හොන්ති, ජනපදාපි අජනපදා හොන්තී’’ති.

තවද බ්‍රාහ්මණය, වර්තමානයෙහි මිනිසුන් අධර්ම රාගයෙන් ඇලී, විෂම ලෝභයෙන් මැඬී, මිථ්‍යා ධර්මයෙහි යෙදී සිටිති. අධර්ම රාගයෙන් ඇලී, විෂම ලෝභයෙන් මැඬී, මිථ්‍යා ධර්මයෙහි යෙදී සිටින එම මිනිසුන් වෙත යක්ෂයෝ දරුණු අමනුෂ්‍යයන් මුදාහරිති; එම හේතුවෙන් බොහෝ මිනිස්සු මරණයට පත් වෙති. බ්‍රාහ්මණය, වර්තමානයෙහි මිනිසුන් ක්ෂය වීමට, ඔවුන්ගේ අඩුවක් දක්නට ලැබීමට, ගම් ගම් නොවීමට, නියම්ගම් නියම්ගම් නොවීමට, නගර නගර නොවීමට සහ ජනපද ජනපද නොවීමට තවත් හේතුවක් හා ප්‍රත්‍යයක් වන්නේ මෙයයි.”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. ඡට්ඨං.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහර ය... භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා” යි ඔහු පැවසී ය. හයවන සූත්‍රයයි.

7. වච්ඡගොත්තසුත්තං

7. වච්ඡගොත්ත සූත්‍රය

58. අථ [Pg.161] ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, සමණො ගොතමො එවමාහ – ‘මය්හමෙව දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං දානං දාතබ්බං; මය්හමෙව සාවකානං දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දානං දාතබ්බං; මය්හමෙව දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං දින්නං මහප්ඵලං; මය්හමෙව සාවකානං දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති. යෙ තෙ, භො ගොතම, එවමාහංසු ‘සමණො ගොතමො එවමාහ මය්හමෙව දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං දානං දාතබ්බං. මය්හමෙව සාවකානං දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දානං දාතබ්බං. මය්හමෙව දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං දින්නං මහප්ඵලං. මය්හමෙව සාවකානං දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති. කච්චි තෙ භොතො ගොතමස්ස වුත්තවාදිනො ච භවන්තං ගොතමං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡති? අනබ්භක්ඛාතුකාමා හි මයං භවන්තං ගොතම’’න්ති.

58. එකල්හි වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයාණෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු පිළිසඳර කථා පවත්වා එකත්පසක හිඳගත්තහ. එකත්පසක හුන් වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මට මෙවැනි කරුණක් අසන්නට ලැබුණි. 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් මෙසේ පවසයි - දානය දිය යුත්තේ මටම පමණි, අන් අයට දානය නොදිය යුතුය. මගේ ශ්‍රාවකයන්ටම දානය දිය යුතුය, අන් අයගේ ශ්‍රාවකයන්ට දානය නොදිය යුතුය. මට දෙන දානයම මහත්ඵල වෙයි, අන් අයට දෙන දානය මහත්ඵල නොවේ. මගේ ශ්‍රාවකයන්ට දෙන දානයම මහත්ඵල වෙයි, අන් අයගේ ශ්‍රාවකයන්ට දෙන දානය මහත්ඵල නොවේ' යනුවෙනි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් කෙනෙක් මෙසේ පවසත් ද, ඔවුහු භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පැවසූ දෙයක්ම පවසන්නෝ ද? අසත්‍යයකින් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට චෝදනා නොකරන්නෝ ද? ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන්නෝ ද? කිසිදු සාධාරණ වාදයකදී ගැරහීමට ලක් නොවන ලෙස කරුණු දක්වන්නෝ ද? මක්නිසාද යත් අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට අසත්‍ය චෝදනා කිරීමට අකමැති වන්නෙමු."

‘‘යෙ තෙ, වච්ඡ, එවමාහංසු – ‘සමණො ගොතමො එවමාහ – මය්හමෙව දානං දාතබ්බං…පෙ… නාඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති න මෙ තෙ වුත්තවාදිනො. අබ්භාචික්ඛන්ති ච පන මං අසතා අභූතෙන. යො ඛො, වච්ඡ, පරං දානං දදන්තං වාරෙති සො තිණ්ණං අන්තරායකරො හොති, තිණ්ණං පාරිපන්ථිකො. කතමෙසං තිණ්ණං? දායකස්ස පුඤ්ඤන්තරායකරො හොති, පටිග්ගාහකානං ලාභන්තරායකරො හොති, පුබ්බෙව ඛො පනස්ස අත්තා ඛතො ච හොති උපහතො ච. යො ඛො, වච්ඡ, පරං දානං දදන්තං වාරෙති සො ඉමෙසං තිණ්ණං අන්තරායකරො හොති, තිණ්ණං පාරිපන්ථිකො.

"වච්ඡ, යම් කෙනෙක් 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් මෙසේ පවසයි - මටම දන් දිය යුතුය... පේ... අන් අයගේ ශ්‍රාවකයන්ට දෙන දානය මහත්ඵල නොවේ' යි පවසත් ද, ඔවුහු මා පවසන ලද්දක් පවසන්නෝ නොවෙති. ඔවුහු අසත්‍ය වූ, නැති ගුණයෙන් මට චෝදනා කරති. වච්ඡ, යමෙක් අනුන් දන් දෙනු වළක්වයි ද, ඔහු තිදෙනෙකුට අන්තරාය කරන්නෙක් වෙයි, තිදෙනෙකුට බාධා කරන්නෙක් වෙයි. ඒ තිදෙනා කවුරුන් ද? දායකයාගේ පින් අහිමි කරයි, ප්‍රතිග්‍රාහකයන්ගේ ලාභයට අන්තරාය කරයි, මීට පෙරම ඔහු තමාගේ ගුණයම නසාගත්තෙක්, හානි කරගත්තෙක් වෙයි. වච්ඡ, යමෙක් අනුන් දන් දෙනු වළක්වයි ද, ඔහු මේ තිදෙනාට අන්තරාය කරන්නෙක් වෙයි, තිදෙනෙකුට බාධා කරන්නෙක් වෙයි."

‘‘අහං ඛො පන, වච්ඡ, එවං වදාමි – යෙ හි තෙ චන්දනිකාය වා ඔලිගල්ලෙ වා පාණා, තත්‍රපි යො ථාලිධොවනං වා සරාවධොවනං වා ඡඩ්ඩෙති – යෙ [Pg.162] තත්ථ පාණා තෙ තෙන යාපෙන්තූති, තතො නිදානම්පාහං, වච්ඡ, පුඤ්ඤස්ස ආගමං වදාමි. කො පන වාදො මනුස්සභූතෙ! අපි චාහං, වච්ඡ, සීලවතො දින්නං මහප්ඵලං වදාමි, නො තථා දුස්සීලස්ස, සො ච හොති පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො.

"වච්ඡ, මම මෙසේ පවසමි - අපිරිසිදු වළක හෝ කාණුවක වුව ද යම් ප්‍රාණීහු වෙත් ද, 'මොවුහු මෙයින් යැපෙත්වා' යි සිතා යමෙක් බඳුන් සේදූ ජලය එහි වත් කරයි නම්, වච්ඡ, මම එයින් පවා පින් සිදුවන බව පවසමි. මිනිසුන් කෙරෙහි දෙන දානය ගැන කවර කථා ද! එසේ වුවත් වච්ඡ, මම සිල්වතුන්ට දෙන දානය මහත්ඵල බව පවසමි. දුස්සීලයන්ට දෙන දානය එසේ මහත්ඵල යයි නොකියමි. ඒ සිල්වතා ද අංග පහක් ප්‍රහීණ කළ, අංග පහකින් යුක්ත වූවෙක් වෙයි."

‘‘කතමානි පඤ්චඞ්ගානි පහීනානි හොන්ති? කාමච්ඡන්දො පහීනො හොති, බ්‍යාපාදො පහීනො හොති, ථිනමිද්ධං පහීනං හොති, උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීනං හොති, විචිකිච්ඡා පහීනා හොති. ඉමානි පඤ්චඞ්ගානි විප්පහීනානි හොන්ති.

"ප්‍රහීණ කළ අංග පහ කවරේ ද? කාමච්ඡන්දය ප්‍රහීණ කර ඇත, ව්‍යාපාදය ප්‍රහීණ කර ඇත, ථීනමිද්ධය ප්‍රහීණ කර ඇත, උද්ධච්චකුක්කුච්චය ප්‍රහීණ කර ඇත, විචිකිච්ඡාව ප්‍රහීණ කර ඇත. මේ අංග පහ ප්‍රහීණ කර ඇත."

‘‘කතමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති? අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන විමුත්තික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, අසෙක්ඛෙන විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති; ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති. ඉති පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනෙ පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙ දින්නං මහප්ඵලන්ති වදාමී’’ති.

"කුමන අංග පහකින් යුක්ත වේ ද? අසේඛ සීලස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි, අසේඛ සමාධිස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි, අසේඛ ප්‍රඥාස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි, අසේඛ විමුක්තිස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි, අසේඛ විමුක්තිඥානදර්ශනස්කන්ධයෙන් යුක්ත වෙයි. මේ අංග පහෙන් යුක්ත වෙයි. මෙසේ අංග පහක් ප්‍රහීණ කළ, අංග පහකින් යුක්ත වූවන්ට දෙන දානය මහත්ඵල බව මම පවසමි."

‘‘ඉති කණ්හාසු සෙතාසු, රොහිණීසු හරීසු වා;

කම්මාසාසු සරූපාසු, ගොසු පාරෙවතාසු වා.

"කළු, සුදු, රතු, කහ පැහැති වූ ද, ලප ඇති වූ ද, එකම පැහැයක් ඇති වූ ද, පරෙවි පැහැති වූ ද ගවයන් අතර,"

‘‘යාසු කාසුචි එතාසු, දන්තො ජායති පුඞ්ගවො;

ධොරය්හො බලසම්පන්නො, කල්‍යාණජවනික්කමො;

තමෙව භාරෙ යුඤ්ජන්ති, නාස්ස වණ්ණං පරික්ඛරෙ.

"ඒ යම් ගවයන් අතර යම් වෘෂභයෙක් දමනය වූයේ, බර ඉසිලිය හැකි, බල සම්පන්න, මැනවින් වේගයෙන් ගමන් කළ හැකිව උපදී ද, මිනිස්සු ඔහුවම බර ඇදීමෙහි යොදවති. ඔහුගේ වර්ණය ගැන නොසලකති."

‘‘එවමෙවං මනුස්සෙසු, යස්මිං කස්මිඤ්චි ජාතියෙ;

ඛත්තියෙ බ්‍රාහ්මණෙ වෙස්සෙ, සුද්දෙ චණ්ඩාලපුක්කුසෙ.

"එසේම මිනිසුන් අතර ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර, චණ්ඩාල හෝ කුණු කසළ අදින ඕනෑම ජාතියක වේවා,"

‘‘යාසු කාසුචි එතාසු, දන්තො ජායති සුබ්බතො;

ධම්මට්ඨො සීලසම්පන්නො, සච්චවාදී හිරීමනො.

"ඔවුන් අතර යම් අයෙක් දමනය වූයේ, යහපත් ව්‍රත ඇත්තේ, ධර්මයෙහි පිහිටියේ, සීල සම්පන්න වූයේ, සත්‍යවාදී වූයේ, ලජ්ජා භය ඇත්තේ උපදී ද,"

‘‘පහීනජාතිමරණො, බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලී;

පන්නභාරො විසංයුත්තො, කතකිච්චො අනාසවො.

"ජාති මරණ ප්‍රහීණ කළ, බඹසර වැස නිම කළ, බර බහා තැබූ, කෙලෙස් රහිත වූ, කළ යුතු දේ කළ, ආශ්‍රව රහිත වූ,"

‘‘පාරගූ සබ්බධම්මානං, අනුපාදාය නිබ්බුතො;

තස්මිංයෙව විරජෙ ඛෙත්තෙ, විපුලා හොති දක්ඛිණා.

"සියලු ධර්මයන්ගේ පරතෙරට ගිය, කිසිවක් උපාදානය නොකොට පිරිනිවුණු ඒ කෙලෙස් රජස් රහිත වූ උතුම් කෙතෙහි දෙන දානය මහත්ඵල වෙයි."

‘‘බාලා [Pg.163] ච අවිජානන්තා, දුම්මෙධා අස්සුතාවිනො;

බහිද්ධා දෙන්ති දානානි, න හි සන්තෙ උපාසරෙ.

"ගුණ නොදන්නා, නුවණ නැති, අඥාන, අල්පශ්‍රැත පුද්ගලයෝ බාහිර අයට දන් දෙති. ඔවුහු සත්පුරුෂයන් ඇසුරු නොකරති."

‘‘යෙ ච සන්තෙ උපාසන්ති, සප්පඤ්ඤෙ ධීරසම්මතෙ;

සද්ධා ච නෙසං සුගතෙ, මූලජාතා පතිට්ඨිතා.

"යමෙක් නුවණැති සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කරත් ද, ඔවුන්ගේ ශ්‍රද්ධාව සුගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි මුල් බැස මැනවින් පිහිටා ඇත."

‘‘දෙවලොකඤ්ච තෙ යන්ති, කුලෙ වා ඉධ ජායරෙ;

අනුපුබ්බෙන නිබ්බානං, අධිගච්ඡන්ති පණ්ඩිතා’’ති. සත්තමං;

"ඔවුහු දෙව්ලොව යති, නොහොත් මෙලොව උසස් කුලවල උපදිති. ඒ පණ්ඩිතයෝ අනුපිළිවෙළින් නිවනට පැමිණෙති."

8. තිකණ්ණසුත්තං

8. "තිකණ්ණ සූත්‍රය"

59. අථ ඛො තිකණ්ණො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො තිකණ්ණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො සම්මුඛා තෙවිජ්ජානං සුදං බ්‍රාහ්මණානං වණ්ණං භාසති – ‘‘එවම්පි තෙවිජ්ජා බ්‍රාහ්මණා, ඉතිපි තෙවිජ්ජා බ්‍රාහ්මණා’’ති.

59. එකල්හි තිකණ්ණ නම් බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියේය. එසේ එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදී... එකත්පසක හිඳගත් තිකණ්ණ බ්‍රාහ්මණයා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි ත්‍රිවේදය දන්නා බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ගුණ මෙසේ වර්ණනා කළේය: "ත්‍රිවේදය දන්නා බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේත් ප්‍රඥාවන්ත වෙති, මෙසේත් ත්‍රිවේදය දන්නා බ්‍රාහ්මණයෝ ප්‍රඥාවන්ත වෙති" යනුවෙනි.

‘‘යථා කථං පන, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණං තෙවිජ්ජං පඤ්ඤාපෙන්තී’’ති? ‘‘ඉධ, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො යාව සත්තමා පිතාමහයුගා, අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන, අජ්ඣායකො, මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං, පදකො, වෙය්‍යාකරණො, ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයොති. එවං ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා තෙවිජ්ජං පඤ්ඤාපෙන්තී’’ති.

"බ්‍රාහ්මණය, බ්‍රාහ්මණයෝ කුමන ආකාරයකින් බ්‍රාහ්මණයෙකු 'ත්‍රිවේදය දන්නා අයෙකු' (තෙවිජ්ජ) ලෙස පනවන්නාහුද?" "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මෙලොව බ්‍රාහ්මණයා මවුපිය දෙපාර්ශ්වයෙන්ම මැනවින් උපන් (සුජාත) වූයේ වෙයි. සත්වන මුතුන්මිත්තා දක්වා පරම්පරා හතක් පිරිසිදු කුස පිළිසිඳ ගැනීම් ඇත්තේ වෙයි. ජාතිය සම්බන්ධයෙන් කිසිදු දෝෂාරෝපණයකට හෝ නින්දාවකට ලක් නොවූවෙක් වෙයි. හෙතෙම ත්‍රිවේදය හදාරන්නෙකි, මන්ත්‍ර දරන්නෙකි, නිඝණ්ඩු, කේටුභ, අක්ඛරප්පභේද සහ පස්වැන්න වූ ඉතිහාසය සහිත ත්‍රිවේදයෙහි පරතෙරට පත්වූවෙකි. පද දන්නෙකි, ව්‍යාකරණ දන්නෙකි, ලෝකායත ශාස්ත්‍රයෙහි සහ මහාපුරුෂ ලක්ෂණ පිළිබඳව මැනවින් නිපුණයෙක් වෙයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු 'ත්‍රිවේදය දන්නා අයෙකු' ලෙස පනවන්නේ මෙසේය."

‘‘අඤ්ඤථා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණං තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්ති, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘යථා කථං පන, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති? සාධු මෙ භවං ගොතමො තථා ධම්මං දෙසෙතු යථා අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භො’’ති ඛො තිකණ්ණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

"බ්‍රාහ්මණය, බ්‍රාහ්මණයෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු 'ත්‍රිවේදය දන්නා අයෙකු' ලෙස පවසන ආකාරය එකකි. එහෙත් ආර්ය විනයෙහි 'ත්‍රිවේදය දන්නා අයෙකු' (තෙවිජ්ජ) වන්නේ මීට වඩා වෙනස් ආකාරයකිනි." "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ආර්ය විනයෙහි ත්‍රිවේදය දන්නා අයෙකු වන්නේ කෙසේද? භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ආර්ය විනයෙහි ත්‍රිවේදය දන්නා අයෙකු වන ආකාරය පිළිබඳව මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා." "බ්‍රාහ්මණය, එසේ නම් අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම දේශනා කරන්නෙමි." "එසේය, ස්වාමීනි" යි තිකණ්ණ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා [Pg.164] ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො, සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා, පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

"බ්‍රාහ්මණය, මෙලොව මහණ තෙමේ කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් පීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතර්ක විචාරයන්ගේ සංසිඳීමෙන්, අධ්‍යාත්මික පැහැදීම ඇති කරන, සිතේ එකඟතාව ඇති කරන, විතර්ක රහිත වූ, විචාර රහිත වූ, සමාධියෙන් හටගත් පීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. පීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන්, උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව වාසය කරයි. කයෙන් ද සැපයක් විඳියි. යම් ධ්‍යානයක් ගැන ආර්යයන් වහන්සේලා 'උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් යුක්තව, සැප විහරණයෙන් යුක්තව වෙසෙන්නේය' යි පවසද්ද, ඒ තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සැපය ප්‍රහීණය කිරීමෙන් හා දුක ප්‍රහීණය කිරීමෙන්, පෙරම සෝමනස්ස දෝමනස්සයන්ගේ අස්තයට යාමෙන්, දුක් නොවන සැප නොවන, උපේක්ෂාවෙන් හා සිහියෙන් පිරිසිදු වූ චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි."

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාරීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි, අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං. තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. අයමස්ස පඨමා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.

"ඔහු මෙසේ සමාහිත වූ, පිරිසිදු වූ, පරියෝදාත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කටයුත්තට සුදුසු වූ, ස්ථාවර වූ, ආනෙඤ්ජප්පත්තියට පැමිණි සිතින් පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥානය (පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහි කිරීමේ ඥානය) පිණිස සිත මෙහෙයවයි. හෙතෙම එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක්, ජාති දහයක්, ජාති විස්සක්, ජාති තිහක්, ජාති හතළිහක්, ජාති පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක් ද, නොයෙක් සංවට්ට කල්පයන් ද, නොයෙක් විවට්ට කල්පයන් ද, නොයෙක් සංවට්ට-විවට්ට කල්පයන් ද වශයෙන් නන්විධ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහි කරයි. 'අසවල් තැන මම මෙබඳු නමක් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු වර්ණයක් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු සැප දුක් විඳින්නෙක් වීමි, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇත්තෙක් වීමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි ද මම මෙබඳු නමක්, ගෝත්‍රයක්, වර්ණයක්, ආහාරයක් ඇතිව සැප දුක් විඳ මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇතිව සිටියෙමි. එතැනින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි' යනුවෙන් ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නන්විධ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහි කරයි. මෙය ඔහු විසින් ලබන ලද ප්‍රථම විද්‍යාවයි. අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, නිවනට මෙහෙයවූ සිතින් යුක්තව වෙසෙන විට අවිද්‍යාව දුරු වී විද්‍යාව උපදී; අඳුර දුරු වී ආලෝකය උපදී."

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා…පෙ… මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා, වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා, මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා [Pg.165] අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. අයමස්ස දුතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.

මෙසේ සිත සමාධිගත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් මල රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මයට යෝග්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, ඔහු සත්ත්වයන්ගේ චුති-උප්පත්ති පිළිබඳ ඥානය (චුතූපපාත ඥානය) පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය වූ ඇසින් (දිව්‍ය චක්ෂුසින්) චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්ත්වයන් දකියි. කර්මානුරූපව යන සත්ත්වයන් පිළිබඳව මෙසේ දැනගනියි: ‘භවත්නි, මේ සත්ත්වයන් වනාහි කයින් සිදුවන දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ... මනසින් සිදුවන දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට ගර්හා කළහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ. ඔවුහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සැපයෙන් තොර වූ, දුගතිය වූ, විනිපාතය වූ නිරයට පැමිණියහ. භවත්නි, මේ සත්ත්වයන් වනාහි කයින් සිදුවන සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, වචනයෙන් සිදුවන සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, මනසින් සිදුවන සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට ගර්හා නොකළහ, සම්මා දෘෂ්ටික වූහ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ. ඔවුහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගතිය වූ ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණියහ’ යි. මෙසේ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්ත්වයන් දකියි, කර්මානුරූපව ගමන් කරන සත්ත්වයන් හඳුනා ගනියි. මෙය ඔහුගේ දෙවන විද්‍යාව ලැබීමයි; නොපමාව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට මෙහෙය වූ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නෙකුට වන්නාක් මෙන්, අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව උපන්නේය; අන්ධකාරය දුරු විය, ආලෝකය උපන්නේය.

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති; ‘ඉමෙ ආසවා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. අයමස්ස තතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො’’ති.

මෙසේ සිත සමාධිගත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් මල රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මයට යෝග්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, ඔහු ආසවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු ‘මෙය දුකයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය දුක් ඇතිවීමේ හේතුවයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය දුක් නැති කිරීමයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය දුක් නැති කිරීමේ මාවතයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි; ‘මේවා ආසවයෝය’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය ආසවයන්ගේ හේතුවයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය ආසවයන් නැති කිරීමයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය ආසවයන් නැති කිරීමේ මාවතයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි. මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔහුගේ සිත කාමාසවයන්ගෙන් ද මිදෙයි, භවාසවයන්ගෙන් ද මිදෙයි, අවිද්‍යාසවයන්ගෙන් ද මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය ඇති වෙයි. ‘ඉපදීම ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැ’යි දැනගනියි. මෙය ඔහුගේ තුන්වන විද්‍යාව ලැබීමයි; නොපමාව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට මෙහෙය වූ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නෙකුට වන්නාක් මෙන්, අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව උපන්නේය; අන්ධකාරය දුරු විය, ආලෝකය උපන්නේය.

‘‘අනුච්චාවචසීලස්ස, නිපකස්ස ච ඣායිනො;

චිත්තං යස්ස වසීභූතං, එකග්ගං සුසමාහිතං.

නුසලන සුළු ශීලයෙන් යුත්, පරිනත ප්‍රඥාවන්ත වූ, ධ්‍යාන වඩන්නා වූ, යමෙකුගේ සිත වසඟයට පත් වූයේ ද, ඒකාග්‍ර වූයේ ද, මැනවින් සමාධිගත වූයේ ද,

‘‘තං වෙ තමොනුදං ධීරං, තෙවිජ්ජං මච්චුහායිනං;

හිතං දෙවමනුස්සානං, ආහු සබ්බප්පහායිනං.

සැබැවින්ම අඳුර නසන්නා වූ, ස්ථීර ගුණයෙන් යුතු, ත්‍රිවිද්‍යාලාභී වූ, මරණය බැහැර කළ, දෙවි මිනිසුන්ගේ හිතසුව පිණිස වූ, සියලු අකුසල් දුරු කළ උතුමාට (ත්‍රිවිද්‍යාලාභියෙකැයි) පවසති.

‘‘තීහි විජ්ජාහි සම්පන්නං, අසම්මූළ්හවිහාරිනං;

බුද්ධං අන්තිමදෙහිනං, තං නමස්සන්ති ගොතමං.

ත්‍රිවිද්‍යාවෙන් සම්පූර්ණ වූ, මුළා නොවී වාසය කරන්නා වූ, අවසන් ශරීරය දරන්නා වූ, ඒ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේට ශ්‍රාවකයෝ නමස්කාර කරති.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං [Pg.166] යො වෙදී, සග්ගාපායඤ්ච පස්සති;

අථො ජාතික්ඛයං පත්තො, අභිඤ්ඤාවොසිතො මුනි.

යමෙක් තමාගේ පෙර විසීම දැනගත්තේ ද, ස්වර්ගය හා අපාය දකින්නේ ද, එසේම ඉපදීම කෙළවර කළ බවට පැමිණියේ ද, විශේෂ ඥානයෙන් යුතුව සියල්ල අවසන් කළ ඒ මුනිවරයා,

‘‘එතාහි තීහි විජ්ජාහි, තෙවිජ්ජො හොති බ්‍රාහ්මණො;

තමහං වදාමි තෙවිජ්ජං, නාඤ්ඤං ලපිතලාපන’’න්ති.

මේ විද්‍යාවන් තුනෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා ත්‍රිවිද්‍යාලාභී බ්‍රාහ්මණයෙකු වෙයි. මම ඔහු ත්‍රිවිද්‍යාලාභියෙකු යැයි පවසමි; අනුන් කියන දෙය පමණක් පුනරුච්චාරණය කරන්නා වූ තැනැත්තා ත්‍රිවිද්‍යාලාභියෙකු යැයි මම නොපවසමි.

‘‘එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘අඤ්ඤථා, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති. ඉමස්ස ච පන, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජස්ස බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො කලං නාග්ඝති සොළසිං’’.

“බ්‍රාහ්මණය, ආර්ය විනයෙහි ත්‍රිවිද්‍යාලාභියා වන්නේ මෙසේය.” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ත්‍රිවිද්‍යාලාභී බව එක් ක්‍රමයකි, ආර්ය විනයෙහි ත්‍රිවිද්‍යාලාභී බව තවත් ක්‍රමයකි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ආර්ය විනයෙහි එන මේ ත්‍රිවිද්‍යාලාභී බව හා සසඳන කල බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ත්‍රිවිද්‍යාලාභී බව ඉන් දහසයෙන් පංගුවක්වත් නොවටී.”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. අට්ඨමං.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරය! ... භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස සලකන සේක්වා.” අටවන සූත්‍රයයි.

9. ජාණුස්සොණිසුත්තං

9. ජාණුස්සෝණි සූත්‍රය

60. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යස්සස්සු, භො ගොතම, යඤ්ඤො වා සද්ධං වා ථාලිපාකො වා දෙය්‍යධම්මං වා, තෙවිජ්ජෙසු බ්‍රාහ්මණෙසු දානං දදෙය්‍යා’’ති. ‘‘යථා කථං පන, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්තී’’ති? ‘‘ඉධ ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති මාතිතො ච පිතිතො ච සංසුද්ධගහණිකො යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන, අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං, පදකො, වෙය්‍යාකරණො, ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයොති. එවං ඛො, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්තී’’ති.

60. එකල්හි ජාණූස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී... එකත්පසක හිඳගත් ජාණූස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: ''භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, යම් අයකුට යාගයක් හෝ මළගියවුන් උදෙසා දෙන දානයක් හෝ විශේෂයෙන් පිසූ බතක් හෝ දිය යුතු පූජා වස්තුවක් ඇත්නම්, ඔහු එය ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න බ්‍රාහ්මණයන්ට දිය යුතුය'' කියායි. ''බ්‍රාහ්මණය, බ්‍රාහ්මණයෝ කෙසේ නම් ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න බව පනවන්නාහුද?'' ''භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙහි බ්‍රාහ්මණයා මව්පිය දෙපාර්ශවයෙන්ම මැනවින් උපන්, සත් මුතුන් පරම්පරාව දක්වා පිරිසිදු මව්කුසක් ඇති, ජාතිවාදයෙන් බැහැර නොකරන ලද, මන්ත්‍ර දරන්නා වූ, වේද ගාථා හදාරන්නා වූ, නිඝණ්ඩු සහ කේටුභ ග්‍රන්ථ ද, අක්ෂර ප්‍රභේද (ශික්ෂා) සහිතව පස්වැනි ඉතිහාසය ද සහිත වූ ත්‍රිවේදයෙහි කෙළවරට පත් වූ, පද දන්නා වූ, ව්‍යාකරණ දන්නා වූ, ලෝකායතන ශාස්ත්‍රයෙහි හා මහාපුරුෂ ලක්ෂණ විද්‍යාවෙහි අති දක්ෂයෙක් වෙයි. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙසේ බ්‍රාහ්මණයෝ ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න බව පනවති'' කියායි.

‘‘අඤ්ඤථා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණං තෙවිජ්ජං පඤ්ඤපෙන්ති, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘යථා කථං පන, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති? සාධු මෙ භවං ගොතමො තථා ධම්මං දෙසෙතු යථා අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති[Pg.167]. ‘‘එවං, භො’’ති ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

''බ්‍රාහ්මණය, බ්‍රාහ්මණයෝ යම් බ්‍රාහ්මණයකු ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න යැයි පවසත්ද එය එක් ආකාරයකි. ආර්ය විනයෙහි ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න වන්නා වූ ආකාරය තවත් ආකාරයකි.'' ''භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ආර්ය විනයෙහි ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ආර්ය විනයෙහි ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න වන්නේ යම් සේද, එසේ මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා.'' ''බ්‍රාහ්මණය, එසේ නම් අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි.'' ''එසේය, භවත්නි'' කියා ජාණූස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:''

‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

''බ්‍රාහ්මණය, මෙහි මහණ තෙමේ කාමයන්ගෙන් වෙන්ව... සිව්වන දැහැනට පැමිණ වාසය කරයි.''

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. අයමස්ස පඨමා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.

''ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, ආනෙඤ්ජප්‍රාප්ත වූ කල්හි, පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥානය (පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහි කිරීමේ නුවණ) සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු විවිධ ආකාර වූ පෙර විසූ ජාති සිහි කරයි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්... මෙසේ ආකාර සහිතව, උදේස (විස්තර) සහිතව විවිධ ආකාර වූ පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහි කරයි. මොහු විසින් ලබාගත් ප්‍රථම විද්‍යාව මෙයයි; අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව උපන්නේය; අඳුර දුරු විය, ආලෝකය උපන්නේය. ඒ අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නාහට වන්නාක් මෙනි.''

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. අයමස්ස දුතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.

''ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි... සත්වයන්ගේ චුතූපපාත ඥානය (සත්වයන්ගේ චුත වීම හා උපත පිළිබඳ නුවණ) සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය චක්ෂුසින්... කර්මයට අනුරූපව උපදින සත්වයන් දැනගනියි. මොහු විසින් ලබාගත් දෙවන විද්‍යාව මෙයයි; අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව උපන්නේය; අඳුර දුරු විය, ආලෝකය උපන්නේය. ඒ අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නාහට වන්නාක් මෙනි.''

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති; ‘ඉමෙ ආසවා’ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. අයමස්ස තතියා විජ්ජා අධිගතා හොති; අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො[Pg.168], ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො’’ති.

''ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි... ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කරන ඥානය (ආසවක්ඛය ඥානය) සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු 'මේ දුකයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි... 'මේ දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි; 'මේ ආශ්‍රවයෝයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි... 'මේ ආශ්‍රව නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි. මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔහුගේ සිත කාමාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි, භවාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි, අවිජ්ජාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි. සිත මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන ඥානය ඇති වෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි' දැනගනියි. මොහු විසින් ලබාගත් තෙවන විද්‍යාව මෙයයි; අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව උපන්නේය; අඳුර දුරු විය, ආලෝකය උපන්නේය. ඒ අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නාහට වන්නාක් මෙනි.''

‘‘යො සීලබ්බතසම්පන්නො, පහිතත්තො සමාහිතො;

චිත්තං යස්ස වසීභූතං, එකග්ගං සුසමාහිතං.

''යමෙක් සීලවෘතයන්ගෙන් සම්පන්න වූයේද, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව, සමාහිත වූයේද; යමකුගේ සිත තමාට වසඟ වූයේද, ඒකාග්‍ර වූයේද, මැනවින් තැන්පත් වූයේද;''

‘‘පුබ්බෙනිවාසං යො වෙදී, සග්ගාපායඤ්ච පස්සති;

අථො ජාතික්ඛයං පත්තො, අභිඤ්ඤාවොසිතො මුනි.

''යමෙක් පෙර විසූ තැන් දන්නේද, ස්වර්ගය හා අපාය ද දකින්නේද; එමෙන්ම ජාතියේ ක්ෂය වීමට (රහත් බවට) පැමිණියේද, විශිෂ්ට ඥානයෙන් යුතුව (තැබූ පියවර) කෙළවර කළේ මොනෙය්‍ය (මුනි) ධර්මයෙන් යුත් තැනැත්තෙකි.''

‘‘එතාහි තීහි විජ්ජාහි, තෙවිජ්ජො හොති බ්‍රාහ්මණො;

තමහං වදාමි තෙවිජ්ජං, නාඤ්ඤං ලපිතලාපන’’න්ති.

''මෙම විද්‍යාවන් තුනෙන් බ්‍රාහ්මණයා ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න වෙයි; මම ඔහු ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්නයැයි පවසමි, අනුන් කී දේ පවසන්නා වූ අනෙකෙකු නොවේ.' කියායි.

‘‘එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොතී’’ති. ‘‘අඤ්ඤථා, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො, අඤ්ඤථා ච පන අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජො හොති. ඉමස්ස ච, භො ගොතම, අරියස්ස විනයෙ තෙවිජ්ජස්ස බ්‍රාහ්මණානං තෙවිජ්ජො කලං නාග්ඝති සොළසිං’’.

''බ්‍රාහ්මණය, මෙසේ ආර්ය විනයෙහි ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න බව වෙයි'' කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ''භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ත්‍රීවිද්‍යාව එක් ආකාරයකි, ආර්ය විනයෙහි ත්‍රීවිද්‍යාව තවත් ආකාරයකි. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ආර්ය විනයෙහි මේ ත්‍රීවිද්‍යා සම්පන්න බව හා සසඳන විට, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ත්‍රීවිද්‍යාව දහසයෙන් පංගුවක් තරම්වත් අගනේ නොවේ.'"

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. නවමං.

''භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරය... භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා දරා ගන්නා සේක්වා.'' නව වැනි සූත්‍රයයි.

10. සඞ්ගාරවසුත්තං

10. සංගාරව සූත්‍රය

61. අථ ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘මයමස්සු, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණා නාම. යඤ්ඤං යජාමපි යජාපෙමපි. තත්‍ර, භො ගොතම, යො චෙව යජති යො ච යජාපෙති සබ්බෙ තෙ අනෙකසාරීරිකං පුඤ්ඤප්පටිපදං පටිපන්නා හොන්ති, යදිදං යඤ්ඤාධිකරණං. යො පනායං, භො ගොතම, යස්ස වා තස්ස වා කුලා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො එකමත්තානං දමෙති, එකමත්තානං සමෙති, එකමත්තානං පරිනිබ්බාපෙති, එවමස්සායං එකසාරීරිකං පුඤ්ඤප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති.

61. එකල්හි සගාරව බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් සගාරව බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අපි බ්‍රාහ්මණයෝ වෙමු. අපි යාග පවත්වන්නෙමු, අනුන් ලවාද යාග කරවන්නෙමු. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එහි යමෙක් තෙමේම යාග කරයිද, යමෙක් අනුන් ලවා යාග කරවයිද, ඒ සියල්ලෝම ඒ යාගය මුල් කරගෙන බොහෝ දෙනාට පින් වැඩෙන පිළිවෙතක නිරත වන්නෝ වෙති. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යමෙක් වනාහි යම් කිසි කුලයකින් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදිව තමාවම දමනය කරයිද, තමාවම ශාන්ත කරයිද, තමාවම පිරිනිවන් පාන්නට (කෙලෙස් නිවන්නට) සලස්වයිද, එවිට ඔහු පැවිද්ද මුල් කරගෙන එක් පුද්ගලයෙකුට පමණක් සීමා වූ පින්කමක නිරත වූවෙකු වෙයි.”

‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, ඉධ තථාගතො ලොකෙ [Pg.169] උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො එවමාහ – ‘එථායං මග්ගො අයං පටිපදා යථාපටිපන්නො අහං අනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියොගධං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙමි; එථ, තුම්හෙපි තථා පටිපජ්ජථ, යථාපටිපන්නා තුම්හෙපි අනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියොගධං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සථා’ති. ඉති අයඤ්චෙව සත්ථා ධම්මං දෙසෙති, පරෙ ච තථත්ථාය පටිපජ්ජන්ති, තානි ඛො පන හොන්ති අනෙකානිපි සතානි අනෙකානිපි සහස්සානි අනෙකානිපි සතසහස්සානි.

“බ්‍රාහ්මණය, එසේ නම් මම මෙහිදී ඔබගෙන්ම කරුණක් විමසන්නෙමි. ඔබට වැටහෙන පරිදි එයට පිළිතුරු දෙන්න. බ්‍රාහ්මණය, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙලොව අරහත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථි වූ, දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වූ, බුද්ධ වූ, භාග්‍යවත් වූ තථාගතයන් වහන්සේ නමක් උපදින්නාහ. උන්වහන්සේ මෙසේ වදාරන්නාහ: ‘එන්න, මේ මඟය, මේ පිළිවෙතය; යම් පිළිවෙතක නිරතව මම අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි පිහිට වූ නිවන තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දන්වමි. ඔබලාත් එන්න, ඒ ආකාරයෙන්ම පිළිපදින්න. එසේ පිළිපදින ඔබලාත් අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි පිහිට වූ නිවන තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට එයට පැමිණ වාසය කරන්නහුය’ කියායි. මෙසේ මේ ශාස්තෘන් වහන්සේම ධර්මය දේශනා කරති, අන් අයද ඒ අරමුණ සඳහා පිළිපදිති. ඒ පිළිපදින්නා වූ පිරිස සිය ගණන්, දහස් ගණන්, ලක්ෂ ගණන් බොහෝ වෙති.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, ඉච්චායං එවං සන්තෙ එකසාරීරිකා වා පුඤ්ඤප්පටිපදා හොති අනෙකසාරීරිකා වා, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති? ‘‘ඉච්චායම්පි, භො ගොතම, එවං සන්තෙ අනෙකසාරීරිකා පුඤ්ඤප්පටිපදා හොති, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති.

“බ්‍රාහ්මණය, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? තත්ත්වය මෙසේ තිබියදී, පැවිද්ද මුල් කරගත් මේ පිළිවෙත එක් පුද්ගලයෙකුට සීමා වූ පින්කමක්ද? නැතහොත් බොහෝ දෙනාට පැතිරෙන පින්කමක්ද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, තත්ත්වය මෙසේ නම්, පැවිද්ද මුල් කරගත් මේ පිළිවෙත බොහෝ දෙනාට පැතිරෙන පින්කමකි.”

එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘ඉමාසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ද්වින්නං පටිපදානං කතමා පටිපදා ඛමති අප්පත්ථතරා ච අප්පසමාරම්භතරා ච මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’ති? එවං වුත්තෙ සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි භවං ගොතමො භවං චානන්දො. එතෙ මෙ පුජ්ජා, එතෙ මෙ පාසංසා’’ති.

මෙසේ වදාළ කල, ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සගාරව බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ පැවසූහ: “බ්‍රාහ්මණය, මේ පිළිවෙත් දෙක අතරින් වඩාත් පහසු වූ, අල්ප වූ වෙහෙසක් ඇති, වඩාත් මහත්ඵල වූ හා මහානිසංස ඇති පිළිවෙත ලෙස ඔබ රුචි කරන්නේ කුමන පිළිවෙතද?” මෙසේ පැවසූ කල, සගාරව බ්‍රාහ්මණයා ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මෙන්ම භවත් ආනන්දයන් වහන්සේද මට පිදිය යුත්තෝ වෙති, පැසසිය යුත්තෝ වෙති.”

දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘න ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවං පුච්ඡාමි – ‘කෙ වා තෙ පුජ්ජා කෙ වා තෙ පාසංසා’ති? එවං ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, පුච්ඡාමි – ‘ඉමාසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ද්වින්නං පටිපදානං කතමා පටිපදා ඛමති අප්පත්ථතරා ච අප්පසමාරම්භතරා ච මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’’ති? දුතියම්පි ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි භවං ගොතමො භවං චානන්දො. එතෙ මෙ පුජ්ජා, එතෙ මෙ පාසංසා’’ති.

දෙවන වරටත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සගාරව බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ පැවසූහ: “බ්‍රාහ්මණය, ‘පිදිය යුත්තේ කවුද, පැසසිය යුත්තේ කවුද’ කියා මම ඔබෙන් විමසුවේ නැත. බ්‍රාහ්මණය, මම ඔබෙන් විමසන්නේ මේ පිළිවෙත් දෙක අතරින් වඩාත් පහසු වූ, අල්ප වූ වෙහෙසක් ඇති, වඩාත් මහත්ඵල වූ හා මහානිසංස ඇති පිළිවෙත ලෙස ඔබ රුචි කරන්නේ කුමන පිළිවෙතද කියායි.” දෙවන වරටත් සගාරව බ්‍රාහ්මණයා ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මෙන්ම භවත් ආනන්දයන් වහන්සේද මට පිදිය යුත්තෝ වෙති, පැසසිය යුත්තෝ වෙති.”

තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘න ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවං පුච්ඡාමි – ‘කෙ වා තෙ පුජ්ජා කෙ වා තෙ පාසංසා’ති? එවං ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, පුච්ඡාමි – ‘ඉමාසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ද්වින්නං පටිපදානං කතමා පටිපදා ඛමති අප්පත්ථතරා ච අප්පසමාරම්භතරා ච මහප්ඵලතරා [Pg.170] ච මහානිසංසතරා චා’’’ති? තතියම්පි ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි භවං ගොතමො භවං චානන්දො. එතෙ මෙ පුජ්ජා, එතෙ මෙ පාසංසා’’ති.

තෙවන වරටත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සගාරව බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ පැවසූහ: “බ්‍රාහ්මණය, ‘පිදිය යුත්තේ කවුද, පැසසිය යුත්තේ කවුද’ කියා මම ඔබෙන් විමසුවේ නැත. බ්‍රාහ්මණය, මම ඔබෙන් විමසන්නේ මේ පිළිවෙත් දෙක අතරින් වඩාත් පහසු වූ, අල්ප වූ වෙහෙසක් ඇති, වඩාත් මහත්ඵල වූ හා මහානිසංස ඇති පිළිවෙත ලෙස ඔබ රුචි කරන්නේ කුමන පිළිවෙතද කියායි.” තෙවන වරටත් සගාරව බ්‍රාහ්මණයා ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මෙන්ම භවත් ආනන්දයන් වහන්සේද මට පිදිය යුත්තෝ වෙති, පැසසිය යුත්තෝ වෙති.”

අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘යාව තතියම්පි ඛො සඞ්ගාරවො බ්‍රාහ්මණො ආනන්දෙන සහධම්මිකං පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති නො විස්සජ්ජෙති. යංනූනාහං පරිමොචෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා සඞ්ගාරවං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘කා න්වජ්ජ, බ්‍රාහ්මණ, රාජන්තෙපුරෙ රාජපුරිසානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අන්තරාකථා උදපාදී’’ති? ‘‘අයං ඛ්වජ්ජ, භො ගොතම, රාජන්තෙපුරෙ රාජපුරිසානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අන්තරාකථා උදපාදි – ‘පුබ්බෙ සුදං අප්පතරා චෙව භික්ඛූ අහෙසුං බහුතරා ච උත්තරි මනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙසුං; එතරහි පන බහුතරා චෙව භික්ඛූ අප්පතරා ච උත්තරි මනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙන්තී’ති. අයං ඛ්වජ්ජ, භො ගොතම, රාජන්තෙපුරෙ රාජපුරිසානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අන්තරාකථා උදපාදී’’ති.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: 'සංගාරව බ්‍රාහ්මණයා ආනන්ද හිමියන් විසින් ධර්මානුකූලව අසන ලද ප්‍රශ්නයට තෙවන වරටත් පිළිතුරු නොදී මගහරිමින් සිටියි. මම මොවුන් දෙදෙනාම (මෙම අපහසුතාවයෙන්) මුදවන්නෙම් නම් මැනවි.' ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සංගාරව බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ වදාළ සේක: 'බ්‍රාහ්මණය, අද රජමාලිගාවෙහි රැස්ව සිටි රාජපුරුෂයන් අතර ඇති වූ සාකච්ඡාව කුමක්ද?' 'භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අද රජමාලිගාවෙහි රැස්ව සිටි රාජපුරුෂයන් අතර මෙබඳු කතාවක් ඇති විය: “පෙර කාලයෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා අල්ප වූහ, එහෙත් උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයන් වන සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් දක්වන්නෝ බොහෝ වූහ. දැන් භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ වෙති, එහෙත් උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයන් වන සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් දක්වන්නෝ අල්ප වෙති” යනුවෙනි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අද රජමාලිගාවෙහි රැස්ව සිටි රාජපුරුෂයන් අතර ඇති වූයේ මෙබඳු කතාවකි.'

‘‘තීණි ඛො ඉමානි, බ්‍රාහ්මණ, පාටිහාරියානි. කතමානි තීණි? ඉද්ධිපාටිහාරියං, ආදෙසනාපාටිහාරියං, අනුසාසනීපාටිහාරියං. කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, ඉද්ධිපාටිහාරියං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති – ‘එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොති; ආවිභාවං, තිරොභාවං; තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොති, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමති, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසති පරිමජ්ජති, යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති’. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ඉද්ධිපාටිහාරියං.

'බ්‍රාහ්මණය, ප්‍රාතිහාර්යයන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය, ආදේශනා ප්‍රාතිහාර්යය සහ අනුශාසනා ප්‍රාතිහාර්යයයි. බ්‍රාහ්මණය, සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය යනු කුමක්ද? බ්‍රාහ්මණය, මෙහිලා ඇතැමෙක් විවිධ ආකාරයේ සෘද්ධි විධීන් අත්දකියි. එක් අයෙකු වී බොහෝ දෙනෙකු බවට පත්වෙයි, බොහෝ දෙනෙකු වී නැවත එක් අයෙකු වෙයි; පෙනී සිටියි, නොපෙනී යයි; අහසේ මෙන් බිත්ති හරහා, පවුරු හරහා, පර්වත හරහා කිසිදු බාධාවකින් තොරව ගමන් කරයි; ජලයේ මෙන් පොළොවෙහි මතු වෙමින් හා කිමිදෙමින් කටයුතු කරයි; පොළොවෙහි මෙන් ජලය මත නොගිලී ගමන් කරයි; පියාපත් ඇති පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහි පලක් බැඳ ගමන් කරයි; මෙබඳු මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති හිරු සඳු පවා දෑතින් අල්ලයි, පිරිමදියි; බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වාම කයෙන් තම වසඟය පවත්වයි. බ්‍රාහ්මණය, මෙය සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය යැයි කියනු ලැබේ.'

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙසනාපාටිහාරියං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො නිමිත්තෙන ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා.

'බ්‍රාහ්මණය, ආදේශනා ප්‍රාතිහාර්යය යනු කුමක්ද? බ්‍රාහ්මණය, මෙහිලා ඇතැමෙක් යම් යම් නිමිති ඔස්සේ "ඔබේ සිත මෙබඳුයි, ඔබේ සිත මෙසේයි, ඔබේ සිතේ ඇති අදහස මෙබඳුයි" කියා පවසයි. ඔහු කොපමණ පැවසුවත් එය එලෙසම සිදුවෙයි, වෙනස් නොවේ.'

‘‘ඉධ [Pg.171] පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, අපි ච ඛො මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා.

'නැවතත් බ්‍රාහ්මණය, මෙහිලා ඇතැමෙක් නිමිති ඔස්සේ පවසන්නේ නැත. එහෙත් මනුෂ්‍යයන්ගේ හෝ අමනුෂ්‍යයන්ගේ හෝ දේවතාවන්ගේ ශබ්ද අසා පවසයි: "ඔබේ සිත මෙබඳුයි, ඔබේ සිත මෙසේයි, ඔබේ සිතේ ඇති අදහස මෙබඳුයි" යනුවෙනි. ඔහු කොපමණ පැවසුවත් එය එලෙසම සිදුවෙයි, වෙනස් නොවේ.'

‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති නපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා.

'නැවතත් බ්‍රාහ්මණය, මෙහිලා ඇතැමෙක් නිමිති ඔස්සේ පවසන්නේ නැත, මනුෂ්‍ය-අමනුෂ්‍ය හෝ දේවතාවන්ගේ ශබ්ද අසා පවසන්නේද නැත. එහෙත් කල්පනා කරන්නා වූ, විමසන්නා වූ තැනැත්තාගේ සිතුවිලි පැතිරී යන ශබ්දය (විතර්ක විප්ඵාර ශබ්දය) අසා පවසයි: "ඔබේ සිත මෙබඳුයි, ඔබේ සිත මෙසේයි, ඔබේ සිතේ ඇති අදහස මෙබඳුයි" යනුවෙනි. ඔහු කොපමණ පැවසුවත් එය එලෙසම සිදුවෙයි, වෙනස් නොවේ.'

‘‘ඉධ පන, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, නපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, නපි විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අමුං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙසනාපාටිහාරියං.

'නැවතත් බ්‍රාහ්මණය, මෙහිලා ඇතැමෙක් නිමිති ඔස්සේ හෝ ශබ්ද අසා හෝ විතර්ක විප්ඵාර ශබ්දය අසා හෝ පවසන්නේ නැත. එහෙත් විතර්ක විචාර රහිත වූ සමාධියකට සම වැදී සිටින්නාගේ සිත තම සිතින් පිරිසිඳ දැනගනියි: "මෙම පින්වතාගේ මනෝ සංස්කාරයන් පිහිටුවා ඇති ආකාරයට අනුව, මේ සිතට අනතුරුව ඔහු මෙබඳු සිතුවිල්ලක් සිතනු ඇත" යනුවෙනි. ඔහු කොපමණ පැවසුවත් එය එලෙසම සිදුවෙයි, වෙනස් නොවේ. බ්‍රාහ්මණය, මෙය ආදේශනා ප්‍රාතිහාර්යය යැයි කියනු ලැබේ.'

‘‘කතමඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, අනුසාසනීපාටිහාරියං? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො එවමනුසාසති – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’ති. ඉදං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, අනුසාසනීපාටිහාරියං. ඉමානි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තීණි පාටිහාරියානි. ඉමෙසං තෙ, බ්‍රාහ්මණ, තිණ්ණං පාටිහාරියානං කතමං පාටිහාරියං ඛමති අභික්කන්තතරඤ්ච පණීතතරඤ්චා’’ති?

'බ්‍රාහ්මණය, අනුශාසනා ප්‍රාතිහාර්යය යනු කුමක්ද? බ්‍රාහ්මණය, මෙහිලා ඇතැමෙක් මෙසේ අනුශාසනා කරයි: "මෙසේ සිතන්න, මෙසේ නොසිතන්න; මෙසේ මෙනෙහි කරන්න, මෙසේ මෙනෙහි නොකරන්න; මෙය අත්හරින්න, මෙයට පැමිණ වාසය කරන්න" යනුවෙනි. බ්‍රාහ්මණය, මෙය අනුශාසනා ප්‍රාතිහාර්යය යැයි කියනු ලැබේ. බ්‍රාහ්මණය, මේ ප්‍රාතිහාර්යයන් තුනයි. බ්‍රාහ්මණය, මේ ප්‍රාතිහාර්යයන් තුනෙන් ඔබට වඩාත් ප්‍රියමනාප, වඩාත් යහපත් හා වඩාත් උසස් ප්‍රාතිහාර්යය කුමක්ද?'

‘‘තත්‍ර, භො ගොතම, යදිදං පාටිහාරියං ඉධෙකච්චො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති…පෙ… යාව බ්‍රාහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති, ඉදං, භො ගොතම, පාටිහාරියං යොව නං කරොති සොව නං පටිසංවෙදෙති, යොව නං කරොති තස්සෙව තං හොති. ඉදං මෙ, භො ගොතම, පාටිහාරියං මායාසහධම්මරූපං විය ඛායති.

'භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් මේ ප්‍රාතිහාර්යයකදී ඇතැමෙක් විවිධ සෘද්ධි විධීන් අත්දකීද... බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වාම කයෙන් තම වසඟය පවත්වයිද, භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යමෙක් මෙය කරයිද ඔහුම එය විඳියි, එය කරන්නාටම එය සිදුවෙයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මේ ප්‍රාතිහාර්යය මට පෙනෙන්නේ මායාවක් වැනි ස්වභාවයක් ඇති දෙයක් ලෙසිනි.'

‘‘යම්පිදං[Pg.172], භො ගොතම, පාටිහාරියං ඉධෙකච්චො නිමිත්තෙන ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති, සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. ඉධ පන, භො ගොතම, එකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, අපි ච ඛො මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති…පෙ… නපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති…පෙ… නපි විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති, අපි ච ඛො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අම්හං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති, සො බහුං චෙපි ආදිසති තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. ඉදම්පි, භො ගොතම, පාටිහාරියං යොව නං කරොති සොව නං පටිසංවෙදෙති, යොව නං කරොති තස්සෙව තං හොති. ඉදම්පි මෙ, භො ගොතම, පාටිහාරියං මායාසහධම්මරූපං විය ඛායති.

“භවත් ගෞතමයෙනි, යම් මේ ප්‍රාතිහාර්යයක් ඇද්ද, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිමිති මඟින්—‘ඔබේ මනස මෙසේය, ඔබේ මනස මේ ආකාරය, ඔබේ සිත මෙබඳුය’ කියා පවසයි. ඔහු බොහෝ දේ පැවසුවද එය ඒ අයුරින්ම සිදු වෙයි, වෙනස් නොවේ. භවත් ගෞතමයෙනි, තවද ඇතැම් කෙනෙක් නිමිති මඟින් පවසන්නේම නැත, එහෙත් මනුෂ්‍යයන්ගේ හෝ අමනුෂ්‍යයන්ගේ හෝ දේවතාවන්ගේ ශබ්දය අසා (අනුන්ගේ සිත) පවසයි. . . තවද මනුෂ්‍ය, අමනුෂ්‍ය හෝ දේව ශබ්ද අසා පවසන්නේද නැත, එහෙත් සිතන්නා වූ, විමසන්නා වූ තැනැත්තාගේ විතර්ක විස්ඵාර ශබ්දය (සිතුවිලි පැතිරීමේ ශබ්දය) අසා පවසයි. . . තවද විතර්ක විස්ඵාර ශබ්දය අසා පවසන්නේද නැත, එහෙත් විතර්ක රහිත වූ විචාර රහිත වූ සමාධියකට සමවැදුණු තැනැත්තාගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දැන මෙසේ පවසයි—‘මේ පින්වතාගේ මනෝ සංස්කාරයන් පිහිටා ඇති ආකාරයට අනුව, මේ සිතට අනතුරුව මොහු මෙබඳු වූ විතර්කයක් කරන්නේය’ කියායි. ඔහු බොහෝ දේ පැවසුවද එය ඒ අයුරින්ම සිදු වෙයි, වෙනස් නොවේ. භවත් ගෞතමයෙනි, මේ ප්‍රාතිහාර්යයද එය කරන්නාම එය අත්විඳියි, එය කරන්නාටම එය පවතියි. භවත් ගෞතමයෙනි, මේ ප්‍රාතිහාර්යය මට මායාවකට සමාන ස්වභාවයක් ඇත්තක් සේ වැටහෙයි.”

‘‘යඤ්ච ඛො ඉදං, භො ගොතම, පාටිහාරියං ඉධෙකච්චො එවං අනුසාසති – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’ති. ඉදමෙව, භො ගොතම, පාටිහාරියං ඛමති ඉමෙසං තිණ්ණං පාටිහාරියානං අභික්කන්තතරඤ්ච පණීතතරඤ්ච.

“භවත් ගෞතමයෙනි, යම් මේ ප්‍රාතිහාර්යයක් ඇද්ද, මෙහි ඇතැම් කෙනෙක් මෙසේ අනුශාසනා කරයි—‘මෙසේ සිතන්න, මෙසේ නොසිතන්න; මෙසේ මෙනෙහි කරන්න, මෙසේ මෙනෙහි නොකරන්න; මෙය ප්‍රහාණය කරන්න, මෙයට පැමිණ වාසය කරන්න’ කියායි. භවත් ගෞතමයෙනි, මේ ප්‍රාතිහාර්යයන් තුන අතුරින් මේ අනුශාසනී ප්‍රාතිහාර්යයම මට වඩාත් ප්‍රියමනාප වෙයි, වඩාත් අභිකාන්ත හා ප්‍රණීත වෙයි.”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාවසුභාසිතමිදං භොතා ගොතමෙන ඉමෙහි ච මයං තීහි පාටිහාරියෙහි සමන්නාගතං භවන්තං ගොතමං ධාරෙම. භවඤ්හි ගොතමො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති, භවඤ්හි ගොතමො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අමුං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. භවඤ්හි ගොතමො එවමනුසාසති – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’’’ති.

“භවත් ගෞතමයෙනි, ඉතා ආශ්චර්යයයි! භවත් ගෞතමයෙනි, ඉතා අද්භූතයි! භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් මෙය ඉතා මැනවින් දේශනා කරන ලදී. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මේ ප්‍රාතිහාර්යයන් තුනෙන්ම සමන්විත බව අපි පිළිගනිමු. මන්දයත්, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ නොයෙක් ආකාර වූ සෘද්ධි විධි අත්විඳින සේක. . . බඹලොව දක්වා පවා කයින් වසඟය පවත්වන සේක. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විතර්ක රහිත විචාර රහිත සමාධියට සමවැදුණු තැනැත්තාගේ සිත තම සිතින් පිරිසිඳ දැන—‘මේ පින්වතාගේ මනෝ සංස්කාරයන් පිහිටා ඇති ආකාරයට අනුව, මේ සිතට අනතුරුව මොහු මෙබඳු වූ විතර්කයක් කරන්නේය’ කියා දැනගන්නා සේක. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මෙසේ අනුශාසනා කරන සේක—‘මෙසේ සිතන්න, මෙසේ නොසිතන්න; මෙසේ මෙනෙහි කරන්න, මෙසේ මෙනෙහි නොකරන්න; මෙය ප්‍රහාණය කරන්න, මෙයට පැමිණ වාසය කරන්න’ කියායි.”

‘‘අද්ධා [Pg.173] ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසජ්ජ උපනීය වාචා භාසිතා; අපි ච ත්‍යාහං බ්‍යාකරිස්සාමි. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොමි…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙමි. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා, ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා අමුං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, එවමනුසාසාමි – ‘එවං විතක්කෙථ, මා එවං විතක්කයිත්ථ; එවං මනසි කරොථ, මා එවං මනසාකත්ථ; ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’’’ති.

“බ්‍රාහ්මණය, සැබවින්ම ඔබ මාගේ ගුණ ස්පර්ශ කරමින්, (මාගේ ගුණ) සමීප කරවමින් මේ වචන පවසන ලදී. එසේ වුවද මම ඔබට පිළිතුරු දෙන්නෙමි. බ්‍රාහ්මණය, මම විවිධ වූ සෘද්ධි විධි අත්විඳින්නෙමි. . . බඹලොව දක්වා පවා කයින් වසඟය පවත්වන්නෙමි. බ්‍රාහ්මණය, මම විතර්ක රහිත විචාර රහිත සමාධියට සමවැදුණු තැනැත්තාගේ සිත තම සිතින් පිරිසිඳ දැන—‘මේ පින්වතාගේ මනෝ සංස්කාරයන් පිහිටා ඇති ආකාරයට අනුව, මේ සිතට අනතුරුව මොහු මෙබඳු වූ විතර්කයක් කරන්නේය’ කියා දැනගන්නෙමි. බ්‍රාහ්මණය, මම මෙසේ අනුශාසනා කරන්නෙමි—‘මෙසේ සිතන්න, මෙසේ නොසිතන්න; මෙසේ මෙනෙහි කරන්න, මෙසේ මෙනෙහි නොකරන්න; මෙය ප්‍රහාණය කරන්න, මෙයට පැමිණ වාසය කරන්න’ කියායි.”

‘‘අත්ථි පන, භො ගොතම, අඤ්ඤො එකභික්ඛුපි යො ඉමෙහි තීහි පාටිහාරියෙහි සමන්නාගතො, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙනා’’ති? ‘‘න ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකංයෙව සතං න ද්වෙ සතානි න තීණි සතානි න චත්තාරි සතානි න පඤ්ච සතානි, අථ ඛො භිය්‍යොව, යෙ භික්ඛූ ඉමෙහි තීහි පාටිහාරියෙහි සමන්නාගතා’’ති. ‘‘කහං පන, භො ගොතම, එතරහි තෙ භික්ඛූ විහරන්තී’’ති? ‘‘ඉමස්මිංයෙව ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛුසඞ්ඝෙ’’ති.

“භවත් ගෞතමයෙනි, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ හැර, මේ ප්‍රාතිහාර්යයන් තුනෙන්ම සමන්විත වූ වෙනත් එකම භික්ෂුවක් හෝ සිටීද?” “බ්‍රාහ්මණය, එක් සියයක් පමණක් නොවේ, දෙසියයක්, තුන්සියයක්, හාරසියයක් හෝ පන්සියයක් පමණක් නොවේ, සැබවින්ම මේ ප්‍රාතිහාර්යයන් තුනෙන්ම සමන්විත වූ භික්ෂූහු ඊටත් වඩා වැඩියෙන් සිටිති.” “භවත් ගෞතමයෙනි, දැනට ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා කොහේ වාසය කරතිද?” “බ්‍රාහ්මණය, මේ භික්ෂු සංඝයා අතරෙහිම ඔවුහු වාසය කරති.”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති, එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි, ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දසමං.

“භවත් ගෞතමයෙනි, ඉතා මැනවි! භවත් ගෞතමයෙනි, ඉතා මැනවි! භවත් ගෞතමයෙනි, යම් සේ යටිකුරු කර තබන ලද බඳුනක් උඩුකුරු කර පෙන්වන්නාක් මෙන්ද, වසා තබන ලද දෙයක් විවෘත කර පෙන්වන්නාක් මෙන්ද, මංමුළා වූවෙකුට මඟ පෙන්වන්නාක් මෙන්ද, ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වායි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන්ද, එලෙසින්ම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කරන ලදී. ඒ මම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේද, ධර්මයද, භික්ෂු සංඝයාද සරණ යමි. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස සලකන සේක්වා.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

බ්‍රාහ්මණවග්ගො පඨමො.

පළමු බ්‍රාහ්මණ වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය –

ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා චඤ්ඤතරො, පරිබ්බාජකෙන නිබ්බුතං;

පලොකවච්ඡො තිකණ්ණො, සොණි සඞ්ගාරවෙන චාති.

බ්‍රාහ්මණ සූත්‍ර දෙකකි, අන්‍යතර (අඤ්ඤතර) සූත්‍රය, පරිබ්බාජක සූත්‍රය, නිබ්බුත සූත්‍රය, පලෝක සූත්‍රය, වච්ඡ සූත්‍රය, තිකණ්ණ සූත්‍රය, සෝණි සූත්‍රය සහ සංගාරව සූත්‍රය වශයෙනි.

(7) 2. මහාවග්ගො

(7) 2. මහා වර්ගය

1. තිත්ථායතනාදිසුත්තං

1. තිත්ථායතනාදි සූත්‍රය

62. ‘‘තීණිමානි[Pg.174], භික්ඛවෙ, තිත්ථායතනානි යානි පණ්ඩිතෙහි සමනුයුඤ්ජියමානානි සමනුගාහියමානානි සමනුභාසියමානානි පරම්පි ගන්ත්වා අකිරියාය සණ්ඨහන්ති. කතමානි තීණි? සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං පුබ්බෙකතහෙතූ’ති. සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං ඉස්සරනිම්මානහෙතූ’ති. සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං අහෙතුඅප්පච්චයා’’’ති.

62. “මහණෙනි, නුවණැත්තන් විසින් විමසන ලද, පිරික්සන ලද සහ සාකච්ඡා කරන ලද, අවසානයේදී ක්‍රියාවක් නැත (අකිරියවාදය) යන තැනටම පත්වන මිථ්‍යා දෘෂ්ටික පදනම් තුනක් මෙසේය. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාදයක් සහ මෙවැනි දෘෂ්ටියක් දරති: ‘මේ පුද්ගලයා විඳින යම් සැපක් හෝ දුකක් හෝ සැප-දුක් නොවන උපේක්ෂා වේදනාවක් වේද, ඒ සියල්ල පෙර කරන ලද කර්මය හේතුවෙන් (පුබ්බේකත හේතු) සිදු වන්නේය’ කියාය. මහණෙනි, ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාදයක් සහ මෙවැනි දෘෂ්ටියක් දරති: ‘මේ පුද්ගලයා විඳින යම් සැපක් හෝ දුකක් හෝ සැප-දුක් නොවන උපේක්ෂා වේදනාවක් වේද, ඒ සියල්ල මහා බ්‍රහ්මයාගේ හෝ ඊශ්වරයාගේ නිර්මාණය හේතුවෙන් (ඉස්සරනිම්මාන හේතු) සිදු වන්නේය’ කියාය. මහණෙනි, තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙවැනි වාදයක් සහ මෙවැනි දෘෂ්ටියක් දරති: ‘මේ පුද්ගලයා විඳින යම් සැපක් හෝ දුකක් හෝ සැප-දුක් නොවන උපේක්ෂා වේදනාවක් වේද, ඒ සියල්ල හේතුවක් හෝ ප්‍රත්‍යයක් රහිතව (අහේතු අප්පච්චයා) සිදු වන්නේය’ කියාය.”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං පුබ්බෙකතහෙතූ’ති, ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං පුබ්බෙකතහෙතූ’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමා’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘තෙනහායස්මන්තො පාණාතිපාතිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, අදින්නාදායිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, අබ්‍රහ්මචාරිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, මුසාවාදිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, පිසුණවාචා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, ඵරුසවාචා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, සම්ඵප්පලාපිනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, අභිජ්ඣාලුනො භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, බ්‍යාපන්නචිත්තා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු, මිච්ඡාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති පුබ්බෙකතහෙතු’’’.

“මහණෙනි, එහිදී ‘පුද්ගලයෙකු විඳින සැප, දුක් හෝ සැප-දුක් නොවන වේදනා සියල්ල පෙර කරන ලද කර්මය නිසාම සිදු වන්නේය’ යන වාදය ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් වෙත ගොස් මම මෙසේ අසමි: ‘ආයුෂ්මතුනි, ඔබලා එවැනි වාදයක් සහ දෘෂ්ටියක් දරන බව සැබෑද?’ එවිට ඔවුන් මාගේ විමසීම හමුවේ ‘එසේය’ කියා පිළිගනිති. එවිට මම ඔවුන්ට මෙසේ පවසමි: ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ නම් ප්‍රාණඝාත කරන්නන් වන්නේත් පෙර කර්මය නිසාමය, සොරකම් කරන්නන්, කාමයෙහි වරදවා හැසිරෙන්නන්, බොරු කියන්නන්, කේලාම් කියන්නන්, පරුෂ වචන කියන්නන්, හිස් වචන කියන්නන්, දැඩි ලෝභය ඇතිව අනුන්ගේ දේ පතන්නන්, ද්වේෂ සහගත සිත් ඇත්තන් සහ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයන් වන්නේත් ඔබලාගේ වාදයට අනුව පෙර කරන ලද කර්මය නිසාමය.’”

‘‘පුබ්බෙකතං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරතො පච්චාගච්ඡතං න හොති ඡන්දො වා වායාමො වා ඉදං වා කරණීයං ඉදං වා අකරණීයන්ති. ඉති කරණීයාකරණීයෙ ඛො පන සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ මුට්ඨස්සතීනං අනාරක්ඛානං විහරතං න හොති පච්චත්තං සහධම්මිකො සමණවාදො[Pg.175]. අයං ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු එවංවාදීසු එවංදිට්ඨීසු පඨමො සහධම්මිකො නිග්ගහො හොති.

“මහණෙනි, පෙර කරන ලද කර්මයම සියල්ලට එකම හේතුව ලෙස සලකා සිරවී සිටින අයට, ‘මෙය කළ යුතුය’ හෝ ‘මෙය නොකළ යුතුය’ කියා යම් කැමැත්තක් (ඡන්දයක්) හෝ උත්සාහයක් (වීර්යයක්) ඇති නොවේ. මෙසේ කළ යුතු දේ සහ නොකළ යුතු දේ පිළිබඳව සත්‍ය වශයෙන්ම ස්ථිර වැටහීමක් නොමැති විට, සිහි මුළා වූ, ඉන්ද්‍රිය සංවරයක් නැතිව වාසය කරන ඔවුන් තුළ ‘අපි ශ්‍රමණයෝ වෙමු’ යන කරුණු සහිත සාධාරණ වාදය පවතින්නේ නැත. මහණෙනි, එවැනි වාද සහ දෘෂ්ටි ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට මා විසින් ධර්මානුකූලව කරනු ලබන පළමු නිග්‍රහය (විවේචනය) මෙයයි.”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං ඉස්සරනිම්මානහෙතූ’ති, ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවංවාදිනො එවදිට්ඨිනො – යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං ඉස්සරනිම්මානහෙතූ’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමා’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘තෙනහායස්මන්තො පාණාතිපාතිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, අදින්නාදායිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, අබ්‍රහ්මචාරිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, මුසාවාදිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, පිසුණවාචා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, ඵරුසවාචා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, සම්ඵප්පලාපිනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, අභිජ්ඣාලුනො භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, බ්‍යාපන්නචිත්තා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු, මිච්ඡාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති ඉස්සරනිම්මානහෙතු’’’.

“මහණෙනි, එහිදී ‘පුද්ගලයෙකු විඳින සැප, දුක් හෝ සැප-දුක් නොවන වේදනා සියල්ල ඊශ්වර නිර්මාණය නිසාම සිදු වන්නේය’ යන වාදය ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් වෙත ගොස් මම මෙසේ අසමි: ‘ආයුෂ්මතුනි, ඔබලා එවැනි වාදයක් සහ දෘෂ්ටියක් දරන බව සැබෑද?’ එවිට ඔවුන් මාගේ විමසීම හමුවේ ‘එසේය’ කියා පිළිගනිති. එවිට මම ඔවුන්ට මෙසේ පවසමි: ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ නම් ප්‍රාණඝාත කරන්නන් වන්නේත් ඊශ්වර නිර්මාණය නිසාමය, සොරකම් කරන්නන්, කාමයෙහි වරදවා හැසිරෙන්නන්, බොරු කියන්නන්, කේලාම් කියන්නන්, පරුෂ වචන කියන්නන්, හිස් වචන කියන්නන්, දැඩි ලෝභය ඇතිව අනුන්ගේ දේ පතන්නන්, ද්වේෂ සහගත සිත් ඇත්තන් සහ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයන් වන්නේත් ඔබලාගේ වාදයට අනුව ඊශ්වර නිර්මාණය නිසාමය.’”

‘‘ඉස්සරනිම්මානං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරතො පච්චාගච්ඡතං න හොති ඡන්දො වා වායාමො වා ඉදං වා කරණීයං ඉදං වා අකරණීයන්ති. ඉති කරණීයාකරණීයෙ ඛො පන සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ මුට්ඨස්සතීනං අනාරක්ඛානං විහරතං න හොති පච්චත්තං සහධම්මිකො සමණවාදො. අයං ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු එවංවාදීසු එවංදිට්ඨීසු දුතියො සහධම්මිකො නිග්ගහො හොති.

“මහණෙනි, ඊශ්වර නිර්මාණයම සියල්ලට එකම හේතුව ලෙස සලකා සිරවී සිටින අයට, ‘මෙය කළ යුතුය’ හෝ ‘මෙය නොකළ යුතුය’ කියා යම් කැමැත්තක් හෝ උත්සාහයක් ඇති නොවේ. මෙසේ කළ යුතු දේ සහ නොකළ යුතු දේ පිළිබඳව සත්‍ය වශයෙන්ම ස්ථිර වැටහීමක් නොමැති විට, සිහි මුළා වූ, ඉන්ද්‍රිය සංවරයක් නැතිව වාසය කරන ඔවුන් තුළ ‘අපි ශ්‍රමණයෝ වෙමු’ යන කරුණු සහිත සාධාරණ වාදය පවතින්නේ නැත. මහණෙනි, එවැනි වාද සහ දෘෂ්ටි ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට මා විසින් ධර්මානුකූලව කරනු ලබන දෙවන නිග්‍රහය මෙයයි.”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘යං කිං චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං අහෙතුඅප්පච්චයා’ති, ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – යං කිං චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා සබ්බං තං අහෙතුඅප්පච්චයා’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමා’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘තෙනහායස්මන්තො පාණාතිපාතිනො භවිස්සන්ති අහෙතුඅප්පච්චයා…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති අහෙතුඅප්පච්චයා’’’.

‘‘මහණෙනි, ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් අතුරින් යම් කෙනෙක් මෙබඳු වාද ඇත්තෝද, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇත්තෝද - ‘මේ පුරුෂ පුද්ගලයා යම් කිසි සැපක් හෝ දුකක් හෝ නොදුක් නොසැප වේදනාවක් හෝ විඳින්නේ නම්, ඒ සියල්ල හේතු ප්‍රත්‍ය රහිතව (අහේතුකව) සිදුවන්නේය’ කියායි. මම ඔවුන් කරා ගොස් මෙසේ පවසමි: ‘පින්වතුනි, ඔබලා මෙබඳු වාද ඇත්තෝ, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇත්තෝ බව සැබෑද?’ මා මෙසේ ඇසූ විට ඔවුන් ‘එසේය’ කියා පිළිගනිති. එවිට මම ඔවුන්ට මෙසේ පවසමි: ‘එසේ නම් පින්වතුනි, ප්‍රාණඝාත කරන්නෝද හේතු ප්‍රත්‍ය රහිතවම එසේ වන්නාහ... (පෙ...) මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වන්නෝද හේතු ප්‍රත්‍ය රහිතවම එසේ වන්නාහ’.’’

‘‘අහෙතුඅප්පච්චයං [Pg.176] ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරතො පච්චාගච්ඡතං න හොති ඡන්දො වා වායාමො වා ඉදං වා කරණීයං ඉදං වා අකරණීයන්ති. ඉති කරණීයාකරණීයෙ ඛො පන සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ මුට්ඨස්සතීනං අනාරක්ඛානං විහරතං න හොති පච්චත්තං සහධම්මිකො සමණවාදො. අයං ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු එවංවාදීසු එවංදිට්ඨීසු තතියො සහධම්මිකො නිග්ගහො හොති.

‘‘මහණෙනි, හේතු ප්‍රත්‍යයක් නොමැති බවම සාරය (සත්‍යය) ලෙස පිළිගන්නා අයට, ‘මෙය කළ යුතුය’ හෝ ‘මෙය නොකළ යුතුය’ කියා ඡන්දයක් (කැමැත්තක්) හෝ ව්‍යායාමයක් (උත්සාහයක්) ඇති නොවේ. මෙසේ කළ යුතු දෙය සහ නොකළ යුතු දෙය සැබෑ ලෙසම හෝ ස්ථිර ලෙසම දක්නට නොලැබෙන කල්හි, මුළා වූ සිහි ඇති, ඉන්ද්‍රිය සංවරයක් නැතිව වෙසෙන අයට ‘මම ශ්‍රමණයෙක්මි’ යන ධර්මානුකූල වාදය තමන් තුළ ඇති නොවේ. මහණෙනි, මෙබඳු වාද ඇති, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් කෙරෙහි ධර්මානුකූලව මා විසින් කරනු ලබන තුන්වන නිග්‍රහය මෙයයි.’’

‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි තිත්ථායතනානි යානි පණ්ඩිතෙහි සමනුයුඤ්ජියමානානි සමනුගාහියමානානි සමනුභාසියමානානි පරම්පි ගන්ත්වා අකිරියාය සණ්ඨහන්ති.

‘‘මහණෙනි, පණ්ඩිතයන් විසින් විමසනු ලබන, විචාරනු ලබන, සාකච්ඡා කරනු ලබන කල්හි, කෙතරම් ගැඹුරින් සොයා බැලුවත් කිසිවක් නොකළ හැකිය යන ‘අකිරිය’ වාදයෙහිම පිහිටන තීර්ථක ආයතන (මිථ්‍යා දෘෂ්ටිස්ථාන) තුනක් ඇත්තේය.’’

‘‘අයං ඛො පන, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමො ච, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි? ඉමා ඡ ධාතුයොති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි ඡ ඵස්සායතනානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමෙ අට්ඨාරස මනොපවිචාරාති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. ඉමානි චත්තාරි අරියසච්චානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි.

‘‘මහණෙනි, මා විසින් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මය නුවණැති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් නිග්‍රහ කළ නොහැකි වූ, කිලිටු කළ නොහැකි වූ, දොස් නැගිය නොහැකි වූ, ගැරහිය නොහැකි වූවකි. මහණෙනි, මා විසින් දේශනා කරන ලද, නුවණැති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් නිග්‍රහ කළ නොහැකි වූ, කිලිටු කළ නොහැකි වූ, දොස් නැගිය නොහැකි වූ, ගැරහිය නොහැකි වූ ඒ ධර්මය කවරේද? ‘මහණෙනි, මේ ධාතු සයකි’ යන්න මා විසින් දේශනා කරන ලද... ධර්මයයි. ‘මහණෙනි, මේ ස්පර්ශ ආයතන සයකි’ යන්න... ‘මහණෙනි, මේ මනෝපවිචාර දහඅටකි’ යන්න... ‘මහණෙනි, මේ ආර්ය සත්‍ය සතරකි’ යන්න මා විසින් දේශනා කරන ලද, නුවණැති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් නිග්‍රහ කළ නොහැකි වූ, කිලිටු කළ නොහැකි වූ, දොස් නැගිය නොහැකි වූ, ගැරහිය නොහැකි වූ ධර්මයයි.’’

‘‘ඉමා ඡ ධාතුයොති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡයිමා, භික්ඛවෙ, ධාතුයො – පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු, ආකාසධාතු, විඤ්ඤාණධාතු. ඉමා ඡ ධාතුයොති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

‘‘‘මහණෙනි, මේ ධාතු සයකි’ යනුවෙන් මා විසින් යම් ධර්මයක් දේශනා කරන ලදද, එය නුවණැති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් නිග්‍රහ කළ නොහැකි වූ, කිලිටු කළ නොහැකි වූ, දොස් නැගිය නොහැකි වූ, ගැරහිය නොහැකි වූවකි. මෙය පවසන ලද්දේ කුමක් පදනම් කරගෙනද? මහණෙනි, පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව, වායෝ ධාතුව, ආකාශ ධාතුව සහ විඤ්ඤාණ ධාතුව යන ධාතු සයකි. ‘මහණෙනි, මේ ධාතු සයකි’ යනුවෙන් මා විසින් යම් ධර්මයක් දේශනා කරන ලදද... ඒ බව පවසන ලද්දේ මෙය පදනම් කරගෙනයි.’’

‘‘ඉමානි [Pg.177] ඡ ඵස්සායතනානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනානි – චක්ඛු ඵස්සායතනං, සොතං ඵස්සායතනං, ඝානං ඵස්සායතනං, ජිව්හා ඵස්සායතනං, කායො ඵස්සායතනං, මනො ඵස්සායතනං. ඉමානි ඡ ඵස්සායතනානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

‘‘‘මහණෙනි, මේ ස්පර්ශ ආයතන සයකි’ යනුවෙන් මා විසින් යම් ධර්මයක් දේශනා කරන ලදද, එය නුවණැති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් නිග්‍රහ කළ නොහැකි වූ, කිලිටු කළ නොහැකි වූ, දොස් නැගිය නොහැකි වූ, ගැරහිය නොහැකි වූවකි. මෙය පවසන ලද්දේ කුමක් පදනම් කරගෙනද? මහණෙනි, ස්පර්ශ ආයතන සයකි, එනම් - චක්ඛු (ඇස) ස්පර්ශ ආයතනය, සෝත (කන) ස්පර්ශ ආයතනය, ඝාණ (නාසය) ස්පර්ශ ආයතනය, ජිව්හා (දිව) ස්පර්ශ ආයතනය, කාය (ශරීරය) ස්පර්ශ ආයතනය සහ මන (සිත) ස්පර්ශ ආයතනයයි. ‘මහණෙනි, මේ ස්පර්ශ ආයතන සයකි’ යනුවෙන් මා විසින් යම් ධර්මයක් දේශනා කරන ලදද... ඒ බව පවසන ලද්දේ මෙය පදනම් කරගෙනයි.’’

‘‘ඉමෙ අට්ඨාරස මනොපවිචාරාති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? චක්ඛුනා රූපං දිස්වා සොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති දොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති උපෙක්ඛාට්ඨානියං රූපං උපවිචරති, සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය සොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති දොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති උපෙක්ඛාට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති. ඉමෙ අට්ඨාරස මනොපවිචාරාති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“මහණෙනි, ‘මේ වනාහි දහඅටක් වූ මනෝපවිචාරයෝ (මනසේ හැසිරීම්) වෙති’ යැයි මා විසින් දේශනා කරන ලද මෙම ධර්මය වනාහි, බුද්ධිමත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් බැහැර කළ නොහැකි, කෙලෙසිය නොහැකි, දොස් නැගිය නොහැකි සහ නින්දා කළ නොහැකි වූවකි. මෙසේ පවසන ලද්දේ කුමක් අරභයා ද? ඇසින් රූපයක් දැක සෝමනස්සයට (ප්‍රීතියට) කරුණු වූ රූපය කෙරෙහි සිත හැසිරෙයි; දෝමනස්සයට (කනස්සල්ලට) කරුණු වූ රූපය කෙරෙහි සිත හැසිරෙයි; උපේක්ෂාවට කරුණු වූ රූපය කෙරෙහි සිත හැසිරෙයි. කනින් ශබ්දයක් අසා... නාසයෙන් ගඳ සුවඳක් දැන... දිවෙන් රසයක් විඳ... කයෙන් ස්පර්ශයක් ලබා... මනසින් ධර්මාරම්මණයක් (සිතිවිල්ලක්) දැන සෝමනස්සයට කරුණු වූ ධර්මාරම්මණය කෙරෙහි සිත හැසිරෙයි, දෝමනස්සයට කරුණු වූ ධර්මාරම්මණය කෙරෙහි සිත හැසිරෙයි, උපේක්ෂාවට කරුණු වූ ධර්මාරම්මණය කෙරෙහි සිත හැසිරෙයි. මහණෙනි, ‘මේ වනාහි දහඅටක් වූ මනෝපවිචාරයෝ වෙති’ යැයි මා විසින් දේශනා කරන ලද මෙම ධර්මය වනාහි, බුද්ධිමත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් බැහැර කළ නොහැකි, කෙලෙසිය නොහැකි, දොස් නැගිය නොහැකි සහ නින්දා කළ නොහැකි වූවකි යැයි යමක් පවසන ලද්දේ ද, එය පවසන ලද්දේ මෙම කරුණු පදනම් කරගෙන ය.”

‘‘ඉමානි චත්තාරි අරියසච්චානීති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡන්නං, භික්ඛවෙ, ධාතූනං උපාදාය ගබ්භස්සාවක්කන්ති හොති; ඔක්කන්තියා සති නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා. වෙදියමානස්ස ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, ඉදං දුක්ඛන්ති පඤ්ඤපෙමි, අයං දුක්ඛසමුදයොති පඤ්ඤපෙමි, අයං දුක්ඛනිරොධොති පඤ්ඤපෙමි, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති පඤ්ඤපෙමි.

“මහණෙනි, ‘මේ වනාහි චතුරාර්ය සත්‍යයෝ වෙති’ යැයි මා විසින් දේශනා කරන ලද මෙම ධර්මය වනාහි, බුද්ධිමත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් බැහැර කළ නොහැකි, කෙලෙසිය නොහැකි, දොස් නැගිය නොහැකි සහ නින්දා කළ නොහැකි වූවකි. මෙසේ පවසන ලද්දේ කුමක් අරභයා ද? මහණෙනි, ධාතු සයක් (පඨවි, ආපෝ, තේජෝ, වායෝ, ආකාශ, විඤ්ඤාණ) පදනම් කරගෙන මව්කුසක පිළිසිඳ ගැනීම සිදු වෙයි. පිළිසිඳ ගැනීම ඇති කල්හි නාම-රූප ඇති වෙයි; නාම-රූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතන ඇති වෙයි; සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය ඇති වෙයි; ස්පර්ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව ඇති වෙයි. මහණෙනි, වේදනාව විඳින්නා හට ‘මෙය දුකයි’ කියා ද, ‘මෙය දුක් හටගැනීමේ හේතුවයි (දුක් සමුදයයි)’ කියා ද, ‘මෙය දුක් නැති කිරීමයි (දුක් නිරෝධයයි)’ කියා ද, ‘මෙය දුක් නැති කිරීමේ මගයි (දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි)’ කියා ද මම පනවමි (ප්‍රකාශ කරමි).”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අරියසච්චං? ජාතිපි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, ( ) මරණම්පි දුක්ඛං, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසාපි දුක්ඛා, (අප්පියෙහි [Pg.178] සම්පයොගො දුක්ඛො, පියෙහි විප්පයොගො දුක්ඛො,) යම්පිච්ඡං න ලභති තම්පි දුක්ඛං. සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අරියසච්චං.

“මහණෙනි, දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය යනු කුමක්ද? ඉපදීම දුකකි, ජරාවට (මහලු බවට) පත්වීම දුකකි, මරණය දුකකි, සෝකය, වැලපීම, කායික දුක, මානසික දුක සහ දැඩි වෙහෙස (උපායාසය) දුකකි. අකමැති දෙය හා එක්වීම දුකකි, කැමති දෙයින් වෙන්වීම දුකකි, යමක් කැමති වුවත් එය නොලැබේ නම් එය ද දුකකි. කෙටියෙන් පවසතොත් පංච උපාදානස්කන්ධයෝ ම දුක්ඛයෝ වෙති. මහණෙනි, මෙය දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං? අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං.

“මහණෙනි, දුක් සමුදය ආර්ය සත්‍යය යනු කුමක්ද? අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍ය කොට සංස්කාරයෝ උපදිති; සංස්කාර ප්‍රත්‍ය කොට විඤ්ඤාණය ද, විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍ය කොට නාම-රූප ද, නාම-රූප ප්‍රත්‍ය කොට සළායතන ද, සළායතන ප්‍රත්‍ය කොට ස්පර්ශය ද, ස්පර්ශ ප්‍රත්‍ය කොට වේදනාව ද, වේදනා ප්‍රත්‍ය කොට තණ්හාව ද, තණ්හා ප්‍රත්‍ය කොට උපාදානය ද, උපාදාන ප්‍රත්‍ය කොට භවය ද, භව ප්‍රත්‍ය කොට ජාතිය ද, ජාතිය ප්‍රත්‍ය කොට ජරාව, මරණය, සෝකය, වැලපීම, කායික දුක, මානසික දුක සහ දැඩි වෙහෙස උපදිති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හට ගැනීම සිදු වෙයි. මහණෙනි, මෙය දුක් සමුදය ආර්ය සත්‍යය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං? අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො, විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො, නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො, සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො, වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං.

“මහණෙනි, දුක් නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය යනු කුමක්ද? අවිද්‍යාව ම ශේෂයක් නොමැතිව විරාගයට පත්ව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වෙයි; සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වෙයි; විඤ්ඤාණ නිරුද්ධ වීමෙන් නාම-රූප නිරුද්ධ වෙයි; නාම-රූප නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතන නිරුද්ධ වෙයි; සළායතන නිරුද්ධ වීමෙන් ස්පර්ශය නිරුද්ධ වෙයි; ස්පර්ශය නිරුද්ධ වීමෙන් වේදනාව නිරුද්ධ වෙයි; වේදනාව නිරුද්ධ වීමෙන් තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි; තණ්හාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වෙයි; උපාදානය නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙයි; භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වෙයි; ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරාව, මරණය, සෝකය, වැලපීම, කායික දුක, මානසික දුක සහ දැඩි වෙහෙස නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම (නැති වීම) සිදු වෙයි. මහණෙනි, මෙය දුක් නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං. ‘ඉමානි චත්තාරි අරියසච්චානී’ති, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො දෙසිතො අනිග්ගහිතො අසංකිලිට්ඨො අනුපවජ්ජො අප්පටිකුට්ඨො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහීති. ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත’’න්ති. පඨමං.

“මහණෙනි, දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යය යනු කුමක්ද? එය මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ම ය. එනම්: සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති සහ සම්මා සමාධි යන මේවා ය. මහණෙනි, මෙය දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යය යැයි කියනු ලැබේ. ‘මේ වනාහි චතුරාර්ය සත්‍යයෝ වෙති’ යැයි මහණෙනි, මා විසින් දේශනා කරන ලද මෙම ධර්මය වනාහි, බුද්ධිමත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් බැහැර කළ නොහැකි, කෙලෙසිය නොහැකි, දොස් නැගිය නොහැකි සහ නින්දා කළ නොහැකි වූවකි යැයි යමක් පවසන ලද්දේ ද, එය පවසන ලද්දේ මෙම කරුණු පදනම් කරගෙන ය.”

63. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. කතමානි තීණි? හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං [Pg.179] මහාඅග්ගිඩාහො වුට්ඨාති. මහාඅග්ගිඩාහෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ තෙන ගාමාපි ඩය්හන්ති නිගමාපි ඩය්හන්ති නගරාපි ඩය්හන්ති. ගාමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නිගමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නගරෙසුපි ඩය්හමානෙසු තත්ථ මාතාපි පුත්තං නප්පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං නප්පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

63. “මහණෙනි, 'මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි බිය (අමාතාපුත්තික බය) තුනක් ඇතැයි' අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, යම් කලෙක මහා ගිනි ගැනීමක් හටගන්නා අවස්ථාවක් පැමිණෙයි. මහණෙනි, මහා ගිනි ගැනීමක් හටගත් කල, එම ගින්නෙන් ගම් ද, නියම්ගම් ද, නගර ද දැවී යයි. ගම්, නියම්ගම් සහ නගර දැවී යන කල්හි එහිදී මවට පුත්‍රයාව (ආරක්ෂා කර ගැනීමට) හමු නොවේ, පුත්‍රයාට මවව (ආරක්ෂා කර ගැනීමට) හමු නොවේ. මහණෙනි, මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි පළමු වන බිය මෙය යැයි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං මහාමෙඝො වුට්ඨාති. මහාමෙඝෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ මහාඋදකවාහකො සඤ්ජායති. මහාඋදකවාහකෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සඤ්ජායන්තෙ තෙන ගාමාපි වුය්හන්ති නිගමාපි වුය්හන්ති නගරාපි වුය්හන්ති. ගාමෙසුපි වුය්හමානෙසු නිගමෙසුපි වුය්හමානෙසු නගරෙසුපි වුය්හමානෙසු තත්ථ මාතාපි පුත්තං නප්පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං නප්පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

“මහණෙනි, නැවත ද, යම් කලෙක මහා මේඝයක් (මහ වැස්සක්) වසිනා අවස්ථාවක් පැමිණෙයි. මහණෙනි, මහා මේඝයක් වැසීම නිසා මහා ජල ප්‍රවාහයක් හටගනී. මහණෙනි, මහා ජල ප්‍රවාහයක් හටගත් කල, එයින් ගම් ද, නියම්ගම් ද, නගර ද ගසාගෙන යයි. ගම්, නියම්ගම් සහ නගර ගසාගෙන යන කල්හි එහිදී මවට පුත්‍රයාව හමු නොවේ, පුත්‍රයාට මවව හමු නොවේ. මහණෙනි, මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි දෙවන බිය මෙය යැයි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං භයං හොති අටවිසඞ්කොපො, චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්ති. භයෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සති අටවිසඞ්කොපෙ චක්කසමාරුළ්හෙසු ජානපදෙසු පරියායන්තෙසු තත්ථ මාතාපි පුත්තං නප්පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං නප්පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

“මහණෙනි, නැවත ද, යම් කලෙක වනාන්තරයේ වසන සොරුන්ගෙන් වන පීඩාවන් (කැරලි) නිසා බියක් හටගන්නා අවස්ථාවක් පැමිණෙයි; එවිට ජනපදවාසීහු රියවල නැගී ඒ ඒ අත පලා යති. මහණෙනි, කැරලි හේතුවෙන් බියක් හටගත් කල, ජනපදවාසීන් රියවල නැගී පලා යන කල්හි, එහිදී මවට පුත්‍රයාව හමු නොවේ, පුත්‍රයාට මවව හමු නොවේ. මහණෙනි, මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි තුන්වන බිය මෙය යැයි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි. මහණෙනි, මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි බිය තුන මේවා යැයි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි.”

‘‘තානි ඛො පනිමානි, භික්ඛවෙ, තීණි සමාතාපුත්තිකානියෙව භයානි අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. කතමානි තීණි? හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං මහාඅග්ගිඩාහො වුට්ඨාති. මහාඅග්ගිඩාහෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ තෙන ගාමාපි ඩය්හන්ති නිගමාපි ඩය්හන්ති නගරාපි ඩය්හන්ති. ගාමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නිගමෙසුපි ඩය්හමානෙසු නගරෙසුපි ඩය්හමානෙසු හොති සො සමයො යං කදාචි කරහචි මාතාපි පුත්තං පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං සමාතාපුත්තිකංයෙව භයං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

“මහණෙනි, සැබවින්ම මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත හැකි (සමාතාපුත්තික) බිය තුනක්ම වන මේවා, 'මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි බිය' යැයි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, යම් කලෙක මහා ගිනි ගැනීමක් හටගන්නා අවස්ථාවක් පැමිණෙයි. මහණෙනි, මහා ගිනි ගැනීමක් හටගත් කල, එයින් ගම් ද, නියම්ගම් ද, නගර ද දැවී යයි. ගම්, නියම්ගම් සහ නගර දැවී යන කල්හි, යම් විටක හෝ මවට පුත්‍රයාව හමු වන, පුත්‍රයාට මවව හමු වන අවස්ථාවක් පැමිණිය හැකිය. මහණෙනි, සැබවින්ම මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත හැකි පළමු වන බියම වූ මෙය, 'මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි බියක්' ලෙස අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි.”

‘‘පුන [Pg.180] චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං මහාමෙඝො වුට්ඨාති. මහාමෙඝෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, වුට්ඨිතෙ මහාඋදකවාහකො සඤ්ජායති. මහාඋදකවාහකෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සඤ්ජාතෙ තෙන ගාමාපි වුය්හන්ති නිගමාපි වුය්හන්ති නගරාපි වුය්හන්ති. ගාමෙසුපි වුය්හමානෙසු නිගමෙසුපි වුය්හමානෙසු නගරෙසුපි වුය්හමානෙසු හොති සො සමයො යං කදාචි කරහචි මාතාපි පුත්තං පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං සමාතාපුත්තිකංයෙව භයං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති.

“මහණෙනි, නැවත ද, යම් කලෙක මහා මේඝයක් හටගන්නා අවස්ථාවක් පැමිණෙයි. මහණෙනි, මහා මේඝයක් හටගත් කල, මහා ජල ප්‍රවාහයක් ඇති වේ. මහණෙනි, මහා ජල ප්‍රවාහයක් හටගත් කල, එයින් ගම් ද, නියම්ගම් ද, නගර ද ගසාගෙන යයි. ගම්, නියම්ගම් සහ නගර ගසාගෙන යන කල්හි, යම් විටක හෝ මවට පුත්‍රයාව හමු වන, පුත්‍රයාට මවව හමු වන අවස්ථාවක් පැමිණිය හැකිය. මහණෙනි, සැබවින්ම මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත හැකි දෙවන බියම වූ මෙය, 'මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි බියක්' ලෙස අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං භයං හොති අටවිසඞ්කොපො, චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්ති. භයෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සති අටවිසඞ්කොපෙ චක්කසමාරුළ්හෙසු ජානපදෙසු පරියායන්තෙසු හොති සො සමයො යං කදාචි කරහචි මාතාපි පුත්තං පටිලභති, පුත්තොපි මාතරං පටිලභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං සමාතාපුත්තිකංයෙව භයං අමාතාපුත්තිකං භයන්ති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති. ‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සමාතාපුත්තිකානියෙව භයානි අමාතාපුත්තිකානි භයානීති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති’’.

“මහණෙනි, නැවත ද, යම් කලෙක කැරලි හේතුවෙන් බියක් හටගන්නා අවස්ථාවක් පැමිණෙයි, එවිට ජනපදවාසීහු රියවල නැගී පලා යති. මහණෙනි, කැරලි හේතුවෙන් බියක් ඇතිව, ජනපදවාසීන් රියවල නැගී පලා යන කල්හි, යම් විටක හෝ මවට පුත්‍රයාව හමු වන, පුත්‍රයාට මවව හමු වන අවස්ථාවක් පැමිණිය හැකිය. මහණෙනි, සැබවින්ම මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත හැකි තුන්වන බියම වූ මෙය, 'මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි බියක්' ලෙස අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි. මහණෙනි, සැබවින්ම මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත හැකි බිය තුනක්ම වන මේවා, 'මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි බිය' යැයි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි.”

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අමාතාපුත්තිකානි භයානි. කතමානි තීණි? ජරාභයං, බ්‍යාධිභයං, මරණභයන්ති. න, භික්ඛවෙ, මාතා පුත්තං ජීරමානං එවං ලභති – ‘අහං ජීරාමි, මා මෙ පුත්තො ජීරී’ති; පුත්තො වා පන මාතරං ජීරමානං න එවං ලභති – ‘අහං ජීරාමි, මා මෙ මාතා ජීරී’’’ති.

“මහණෙනි, මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකා ආරක්ෂා කරගත නොහැකි (නියම) බිය තුනක් ඇත්තේය. ඒ තුන කවරේද? ජරා බිය, ව්‍යාධි බිය සහ මරණ බියයි. මහණෙනි, ජරාවට පත්වන (මහලු වන) පුත්‍රයා සම්බන්ධයෙන්, 'මම ඔහු වෙනුවෙන් මහලු වන්නෙමි, මාගේ පුත්‍රයා මහලු නොවේවා' යි කියා ඔහු ආරක්ෂා කිරීමට මවකට නොහැකිය. එසේම, මහලු වන මව සම්බන්ධයෙන්, 'මම ඇය වෙනුවෙන් මහලු වන්නෙමි, මාගේ මව මහලු නොවේවා' යි කියා ඇය ආරක්ෂා කිරීමට පුත්‍රයෙකුට ද නොහැකිය.”

‘‘න, භික්ඛවෙ, මාතා පුත්තං බ්‍යාධියමානං එවං ලභති – ‘අහං බ්‍යාධියාමි, මා මෙ පුත්තො බ්‍යාධියී’ති; පුත්තො වා පන මාතරං බ්‍යාධියමානං න එවං ලභති – ‘අහං බ්‍යාධියාමි, මා මෙ මාතා බ්‍යාධියී’’’ති.

“මහණෙනි, ලෙඩ රෝගවලින් පීඩා විඳින පුත්‍රයා සම්බන්ධයෙන්, 'මම ඔහු වෙනුවෙන් ලෙඩ වන්නෙමි, මාගේ පුත්‍රයා ලෙඩ නොවේවා' යි කියා ඔහු ආරක්ෂා කිරීමට මවකට නොහැකිය. එසේම, ලෙඩ රෝගවලින් පීඩා විඳින මව සම්බන්ධයෙන්, 'මම ඇය වෙනුවෙන් ලෙඩ වන්නෙමි, මාගේ මව ලෙඩ නොවේවා' යි කියා ඇය ආරක්ෂා කිරීමට පුත්‍රයෙකුට ද නොහැකිය.”

‘‘න, භික්ඛවෙ, මාතා පුත්තං මීයමානං එවං ලභති – ‘අහං මීයාමි, මා මෙ පුත්තො මීයී’ති; පුත්තො වා පන මාතරං මීයමානං න එවං ලභති – ‘අහං මීයාමි, මා මෙ මාතා මීයී’ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අමාතාපුත්තිකානි භයානී’’ති.

“මහණෙනි, මියයන පුතෙකු සම්බන්ධයෙන් ‘මම මිය යන්නෙමි, මාගේ පුත්‍රයා මිය නොයාවා’ යි මවකට කැමැත්තක් ඉටු කරගත නොහැකිය. මියයන මවක සම්බන්ධයෙන් ‘මම මිය යන්නෙමි, මාගේ මව මිය නොයාවා’ යි පුත්‍රයෙකුටද කැමැත්තක් ඉටු කරගත නොහැකිය. මහණෙනි, මව සහ පුත්‍රයා එකිනෙකාගෙන් වෙන් කරන (එකිනෙකාට පිහිට විය නොහැකි) බිය තුන මේවාය.”

‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, මග්ගො අත්ථි පටිපදා ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං සමාතාපුත්තිකානං භයානං ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං අමාතාපුත්තිකානං භයානං පහානාය සමතික්කමාය සංවත්තති. කතමො ච, භික්ඛවෙ, මග්ගො කතමා ච පටිපදා [Pg.181] ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං සමාතාපුත්තිකානං භයානං ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං අමාතාපුත්තිකානං භයානං පහානාය සමතික්කමාය සංවත්තති? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කපො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, මග්ගො අයං පටිපදා ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං සමාතාපුත්තිකානං භයානං ඉමෙසඤ්ච තිණ්ණං අමාතාපුත්තිකානං භයානං පහානාය සමතික්කමාය සංවත්තතී’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, මව සහ පුතු එකිනෙකාට පිහිට විය හැකි බිය තුන මෙන්ම, මව සහ පුතු එකිනෙකාට පිහිට විය නොහැකි බිය තුනද ප්‍රහීණය කිරීම පිණිස, ඉක්මවා යාම පිණිස පවතින මාර්ගයක් ඇත, පිළිවෙතක් ඇත. මහණෙනි, එම බිය තුන් වර්ගය බැහැර කිරීම පිණිස පවතින ඒ මාර්ගය හා පිළිවෙත කුමක්ද? එය මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයමය. එනම්: සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන මොහුය. මහණෙනි, මව සහ පුතු පිහිට විය හැකි බිය තුනත්, මව සහ පුතු පිහිට විය නොහැකි බිය තුනත් ප්‍රහීණය කිරීම හා ඉක්මවා යාම පිණිස පවතින මාර්ගය හා පිළිවෙත මෙයයි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

3. වෙනාගපුරසුත්තං

3. වේනාගපුර සූත්‍රය

64. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන වෙනාගපුරං නාම කොසලානං බ්‍රාහ්මණගාමො තදවසරි. අස්සොසුං ඛො වෙනාගපුරිකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො වෙනාගපුරං අනුප්පත්තො. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙති. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’ති.

64. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ කෝසල ජනපදයෙහි චාරිකාවේ වඩිනා සේක්, වේනාගපුර නම් වූ කෝසල බමුණු ගමට වැඩම කළ සේක. වේනාගපුරවාසී බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: ‘භවත්නි, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වේනාගපුරයට වැඩම කර ඇත. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳව මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැන නැගී ඇත: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අර්හත්ය, සම්මා සම්බුද්ධය, විජ්ජාචරණ සම්පන්නය, සුගතය, ලෝකවිදූය, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථිය, දෙවිමිනිසුන්ගේ ශාස්තෘවරයාය, බුද්ධය, භාග්‍යවත්ය’ කියාය. උන්වහන්සේ දෙවියන්, මාරයන්, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ මේ ලෝකයද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවිමිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාවද තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රකාශ කරන සේක. උන්වහන්සේ මුල, මැද, අග යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යංජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක; සර්වප්‍රකාරයෙන්ම පරිපූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බඹසර ප්‍රකාශ කරන සේක. එබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම සැබවින්ම යහපත්ය’ කියායි.

අථ ඛො වෙනාගපුරිකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා අප්පෙකච්චෙ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං සාවෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වෙනාගපුරිකො වච්ඡගොත්තො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

එවිට වේනාගපුරවාසී බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ ඇතැම්හු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්හ. ඇතැම්හු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු කථා නිමවා එකත්පසක හිඳගත්හ. ඇතැම්හු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කොට එකත්පසක හිඳගත්හ. ඇතැම්හු තම නම සහ ගෝත්‍රය පවසා එකත්පසක හිඳගත්හ. ඇතැම්හු නිහඬව එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් වේනාගපුරවාසී වච්ඡගොත්ත බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය:

‘‘අච්ඡරියං[Pg.182], භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාවඤ්චිදං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, සාරදං බදරපණ්ඩුං පරිසුද්ධං හොති පරියොදාතං; එවමෙවං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, තාලපක්කං සම්පති බන්ධනා පමුත්තං පරිසුද්ධං හොති පරියොදාතං; එවමෙවං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නෙක්ඛං ජම්බොනදං දක්ඛකම්මාරපුත්තසුපරිකම්මකතං උක්කාමුඛෙ සුකුසලසම්පහට්ඨං පණ්ඩුකම්බලෙ නික්ඛිත්තං භාසතෙ ච තපතෙ ච විරොචති ච; එවමෙවං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. යානි තානි, භො ගොතම, උච්චාසයනමහාසයනානි, සෙය්‍යථිදං – ආසන්දි පල්ලඞ්කො ගොනකො චිත්තකො පටිකා පටලිකා තූලිකා විකතිකා උද්දලොමී එකන්තලොමී කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං කුත්තකං හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරං රථත්ථරං අජිනප්පවෙණී කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං සඋත්තරච්ඡදං උභතොලොහිතකූපධානං, එවරූපානං නූන භවං ගොතමො උච්චාසයනමහාසයනානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ආශ්චර්යයකි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අද්භූතයකි! භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රියයන් අතිශයින්ම ප්‍රසන්නය, සමේ පැහැය ඉතා පිරිසිදුය, දීප්තිමත්ය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සරත් කාලයේ මදක් පඬු පැහැ ගැන්වුණු දෙබර ගෙඩියක් යම්සේ පිරිසිදුද, දීප්තිමත්ද, එසේම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රියයන් ප්‍රසන්නය, සමේ පැහැය පිරිසිදුය, දීප්තිමත්ය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, නටුවෙන් ගිලිහුණු අලුත් ඉදුණු තල් ගෙඩියක් යම්සේ පිරිසිදුද, දීප්තිමත්ද, එසේම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රියයන් ප්‍රසන්නය, සමේ පැහැය පිරිසිදුය, දීප්තිමත්ය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, දක්ෂ රන්කරුවෙකු විසින් මනා කොට නිම කරන ලද, උදුනෙහි දමා මනා කොට පදම් කරන ලද, රතු පලසක් මත තබන ලද ජම්බෝනද ස්වර්ණාභරණයක් යම්සේ බබළයිද, විරාජමාන වෙයිද, එසේම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රියයන් ප්‍රසන්නය, සමේ පැහැය පිරිසිදුය, දීප්තිමත්ය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් ඒ උසස් ආසන හා මහා ආසන ඇද්ද, එනම්: දිගු අසුන්, පලස්, දිගු ලොම් ඇති ඇතිරිලි, විසිතුරු ඇතිරිලි, සුදු ඇතිරිලි, මල්කම් කළ ඇතිරිලි, පුළුන් මෙට්ට, රූප ඇති ඇතිරිලි, දෙපස ලොම් ඇති ඇතිරිලි, එක් පසක ලොම් ඇති ඇතිරිලි, රන් හුයෙන් කළ ඇතිරිලි, පට නූලෙන් කළ ඇතිරිලි, විශාල ඇතිරිලි, ඇත් අසුන්, අස් අසුන්, රථ අසුන්, දිවි සම් ඇතිරිලි, මුව සම් ඇතිරිලි, රතු වියන් හා දෙපස රතු කොට්ට සහිත ආසන යන මේවාය. මෙබඳු වූ උසස් ආසන හා මහා ආසන භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට කැමති පරිදි, අපහසුවකින් තොරව, පහසුවෙන් ලැබෙනවා නොවේද?”

‘‘යානි ඛො පන තානි, බ්‍රාහ්මණ, උච්චාසයනමහාසයනානි, සෙය්‍යථිදං – ආසන්දි පල්ලඞ්කො ගොනකො චිත්තකො පටිකා පටලිකා තූලිකා විකතිකා උද්දලොමී එකන්තලොමී කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං කුත්තකං හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරං රථත්ථරං අජිනප්පවෙණී කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං සඋත්තරච්ඡදං උභතොලොහිතකූපධානං. දුල්ලභානි තානි පබ්බජිතානං ලද්ධා ච පන න කප්පන්ති.

“බ්‍රාහ්මණය, යම් ඒ උස් අසුන් හා මහා අසුන් (උච්චාසයන මහාසයන) තිබේ ද, එනම්: දිගු පුටු, පලස්, ලොම් ඇති එළුලොම් ඇතිරිලි, විසිතුරු එළුලොම් ඇතිරිලි, සුදු ලොම් ඇතිරිලි, මල් මතු කළ එළුලොම් ඇතිරිලි, පුළුන් මෙට්ට, සිංහ ව්‍යාඝ්‍ර ආදී රූපවලින් විසිතුරු වූ එළුලොම් ඇතිරිලි, දෙපසම ලොම් ඇති ඇතිරිලි, එක් පසක පමණක් ලොම් ඇති ඇතිරිලි, රන් හුයෙන් කළ ඇතිරිලි, පට හුයෙන් කළ ඇතිරිලි, නළඟනන් දහසය දෙනෙකුට නැටිය හැකි තරම් වූ විශාල ඇතිරිලි, ඇතුන් පිට පනවන ඇතිරිලි, අසුන් පිට පනවන ඇතිරිලි, රිය පිට පනවන ඇතිරිලි, අඳුන් දිවි සම් ඇතිරිලි, කදලි මුව සම්වලින් කළ උතුම් ඇතිරිලි, උඩින් රතු වියන් සහිත වූ සහ දෙපසම රතු පැහැති කොට්ට ඇති යහන් ආදියයි. මේවා පැවිද්දන් විසින් ලැබිය නොහැකි දේවල් වන අතර, ලැබුණත් ඒවා පරිභෝජනය කිරීම ඔවුන්ට අකැප ය.”

‘‘තීණි ඛො, ඉමානි, බ්‍රාහ්මණ, උච්චාසයනමහාසයනානි, යෙසාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. කතමානි තීණි? දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං, බ්‍රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං, අරියං උච්චාසයනමහාසයනං. ඉමානි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තීණි උච්චාසයනමහාසයනානි, යෙසාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“බ්‍රාහ්මණය, මා දැන් කැමති පරිදි, වෙහෙසක් නැතිව, පහසුවෙන් ලබන උස් අසුන් මහා අසුන් වර්ග තුනක් තිබේ. ඒ තුන කවරේද? දිව්‍යමය වූ උස් අසුන් මහා අසුන්, බ්‍රහ්මමය වූ උස් අසුන් මහා අසුන් සහ ආර්ය වූ උස් අසුන් මහා අසුන් ය. බ්‍රාහ්මණය, මා දැන් කැමති පරිදි, වෙහෙසක් නැතිව, පහසුවෙන් ලබන උස් අසුන් මහා අසුන් වර්ග තුන මේවා ය.”

‘‘කතමං [Pg.183] පන තං, භො ගොතම, දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්ස භවං ගොතමො එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති? ‘‘ඉධාහං, බ්‍රාහ්මණ, යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමි. සො යදෙව තත්ථ හොන්ති තිණානි වා පණ්ණානි වා තානි එකජ්ඣං සඞ්ඝරිත්වා නිසීදාමි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරාමි සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙමි, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො චඞ්කමාමි, දිබ්බො මෙ එසො තස්මිං සමයෙ චඞ්කමො හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො තිට්ඨාමි, දිබ්බං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ ඨානං හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො නිසීදාමි, දිබ්බං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ ආසනං හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො සෙය්‍යං කප්පෙමි, දිබ්බං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ උච්චාසයනමහාසයනං හොති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්සාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ දැන් කැමති පරිදි, වෙහෙසක් නැතිව, පහසුවෙන් ලබන ඒ ‘දිව්‍යමය උස් අසුන් මහා අසුන්’ යනු කවරේද?” “බ්‍රාහ්මණය, මෙලොව මම යම් ගමක හෝ නියම්ගමක ඇසුරු කරමින් වසන විට, පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, පිණ්ඩපාතය සඳහා ඒ ගමට හෝ නියම්ගමට ඇතුළු වෙමි. දවල් ආහාරයෙන් පසුව, පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී මම එක්තරා වනාන්තරයකට ඇතුළු වෙමි. එහි තිබෙන යම් තණකොළ හෝ කොළ රොඩු ඇත්ද, ඒවා එක් තැනකට රැස්කොට, පර්යංකය බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, කර්මස්ථානය අභිමුඛ කොට සිහිය පිහිටුවාගෙන වාඩි වෙමි. මම කාමයන්ගෙන් වෙන්ව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව, විතර්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. විතර්ක විචාර සංසිඳීමෙන්, ඇතුළත පැහැදීම ඇති කරන, සිතේ ඒකාග්‍රතාවය ඇති, විතර්ක රහිත විචාර රහිත වූ, සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන් උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් යුතුව වාසය කරමි, ශරීරයෙන් සැපයක් විඳිමි. ආර්යයන් වහන්සේලා යම් ධ්‍යානයක් ගැන ‘උපේක්ෂා ඇති, සිහිය ඇති, සැප විහරණය ඇති තැනැත්තා’ යැයි පවසත් ද, ඒ තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. සැපය ප්‍රහාණය කිරීමෙන් ද දුක ප්‍රහාණය කිරීමෙන් ද, කලින්ම සෝමනස්ස දෝමනස්සයන් අස්තංගත වීමෙන්, දුක් සැප රහිත වූ, උපේක්ෂාවෙන් උපන් සිහියෙහි පිරිසිදු බව ඇති චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. බ්‍රාහ්මණය, මෙවන් තත්ත්වයක සිටින මම, ඉදින් සක්මන් කරමි නම්, ඒ අවස්ථාවේදී මාගේ ඒ සක්මන ‘දිව්‍යමය සක්මනක්’ වේ. බ්‍රාහ්මණය, මෙවන් තත්ත්වයක සිටින මම, ඉදින් සිටගෙන සිටිමි නම්, ඒ අවස්ථාවේදී මාගේ ඒ සිටගැනීම ‘දිව්‍යමය සිටගැනීමක්’ වේ. බ්‍රාහ්මණය, මෙවන් තත්ත්වයක සිටින මම, ඉදින් වාඩි වී සිටිමි නම්, ඒ අවස්ථාවේදී මාගේ ඒ හිඳීම ‘දිව්‍යමය හිඳීමක්’ වේ. බ්‍රාහ්මණය, මෙවන් තත්ත්වයක සිටින මම, ඉදින් සැතපෙමි නම්, ඒ අවස්ථාවේදී මාගේ ඒ සැතපීම ‘දිව්‍යමය උස් අසුන් මහා අසුනක්’ වේ. බ්‍රාහ්මණය, මා දැන් කැමති පරිදි, වෙහෙසක් නැතිව, පහසුවෙන් ලබන ‘දිව්‍යමය උස් අසුන් මහා අසුන’ මෙයයි.”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! කො චඤ්ඤො එවරූපස්ස දිබ්බස්ස උච්චාසයනමහාසයනස්ස නිකාමලාභී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙන!

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා ආශ්චර්යයකි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා පුදුමයකි! භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ හැර වෙන කවරෙක් නම් මෙවැනි දිව්‍යමය උස් අසුන් මහා අසුන් කැමති පරිදි, වෙහෙසක් නැතිව, පහසුවෙන් ලබන්නෙක් වන්නේ ද?”

‘‘කතමං පන තං, භො ගොතම, බ්‍රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්ස භවං ගොතමො එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති? ‘‘ඉධාහං, බ්‍රාහ්මණ, යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං [Pg.184] නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමි. සො යදෙව තත්ථ හොන්ති තිණානි වා පණ්ණානි වා තානි එකජ්ඣං සඞ්ඝරිත්වා නිසීදාමි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරාමි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරාමි. කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරාමි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරාමි. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො චඞ්කමාමි, බ්‍රහ්මා මෙ එසො තස්මිං සමයෙ චඞ්කමො හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො තිට්ඨාමි…පෙ… නිසීදාමි…පෙ… සෙය්‍යං කප්පෙමි, බ්‍රහ්මං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ උච්චාසයනමහාසයනං හොති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්සාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ මේ කාලයෙහි කැමති පරිදි, නිදුකිනුත් පහසුවෙනුත් ලබන්නා වූ ඒ බ්‍රහ්මීය (උතුම්) උච්චාසයන මහාසයනය යනු කුමක්ද?” “බ්‍රාහ්මණය, මෙහි මම යම් ගමක හෝ නියම්ගමක හෝ ඇසුරු කර වාසය කරමි ද, මම පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන එම ගමට හෝ නියම්ගමට පිඬු පිණිස වඩිමි. මම පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී (වැඩම කර) වනයකට ම ඇතුළු වෙමි. එහි යම් තණකොළ හෝ කොළ රොඩු ඇද්ද, ඒවා එක් තැනකට රැස් කොට පර්යංකයක් (එරමිණියක්) ගොතාගෙන, කය ඍජුව තබාගෙන, කමටහනට අභිමුඛව සිහිය පිහිටුවාගෙන වැඩ හිඳිමි. මම මෙත්තා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරමි. එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සතරවන දිශාව ද පතුරුවා වාසය කරමි. මෙසේ උඩ, යට, සරස යන සෑම තැනක ම, සියලු සතුන් කෙරෙහි තමා හා සමානව සලකා, විශාල වූ, මහද්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ මෙත්තා සහගත සිතින් මුළු ලෝකය ම පතුරුවා වාසය කරමි. කරුණා සහගත සිතින් ද... මුදිතා සහගත සිතින් ද... උපෙක්ඛා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරමි. එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සතරවන දිශාව ද පතුරුවා වාසය කරමි. මෙසේ උඩ, යට, සරස යන සෑම තැනක ම, සියලු සතුන් කෙරෙහි තමා හා සමානව සලකා, විශාල වූ, මහද්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ උපෙක්ඛා සහගත සිතින් මුළු ලෝකය ම පතුරුවා වාසය කරමි. බ්‍රාහ්මණය, මෙබඳු තත්ත්වයක සිටින මම ඉදින් සක්මන් කරමි නම්, ඒ අවස්ථාවෙහි මගේ ඒ සක්මන බ්‍රහ්මීය සක්මනක් වෙයි. බ්‍රාහ්මණය, මෙබඳු තත්ත්වයක සිටින මම ඉදින් සිටගෙන සිටිමි නම්... හිඳගෙන සිටිමි නම්... සැතපෙන්නෙම් නම්, ඒ අවස්ථාවෙහි මගේ ඒ සයනය බ්‍රහ්මීය වූ උච්චාසයන මහාසයනය වෙයි. බ්‍රාහ්මණය, මම මේ කාලයෙහි කැමති පරිදි, නිදුකිනුත් පහසුවෙනුත් ලබන්නා වූ බ්‍රහ්මීය උච්චාසයන මහාසයනය මෙයයි.”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! කො චඤ්ඤො එවරූපස්ස බ්‍රහ්මස්ස උච්චාසයනමහාසයනස්ස නිකාමලාභී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙන!

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙය ආශ්චර්යයකි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙය මීට පෙර නොවූ විරූ පුදුමයකි! භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ හැර, මෙබඳු වූ බ්‍රහ්මීය උච්චාසයන මහාසයනයක් කැමති පරිදි, නිදුකිනුත් පහසුවෙනුත් ලබන වෙන කවරෙක් නම් සිටීද?”

‘‘කතමං පන තං, භො ගොතම, අරියං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්ස භවං ගොතමො එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති? ‘‘ඉධාහං, බ්‍රාහ්මණ, යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමි. සො යදෙව තත්ථ හොන්ති තිණානි වා පණ්ණානි වා තානි එකජ්ඣං සඞ්ඝරිත්වා නිසීදාමි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො එවං ජානාමි – ‘රාගො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො; දොසො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො [Pg.185] තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො; මොහො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො’. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො චඞ්කමාමි, අරියො මෙ එසො තස්මිං සමයෙ චඞ්කමො හොති. සො චෙ අහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංභූතො තිට්ඨාමි…පෙ… නිසීදාමි…පෙ… සෙය්‍යං කප්පෙමි, අරියං මෙ එතං තස්මිං සමයෙ උච්චාසයනමහාසයනං හොති. ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අරියං උච්චාසයනමහාසයනං, යස්සාහං එතරහි නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ මේ කාලයෙහි කැමති පරිදි, නිදුකිනුත් පහසුවෙනුත් ලබන්නා වූ ඒ ආර්ය උච්චාසයන මහාසයනය යනු කුමක්ද?” “බ්‍රාහ්මණය, මෙහි මම යම් ගමක හෝ නියම්ගමට ඇසුරු කර වාසය කරමි ද, මම පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන එම ගමට හෝ නියම්ගමට පිඬු පිණිස වඩිමි. මම පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී වනයකට ම ඇතුළු වෙමි. එහි යම් තණකොළ හෝ කොළ රොඩු ඇද්ද, ඒවා එක් තැනකට රැස් කොට පර්යංකයක් ගොතාගෙන, කය ඍජුව තබාගෙන, කමටහනට අභිමුඛව සිහිය පිහිටුවාගෙන වැඩ හිඳිමි. මම මෙසේ දැනගනිමි: ‘මගේ රාගය ප්‍රහීණ කරන ලදී, මුලින් ම සිඳ දමන ලදී, කර කර දැමූ තල් කඳක් මෙන් කරන ලදී, අභාවයට පත් කරන ලදී, මතු උපතක් නැති ස්වභාවයට පත් කරන ලදී; මගේ ද්වේෂය ප්‍රහීණ කරන ලදී... මගේ මෝහය ප්‍රහීණ කරන ලදී, මුලින් ම සිඳ දමන ලදී, කර කර දැමූ තල් කඳක් මෙන් කරන ලදී, අභාවයට පත් කරන ලදී, මතු උපතක් නැති ස්වභාවයට පත් කරන ලදී’. බ්‍රාහ්මණය, මෙබඳු තත්ත්වයක සිටින මම ඉදින් සක්මන් කරමි නම්, ඒ අවස්ථාවෙහි මගේ ඒ සක්මන ආර්ය සක්මනක් වෙයි. බ්‍රාහ්මණය, මෙබඳු තත්ත්වයක සිටින මම ඉදින් සිටගෙන සිටිමි නම්... වැඩ හිඳිමි නම්... සැතපෙන්නෙම් නම්, ඒ අවස්ථාවෙහි මගේ ඒ සයනය ආර්ය වූ උච්චාසයන මහාසයනය වෙයි. බ්‍රාහ්මණය, මම මේ කාලයෙහි කැමති පරිදි, නිදුකිනුත් පහසුවෙනුත් ලබන්නා වූ ආර්ය උච්චාසයන මහාසයනය මෙයයි.”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! කො චඤ්ඤො එවරූපස්ස අරියස්ස උච්චාසයනමහාසයනස්ස නිකාමලාමී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, අඤ්ඤත්‍ර භොතා ගොතමෙන!

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙය ආශ්චර්යයකි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙය පුදුමයකි! භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ හැර, මෙබඳු වූ ආර්ය උච්චාසයන මහාසයනයක් කැමති පරිදි, නිදුකිනුත් පහසුවෙනුත් ලබන වෙන කවරෙක් නම් සිටීද?”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති; එවමෙවං ඛො භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එතෙ මයං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකෙ නො භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතෙ සරණං ගතෙ’’ති. තතියං.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරයි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරයි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, යම් සේ යටිකුරු කර තැබූ දෙයක් උඩුකුරු කර දක්වන්නාක් මෙන් ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කර පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවෙකුට මග පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, ‘ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වා’ යි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන් ද, එමෙන්ම භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කරන ලදී. ඒ අපි භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමු. භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ අප අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයන් ලෙස පිළිගන්නා සේක්වා.” තුන්වන සූත්‍රයයි.

4. සරභසුත්තං

4. සරභ සූත්‍රය

65. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සරභො නාම පරිබ්බාජකො අචිරපක්කන්තො හොති ඉමස්මා ධම්මවිනයා. සො රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසති – ‘‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’’ති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසිංසු. අස්සොසුං ඛො තෙ භික්ඛූ සරභස්ස පරිබ්බාජකස්ස රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසමානස්ස [Pg.186] – ‘‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’’ති.

65. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි වැඩවසන සේක. එකල සරභ නම් පරිබ්‍රාජකයෙක් මේ ධර්ම විනයෙන් බැහැර වී නොබෝ කලක් විය. ඔහු රජගහ නුවර පිරිස මැද මෙසේ පවසයි: "ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය මා විසින් අවබෝධ කරන ලදී. ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය අවබෝධ කරගත් බැවින් ම මම ඒ ධර්ම විනයෙන් ඉවත් වීමි" යනුවෙනි. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහ නුවරට පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩි සේක. ඒ භික්ෂූන්ට රජගහ නුවර පිරිස මැද මෙසේ පවසන සරභ පරිබ්‍රාජකයාගේ වචනය ඇසුණි: "ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය මා විසින් අවබෝධ කරන ලදී. ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය අවබෝධ කරගත් බැවින් ම මම ඒ ධර්ම විනයෙන් ඉවත් වීමි" යනුවෙනි.

අථ ඛො තෙ භික්ඛූ රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘සරභො නාම, භන්තෙ, පරිබ්බාජකො අචිරපක්කන්තො ඉමස්මා ධම්මවිනයා. සො රාජගහෙ පරිසති එවං වාචං භාසති – ‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’ති. සාධු භන්තෙ, භගවා යෙන සිප්පිනිකාතීරං පරිබ්බාජකාරාමො යෙන සරභො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

එකල්හි ඒ භික්ෂූහු රජගහ නුවර පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක හිඳගත්හ. එකත්පසෙක හිඳගත් ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, සරභ නම් පරිබ්‍රාජකයා මේ ධර්ම විනයෙන් බැහැර වී නොබෝ කලක් වෙයි. ඔහු රජගහ නුවර පිරිස මැද මෙසේ පවසයි: 'ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය මා විසින් අවබෝධ කරන ලදී. ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය අවබෝධ කරගත් බැවින් ම මම ඒ ධර්ම විනයෙන් ඉවත් වීමි' යනුවෙනි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුකම්පාව පෙරදැරි කරගෙන, සිප්පිනිකා නදී තීරයෙහි වූ පරිබ්‍රාජක ආරාමයේ සරභ පරිබ්‍රාජකයා සිටින තැනට වඩින සේක් නම් මැනවි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත් සේක.

අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන සිප්පිනිකාතීරං පරිබ්බාජකාරාමො යෙන සරභො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, සරභ, එවං වදෙසි – ‘අඤ්ඤාතො මයා සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො. අඤ්ඤාය ච පනාහං සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මං එවාහං තස්මා ධම්මවිනයා අපක්කන්තො’’’ති? එවං වුත්තෙ සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හී අහොසි.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට, සිප්පිනිකා නදී තීරයේ පරිබ්‍රාජක ආරාමයෙහි සරභ පරිබ්‍රාජකයා සිටින තැනට වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩසිටියහ. වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සරභ පරිබ්‍රාජකයාට මෙසේ වදාළ සේක: "සරභ, ඔබ මෙසේ පවසනවා යන කතාව සත්‍යයක් ද? 'ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය මා විසින් අවබෝධ කරන ලදී. ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය අවබෝධ කරගත් බැවින් ම මම ඒ ධර්ම විනයෙන් ඉවත් වීමි' යනුවෙනි." මෙසේ වදාළ කල්හි සරභ පරිබ්‍රාජකයා නිශ්ශබ්ද විය.

දුතියම්පි ඛො, භගවා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘වදෙහි, සරභ, කින්ති තෙ අඤ්ඤාතො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො? සචෙ තෙ අපරිපූරං භවිස්සති, අහං පරිපූරෙස්සාමි. සචෙ පන තෙ පරිපූරං භවිස්සති, අහං අනුමොදිස්සාමී’’ති. දුතියම්පි ඛො සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හී අහොසි.

දෙවනුව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සරභ පරිබ්‍රාජකයාට මෙසේ වදාළ සේක: "සරභ, පවසන්න, ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය ඔබ විසින් අවබෝධ කරන ලද්දේ කෙසේ ද? ඉදින් ඔබේ අවබෝධය අසම්පූර්ණ නම් මම එය සම්පූර්ණ කරන්නෙමි. ඉදින් එය සම්පූර්ණ නම් මම එය අනුමෝදන් වන්නෙමි." දෙවනුව ද සරභ පරිබ්‍රාජකයා නිශ්ශබ්ද විය.

තතියම්පි ඛො භගවා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොච – (‘‘යො ඛො සරභ පඤ්ඤායති සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො) ‘‘වදෙහි, සරභ, කින්ති තෙ අඤ්ඤාතො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො? සචෙ තෙ අපරිපූරං [Pg.187] භවිස්සති, අහං පරිපූරෙස්සාමි. සචෙ පන තෙ පරිපූරං භවිස්සති, අහං අනුමොදිස්සාමී’’ති. තතියම්පි ඛො සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හී අහොසි.

තෙවනුව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සරභ පරිබ්‍රාජකයාට මෙසේ වදාළ සේක: (සරභ, ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය යමක් පෙනේද?) "සරභ, පවසන්න, ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය ඔබ විසින් අවබෝධ කරන ලද්දේ කෙසේ ද? ඉදින් ඔබේ අවබෝධය අසම්පූර්ණ නම් මම එය සම්පූර්ණ කරන්නෙමි. ඉදින් එය සම්පූර්ණ නම් මම එය අනුමෝදන් වන්නෙමි." තෙවනුව ද සරභ පරිබ්‍රාජකයා නිශ්ශබ්ද විය.

අථ ඛො තෙ පරිබ්බාජකා සරභං පරිබ්බාජකං එතදවොචුං – ‘‘යදෙව ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, සමණං ගොතමං යාචෙය්‍යාසි තදෙව තෙ සමණො ගොතමො පවාරෙති. වදෙහාවුසො සරභ, කින්ති තෙ අඤ්ඤාතො සමණානං සක්‍යපුත්තිකානං ධම්මො? සචෙ තෙ අපරිපූරං භවිස්සති, සමණො ගොතමො පරිපූරෙස්සති. සචෙ පන තෙ පරිපූරං භවිස්සති, සමණො ගොතමො අනුමොදිස්සතී’’ති. එවං වුත්තෙ සරභො පරිබ්බාජකො තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදි.

එකල්හි ඒ පරිබ්‍රාජකයෝ සරභ පරිබ්‍රාජකයාට මෙසේ කීහ: "ඇවැත්නි සරභ, ඔබ යම් හෙයකින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් යමක් ඉල්ලා සිටින්නේ ද, ඒ දේම ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඔබට අවස්ථාව ලබා දෙති. ඇවැත්නි සරභ, පවසන්න, ශාක්‍යපුත්‍ර ශ්‍රමණයන්ගේ ධර්මය ඔබ අවබෝධ කළේ කෙසේ ද? ඉදින් එය අසම්පූර්ණ නම් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ එය සම්පූර්ණ කරන සේක. ඉදින් එය සම්පූර්ණ නම් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ එය අනුමෝදන් වන සේක." මෙසේ කී කල්හි සරභ පරිබ්‍රාජකයා නිශ්ශබ්දව, මලානිකව, කරබාගෙන, බිම බලාගෙන, කල්පනා කරමින්, නිරුත්තරව හිඳගත්තේය.

අථ ඛො භගවා සරභං පරිබ්බාජකං තුණ්හීභූතං මඞ්කුභූතං පත්තක්ඛන්ධං අධොමුඛං පජ්ඣායන්තං අප්පටිභානං විදිත්වා තෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොච –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සරභ පරිබ්‍රාජකයා නිශ්ශබ්දව, මලානිකව, කරබාගෙන, බිම බලාගෙන, කල්පනා කරමින්, නිරුත්තරව සිටින බව දැන ඒ පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘යො ඛො මං, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධා’ති, තමහං තත්ථ සාධුකං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යං සමනුගාහෙය්‍යං සමනුභාසෙය්‍යං. සො වත මයා සාධුකං සමනුයුඤ්ජියමානො සමනුගාහියමානො සමනුභාසියමානො අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො තිණ්ණං ඨානානං නාඤ්ඤතරං ඨානං නිගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරිස්සති, තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදිස්සති, සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකො.

“පිරිවැජියනි, යමෙක් මට මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘ඔබ වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධ යැයි පිළිගත්තද, මේ මේ ධර්මයන් ඔබ වහන්සේ විසින් අවබෝධ කර නොගන්නා ලද්දේය’ කියායි. එවිට මම ඒ පිළිබඳව ඔහුගෙන් මැනවින් ප්‍රශ්න කරන්නෙමි, කරුණු විමසන්නෙමි, සාකච්ඡා කරන්නෙමි. මා විසින් මැනවින් ප්‍රශ්න කරනු ලබන, කරුණු විමසනු ලබන, සාකච්ඡා කරනු ලබන ඔහු, මේ කරුණු තුනෙන් එකකට පත් නොවීමට කිසිදු ඉඩක් නැත. එනම්, ඔහු එක් කරුණකින් තවත් කරුණක් වසන් කරනු ඇත; පිටස්තර කථා ගෙනහැර පාමින් ප්‍රධාන මාතෘකාව මඟහරිනු ඇත; ක්‍රෝධය, ද්වේෂය සහ අප්‍රසාදය පළ කරනු ඇත; එසේත් නැතිනම් සරභ පිරිවැජියා මෙන් නිශ්ශබ්දව, මැලවුණු මුහුණින්, කරබාගෙන, බිමට හැරුණු මුහුණින්, කල්පනා කරමින්, පිළිතුරු දිය නොහැකිව හිඳගනු ඇත.”

‘‘යො ඛො මං, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘ඛීණාසවස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ආසවා අපරික්ඛීණා’ති, තමහං තත්ථ සාධුකං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යං සමනුගාහෙය්‍යං සමනුභාසෙය්‍යං. සො වත මයා සාධුකං සමනුයුඤ්ජියමානො සමනුගාහියමානො සමනුභාසියමානො අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො තිණ්ණං ඨානානං නාඤ්ඤතරං ඨානං නිගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච [Pg.188] පාතුකරිස්සති, තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදිස්සති, සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකො.

“පිරිවැජියනි, යමෙක් මට මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘ඔබ වහන්සේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ උත්තමයෙකු යැයි පිළිගත්තද, මේ මේ ආශ්‍රවයන් ඔබ වහන්සේ තුළ තවමත් ක්ෂය වී නැත’ කියායි. එවිට මම ඒ පිළිබඳව ඔහුගෙන් මැනවින් ප්‍රශ්න කරන්නෙමි, කරුණු විමසන්නෙමි, සාකච්ඡා කරන්නෙමි. මා විසින් මැනවින් ප්‍රශ්න කරනු ලබන, කරුණු විමසනු ලබන, සාකච්ඡා කරනු ලබන ඔහු, මේ කරුණු තුනෙන් එකකට පත් නොවීමට කිසිදු ඉඩක් නැත. එනම්, ඔහු එක් කරුණකින් තවත් කරුණක් වසන් කරනු ඇත; පිටස්තර කථා ගෙනහැර පාමින් ප්‍රධාන මාතෘකාව මඟහරිනු ඇත; ක්‍රෝධය, ද්වේෂය සහ අප්‍රසාදය පළ කරනු ඇත; එසේත් නැතිනම් සරභ පිරිවැජියා මෙන් නිශ්ශබ්දව, මැලවුණු මුහුණින්, කරබාගෙන, බිමට හැරුණු මුහුණින්, කල්පනා කරමින්, පිළිතුරු දිය නොහැකිව හිඳගනු ඇත.”

‘‘යො ඛො මං, පරිබ්බාජකා, එවං වදෙය්‍ය – ‘යස්ස ඛො පන තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතො, සො න නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’ති, තමහං තත්ථ සාධුකං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යං සමනුගාහෙය්‍යං සමනුභාසෙය්‍යං. සො වත මයා සාධුකං සමනුයුඤ්ජියමානො සමනුගාහියමානො සමනුභාසියමානො අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො තිණ්ණං ඨානානං නාඤ්ඤතරං ඨානං නිගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙස්සති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරිස්සති, තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදිස්සති, සෙය්‍යථාපි සරභො පරිබ්බාජකො’’ති. අථ ඛො භගවා සිප්පිනිකාතීරෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා වෙහාසං පක්කාමි.

“පිරිවැජියනි, යමෙක් මට මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘යම් අර්ථයක් සඳහා ඔබ වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන්නේද, ඒ ධර්මය පිළිපදින්නාහට එය මැනවින් දුක කෙළවර කිරීම පිණිස පවතින්නේ නැත’ කියායි. එවිට මම ඒ පිළිබඳව ඔහුගෙන් මැනවින් ප්‍රශ්න කරන්නෙමි, කරුණු විමසන්නෙමි, සාකච්ඡා කරන්නෙමි. මා විසින් මැනවින් ප්‍රශ්න කරනු ලබන, කරුණු විමසනු ලබන, සාකච්ඡා කරනු ලබන ඔහු, මේ කරුණු තුනෙන් එකකට පත් නොවීමට කිසිදු ඉඩක් නැත. එනම්, ඔහු එක් කරුණකින් තවත් කරුණක් වසන් කරනු ඇත; පිටස්තර කථා ගෙනහැර පාමින් ප්‍රධාන මාතෘකාව මඟහරිනු ඇත; ක්‍රෝධය, ද්වේෂය සහ අප්‍රසාදය පළ කරනු ඇත; එසේත් නැතිනම් සරභ පිරිවැජියා මෙන් නිශ්ශබ්දව, මැලවුණු මුහුණින්, කරබාගෙන, බිමට හැරුණු මුහුණින්, කල්පනා කරමින්, පිළිතුරු දිය නොහැකිව හිඳගනු ඇත.” මෙසේ පවසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිප්පිනිකා නදී තෙර පිරිවැජි ආරාමයේදී තෙවරක් සිංහ නාද පවත්වා අහසින් වැඩි සේක.

අථ ඛො තෙ පරිබ්බාජකා අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො සරභං පරිබ්බාජකං සමන්තතො වාචායසන්නිතොදකෙන සඤ්ජම්භරිමකංසු – ‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො සරභ, බ්‍රහාරඤ්ඤෙ ජරසිඞ්ගාලො ‘සීහනාදං නදිස්සාමී’ති සිඞ්ගාලකංයෙව නදති, භෙරණ්ඩකංයෙව නදති ; එවමෙවං ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, අඤ්ඤත්‍රෙව සමණෙන ගොතමෙන ‘සීහනාදං නදිස්සාමී’ති සිඞ්ගාලකංයෙව නදසි භෙරණ්ඩකංයෙව නදසි. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො සරභ, අම්බුකසඤ්චරී ‘පුරිසකරවිතං රවිස්සාමී’ති අම්බුකසඤ්චරිරවිතංයෙව රවති; එවමෙවං ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, අඤ්ඤත්‍රෙව සමණෙන ගොතමෙන ‘පුරිසකරවිතං රවිස්සාමී’ති, අම්බුකසඤ්චරිරවිතංයෙව රවසි. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො සරභ, උසභො සුඤ්ඤාය ගොසාලාය ගම්භීරං නදිතබ්බං මඤ්ඤති; එවමෙවං ඛො ත්වං, ආවුසො සරභ, අඤ්ඤත්‍රෙව සමණෙන ගොතමෙන ගම්භීරං නදිතබ්බං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො තෙ පරිබ්බාජකා සරභං පරිබ්බාජකං [Pg.189] සමන්තතො වාචායසන්නිතොදකෙන සඤ්ජම්භරිමකංසූති. චතුත්ථං.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ නොබෝ වේලාවකින්, ඒ පිරිවැජියෝ සරභ පිරිවැජියාට සෑම අතින්ම වාග් ප්‍රහාර එල්ල කරමින් මෙසේ කීහ: “ඇවැත්නි සරභය, යම් සේ මහ වනයක වෙසෙන මහලු හිවලෙක් ‘මම සිංහ නාද පවත්වන්නෙමි’ කියා හිවලෙකුගේම අඳෝනාවක් පවත්වන්නේද, එලෙසම ඇවැත්නි සරභය, ඔබද ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නැති තැන ‘මම සිංහ නාද පවත්වන්නෙමි’ කියා හිවලෙකුගේ අඳෝනාවක් පෑවා පමණි. ඇවැත්නි සරභය, යම් සේ කිකිළියක් ‘මම කුකුළෙකු මෙන් හඬලන්නෙමි’ කියා කිකිළියකගේම හඬක් නිකුත් කරන්නේද, එලෙසම ඇවැත්නි සරභය, ඔබද ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නැති තැන ‘මම කුකුළු හඬ පවත්වන්නෙමි’ කියා කිකිළියකගේ හඬක්ම නැඟුවා පමණි. ඇවැත්නි සරභය, යම් සේ වෘෂභයෙක් හිස් ගව හලක සිට තමන් ගම්භීර හඬක් නගන්නෙමියි සිතන්නේද, එලෙසම ඇවැත්නි සරභය, ඔබද ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නැති තැන මහා ගම්භීර හඬක් පවත්වන්නෙමියි සිතුවා පමණි.” මෙසේ ඒ පිරිවැජියෝ සරභ පිරිවැජියාට සෑම අතින්ම වාග් ප්‍රහාර එල්ල කරමින් අපහාස කළහ. සිව්වැනි සූත්‍රයයි.

5. කෙසමුත්තිසුත්තං

5. කේසමුත්ති සූත්‍රය

66. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන කෙසමුත්තං නාම කාලාමානං නිගමො තදවසරි. අස්සොසුං ඛො කෙසමුත්තියා කාලාමා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො කෙසමුත්තං අනුප්පත්තො. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’’ති.

66. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහා භික්ෂු සංඝයා සමඟ කෝසල ජනපදයෙහි චාරිකාවේ වඩිමින් කේසමුත්ත නම් වූ කාලාමයන්ගේ නියම්ගමකට පැමිණි සේක. කේසමුත්ත වැසි කාලාමයෝ මෙසේ ඇසූහ: “පින්වත්නි, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ කේසමුත්තයට වැඩම කොට සිටිති. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳව මෙබඳු වූ කල්‍යාණ කීර්ති රාවයක් පැතිර පවතී: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේද අරහත් වන සේක... පේ... එබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම මැනවි’ කියායි.”

අථ ඛො කෙසමුත්තියා කාලාමා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා අප්පෙකච්චෙ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං සාවෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ කෙසමුත්තියා කාලාමා භගවන්තං එතදවොචුං –

ඉන්පසු කේසමුත්ත නියම්ගමෙහි වසන කාලාමයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ඇතැම්හු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි වූහ. ඇතැම්හු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී, සතුටු විය යුතු සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා නිමවා එකත්පසක වාඩි වූහ. ඇතැම්හු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි දිසාවට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කර එකත්පසක වාඩි වූහ. ඇතැම්හු තමන්ගේ නම සහ ගෝත්‍රය පවසා එකත්පසක වාඩි වූහ. ඇතැම්හු නිශ්ශබ්දව එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ කේසමුත්ත නියම්ගමවැසි කාලාමයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ.

‘‘සන්ති, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කෙසමුත්තං ආගච්ඡන්ති. තෙ සකංයෙව වාදං දීපෙන්ති ජොතෙන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසෙන්ති වම්භෙන්ති පරිභවන්ති ඔමක්ඛිං කරොන්ති. අපරෙපි, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කෙසමුත්තං ආගච්ඡන්ති. තෙපි සකංයෙව වාදං දීපෙන්ති ජොතෙන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසෙන්ති වම්භෙන්ති පරිභවන්ති ඔමක්ඛිං කරොන්ති. තෙසං නො, භන්තෙ, අම්හාකං හොතෙව කඞ්ඛා හොති විචිකිච්ඡා – ‘කො සු නාම ඉමෙසං භවතං සමණබ්‍රාහ්මණානං සච්චං ආහ, කො මුසා’’’ති? ‘‘අලඤ්හි වො, කාලාමා, කඞ්ඛිතුං අලං විචිකිච්ඡිතුං. කඞ්ඛනීයෙව පන වො ඨානෙ විචිකිච්ඡා උප්පන්නා’’.

“ස්වාමීනි, ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ කේසමුත්ත නියම්ගමට පැමිණෙති. ඔවුහු තමන්ගේම වාදයන් (මතයන්) විස්තර කරති, බබළවති. අනුන්ගේ වාදයන්ට (මතයන්ට) නම් ගර්හා කරති, හෙළා දකිති, නිග්‍රහ කරති, පහත් කර සලකති. ස්වාමීනි, තවත් ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ කේසමුත්ත නියම්ගමට පැමිණෙති. ඔවුහුද තමන්ගේම වාදයන් විස්තර කරති, බබළවති. අනුන්ගේ වාදයන්ට නම් ගර්හා කරති, හෙළා දකිති, නිග්‍රහ කරති, පහත් කර සලකති. ස්වාමීනි, ‘මේ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් අතරින් කවුරුන් සත්‍ය පවසන්නේද, කවුරුන් අසත්‍ය පවසන්නේද’ යන්න ගැන අප තුළ සැකයක්, විචිකිච්ඡාවක් උපදී.” “කාලාමයෙනි, ඔබට සැක ඇති වීම සුදුසුමය, විචිකිච්ඡාව ඇති වීම සුදුසුමය. සැක උපදවිය යුතු කරුණකදීම ඔබට විචිකිච්ඡාව උපන් බැවිනි.”

‘‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන[Pg.190], මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’’’ති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, පජහෙය්‍යාථ.

“කාලාමයෙනි, ඔබ (යමක්) අසන්නට ලැබුණු පමණින් (කටකතාවෙන්) පිළි නොගන්න. පරම්පරාගතව ආ පමණින් පිළි නොගන්න. ‘මෙසේ යැ’යි කියන ආරංචියෙන් පිළි නොගන්න. පිටක ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන් වූ පමණින් පිළි නොගන්න. තර්කයට ගැළපෙන නිසාම පිළි නොගන්න. න්‍යායයට ගැළපෙන නිසාම පිළි නොගන්න. කරුණු විමසා බැලීමේදී පෙනෙන ආකාරය අනුව පිළි නොගන්න. තමා සිතා මතා පිළිගත් දෘෂ්ටියකට ගැළපුණු පමණින් පිළි නොගන්න. දේශකයා කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය (භව්‍ය රූපී බව) මත පමණක් පිළි නොගන්න. ‘මේ ශ්‍රමණයාණන් වහන්සේ අපගේ ගුරුවරයා ය’ යන අදහසින් පමණක් පිළි නොගන්න. කාලාමයෙනි, ‘මේ ධර්මයන් අකුසල්ය, මේ ධර්මයන් දෝෂ සහිතය, මේ ධර්මයන් නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කරන ලද්දේය, මේ ධර්මයන් සමාදන්ව සම්පූර්ණ කළහොත් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් හේතු වේ’ යැයි ඔබ විසින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන්ම දැනගත් විට, කාලාමයෙනි, එවිට ඔබ ඒවා අත්හරින්න.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?

“කාලාමයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? පුද්ගලයකු තුළ ලෝභය උපදින්නේ නම්, එය උපදින්නේ හිත පිණිසද නැතහොත් අහිත පිණිසද?”

‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’.

“ස්වාමීනි, අහිත පිණිසමය.”

‘‘ලුද්ධො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

“කාලාමයෙනි, ලෝභයෙන් මඩනා ලද, ලෝභයට නතු වූ සිතක් ඇති මේ පුද්ගලයා සතුන් මරයි, සොරකම් කරයි, පරදාර සේවනයෙහි යෙදෙයි, බොරු කියයි, අනුන්වත් එසේ කිරීමට පෙළඹවෙයි. එය ඔහුට බොහෝ කලක් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් හේතු නොවේද?”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, දොසො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?

“කාලාමයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? පුද්ගලයකු තුළ ද්වේෂය උපදින්නේ නම්, එය උපදින්නේ හිත පිණිසද නැතහොත් අහිත පිණිසද?”

‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’.

“ස්වාමීනි, අහිත පිණිසමය.”

‘‘දුට්ඨො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

“කාලාමයෙනි, ද්වේෂයෙන් මඩනා ලද, ද්වේෂයට නතු වූ සිතක් ඇති ද්වේෂසහගත පුද්ගලයා සතුන් මරයි, සොරකම් කරයි, පරදාර සේවනයෙහි යෙදෙයි, බොරු කියයි, අනුන්වත් එසේ කිරීමට පෙළඹවෙයි. එය ඔහුට බොහෝ කලක් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් හේතු නොවේද?”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, මොහො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?

“කාලාමයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? පුද්ගලයකු තුළ මෝහය උපදින්නේ නම්, එය උපදින්නේ හිත පිණිසද නැතහොත් අහිත පිණිසද?”

‘‘අහිතාය, භන්තෙ’’.

“ස්වාමීනි, අහිත පිණිසමය.”

‘‘මූළ්හො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

“කාලාමයෙනි, මෝහයෙන් මඩනා ලද, මෝහයට නතු වූ සිතක් ඇති මුළා වූ පුද්ගලයා සතුන් මරයි, සොරකම් කරයි, පරදාර සේවනයෙහි යෙදෙයි, බොරු කියයි, අනුන්වත් එසේ කිරීමට පෙළඹවෙයි. එය ඔහුට බොහෝ කලක් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් හේතු නොවේද?”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?

“කාලාමයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මේ ධර්මයන් කුසල්ද නැතහොත් අකුසල්ද?”

‘‘අකුසලා, භන්තෙ’’.

“අකුසල්ය, ස්වාමීනි.”

‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?

“දෝෂ සහිතද නැතහොත් නිර්දෝෂීද?”

‘‘සාවජ්ජා, භන්තෙ’’.

“දෝෂ සහිතයි, ස්වාමීනි.”

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?

“නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කරන ලද්දේද නැතහොත් ප්‍රශංසා කරන ලද්දේද?”

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ’’.

“නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කරන ලද්දකි, ස්වාමීනි.”

‘‘සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති[Pg.191]?

“මේවා සමාදන්ව සම්පූර්ණ කළහොත් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් පවතීද නැද්ද? නැතහොත් මේ ගැන ඔබේ මතය කුමක්ද?”

‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති.

“ස්වාමීනි, මේවා සමාදන්ව සම්පූර්ණ කළහොත් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් පවතී. අපගේ අදහස මෙසේය.”

‘‘ඉති ඛො, කාලාමා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා! මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ කාලාමා අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, පජහෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“කාලාමයෙනි, ‘ඔබ අසන්නට ලැබුණු පමණින් පිළි නොගන්න... මේ ධර්මයන් අකුසල්ය, මේ ධර්මයන් දෝෂ සහිතය, මේ ධර්මයන් නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කරන ලද්දේය, මේ ධර්මයන් සමාදන්ව සම්පූර්ණ කළහොත් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් හේතු වේ යැයි ඔබ විසින්ම දැනගත් විට, ඒවා අත්හරින්න’ යැයි යමක් මා විසින් පවසන ලද්දේ නම්, එසේ පවසන ලද්දේ මෙය පදනම් කරගෙනය.”

‘‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථ.

‘‘කාලාමයෙනි, ඔබ මෙහි එන්න. අනුශ්‍රවයෙන් (ඇසූ පමණින්) පිළි නොගන්න, පරම්පරා කතාවෙන් පිළි නොගන්න, මෙසේය යන කටකතාවෙන් පිළි නොගන්න, අපගේ පිටක සම්ප්‍රදායට (පොතපතට) එකඟය යන කරුණෙන් පිළි නොගන්න, තර්කයෙන් පිළි නොගන්න, න්‍යායෙන් (ක්‍රමවේදයෙන්) පිළි නොගන්න, පෙනෙන ස්වභාවය අනුව විචාරීමෙන් පිළි නොගන්න, තමන් පිළිගත් මතයකට එකඟ වූ පමණින් පිළි නොගන්න, මොහු සුදුසු පුද්ගලයෙකැයි පෙනෙන නිසා පිළි නොගන්න, ‘මේ ශ්‍රමණයාණන් වහන්සේ අපගේ ගුරුවරයා ය’ යන ගෞරවයෙන් පිළි නොගන්න. කාලාමයෙනි, ‘මේ ධර්මයන් කුසල්ය, මේ ධර්මයන් නිවැරදිය, මේ ධර්මයන් නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද්දේය, මේ ධර්මයන් සමාදන්ව සම්පූර්ණ කළ විට හිතසුව පිණිස පවතින්නේය’ කියා යම් කලෙක ඔබ තමන්ම දැනගන්නහුද, කාලාමයෙනි, එකල්හි ඔබ ඒවාට පැමිණ වාසය කරන්න.

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, අලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?

‘‘කාලාමයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? පුද්ගලයෙකු තුළ අලෝභය (තෘෂ්ණාවෙන් තොර බව) උපදින්නේ ඔහුගේ හිත පිණිසද, නැතහොත් අහිත පිණිසද?’’

‘‘හිතාය, භන්තෙ’’.

‘‘ස්වාමීනි, හිත පිණිසමය.’’

‘‘අලුද්ධො පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, න පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

‘‘කාලාමයෙනි, ලෝභයෙන් මැඩපැවැත්වූ සිත් නැති, ලෝභී නොවූ මේ පුරුෂ පුද්ගලයා සතුන් නොමරයි, නුදුන් දේ නොගනියි, පරදාර සේවනයේ නොයෙදෙයි, බොරු නොකියයි, අන්‍යයන්ද ඒ සඳහා සමාදන් කරවයි. එය ඔහුට බොහෝ කලක් හිතසුව පිණිස පවතියි නේද?’’

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

‘‘එසේය, ස්වාමීනි.’’

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, අදොසො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති…පෙ… අමොහො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති…පෙ… හිතාය සුඛායා’’ති.

‘‘කාලාමයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? පුද්ගලයෙකු තුළ අද්වේෂය උපදින්නේ... (පෙ)... අමෝහය (මුළාවෙන් තොර බව) උපදින්නේ... (පෙ)... හිතසුව පිණිස පවතියි නේද?’’

‘‘එවං භන්තෙ’’.

‘‘එසේය, ස්වාමීනි.’’

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?

‘‘කාලාමයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? මේ ධර්මයන් කුසල්ද, නැතහොත් අකුසල්ද?’’

‘‘කුසලා, භන්තෙ’’.

‘‘ස්වාමීනි, මේවා කුසල්ය.’’

‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?

‘‘වරද සහිතද (සාවද්‍යද), නැතහොත් නිවැරදිද (අනවද්‍යද)?’’

‘‘අනවජ්ජා, භන්තෙ’’.

‘‘ස්වාමීනි, නිවැරදිය.’’

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?

‘‘නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කරන ලද්දක්ද, නැතහොත් නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද්දක්ද?’’

‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථා, භන්තෙ’’.

‘‘ස්වාමීනි, නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද්දකි.’’

‘‘සමත්තා සමාදින්නා [Pg.192] හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති?

‘‘මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණ කළ විට, මැනවින් සමාදන් වූ විට හිතසුව පිණිස පවතින්නේද, නැද්ද? නැතහොත් මෙහිදී ඔබගේ අදහස කුමක්ද?’’

‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති.

‘‘ස්වාමීනි, මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණ කළ විට, සමාදන් වූ විට හිතසුව පිණිස පවතියි. මෙහිදී අපගේ අදහස මෙසේය.’’

‘‘ඉති ඛො, කාලාමා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, කාලාමා! මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

‘‘කාලාමයෙනි, ‘එන්න කාලාමයෙනි, අනුශ්‍රවයෙන් නොගන්න... (පෙ)... තමන්ම දැනගත් කල ඒවාට පැමිණ වාසය කරන්න’ යැයි යමක් අප විසින් පවසන ලද්දේද, එය පවසන ලද්දේ මේ කරුණ මුල් කරගෙනය.’’

‘‘ස ඛො සො, කාලාමා, අරියසාවකො එවං විගතාභිජ්ඣො විගතබ්‍යාපාදො අසම්මූළ්හො සම්පජානො පතිස්සතො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති. කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති.

‘‘කාලාමයෙනි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ අභිධ්‍යාව (විෂම ලෝභය) පහවූ, ව්‍යාපාදය (තරහව) පහවූ, මුළා නොවූ, මනා දැනුමෙන් හා සිහියෙන් යුක්ත වූයේ, මෙත්තා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එමෙන්ම දෙවන දිශාවද, තෙවන දිශාවද, සිව්වන දිශාවද පතුරුවා වාසය කරයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සෑම තැනකම, සියලු සතුන් කෙරෙහි තමා හා සමාන කොට සලකා, මෙත්තා සහගත සිතින් යුතුව, මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ක්‍රෝධ රහිත වූ සිතින් මුළු ලෝකයම පතුරුවා වාසය කරයි. කරුණා සහගත සිතින්... (පෙ)... මුදිතා සහගත සිතින්... (පෙ)... උපේක්ෂා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එමෙන්ම දෙවන දිශාවද, තෙවන දිශාවද, සිව්වන දිශාවද පතුරුවා වාසය කරයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සෑම තැනකම, සියලු සතුන් කෙරෙහි තමා හා සමාන කොට සලකා, උපේක්ෂා සහගත සිතින් යුතුව, මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ක්‍රෝධ රහිත වූ සිතින් මුළු ලෝකයම පතුරුවා වාසය කරයි.’’

‘‘ස ඛො සො, කාලාමා, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති. ‘සචෙ ඛො පන අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සාමී’ති, අයමස්ස පඨමො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘‘කාලාමයෙනි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ වෛර රහිත සිත් ඇතිව, ක්‍රෝධ රහිත සිත් ඇතිව, කෙලෙස් රහිත සිත් ඇතිව, පිරිසිදු සිත් ඇතිව වාසය කරයි. ඔහුට මේ ජීවිතයේදීම අස්වැසිලි (සැනසීම්) සතරක් ලැබේ. ‘ඉදින් පරලොවක් ඇත්නම්, කළා වූ යහපත් අයහපත් කර්මයන්ගේ විපාක පලයක් ඇත්නම්, මම ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයේ උපදින්නෙමි’ යනු ඔහු ලබන පළමු අස්වැසිල්ලයි.’’

‘‘‘සචෙ [Pg.193] ඛො පන නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං දිට්ඨෙව ධම්මෙ අවෙරං අබ්‍යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛිං අත්තානං පරිහරාමී’ති, අයමස්ස දුතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘‘‘ඉදින් පරලොවක් නැත්නම්, කළා වූ යහපත් අයහපත් කර්මයන්ගේ විපාක පලයක් නැත්නම්, මම මේ ජීවිතයේදීම වෛර රහිතව, ක්‍රෝධ රහිතව, පීඩා රහිතව, සුවසේ තමා ආරක්ෂා කරගනිමි’ යනු ඔහු ලබන දෙවන අස්වැසිල්ලයි.’’

‘‘‘සචෙ ඛො පන කරොතො කරීයති පාපං, න ඛො පනාහං කස්සචි පාපං චෙතෙමි. අකරොන්තං ඛො පන මං පාපකම්මං කුතො දුක්ඛං ඵුසිස්සතී’ති, අයමස්ස තතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘‘‘ඉදින් පව් කරන්නාට එහි විපාක ලැබේ නම්, මම කිසිවෙකුටත් පවක් නොසිතමි. පව්කම් නොකරන මට පව්කම නිසා ඇතිවන දුකක් කෙසේ නම් පැමිණේවිද?’ යනු ඔහු ලබන තෙවන අස්වැසිල්ලයි.’’

‘‘‘සචෙ ඛො පන කරොතො න කරීයති පාපං, අථාහං උභයෙනෙව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමී’ති, අයමස්ස චතුත්ථො අස්සාසො අධිගතො හොති.

‘‘‘ඉදින් පව් කරන්නාට එහි විපාක නොලැබේ නම්, මම දෙපරිද්දෙන්ම (පව් නොකිරීමෙන් හා විපාක නැතිවීමෙන්) පිරිසිදු වූවෙකු ලෙස තමා දකිමි’ යනු ඔහු ලබන සිව්වන අස්වැසිල්ලයි.’’

‘‘ස ඛො සො, කාලාමා, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්තී’’ති.

"කාලාමයෙනි, වෛරයෙන් තොර, ව්‍යාපාදයෙන් තොර, කෙලෙසුන්ගෙන් නොකිලුටු වූ, අතිශයින් පිරිසිදු සිත් ඇති ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මෙලොවදීම මේ අස්වැසිලි හතර හිමි වන්නේය."

‘‘එවමෙතං, භගවා, එවමෙතං, සුගත! ස ඛො සො, භන්තෙ, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති. ‘සචෙ ඛො පන අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සාමී’ති, අයමස්ස පඨමො අස්සාසො අධිගතො හොති.

"භාග්‍යවතුන් වහන්ස, එය එසේමය. සුගතයන් වහන්ස, එය එසේමය. ස්වාමීනි, වෛරයෙන් තොර, ව්‍යාපාදයෙන් තොර, නොකිලුටු වූ, පිරිසිදු සිත් ඇති ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මෙලොවදීම අස්වැසිලි හතරක් ලැබෙයි. 'ඉදින් පරලොවක් ඇත්නම්, කළා වූ යහපත් හා අයහපත් කර්මයන්ගේ ඵල විපාක ඇත්නම්, මම කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නෙමි' යන්න ඔහු ලැබූ පළමු අස්වැසිල්ලයි."

‘‘‘සචෙ ඛො පන නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අථාහං දිට්ඨෙව ධම්මෙ අවෙරං අබ්‍යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛිං අත්තානං පරිහරාමී’ති, අයමස්ස දුතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.

"'ඉදින් පරලොවක් නැත්නම්, කළා වූ යහපත් හා අයහපත් කර්මයන්ගේ ඵල විපාක නැත්නම්, මම මෙලොවදීම වෛරයෙන් තොරව, ව්‍යාපාදයෙන් තොරව, දුක් පීඩා රහිතව සුවසේ ජීවත් වෙමි' යන්න ඔහු ලැබූ දෙවන අස්වැසිල්ලයි."

‘‘සචෙ ඛො පන කරොතො කරීයති පාපං, න ඛො පනාහං – කස්සචි පාපං චෙතෙමි, අකරොන්තං ඛො පන මං පාපකම්මං කුතො දුක්ඛං ඵුසිස්සතී’ති, අයමස්ස තතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.

"'ඉදින් පව් කරන්නාට පව් පල දෙන්නේ නම්, මම කිසිවෙකුටවත් පවක් කිරීමට නොසිතමි. පව් නොකරන මට පව්කම් නිසා ඇති වන දුකක් කෙසේ නම් ස්පර්ශ වේද?' යන්න ඔහු ලැබූ තෙවන අස්වැසිල්ලයි."

‘‘‘සචෙ [Pg.194] ඛො පන කරොතො න කරීයති පාපං, අථාහං උභයෙනෙව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමී’ති, අයමස්ස චතුත්ථො අස්සාසො අධිගතො හොති.

"'ඉදින් පව් කරන්නාට පව් පල නොදෙන්නේ නම්, මම (පව් නොකිරීම හා පල නොදීම යන) මේ කරුණු දෙකෙන්ම පිරිසිදු වූවෙකු ලෙස මාව දකිමි' යන්න ඔහු ලැබූ සිව්වන අස්වැසිල්ලයි."

‘‘ස ඛො සො, භන්තෙ, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති.

"ස්වාමීනි, වෛරයෙන් තොර, ව්‍යාපාදයෙන් තොර, නොකිලුටු වූ, පිරිසිදු සිත් ඇති ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මෙලොවදීම මේ අස්වැසිලි හතර ලැබෙන්නේමය."

‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… එතෙ මයං, භන්තෙ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකෙ නො, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතෙ සරණං ගතෙ’’ති. පඤ්චමං.

"ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි... ස්වාමීනි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයන් ලෙස අපව දරා ගන්නා සේක්වා." පස්වන (කේසමුත්ති) සූත්‍රය නිමයි.

6. සාළ්හසුත්තං

6. සාළ්හ සූත්‍රය

67. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා නන්දකො සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො සාළ්හො ච මිගාරනත්තා සාණො ච සෙඛුනියනත්තා යෙනායස්මා නන්දකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං නන්දකං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සාළ්හං මිගාරනත්තාරං ආයස්මා නන්දකො එතදවොච –

67. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් නන්දක තෙරණුවෝ සැවැත් නුවර පූර්වාරාම නම් වූ මිගාරමාතු ප්‍රාසාදයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි මිගාර සිටුතුමාගේ මුනුබුරා වූ සාළ්හ ද, පේඛුනිය සිටුතුමාගේ මුනුබුරා වූ සාණ ද ආයුෂ්මත් නන්දක තෙරණුවෝ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ආයුෂ්මත් නන්දක තෙරණුවන්ට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ මිගාර සිටුතුමාගේ මුනුබුරා වූ සාළ්හට ආයුෂ්මත් නන්දක තෙරණුවෝ මෙසේ වදාළහ.

‘‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ සාළ්හා පජහෙය්‍යාථ.

"සාළ්හයෙනි, ඔබ එන්න; ඇසූ පමණින් (අනුශ්‍රවයෙන්) පිළිගන්න එපා, පරම්පරා කථාවෙන් පිළිගන්න එපා, 'මෙසේ වූයේ යැයි' කටකතාවෙන් පිළිගන්න එපා, පිටක ග්‍රන්ථයන්ට ගැළපේ යැයි කියා පිළිගන්න එපා, තර්කයෙන් පිළිගන්න එපා, න්‍යායයෙන් පිළිගන්න එපා, කරුණු විමසීමෙන් පිළිගන්න එපා, තමන් සතු කරගත් දෘෂ්ටියකට ගැළපේ යැයි කියා පිළිගන්න එපා, (කථිකයාගේ) බාහිර රූපය පිළිගත හැකියැයි කියා පිළිගන්න එපා, 'මේ ශ්‍රමණයා අපේ ගුරුවරයා යැයි' කියා පිළිගන්න එපා. සාළ්හයෙනි, 'මේ ධර්මයන් අකුසලයි, මේ ධර්මයන් දොස් සහිතයි, මේ ධර්මයන් නුවණැත්තන් විසින් ගර්හිතයි, මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණ කර සමාදන් වූ විට අවැඩ පිණිසත් දුක පිණිසත් පවතියි' කියා ඔබ විසින්ම දැනගත් කල, එවිට සාළ්හයෙනි, ඔබ ඒවා අත්හරින්න."

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි ලොභො’’ති?

"සාළ්හයෙනි, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ලෝභය කියා දෙයක් ලෝකයේ තිබේද?"

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

"එසේය ස්වාමීනි."

‘‘අභිජ්ඣාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. ලුද්ධො ඛො අයං, සාළ්හා, අභිජ්ඣාලු පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

"සාළ්හයෙනි, මම මේ අර්ථයට 'අභිජ්ඣා' යැයි කියමි. සාළ්හයෙනි, ලෝභයෙන් මත් වූ, අභිජ්ඣාවෙන් යුතු වූ පුද්ගලයා සතුන් මරයි, නුදුන් දේ ගනියි, පරදාර සේවනයේ යෙදෙයි, බොරු කියයි, අන් අයව ද ඒ සඳහා පොළඹවයි. එය ඔහුට බොහෝ කල් අවැඩ පිණිසත් දුක පිණිසත් පවතින්නේ නේද?"

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

"එසේය ස්වාමීනි."

‘‘තං [Pg.195] කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි දොසො’’ති?

"සාළ්හයෙනි, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? දෝෂය (තරහව) කියා දෙයක් තිබේද?"

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

"එසේය ස්වාමීනි."

‘‘බ්‍යාපාදොති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. දුට්ඨො ඛො අයං, සාළ්හා, බ්‍යාපන්නචිත්තො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

"සාළ්හයෙනි, මම මේ අර්ථයට 'ව්‍යාපාදය' යැයි කියමි. ක්‍රෝධයෙන් මත් වූ, ව්‍යාපාද සිත් ඇති පුද්ගලයා සතුන් මරයි, නුදුන් දේ ගනියි, පරදාර සේවනයේ යෙදෙයි, බොරු කියයි, අන් අයව ද ඒ සඳහා පොළඹවයි. එය ඔහුට බොහෝ කල් අවැඩ පිණිසත් දුක පිණිසත් පවතින්නේ නේද?"

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

"එසේය ස්වාමීනි."

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි මොහො’’ති?

"සාළ්හයෙනි, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෝහය (මුළාව) කියා දෙයක් තිබේද?"

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

"එසේය ස්වාමීනි."

‘‘අවිජ්ජාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. මූළ්හො ඛො අයං, සාළ්හා, අවිජ්ජාගතො පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.

"සාළ්හයෙනි, මම මේ අර්ථයට 'අවිද්‍යාව' යැයි කියමි. මුළාවට පත් වූ, අවිද්‍යාවෙන් යුතු පුද්ගලයා සතුන් මරයි, නුදුන් දේ ගනියි, පරදාර සේවනයේ යෙදෙයි, බොරු කියයි, අන් අයව ද ඒ සඳහා පොළඹවයි. එය ඔහුට බොහෝ කල් අවැඩ පිණිසත් දුක පිණිසත් පවතින්නේ නේද?"

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

"එසේය ස්වාමීනි."

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?

"සාළ්හයෙනි, ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ධර්මයන් කුසල්ද අකුසල්ද?"

‘‘අකුසලා, භන්තෙ’’.

"අකුසල්ය ස්වාමීනි."

‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?

"මේවා වැරදි සහිත ද නැතහොත් වැරදි රහිත ද?"

‘‘සාවජ්ජා, භන්තෙ’’.

"වැරදි සහිතය ස්වාමීනි."

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?

"නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කරන ලද්දක් ද නැතහොත් ප්‍රශංසා කරන ලද්දක් ද?"

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ’’.

"නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කරන ලද්දකි ස්වාමීනි."

‘‘සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති?

"මේවා සම්පූර්ණ කර සමාදන් වූ විට අවැඩ පිණිසත් දුක පිණිසත් පවතියි ද? නැද්ද? මේ ගැන ඔබගේ අදහස කුමක්ද?"

‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති.

"ස්වාමීනි, මේවා සම්පූර්ණ කර සමාදන් වූ විට අවැඩ පිණිසත් දුක පිණිසත් පවතියි. මේ ගැන අපගේ අදහස එයයි."

‘‘ඉති ඛො, සාළ්හා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, සාළ්හා, පජහෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“සාළ්හයෙනි, 'සාළ්හයෙනි, ඔබ මෙහි එන්න. අසන්නට ලැබුණු පමණින් (කාලාන්තරයක් තිස්සේ ඇසී ආ ශ්‍රැතියෙන්) හෝ, පරම්පරාවෙන් පැවත ආ පමණින් හෝ, "මෙසේ විය" යන කටකතාවෙන් හෝ, පිටක ග්‍රන්ථයට එකඟ වූ පමණින් හෝ, තර්කයට ගැළපුණු පමණින් හෝ, න්‍යායයට (අනුමානයට) එකඟ වූ පමණින් හෝ, පෙනෙන ස්වභාවය ගැන සිතා බැලීමෙන් හෝ, තමන් විමසා පිළිගත් දෘෂ්ටියකට ගැළපුණු පමණින් හෝ, (මොහු) පිළිගත යුතු පෙනුමක් ඇති අයෙකැයි කියා හෝ, "මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අපේ ගුරුවරයා ය" කියා හෝ (කිසිවක්) පිළි නොගන්න. සාළ්හයෙනි, "මේ ධර්මයන් අකුසල්ය, මේ ධර්මයන් දෝෂ සහිතය, මේ ධර්මයන් නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කරන ලද්දේය, මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණ කොට සමාදන් වූ කල්හි අවැඩ පිණිස දුක් පිණිස පවතියි" කියා යම් කලෙක ඔබ විසින්ම දැනගන්නහුද, සාළ්හයෙනි, එකල්හි ඔබ ඒවා අත්හරින්න' යැයි අප විසින් යමක් පවසන ලද්දේ නම්, ඒ බව පවසන ලද්දේ මෙයට අදාළවමය."

‘‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා [Pg.196] සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හෙ, සාළ්හා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථ.

“සාළ්හයෙනි, ඔබ මෙහි එන්න. අසන්නට ලැබුණු පමණින් හෝ, පරම්පරාවෙන් පැවත ආ පමණින් හෝ, "මෙසේ විය" යන කටකතාවෙන් හෝ, පිටක ග්‍රන්ථයට එකඟ වූ පමණින් හෝ, තර්කයට ගැළපුණු පමණින් හෝ, න්‍යායයට එකඟ වූ පමණින් හෝ, පෙනෙන ස්වභාවය ගැන සිතා බැලීමෙන් හෝ, තමන් විමසා පිළිගත් දෘෂ්ටියකට ගැළපුණු පමණින් හෝ, පිළිගත යුතු පෙනුමක් ඇති අයෙකැයි කියා හෝ, "මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අපේ ගුරුවරයා ය" කියා හෝ පිළි නොගන්න. සාළ්හයෙනි, "මේ ධර්මයන් කුසල්ය, මේ ධර්මයන් නිවැරදිය, මේ ධර්මයන් නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද්දේය, මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණ කොට සමාදන් වූ කල්හි වැඩ පිණිස සුව පිණිස පවතියි" කියා යම් කලෙක ඔබ විසින්ම දැනගන්නහුද, සාළ්හයෙනි, එකල්හි ඔබ ඒවා උපදවාගෙන (පිරිපුන් කොට) වාසය කරන්න."

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි අලොභො’’ති?

“සාළ්හයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? අලෝභය (ලෝභ නොවන ස්වභාවය) කියා දෙයක් තිබේද?”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘අනභිජ්ඣාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. අලුද්ධො ඛො අයං, සාළ්හා, අනභිජ්ඣාලු නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි න තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

“සාළ්හයෙනි, මම ඒ අර්ථය 'අනභිජ්ඣාව' (විෂම ලෝභය නොමැතිකම) යැයි කියමි. සාළ්හයෙනි, ලෝභ නොකරන, අනභිජ්ඣා පීත වූ (ලෝභයෙන් තොර) පුද්ගලයා සතුන් නොමරයි, නුදුන් දේ නොගනියි, වැරදි කාම සේවනයේ නොයෙදෙයි, මුසාවාද නොකියයි, අනෙකාවද එසේ කිරීම පිණිස පොළඹවන්නේ නැත. එය ඔහුට දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ වැඩ පිණිස සුව පිණිස පවතින්නේ නොවේද?”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි අදොසො’’ති?

“සාළ්හයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? අද්වේෂය (තරහ නොවන ස්වභාවය) කියා දෙයක් තිබේද?”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘අබ්‍යාපාදොති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. අදුට්ඨො ඛො අයං, සාළ්හා, අබ්‍යාපන්නචිත්තො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි න තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

“සාළ්හයෙනි, මම ඒ අර්ථය 'අබ්‍යාපාදය' (තරහවෙන් තොර බව) යැයි කියමි. සාළ්හයෙනි, ද්වේෂ නොකරන, අබ්‍යාපන්න සිත් ඇති (නිරවුල් සිත් ඇති) පුද්ගලයා සතුන් නොමරයි, නුදුන් දේ නොගනියි, වැරදි කාම සේවනයේ නොයෙදෙයි, මුසාවාද නොකියයි, අනෙකාවද එසේ කිරීම පිණිස පොළඹවන්නේ නැත. එය ඔහුට දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ වැඩ පිණිස සුව පිණිස පවතින්නේ නොවේද?”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, අත්ථි අමොහො’’ති?

“සාළ්හයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? අමෝහය (මුළා නොවන ස්වභාවය) කියා දෙයක් තිබේද?”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘විජ්ජාති ඛො අහං, සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි. අමූළ්හො ඛො අයං, සාළ්හා, විජ්ජාගතො නෙව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි න තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

“සාළ්හයෙනි, මම ඒ අර්ථය 'විද්‍යාව' (ප්‍රඥාව) යැයි කියමි. සාළ්හයෙනි, මුළා නොවූ, විද්‍යාවට පැමිණි පුද්ගලයා සතුන් නොමරයි, නුදුන් දේ නොගනියි, වැරදි කාම සේවනයේ නොයෙදෙයි, මුසාවාද නොකියයි, අනෙකාවද එසේ කිරීම පිණිස පොළඹවන්නේ නැත. එය ඔහුට දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ වැඩ පිණිස සුව පිණිස පවතින්නේ නොවේද?”

‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, සාළ්හා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?

“සාළ්හයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ධර්මයන් කුසල්ද නැතහොත් අකුසල්ද?”

‘‘කුසලා, භන්තෙ’’.

“ස්වාමීනි, මේවා කුසල්ය.”

‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?

“දෝෂ සහිතද නැතහොත් නිවැරදිද?”

‘‘අනවජ්ජා, භන්තෙ’’.

“ස්වාමීනි, මේවා නිවැරදිය.”

‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?

“නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කරන ලද්දක්ද නැතහොත් පසසන ලද්දක්ද?”

‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථා, භන්තෙ’’.

“ස්වාමීනි, මේවා නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද්දේය.”

‘‘සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති, නො වා? කථං වා එත්ථ හොතී’’ති?

“මේවා සම්පූර්ණ කොට සමාදන් වූ කල්හි වැඩ පිණිස සුව පිණිස පවතියිද නැද්ද? මේ ගැන ඔබගේ අදහස කෙසේද?”

‘‘සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති. එවං නො එත්ථ හොතී’’ති.

“ස්වාමීනි, මේවා සම්පූර්ණ කොට සමාදන් වූ කල්හි වැඩ පිණිස සුව පිණිස පවතියි. අපගේ අදහස එසේය.”

‘‘ඉති ඛො, සාළ්හා, යං තං අවොචුම්හා – ‘එථ තුම්හෙ, සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ, සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්‍යාථ – ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා [Pg.197] දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ, සාළ්හා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“සාළ්හයෙනි, 'සාළ්හයෙනි, ඔබ මෙහි එන්න. ඇසූ පමණින් හෝ, පරම්පරාවෙන් ආ පමණින් හෝ, කටකතාවෙන් හෝ, පිටක ග්‍රන්ථයට එකඟ වූ පමණින් හෝ, තර්කයෙන් හෝ, න්‍යායයෙන් හෝ, පෙනෙන ස්වභාවය සිතා බැලීමෙන් හෝ, තමන් පිළිගත් දෘෂ්ටියකට එකඟ වූ පමණින් හෝ, පිළිගත යුතු රූපයක් ඇති පමණින් හෝ, "මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අපේ ගුරුවරයා ය" කියා හෝ පිළි නොගන්න. සාළ්හයෙනි, "මේ ධර්මයන් කුසල්ය, මේ ධර්මයන් නිවැරදිය, මේ ධර්මයන් නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද්දේය, මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණ කොට සමාදන් වූ කල්හි දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ වැඩ පිණිස සුව පිණිස පවතියි" කියා යම් කලෙක ඔබ විසින්ම දැනගන්නහුද, සාළ්හයෙනි, එකල්හි ඔබ ඒවා උපදවාගෙන (ප්‍රගුණ කොට) වාසය කරන්න' යැයි අප විසින් යමක් පවසන ලද්දේ නම්, ඒ බව පවසන ලද්දේ මෙයට අදාළවමය."

‘‘ස ඛො සො, සාළ්හා, අරියසාවකො එවං විගතාභිජ්ඣො විගතබ්‍යාපාදො අසම්මූළ්හො සම්පජානො පතිස්සතො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… කරුණා…පෙ… මුදිතා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති. සො එවං පජානාති – ‘අත්ථි ඉදං, අත්ථි හීනං, අත්ථි පණීතං, අත්ථි ඉමස්ස සඤ්ඤාගතස්ස උත්තරි නිස්සරණ’න්ති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති.

“සාළ්හයෙනි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ අභිජ්ඣාවෙන් තොරව, ව්‍යාපාදයෙන් තොරව, මුළා නොවී, මනා සිහි නුවණින් යුක්තව මෛත්‍රී සහගත සිතින්...ප... කරුණා...ප... මුදිතා...ප... උපේක්ෂා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එසේම දෙවන දිශාවද, තෙවන දිශාවද, සිව්වන දිශාවද පතුරුවා වාසය කරයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස සහ සෑම තැනම තමාට මෙන්ම සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි පතුරුවා, සියලු ලෝකය විපුල වූ, මහග්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ක්‍රෝධ රහිත වූ උපේක්ෂා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ දැනගනියි: 'මේ (දුක) ඇත, මේ හීන වූ (සමුදය) ඇත, මේ ප්‍රණීත වූ (මග) ඇත, මේ සංඥාගත ලෝකයෙන් එතෙර වීමේ (නික්මීමේ නිවන) ඇත' කියාය. මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔහුගේ සිත කාමාසවයෙන්ද මිදෙයි, භවාසවයෙන්ද මිදෙයි, අවිජ්ජාසවයෙන්ද මිදෙයි. සිත මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන ඥානය ඇති වෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු නැවත පැවැත්මක් (උපතක්) නැත' යි ඔහු මනා කොට දැනගනියි."

‘‘සො එවං පජානාති – ‘අහු පුබ්බෙ ලොභො, තදහු අකුසලං, සො එතරහි නත්ථි, ඉච්චෙතං කුසලං; අහු පුබ්බෙ දොසො…පෙ… අහු පුබ්බෙ මොහො, තදහු අකුසලං, සො එතරහි නත්ථි, ඉච්චෙතං කුසල’න්ති. සො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතිභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරතී’’ති. ඡට්ඨං.

"ඔහු මෙසේ දැනගනියි: 'පෙර මා තුළ ලෝභය තිබුණි, එය අකුසලයකි; දැන් එය නැත, එය කුසලයකි. පෙර මා තුළ ද්වේෂය තිබුණි... පෙර මා තුළ මෝහය තිබුණි, එය අකුසලයකි; දැන් එය නැත, එය කුසලයකි' යනුවෙනි. ඔහු මේ ජීවිතයේ දීම තෘෂ්ණාවෙන් තොරව, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදී, ශීතල බවට පත්ව, සුව විඳිමින් ශ්‍රේෂ්ඨ ස්වභාවයට පත් වූ තමා සමඟින් (බ්‍රහ්මභූතව) වසයි. හයවන සූත්‍රය අවසන්ය."

7. කථාවත්ථුසුත්තං

7. කථාවත්ථු සූත්‍රය

68. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කථාවත්ථූනි. කතමානි තීණි? අතීතං වා, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං අහොසි අතීතමද්ධාන’න්ති. අනාගතං වා, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං භවිස්සති අනාගතමද්ධාන’න්ති. එතරහි වා, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං හොති එතරහි පච්චුප්පන්නමද්ධාන’’’න්ති.

68. “මහණෙනි, සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු මේ කරුණු (කථා වස්තූන්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, ‘අතීත කාලයෙහි මෙසේ විය’ යනුවෙන් අතීත කාලය අරභයා කථා කරන්නේය. මහණෙනි, ‘අනාගත කාලයෙහි මෙසේ වන්නේය’ යනුවෙන් අනාගත කාලය අරභයා කථා කරන්නේය. මහණෙනි, ‘දැන් වර්තමාන කාලයෙහි මෙසේ වෙයි’ යනුවෙන් වර්තමාන කාලය අරභයා කථා කරන්නේය.”

‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො එකංසබ්‍යාකරණීයං [Pg.198] පඤ්හං න එකංසෙන බ්‍යාකරොති, විභජ්ජබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං න විභජ්ජ බ්‍යාකරොති, පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං න පටිපුච්ඡා බ්‍යාකරොති, ඨපනීයං පඤ්හං න ඨපෙති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො එකංසබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං එකංසෙන බ්‍යාකරොති, විභජ්ජබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං විභජ්ජ බ්‍යාකරොති, පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයං පඤ්හං පටිපුච්ඡා බ්‍යාකරොති, ඨපනීයං පඤ්හං ඨපෙති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.

“මහණෙනි, පුද්ගලයෙකු කථා බහේ යෙදීමෙන්, ඔහු සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු කෙනෙකුද නැතහොත් නුසුදුසු කෙනෙකුද යන්න දත හැකිය. මහණෙනි, ඉදින් මේ පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි, නිශ්චිතව පිළිතුරු දිය යුතු (ඒකාංශව්‍යාකරණීය) ප්‍රශ්නයකට ඔහු නිශ්චිතව පිළිතුරු නොදෙන්නේ නම්, බෙදා දක්වා පිළිතුරු දිය යුතු (විභජ්ජව්‍යාකරණීය) ප්‍රශ්නයකට බෙදා දක්වා පිළිතුරු නොදෙන්නේ නම්, ප්‍රතිප්‍රශ්න අසා පිළිතුරු දිය යුතු (පටිපුච්ඡාව්‍යාකරණීය) ප්‍රශ්නයකට ප්‍රතිප්‍රශ්න අසා පිළිතුරු නොදෙන්නේ නම්, නොවිසඳා පසෙක තැබිය යුතු (ඨපනීය) ප්‍රශ්නයක් පසෙක නොතබන්නේ නම්, මහණෙනි, එවැනි පුද්ගලයා සාකච්ඡා කිරීමට නුසුදුසු අයෙකි. මහණෙනි, ඉදින් මේ පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි, නිශ්චිතව පිළිතුරු දිය යුතු ප්‍රශ්නයකට නිශ්චිතව පිළිතුරු දෙන්නේ නම්, බෙදා දක්වා පිළිතුරු දිය යුතු ප්‍රශ්නයකට බෙදා දක්වා පිළිතුරු දෙන්නේ නම්, ප්‍රතිප්‍රශ්න අසා පිළිතුරු දිය යුතු ප්‍රශ්නයකට ප්‍රතිප්‍රශ්න අසා පිළිතුරු දෙන්නේ නම්, නොවිසඳා පසෙක තැබිය යුතු ප්‍රශ්නයක් පසෙක තබන්නේ නම්, මහණෙනි, එවැනි පුද්ගලයා සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු අයෙකි.”

‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො ඨානාඨානෙ න සණ්ඨාති පරිකප්පෙ න සණ්ඨාති අඤ්ඤාතවාදෙ න සණ්ඨාති පටිපදාය න සණ්ඨාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො ඨානාඨානෙ සණ්ඨාති පරිකප්පෙ සණ්ඨාති අඤ්ඤාතවාදෙ සණ්ඨාති පටිපදාය සණ්ඨාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.

“මහණෙනි, පුද්ගලයෙකු කථා බහේ යෙදීමෙන්, ඔහු සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු කෙනෙකුද නැතහොත් නුසුදුසු කෙනෙකුද යන්න දත හැකිය. මහණෙනි, ඉදින් මේ පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි, ඔහු කාරණානුකූල අවස්ථා (නිවැරදි හා වැරදි තැන්) වල ස්ථාවරව නොසිටින්නේ නම්, කල්පනා කර දිය යුතු පිළිතුරු සම්බන්ධයෙන් ස්ථාවරව නොසිටින්නේ නම්, තමන් දන්නා කරුණු සම්බන්ධයෙන් ස්ථාවරව නොසිටින්නේ නම්, ප්‍රශ්න විසඳීමේ පිළිවෙළෙහි ස්ථාවරව නොසිටින්නේ නම්, මහණෙනි, එවැනි පුද්ගලයා සාකච්ඡා කිරීමට නුසුදුසු අයෙකි. මහණෙනි, ඉදින් මේ පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි, ඔහු කාරණානුකූල අවස්ථාවන්හි ස්ථාවරව සිටින්නේ නම්, කල්පනා කර දිය යුතු පිළිතුරු සම්බන්ධයෙන් ස්ථාවරව සිටින්නේ නම්, තමන් දන්නා කරුණු සම්බන්ධයෙන් ස්ථාවරව සිටින්නේ නම්, ප්‍රශ්න විසඳීමේ පිළිවෙළෙහි ස්ථාවරව සිටින්නේ නම්, මහණෙනි, එවැනි පුද්ගලයා සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු අයෙකි.”

‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො න අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති න බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.

“මහණෙනි, පුද්ගලයෙකු කථා බහේ යෙදීමෙන්, ඔහු සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු කෙනෙකුද නැතහොත් නුසුදුසු කෙනෙකුද යන්න දත හැකිය. මහණෙනි, ඉදින් මේ පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි, ඔහු එකක් ඇසූ විට වෙනකක් කියා වසන් කරන්නේ නම්, කථාව පිටතට යොමු කරමින් පූර්ව කථාව මගහරින්නේ නම්, කෝපය, ද්වේෂය හා නොසතුට ප්‍රකට කරන්නේ නම්, මහණෙනි, එවැනි පුද්ගලයා සාකච්ඡා කිරීමට නුසුදුසු අයෙකි. මහණෙනි, ඉදින් මේ පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි, ඔහු එකක් ඇසූ විට වෙනකක් කියා වසන් නොකරන්නේ නම්, කථාව පිටතට යොමු කරමින් පූර්ව කථාව මග නොහරින්නේ නම්, කෝපය, ද්වේෂය හා නොසතුට ප්‍රකට නොකරන්නේ නම්, මහණෙනි, එවැනි පුද්ගලයා සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු අයෙකි.”

‘‘කථාසම්පයොගෙන, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො අභිහරති අභිමද්දති අනුපජග්ඝති ඛලිතං ගණ්හාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො නාභිහරති නාභිමද්දති න අනුපජග්ඝති න ඛලිතං ගණ්හාති, එවං සන්තායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.

“මහණෙනි, පුද්ගලයෙකු කථා බහේ යෙදීමෙන්, ඔහු සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු කෙනෙකුද නැතහොත් නුසුදුසු කෙනෙකුද යන්න දත හැකිය. මහණෙනි, ඉදින් මේ පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි, ඔහු (අනෙකා) යටපත් කරන්නේ නම්, මර්දනය කරන්නේ නම්, සමච්චල් කරන්නේ නම්, සුළු අතපසුවීමක් (වැරැද්දක්) අල්ලාගන්නේ නම්, මහණෙනි, එවැනි පුද්ගලයා සාකච්ඡා කිරීමට නුසුදුසු අයෙකි. මහණෙනි, ඉදින් මේ පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි, ඔහු (අනෙකා) යටපත් නොකරන්නේ නම්, මර්දනය නොකරන්නේ නම්, සමච්චල් නොකරන්නේ නම්, සුළු අතපසුවීමක් අල්ලා නොගන්නේ නම්, මහණෙනි, එවැනි පුද්ගලයා සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු අයෙකි.”

‘‘කථාසම්පයොගෙන[Pg.199], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා සඋපනිසො යදි වා අනුපනිසොති. අනොහිතසොතො, භික්ඛවෙ, අනුපනිසො හොති, ඔහිතසොතො සඋපනිසො හොති. සො සඋපනිසො සමානො අභිජානාති එකං ධම්මං, පරිජානාති එකං ධම්මං, පජහති එකං ධම්මං, සච්ඡිකරොති එකං ධම්මං. සො අභිජානන්තො එකං ධම්මං, පරිජානන්තො එකං ධම්මං, පජහන්තො එකං ධම්මං, සච්ඡිකරොන්තො එකං ධම්මං සම්මාවිමුත්තිං ඵුසති. එතදත්ථා, භික්ඛවෙ, කථා; එතදත්ථා මන්තනා; එතදත්ථා උපනිසා; එතදත්ථං සොතාවධානං, යදිදං අනුපාදා චිත්තස්ස විමොක්ඛොති.

“මහණෙනි, පුද්ගලයෙකු කථා බහේ යෙදීමෙන්, ඔහු උපනිශ්‍රය සහිත කෙනෙකුද නැතහොත් උපනිශ්‍රය රහිත කෙනෙකුද යන්න දත හැකිය. මහණෙනි, කන් යොමු නොකරන තැනැත්තා උපනිශ්‍රය රහිතයෙකි. කන් යොමු කරන තැනැත්තා උපනිශ්‍රය සහිතයෙකි. උපනිශ්‍රය සහිත වූ ඒ පුද්ගලයා එක් ධර්මයක් (මාර්ග ඥානය) විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගනියි, එක් ධර්මයක් (දුක්ඛ සත්‍යය) පිරිසිඳ දැනගනියි, එක් ධර්මයක් (අකුසල ධර්ම) ප්‍රහීණ කරයි, එක් ධර්මයක් (අර්හත් ඵලය) සාක්ෂාත් කරයි. හෙතෙම එක් ධර්මයක් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගනිමින්, එක් ධර්මයක් පිරිසිඳ දැනගනිමින්, එක් ධර්මයක් ප්‍රහීණ කරමින්, එක් ධර්මයක් සාක්ෂාත් කරමින් සම්මා විමුක්තිය ස්පර්ශ කරයි. මහණෙනි, කථාවෙහි ද, සාකච්ඡාවෙහි ද, උපනිශ්‍රයෙහි ද, කන් යොමු කිරීමෙහි ද අරමුණ වන්නේ යම් මේ උපාදාන රහිතව සිතේ මිදීමක් ඇද්ද, එයයි.”

‘‘යෙ විරුද්ධා සල්ලපන්ති, විනිවිට්ඨා සමුස්සිතා;

අනරියගුණමාසජ්ජ, අඤ්ඤොඤ්ඤවිවරෙසිනො.

“යම් කෙනෙක් ද්වේෂයෙන් ප්‍රතිවිරුද්ධව කථා කෙරෙත්ද, වැරදි ලෙස අදහස් ගෙන මානයෙන් උදම්ව, ආර්ය නොවන ගුණ (අගුණ) පවසමින් එකිනෙකාගේ වැරදි සොයමින් කථා කෙරෙත්ද;”

‘‘දුබ්භාසිතං වික්ඛලිතං, සම්පමොහං පරාජයං;

අඤ්ඤොඤ්ඤස්සාභිනන්දන්ති, තදරියො කථනාචරෙ.

“ඔවුහු එකිනෙකාගේ වැරදි ලෙස කී දෑ, අතපසුවීම්, මුළාවීම් හා පරාජයන් පිළිබඳව සතුටු වෙති. ආර්ය තැනැත්තා එවැනි කථාවන්හි නොයෙදිය යුතුය.”

‘‘සචෙ චස්ස කථාකාමො, කාලමඤ්ඤාය පණ්ඩිතො;

ධම්මට්ඨපටිසංයුත්තා, යා අරියචරිතා කථා.

“ඉදින් පණ්ඩිත තැනැත්තා කථා කිරීමට කැමති නම්, සුදුසු කාලය දැන, ධර්මයෙහි පිහිටා, ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ, ආර්යයන් විසින් පුරුදු කරන ලද ඒ කථාව පැවසිය යුතුය.”

‘‘තං කථං කථයෙ ධීරො, අවිරුද්ධො අනුස්සිතො;

අනුන්නතෙන මනසා, අපළාසො අසාහසො.

ප්‍රඥාවන්තයා විරුද්ධ නොවී, මානයෙන් උඩඟු නොවී, නොපැතිරුණු සිතින් යුතුව, අනුන්ගේ ගුණ මකා නොදමමින් හා දැඩි නොවී කතා කළ යුතුය.

‘‘අනුසූයායමානො සො, සම්මදඤ්ඤාය භාසති;

සුභාසිතං අනුමොදෙය්‍ය, දුබ්භට්ඨෙ නාපසාදයෙ.

ඔහු ඊර්ෂ්‍යාවෙන් තොරව, මැනවින් (කරුණු) අවබෝධ කරගෙන කතා කරයි. මැනවින් පවසන ලද්දක් අනුමෝදන් විය යුතු අතර, වැරදි ලෙස පවසන ලද්දකදී (ඊට) අප්‍රසාදය පළ නොකළ යුතුය.

‘‘උපාරම්භං න සික්ඛෙය්‍ය, ඛලිතඤ්ච න ගාහයෙ ;

නාභිහරෙ නාභිමද්දෙ, න වාචං පයුතං භණෙ.

අනුන්ගේ දොස් සෙවීමට උත්සාහ නොකළ යුතුය, වැරදි අල්ලා නොගත යුතුය. අනුන් මැඩපවත්වමින් හෝ පීඩා කරමින් කතා නොකළ යුතුය, කෛරාටික වචන ද නොපැවසිය යුතුය.

‘‘අඤ්ඤාතත්ථං පසාදත්ථං, සතං වෙ හොති මන්තනා;

එවං ඛො අරියා මන්තෙන්ති, එසා අරියාන මන්තනා;

එතදඤ්ඤාය මෙධාවී, න සමුස්සෙය්‍ය මන්තයෙ’’ති. සත්තමං;

සත්පුරුෂයන්ගේ සාකච්ඡාව සැබවින්ම පවතින්නේ අවබෝධය පිණිසත් ප්‍රසාදය පිණිසත්ය. ආර්යයන් වහන්සේලා සාකච්ඡා කරන්නේ මේ අයුරිනි. මෙය ආර්යයන්ගේ සාකච්ඡාවයි. නුවණැත්තා මෙය දැනගෙන මානයෙන් උඩඟු නොවී සාකච්ඡා කළ යුතුය.

8. අඤ්ඤතිත්ථියසුත්තං

8. අඤ්ඤතිත්ථිය සූත්‍රය

69. ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘තයොමෙ, ආවුසො, ධම්මා. කතමෙ තයො? රාගො, දොසො, මොහො [Pg.200] – ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො ධම්මා. ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං ධම්මානං කො විසෙසො කො අධිප්පයාසො කිං නානාකරණ’න්ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

69. “මහණෙනි, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ ඔබෙන් මෙසේ අසන්නට පුළුවන: ‘ඇවැත්නි, මේ ධර්ම තුනක් ඇත. ඒ තුන මොනවාද? රාගය, ද්වේෂය සහ මෝහයයි. ඇවැත්නි, මේ ධර්ම තුන මොනවාද? ඇවැත්නි, මේ ධර්ම තුන අතර ඇති විශේෂය කුමක්ද? අධිප්‍රාය කුමක්ද? වෙනස කුමක්ද?’ මහණෙනි, මෙසේ ඇසූ විට ඔබ ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට කුමක් පවසන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුල් කරගත්තකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඟ පෙන්වන්නා කොට ඇත්තකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ඇත්තකි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේම මෙම ප්‍රකාශයේ අර්ථය පැහැදිලි කරන්නේ නම් මැනවි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා මහණහු එය දරාගන්නාහ.” “එසේ නම් මහණෙනි, අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම පවසන්නෙමි.” “එසේය ස්වාමීනි” යි ඒ මහණහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘තයොමෙ, ආවුසො, ධම්මා. කතමෙ තයො? රාගො, දොසො, මොහො – ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තයො ධම්මා; ඉමෙසං, ආවුසො, තිණ්ණං ධම්මානං කො විසෙසො කො අධිප්පයාසො කිං නානාකරණ’න්ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ – ‘රාගො ඛො, ආවුසො, අප්පසාවජ්ජො දන්ධවිරාගී, දොසො මහාසාවජ්ජො ඛිප්පවිරාගී, මොහො මහාසාවජ්ජො දන්ධවිරාගී’’’ ති.

“මහණෙනි, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ ඔබෙන් මෙසේ අසන්නට පුළුවන: ‘ඇවැත්නි, මේ ධර්ම තුනක් ඇත. ඒ තුන මොනවාද? රාගය, ද්වේෂය සහ මෝහයයි. ඇවැත්නි, මේ ධර්ම තුන අතර ඇති විශේෂය කුමක්ද? අධිප්‍රාය කුමක්ද? වෙනස කුමක්ද?’ මහණෙනි, මෙසේ ඇසූ විට ඔබ ඒ අන්‍ය තීර්ථකයන්ට මෙසේ පිළිතුරු දිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, රාගය අල්ප සාවද්‍යය (වැරදි අඩුය), ප්‍රහීණ වීමට ප්‍රමාද වෙයි. ද්වේෂය මහා සාවද්‍යය (වැරදි වැඩිය), ඉක්මනින් ප්‍රහීණ වෙයි. මෝහය මහා සාවද්‍යය, ප්‍රහීණ වීමට ප්‍රමාද වෙයි.’”

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා රාගො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’ති? ‘සුභනිමිත්තන්තිස්ස වචනීයං. තස්ස සුභනිමිත්තං අයොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා රාගො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා රාගො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’’ති.

“‘ඇවැත්නි, නූපන් රාගය ඉපදීමටත්, උපන් රාගය වැඩීමට හා ව්‍යාප්ත වීමටත් හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?’ මෙසේ ඇසුවහොත්, ‘ශුභ නිමිත්ත (සුන්දරත්වය)’ යැයි පැවසිය යුතුය. ශුභ නිමිත්ත අයෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් මෙනෙහි කරන්නාට නූපන් රාගය උපදියි, උපන් රාගය වැඩීමට හා ව්‍යාප්ත වීමට හේතු වෙයි. ඇවැත්නි, නූපන් රාගය ඉපදීමටත් උපන් රාගය වැඩීමටත් හේතුව හා ප්‍රත්‍යය මෙයයි.’”

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා දොසො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’ති? ‘පටිඝනිමිත්තං තිස්ස වචනීයං. තස්ස පටිඝනිමිත්තං අයොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා දොසො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා දොසො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’’ති.

“‘ඇවැත්නි, නූපන් ද්වේෂය ඉපදීමටත්, උපන් ද්වේෂය වැඩීමට හා ව්‍යාප්ත වීමටත් හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?’ මෙසේ ඇසුවහොත්, ‘පටිඝ නිමිත්ත (ගැටෙන සුලු අරමුණ)’ යැයි පැවසිය යුතුය. පටිඝ නිමිත්ත අයෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් මෙනෙහි කරන්නාට නූපන් ද්වේෂය උපදියි, උපන් ද්වේෂය වැඩීමට හා ව්‍යාප්ත වීමට හේතු වෙයි. ඇවැත්නි, නූපන් ද්වේෂය ඉපදීමටත් උපන් ද්වේෂය වැඩීමටත් හේතුව හා ප්‍රත්‍යය මෙයයි.’”

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා මොහො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’ති? ‘අයොනිසො මනසිකාරො තිස්ස වචනීයං. තස්ස අයොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා මොහො භිය්‍යොභාවාය [Pg.201] වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති උප්පන්නො වා මොහො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’’ති.

“‘ඇවැත්නි, නූපන් මෝහය ඉපදීමටත්, උපන් මෝහය වැඩීමට හා ව්‍යාප්ත වීමටත් හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?’ මෙසේ ඇසුවහොත්, ‘අයෝනිසෝ මනසිකාරය’ යැයි පැවසිය යුතුය. අයෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් කටයුතු කරන්නාට නූපන් මෝහය උපදියි, උපන් මෝහය වැඩීමට හා ව්‍යාප්ත වීමට හේතු වෙයි. ඇවැත්නි, නූපන් මෝහය ඉපදීමටත් උපන් මෝහය වැඩීමටත් හේතුව හා ප්‍රත්‍යය මෙයයි.’”

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච රාගො පහීයතී’ති? ‘අසුභනිමිත්තන්තිස්ස වචනීයං. තස්ස අසුභනිමිත්තං යොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච රාගො පහීයති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච රාගො පහීයතී’’’ති.

“‘ඇවැත්නි, නූපන් රාගය හටනොගැනීමටත්, උපන් රාගය ප්‍රහීණ වීමටත් හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?’ මෙසේ ඇසුවහොත්, ‘අසුභ නිමිත්ත’ යැයි පැවසිය යුතුය. අසුභ නිමිත්ත යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් මෙනෙහි කරන්නාට නූපන් රාගය හට නොගනී, උපන් රාගය ප්‍රහීණ වෙයි. ඇවැත්නි, නූපන් රාගය හටනොගැනීමටත් උපන් රාගය ප්‍රහීණ වීමටත් හේතුව හා ප්‍රත්‍යය මෙයයි.’”

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච දොසො පහීයතී’ති? ‘මෙත්තා චෙතොවිමුත්තී තිස්ස වචනීයං. තස්ස මෙත්තං චෙතොවිමුත්තිං යොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච දොසො පහීයති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච දොසො පහීයතී’’’ති.

“‘ඇවැත්නි, නූපන් ද්වේෂය හටනොගැනීමටත්, උපන් ද්වේෂය ප්‍රහීණ වීමටත් හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?’ මෙසේ ඇසුවහොත්, ‘මෙත්තා චේතෝවිමුක්තිය (මෛත්‍රී සහගත සිත)’ යැයි පැවසිය යුතුය. මෙත්තා චේතෝවිමුක්තිය යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් මෙනෙහි කරන්නාට නූපන් ද්වේෂය හට නොගනී, උපන් ද්වේෂය ප්‍රහීණ වෙයි. ඇවැත්නි, නූපන් ද්වේෂය හටනොගැනීමටත් උපන් ද්වේෂය ප්‍රහීණ වීමටත් හේතුව හා ප්‍රත්‍යය මෙයයි.’”

‘‘‘කො පනාවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො චෙව මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච මොහො පහීයතී’ති? ‘යොනිසොමනසිකාරො තිස්ස වචනීයං. තස්ස යොනිසො මනසි කරොතො අනුප්පන්නො චෙව මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච මොහො පහීයති. අයං ඛො, ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො ච මොහො පහීයතී’’’ති. අට්ඨමං.

“ඇවැත්නි, නූපන් මෝහය නූපදින්නටත්, උපන් මෝහය ප්‍රහීණ වීමටත් හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්දැයි කෙනෙකු විමසුවහොත්, ‘යෝනිසෝ මනසිකාරය’ (නුවණින් මෙනෙහි කිරීම) යනු එයට දිය යුතු පිළිතුරයි. යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් පසුවන්නාට නූපන් මෝහය නූපදී, උපන් මෝහය ප්‍රහීණ වෙයි. ඇවැත්නි, නූපන් මෝහය නූපදින්නටත්, උපන් මෝහය ප්‍රහීණ වීමටත් හේතුව හා ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. අකුසලමූලසුත්තං

9. අකුසල මූල සූත්‍රය

70. ‘‘තීණිමානි[Pg.202], භික්ඛවෙ, අකුසලමූලානි. කතමානි තීණි? ලොභො අකුසලමූලං, දොසො අකුසලමූලං, මොහො අකුසලමූලං.

70. “මහණෙනි, මේ අකුසල මූලයන් (අකුසලයේ මුල්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? ලෝභය අකුසල මූලයකි, ද්වේෂය අකුසල මූලයකි, මෝහය අකුසල මූලයකි.

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, ලොභො තදපි අකුසලමූලං ; යදපි ලුද්ධො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි අකුසලං ; යදපි ලුද්ධො ලොභෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ ලොභජා ලොභනිදානා ලොභසමුදයා ලොභපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.

මහණෙනි, යම් ලෝභයක් ඇද්ද එයද අකුසල මූලයකි. ලෝභයෙන් මත් වූවකු කයෙන්, වචනයෙන් හෝ සිතින් යම් කර්මයක් රැස් කරයිද එයද අකුසලයක්මය. ලෝභයෙන් මැඩුණු, ලෝභයට වසඟ වූ සිතින් යුත් පුද්ගලයා ‘මම බලවත් වෙමි, මට බලය අවශ්‍යය’ යි සිතමින් අසත්‍ය හේතු ඉදිරිපත් කරමින් මරා දැමීමෙන්, සිරගත කිරීමෙන්, ධනය පැහැර ගැනීමෙන්, නින්දා කිරීමෙන් හෝ රටින් පිටුවහල් කිරීමෙන් අන්‍යයන්ට දුක් පමුණුවයි නම් එයද අකුසලයකි. මෙසේ ඔහු තුළ ලෝභයෙන් හටගත්, ලෝභය නිදානය කොට ඇති, ලෝභයෙන් සම්භවය වූ, ලෝභය ප්‍රත්‍යය කොට ඇති බොහෝ ලාමක අකුසල ධර්මයෝ උපදිති.

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, දොසො තදපි අකුසලමූලං; යදපි දුට්ඨො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි අකුසලං; යදපි දුට්ඨො දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ දොසජා දොසනිදානා දොසසමුදයා දොසපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.

මහණෙනි, යම් ද්වේෂයක් ඇද්ද එයද අකුසල මූලයකි. ද්වේෂයෙන් දූෂිත වූවකු කයෙන්, වචනයෙන් හෝ සිතින් යම් කර්මයක් රැස් කරයිද එයද අකුසලයක්මය. ද්වේෂයෙන් මැඩුණු, ද්වේෂයට වසඟ වූ සිතින් යුත් පුද්ගලයා ‘මම බලවත් වෙමි, මට බලය අවශ්‍යය’ යි සිතමින් අසත්‍ය හේතු ඉදිරිපත් කරමින් මරා දැමීමෙන්, සිරගත කිරීමෙන්, ධනය පැහැර ගැනීමෙන්, නින්දා කිරීමෙන් හෝ රටින් පිටුවහල් කිරීමෙන් අන්‍යයන්ට දුක් පමුණුවයි නම් එයද අකුසලයකි. මෙසේ ඔහු තුළ ද්වේෂයෙන් හටගත්, ද්වේෂය නිදානය කොට ඇති, ද්වේෂයෙන් සම්භවය වූ, ද්වේෂය ප්‍රත්‍යය කොට ඇති බොහෝ ලාමක අකුසල ධර්මයෝ උපදිති.

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, මොහො තදපි අකුසලමූලං; යදපි මූළ්හො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි අකුසලං; යදපි මූළ්හො මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ මොහජා මොහනිදානා මොහසමුදයා මොහපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වුච්චති අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපි.

මහණෙනි, යම් මෝහයක් ඇද්ද එයද අකුසල මූලයකි. මෝහයෙන් මුළා වූවකු කයෙන්, වචනයෙන් හෝ සිතින් යම් කර්මයක් රැස් කරයිද එයද අකුසලයක්මය. මෝහයෙන් මැඩුණු, මෝහයට වසඟ වූ සිතින් යුත් පුද්ගලයා ‘මම බලවත් වෙමි, මට බලය අවශ්‍යය’ යි සිතමින් අසත්‍ය හේතු ඉදිරිපත් කරමින් මරා දැමීමෙන්, සිරගත කිරීමෙන්, ධනය පැහැර ගැනීමෙන්, නින්දා කිරීමෙන් හෝ රටින් පිටුවහල් කිරීමෙන් අන්‍යයන්ට දුක් පමුණුවයි නම් එයද අකුසලයකි. මෙසේ ඔහු තුළ මෝහයෙන් හටගත්, මෝහය නිදානය කොට ඇති, මෝහයෙන් සම්භවය වූ, මෝහය ප්‍රත්‍යය කොට ඇති බොහෝ ලාමක අකුසල ධර්මයෝ උපදිති. මහණෙනි, මෙවැනි පුද්ගලයා ‘අකාලවාදී’ (අකාලයේ කතා කරන්නා), ‘අභූතවාදී’ (අසත්‍ය පවසන්නා), ‘අනත්ථවාදී’ (අවැඩදායක දේ පවසන්නා), ‘අධම්මවාදී’ (අධර්මය පවසන්නා) සහ ‘අවිනයවාදී’ (විනයට පටහැනි දේ පවසන්නා) ලෙසද හඳුන්වනු ලැබෙයි.

‘‘කස්මා [Pg.203] චායං, භික්ඛවෙ, එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපි? තථාහායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි. භූතෙන ඛො පන වුච්චමානො අවජානාති, නො පටිජානාති; අභූතෙන වුච්චමානො න ආතප්පං කරොති, තස්ස නිබ්බෙඨනාය ඉතිපෙතං අතච්ඡං ඉතිපෙතං අභූතන්ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපි.

මහණෙනි, මෙවැනි පුද්ගලයකු අකාලවාදී, අභූතවාදී, අනත්ථවාදී, අධම්මවාදී හා අවිනයවාදී ලෙස හඳුන්වන්නේ කුමක් නිසාද? මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා මරා දැමීමෙන්, සිරගත කිරීමෙන්, ධනය පැහැර ගැනීමෙන්, නින්දා කිරීමෙන් හෝ පිටුවහල් කිරීමෙන් ‘මම බලවත් වෙමි, මට බලය අවශ්‍යය’ යි පවසමින් අසත්‍ය මත පදනම්ව අන්‍යයන්ට දුක් පමුණුවයි. ඔහුට සත්‍යය පෙන්වා දුන් විට ඔහු එය හෙළා දකී, පිළිගන්නේ නැත. අසත්‍යයක් පෙන්වා දුන් විට, ‘මෙය මේ හේතුව නිසා අසත්‍යය, මෙය මේ හේතුව නිසා සත්‍ය නොවේ’ යැයි එය නිරවුල් කිරීමට ඔහු උත්සාහ නොකරයි. එබැවින් එවැනි පුද්ගලයා අකාලවාදී, අභූතවාදී, අනත්ථවාදී, අධම්මවාදී හා අවිනයවාදී ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

‘‘එවරූපො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො ලොභජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා.

මහණෙනි, ලෝභයෙන් හටගත් ලාමක අකුසල ධර්මයන්ගෙන් මැඩුණු, වසඟ වූ සිත් ඇති මෙවැනි පුද්ගලයා මෙලොවදීම දැඩි වෙහෙස සහිතව, පීඩා සහිතව, දැවිල්ල සහිතව දුකින් ජීවත් වෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු ඔහුට දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ හැකිය.

‘‘දොසජෙහි…පෙ… මොහජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සාලො වා ධවො වා ඵන්දනො වා තීහි මාලුවාලතාහි උද්ධස්තො පරියොනද්ධො අනයං ආපජ්ජති, බ්‍යසනං ආපජ්ජති, අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එවරූපො පුග්ගලො ලොභජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා.

ද්වේෂයෙන් හටගත්... මෝහයෙන් හටගත් ලාමක අකුසල ධර්මයන්ගෙන් මැඩුණු, වසඟ වූ සිත් ඇති මෙවැනි පුද්ගලයා මෙලොවදීම පීඩා සහිතව, දැවිල්ල සහිතව දුකින් ජීවත් වෙයි. කය බිඳී මරණින් මතු ඔහුට දුගතියක්ම උරුම වෙයි. මහණෙනි, යම් සේ සල් ගසක් හෝ දව ගසක් හෝ පන්දන ගසක් හෝ මළුවා වැල් තුනකින් එතී, වෙළී විනාශයට හා පිරිහීමට පත් වේද, මහණෙනි, එලෙසම ලෝභයෙන් හටගත් ලාමක අකුසල ධර්මයන්ගෙන් මැඩුණු මේ පුද්ගලයා මෙලොවද පීඩා විඳිමින්, මරණින් මතු දුගතියටම යයි.

‘‘දොසජෙහි…පෙ… මොහජෙහි පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අකුසලමූලානීති.

ද්වේෂයෙන් හටගත්... මෝහයෙන් හටගත් ලාමක අකුසල ධර්මයන්ගෙන් මැඩුණු, වසඟ වූ සිත් ඇති පුද්ගලයා මෙලොව පීඩා විඳිමින් දුකින් ජීවත් වන අතර, මරණින් මතු දුගතියට පත් වේ. මහණෙනි, මේවා වනාහි අකුසල මූලයන් තුනයි.

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කුසලමූලානි. කතමානි තීණි? අලොභො කුසලමූලං, අදොසො කුසලමූලං, අමොහො කුසලමූලං.

“මහණෙනි, මේ කුසල මූලයන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? අලෝභය කුසල මූලයකි, අද්වේෂය කුසල මූලයකි, අමෝහය කුසල මූලයකි.”

‘‘යදපි[Pg.204], භික්ඛවෙ, අලොභො තදපි කුසලමූලං ; යදපි අලුද්ධො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි කුසලං ; යදපි අලුද්ධො ලොභෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි කුසලං. ඉතිස්සමෙ අලොභජා අලොභනිදානා අලොභසමුදයා අලොභපච්චයා අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.

‘‘මහණෙනි, යම් අලෝභයක් (ලෝභ නොවීමක්) ඇද්ද, එයද කුසල මූලයකි. අලෝභී තැනැත්තා කයෙන්, වචනයෙන් හා මනසින් යම් දෙයක් සිදු කරයිද, එයද කුසලයකි. අලෝභී වූ, ලෝභයෙන් මැඩපවත්වා නොගන්නා ලද, ලෝභයට යටත් නොවූ සිතක් ඇති පුද්ගලයා, ‘මම බලවත් වෙමි, මම බලය ඇත්තෙක් වෙමි’ යැයි සිතා අසත්‍ය කරුණු පදනම් කරගෙන අනුන් මරා දැමීමෙන් හෝ, සිරගත කිරීමෙන් හෝ, දේපළ පැහැර ගැනීමෙන් හෝ, නින්දා කිරීමෙන් හෝ, පිටුවහල් කිරීමෙන් හෝ අන් අයට දුක් පීඩා පමුණුවන්නේ නැත. එයද කුසලයකි. මෙසේ ඔහු තුළ අලෝභයෙන් හටගත්, අලෝභය නිදානය කොට ඇති, අලෝභය සම්භවය කොට ඇති, අලෝභය ප්‍රත්‍ය කොට ඇති බොහෝ කුසල ධර්මයෝ හටගනිති.

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, අදොසො තදපි කුසලමූලං; යදපි අදුට්ඨො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි කුසලං; යදපි අදුට්ඨො දොසෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි කුසලං. ඉතිස්සමෙ අදොසජා අදොසනිදානා අදොසසමුදයා අදොසපච්චයා අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.

‘‘මහණෙනි, යම් අදෝෂයක් (ද්වේෂ නොවීමක්) ඇද්ද, එයද කුසල මූලයකි. ද්වේෂයෙන් තොර වූ තැනැත්තා කයෙන්, වචනයෙන් හා මනසින් යම් දෙයක් සිදු කරයිද, එයද කුසලයකි. ද්වේෂයෙන් තොර වූ, ද්වේෂයෙන් මැඩපවත්වා නොගන්නා ලද, ද්වේෂයට යටත් නොවූ සිතක් ඇති පුද්ගලයා, ‘මම බලවත් වෙමි, මම බලය ඇත්තෙක් වෙමි’ යැයි සිතා අසත්‍ය කරුණු පදනම් කරගෙන අනුන් මරා දැමීමෙන් හෝ, සිරගත කිරීමෙන් හෝ, දේපළ පැහැර ගැනීමෙන් හෝ, නින්දා කිරීමෙන් හෝ, පිටුවහල් කිරීමෙන් හෝ අන් අයට දුක් පීඩා පමුණුවන්නේ නැත. එයද කුසලයකි. මෙසේ ඔහු තුළ අදෝෂයෙන් හටගත්, අදෝෂය නිදානය කොට ඇති, අදෝෂය සම්භවය කොට ඇති, අදෝෂය ප්‍රත්‍ය කොට ඇති බොහෝ කුසල ධර්මයෝ හටගනිති.

‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, අමොහො තදපි කුසලමූලං; යදපි අමූළ්හො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා තදපි කුසලං; යදපි අමූළ්හො මොහෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි තදපි කුසලං. ඉතිස්සමෙ අමොහජා අමොහනිදානා අමොහසමුදයා අමොහපච්චයා අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වුච්චති කාලවාදීතිපි, භූතවාදීතිපි, අත්ථවාදීතිපි, ධම්මවාදීතිපි, විනයවාදීතිපි.

‘‘මහණෙනි, යම් අමෝහයක් (මුළා නොවීමක්) ඇද්ද, එයද කුසල මූලයකි. මුළා නොවූ තැනැත්තා කයෙන්, වචනයෙන් හා මනසින් යම් දෙයක් සිදු කරයිද, එයද කුසලයකි. මුළා නොවූ, මෝහයෙන් මැඩපවත්වා නොගන්නා ලද, මෝහයට යටත් නොවූ සිතක් ඇති පුද්ගලයා, ‘මම බලවත් වෙමි, මම බලය ඇත්තෙක් වෙමි’ යැයි සිතා අසත්‍ය කරුණු පදනම් කරගෙන අනුන් මරා දැමීමෙන් හෝ, සිරගත කිරීමෙන් හෝ, දේපළ පැහැර ගැනීමෙන් හෝ, නින්දා කිරීමෙන් හෝ, පිටුවහල් කිරීමෙන් හෝ අන් අයට දුක් පීඩා පමුණුවන්නේ නැත. එයද කුසලයකි. මෙසේ ඔහු තුළ අමෝහයෙන් හටගත්, අමෝහය නිදානය කොට ඇති, අමෝහය සම්භවය කොට ඇති, අමෝහය ප්‍රත්‍ය කොට ඇති බොහෝ කුසල ධර්මයෝ හටගනිති. මහණෙනි, මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති පුද්ගලයා ‘කාලවාදී’ (සුදුසු කලට කතා කරන්නා) කියා ද, ‘භූතවාදී’ (ඇති තතු පවසන්නා) කියා ද, ‘අත්ථවාදී’ (අර්ථවත් දෙය පවසන්නා) කියා ද, ‘ධම්මවාදී’ (ධර්මය පවසන්නා) කියා ද, ‘විනයවාදී’ (විනය පවසන්නා) කියා ද කියනු ලැබේ.

‘‘කස්මා චායං, භික්ඛවෙ, එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති කාලවාදීතිපි, භූතවාදීතිපි, අත්ථවාදීතිපි, ධම්මවාදීතිපි, විනයවාදීතිපි? තථාහායං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො න පරස්ස අසතා දුක්ඛං උප්පාදයති වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි. භූතෙන ඛො පන වුච්චමානො පටිජානාති නො අවජානාති; අභූතෙන වුච්චමානො ආතප්පං කරොති තස්ස නිබ්බෙඨනාය – ‘ඉතිපෙතං අතච්ඡං, ඉතිපෙතං අභූත’න්ති[Pg.205]. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො වුච්චති කාලවාදීතිපි, අත්ථවාදීතිපි, ධම්මවාදීතිපි, විනයවාදීතිපි.

‘‘මහණෙනි, කුමන හේතුවක් නිසා මෙබඳු පුද්ගලයා කාලවාදී, භූතවාදී, අත්ථවාදී, ධම්මවාදී, විනයවාදී යැයි කියනු ලැබේද? මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා ‘මම බලවත් වෙමි, මම බලය ඇත්තෙක් වෙමි’ යැයි සිතා අසත්‍ය කරුණු පදනම් කරගෙන මරා දැමීමෙන්, සිරගත කිරීමෙන්, දේපළ පැහැර ගැනීමෙන්, නින්දා කිරීමෙන් හෝ පිටුවහල් කිරීමෙන් අන් අයට දුක් පීඩා පමුණුවන්නේ නැත. සත්‍ය වූ දෙයක් පවසන කල්හි ඔහු එය පිළිගනියි; ප්‍රතික්ෂේප නොකරයි. අසත්‍ය වූ දෙයක් පැවසුවහොත්, එය පැහැදිලි කිරීමට (ලිහා දැක්වීමට) ‘මෙම කරුණ නිසා මෙය අසත්‍යය, මෙම කරුණ නිසා මෙය සත්‍ය නොවේ’ යැයි උත්සාහ කරයි. එබැවින් මෙබඳු පුද්ගලයා කාලවාදී, අත්ථවාදී, ධම්මවාදී, විනයවාදී යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස ලොභජා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති.

‘‘මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයා විසින් ලෝභයෙන් උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයෝ ප්‍රහීණ කරන ලද්දාහ; මුලින්ම සිඳලන ලද්දාහ; හිස සිඳ දැමූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දාහ; නැති කරන ලද්දාහ; මතු උත්පත්තියක් නොවන ස්වභාවයට පත් කරන ලද්දාහ. හෙතෙම මේ ජීවිතයේදීම වෙහෙසක් නැතිව, පීඩාවක් නැතිව, දැවීමක් නැතිව සැපසේ වාසය කරයි. මේ ජීවිතයේදීම පිරිනිවන් පායි (කෙලෙසුන් කෙරෙන් නිවෙයි).

‘‘දොසජා…පෙ… පරිනිබ්බායති. මොහජා…පෙ… පරිනිබ්බායති. සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ, සාලො වා ධවො වා ඵන්දනො වා තීහි මාලුවාලතාහි උද්ධස්තො පරියොනද්ධො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාල-පිටකං ආදාය. සො තං මාලුවාලතං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය, මූලෙ ඡෙත්වා පලිඛණෙය්‍ය, පලිඛණිත්වා මූලානි උද්ධරෙය්‍ය, අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපි. සො තං මාලුවාලතං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දෙය්‍ය, ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡෙත්වා ඵාලෙය්‍ය, ඵාලෙත්වා සකලිකං සකලිකං කරෙය්‍ය, සකලිකං සකලිකං කරිත්වා වාතාතපෙ විසොසෙය්‍ය, වාතාතපෙ විසොසෙත්වා අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය, අග්ගිනා ඩහිත්වා මසිං කරෙය්‍ය, මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවමස්ස තා, භික්ඛවෙ, මාලුවාලතා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස ලොභජා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති.

‘‘ද්වේෂයෙන් උපන්... (පෙ)... පිරිනිවන් පායි. මෝහයෙන් උපන්... (පෙ)... පිරිනිවන් පායි. මහණෙනි, එය හරියට සල් ගසක් හෝ දව ගසක් හෝ ඵන්දන ගසක් මාළුවා වැල් තුනකින් එතී, වෙළී, විනාශයට පත්ව ඇත්තාක් මෙනි. එවිට උදැල්ලක් හා කූඩයක් ගත් මිනිසෙකු පැමිණ, එම මාළුවා වැල මුලින්ම සිඳ දමා, මුල වටා හාරා, ඉස්මගෙඩි හා සියුම් මුල් පවා ඉතිරි නොවන සේ මුලින්ම උදුරා දමන්නේය. ඔහු එම මාළුවා වැල කැබලිවලට කපා, එම කැබලි පලා, පතුරු පතුරු බවට පත් කරන්නේය. පතුරු බවට පත් කර සුළඟේ හා අව්වේ වියළා, ගින්නෙන් පුලුස්සා අළු කරන්නේය. අළු බවට පත් කර මහා සුළඟක විසුරුවා හරින්නේය හෝ වේගයෙන් ගලා යන ගංගාවක පා කර හරින්නේය. මහණෙනි, මෙසේ කළ විට එම මාළුවා වැල් මුලින්ම සිඳලන ලද, තල් කඳක් මෙන් කරන ලද, අභාවයට පත් කරන ලද, මතු උත්පත්තියක් නොවන ස්වභාවයට පත් වන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම මෙබඳු පුද්ගලයා විසින් ලෝභයෙන් උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයෝ ප්‍රහීණ කරන ලද්දාහ, මුලින්ම සිඳලන ලද්දාහ, හිස සිඳ දැමූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දාහ, අභාවයට පත් කරන ලද්දාහ, මතු උත්පත්තියක් නොවන ස්වභාවයට පත් කරන ලද්දාහ. හෙතෙම මේ ජීවිතයේදීම වෙහෙසක් නැතිව, පීඩාවක් නැතිව, දැවීමක් නැතිව සැපසේ වාසය කරයි; මේ ජීවිතයේදීම පිරිනිවන් පායි.

‘‘දොසජා …පෙ… මොහජා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කුසලමූලානී’’ති. නවමං.

‘‘ද්වේෂයෙන් උපන්... (පෙ)... මෝහයෙන් උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයෝ ප්‍රහීණ කරන ලද්දාහ, මුලින්ම සිඳලන ලද්දාහ, තල් කඳක් මෙන් කරන ලද්දාහ, අභාවයට පත් කරන ලද්දාහ, මතු උත්පත්තියක් නොවන ස්වභාවයට පත් කරන ලද්දාහ. හෙතෙම මේ ජීවිතයේදීම සැපසේ වාසය කරයි, පීඩාවකින් හෝ දැවීමකින් තොරව පිරිනිවන් පායි. මහණෙනි, මේවා වනාහි කුසල මූලයන් තුනයි.’’ නවම සූත්‍රයයි.

10. උපොසථසුත්තං

10. උපෝසථ සූත්‍රය

71. එවං [Pg.206] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා තදහුපොසථෙ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා එතදවොච – ‘‘හන්ද කුතො නු ත්වං, විසාඛෙ, ආගච්ඡසි දිවා දිවස්සා’’ති? ‘‘උපොසථාහං, භන්තෙ, අජ්ජ උපවසාමී’’ති.

71. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර පූර්වාරාමයෙහි මිගාරමාතු ප්‍රාසාදයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි මිගාරමාතු වූ විසාඛා උපාසිකාව එම පොහොය දිනයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියා ය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූවා ය. එකත්පසෙක හුන් මිගාරමාතු විසාඛාවට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “විසාඛාවෙනි, ඔබ මේ මහ දවල් කාලයෙහි කොහේ සිට එන්නේ ද?” “ස්වාමීනි, අද පොහොය දිනය බැවින් මම පෙහෙවස් සමාදන් වී සිටිමි” යි ඇය පැවසුවා ය.

‘‘තයො ඛොමෙ, විසාඛෙ, උපොසථා. කතමෙ තයො? ගොපාලකුපොසථො, නිගණ්ඨුපොසථො, අරියුපොසථො. කථඤ්ච, විසාඛෙ, ගොපාලකුපොසථො හොති? සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, ගොපාලකො සායන්හසමයෙ සාමිකානං ගාවො නිය්‍යාතෙත්වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අජ්ජ ඛො ගාවො අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ චරිංසු, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ පානීයානි පිවිංසු; ස්වෙ දානි ගාවො අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ චරිස්සන්ති, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ පානීයානි පිවිස්සන්තී’ති; එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, ඉධෙකච්චො උපොසථිකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අහං ඛ්වජ්ජ ඉදඤ්චිදඤ්ච ඛාදනීයං ඛාදිං, ඉදඤ්චිදඤ්ච භොජනීයං භුඤ්ජිං; ස්වෙ දානාහං ඉදඤ්චිදඤ්ච ඛාදනීයං ඛාදිස්සාමි, ඉදං චිදඤ්ච භොජනීයං භුඤ්ජිස්සාමී’ති. සො තෙන අභිජ්ඣාසහගතෙන චෙතසා දිවසං අතිනාමෙති. එවං ඛො විසාඛෙ, ගොපාලකුපොසථො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, ගොපාලකුපොසථො න මහප්ඵලො හොති න මහානිසංසො න මහාජුතිකො න මහාවිප්ඵාරො.

“විසාඛාවෙනි, උපෝසථ විධි තුනක් තිබේ. ඒ තුන කවරේ ද? ගෝපාලක උපෝසථය, නිගණ්ඨ උපෝසථය සහ අරිය උපෝසථය යනුයි. විසාඛාවෙනි, ගෝපාලක උපෝසථය යනු කුමක් ද? විසාඛාවෙනි, යම් සේ ගව පාලකයෙක් සවස් කාලයෙහි ගව හිමියන්ට ගවයන් භාර දී මෙසේ සිතයි: ‘අද ගවයෝ අසවල් අසවල් පෙදෙස්වල ඇවිද ගියහ, අසවල් අසවල් තැන්වලින් පැන් බීවෝ ය; හෙට දින ගවයෝ අසවල් අසවල් පෙදෙස්වල ඇවිද යනු ඇත, අසවල් අසවල් තැන්වලින් පැන් බොනු ඇත’ කියා යි. විසාඛාවෙනි, එලෙසම මෙලොව ඇතැම් පෙහෙවස් සමාදන් වූ තැනැත්තෙක් මෙසේ සිතයි: ‘මම අද අසවල් අසවල් රසැති කෑම් බීම් අනුභව කළෙමි; හෙට මම අසවල් අසවල් කෑම් බීම් අනුභව කරන්නෙමි’ කියා යි. ඔහු එම දැඩි ලෝභය (අභිජ්ඣාව) සහිත සිතින් දවස ගෙවයි. විසාඛාවෙනි, ගෝපාලක උපෝසථය යනු මෙයයි. විසාඛාවෙනි, මෙලෙස රකිනු ලබන ගෝපාලක උපෝසථය මහත් ඵල නැත, මහත් ආනිසංස නැත, මහත් දීප්තියක් නැත, මහත් පැතිරීමක් නැත.”

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, නිගණ්ඨුපොසථො හොති? අත්ථි, විසාඛෙ, නිගණ්ඨා නාම සමණජාතිකා. තෙ සාවකං එවං සමාදපෙන්ති – ‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, යෙ පුරත්ථිමාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි; යෙ පච්ඡිමාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි; යෙ උත්තරාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි; යෙ දක්ඛිණාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහී’ති. ඉති එකච්චානං පාණානං අනුද්දයාය අනුකම්පාය සමාදපෙන්ති, එකච්චානං පාණානං නානුද්දයාය නානුකම්පාය සමාදපෙන්ති. තෙ තදහුපොසථෙ සාවකං එවං සමාදපෙන්ති – ‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, සබ්බචෙලානි [Pg.207] නික්ඛිපිත්වා එවං වදෙහි – නාහං ක්වචනි කස්සචි කිඤ්චනතස්මිං, න ච මම ක්වචනි කත්ථචි කිඤ්චනතත්ථී’ති. ජානන්ති ඛො පනස්ස මාතාපිතරො – ‘අයං අම්හාකං පුත්තො’ති; සොපි ජානාති – ‘ඉමෙ මය්හං මාතාපිතරො’ති. ජානාති ඛො පනස්ස පුත්තදාරො – ‘අයං මය්හං භත්තා’ති; සොපි ජානාති – ‘අයං මය්හං පුත්තදාරො’ති. ජානන්ති ඛො පනස්ස දාසකම්මකරපොරිසා – ‘අයං අම්හාකං අය්‍යො’ති; සොපි ජානාති – ‘ඉමෙ මය්හං දාසකම්මකරපොරිසා’ති. ඉති යස්මිං සමයෙ සච්චෙ සමාදපෙතබ්බා මුසාවාදෙ තස්මිං සමයෙ සමාදපෙන්ති. ඉදං තස්ස මුසාවාදස්මිං වදාමි. සො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භොගෙ අදින්නංයෙව පරිභුඤ්ජති. ඉදං තස්ස අදින්නාදානස්මිං වදාමි. එවං ඛො, විසාඛෙ, නිගණ්ඨුපොසථො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, නිගණ්ඨුපොසථො න මහප්ඵලො හොති න මහානිසංසො න මහාජුතිකො න මහාවිප්ඵාරො.

“විසාඛාවෙනි, නිගණ්ඨ උපෝසථය යනු කුමක් ද? විසාඛාවෙනි, නිගණ්ඨ නම් වූ ශ්‍රමණ පිරිසක් සිටිති. ඔවුහු තම ශ්‍රාවකයා මෙසේ සමාදන් කරවති: ‘පින්වත, ඔබ එන්න. නැගෙනහිර දිශාවෙන් යොදුන් සියයකින් එපිට වෙසෙන සත්වයන් කෙරෙහි හිංසාකාරී දණ්ඩය අත්හරින්න. බටහිර දිශාවෙන්... උතුරු දිශාවෙන්... දකුණු දිශාවෙන් යොදුන් සියයකින් එපිට වෙසෙන සත්වයන් කෙරෙහි දණ්ඩය අත්හරින්න’ කියා යි. මෙසේ ඔවුහු ඇතැම් සත්වයන් කෙරෙහි දයාව දක්වමින් ද, ඇතැම් සත්වයන් කෙරෙහි දයාව නොදක්වමින් ද සමාදන් කරවති. ඔවුහු එම පෝය දිනෙහි තම ශ්‍රාවකයා මෙසේ සමාදන් කරවති: ‘පින්වත, ඔබ සියලු වස්ත්‍ර ඉවත් කර මෙසේ කියන්න: “මම කොතැනකවත් කිසිවෙකුට අයිති නැත, මට ද කොතැනකවත් කිසිවක් අයිති නැත”’ කියා යි. එසේ වුවත් ඔහුගේ මවුපියෝ ‘මොහු අපේ පුතා’ යැයි දනිති. ඔහු ද ‘මොවුන් මගේ මවුපියන්’ යැයි දනී. ඔහුගේ අඹුදරුවෝ ද... දැසි දස්සෝ ද... මෙසේ සත්‍යය සමාදන් කරවිය යුතු අවස්ථාවෙහි ඔවුහු ඔහුව මුසාවාදයෙහි සමාදන් කරවති. මම මෙය ඔහුගේ මුසාවාදයක් යැයි කියමි. ඔහු එම රාත්‍රිය ගෙවී ගිය පසු තමාට අයිති නැති සම්පත් පරිභෝජනය කරයි. මම මෙය ඔහුගේ අදින්නාදානයක් යැයි කියමි. විසාඛාවෙනි, නිගණ්ඨ උපෝසථය යනු මෙයයි. විසාඛාවෙනි, මෙලෙස රකිනු ලබන නිගණ්ඨ උපෝසථය මහත් ඵල නැත, මහත් ආනිසංස නැත, මහත් දීප්තියක් නැත, මහත් පැතිරීමක් නැත.”

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, අරියුපොසථො හොති? උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. තස්ස තථාගතං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති. යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස සීසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

“විසාඛාවෙනි, අරිය උපෝසථය යනු කුමක් ද? විසාඛාවෙනි, කෙලෙස් සහිත වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කිරීම අරිය උපෝසථයයි. විසාඛාවෙනි, කෙලෙස් සහිත සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේ ද? විසාඛාවෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා තථාගතයන් වහන්සේ මෙසේ අනුස්මරණය කරයි: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ද අරහං වන සේක, සම්මාසම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවා වන සේක’ කියා යි. තථාගතයන් වහන්සේ සිහි කරන ඔහුගේ සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය උපදියි. සිතේ යම් කෙලෙස් කිලිටි ඇත් ද ඒවා පහව යයි. විසාඛාවෙනි, එය හරියට කිලිටි වූ හිසක් උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නාක් මෙනි.”

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස සීසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? කක්කඤ්ච පටිච්ච මත්තිකඤ්ච පටිච්ච උදකඤ්ච පටිච්ච පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච, එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස සීසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

“විසාඛාවෙනි, කිලිටි වූ හිසක් උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේ ද? නානු කුඩු ද, මැටි ද, ජලය ද සහ ඒ සඳහා පුද්ගලයා ගන්නා වූ නිසි උත්සාහය ද නිසා කිලිටි වූ හිස පිරිසිදු වෙයි. විසාඛාවෙනි, එලෙසම කෙලෙස් සහිත සිත ද උත්සාහයෙන් පිරිසිදු වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො [Pg.208] භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. තස්ස තථාගතං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ – ‘අරියසාවකො බ්‍රහ්මුපොසථං උපවසති, බ්‍රහ්මුනා සද්ධිං සංවසති, බ්‍රහ්මඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

විසාඛාවෙනි, කිලිටු වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? විසාඛාවෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා තථාගතයන් වහන්සේ මෙසේ සිහි කරයි: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණයෙන් ද අරහත් වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, ශාස්තෘ දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක' යනුවෙනි. තථාගතයන් වහන්සේ සිහි කරන ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි, සිතේ යම් උපක්ලේශ කෙනෙක් වෙත් ද ඔවුහු ප්‍රහීණ වෙති. විසාඛාවෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා 'බ්‍රහ්ම උපෝසථය' රකියි, බ්‍රහ්මයා (බුදුරජාණන් වහන්සේ) සමඟ වාසය කරයි, බ්‍රහ්මයා අරමුණු කොට සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි, සිතේ උපක්ලේශ ප්‍රහීණ වෙයි' යැයි කියනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, මෙලෙස කිලිටු වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කිරීම සිදුවෙයි.

‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. තස්ස ධම්මං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස කායස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

විසාඛාවෙනි, කිලිටු වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, කිලිටු වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? විසාඛාවෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා ධර්මය මෙසේ සිහි කරයි: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, එය තමන් විසින්ම දැකිය හැකිය, කල් නොයවා විපාක දෙන්නේය, 'එනු බලනු' යැයි කීමට සුදුසුය, තම සිත තුළට පමුණුවා ගැනීමට සුදුසුය, නුවණැත්තන් විසින් තම තමන්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ යුතුය' යනුවෙනි. ධර්මය සිහි කරන ඔහුගේ සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි, සිතේ උපක්ලේශ ප්‍රහීණ වෙයි. විසාඛාවෙනි, එය කිලිටු වූ ශරීරය උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නාක් මෙනි.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස කායස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? සොත්තිඤ්ච පටිච්ච, චුණ්ණඤ්ච පටිච්ච, උදකඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස කායස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

විසාඛාවෙනි, කිලිටු වූ ශරීරය උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? සේදුම් ගලක් (වැලි හෝ මැටි) ද, සේදුම් කුඩු ද, ජලය ද, පුද්ගලයාගේ ඒ සඳහා වූ උත්සාහය ද නිසාය. විසාඛාවෙනි, මෙලෙස කිලිටු වූ ශරීරය උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කිරීම සිදුවෙයි. විසාඛාවෙනි, එලෙසම කිලිටු වූ සිත ද උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. තස්ස ධම්මං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො ධම්මුපොසථං උපවසති, ධම්මෙන සද්ධිං සංවසති, ධම්මඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

විසාඛාවෙනි, කිලිටු වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? විසාඛාවෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා ධර්මය මෙසේ සිහි කරයි: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, එය තමන් විසින්ම දැකිය හැකිය, කල් නොයවා විපාක දෙන්නේය, 'එනු බලනු' යැයි කීමට සුදුසුය, තම සිත තුළට පමුණුවා ගැනීමට සුදුසුය, නුවණැත්තන් විසින් තම තමන්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ යුතුය' යනුවෙනි. ධර්මය සිහි කරන ඔහුගේ සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි, සිතේ උපක්ලේශ ප්‍රහීණ වෙයි. විසාඛාවෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා 'ධම්ම උපෝසථය' රකියි, ධර්මය සමඟ වාසය කරයි, ධර්මය අරමුණු කොට සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි, සිතේ උපක්ලේශ ප්‍රහීණ වෙයි' යැයි කියනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, මෙලෙස කිලිටු වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කිරීම සිදුවෙයි.

‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස[Pg.209], විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. තස්ස සඞ්ඝං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස වත්ථස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

විසාඛාවෙනි, කිලිටු වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, කිලිටු වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? විසාඛාවෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා සංඝයා මෙසේ සිහි කරයි: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා මැනවින් පිළිපන් සේක, ඍජුව පිළිපන් සේක, න්‍යායානුකූලව පිළිපන් සේක, ගරු බුහුමනට සුදුසු පරිදි පිළිපන් සේක. පුරුෂ යුගල හතරක් වූ, පුරුෂ පුද්ගලයන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ශ්‍රාවක සංඝයා දුර සිට ගෙනෙන පූජාවන්ට සුදුසුය, ආගන්තුක සත්කාරයට සුදුසුය, දක්ෂිණාවට සුදුසුය, දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමට සුදුසුය, ලෝකයාගේ උතුම්ම පින්කෙත වන්නේය' යනුවෙනි. සංඝයා සිහි කරන ඔහුගේ සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි, සිතේ උපක්ලේශ ප්‍රහීණ වෙයි. විසාඛාවෙනි, එය කිලිටු වූ වස්ත්‍රයක් උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නාක් මෙනි.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස වත්ථස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? උස්මඤ්ච පටිච්ච, ඛාරඤ්ච පටිච්ච, ගොමයඤ්ච පටිච්ච, උදකඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස වත්ථස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

විසාඛාවෙනි, කිලිටු වූ වස්ත්‍රය උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? රස්නය (වාෂ්පය) ද, අළු ද, ගොම ද, ජලය ද, පුද්ගලයාගේ ඒ සඳහා වූ උත්සාහය ද නිසාය. විසාඛාවෙනි, මෙලෙස කිලිටු වූ වස්ත්‍රය උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කිරීම සිදුවෙයි. විසාඛාවෙනි, එලෙසම කිලිටු වූ සිත ද උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. තස්ස සඞ්ඝං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො සඞ්ඝුපොසථං උපවසති, සඞ්ඝෙන සද්ධිං සංවසති, සඞ්ඝඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

“විසාඛාවෙනි, කිලුටු වූ සිත ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? විසාඛාවෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝ රත්නය මැනවින් පිළිපන් සේක... ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙතය’ යනුවෙන් සංඝ රත්නය අනුස්මරණය කරයි. සංඝ රත්නය අනුස්මරණය කරන ඔහුගේ සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය උපදියි, සිතේ යම් උපක්ලේශ කෙනෙක් වෙත්ද ඔවුහු ප්‍රහීණ වෙති. විසාඛාවෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා ‘සංඝ උපෝසථය රකියි, සංඝ රත්නය හා සමඟ වාසය කරයි, සංඝ රත්නය අරමුණු කොට සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය උපදියි, සිතේ උපක්ලේශයන් පහ වෙයි’ යයි කියනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, මෙලෙස කිලුටු වූ සිත ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ.”

‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි [Pg.210] අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි. තස්ස සීලං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ආදාසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

“විසාඛාවෙනි, කිලුටු වූ සිත ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, කිලුටු වූ සිත ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? විසාඛාවෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා නොකැඩුණු, සිදුරු නොවූ, කබර නොවූ, පුල්ලි නොවූ, නිදහස් වූ, බුද්ධිමතුන් විසින් පසසන ලද, (වෘත පරාමාසයෙන්) පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවත්නා වූ තමාගේ සීලයන් අනුස්මරණය කරයි. සීලය අනුස්මරණය කරන ඔහුගේ සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය උපදියි, සිතේ යම් උපක්ලේශ කෙනෙක් වෙත්ද ඔවුහු ප්‍රහීණ වෙති. විසාඛාවෙනි, එය හරියටම කිලුටු වූ කැඩපතක් ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරන්නාක් මෙනි.”

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ආදාසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? තෙලඤ්ච පටිච්ච, ඡාරිකඤ්ච පටිච්ච, වාලණ්ඩුපකඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ආදාසස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

“විසාඛාවෙනි, කිලුටු වූ කැඩපතක් ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? තෙල්ද, අළුද, කෙඳි පිසනයක්ද සහ පුරුෂයෙකුගේ ඒ සඳහා වූ උත්සාහයද නිසා එය පිරිසිදු වෙයි. විසාඛාවෙනි, මෙසේ කිලුටු වූ කැඩපතක් ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, එලෙසම කිලුටු වූ සිතද ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ.”

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි. තස්ස සීලං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො සීලුපොසථං උපවසති, සීලෙන සද්ධිං සංවසති, සීලඤ්චස්ස ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

“විසාඛාවෙනි, කිලුටු වූ සිත ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? විසාඛාවෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා නොකැඩුණු... සමාධිය පිණිස පවත්නා වූ තමාගේ සීලයන් අනුස්මරණය කරයි. සීලය අනුස්මරණය කරන ඔහුගේ සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය උපදියි, සිතේ යම් උපක්ලේශ කෙනෙක් වෙත්ද ඔවුහු ප්‍රහීණ වෙති. විසාඛාවෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා ‘සීල උපෝසථය රකියි, සීලය හා සමඟ වාසය කරයි, සීලය අරමුණු කොට සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය උපදියි, සිතේ උපක්ලේශයන් පහ වෙයි’ යයි කියනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, මෙසේ කිලුටු වූ සිත ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ.”

‘‘උපක්කිලිට්ඨස්ස, විසාඛෙ, චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ විසාඛෙ, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සීලං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සුතෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සුතං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන චාගෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපො චාගො සංවිජ්ජති. යථාරූපාය පඤ්ඤාය [Pg.211] සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. තස්ස අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති, සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ජාතරූපස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

“විසාඛාවෙනි, කිලුටු වූ සිත ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, කිලුටු වූ සිත ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? විසාඛාවෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ දේවතාවුන් අනුස්මරණය කරයි: ‘චාතුම්මහාරාජික දෙවිවරු ඇත්තාහ, තාවතිංස දෙවිවරු ඇත්තාහ, යාම දෙවිවරු ඇත්තාහ, තුසිත දෙවිවරු ඇත්තාහ, නිම්මාණරතී දෙවිවරු ඇත්තාහ, පරනිම්මිත වසවත්ති දෙවිවරු ඇත්තාහ, බ්‍රහ්මකායික දෙවිවරු ඇත්තාහ, ඉන් මතුයෙහිද දෙවිවරු ඇත්තාහ. ඒ දේවතාවෝ යම්බඳු ශ්‍රද්ධාවකින් යුක්තව මෙයින් චුතව එහි උපන්නාහුද, මා තුළද එවන් ශ්‍රද්ධාවක් විද්‍යාමාන වෙයි. යම්බඳු සීලයකින්... ශ්‍රැතයකින්... ත්‍යාගයකින්... යම්බඳු ප්‍රඥාවකින් යුක්තව ඒ දේවතාවෝ මෙයින් චුතව එහි උපන්නාහුද, මා තුළද එවන් ප්‍රඥාවක් විද්‍යාමාන වෙයි’ යනුවෙනි. තමාගේත් ඒ දේවතාවුන්ගේත් ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය සහ ප්‍රඥාව අනුස්මරණය කරන ඔහුගේ සිත පැහැදෙයි, ප්‍රමෝදය උපදියි, සිතේ යම් උපක්ලේශ කෙනෙක් වෙත්ද ඔවුහු ප්‍රහීණ වෙති. විසාඛාවෙනි, එය හරියටම කිලුටු වූ රන් ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරන්නාක් මෙනි.”

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ජාතරූපස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? උක්කඤ්ච පටිච්ච, ලොණඤ්ච පටිච්ච, ගෙරුකඤ්ච පටිච්ච, නාළිකසණ්ඩාසඤ්ච පටිච්ච, පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස ජාතරූපස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. එවමෙවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

“විසාඛාවෙනි, කිලුටු වූ රන් ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? පෝරණුවද, ලුණුද, රතු හිරියල් කුඩුද, පිඹින නලය සහ අඬුවද, පුරුෂයාගේ ඒ සඳහා වූ උත්සාහයද නිසා එය පිරිසිදු වෙයි. විසාඛාවෙනි, මෙසේ කිලුටු වූ රන් ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ. විසාඛාවෙනි, එලෙසම කිලුටු වූ සිතද ප්‍රයත්නයෙන් පිරිසිදු කරනු ලැබේ.”

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා…පෙ… සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන…පෙ… සුතෙන…පෙ… චාගෙන…පෙ… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථුපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. තස්ස අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති. අයං වුච්චති, විසාඛෙ, ‘අරියසාවකො දෙවතුපොසථං උපවසති, දෙවතාහි සද්ධිං සංවසති, දෙවතා ආරබ්භ චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්ති’. එවං ඛො, විසාඛෙ, උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති.

“විශාඛාවෙනි, කෙලෙස්වලින් කිලිටි වූ සිත උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද? විශාඛාවෙනි, මෙහිදී ආර්ය ශ්‍රාවකයා දෙවිවරුන් මෙසේ සිහිපත් කරයි - ‘චාතුම්මහාරාජික දෙවිවරු ඇත්තාහ, තාවතිංස දෙවිවරු ඇත්තාහ... (යාම, තුසිත, නිම්මාණරතී, පරනිම්මිතවසවත්ති දෙවිවරු ද), ඊටත් වඩා උසස් බ්‍රහ්ම ලෝකවල දෙවිවරු ඇත්තාහ. ඒ දෙවිවරු යම්බඳු ශ්‍රද්ධාවකින් යුක්තව මෙලොවින් චුත වී එහි උපන්නාහු ද, මා තුළ ද එවැනිම වූ ශ්‍රද්ධාවක් පවතී. ඒ දෙවිවරු යම්බඳු වූ සීලයකින්... ශ්‍රුතයකින්... පරිත්‍යාගයකින්... ප්‍රඥාවකින් යුක්තව මෙලොවින් චුත වී එහි උපන්නාහු ද, මා තුළ ද එවැනිම වූ ප්‍රඥාවක් පවතී’ යනුවෙනි. මෙසේ තමාගේ ද ඒ දෙවිවරුන්ගේ ද ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රුතය, පරිත්‍යාගය සහ ප්‍රඥාව සිහිපත් කරන ඔහුගේ සිත ප්‍රසන්න වෙයි, ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි, සිතේ යම් උපක්ලේශ කෙනෙක් ඇද්ද ඔවුහු ප්‍රහීණ වෙති. විශාඛාවෙනි, මෙයට ‘ආර්ය ශ්‍රාවකයා දේවතා උපෝසථය සමාදන්ව වසයි, දෙවිවරුන් හා එක්ව වසයි, දෙවිවරුන් අරමුණු කොට සිත ප්‍රසන්න වෙයි, ප්‍රමෝදය ඇති වෙයි, සිතේ උපක්ලේශයන් ප්‍රහීණ වෙයි’ යැයි කියනු ලැබේ. විශාඛාවෙනි, මෙසේ සිතේ පවත්නා කෙලෙස් උත්සාහයෙන් පිරිසිදු කරනු ලබයි.”

‘‘ස ඛො සො, විසාඛෙ, අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘යාවජීවං අරහන්තො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතා නිහිතදණ්ඩා නිහිතසත්ථා ලජ්ජී දයාපන්නා සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරන්ති; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී [Pg.212] විහරාමි. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

“විශාඛාවෙනි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ කල්පනා කරයි - ‘රහතන් වහන්සේලා දිවි හිමියෙන් සතුන් මැරීම අත්හැර, සතුන් මැරීමෙන් වැළකී, දඬු මුගුරු හා ආයුධ පසෙක තබා, පව් කිරීමට ලජ්ජා ඇතිව, කරුණාවන්තව, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි හිතානුකම්පාවෙන් යුතුව වාසය කරති. මම ද අද මේ රාත්‍රියේත් මේ දවාලෙත් සතුන් මැරීම අත්හැර, සතුන් මැරීමෙන් වැළකී, දඬු මුගුරු හා ආයුධ පසෙක තබා, පව් කිරීමට ලජ්ජා ඇතිව, කරුණාවන්තව, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි හිතානුකම්පාවෙන් යුතුව වාසය කරමි. මේ අංගයෙන් ද මම රහතන් වහන්සේලා අනුගමනය කරමි, මාගේ උපෝසථය ද රකින ලද්දක් වන්නේය.’”

‘‘යාවජීවං අරහන්තො අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතා දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරන්ති; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතො දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරාමි. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

“‘රහතන් වහන්සේලා දිවි හිමියෙන් සොරකම් කිරීම අත්හැර, සොරකම් කිරීමෙන් වැළකී, දුන් දෙයම ගන්නා සුළු වූ, දුන් දෙයම බලාපොරොත්තු වන සුළු වූ, සොරකම් නොකරන පිරිසිදු සිතින් යුක්තව වාසය කරති. මම ද අද මේ රාත්‍රියේත් මේ දවාලෙත් සොරකම් කිරීම අත්හැර, සොරකම් කිරීමෙන් වැළකී, දුන් දෙයම ගන්නා සුළු වූ, දුන් දෙයම බලාපොරොත්තු වන සුළු වූ, සොරකම් නොකරන පිරිසිදු සිතින් යුක්තව වාසය කරමි. මේ අංගයෙන් ද මම රහතන් වහන්සේලා අනුගමනය කරමි, මාගේ උපෝසථය ද රකින ලද්දක් වන්නේය.’”

‘‘යාවජීවං අරහන්තො අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී ආරාචාරී විරතා මෙථුනා ගාමධම්මා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

“‘රහතන් වහන්සේලා දිවි හිමියෙන් අබ්‍රහ්මචර්යාව (අපිරිසිදු හැසිරීම) අත්හැර, උතුම් වූ බ්‍රහ්මචාරීව, කෙලෙස්වලින් දුරස්ව, ග්‍රාමීය ධර්මයක් වූ මෛථුන සේවනයෙන් වැළකී වාසය කරති. මම ද අද මේ රාත්‍රියේත් මේ දවාලෙත් අබ්‍රහ්මචර්යාව අත්හැර, බ්‍රහ්මචාරීව, කෙලෙස්වලින් දුරස්ව, මෛථුන සේවනයෙන් වැළකී වාසය කරමි. මේ අංගයෙන් ද මම රහතන් වහන්සේලා අනුගමනය කරමි, මාගේ උපෝසථය ද රකින ලද්දක් වන්නේය.’”

‘‘යාවජීවං අරහන්තො මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතා සච්චවාදී සච්චසන්ධා ථෙතා පච්චයිකා අවිසංවාදකා ලොකස්ස; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

“‘රහතන් වහන්සේලා දිවි හිමියෙන් බොරු කීම අත්හැර, බොරු කීමෙන් වැළකී, සත්‍යවාදීව, සත්‍යයෙන් සත්‍යය ගලපමින්, ස්ථිර වචන ඇතිව, විශ්වාස කටයුතු ලෙස, ලෝකයා රවටන්නේ නැතිව වාසය කරති. මම ද අද මේ රාත්‍රියේත් මේ දවාලෙත් බොරු කීම අත්හැර, බොරු කීමෙන් වැළකී, සත්‍යවාදීව, සත්‍ය සන්ධව, ස්ථිර වචනයෙන් යුතුව, විශ්වාස කටයුතු ලෙස, ලෝකයා නොරවටා වාසය කරමි. මේ අංගයෙන් ද මම රහතන් වහන්සේලා අනුගමනය කරමි, මාගේ උපෝසථය ද රකින ලද්දක් වන්නේය.’”

‘‘යාවජීවං අරහන්තො සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

“‘රහතන් වහන්සේලා දිවි හිමියෙන් ප්‍රමාදයට හේතු වන රහමෙර පානයෙන් අත්හැර, රහමෙර පානයෙන් වැළකී වාසය කරති. මම ද අද මේ රාත්‍රියේත් මේ දවාලෙත් ප්‍රමාදයට හේතු වන රහමෙර පානය අත්හැර, රහමෙර පානයෙන් වැළකී වාසය කරමි. මේ අංගයෙන් ද මම රහතන් වහන්සේලා අනුගමනය කරමි, මාගේ උපෝසථය ද රකින ලද්දක් වන්නේය.’”

‘‘යාවජීවං අරහන්තො එකභත්තිකා රත්තූපරතා විරතා විකාලභොජනා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං එකභත්තිකො රත්තූපරතො විරතො විකාලභොජනා. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

“‘රහතන් වහන්සේලා දිවි හිමියෙන් එක් වේලක් පමණක් වළඳන සුළු වූ, රාත්‍රී භෝජනයෙන් හා විකාල භෝජනයෙන් වැළකී වාසය කරති. මම ද අද මේ රාත්‍රියේත් මේ දවාලෙත් එක් වේලක් පමණක් වළඳමින්, රාත්‍රී භෝජනයෙන් හා විකාල භෝජනයෙන් වැළකී වාසය කරමි. මේ අංගයෙන් ද මම රහතන් වහන්සේලා අනුගමනය කරමි, මාගේ උපෝසථය ද රකින ලද්දක් වන්නේය.’”

‘‘යාවජීවං අරහන්තො නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතො[Pg.213]. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සති.

“‘රහතන් වහන්සේලා දිවි හිමියෙන් නැටුම්, ගැයුම්, වැයුම්, විසුළු දර්ශන බැලීමෙන් සහ මල්, සුවඳ විලවුන් දැරීම, සැරසීම, හැඩගැන්වීම යන මේ කරුණුවලින් වැළකී වාසය කරති. මම ද අද මේ රාත්‍රියේත් මේ දවාලෙත් නැටුම්, ගැයුම්, වැයුම්, විසුළු දර්ශන බැලීමෙන් සහ මල්, සුවඳ විලවුන් දැරීම, සැරසීම, හැඩගැන්වීම යන මේ කරුණුවලින් වැළකී වාසය කරමි. මේ අංගයෙන් ද මම රහතන් වහන්සේලා අනුගමනය කරමි, මාගේ උපෝසථය ද රකින ලද්දක් වන්නේය.’”

‘‘යාවජීවං අරහන්තො උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතා නීචසෙය්‍යං කප්පෙන්ති මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා; අහම්පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො නීචසෙය්‍යං කප්පෙමි මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. ඉමිනාපි අඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’’ති.

“‘රහතන් වහන්සේලා දිවි හිමියෙන් උස් අසුන් හා මහා අසුන් අත්හැර, උස් අසුන් මහා අසුන්වලින් වැළකී, මිටි ඇඳක හෝ තණ ඇතිරිල්ලක හෝ සයනය කරති. මම ද අද මේ රාත්‍රියේත් මේ දවාලෙත් උස් අසුන් හා මහා අසුන් අත්හැර, උස් අසුන් මහා අසුන්වලින් වැළකී, මිටි ඇඳක හෝ තණ ඇතිරිල්ලක හෝ සයනය කරමි. මේ අංගයෙන් ද මම රහතන් වහන්සේලා අනුගමනය කරමි, මාගේ උපෝසථය ද රකින ලද්දක් වන්නේය’ කියායි.”

‘‘එවං ඛො, විසාඛෙ, අරියුපොසථො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, අරියුපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො’’.

“විසාඛාවෙනි, ආර්ය උපෝසථය යනු මෙයයි. විසාඛාවෙනි, මෙසේ සමාදන් වූ ආර්ය උපෝසථය මහා ඵල ඇත්තේය, මහා ආනිසංස ඇත්තේය, මහා තේජස් ඇත්තේය, මහා පැතිරීමක් (මහා විස්තාරයක්) ඇත්තේය.”

‘‘කීවමහප්ඵලො හොති කීවමහානිසංසො කීවමහාජුතිකො කීවමහාවිප්ඵාරො’’? ‘‘සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, යො ඉමෙසං සොළසන්නං මහාජනපදානං පහූතරත්තරතනානං ඉස්සරියාධිපච්චං රජ්ජං කාරෙය්‍ය, සෙය්‍යථිදං – අඞ්ගානං, මගධානං, කාසීනං, කොසලානං, වජ්ජීනං, මල්ලානං, චෙතීනං, වඞ්ගානං, කුරූනං, පඤ්චාලානං, මච්ඡානං, සූරසෙනානං, අස්සකානං, අවන්තීනං, ගන්ධාරානං, කම්බොජානං, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතස්ස උපොසථස්ස එතං කලං නාග්ඝති සොළසිං. තං කිස්ස හෙතු? කපණං, විසාඛෙ, මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’.

“එම උපෝසථය කෙතරම් මහා ඵල සහිත ද? කෙතරම් මහා ආනිසංස සහිත ද? කෙතරම් මහා තේජස් සහිත ද? කෙතරම් මහා පැතිරීමක් සහිත ද? විසාඛාවෙනි, යම් අයෙක් බොහෝ රත්නයන්ගෙන් පිරුණු අංග, මගධ, කාසී, කෝසල, වජ්ජී, මල්ල, චේතී, වංග, කුරු, පංචාල, මච්ඡ, සූරසේන, අස්සක, අවන්ති, ගන්ධාර සහ කාම්බෝජ යන මේ සොළොස් මහා ජනපදයන්හි අධිපතීත්වය දරමින් රජකම් කරන්නේ නම්, එය අංග අටකින් සමන්විත උපෝසථ ශීලයෙන් ලැබෙන විපාකයෙන් දහසයෙන් පංගුවක්වත් වටින්නේ නැත. එයට හේතුව කුමක්ද? විසාඛාවෙනි, දිව්‍ය සැපය හා සසඳන කල මනුෂ්‍ය රජකම ඉතා අල්ප දෙයක් වන බැවිනි.”

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි පඤ්ඤාස වස්සානි, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි පඤ්ච වස්සසතානි චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“විසාඛාවෙනි, මනුෂ්‍ය ලෝකයේ අවුරුදු පනහක් යනු චාතුම්මහාරාජික දිව්‍ය ලෝකයේ එක් දිනයක් සහ එක් රාත්‍රියකි. එවැනි දින තිහක් එක් මාසයකි. එවැනි මාස දොළසක් එක් වර්ෂයකි. එවැනි දිව්‍යමය වර්ෂ පන්සියයක් චාතුම්මහාරාජික දෙවියන්ගේ ආයුෂ ප්‍රමාණයයි. විසාඛාවෙනි, මෙලොව යම් ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයකු අංග අටකින් යුත් උපෝසථය සමාදන් වී, ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු චාතුම්මහාරාජික දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට (එම දිව්‍ය ලෝකයේ උපත ලැබීමට) පැමිණිය හැකි බවට කරුණු විද්‍යාමාන වේ. ‘දිව්‍ය සැපය හා සසඳන කල මනුෂ්‍ය රජකම ඉතා අල්පය’ යි මා ප්‍රකාශ කළේ මෙය අරමුණු කරගෙනය.”

‘‘යං[Pg.214], විසාඛෙ, මානුසකං වස්සසතං, තාවතිංසානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බං වස්සසහස්සං තාවතිංසානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා තාවතිංසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“විසාඛාවෙනි, මනුෂ්‍ය ලෝකයේ අවුරුදු සියයක් යනු තාවතිංස දිව්‍ය ලෝකයේ එක් දිනයක් සහ එක් රාත්‍රියකි. එවැනි දින තිහක් එක් මාසයකි. එවැනි මාස දොළසක් එක් වර්ෂයකි. එවැනි දිව්‍යමය වර්ෂ දහසක් තාවතිංස දෙවියන්ගේ ආයුෂ ප්‍රමාණයයි. විසාඛාවෙනි, මෙලොව යම් ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයකු අංග අටකින් යුත් උපෝසථය සමාදන් වී, ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු තාවතිංස දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණිය හැකි බවට කරුණු විද්‍යාමාන වේ. ‘දිව්‍ය සැපය හා සසඳන කල මනුෂ්‍ය රජකම ඉතා අල්පය’ යි මා ප්‍රකාශ කළේ මෙය අරමුණු කරගෙනය.”

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි ද්වෙ වස්සසතානි, යාමානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි ද්වෙ වස්සසහස්සානි යාමානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා යාමානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“විසාඛාවෙනි, මනුෂ්‍ය ලෝකයේ අවුරුදු දෙසියයක් යනු යාම දිව්‍ය ලෝකයේ එක් දිනයක් සහ එක් රාත්‍රියකි. එවැනි දින තිහක් එක් මාසයකි. එවැනි මාස දොළසක් එක් වර්ෂයකි. එවැනි දිව්‍යමය වර්ෂ දෙදහසක් යාම දෙවියන්ගේ ආයුෂ ප්‍රමාණයයි. විසාඛාවෙනි, මෙලොව යම් ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයකු අංග අටකින් යුත් උපෝසථය සමාදන් වී, ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු යාම දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණිය හැකි බවට කරුණු විද්‍යාමාන වේ. ‘දිව්‍ය සැපය හා සසඳන කල මනුෂ්‍ය රජකම ඉතා අල්පය’ යි මා ප්‍රකාශ කළේ මෙය අරමුණු කරගෙනය.”

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි චත්තාරි වස්සසතානි, තුසිතානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි චත්තාරි වස්සසහස්සානි තුසිතානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“විසාඛාවෙනි, මනුෂ්‍ය ලෝකයේ අවුරුදු හාරසීයක් යනු තුසිත දිව්‍ය ලෝකයේ එක් දිනයක් සහ එක් රාත්‍රියකි. එවැනි දින තිහක් එක් මාසයකි. එවැනි මාස දොළසක් එක් වර්ෂයකි. එවැනි දිව්‍යමය වර්ෂ හාරදහසක් තුසිත දෙවියන්ගේ ආයුෂ ප්‍රමාණයයි. විසාඛාවෙනි, මෙලොව යම් ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයකු අංග අටකින් යුත් උපෝසථය සමාදන් වී, ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු තුසිත දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණිය හැකි බවට කරුණු විද්‍යාමාන වේ. ‘දිව්‍ය සැපය හා සසඳන කල මනුෂ්‍ය රජකම ඉතා අල්පය’ යි මා ප්‍රකාශ කළේ මෙය අරමුණු කරගෙනය.”

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි අට්ඨ වස්සසතානි, නිම්මානරතීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි අට්ඨ වස්සසහස්සානි නිම්මානරතීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං [Pg.215] උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“විසාඛාවෙනි, මනුෂ්‍ය ලෝකයේ අවුරුදු අටසීයක් යනු නිම්මාණරතී දිව්‍ය ලෝකයේ එක් දිනයක් සහ එක් රාත්‍රියකි. එවැනි දින තිහක් එක් මාසයකි. එවැනි මාස දොළසක් එක් වර්ෂයකි. එවැනි දිව්‍යමය වර්ෂ අටදහසක් නිම්මාණරතී දෙවියන්ගේ ආයුෂ ප්‍රමාණයයි. විසාඛාවෙනි, මෙලොව යම් ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයකු අංග අටකින් යුත් උපෝසථය සමාදන් වී, ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු නිම්මාණරතී දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණිය හැකි බවට කරුණු විද්‍යාමාන වේ. ‘දිව්‍ය සැපය හා සසඳන කල මනුෂ්‍ය රජකම ඉතා අල්පය’ යි මා ප්‍රකාශ කළේ මෙය අරමුණු කරගෙනය.”

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි සොළස වස්සසතානි, පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි සොළස වස්සසහස්සානි පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධායා’’’ති.

‘‘විශාඛාවෙනි, මිනිස් ලොව වසර එක්දහස් හයසියයක් යනු පරනිම්මිත වසවත්ති දිව්‍ය ලෝකයේ එක් රැයක් හා දවාලකි. එවැනි රැයවල් තිහක් එක් මාසයක් වේ. එවැනි මාස දොළසක් එක් වසරක් වේ. එවැනි දිව්‍යමය වසර දහසය දහසක් පරනිම්මිත වසවත්ති දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි. විශාඛාවෙනි, මෙලොව යම් ස්ත්‍රියක් හෝ පුරුෂයෙක් අංග අටකින් යුත් උපෝසථය සමාදන් වී ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු පරනිම්මිත වසවත්ති දෙවිවරුන් අතර උපත ලැබීමට ඉඩකඩ ඇත. 'දිව්‍යමය සැපය හා සසඳන විට මිනිස් රජ සැප ඉතා අල්පය' යැයි මා පැවසුවේ මෙය අරමුණු කරගෙනය.’’

‘‘පාණං න හඤ්ඤෙ න චදින්නමාදියෙ,මුසා න භාසෙ න ච මජ්ජපො සියා;

අබ්‍රහ්මචරියා විරමෙය්‍ය මෙථුනා,රත්තිං න භුඤ්ජෙය්‍ය විකාලභොජනං.

‘‘සතුන් නොමැරිය යුතුය, නුදුන් දේ නොගත යුතුය, බොරු නොපැවසිය යුතුය, මත්පැන් පානය නොකළ යුතුය, අබ්‍රහ්මචර්යාවෙන් හෙවත් මෛථුන සේවනයෙන් වැළකිය යුතුය, රාත්‍රී කාලයේ විකල් භෝජනයෙන් වැළකිය යුතුය.

‘‘මාලං න ධාරෙ න ච ගන්ධමාචරෙ,මඤ්චෙ ඡමායං ව සයෙථ සන්ථතෙ;

එතඤ්හි අට්ඨඞ්ගිකමාහුපොසථං,බුද්ධෙන දුක්ඛන්තගුනා පකාසිතං.

මල් මාලා නොපැළඳිය යුතුය, සුවඳ විලවුන් ආලේප නොකළ යුතුය, මිටි ඇඳක හෝ බිම ඇතිරූ පැදුරක නිදිය යුතුය. දුක කෙළවර කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ අංග අටකින් යුත් උපෝසථය මෙයයි.

‘‘චන්දො ච සූරියො ච උභො සුදස්සනා,ඔභාසයං අනුපරියන්ති යාවතා;

තමොනුදා තෙ පන අන්තලික්ඛගා,නභෙ පභාසන්ති දිසාවිරොචනා.

දැකීමට ප්‍රියජනක වූ සඳු සහ හිරු යන දෙදෙනාම අහස් කුසෙහි හැසිරෙමින් ලොව ආලෝකවත් කරති. අඳුර දුරලන ඔවුහු අහසෙහි බබළමින් දිශාවන් ඒකාලෝක කරති.

‘‘එතස්මිං යං විජ්ජති අන්තරෙ ධනං,මුත්තා මණි වෙළුරියඤ්ච භද්දකං;

සිඞ්ගී සුවණ්ණං අථ වාපි කඤ්චනං,යං ජාතරූපං හටකන්ති වුච්චති.

මුතු, මැණික්, වෛදූර්ය ආදී වටිනා වස්තූන් ද, සිංගී රන්, කාංචන රන් හෝ 'හටක' නමින් හැඳින්වෙන ස්වභාවික රන් ආදී යම් ධනයක් මෙලොව පවතී ද,

‘‘අට්ඨඞ්ගුපෙතස්ස [Pg.216] උපොසථස්ස,කලම්පි තෙ නානුභවන්ති සොළසිං;

චන්දප්පභා තාරගණා ච සබ්බෙ.‘‘තස්මා හි නාරී ච නරො ච සීලවා,අට්ඨඞ්ගුපෙතං උපවස්සුපොසථං;

පුඤ්ඤානි කත්වාන සුඛුද්‍රයානි,අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති. දසමං;

ඒ සියල්ල අංග අටකින් යුත් උපෝසථ පුණ්‍යකර්මයෙන් ලැබෙන විපාකයෙන් දහසයෙන් කොටසක් තරම්වත් නොවටී. එය හරියට තරු සමූහයාගේ ආලෝකය චන්ද්‍ර ප්‍රභාවෙන් දහසයෙන් කොටසක්වත් නොවන්නාක් මෙනි. එබැවින් සිල්වත් ස්ත්‍රියක් හෝ පුරුෂයෙක් අංග අටකින් යුත් උපෝසථය ආරක්ෂා කොට, සැප විපාක දෙන පින් රැස් කරගෙන, නින්දාවට පත් නොවී ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපත ලබති.’’ දසවන සූත්‍රයයි.

මහාවග්ගො සත්තමො.

හත්වන මහා වර්ගයයි.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

තිත්ථභයඤ්ච වෙනාගො, සරභො කෙසමුත්තියා;

සාළ්හො චාපි කථාවත්ථු, තිත්ථියමූලුපොසථොති.

තිත්ථ, භය, වේනාග, සරභ, කේසමුත්ති, සාළ්හ, කථාවත්ථු, තිත්ථිය, මූල සහ උපෝසථ යන සූත්‍ර මෙහි ඇතුළත් වේ.

(8) 3. ආනන්දවග්ගො

(8) 3. ආනන්ද වර්ගය

1. ඡන්නසුත්තං

1. ඡන්න සූත්‍රය

72. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ඡන්නො පරිබ්බාජකො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ඡන්නො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘තුම්හෙපි, ආවුසො ආනන්ද, රාගස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, මොහස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථාති. මයං ඛො, ආවුසො, රාගස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙම, දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙම, මොහස්ස පහානං පඤ්ඤපෙමා’’ති.

72. එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ඡන්න පරිබ්‍රාජකයා ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියන් වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේ සමඟ පිළිසඳර කතාබහ කොට එකත්පසෙක හිඳගත්තේය. එකත්පසෙක හුන් ඡන්න පරිබ්‍රාජකයා ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියන්ට මෙසේ කීවේය: ‘‘ඇවැත් ආනන්දයෙනි, ඔබ වහන්සේලා රාගය ප්‍රහීණ කිරීම, ද්වේෂය ප්‍රහීණ කිරීම සහ මෝහය ප්‍රහීණ කිරීම ගැන දේශනා කරනවාද?’’ ආනන්ද හිමියෝ මෙසේ පිළිතුරු දුන්හ: ‘‘ඇවැත්නි, අපි රාගය, ද්වේෂය සහ මෝහය ප්‍රහීණ කිරීම ගැන පවසන්නෙමු.’’

‘‘කිං පන තුම්හෙ, ආවුසො, රාගෙ ආදීනවං දිස්වා රාගස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, කිං දොසෙ ආදීනවං දිස්වා දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථ, කිං මොහෙ ආදීනවං දිස්වා මොහස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙථා’’ති?

‘‘ඇවැත්නි, රාගයෙහි කිනම් ආදීනවයක් දැක ඔබ වහන්සේලා රාගය ප්‍රහීණ කරන ලෙස පවසන්නහු ද? ද්වේෂයෙහි කිනම් ආදීනවයක් දැක ද්වේෂය ප්‍රහීණ කිරීමට පවසන්නහු ද? මෝහයෙහි කිනම් ආදීනවයක් දැක මෝහය ප්‍රහීණ කිරීමට පවසන්නහු ද?’’

‘‘රත්තො [Pg.217] ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති; රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. රත්තො ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති; රාගෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. රත්තො ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති; රාගෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. රාගො ඛො, ආවුසො, අන්ධකරණො අචක්ඛුකරණො අඤ්ඤාණකරණො පඤ්ඤානිරොධිකො විඝාතපක්ඛිකො අනිබ්බානසංවත්තනිකො.

‘‘ඇවැත්නි, රාගයෙන් ඇලුණු, රාගයෙන් මඩනා ලද, රාගයෙන් වෙළාගත් සිත් ඇති පුද්ගලයා තමාට ද දුක් පිණිස, අනුන්ට ද දුක් පිණිස, දෙපිරිසටම දුක් පිණිස සිතයි; මානසික දුක් දොම්නස් අත්විඳියි. රාගය ප්‍රහීණ වූ විට තමාට හෝ අනුන්ට හෝ දෙපිරිසටම දුක් පිණිස නොසිතයි; මානසික දුක් දොම්නස් අත්නොවිඳියි. ඇවැත්නි, රාගයෙන් මඩනා ලද පුද්ගලයා කයින්, වචනයෙන් හා සිතින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදෙයි. රාගය ප්‍රහීණ වූ විට කයින්, වචනයෙන් හා සිතින් දුශ්චරිතයෙහි නොයෙදෙයි. ඇවැත්නි, රාගයෙන් මඩනා ලද පුද්ගලයා තමාගේ යහපත ද, අනුන්ගේ යහපත ද, දෙපිරිසගේම යහපත ද නිවැරදිව වටහා නොගනියි. රාගය ප්‍රහීණ වූ විට තමාගේත්, අනුන්ගේත්, දෙපිරිසගේත් යහපත නිවැරදිව වටහා ගනියි. ඇවැත්නි, මේ රාගය යනු අන්ධභාවය ඇති කරන්නකි, ප්‍රඥා ඇස අහිමි කරන්නකි, අවිද්‍යාව ඇති කරන්නකි, ප්‍රඥාව නිරුද්ධ කරන්නකි, වෙහෙස ගෙන දෙන්නකි, නිවන පිණිස හේතු නොවන්නකි.’’

‘‘දුට්ඨො ඛො, ආවුසො, දොසෙන…පෙ… මූළ්හො ඛො, ආවුසො, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති; මොහෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න පරබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න උභයබ්‍යාබාධායපි චෙතෙති, න චෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. මූළ්හො ඛො, ආවුසො, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති; මොහෙ පහීනෙ නෙව කායෙන දුච්චරිතං චරති, න වාචාය දුච්චරිතං චරති, න මනසා දුච්චරිතං චරති. මූළ්හො ඛො, ආවුසො, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං නප්පජානාති; මොහෙ පහීනෙ අත්තත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, පරත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති, උභයත්ථම්පි යථාභූතං පජානාති. මොහො ඛො, ආවුසො, අන්ධකරණො අචක්ඛුකරණො අඤ්ඤාණකරණො පඤ්ඤානිරොධිකො විඝාතපක්ඛිකො අනිබ්බානසංවත්තනිකො. ඉදං ඛො මයං, ආවුසො, රාගෙ ආදීනවං දිස්වා රාගස්ස පහානං [Pg.218] පඤ්ඤාපෙම. ඉදං දොසෙ ආදීනවං දිස්වා දොසස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙම. ඉදං මොහෙ ආදීනවං දිස්වා මොහස්ස පහානං පඤ්ඤාපෙමා’’ති.

“ඇවැත්නි, මෝහයෙන් මුළා වූ, මෝහයෙන් මඩනා ලද, මෝහය විසින් මුළුමනින්ම යටපත් කරගන්නා ලද සිත් ඇති පුද්ගලයා තමාගේ පීඩාව පිණිස ද සිතයි, අනුන්ගේ පීඩාව පිණිස ද සිතයි, දෙපාර්ශවයේම පීඩාව පිණිස ද සිතයි; මානසික වූ දුක් දොම්නස් ද විඳියි. මෝහය ප්‍රහාණය කළ කල්හි, ඔහු තමාගේ පීඩාව පිණිස හෝ අනුන්ගේ පීඩාව පිණිස හෝ දෙපාර්ශවයේම පීඩාව පිණිස හෝ නොසිතයි; මානසික දුක් දොම්නස් ද නොවිඳියි. ඇවැත්නි, මෝහයෙන් මුළා වූ, මෝහයෙන් මඩනා ලද, මෝහය විසින් යටපත් කරගන්නා ලද සිත් ඇති පුද්ගලයා කයෙන් දුශ්චරිතයෙහි හැසිරෙයි, වචනයෙන් දුශ්චරිතයෙහි හැසිරෙයි, සිතින් දුශ්චරිතයෙහි හැසිරෙයි; මෝහය ප්‍රහාණය කළ කල්හි ඔහු කයෙන්, වචනයෙන් හෝ සිතින් දුශ්චරිතයෙහි නොහැසිරෙයි. ඇවැත්නි, මෝහයෙන් මුළා වූ, මෝහයෙන් මඩනා ලද, මෝහය විසින් යටපත් කරගන්නා ලද සිත් ඇති පුද්ගලයා තමාගේ යහපත ද නිවැරදි ලෙස (යථාභූතව) නොදනියි, අනුන්ගේ යහපත ද නිවැරදි ලෙස නොදනියි, දෙපාර්ශවයේම යහපත ද නිවැරදි ලෙස නොදනියි; මෝහය ප්‍රහාණය කළ කල්හි ඔහු තමාගේ යහපත ද, අනුන්ගේ යහපත ද, දෙපාර්ශවයේම යහපත ද නිවැරදි ලෙස දනියි. ඇවැත්නි, මෝහය යනු අන්ධභාවය ඇති කරන්නකි, ප්‍රඥා ඇස අහිමි කරන්නකි, අවිද්‍යාව ඇති කරන්නකි, ප්‍රඥාව නිරුද්ධ කරන්නකි, වෙහෙස ගෙන දෙන්නකි, නිවන පිණිස පවතින්නක් නොවේ. ඇවැත්නි, අපි රාගයෙහි මෙම ආදීනව දැක රාගය ප්‍රහාණය කිරීම පනවන්නෙමු. ද්වේෂයෙහි මෙම ආදීනව දැක ද්වේෂය ප්‍රහාණය කිරීම පනවන්නෙමු. මෝහයෙහි මෙම ආදීනව දැක මෝහය ප්‍රහාණය කිරීම පනවන්නෙමු.”

‘‘අත්ථි පනාවුසො, මග්ගො අත්ථි පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති? ‘‘අත්ථාවුසො, මග්ගො අත්ථි පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති. ‘‘කතමො පනාවුසො, මග්ගො කතමා පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති? ‘‘අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. අයං ඛො, ආවුසො, මග්ගො අයං පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානායා’’ති. ‘‘භද්දකො ඛො, ආවුසො, මග්ගො භද්දිකා පටිපදා එතස්ස රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස පහානාය. අලඤ්ච පනාවුසො ආනන්ද, අප්පමාදායා’’ති. පඨමං.

“ඇවැත්නි, මේ රාගය, ද්වේෂය හා මෝහය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මඟක් තිබේද? පිළිවෙතක් තිබේද?” “ඇවැත්නි, මේ රාගය, ද්වේෂය හා මෝහය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මඟක් ඇත, පිළිවෙතක් ඇත.” “ඇවැත්නි, ඒ මඟ කවරේ ද? ඒ පිළිවෙත කවරේ ද?” “මෙයම වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය...ප... සම්මා සමාධියයි. ඇවැත්නි, රාගය, ද්වේෂය හා මෝහය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස වූ මඟ මෙයයි, පිළිවෙත මෙයයි.” “ඇවැත්නි, රාගය, ද්වේෂය හා මෝහය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස වූ මඟ ඉතා යහපත්ය, පිළිවෙත ඉතා යහපත්ය. ඇවැත්නි, ආනන්දයන් වහන්ස, අප්‍රමාදී වීමට මෙයම සෑහේ.” පළමු වැන්නයි.

2. ආජීවකසුත්තං

2. ආජීවක සූත්‍රය

73. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරො ආජීවකසාවකො ගහපති යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො ආජීවකසාවකො ගහපති ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච –

73. එක් සමයෙක ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි ආජීවක ශ්‍රාවක වූ එක්තරා ගෘහපතියෙක් ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව වාඩි වූ ඒ ආජීවක ශ්‍රාවක ගෘහපතියා ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය.

‘‘කෙසං නො, භන්තෙ ආනන්ද, ධම්මො ස්වාක්ඛාතො? කෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා? කෙ ලොකෙ සුකතා’’ති ? ‘‘තෙන හි, ගහපති, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යෙ රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, තෙසං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, තෙසං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො. එවං මෙ එත්ථ හොතී’’ති.

“ස්වාමීනී, ආනන්දයන් වහන්ස, කාගේ ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දක් ද? ලෝකයෙහි කවුරුහු මැනවින් පිළිපන් අය වෙත් ද? ලෝකයෙහි කවුරුහු යහපත් ප්‍රතිඵල ලැබූ (වාසනාවන්ත) අය වෙත් ද?” “ගෘහපතිය, එසේ නම් මම ඔබගෙන්ම මෙහිදී පෙරළා ප්‍රශ්න අසන්නෙමි. ඔබ කැමති පරිදි එයට පිළිතුරු දෙන්න. ගෘහපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? යම් කෙනෙක් රාගය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරත් ද, ද්වේෂය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරත් ද, මෝහය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරත් ද, ඔවුන්ගේ ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දක් ද නැද්ද? නැතහොත් මේ සම්බන්ධයෙන් ඔබේ අදහස කුමක්ද?” “ස්වාමීනී, යමෙක් රාගය, ද්වේෂය හා මෝහය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරත් ද, ඔවුන්ගේ ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි. මාගේ අදහස එසේය.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යෙ රාගස්ස පහානාය පටිපන්නා, දොසස්ස පහානාය පටිපන්නා, මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා, තෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා [Pg.219] නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය පටිපන්නා, දොසස්ස පහානාය පටිපන්නා, මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා, තෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා. එවං මෙ එත්ථ හොතී’’ති.

“ගෘහපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? යම් කෙනෙක් රාගය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස පිළිපන්ව සිටිත් ද, ද්වේෂය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස පිළිපන්ව සිටිත් ද, මෝහය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස පිළිපන්ව සිටිත් ද, ඔවුන් ලෝකයෙහි මැනවින් පිළිපන් අය වෙත් ද නැද්ද? නැතහොත් මේ සම්බන්ධයෙන් ඔබේ අදහස කුමක්ද?” “ස්වාමීනී, යමෙක් රාගය, ද්වේෂය හා මෝහය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස පිළිපන්ව සිටිත් ද, ඔවුහු ලෝකයෙහි මැනවින් පිළිපන් අය වෙති. මාගේ අදහස එසේය.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යෙසං රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං දොසො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තෙ ලොකෙ සුකතා නො වා? කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’’ති? ‘‘යෙසං, භන්තෙ, රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං දොසො පහීනො…පෙ… යෙසං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තෙ ලොකෙ සුකතා. එවං මෙ එත්ථ හොතී’’ති.

“ගෘහපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? යමකුගේ රාගය ප්‍රහීණ වීද, මුලින්ම සිඳ දමන ලද්දේ ද, තල් කඳක් මෙන් (නැවත ලියලා නොයන සේ) කරන ලද්දේ ද, නැවත හට නොගන්නා පරිදි විනාශ කරන ලද්දේ ද, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් කරන ලද්දේ ද; යමකුගේ ද්වේෂය ප්‍රහීණ වීද...ප... යමකුගේ මෝහය ප්‍රහීණ වීද, මුලින්ම සිඳ දමන ලද්දේ ද, තල් කඳක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, නැවත හට නොගන්නා පරිදි විනාශ කරන ලද්දේ ද, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් කරන ලද්දේ ද, ඔවුහු ලෝකයෙහි යහපත් ප්‍රතිඵල ලැබූ (වාසනාවන්ත) අය වෙත් ද නැද්ද? නැතහොත් මේ සම්බන්ධයෙන් ඔබේ අදහස කුමක්ද?” “ස්වාමීනී, යමකුගේ රාගය ප්‍රහීණ වීද, මුලින්ම සිඳ දමන ලද්දේ ද...ප... යමකුගේ මෝහය ප්‍රහීණ වීද, මුලින්ම සිඳ දමන ලද්දේ ද, තල් කඳක් මෙන් කරන ලද්දේ ද, නැවත හට නොගන්නා පරිදි විනාශ කරන ලද්දේ ද, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් කරන ලද්දේ ද, ඔවුහු ලෝකයෙහි යහපත් ප්‍රතිඵල ලැබූ (වාසනාවන්ත) අය වෙති. මාගේ අදහස එසේය.”

‘‘ඉති ඛො, ගහපති, තයාවෙතං බ්‍යාකතං – ‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, තෙසං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො’ති. තයාවෙතං බ්‍යාකතං – ‘යෙ, භන්තෙ, රාගස්ස පහානාය පටිපන්නා, දොසස්ස පහානාය පටිපන්නා, මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා, තෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා’ති. තයාවෙතං බ්‍යාකතං – ‘යෙසං, භන්තෙ, රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, යෙසං දොසො පහීනො…පෙ… යෙසං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තෙ ලොකෙ සුකතා’’’ති.

“ගෘහපතිය, ඔබ විසින්ම මෙය මෙසේ ප්‍රකාශ කරන ලදී: ‘ස්වාමීනි, යම් කෙනෙක් රාගය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස, ද්වේෂය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස, මෝහය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරත්ද, ඔවුන්ගේ ධර්මය ස්වක්ඛාත (මැනවින් දේශිත) වේ.’ ඔබ විසින්ම මෙය මෙසේ ප්‍රකාශ කරන ලදී: ‘ස්වාමීනි, යම් කෙනෙක් රාගය, ද්වේෂය සහ මෝහය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස පිළිපන්නාහුද, ඔවුහු ලෝකයෙහි සුපටිපන්න (මැනවින් පිළිපන්) වන්නාහ.’ ඔබ විසින්ම මෙය මෙසේ ප්‍රකාශ කරන ලදී: ‘ස්වාමීනි, යම් කෙනෙකුගේ රාගය ප්‍රහීණ වූයේද, මුලින්ම සිඳදමන ලද්දේද, කරටිය කැපූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දේද, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද්දේද, මතු හට නොගන්නා ස්වභාව ඇත්තේද, යම් කෙනෙකුගේ ද්වේෂය... යම් කෙනෙකුගේ මෝහය ප්‍රහීණ වූයේද, මුලින්ම සිඳදමන ලද්දේද, කරටිය කැපූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දේද, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද්දේද, මතු හට නොගන්නා ස්වභාව ඇත්තේද, ඔවුහු ලෝකයෙහි සුකත (කළ යුතු දෑ නිම කළ භාග්‍යවන්තයෝ) වන්නාහ’ කියායි.”

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! න චෙව නාම සධම්මුක්කංසනා භවිස්සති, න ච පරධම්මාපසාදනා. ආයතනෙව ධම්මදෙසනා, අත්ථො ච වුත්තො, අත්තා ච අනුපනීතො. තුම්හෙ, භන්තෙ ආනන්ද, රාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙථ, දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස පහනාය ධම්මං දෙසෙථ. තුම්හාකං, භන්තෙ ආනන්ද, ධම්මො ස්වාක්ඛාතො. තුම්හෙ, භන්තෙ ආනන්ද, රාගස්ස පහානාය [Pg.220] පටිපන්නා, දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස පහානාය පටිපන්නා. තුම්හෙ, භන්තෙ, ලොකෙ සුප්පටිපන්නා. තුම්හාකං, භන්තෙ ආනන්ද, රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, තුම්හාකං දොසො පහීනො…පෙ… තුම්හාකං මොහො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. තුම්හෙ ලොකෙ සුකතා.

“ස්වාමීනි, ආශ්චර්යයකි! ස්වාමීනි, අද්භූතයකි! ස්වකීය ධර්මය උසස් කොට දැක්වීමක් හෝ අන්‍යයන්ගේ ධර්මය පහත් කොට සැලකීමක් හෝ මෙහි සිදු නොවීය. කරුණු සහිතවම ධර්ම දේශනාව පවත්වන ලදී, අර්ථය ප්‍රකාශ කරන ලදී, තමා පිළිබඳව උසස් කොට මතු කිරීමක්ද සිදු නොවීය. ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේලා රාගය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරන සේක, ද්වේෂය... මෝහය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරන සේක. ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේලාගේ ධර්මය ස්වක්ඛාත වේ. ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේලා රාගය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස පිළිපන් සේක, ද්වේෂය... මෝහය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස පිළිපන් සේක. ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා ලෝකයෙහි සුපටිපන්න වන සේක. ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේලාගේ රාගය ප්‍රහීණ වී ඇත, මුලින්ම සිඳදමන ලද්දේය, කරටිය කැපූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දේය, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද්දේය, මතු හට නොගන්නා ස්වභාව ඇත්තේය. ඔබ වහන්සේලාගේ ද්වේෂය... මෝහය ප්‍රහීණ වී ඇත, මුලින්ම සිඳදමන ලද්දේය, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද්දේය, මතු හට නොගන්නා ස්වභාව ඇත්තේය. ඔබ වහන්සේලා ලෝකයෙහි සුකත වන සේක.”

‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ! සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති; එවමෙවං අය්‍යෙන ආනන්දෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ ආනන්ද, තං භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං අය්‍යො ආනන්දො ධාරෙතු, අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දුතියං.

“ස්වාමීනි, ඉතා යහපත්ය! ස්වාමීනි, ඉතා යහපත්ය! ස්වාමීනි, යම් සේ යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කර පෙන්වන්නාක් මෙන්ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කර පෙන්වන්නාක් මෙන්ද, මංමුළා වූවෙකුට මග පෙන්වන්නාක් මෙන්ද, ඇස් ඇති අයට රූප දැකගත හැකි වන පිණිස අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වා දරන්නාක් මෙන්ද, එලෙසම ගෞරවනීය ආනන්දයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ක්‍රමයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කරන ලදී. ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේද, ධර්මයද, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේද සරණ යමි. ගෞරවනීය ආනන්දයන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා.” දෙවැන්නයි.

3. මහානාමසක්කසුත්තං

3. මහානාම ශාක්‍ය සූත්‍රය

74. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා ගිලානාවුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘දීඝරත්තාහං, භන්තෙ, භගවතා එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි – ‘සමාහිතස්ස ඤාණං, නො අසමාහිතස්සා’ති. සමාධි නු ඛො, භන්තෙ, පුබ්බෙ, පච්ඡා ඤාණං; උදාහු ඤාණං පුබ්බෙ, පච්ඡා සමාධී’’ති? අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘භගවා ඛො ගිලානවුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. අයඤ්ච මහානාමො සක්කො භගවන්තං අතිගම්භීරං පඤ්හං පුච්ඡති. යංනූනාහං මහානාමං සක්කං එකමන්තං අපනෙත්වා ධම්මං දෙසෙය්‍ය’’න්ති.

74. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය ජනපදයෙහි කපිලවස්තු පුර නිග්‍රෝධාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රෝගාතුරව සිට සුවය ලබා වැඩි කලක් නොවීය. එකල්හි මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ‘සමාහිත වූවහුට ඥානය ඇති වේ, අසමාහිත වූවහුට ඥානය ඇති නොවේ’ යනුවෙන් දේශනා කරන ලද ධර්මය මම බොහෝ කලක සිට හඳුනමි. ස්වාමීනි, සමාධිය පළමුව ඇති වී පසුව ඥානය ඇති වේද? නැතහොත් පළමුව ඥානය ඇති වී පසුව සමාධිය ඇති වේද?” එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රෝගාතුරව සිට සුවය ලබා වැඩි කලක් නැත. මේ මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ඉතා ගැඹුරු ප්‍රශ්නයක් අසයි. මම මහානාම ශාක්‍ය රජු එකත්පසකට කැඳවාගෙන ගොස් ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම් මැනවි” කියායි.

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො මහානාමං සක්කං බාහායං ගහෙත්වා එකමන්තං අපනෙත්වා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘සෙඛම්පි ඛො, මහානාම, සීලං වුත්තං භගවතා, අසෙඛම්පි සීලං වුත්තං භගවතා; සෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා, අසෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා; සෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා, අසෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා. කතමඤ්ච, මහානාම[Pg.221], සෙඛං සීලං? ඉධ, මහානාම, භික්ඛු සීලවා හොති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. ඉදං වුච්චති, මහානාම, සෙඛං සීලං’’.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ මහානාම ශාක්‍ය රජුගේ අතින් අල්ලාගෙන එකත්පසකට කැඳවාගෙන ගොස් ඔහුට මෙසේ පැවසූහ: “මහානාමය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ශෛක්ෂ සීලයද වදාරන ලදී, අශෛක්ෂ සීලයද වදාරන ලදී; ශෛක්ෂ සමාධියද වදාරන ලදී, අශෛක්ෂ සමාධියද වදාරන ලදී; ශෛක්ෂ ප්‍රඥාවද වදාරන ලදී, අශෛක්ෂ ප්‍රඥාවද වදාරන ලදී. මහානාමය, ශෛක්ෂ සීලය යනු කුමක්ද? මහානාමය, මෙහි භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් සංවර වූයේ වාසය කරයි... ශික්ෂාපදයන් සමාදන්ව එහි හික්මෙයි. මහානාමය, මෙය ‘ශෛක්ෂ සීලය’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, මහානාම, සෙඛො සමාධි? ඉධ, මහානාම, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, මහානාම, සෙඛො සමාධි.

“මහානාමය, ශෛක්ෂ සමාධිය යනු කුමක්ද? මහානාමය, මෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්වම... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මහානාමය, මෙය ‘ශෛක්ෂ සමාධිය’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, මහානාම, සෙඛා පඤ්ඤා? ඉධ, මහානාම, භික්ඛු ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, මහානාම, සෙඛා පඤ්ඤා.

“මහානාමය, ශෛක්ෂ ප්‍රඥාව යනු කුමක්ද? මහානාමය, මෙහි භික්ෂුව ‘මෙය දුකයි’ කියා තත්වූ පරිදි දැනගනියි... ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි’ කියා තත්වූ පරිදි දැනගනියි. මහානාමය, මෙය ‘ශෛක්ෂ ප්‍රඥාව’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ස ඛො සො, මහානාම, අරියසාවකො එවං සීලසම්පන්නො එවං සමාධිසම්පන්නො එවං පඤ්ඤාසම්පන්නො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, මහානාම, සෙඛම්පි සීලං වුත්තං භගවතා, අසෙඛම්පි සීලං වුත්තං භගවතා; සෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා, අසෙඛොපි සමාධි වුත්තො භගවතා; සෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා, අසෙඛාපි පඤ්ඤා වුත්තා භගවතා’’ති. තතියං.

“මහානාමය, මෙලෙස සීලයෙන් යුත්, මෙලෙස සමාධියෙන් යුත්, මෙලෙස ප්‍රඥාවෙන් යුත් ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා ආසවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආසව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර, එයට පැමිණ වාසය කරයි. මහානාමය, මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ශෛක්ෂ සීලය ද වදාරන ලදී, අශෛක්ෂ සීලය ද වදාරන ලදී. ශෛක්ෂ සමාධිය ද වදාරන ලදී, අශෛක්ෂ සමාධිය ද වදාරන ලදී. ශෛක්ෂ ප්‍රඥාව ද වදාරන ලදී, අශෛක්ෂ ප්‍රඥාව ද වදාරන ලදී.” තෙවන සූත්‍රයයි.

4. නිගණ්ඨසුත්තං

4. නිගණ්ඨ සූත්‍රය

75. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො අභයො ච ලිච්ඡවි පණ්ඩිතකුමාරකො ච ලිච්ඡවි යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො අභයො ලිච්ඡවි ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘නිගණ්ඨො, භන්තෙ, නාටපුත්තො සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී අපරිසෙසං ඤාණදස්සනං පටිජානාති – ‘චරතො ච මෙ තිට්ඨතො ච සුත්තස්ස ච ජාගරස්ස ච සතතං සමිතං ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිත’න්ති. සො පුරාණානං කම්මානං තපසා බ්‍යන්තීභාවං පඤ්ඤපෙති නවානං කම්මානං අකරණා සෙතුඝාතං. ඉති කම්මක්ඛයා දුක්ඛක්ඛයො, දුක්ඛක්ඛයා වෙදනාක්ඛයො, වෙදනාක්ඛයා සබ්බං දුක්ඛං නිජ්ජිණ්ණං භවිස්සති – එවමෙතිස්සා සන්දිට්ඨිකාය නිජ්ජරාය [Pg.222] විසුද්ධියා සමතික්කමො හොති. ඉධ, භන්තෙ, භගවා කිමාහා’’ති?

75. එක් සමයක ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර මහාවනයේ කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩවසන සේක. එකල අභය ලිච්ඡවී රජු ද පණ්ඩිතකුමාර ලිච්ඡවී රජු ද ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් අභය ලිච්ඡවී රජු ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනී, නිගණ්ඨ නාතපුත්ත තෙමේ සර්වඥයෙකැයි ද සර්වදර්ශීයෙකැයි ද ශේෂයක් නැති ඥානදර්ශනයක් තමාට ඇතැයි ද මෙසේ පවසයි: ‘මා ඇවිදින විටත්, සිටගෙන සිටින විටත්, නිදා සිටින විටත්, අවදිව සිටින විටත් නිරන්තරයෙන් ම මට ඥානදර්ශනය එළඹ සිටියි’ කියායි. ඔහු තපසින් පැරණි කර්මයන් ක්ෂය කිරීම ද අලුත් කර්ම නොකිරීමෙන් (සංසාර) සේතුව බිඳ දැමීම ද පනවයි. මෙසේ කර්ම ක්ෂය වීමෙන් දුක ක්ෂය වෙයි, දුක ක්ෂය වීමෙන් වේදනාව ක්ෂය වෙයි, වේදනාව ක්ෂය වීමෙන් සියලු දුක නැසී යයි. මෙලෙස මේ ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ කෙලෙස් දුරු කිරීමෙන් පිරිසිදු වීම ද සසරින් එතෙර වීම ද සිදුවෙයි. ස්වාමීනී, මේ පිළිබඳව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමක් වදාරන සේක් ද?”

‘‘තිස්සො ඛො ඉමා, අභය, නිජ්ජරා විසුද්ධියො තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතා සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය. කතමා තිස්සො? ඉධ, අභය, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහීති.

“අභය, දන්නා වූ ද දක්නා වූ ද අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස, සෝක පරිදේවයන් ඉක්මවා යනු පිණිස, දුක් දොම්නස් නැති වීම පිණිස, ආර්ය මාර්ගය ලැබීම පිණිස, නිවන සාක්ෂාත් කරනු පිණිස මනා කොට වදාරන ලද කෙලෙස් දුරු කිරීමේ පිරිසිදු කිරීම් තුනක් වෙයි. ඒ තුන කවරේද? අභය, මෙහි මහණ තෙමේ සිල්වත් වෙයි... (පෙ)... ශික්ෂාපදයන්හි සමාදන්ව හික්මෙයි. ඔහු අලුත් කර්ම නොකරයි, පැරණි කර්මයන් ද නැවත නැවත ස්පර්ශ කරමින් (විපාක විඳිමින්) ක්ෂය කර දමයි. මෙය මෙලොවදීම දැකිය හැකි, කල් නොයවා විපාක දෙන, ‘එන්න බලන්න’ යැයි පෙන්විය හැකි, තමා තුළට පමුණුවා ගත යුතු, නුවණැත්තන් විසින් තම තමා විසින් ම දත යුතු කෙලෙස් දුරු කිරීමකි.

‘‘ස ඛො සො, අභය, භික්ඛු එවං සීලසම්පන්නො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො, සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා, පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහීති.

“අභය, මෙලෙස සීලයෙන් යුත් ඒ මහණ තෙමේ කාමයන්ගෙන් වෙන්ව ම... (පෙ)... සතරවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු අලුත් කර්ම නොකරයි, පැරණි කර්මයන් ද නැවත නැවත ස්පර්ශ කරමින් ක්ෂය කර දමයි. මෙය මෙලොවදීම දැකිය හැකි, කල් නොයවා විපාක දෙන, ‘එන්න බලන්න’ යැයි පෙන්විය හැකි, තමා තුළට පමුණුවා ගත යුතු, නුවණැත්තන් විසින් තම තමා විසින් ම දත යුතු කෙලෙස් දුරු කිරීමකි.

‘‘ස ඛො සො, අභය, භික්ඛු එවං සමාධිසම්පන්නො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සො නවඤ්ච කම්මං න කරොති, පුරාණඤ්ච කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරොති. සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා අකාලිකා එහිපස්සිකා ඔපනෙය්‍යිකා පච්චත්තං වෙදිතබ්බා විඤ්ඤූහීති. ඉමා ඛො, අභය, තිස්සො නිජ්ජරා විසුද්ධියො තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදක්ඛාතා සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති.

“අභය, මෙලෙස සමාධියෙන් යුත් ඒ මහණ තෙමේ ආසවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආසව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර, එයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු අලුත් කර්ම නොකරයි, පැරණි කර්මයන් ද නැවත නැවත ස්පර්ශ කරමින් ක්ෂය කර දමයි. මෙය මෙලොවදීම දැකිය හැකි, කල් නොයවා විපාක දෙන, ‘එන්න බලන්න’ යැයි පෙන්විය හැකි, තමා තුළට පමුණුවා ගත යුතු, නුවණැත්තන් විසින් තම තමා විසින් ම දත යුතු කෙලෙස් දුරු කිරීමකි. අභය, දන්නා වූ ද දක්නා වූ ද අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස, සෝක පරිදේවයන් ඉක්මවා යනු පිණිස, දුක් දොම්නස් නැති වීම පිණිස, ආර්ය මාර්ගය ලැබීම පිණිස, නිවන සාක්ෂාත් කරනු පිණිස මනා කොට වදාරන ලද කෙලෙස් දුරු කිරීමේ පිරිසිදු කිරීම් තුන මේවාය.”

එවං වුත්තෙ පණ්ඩිතකුමාරකො ලිච්ඡවි අභයං ලිච්ඡවිං එතදවොච – ‘‘කිං පන ත්වං, සම්ම අභය, ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභාසිතං සුභාසිතතො නාබ්භනුමොදසී’’ති? ‘‘ක්‍යාහං, සම්ම පණ්ඩිතකුමාරක, ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභාසිතං සුභාසිතතො නාබ්භනුමොදිස්සාමි! මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍ය යො ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභාසිතං සුභාසිතතො නාබ්භනුමොදෙය්‍යා’’ති. චතුත්ථං.

මෙසේ වදාළ කල්හි පණ්ඩිතකුමාර ලිච්ඡවී රජු අභය ලිච්ඡවී රජුට මෙසේ කීවේය: “පින්වත් අභය, ඔබ ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ සුභාෂිතය සුභාෂිතයක් ලෙස අනුමෝදන් නොවන්නේ මන්ද?” “පින්වත් පණ්ඩිතකුමාර, ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ සුභාෂිතය සුභාෂිතයක් ලෙස මම කෙසේ අනුමෝදන් නොවන්නෙම් ද? ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ සුභාෂිතය සුභාෂිතයක් ලෙස යමෙක් අනුමෝදන් නොවන්නේ නම්, ඔහුගේ හිස පවා පැලී වැටිය යුතුය!” සතරවන සූත්‍රයයි.

5. නිවෙසකසුත්තං

5. නිවේසක සූත්‍රය

76. අථ [Pg.223] ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච –

76. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එසේ එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘යෙ, ආනන්ද, අනුකම්පෙය්‍යාථ යෙ ච සොතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යුං මිත්තා වා අමච්චා වා ඤාතී වා සාලොහිතා වා තෙ වො, ආනන්ද, තීසු ඨානෙසු සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා. කතමෙසු තීසු? බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙ සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි; සත්ථා දෙවමනුස්සානං, බුද්ධො භගවා’ති, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙ සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙ සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’’ති.

“ආනන්දයෙනි, යම් මිතුරන් කෙරෙහි හෝ සහෝදරයන් කෙරෙහි හෝ නෑයන් කෙරෙහි හෝ ලේ නෑයන් කෙරෙහි හෝ තොපගේ අනුකම්පාවක් ඇද්ද, යමෙකුට තොපගේ වචනය ඇසිය යුතු යැයි හැඟෙන්නේද, ආනන්දයෙනි, තොප විසින් ඔවුන් කරුණු තුනක සමාදන් කරවිය යුතුය, පිහිටුවිය යුතුය, ස්ථාවර කරවිය යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙහි ඔවුන් සමාදන් කරවිය යුතුය, පිහිටුවිය යුතුය, එනම්: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ හේතුවෙන්ද අරහං වන සේක, සම්මාසම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, දෙවිමිනිසුන්ට ශාස්තෘ වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක’ යනුවෙනි. ධර්මය කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙහි ඔවුන් සමාදන් කරවිය යුතුය, පිහිටුවිය යුතුය, එනම්: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, එය මේ ජීවිතයේදීම දැකිය හැකිය, කාලයක් නොයවා විපාක දෙයි, ‘එන්න බලන්න’ යැයි පැවසීමට සුදුසුය, තම සිත තුළට පමුණුවා ගැනීමට සුදුසුය, නුවණැත්තන් විසින් තම තමා තුළම විඳිය යුතුය’ යනුවෙනි. සංඝයා කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙහි ඔවුන් සමාදන් කරවිය යුතුය, පිහිටුවිය යුතුය, එනම්: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ මැනවින් පිළිපන් සේක, ඍජු ලෙස පිළිපන් සේක, නිවන් මඟට පිළිපන් සේක, ගෞරව සම්ප්‍රයුක්තව පිළිපන් සේක. එනම්, පුරුෂ යුගල සතරක් වූ, පුරුෂ පුද්ගලයන් අටදෙනෙකුගෙන් යුක්ත වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ දුර සිට ගෙන එන පූජාවන්ට සුදුසු වන සේක, ආගන්තුක සත්කාරයන්ට සුදුසු වන සේක, පරලොව අදහා දෙන දක්ෂිණාවන්ට සුදුසු වන සේක, දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමට සුදුසු වන සේක, ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙත වන සේක’ යනුවෙනි.”

‘‘සියා, ආනන්ද, චතුන්නං මහාභූතානං අඤ්ඤථත්තං – පථවීධාතුයා ආපොධාතුයා තෙජොධාතුයා වායොධාතුයා, න ත්වෙව බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස සියා අඤ්ඤථත්තං තත්‍රිදං අඤ්ඤථත්තං. සො වතානන්ද, බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො අරියසාවකො නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

“ආනන්දයෙනි, පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව, වායෝ ධාතුව යන සතර මහා භූතයන්ගේ වෙනස් වීමක් (අන්‍ය ස්වභාවයක්) සිදු විය හැකිය. එහෙත් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ (පැහැදීමෙහි) වෙනස් වීමක් සිදු නොවේ. මෙහි ‘වෙනස් වීම’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ මෙයයි: බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වූ ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා නිරයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි හෝ ප්‍රේත ලෝකයෙහි හෝ උපදින්නේය යන එවැනි කරුණක් කිසිසේත් විද්‍යාමාන නොවේ.”

‘‘සියා, ආනන්ද, චතුන්නං මහාභූතානං අඤ්ඤථත්තං – පථවීධාතුයා ආපොධාතුයා තෙජොධාතුයා වායොධාතුයා, න ත්වෙව ධම්මෙ…පෙ… න ත්වෙව සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතස්ස අරියසාවකස්ස සියා අඤ්ඤථත්තං තත්‍රිදං අඤ්ඤථත්තං. සො වතානන්ද, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො [Pg.224] අරියසාවකො නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

“ආනන්දයෙනි, සතර මහා භූතයන්ගේ වෙනස් වීමක් සිදු විය හැකිය. එහෙත් ධර්මය කෙරෙහි... (පෙ)... සංඝයා වහන්සේ කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ වෙනස් වීමක් සිදු නොවේ. මෙහි ‘වෙනස් වීම’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ මෙයයි: සංඝයා වහන්සේ කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වූ ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා නිරයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි හෝ ප්‍රේත ලෝකයෙහි හෝ උපදින්නේය යන එවැනි කරුණක් කිසිසේත් විද්‍යාමාන නොවේ.”

‘‘යෙ, ආනන්ද, අනුකම්පෙය්‍යාථ යෙ ච සොතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යුං මිත්තා වා අමච්චා වා ඤාතී වා සාලොහිතා වා තෙ වො, ආනන්ද, ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා’’ති. පඤ්චමං.

“ආනන්දයෙනි, යම් මිතුරන් කෙරෙහි හෝ සහෝදරයන් කෙරෙහි හෝ නෑයන් කෙරෙහි හෝ ලේ නෑයන් කෙරෙහි හෝ තොපගේ අනුකම්පාවක් ඇද්ද, යමෙකුට තොපගේ වචනය ඇසිය යුතු යැයි හැඟෙන්නේද, ආනන්දයෙනි, තොප විසින් ඔවුන් මේ කරුණු තුනෙහි සමාදන් කරවිය යුතුය, පිහිටුවිය යුතුය, ස්ථාවර කරවිය යුතුය.” පස්වන සූත්‍රයයි.

6. පඨමභවසුත්තං

6. පළමු භව සූත්‍රය

77. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවො, භවොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, භවො හොතී’’ති?

77. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එසේ එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසූහ: “ස්වාමීනී, ‘භවය, භවය’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, කොපමණකින් භවය සිද්ධ වේද?”

‘‘කාමධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො කාමභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං හීනාය ධාතුයා විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිතං එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. ( )

“ආනන්දයෙනි, කාම ධාතුවෙහි (කාම ලෝකයෙහි) විපාක දෙන කර්මයක් නොවන්නේ නම්, කාම භවයක් පැනනැගිය හැකිද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේ.” “ආනන්දයෙනි, මෙසේ කර්මය කෙතයි, විඤ්ඤාණය බීජයයි, තණ්හාව ස්නේහයයි (තෙතමනයයි). අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තණ්හා සංයෝජනයන්ගෙන් බැඳුණු සත්ත්වයන්ගේ විඤ්ඤාණය හීන ධාතුවෙහි (කාම ලෝකයෙහි) පිහිටයි. මෙසේ මතු නැවත භවයක උපත සිද්ධ වේ.”

‘‘රූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො රූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං මජ්ඣිමාය ධාතුයා විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිතං එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. ( )

“ආනන්දයෙනි, රූප ධාතුවෙහි විපාක දෙන කර්මයක් නොවන්නේ නම්, රූප භවයක් පැනනැගිය හැකිද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේ.” “ආනන්දයෙනි, මෙසේ කර්මය කෙතයි, විඤ්ඤාණය බීජයයි, තණ්හාව ස්නේහයයි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තණ්හා සංයෝජනයන්ගෙන් බැඳුණු සත්ත්වයන්ගේ විඤ්ඤාණය මධ්‍යම ධාතුවෙහි (රූප ලෝකයෙහි) පිහිටයි. මෙසේ මතු නැවත භවයක උපත සිද්ධ වේ.”

‘‘අරූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො අරූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං පණීතාය ධාතුයා විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිතං එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. එවං ඛො, ආනන්ද, භවො හොතී’’ති. ඡට්ඨං.

“ආනන්දයෙනි, අරූප ධාතුවෙහි විපාක දෙන කර්මයක් නොවන්නේ නම්, අරූප භවයක් පැනනැගිය හැකිද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේ.” “ආනන්දයෙනි, මෙසේ කර්මය කෙතයි, විඤ්ඤාණය බීජයයි, තණ්හාව ස්නේහයයි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තණ්හා සංයෝජනයන්ගෙන් බැඳුණු සත්ත්වයන්ගේ විඤ්ඤාණය ප්‍රණීත ධාතුවෙහි (අරූප ලෝකයෙහි) පිහිටයි. මෙසේ මතු නැවත භවයක උපත සිද්ධ වේ. ආනන්දයෙනි, මෙසේ භවය සිද්ධ වේ.” හයවන සූත්‍රයයි.

7. දුතියභවසුත්තං

7. දෙවන භව සූත්‍රය

78. අථ [Pg.225] ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවො, භවොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, භවො හොතී’’ති?

78. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹ... (පෙ)... ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනී, ‘භවය, භවය’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, කොපමණකින් භවය සිද්ධ වේද?”

‘‘කාමධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො කාමභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං හීනාය ධාතුයා චෙතනා පතිට්ඨිතා පත්ථනා පතිට්ඨිතා එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති’’.

“ආනන්දය, කාම ධාතුවෙහි විපාක දෙන කර්මය නොවන්නේ නම්, කාම භවයක් පැනනගින්නේ ද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “ආනන්දය, මෙසේ කර්මය කෙත වැනිය, විඤ්ඤාණය බීජය වැනිය, තණ්හාව තෙතමනය (සෙනෙහස) වැනිය. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තණ්හාවෙන් බැඳුණු සත්වයන්ගේ චේතනාව හා ප්‍රාර්ථනාව හීන ධාතුවෙහි (කාම ලෝකයෙහි) පිහිටයි. මෙසේ අනාගතයෙහි නැවත භවයක ඉපදීම සිදුවෙයි.”

‘‘රූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො රූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං මජ්ඣිමාය ධාතුයා චෙතනා පතිට්ඨිතා පත්ථනා පතිට්ඨිතා එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති’’.

“ආනන්දයෙනි, රූප ධාතුවෙහි විපාක දෙන කර්මයක් නොවන්නේ නම්, රූප භවයක් පැනනැගිය හැකිද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “ආනන්දයෙනි, මෙසේ කර්මය කුඹුර හා සමානය, විඥානය බීජය හා සමානය, තණ්හාව තෙතමනය හා සමානය. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තණ්හාවෙන් බැඳුණු සත්ත්වයන්ගේ චේතනාව හා ප්‍රාර්ථනාව මධ්‍යම ධාතුවෙහි (රූප ධාතුවෙහි) පිහිටයි. මෙසේ මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම සිදුවේ.”

‘‘අරූපධාතුවෙපක්කඤ්ච, ආනන්ද, කම්මං නාභවිස්ස, අපි නු ඛො අරූපභවො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කම්මං ඛෙත්තං, විඤ්ඤාණං බීජං, තණ්හා ස්නෙහො. අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං පණීතාය ධාතුයා චෙතනා පතිට්ඨිතා පත්ථනා පතිට්ඨිතා එවං ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. එවං ඛො, ආනන්ද, භවො හොතී’’ති. සත්තමං.

“ආනන්දයෙනි, අරූප ධාතුවෙහි විපාක දෙන කර්මයක් නොවන්නේ නම්, අරූප භවයක් පැනනැගිය හැකිද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “ආනන්දයෙනි, මෙසේ කර්මය කුඹුර හා සමානය, විඥානය බීජය හා සමානය, තණ්හාව තෙතමනය හා සමානය. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තණ්හාවෙන් බැඳුණු සත්ත්වයන්ගේ චේතනාව හා ප්‍රාර්ථනාව ප්‍රණීත ධාතුවෙහි (අරූප ධාතුවෙහි) පිහිටයි. මෙසේ මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම සිදුවේ. ආනන්දයෙනි, භවය සිදුවන්නේ මෙසේය.” සත්වැනි සූත්‍රයයි.

8. සීලබ්බතසුත්තං

8. සීලබ්බත සූත්‍රය

79. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච – ‘‘සබ්බං නු ඛො, ආනන්ද, සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සඵල’’න්ති? ‘‘න ඛ්වෙත්ථ, භන්තෙ, එකංසෙනා’’ති. ‘‘තෙන හානන්ද, විභජස්සූ’’ති.

79. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ඇසූහ: “ආනන්දයෙනි, සියලු සීලවෘත, ජීවන ක්‍රම, බ්‍රහ්මචර්යාව හා පිළිවෙත් සාරයෝ (නියත වශයෙන්ම) සඵල වන්නේද?” “ස්වාමීනී, මෙහිදී ඒකාන්තයෙන්ම (සියල්ල සඵල යැයි) කිව නොහැකිය.” “ආනන්දයෙනි, එසේ නම් එය විග්‍රහ කරන්න.”

‘‘යඤ්හිස්ස, භන්තෙ, සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං සීලබ්බතං ජීවිතං [Pg.226] බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං අඵලං. යඤ්ච ඛ්වාස්ස, භන්තෙ, සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරං සඵල’’න්ති. ඉදමවොච ආයස්මා ආනන්දො; සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි.

“ස්වාමීනී, යමෙකු යම් සීලවෘත, ජීවන ක්‍රම, බ්‍රහ්මචර්යාව හා පිළිවෙත් සාරයක් සේවනය කරන විට ඔහු තුළ අකුසල් දහම් වැඩේ නම්, කුසල් දහම් පිරිහේ නම්, එවැනි සීලවෘත, ජීවන ක්‍රම, බ්‍රහ්මචර්යාව හා පිළිවෙත් සාරයෝ නිශ්ඵල වෙති. ස්වාමීනී, යමෙකු යම් සීලවෘත, ජීවන ක්‍රම, බ්‍රහ්මචර්යාව හා පිළිවෙත් සාරයක් සේවනය කරන විට ඔහු තුළ අකුසල් දහම් පිරිහේ නම්, කුසල් දහම් වැඩේ නම්, එවැනි සීලවෘත, ජීවන ක්‍රම, බ්‍රහ්මචර්යාව හා පිළිවෙත් සාරයෝ සඵල වෙති.” ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ මෙය පැවසූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය අනුමත කළ සේක.

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති, උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙ ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සෙඛො, භික්ඛවෙ, ආනන්දො; න ච පනස්ස සුලභරූපො සමසමො පඤ්ඤායා’’ති. අට්ඨමං.

එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ “ශාස්තෘන් වහන්සේ මාගේ ප්‍රකාශය අනුමත කළ සේකැයි” සිතා, ආසනයෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර ප්‍රදක්ෂිණා කොට පිටත්ව ගියහ. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් පිටත්ව ගොස් නොබෝ වේලාවකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේ සේඛ පුද්ගලයෙකි. එසේ වුවද ඔහු හා ප්‍රඥාවෙන් සමාන කෙනෙකු සොයා ගැනීම පහසු නොවේ.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. ගන්ධජාතසුත්තං

9. ගන්ධජාත සූත්‍රය

80. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

80. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ:

‘‘තීණිමානි, භන්තෙ, ගන්ධජාතානි, යෙසං අනුවාතංයෙව ගන්ධො ගච්ඡති, නො පටිවාතං. කතමානි තීණි? මූලගන්ධො, සාරගන්ධො, පුප්ඵගන්ධො – ඉමානි ඛො, භන්තෙ, තීණි ගන්ධජාතානි, යෙසං අනුවාතංයෙව ගන්ධො ගච්ඡති, නො පටිවාතං. අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කිඤ්චි ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති?

“ස්වාමීනී, සුළඟ සමඟ පමණක් හමන, සුළඟට විරුද්ධව නොහමන සුවඳ වර්ග තුනක් ඇත. ඒ තුන මොනවාද? මුල්වල සුවඳ, අරටුවල සුවඳ සහ මල්වල සුවඳයි. ස්වාමීනී, මේවා සුළඟ සමඟ පමණක් හමන, සුළඟට විරුද්ධව නොහමන සුවඳ වර්ග තුනයි. ස්වාමීනී, සුළඟ සමඟත් හමන, සුළඟට විරුද්ධවත් හමන, සුළඟ සමඟ හා සුළඟට විරුද්ධව යන දෙපසටම හමන කිසියම් සුවඳක් ඇද්ද?”

‘‘අත්ථානන්ද, කිඤ්චි ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති. ‘‘කතමඤ්ච පන, භන්තෙ, ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති?

“ආනන්දයෙනි, සුළඟ සමඟත් හමන, සුළඟට විරුද්ධවත් හමන, සුළඟ සමඟ හා සුළඟට විරුද්ධව යන දෙපසටම හමන සුවඳක් ඇත.” “ස්වාමීනී, සුළඟ සමඟත් හමන, සුළඟට විරුද්ධවත් හමන, සුළඟ සමඟ හා සුළඟට විරුද්ධව යන දෙපසටම හමන ඒ සුවඳ කවරේද?”

‘‘ඉධානන්ද, යස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති, පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති[Pg.227], සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො.

“ආනන්දයෙනි, මෙලොව යම් ගමක හෝ නියම්ගමක ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු හෝ බුදුන් සරණ ගියේ වෙයිද, දහම් සරණ ගියේ වෙයිද, සඟුන් සරණ ගියේ වෙයිද, පණ පෑලීමෙන් වැළකුණේ වෙයිද, සොරකමෙන් වැළකුණේ වෙයිද, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකුණේ වෙයිද, බොරු කීමෙන් වැළකුණේ වෙයිද, ප්‍රමාදයට කරුණු වූ මත්පැන් හා මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් වැළකුණේ වෙයිද, සිල්වත් වෙයිද, යහපත් ගතිගුණ ඇත්තේ වෙයිද, මසුරුකම නමැති මලකඩ දුරුකළ සිතින් යුතුව ගිහිගෙයි වෙසෙයිද, මුක්තත්‍යාගී (ත්‍යාගශීලී) වෙයිද, දන් දීමට සෝදාගත් අත් ඇත්තේ වෙයිද, අත්හැරීමෙහි ඇලුනේ වෙයිද, ඉල්ලීමට සුදුසු වූයේ වෙයිද, බෙදාහදා දීමෙහි ඇලුනේ වෙයිද...”

‘‘තස්ස දිසාසු සමණබ්‍රාහ්මණා වණ්ණං භාසන්ති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති, පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’’’ති.

“ආනන්දය, සතර දිගෙහි වෙසෙන මහණ බමුණෝ ඒ පුද්ගලයාගේ ගුණ මෙසේ වර්ණනා කරති: ‘අසවල් නම් ගමේ හෝ නියම්ගමේ වසන ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු බුදුන් සරණ ගොස් ඇත, දහම් සරණ ගොස් ඇත, සඟ සරණ ගොස් ඇත. ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී සිටියි, අදත්තාදානයෙන් වැළකී සිටියි, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකී සිටියි, මුසාවාදයෙන් වැළකී සිටියි, මත්පැන් හා මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් වැළකී සිටියි. ඔහු සිල්වත්ය, යහපත් ගුණධර්ම ඇත්තෙකි. මසුරුකම නමැති කිලුටෙන් තොර වූ සිතින් යුතුව ගිහි ගෙයි වසයි. පරිත්‍යාගයට ලැදිය, දන් දීම සඳහා සැමවිටම සූදානම් දෑත් ඇත්තෙකි, අත්හැරීමෙහි ඇලී වසයි, ඉල්ලන්නන්ට දීමට සුදුසුය, බෙදාහදා දීමෙහි සතුටු වන්නෙකි’ යනුවෙනි.”

‘‘දෙවතාපිස්ස වණ්ණං භාසන්ති – ‘අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා පුරිසො වා බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති, පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. ඉදං ඛො තං, ආනන්ද, ගන්ධජාතං යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති.

“දෙවිවරු ද ඒ පුද්ගලයාගේ ගුණ මෙසේ වර්ණනා කරති: ‘අසවල් නම් ගමේ හෝ නියම්ගමේ වසන ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු බුදුන් සරණ ගොස් ඇත... (පෙ)... මසුරුකම නමැති කිලුටෙන් තොර වූ සිතින් යුතුව ගිහි ගෙයි වසයි, පරිත්‍යාගයට ලැදිය, දන් දීම සඳහා සැමවිටම සූදානම් දෑත් ඇත්තෙකි, අත්හැරීමෙහි ඇලී වසයි, ඉල්ලන්නන්ට දීමට සුදුසුය, බෙදාහදා දීමෙහි සතුටු වන්නෙකි’ යනුවෙනි. ආනන්දය, යමක සුවඳ සුළඟ සමඟත්, සුළඟට විරුද්ධවත්, එමෙන්ම සුළඟ සමඟ මෙන්ම සුළඟට විරුද්ධවත් සෑම දිසාවකටම හමයි නම්, ඒ සුවඳ වර්ගය නම් මේ (ගුණ සුවඳයි).”

‘‘න පුප්ඵගන්ධො පටිවාතමෙති,න චන්දනං තගරමල්ලිකා වා;

සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති,සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායතී’’ති. නවමං;

“මල් සුවඳ සුළඟට විරුද්ධව නොහමයි. සඳුන්, තගර හෝ මලිකා (පිච්ච) සුවඳ ද සුළඟට විරුද්ධව නොහමයි. එහෙත් සත්පුරුෂයන්ගේ ගුණ සුවඳ සුළඟට විරුද්ධව වුව ද හමයි. සත්පුරුෂයා සෑම දිසාවකම තම ගුණ සුවඳ පතුරවයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. චූළනිකාසුත්තං

10. චූළනිකා සූත්‍රය

81. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සම්මුඛාමෙතං, භන්තෙ, භගවතො [Pg.228] සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘භගවතො, ආනන්ද, සිඛිස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසී’ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කීවතකං පහොති සරෙන විඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සාවකො සො, ආනන්ද, අප්පමෙය්‍යා තථාගතා’’ති.

81. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සකසා වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙන්ම මා මෙසේ අසා ගත්තෙමි, මෙසේ පිළිගත්තෙමි: ‘ආනන්දය, සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිභූ නම් ශ්‍රාවකයා බ්‍රහ්ම ලෝකයේ සිට දහසක් ලෝක ධාතුන්ට තම හඬ ඇසෙන්නට සැලැස්වූයේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කොපමණ දුරකට තම හඬ ඇසෙන්නට සැලැස්වීමට හැකියාව තිබේද?” “ආනන්දය, ඔහු ශ්‍රාවකයෙකි. තථාගතයන් වහන්සේලා වූ කලී (ගුණයෙන්) අප්‍රමෙය වන්නාහ.”

දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘භගවතො, ආනන්ද, සිඛිස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසී’ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කීවතකං පහොති සරෙන විඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සාවකො සො, ආනන්ද, අප්පමෙය්‍යා තථාගතා’’ති.

දෙවන වරටත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙන්ම මා මෙසේ අසා ගත්තෙමි, මෙසේ පිළිගත්තෙමි: ‘ආනන්දය, සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිභූ නම් ශ්‍රාවකයා බ්‍රහ්ම ලෝකයේ සිට දහසක් ලෝක ධාතුන්ට තම හඬ ඇසෙන්නට සැලැස්වූයේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කොපමණ දුරකට තම හඬ ඇසෙන්නට සැලැස්වීමට හැකියාව තිබේද?” “ආනන්දය, ඔහු ශ්‍රාවකයෙකි. තථාගතයන් වහන්සේලා වූ කලී අප්‍රමෙය වන්නාහ.”

තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සම්මුඛාමෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘භගවතො, ආනන්ද, සිඛිස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසී’ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කීවතකං පහොති සරෙන විඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සුතා තෙ, ආනන්ද, සහස්සී චූළනිකා ලොකධාතූ’’ති? ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො; එතස්ස, සුගත, කාලො! යං භගවා භාසෙය්‍ය. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙනහානන්ද, සුණාහි සාධුකං මනසි කරොහි, භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

තුන්වන වරටත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙන්ම මා මෙසේ අසා ගත්තෙමි... ‘සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිභූ නම් ශ්‍රාවකයා බ්‍රහ්ම ලෝකයේ සිට දහසක් ලෝක ධාතුන්ට තම හඬ ඇසෙන්නට සැලැස්වූයේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කොපමණ දුරකට තම හඬ ඇසෙන්නට සැලැස්වීමට හැකියාව තිබේද?” “ආනන්දය, ඔබ දහසක් ලෝකයන්ගෙන් සමන්විත කුඩා ලෝක ධාතුව (සහස්සී චූළනිකා ලෝකධාතුව) ගැන අසා තිබේද?” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඒ සඳහා මෙය කාලයයි. සුගතයන් වහන්ස, ඒ ගැන දේශනා කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කරන දේ අසා භික්ෂූන් වහන්සේලා එය ධාරණය කරගන්නාහ.” “එසේ නම් ආනන්දය, හොඳින් අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි.” “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘යාවතා, ආනන්ද, චන්දිමසූරියා පරිහරන්ති, දිසා භන්ති විරොචනා, තාව සහස්සධා ලොකො. තස්මිං සහස්සධා ලොකෙ සහස්සං චන්දානං, සහස්සං සූරියානං, සහස්සං සිනෙරුපබ්බතරාජානං, සහස්සං ජම්බුදීපානං, සහස්සං අපරගොයානානං, සහස්සං උත්තරකුරූනං, සහස්සං පුබ්බවිදෙහානං, චත්තාරි මහාසමුද්දසහස්සානි, චත්තාරි මහාරාජසහස්සානි, සහස්සං චාතුමහාරාජිකානං, සහස්සං තාවතිංසානං, සහස්සං යාමානං, සහස්සං තුසිතානං, සහස්සං නිම්මානරතීනං, සහස්සං පරනිම්මිතවසවත්තීනං, සහස්සං බ්‍රහ්මලොකානං – අයං වුච්චතානන්ද, සහස්සී චූළනිකා ලොකධාතු.

“ආනන්දය, යම් තාක් දුරට හිරු සඳුන් සැරිසරයි ද, තමන්ගේ දීප්තියෙන් දිශාවන් බබළවයි ද, එවැනි දහසක් ලෝකයන්ගෙන් සමන්විත ප්‍රදේශය ‘සහස්සී ලෝකය’ (දහසක් ලෝකය) නම් වේ. ඒ දහසක් ලෝක ධාතූන් තුළ චන්ද්‍රයන් දහසක් ද, සූර්යයන් දහසක් ද, මහා මේරු පර්වත රාජයන් දහසක් ද, ජම්බුද්වීප (දඹදිව) දහසක් ද, අපරගෝයාන ද්වීප දහසක් ද, උතුරුකුරු ද්වීප දහසක් ද, පූර්වවිදේහ ද්වීප දහසක් ද, මහා සාගර හාරදහසක් ද, සතරවරම් මහා රජවරුන් හාරදහසක් ද, චාතුම්මහාරාජික දෙව්ලොවවල් දහසක් ද, තාවතිංස දෙව්ලොවවල් දහසක් ද, යාම දෙව්ලොවවල් දහසක් ද, තුසිත දෙව්ලොවවල් දහසක් ද, නිම්මාණරතී දෙව්ලොවවල් දහසක් ද, පරනිම්මිත වසවත්ති දෙව්ලොවවල් දහසක් ද, බ්‍රහ්ම ලෝක දහසක් ද ඇත්තේය. ආනන්දය, මෙය ‘සහස්සී චූළනිකා ලෝකධාතුව’ (දහසක් ලෝකයන්ගෙන් සමන්විත කුඩා ලෝක ධාතුව) යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘යාවතානන්ද[Pg.229], සහස්සී චූළනිකා ලොකධාතු තාව සහස්සධා ලොකො. අයං වුච්චතානන්ද, ද්විසහස්සී මජ්ඣිමිකා ලොකධාතු.

“ආනන්දය, සහස්සී චූළනිකා ලෝකධාතුව මෙන් දහස් ගුණයක් වූ ලෝක පද්ධතිය, ‘ද්විසහස්සී මජ්ඣිමිකා ලෝකධාතුව’ (මධ්‍යම ලෝක ධාතුව) යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘යාවතානන්ද, ද්විසහස්සී මජ්ඣිමිකා ලොකධාතු තාව සහස්සධා ලොකො. අයං වුච්චතානන්ද, තිසහස්සී මහාසහස්සී ලොකධාතු.

“ආනන්දය, ද්විසහස්සී මජ්ඣිමිකා ලෝකධාතුව මෙන් දහස් ගුණයක් වූ ලෝක පද්ධතිය, ‘තිසහස්සී මහාසහස්සී ලෝකධාතුව’ (මහා ලෝක ධාතුව) යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, තථාගතො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙය්‍ය, යාවතා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති.

“ආනන්දය, තථාගතයන් වහන්සේ කැමති වන්නේ නම්, මේ තිසහස්සී මහාසහස්සී ලෝකධාතුව පුරා තම හඬ ඇසෙන්නට සැලැස්විය හැකිය. එසේම යම් තාක් දුරකට කැමති වන්නේ ද, ඒ තාක් දුරටම තම හඬ ඇසෙන්නට සැලැස්වීමට තථාගතයන් වහන්සේට හැකියාව ඇත්තේය.”

‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, භගවා තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙය්‍ය, යාවතා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති? ‘‘ඉධානන්ද, තථාගතො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං ඔභාසෙන ඵරෙය්‍ය. යදා තෙ සත්තා තං ආලොකං සඤ්ජානෙය්‍යුං, අථ තථාගතො ඝොසං කරෙය්‍ය සද්දමනුස්සාවෙය්‍ය. එවං ඛො, ආනන්ද, තථාගතො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙය්‍ය, යාවතා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ත්‍රිසහස්‍රී මහා සහස්‍රී ලෝකධාතුවට සිය හඬින් දන්වන්නේ (හඬ ඇසෙන්නට සලස්වන්නේ) කෙසේද? තමන් වහන්සේ කැමති තාක් දුරකට සිය හඬ පතුරුවන්නේ කෙසේද?” “ආනන්දය, මෙහිලා තථාගතයන් වහන්සේ ත්‍රිසහස්‍රී මහා සහස්‍රී ලෝකධාතුව සිය ආලෝකයෙන් පතුරුවති. යම් කලෙක ඒ සත්ත්වයන් එම ආලෝකය හඳුනාගන්නේද, එවිට තථාගතයන් වහන්සේ හඬ නගා එම ශබ්දය ඇසෙන්නට සලස්වති. ආනන්දය, තථාගතයන් වහන්සේ ත්‍රිසහස්‍රී මහා සහස්‍රී ලෝකධාතුවට සිය හඬින් දන්වන්නේත්, කැමති තාක් දුරකට සිය හඬ පතුරුවන්නේත් මෙසේය.”

එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො (ආයස්මන්තං උදායිං) එතදවොච – ‘‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, යස්ස මෙ සත්ථා එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො’’ති. එවං වුත්තෙ ආයස්මා උදායී ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘කිං තුය්හෙත්ථ, ආවුසො ආනන්ද, යදි තෙ සත්ථා එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො’’ති? එවං වුත්තෙ භගවා ආයස්මන්තං උදායිං එතදවොච – ‘‘මා හෙවං, උදායි, මා හෙවං, උදායි. සචෙ, උදායි, ආනන්දො අවීතරාගො කාලං කරෙය්‍ය, තෙන චිත්තප්පසාදෙන සත්තක්ඛත්තුං දෙවෙසු දෙවරජ්ජං කාරෙය්‍ය, සත්තක්ඛත්තුං ඉමස්මිංයෙව ජම්බුදීපෙ මහාරජ්ජං කාරෙය්‍ය. අපි ච, උදායි, ආනන්දො දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති. දසමං.

මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ (ආයුෂ්මත් උදායි තෙරුන්ට) මෙසේ පැවසූහ: “මට ලාභයකි, මට මනා ලාභයකි. මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙතරම් මහා සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහා අනුභාව ඇති සේක.” මෙසේ පැවසූ කල්හි ආයුෂ්මත් උදායි තෙරුන් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්ට මෙසේ කීහ: “ඇවැත්නි ආනන්දය, ඔබේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙතරම් මහා සෘද්ධි හා අනුභාව ඇති වීමෙන් ඔබට ඇති පලය කුමක්ද?” මෙසේ කී කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් උදායි තෙරුන්ට මෙසේ වදාළ සේක: “උදායි, එසේ නොකියන්න. උදායි, එසේ නොකියන්න. උදායි, ඉදින් ආනන්ද රාගය ප්‍රහීණ නොකරම කළුරිය කළහොත්, ඒ සිතේ පැහැදීම නිසා හත් වරක් දිව්‍ය ලෝකයෙහි දිව්‍ය රාජ්‍යය කරවන්නේය. හත් වරක් මේ ජම්බුද්වීපයෙහිම මහා රාජ්‍යය (සක්විති රජකම) කරවන්නේය. එසේ වුවත් උදායි, ආනන්ද මේ ජීවිතයේදීම පිරිනිවන් පානු ඇත.” දසවන සූත්‍රයයි.

ආනන්දවග්ගො තතියො.

තෙවන ආනන්ද වර්ගය නිමයි.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව):

ඡන්නො ආජීවකො සක්කො, නිගණ්ඨො ච නිවෙසකො;

දුවෙ භවා සීලබ්බතං, ගන්ධජාතඤ්ච චූළනීති.

ඡන්න, ආජීවක, සක්ක, නිගණ්ඨ සහ නිවේසක ද, භව දෙකක්, සීලබ්බත, ගන්ධජාත සහ චූළනී යන සූත්‍ර දසය මෙහි ඇතුළත් වේ.

(9) 4. සමණවග්ගො

(9) 4. සමණ වර්ගය

1. සමණසුත්තං

1. ශ්‍රමණ සූත්‍රය

82. ‘‘තීණිමානි[Pg.230], භික්ඛවෙ, සමණස්ස සමණියානි සමණකරණීයානි. කතමානි තීණි? අධිසීලසික්ඛාසමාදානං, අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සමණස්ස සමණියානි සමණකරණීයානි.

82. “මහණෙනි, ශ්‍රමණයෙකු විසින් ශ්‍රමණත්වය උදෙසා කළ යුතු මේ කටයුතු තුනකි. ඒ තුන කවරේද? අධිසීල ශික්ෂාව සමාදන් වීම, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සමාදන් වීම සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව සමාදන් වීමයි. මහණෙනි, මේවා ශ්‍රමණයෙකු විසින් කළ යුතු ශ්‍රමණ කටයුතු තුනයි.”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙහිලා මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අධිසීල ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේම හික්මිය යුතුය.” පළමු සූත්‍රයයි.

2. ගද්‍රභසුත්තං

2. ගද්‍රභ සූත්‍රය

83. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගද්‍රභො ගොගණං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි දම්මො, අහම්පි දම්මො’ති. තස්ස න තාදිසො වණ්ණො හොති සෙය්‍යථාපි ගුන්නං, න තාදිසො සරො හොති සෙය්‍යථාපි ගුන්නං, න තාදිසං පදං හොති සෙය්‍යථාපි ගුන්නං. සො ගොගණංයෙව පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි දම්මො, අහම්පි දම්මො’’’ති.

83. “මහණෙනි, යම්සේ බූරුවෙක් ‘මමත් ගොනෙක්, මමත් ගොනෙක්’ යැයි පවසමින් ගව රංචුවක් පසුපසින් ලුහුබඳින්නේ නම්, එහෙත් උට ගවයින්ට වැනි වර්ණයක් නැත, ගවයින්ට වැනි හඬක් නැත, ගවයින්ට වැනි පිය සටහනක් නැත. එසේ වුවත් ඔහු ‘මමත් ගොනෙක්, මමත් ගොනෙක්’ යැයි පවසමින් ගව රංචුව පසුපසම ලුහුබඳියි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු භික්ඛුසඞ්ඝං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි භික්ඛු, අහම්පි භික්ඛූ’ති. තස්ස න තාදිසො ඡන්දො හොති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං, න තාදිසො ඡන්දො හොති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං, න තාදිසො ඡන්දො හොති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං. සො භික්ඛුසඞ්ඝංයෙව පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති – ‘අහම්පි භික්ඛු, අහම්පි භික්ඛූ’’’ති.

“මහණෙනි, එමෙන්ම මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ‘මමත් භික්ෂුවක්, මමත් භික්ෂුවක්’ යැයි කියමින් භික්ෂු සංඝයා පසුපසින් ලුහුබඳියි. එහෙත් අනෙක් භික්ෂූන්ට මෙන් ඔහුට අධිසීල ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා එවැනි දැඩි කැමැත්තක් නැත, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා එවැනි දැඩි කැමැත්තක් නැත, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා එවැනි දැඩි කැමැත්තක් නැත. එසේ වුවත් ඔහු ‘මමත් භික්ෂුවක්, මමත් භික්ෂුවක්’ යැයි කියමින් භික්ෂු සංඝයා පසුපසම ලුහුබඳියි.”

‘‘තස්මාතිහ[Pg.231], භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අධිසීල ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේම හික්මිය යුතුය.” දෙවන සූත්‍රයයි.

3. ඛෙත්තසුත්තං

3. ඛෙත්ත සූත්‍රය

84. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, කස්සකො ගහපති පටිකච්චෙව ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරොති සුමතිකතං. පටිකච්චෙව ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරිත්වා සුමතිකතං කාලෙන බීජානි පතිට්ඨාපෙති. කාලෙන බීජානි පතිට්ඨාපෙත්වා සමයෙන උදකං අභිනෙතිපි අපනෙතිපි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කස්සකස්ස ගහපතිස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි.

84. “මහණෙනි, ගොවි ගෘහපතියෙකු විසින් ප්‍රථමයෙන් කළ යුතු මේ වැඩ තුනකි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ගොවි ගෘහපතියා ප්‍රථමයෙන්ම කුඹුර හොඳින් හාා මනාව සකස් කරයි. එසේ හොඳින් හාා මනාව සකස් කර පසුව සුදුසු කාලයේදී බීජ වපුරයි. සුදුසු කාලයේදී බීජ වපුරා පසුව නියමිත කාලයට ජලය ඇතුළු කරයි, ජලය පිට කරයි. මහණෙනි, ගොවි ගෘහපතියෙකු විසින් ප්‍රථමයෙන් කළ යුතු වැඩ තුන මෙයයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීණිමානි භික්ඛුස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි. කතමානි තීණි? අධිසීලසික්ඛාසමාදානං, අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි භික්ඛුස්ස පුබ්බෙ කරණීයානි.

“මහණෙනි, එලෙසම භික්ෂුවක් විසින් ප්‍රථමයෙන් කළ යුතු කටයුතු තුනකි. ඒ තුන කවරේද? අධිසීල ශික්ෂාව සමාදන් වීම, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සමාදන් වීම සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව සමාදන් වීමයි. මහණෙනි, භික්ෂුවක් විසින් ප්‍රථමයෙන් කළ යුතු මේ කටයුතු තුනයි.”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තතියං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙහිලා මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අධිසීල ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේම හික්මිය යුතුය.” තෙවන සූත්‍රයයි.

4. වජ්ජිපුත්තසුත්තං

4. වජ්ජිපුත්ත සූත්‍රය

85. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො වජ්ජිපුත්තකො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො වජ්ජිපුත්තකො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධිකමිදං, භන්තෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති. නාහං[Pg.232], භන්තෙ, එත්ථ සක්කොමි සික්ඛිතු’’න්ති. ‘‘සක්ඛිස්සසි පන ත්වං, භික්ඛු, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතුං – අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය අධිපඤ්ඤාසික්ඛායා’’ති? ‘‘සක්කොමහං, භන්තෙ, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතුං – අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය, අධිපඤ්ඤාසික්ඛායා’’ති. ‘‘තස්මාතිහ ත්වං, භික්ඛු, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛස්සු – අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය’’.

85. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෛශාලී නුවර මහා වනයෙහි කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි එක්තරා වජ්ජිපුත්තක භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ වජ්ජිපුත්තක භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, මෙම එකසිය පනහකට වැඩි (150+) ශික්ෂාපද ප්‍රමාණය අඩ මසක් පාසා උදේසනයට (පාතිමොක්ඛ දේශනාවට) පැමිණෙයි. ස්වාමීනී, මට මෙහි හික්මෙන්නට නොහැකිය.” “මහණ, එසේ නම් ඔබට අධිසීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව යන ශික්ෂා තුනෙහි හික්මෙන්නට හැකි වනු ඇද්ද?” “ස්වාමීනී, මට අධිසීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව යන ශික්ෂා තුනෙහි හික්මෙන්නට හැකිය.” “මහණ, එසේ නම් ඔබ මෙම අධිසීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව යන ශික්ෂා තුනෙහිම හික්මෙන්න.”

‘‘යතො ඛො ත්වං, භික්ඛු, අධිසීලම්පි සික්ඛිස්සසි, අධිචිත්තම්පි සික්ඛිස්සසි, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛිස්සසි, තස්ස තුය්හං භික්ඛු අධිසීලම්පි සික්ඛතො අධිචිත්තම්පි සික්ඛතො අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛතො රාගො පහීයිස්සති, දොසො පහීයිස්සති, මොහො පහීයිස්සති. සො ත්වං රාගස්ස පහානා දොසස්ස පහානා මොහස්ස පහානා යං අකුසලං න තං කරිස්සසි, යං පාපං න තං සෙවිස්සසී’’ති.

“මහණ, ඔබ යම් කලෙක අධිසීලයෙහිත්, අධිචිත්තයෙහිත්, අධිප්‍රඥාවෙහිත් හික්මෙන්නේ ද, එවිට අධිසීලයෙහි, අධිචිත්තයෙහි හා අධිප්‍රඥාවෙහි හික්මෙන ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ වනු ඇත, ද්වේෂය ප්‍රහීණ වනු ඇත, මෝහය ප්‍රහීණ වනු ඇත. ඒ ඔබ රාගය ප්‍රහීණ වීමෙන්, ද්වේෂය ප්‍රහීණ වීමෙන් හා මෝහය ප්‍රහීණ වීමෙන් යම් අකුසලයක් ඇද්ද එය නොකරන්නෙහිය, යම් පාපයක් ඇද්ද එය සේවනය නොකරන්නෙහිය.”

අථ ඛො සො භික්ඛු අපරෙන සමයෙන අධිසීලම්පි සික්ඛි, අධිචිත්තම්පි සික්ඛි, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛි. තස්ස අධිසීලම්පි සික්ඛතො අධිචිත්තම්පි සික්ඛතො අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛතො රාගො පහීයි, දොසො පහීයි, මොහො පහීයි. සො රාගස්ස පහානා දොසස්ස පහානා මොහස්ස පහානා යං අකුසලං තං නාකාසි, යං පාපං තං න සෙවීති. චතුත්ථං.

එකල්හි ඒ භික්ෂුව පසුව කලෙක අධිසීලයෙහි ද හික්මුණේය, අධිචිත්තයෙහි ද හික්මුණේය, අධිප්‍රඥාවෙහි ද හික්මුණේය. අධිසීලයෙහි, අධිචිත්තයෙහි හා අධිප්‍රඥාවෙහි හික්මෙන ඒ භික්ෂුවගේ රාගය ප්‍රහීණ විය, ද්වේෂය ප්‍රහීණ විය, මෝහය ප්‍රහීණ විය. ඒ භික්ෂුව රාගය, ද්වේෂය හා මෝහය ප්‍රහීණ වීමෙන් යම් අකුසලයක් ඇද්ද එය නොකළේය, යම් පාපයක් ඇද්ද එය සේවනය නොකළේය. (හතරවෙනි සූත්‍රයයි).

5. සෙක්ඛසුත්තං

5. සේක්ඛ සූත්‍රය

86. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච –

86. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය:

‘‘‘සෙඛො, සෙඛො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සෙඛො හොතී’’ති? ‘‘සික්ඛතීති ඛො, භික්ඛු, තස්මා සෙඛොති වුච්චති. කිඤ්ච සික්ඛති? අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති. සික්ඛතීති ඛො, භික්ඛු, තස්මා සෙඛොති වුච්චතී’’ති.

“ස්වාමීනී, ‘සේක්ඛ, සේක්ඛ’ යනුවෙන් කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, කොපමණකින් සේක්ඛයෙක් වේ ද?” “මහණ, හික්මෙන බැවින් ‘සේක්ඛ’ යයි කියනු ලැබේ. කුමක හික්මේ ද? අධිසීලයෙහිත් හික්මෙයි, අධිචිත්තයෙහිත් හික්මෙයි, අධිප්‍රඥාවෙහිත් හික්මෙයි. මහණ, මෙසේ හික්මෙන බැවින් ‘සේක්ඛ’ යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘සෙඛස්ස සික්ඛමානස්ස, උජුමග්ගානුසාරිනො;

ඛයස්මිං පඨමං ඤාණං, තතො අඤ්ඤා අනන්තරා.

සෘජු මාර්ගයෙහි ගමන් කරමින් හික්මෙන සේක්ඛ පුද්ගලයාට, කෙලෙස් ක්ෂය කිරීමෙහි පළමුව (මාර්ග) ඥානය උපදියි. ඉන් අනතුරුව (අරහත් ඵල) අවබෝධය (අඤ්ඤා) උපදියි.

‘‘තතො අඤ්ඤාවිමුත්තස්ස, ඤාණං වෙ හොති තාදිනො;

අකුප්පා මෙ විමුත්තීති, භවසංයොජනක්ඛයෙ’’ති. පඤ්චමං;

( )

ඉන්පසු ඒ අවබෝධයෙන් විමුක්තිය ලැබූ, තාදී ගුණයෙන් යුත් රහතන් වහන්සේට, භව සංයෝජනයන් ක්ෂය වූ කල්හි ‘මාගේ විමුක්තිය අකෝප්‍යය’ (නොසෙල්විය හැකිය) යන ඥානය පහළ වෙයි. (පස්වෙනි සූත්‍රයයි).

6. පඨමසික්ඛාසුත්තං

6. පළමු ශික්ෂා සූත්‍රය

87. ‘‘සාධිකමිදං[Pg.233], භික්ඛවෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති, යත්ථ අත්තකාමා කුලපුත්තා සික්ඛන්ති. තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා අධිපඤ්ඤාසික්ඛා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා, යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති.

87. “මහණෙනි, මෙම එකසිය පනහකට වැඩි (150+) ශික්ෂාපද ප්‍රමාණය අඩ මසක් පාසා උදේසනයට පැමිණෙයි. තමන්ගේ යහපත කැමති කුලපුත්‍රයෝ මෙහි හික්මෙති. මහණෙනි, මෙම සියලු ශික්ෂාපද අන්තර්ගත වන ශික්ෂාවෝ තුනකි. ඒ තුන කවරේද? අධිසීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවයි. මහණෙනි, මේවා ඒ සියලු ශික්ෂාපද අන්තර්ගත වන ශික්ෂා තුනයි.”

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි, තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො.

“මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුවක් ශීලයෙහි පරිපූර්ණව කටයුතු කරයි, සමාධියෙහි යම් පමණකට කටයුතු කරයි, ප්‍රඥාවෙහි යම් පමණකට කටයුතු කරයි. ඔහු ඒ කුඩා හා අනුකුඩා වූ යම් ශික්ෂාපද ඇද්ද, ඒවා ඉක්මවයි (ඇවතට පත්වෙයි), නැවත ඒවායින් නැගී සිටියි (පිරිසිදු වෙයි). එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහිදී ඒ සම්බන්ධයෙන් අභව්‍ය බවක් (නොහැකියාවක්) මා වදාරා නැති බැවිනි. වැදගත් වූ, බ්‍රහ්මචර්යාවට මූලික වූ, බ්‍රහ්මචර්යාවට අනුරූප වූ යම් ශික්ෂාපද ඇද්ද, ඒවායෙහි ස්ථිර ශීලයෙන් හා නොසැලෙන ශීලයෙන් යුක්ත වෙයි, ඒ ශික්ෂාපද සමාදන්ව හික්මෙයි. ඔහු සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන්, සතර අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති (අවිනිපාත ධර්ම වූ), නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇති සෝවාන් පුද්ගලයෙකු වෙයි.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති.

“මහණෙනි, තවද මෙහි භික්ෂුවක් ශීලයෙහි පරිපූර්ණව කටයුතු කරයි, සමාධියෙහි යම් පමණකට කටයුතු කරයි, ප්‍රඥාවෙහි යම් පමණකට කටයුතු කරයි. ඔහු ඒ කුඩා හා අනුකුඩා වූ යම් ශික්ෂාපද ඇද්ද, ඒවා ඉක්මවයි, නැවත ඒවායින් නැගී සිටියි. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහිදී ඒ සම්බන්ධයෙන් අභව්‍ය බවක් මා වදාරා නැති බැවිනි. වැදගත් වූ, බ්‍රහ්මචර්යාවට මූලික වූ, බ්‍රහ්මචර්යාවට අනුරූප වූ යම් ශික්ෂාපද ඇද්ද, ඒවායෙහි ස්ථිර ශීලයෙන් හා නොසැලෙන ශීලයෙන් යුක්ත වෙයි, ඒ ශික්ෂාපද සමාදන්ව හික්මෙයි. ඔහු සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් ද, රාග ද්වේෂ මෝහයන්ගේ තුනී වීමෙන් ද සකෘදාගාමී වෙයි. ඔහු එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක් කෙළවර කරයි.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං [Pg.234] සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා.

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් සීලයෙහි පිරිපුන් වූයේ වෙයි, සමාධියෙහි පිරිපුන් වූයේ වෙයි, ප්‍රඥාවෙහි පමණින් ක්‍රියා කරන්නේ වෙයි. ඔහු යම් ඒ කුඩා අනුකුඩා ශික්ෂාපද ඇද්ද, ඒවා ඉක්මවයි ද, නැවත ඒවායින් නැගී සිටියි. ඒ කවර හෙයින් ද? මහණෙනි, මේ ශික්ෂාපද සම්බන්ධයෙන් (අරිය පුද්ගලයා හට) අභව්‍ය බවක් මා විසින් වදාරා නොමැති බැවිනි. එහෙත් ආදිබ්‍රහ්මචරිය නම් වූ, උතුම් පැවැත්මට සුදුසු වූ යම් ඒ ශික්ෂාපද ඇද්ද, එහි ඔහු ස්ථිර සීල ඇත්තේ, පිහිටි සීල ඇත්තේ වෙයි. ඒ ශික්ෂාපදයන්හි සමාදන්ව හික්මෙයි. ඔහු ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතිකව (උසස් ලොවක) උපදින්නේ වෙයි. එහි දී ම පිරිනිවන් පාන්නේ, ඒ ලෝකයෙන් පෙරළා නොඑන ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති.

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් සීලයෙහි පිරිපුන් වූයේ වෙයි, සමාධියෙහි පිරිපුන් වූයේ වෙයි, ප්‍රඥාවෙහි පිරිපුන් වූයේ වෙයි. ඔහු යම් ඒ කුඩා අනුකුඩා ශික්ෂාපද ඇද්ද, ඒවා ඉක්මවයි ද, නැවත ඒවායින් නැගී සිටියි. ඒ කවර හෙයින් ද? මහණෙනි, මේ ශික්ෂාපද සම්බන්ධයෙන් (අරිය පුද්ගලයා හට) අභව්‍ය බවක් මා විසින් වදාරා නොමැති බැවිනි. එහෙත් ආදිබ්‍රහ්මචරිය නම් වූ, උතුම් පැවැත්මට සුදුසු වූ යම් ඒ ශික්ෂාපද ඇද්ද, එහි ඔහු ස්ථිර සීල ඇත්තේ, පිහිටි සීල ඇත්තේ වෙයි. ඒ ශික්ෂාපදයන්හි සමාදන්ව හික්මෙයි. ඔහු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොව දී ම තමා විසින් ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, පදෙසං පදෙසකාරී ආරාධෙති පරිපූරං පරිපූරකාරී. අවඤ්ඣානි ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, සික්ඛාපදානි වදාමී’’ති. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, මෙසේ කොටසක් සම්පූර්ණ කරන්නා ඒ කොටසෙහි ප්‍රතිඵල සාක්ෂාත් කරයි, සම්පූර්ණයෙන් පූර්ණ කරන්නා පූර්ණ ප්‍රතිඵලය සාක්ෂාත් කරයි. මහණෙනි, මා පවසන මේ ශික්ෂාපදයන් නිෂ්ඵල නොවන බව දත යුතුය.” සයවන සූත්‍රයයි.

7. දුතියසික්ඛාසුත්තං

7. දෙවන ශික්ෂා සූත්‍රය

88. ‘‘සාධිකමිදං, භික්ඛවෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති යත්ථ අත්තකාමා කුලපුත්තා සික්ඛන්ති. තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති.

88. “මහණෙනි, තමාගේ යහපත කැමති කුලපුත්‍රයන් යම් ශික්ෂාපදයන්හි හික්මෙත් ද, ඒ එක්සිය පනහකට අධික වූ ශික්ෂාපද සමූහය අර්ධ මාසයක් පාසා උදේසනට (ප්‍රාතිමෝක්ෂ දේශනාවට) පැමිණෙයි. මහණෙනි, මේ සියලු ශික්ෂාපද අන්තර්ගත වන ශික්ෂාවෝ තිදෙනෙකි. ඒ කවර තිදෙනෙක් ද යත්? අධිසීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවයි. මහණෙනි, මේ සියලු ශික්ෂාපද ඇතුළත් වන ශික්ෂාවන් තුන මෙයයි.”

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සත්තක්ඛත්තුපරමො හොති. සත්තක්ඛත්තුපරමං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා කොලංකොලො හොති, ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. සො තිණ්ණං [Pg.235] සංයොජනානං පරික්ඛයා එකබීජී හොති, එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති.

“මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් සීලයෙහි පිරිපුන් වූයේ වෙයි, සමාධියෙහි පමණින් ක්‍රියා කරන්නේ වෙයි, ප්‍රඥාවෙහි පමණින් ක්‍රියා කරන්නේ වෙයි. ඔහු යම් ඒ කුඩා අනුකුඩා ශික්ෂාපද ඉක්මවයි ද, නැවත ඒවායින් නැගී සිටියි. ඒ කවර හෙයින් ද? මහණෙනි, එහි අභව්‍ය බවක් මා විසින් වදාරා නොමැති බැවිනි. එහෙත් ආදිබ්‍රහ්මචරිය වූ ශික්ෂාපදයන්හි ඔහු ස්ථිර සීල ඇත්තේ වෙයි. ඔහු සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන්, උපරිම වශයෙන් සත් වතාවක් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා දුක් කෙළවර කරන 'සත්තක්ඛත්තුපරම' සෝතාපන්න වෙයි. සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන්, කුල දෙක තුනක සැරිසරා දුක් කෙළවර කරන 'කෝලංකෝල' සෝතාපන්න වෙයි. සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන්, එකම මනුෂ්‍ය භවයක උපත ලබා දුක් කෙළවර කරන 'ඒකබීජී' සෝතාපන්න වෙයි. සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් හා රාග ද්වේෂ මෝහයන්ගේ තුනී වීමෙන්, එක් වතාවක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක් කෙළවර කරන සකෘදාගාමී පුද්ගලයා වෙයි.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති.

“මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් සීලයෙහි පිරිපුන් වූයේ වෙයි, සමාධියෙහි පිරිපුන් වූයේ වෙයි, ප්‍රඥාවෙහි පමණින් ක්‍රියා කරන්නේ වෙයි. ඔහු යම් ඒ කුඩා අනුකුඩා ශික්ෂාපද ඉක්මවයි ද, නැවත ඒවායින් නැගී සිටියි. ඒ කවර හෙයින් ද? මහණෙනි, එහි අභව්‍ය බවක් මා විසින් වදාරා නොමැති බැවිනි. එහෙත් ආදිබ්‍රහ්මචරිය වූ ශික්ෂාපදයන්හි ඔහු ස්ථිර සීල ඇත්තේ වෙයි. ඔහු ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් උඩුගං බලා යන අකනිටා භවය දක්වා යන 'උද්ධංසෝත අකනිට්ඨගාමී' වෙයි. එම සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ප්‍රයෝග සහිතව පිරිනිවන් පාන 'සසංඛාර පරිනිබ්බායී' වෙයි. ප්‍රයෝග රහිතව පිරිනිවන් පාන 'අසංඛාර පරිනිබ්බායී' වෙයි. ආයු කාලයෙන් අඩක් ඉක්මවා පිරිනිවන් පාන 'උපහච්ච පරිනිබ්බායී' වෙයි. ආයු කාලය අතරතුර පිරිනිවන් පාන 'අන්තරා පරිනිබ්බායී' පුද්ගලයා වෙයි.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති.

“මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් සීලයෙහි පිරිපුන් වූයේ, සමාධියෙහි පිරිපුන් වූයේ, ප්‍රඥාවෙහි පිරිපුන් වූයේ වෙයි. ඔහු ඒ ශික්ෂාපදයන්හි ස්ථිර සීල ඇත්තේ, පිහිටි සීල ඇත්තේ වෙයි, ශික්ෂාපදයන්හි සමාදන්ව හික්මෙයි. ඔහු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොව දී ම තමා විසින් ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, පදෙසං පදෙසකාරී ආරාධෙති, පරිපූරං පරිපූරකාරී, අවඤ්ඣානි ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, සික්ඛාපදානි වදාමී’’ති. සත්තමං.

“මහණෙනි, මෙසේ කොටසක් පුහුණු කරන්නා කොටසක් (ප්‍රතිඵල) සාක්ෂාත් කරයි; සම්පූර්ණයෙන් පුහුණු කරන්නා සම්පූර්ණ ප්‍රතිඵල සාක්ෂාත් කරයි. මහණෙනි, මම මේ ශික්ෂාපදයන් හිස් නොවන බව පවසමි.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

8. තතියසික්ඛාසුත්තං

8. තෙවැනි ශික්ෂා සූත්‍රය.

89. ‘‘සාධිකමිදං, භික්ඛවෙ, දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං අන්වද්ධමාසං උද්දෙසං ආගච්ඡති යත්ථ අත්තකාමා කුලපුත්තා සික්ඛන්ති. තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා [Pg.236] යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා යත්ථෙතං සබ්බං සමොධානං ගච්ඡති.

89. “මහණෙනි, තමන්ගේ යහපත කැමති කුලපුත්‍රයන් යම් ශික්ෂාපදයන්හි හික්මෙත්ද, ඒ එකසිය පනහකට අධික ශික්ෂාපද සමූහය සෑම අඩ මසකම උදේසීමට (පාතිමොක්ඛ උදේසයට) පැමිණෙයි. මහණෙනි, මේ සියල්ල යම් ශික්ෂාවන් තුනක් තුළ ඇතුළත් වේද, ඒ ශික්ෂාවෝ තිදෙනෙකි. ඒ තිදෙන කවරහුද? අධිසීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවයි. මහණෙනි, මේ සියල්ල යම් ශික්ෂාවන් තුනක් තුළ ඇතුළත් වේද, ඒ ශික්ෂාවෝ මේ තිදෙනාම වෙති.”

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා, රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා එකබීජී හොති, එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා කොලංකොලො හොති, ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තං වා පන අනභිසම්භවං අප්පටිවිජ්ඣං තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සත්තක්ඛත්තුපරමො හොති, සත්තක්ඛත්තුපරමං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති.

“මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව සීලයෙහි පිරිපුන්ව කටයුතු කරයි, සමාධියෙහි පිරිපුන්ව කටයුතු කරයි, ප්‍රඥාවෙහි පිරිපුන්ව කටයුතු කරයි. ඔහු යම් ඒ කුඩා වූද, අනුකුඩා වූද ශික්ෂාපද වෙත්ද, ඒවා අතින් උල්ලංඝනය වුවද, නැවත එයින් නික්මෙයි. ඊට හේතුව කවරේද? මහණෙනි, මක්නිසාද යත් ඒ ශික්ෂාපද සම්බන්ධයෙන් ඇවැත් පැමිණීම හෝ ඉන් නික්මීම ආර්ය පුද්ගලයාට නොහැක්කක් ලෙස මා ප්‍රකාශ කර නැති බැවිනි. එහෙත් යම් ශික්ෂාපද කෙනෙක් බඹසරට මුල් වෙත්ද, බඹසරට අනුරූප වෙත්ද, ඒ ශික්ෂාපදයන්හි ඔහු ස්ථිර සීලයෙන් හා නොසැලෙන සීලයෙන් යුක්ත වෙයි. ඔහු ශික්ෂාපදයන් සමාදන්ව හික්මෙයි. ඔහු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි. ඉදින් ඔහු එය සාක්ෂාත් කිරීමට හෝ අවබෝධ කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, පහළ කොටසේ සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ‘අන්තරාපරිනිබ්බායී’ වෙයි. ඉදින් ඔහු එය සාක්ෂාත් කිරීමට හෝ අවබෝධ කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, පහළ කොටසේ සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ‘උපහච්චපරිනිබ්බායී’ වෙයි. ඉදින් ඔහු එය සාක්ෂාත් කිරීමට හෝ අවබෝධ කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, පහළ කොටසේ සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ‘අසංඛාරපරිනිබ්බායී’ වෙයි. ඉදින් ඔහු එය සාක්ෂාත් කිරීමට හෝ අවබෝධ කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, පහළ කොටසේ සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ‘සසංඛාරපරිනිබ්බායී’ වෙයි. ඉදින් ඔහු එය සාක්ෂාත් කිරීමට හෝ අවබෝධ කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, පහළ කොටසේ සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ‘උද්ධංසෝත අකනිට්ඨගාමී’ වෙයි. ඉදින් ඔහු එය සාක්ෂාත් කිරීමට හෝ අවබෝධ කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් හා රාග, ද්වේෂ, මෝහයන්ගේ තුනී වීමෙන් ‘සකෘදාගාමී’ වෙයි; ඔහු එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක කෙළවර කරයි. ඉදින් ඔහු එය සාක්ෂාත් කිරීමට හෝ අවබෝධ කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් ‘ඒකබීජී’ වෙයි; ඔහු මිනිස් ලොව එක් භවයක පමණක් උපත ලබා දුක කෙළවර කරයි. ඉදින් ඔහු එය සාක්ෂාත් කිරීමට හෝ අවබෝධ කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් ‘කෝලංකෝල’ වෙයි; ඔහු කුල දෙකක් හෝ තුනක් අතර සැරිසරා දුක කෙළවර කරයි. ඉදින් ඔහු එය සාක්ෂාත් කිරීමට හෝ අවබෝධ කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් ‘සත්තක්ඛත්තුපරම’ වෙයි; ඔහු දෙවි මිනිස් ලොව උපරිම වශයෙන් හත් වරක් සැරිසරා දුක කෙළවර කරයි.”

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, පරිපූරං පරිපූරකාරී ආරාධෙති පදෙසං පදෙසකාරී. අවඤ්ඣානිත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, සික්ඛාපදානි වදාමී’’ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, මෙසේ සම්පූර්ණයෙන් පුහුණු කරන්නා සම්පූර්ණ ප්‍රතිඵලයක්ද, කොටසක් පුහුණු කරන්නා කොටසක් (ප්‍රතිඵල) ද සාක්ෂාත් කරයි. මහණෙනි, මම මේ ශික්ෂාපදයන් හිස් නොවන බව පවසමි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. පඨමසික්ඛත්තයසුත්තං

9. පළමු ශික්ෂාත්‍රය සූත්‍රය.

90. ‘‘තිස්සො [Pg.237] ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා.

90. “මහණෙනි, මේ ශික්ෂාවෝ තිදෙනෙකි. ඒ තිදෙන කවරහුද? අධිසීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවයි.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා.

“මහණෙනි, අධිසීල ශික්ෂාව යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි... (පෙ)... ශික්ෂාපදයන් සමාදන්ව හික්මෙයි. මහණෙනි, මෙය අධිසීල ශික්ෂාව යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා.

“මහණෙනි, අධිචිත්ත ශික්ෂාව යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්ව... (පෙ)... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙය අධිචිත්ත ශික්ෂාව යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා’’ති. නවමං.

“මහණෙනි, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ‘මෙය දුකයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි... (පෙ)... ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාවයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි. මහණෙනි, මෙය අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි ශික්ෂාවෝ තිදෙනාම වෙති.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. දුතියසික්ඛත්තයසුත්තං

10. දෙවැනි ශික්ෂාත්‍රය සූත්‍රය.

91. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා. කතමා තිස්සො? අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා.

91. “මහණෙනි, මේ ශික්ෂාවෝ තිදෙනෙකි. ඒ තිදෙන කවරහුද? අධිසීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සහ අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවයි.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිසීලසික්ඛා.

“මහණෙනි, අධිසීල ශික්ෂාව යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි... (පෙ)... ශික්ෂාපදයන් සමාදන්ව හික්මෙයි. මහණෙනි, මෙය අධිසීල ශික්ෂාව යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තසික්ඛා.

“මහණෙනි, අධිචිත්ත ශික්ෂාව යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්ව... (පෙ)... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙය අධිචිත්ත ශික්ෂාව යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අධිපඤ්ඤා සික්ඛා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සික්ඛා’’ති.

“මහණෙනි, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර, එයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙය අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි ශික්ෂාවන් තුනයි.”

‘‘අධිසීලං [Pg.238] අධිචිත්තං, අධිපඤ්ඤඤ්ච වීරියවා;

ථාමවා ධිතිමා ඣායී, සතො ගුත්තින්ද්‍රියො චරෙ.

“වීර්යවන්ත වූ, (ප්‍රඥා) බලයෙන් යුක්ත වූ, ධෛර්යවන්ත වූ, දැහැනට සමවන්, සිහිය ඇති හා සංවර කරගත් ඉන්ද්‍රියයන් ඇති තැනැත්තා අධිශීලය, අධිචිත්තය හා අධිප්‍රඥාවෙහි හික්මිය යුතුය.”

‘‘යථා පුරෙ තථා පච්ඡා, යථා පච්ඡා තථා පුරෙ;

යථා අධො තථා උද්ධං, යථා උද්ධං තථා අධො.

“පෙර (ප්‍රථම කාලයේදී) යම් සේ ද, පසුව ද එසේමය; පසුව යම් සේ ද, පෙර ද එසේමය. (ශරීරයේ) පහළ කොටස (අසුභ වශයෙන්) යම් සේ දකී ද, ඉහළ කොටස ද එසේම දකී; ඉහළ කොටස යම් සේ දකී ද, පහළ කොටස ද එසේම දකී.”

‘‘යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා;

අභිභුය්‍ය දිසා සබ්බා, අප්පමාණසමාධිනා.

“දහවල යම් සේ (ශික්ෂාවන්හි) හික්මේ ද, රාත්‍රියේ ද එසේමය; රාත්‍රියේ යම් සේ හික්මේ ද, දහවල ද එසේමය. අප්‍රමාණ වූ (අරහත් මඟ) සමාධියෙන් යුතුව, සියලු දිශාවන් අරමුණු කරගනිමින් (කෙලෙස්) මැඩපවත්වා හික්මිය යුතුය.”

‘‘තමාහු සෙඛං පටිපදං, අථො සංසුද්ධචාරියං ;

තමාහු ලොකෙ සම්බුද්ධං, ධීරං පටිපදන්තගුං.

“පිළිවෙතින් යුත්, පිරිසිදු චරිතයක් ඇති ඒ තැනැත්තා 'සේඛ' පුද්ගලයා යැයි පවසති. ලෝකයෙහි පිළිවෙතෙහි කෙළවරට (නිවනට) පත් වූ, ස්ථිර ගුණ ඇති ඒ පුද්ගලයා 'සම්බුද්ධ' (චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළ තැනැත්තා) යැයි පවසති.”

‘‘විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන, තණ්හාක්ඛයවිමුත්තිනො;

පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො හොති චෙතසො’’ති. දසමං;

“තෘෂ්ණාව ක්ෂය වීමෙන් විමුක්තියට පත් වූ තැනැත්තාගේ, (අවසාන) විඥානය නිරුද්ධ වීමෙන්, පහනක් නිවී යාම මෙන් සිතේ මිදීම (නැවත නූපදනා ලෙස මිදීම) සිදුවේ.” දසවන සූත්‍රයයි.

11. සඞ්කවාසුත්තං

11. සංකවා සූත්‍රය

92. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන සඞ්කවා නාම කොසලානං නිගමො තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා සඞ්කවායං විහරති. තෙන ඛො පන සමයෙන කස්සපගොත්තො නාම භික්ඛු සඞ්කවායං ආවාසිකො හොති. තත්‍ර සුදං භගවා සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති. අථ ඛො කස්සපගොත්තස්ස භික්ඛුනො භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’’ති. අථ ඛො භගවා සඞ්කවායං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන රාජගහං තෙන චාරිකං පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන රාජගහං තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා රාජගහෙ විහරති.

92. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ කෝසල ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි යෙදෙන සේක්, සංකවා නම් වූ කෝසල වැසියන්ගේ නියම්ගමකට වැඩි සේක. එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සංකවා නියම්ගමෙහි වාසය කළ සේක. එකල කස්සපගොත්ත නම් භික්ෂුව සංකවා නියම්ගමෙහි ආවාසික භික්ෂුවක්ව සිටියේය. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂා පදයන්ට අදාළ වූ ධර්ම කථාවෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට (අර්ථය) මැනවින් පෙන්වා දෙන සේක, සමාදන් කරවන සේක, උත්සාහවත් කරවන සේක, සතුටු කරවන සේක. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂා පද සම්බන්ධ ධර්ම කථාවෙන් භික්ෂූන්ව දිරිමත් කරන කල්හි, කස්සපගොත්ත භික්ෂුවට නොරිස්සුමක් හා අප්‍රසාදයක් ඇති විය. “මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අතිශයින්ම දැඩි ලෙස (ශික්ෂා පද පනවමින් කෙලෙස්) කපා හරින්නෙකි” යි ඔහුට සිතුණි. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සංකවා නියම්ගමෙහි රිසි පරිදි වාසය කොට, රජගහනුවර දෙසට චාරිකාවෙහි වැඩි සේක. පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි යෙදෙන උන්වහන්සේ රජගහනුවරට පැමිණ එහි වාසය කළ සේක.

අථ ඛො කස්සපගොත්තස්ස භික්ඛුනො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො අහුදෙව කුක්කුච්චං අහු විප්පටිසාරො – ‘‘අලාභා වත මෙ, න වත මෙ ලාභා[Pg.239]; දුල්ලද්ධං වත මෙ, න වත මෙ සුලද්ධං; යස්ස මෙ භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යං; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ අච්චයං අච්චයතො දෙසෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො කස්සපගොත්තො භික්ඛු සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන රාජගහං තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන රාජගහං යෙන ගිජ්ඣකූටො පබ්බතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො කස්සපගොත්තො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච –

එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩි නොබෝ වේලාවකින් කස්සපගොත්ත භික්ෂුවට පසුතැවිල්ලක් හා විපිළිසර බවක් ඇති විය. “මට නම් ලාභයක් නොවීය, අලාභයක්ම විය; මට නම් යහපත් ලැබීමක් නොවීය, අයහපත් ලැබීමක්ම විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂා පද සම්බන්ධ ධර්ම කථාවෙන් භික්ෂූන්ව දිරිමත් කරන කල්හි, ‘මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අතිශයින්ම දැඩි ලෙස කෙලෙස් කපා හරින්නෙකි’ යි මට නොරිස්සුමක් හා අප්‍රසාදයක් ඇති විය. මම දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස්, උන්වහන්සේ හමුවේ මගේ වරද වරදක් ලෙස පිළිගෙන ක්ෂමා කරවා ගන්නේ නම් මැනවි” යි ඔහුට සිතුණි. ඉක්බිති කස්සපගොත්ත භික්ෂුව සේනාසනය අස්පස් කොට, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහනුවර දෙසට පිටත් විය. පිළිවෙළින් රජගහනුවර ගිජුකුළු පර්වතයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හිඳගත් කස්සපගොත්ත භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය.

‘‘එකමිදං, භන්තෙ, සමයං භගවා සඞ්කවායං විහරති, සඞ්කවා නාම කොසලානං නිගමො. තත්‍ර, භන්තෙ, භගවා සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. තස්ස මය්හං භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. අථ ඛො භගවා සඞ්කවායං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන රාජගහං තෙන චාරිකං පක්කාමි. ( ) තස්ස මය්හං, භන්තෙ, අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො අහුදෙව කුක්කුච්චං අහු විප්පටිසාරො – අලාභා වත මෙ, න වත මෙ ලාභා; දුල්ලද්ධං වත මෙ, න වත මෙ සුලද්ධං; යස්ස මෙ භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යං; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ අච්චයං අච්චයතො දෙසෙය්‍යන්ති. අච්චයො මං, භන්තෙ, අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං යස්ස මෙ භගවති සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. තස්ස [Pg.240] මෙ, භන්තෙ, භගවා අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු, ආයතිං සංවරායා’’ති.

“ස්වාමීනි, එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෝසල ජනපදයේ සංකවා නම් නියම්ගමෙහි වැඩවසන සේක. ස්වාමීනි, එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂාපද හා සම්බන්ධ වූ ධර්ම දේශනාවකින් භික්ෂූන් වහන්සේලාට කරුණු පෙන්වා දුන්හ, (එහි) සමාදන් කරවූහ, උනන්දු කරවූහ, ප්‍රමෝදයට පත් කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂාපද හා සම්බන්ධ ධර්ම දේශනාවෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට කරුණු පෙන්වා දෙද්දී, සමාදන් කරවද්දී, උනන්දු කරවද්දී හා ප්‍රමෝදයට පත් කරද්දී, ‘මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අතිශයින්ම දැඩි ලෙස ශික්ෂාවන් පනවති’ (ශික්ෂාපද මගින් අපව දැඩි පාලනයකට ලක් කරති) යන්නෙන් මට නොකැමැත්තක් හා නොසතුටක් ඇති විය. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සංකවා නියම්ගමෙහි රිසි තාක් කල් වැඩසිට රජගහ නුවර බලා චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කර නොබෝ වේලාවකින් මට මෙබඳු පසුතැවිල්ලක් හා කනගාටුවක් ඇති විය: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂාපද හා සම්බන්ධ ධර්ම කතාවෙන් භික්ෂූන්ට අනුශාසනා කරද්දී මට නොකැමැත්තක් හා නොසතුටක් ඇති වීම මගේ අභාග්‍යයකි, මට ලැබුණු අලාභයකි. මම පැවිද්ද ලැබුවේ නොමනා ලෙසය, මගේ පැවිද්ද යහපත් ලෙස ලැබුණක් නොවේ. මම දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියේ මගේ වරද වරදක් ලෙස පාපොච්චාරණය කළහොත් මැනවි’ කියායි. ස්වාමීනි, අඥානකම නිසාත්, මුළාව නිසාත්, අදක්ෂකම නිසාත් මට වරදක් සිදු විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂාපද හා සම්බන්ධ ධර්ම දේශනාවෙන් භික්ෂූන්ට අනුශාසනා කරද්දී මම නොකැමැත්ත හා නොසතුට ඇති කරගත්තෙමි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගේ එම වරද වරදක් ලෙස පිළිගෙන, මතු සංවරය පිණිස මට සමාව දෙන සේක්වා.”

‘‘තග්ඝ තං, කස්සප, අච්චයො අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යස්ස තෙ මයි සික්ඛාපදපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය භික්ඛූ සන්දස්සෙන්තෙ සමාදපෙන්තෙ සමුත්තෙජෙන්තෙ සම්පහංසෙන්තෙ අහුදෙව අක්ඛන්ති අහු අප්පච්චයො – ‘අධිසල්ලිඛතෙවායං සමණො’ති. යතො ච ඛො ත්වං, කස්සප, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි, තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාම. වුද්ධිහෙසා, කස්සප, අරියස්ස විනයෙ යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, ආයතිං සංවරං ආපජ්ජති.

“කස්සප, ඒකාන්තයෙන්ම අඥානකම නිසාත්, මුළාව නිසාත්, අදක්ෂකම නිසාත් ඔබ අතින් වරදක් සිදු විය. මා ශික්ෂාපද පිළිබඳ වූ ධර්ම කතාවෙන් භික්ෂූන්ට අනුශාසනා කරද්දී, ‘මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අතිශයින්ම දැඩි ලෙස ශික්ෂාවන් පනවති’ යැයි ඔබට නොකැමැත්තක් හා නොසතුටක් ඇති විය. කස්සප, ඔබ ඔබේ වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව එය පිළියම් කරන බැවින්, අපි එය පිළිගනිමු. කස්සප, යමෙක් තම වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව පිළියම් කොට මතු සංවරයට පැමිණෙන්නේ නම්, මෙය ආර්ය විනයෙහි දියුණුවක්ම වන්නේය.”

‘‘ථෙරො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති න සික්ඛාකාමො න සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච න සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච න වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, ථෙරස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස ථෙරස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි.

“කස්සප, යම් ස්ථවිර භික්ෂුවක් ශික්ෂාවන් කෙරෙහි කැමැත්තක් නොමැති නම්, ශික්ෂාවන් සමාදන් වීමේ ගුණ පවසන්නෙකු නොවේ නම්, ශික්ෂාවන් කෙරෙහි අකමැති අන් භික්ෂූන්ව ද ශික්ෂාවන්හි සමාදන් කරවන්නේ නොවේ නම්, ශික්ෂාවන් කෙරෙහි කැමති අන් භික්ෂූන්ගේ ගුණ ද සුදුසු කලට සත්‍ය වූ පරිදි නොපවසන්නේ නම්; කස්සප, මම එවැනි ස්ථවිර භික්ෂුවකට ප්‍රශංසා නොකරමි. එයට හේතුව කුමක්ද? ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ මොහුගේ ගුණ පවසති’ යැයි සිතා අන් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහුව ඇසුරු කළ හැකි බැවිනි. ඔහුව ඇසුරු කරන අය ඔහුගේ ඒ වැරදි ආදර්ශය අනුගමනය කරති. ඔවුන් ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කළහොත්, එය ඔවුන්ට දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ අහිත පිණිස හා දුක පිණිස පවතින්නේය. කස්සප, එම නිසා මම එවැනි ස්ථවිර භික්ෂුවකට ප්‍රශංසා නොකරමි.”

‘‘මජ්ඣිමො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති…පෙ… නවො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති න සික්ඛාකාමො න සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච න සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච න වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, නවස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස නවස්ස භික්ඛුනො න වණ්ණං භණාමි.

“කස්සප, යම් මධ්‍යම භික්ෂුවක් ද... (පෙ)... කස්සප, යම් නවක භික්ෂුවක් හෝ ශික්ෂාවන් කෙරෙහි කැමැත්තක් නොමැති නම්, ශික්ෂාවන් සමාදන් වීමේ ගුණ පවසන්නෙකු නොවේ නම්, ශික්ෂාවන් කෙරෙහි අකමැති අන් භික්ෂූන්ව ද ශික්ෂාවන්හි සමාදන් කරවන්නේ නොවේ නම්, ශික්ෂාවන් කෙරෙහි කැමති අන් භික්ෂූන්ගේ ගුණ ද සුදුසු කලට සත්‍ය වූ පරිදි නොපවසන්නේ නම්; කස්සප, මම එවැනි නවක භික්ෂුවකට ප්‍රශංසා නොකරමි. එයට හේතුව කුමක්ද? ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ මොහුගේ ගුණ පවසති’ යැයි සිතා අන් භික්ෂූන් ඔහුව ඇසුරු කළ හැකි බැවිනි. ඔහුව ඇසුරු කරන අය ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරති. ඔවුන් ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කළහොත්, එය ඔවුන්ට දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ අහිත පිණිස හා දුක පිණිස පවතින්නේය. කස්සප, එම නිසා මම එවැනි නවක භික්ෂුවකට ප්‍රශංසා නොකරමි.”

‘‘ථෙරො [Pg.241] චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති සික්ඛාකාමො සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, ථෙරස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස ථෙරස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමි.

“කස්සප, යම් ස්ථවිර භික්ෂුවක් ශික්ෂාවන් කෙරෙහි කැමැත්ත ඇත්තේ වෙයි නම්, ශික්ෂාවන් සමාදන් වීමේ ගුණ පවසන්නෙකු වෙයි නම්, ශික්ෂාවන් කෙරෙහි අකමැති අන් භික්ෂූන්ව ද ශික්ෂාවන්හි සමාදන් කරවන්නේ වෙයි නම්, ශික්ෂාවන් කෙරෙහි කැමති අන් භික්ෂූන්ගේ ගුණ ද සුදුසු කලට සත්‍ය වූ පරිදි පවසන්නේ වෙයි නම්; කස්සප, මම එවැනි ස්ථවිර භික්ෂුවකට ප්‍රශංසා කරමි. එයට හේතුව කුමක්ද? ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ මොහුගේ ගුණ පවසති’ යැයි සිතා අන් භික්ෂූන් ඔහුව ඇසුරු කරති. ඔහුව ඇසුරු කරන අය ඔහුගේ ඒ යහපත් ආදර්ශය අනුගමනය කරති. ඔවුන් ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කළහොත්, එය ඔවුන්ට දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ හිත පිණිස හා සැප පිණිස පවතින්නේය. කස්සප, එම නිසා මම එවැනි ස්ථවිර භික්ෂුවකට ප්‍රශංසා කරමි.”

‘‘මජ්ඣිමො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති සික්ඛාකාමො…පෙ… නවො චෙපි, කස්සප, භික්ඛු හොති සික්ඛාකාමො සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා තෙ ච සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, එවරූපස්සාහං, කස්සප, නවස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමි. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා හිස්ස වණ්ණං භණතීති අඤ්ඤෙ නං භික්ඛූ භජෙය්‍යුං, යෙ නං භජෙය්‍යුං ත්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං, ය්‍යාස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. තස්මාහං, කස්සප, එවරූපස්ස නවස්ස භික්ඛුනො වණ්ණං භණාමී’’ති. එකාදසමං.

“කස්සප, ඉදින් මධ්‍යම පැවිද්දෙකු වූ භික්ෂුවක් හික්මීමට කැමති වන්නේ නම්...පෙ... කස්සප, ඉදින් නවක භික්ෂුවක් හික්මීමට කැමති වන්නේ ද, හික්මීම සමාදන් වීමේ ගුණ පවසන්නේ ද, හික්මීමට අකමැති වෙනත් භික්ෂූන් හික්මීමෙහි සමාදන් කරවන්නේ ද, හික්මීමට කැමති වෙනත් භික්ෂූන්ගේ ගුණ සුදුසු කලට සැබෑ වූ ලෙසින් ද තත් වූ ලෙසින් ද පවසන්නේ ද, කස්සප, මම එවැනි නවක භික්ෂුවගේ ගුණ පවසමි. එයට හේතුව කුමක්ද? ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ මොහුගේ ගුණ පවසති’ යි සෙසු භික්ෂූන් ඔහු ඇසුරු කරත්. ඔහු ඇසුරු කරන්නෝ ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරත්. ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරන්නා වූ ඔවුන්ට එය දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ හිතසුව පිණිස පවතින්නේය. කස්සප, ඒ නිසා මම එවැනි නවක භික්ෂුවගේ ගුණ පවසමි.” එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

සමණවග්ගො නවමො.

නවවන සමණ වර්ගයයි.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

සමණො ගද්‍රභො ඛෙත්තං, වජ්ජිපුත්තො ච සෙක්ඛකං;

තයො ච සික්ඛනා වුත්තා, ද්වෙ සික්ඛා සඞ්කවාය චාති.

සමණ, ගද්‍රභ, ඛෙත්ත, වජ්ජිපුත්ත සහ සේක්ඛ යන සූත්‍ර ද, (සික්ඛා) තුනක් වදාළ සූත්‍රය ද, සික්ඛා සූත්‍ර දෙකක් සහ සංකවාය සූත්‍රය ද වේ.

(10) 5. ලොණකපල්ලවග්ගො

(10) 5. ලෝණකපල්ල වර්ගය

1. අච්චායිකසුත්තං

1. අච්චායික සූත්‍රය

93. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, කස්සකො ගහපති සීඝං සීඝං ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරොති සුමතිකතං. සීඝං සීඝං ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරිත්වා [Pg.242] සුමතිකතං සීඝං සීඝං බීජානි පතිට්ඨාපෙති. සීඝං සීඝං බීජානි පතිට්ඨාපෙත්වා සීඝං සීඝං උදකං අභිනෙතිපි අපනෙතිපි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කස්සකස්ස ගහපතිස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. තස්ස ඛො තං, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස නත්ථි සා ඉද්ධි වා ආනුභාවො වා – ‘අජ්ජෙව මෙ ධඤ්ඤානි ජායන්තු, ස්වෙව ගබ්භීනි හොන්තු, උත්තරස්වෙව පච්චන්තූ’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං තස්ස කස්සකස්ස ගහපතිස්ස තානි ධඤ්ඤානි උතුපරිණාමීනි ජායන්තිපි ගබ්භීනිපි හොන්ති පච්චන්තිපි.

93. “මහණෙනි, ගොවි ගෘහපතියෙකුට කඩිනමින් කළ යුතු කටයුතු තුනක් වෙයි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ගොවි ගෘහපතියා ඉතා ඉක්මනින් කුඹුර මැනවින් සායි, මැනවින් මට්ටම් කරයි. ඉතා ඉක්මනින් කුඹුර මැනවින් සා මට්ටම් කොට, ඉතා ඉක්මනින් බීජ වපුරයි. ඉතා ඉක්මනින් බීජ වපුරා, ඉතා ඉක්මනින් ජලය ඇතුළු කිරීම හෝ පිට කිරීම හෝ කරයි. මහණෙනි, මේවා ගොවි ගෘහපතියාට ඇති කඩිනම් කටයුතු තුනයි. මහණෙනි, එම ගොවි ගෘහපතියාට ‘මගේ ධාන්‍ය අදම පැළවේවා, හෙටම කරල් බිරේවා, අනිද්දාම පැසෙවා’ යි සිතූ පමණින් ඉටුකරගත හැකි එවැනි සෘද්ධියක් හෝ ආනුභාවයක් නැත. මහණෙනි, එසේ වුවත්, ඍතු විපර්යාසයන්ට අනුව ඒ ගොවි ගෘහපතියාගේ එම ධාන්‍ය පැළවෙන, කරල් බිරෙන සහ පැසෙන කාලයක් එළඹෙයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීණිමානි භික්ඛුස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. කතමානි තීණි? අධිසීලසික්ඛාසමාදානං, අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි භික්ඛුස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. තස්ස ඛො තං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො නත්ථි සා ඉද්ධි වා අනුභාවො වා – ‘අජ්ජෙව මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතු ස්වෙ වා උත්තරස්වෙ වා’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, හොති සො සමයො යං තස්ස භික්ඛුනො අධිසීලම්පි සික්ඛතො අධිචිත්තම්පි සික්ඛතො අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛතො අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති.

“මහණෙනි, එමෙන්ම භික්ෂුවකට ද කඩිනමින් කළ යුතු කටයුතු තුනක් වෙයි. ඒ තුන කවරේද? අධිසීල ශික්ෂාව සමාදන් වීම, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සමාදන් වීම, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව සමාදන් වීමයි. මහණෙනි, මේවා භික්ෂුවකට ඇති කඩිනම් කටයුතු තුනයි. මහණෙනි, එම භික්ෂුවට ‘මගේ සිත අදම හෝ හෙටම හෝ අනිද්දාම හෝ උපාදානයෙන් තොරව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදේවා’ යි සිතූ පමණින් ඉටුකරගත හැකි එවැනි සෘද්ධියක් හෝ ආනුභාවයක් නැත. මහණෙනි, එසේ වුවත් අධිසීලයෙහි ද හික්මෙන්නා වූ, අධිචිත්තයෙහි ද හික්මෙන්නා වූ, අධිප්‍රඥාවෙහි ද හික්මෙන්නා වූ එම භික්ෂුවගේ සිත උපාදානයෙන් තොරව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදෙන කාලයක් එළඹෙයි.”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො ඡන්දො භවිස්සති අධිචිත්තසික්ඛාසමාදානෙ, තිබ්බො ඡන්දො භවිස්සති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අධිසීල ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා අපට දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය, අධිචිත්ත ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව සමාදන් වීමෙහිලා දැඩි කැමැත්තක් ඇති වන්නේය’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙසේ හික්මිය යුතුය.” පළමු සූත්‍රයයි.

2. පවිවෙකසුත්තං

2. පවිවේක සූත්‍රය

94. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පවිවෙකානි පඤ්ඤාපෙන්ති. කතමානි තීණි? චීවරපවිවෙකං, පිණ්ඩපාතපවිවෙකං, සෙනාසනපවිවෙකං.

94. “මහණෙනි, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ පවිවේක තුනක් පනවති. ඒ තුන කවරේද? චීවර පවිවේකය, පිණ්ඩපාත පවිවේකය සහ සේනාසන පවිවේකයයි.”

‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා චීවරපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති, සාණානිපි ධාරෙන්ති, මසාණානිපි ධාරෙන්ති, ඡවදුස්සානිපි ධාරෙන්ති, පංසුකූලානිපි ධාරෙන්ති, තිරීටානිපි ධාරෙන්ති, අජිනම්පි ධාරෙන්ති, අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙන්ති, කුසචීරම්පි ධාරෙන්ති, වාකචීරම්පි ධාරෙන්ති, ඵලකචීරම්පි ධාරෙන්ති, කෙසකම්බලම්පි ධාරෙන්ති, වාලකම්බලම්පි ධාරෙන්ති, උලූකපක්ඛිකම්පි [Pg.243] ධාරෙන්ති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා චීවරපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති.

“මහණෙනි, එහිදී අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ චීවර පවිවේකය සම්බන්ධයෙන් මෙසේ පනවති; ඔවුහු සණ වැහැරි රෙදි දරති, සණ මිශ්‍ර රෙදි දරති, මළ සිරුරු එතූ රෙදි දරති, පාංශුකූල වස්ත්‍ර දරති, ගස් පට්ටාවලින් කළ වස්ත්‍ර දරති, අඳුන් දිවි සම් දරති, තීරු කැපූ අඳුන් දිවි සම් දරති, කුස තණ සිවුරු දරති, නියඳ වැහැරි දරති, ලෑලි වස්ත්‍ර දරති, මිනිස් කෙස්වලින් කළ කම්බිළි දරති, සත්ව ලොම්වලින් කළ වස්ත්‍ර දරති, බකමූණු පියාපත්වලින් කළ වස්ත්‍ර දරති. මහණෙනි, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ චීවර පවිවේකය සම්බන්ධයෙන් මෙසේ පනවති.”

‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පිණ්ඩපාතපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති. සාකභක්ඛාපි හොන්ති, සාමාකභක්ඛාපි හොන්ති, නීවාරභක්ඛාපි හොන්ති, දද්දුලභක්ඛාපි හොන්ති, හටභක්ඛාපි හොන්ති, කණභක්ඛාපි හොන්ති, ආචාමභක්ඛාපි හොන්ති, පිඤ්ඤාකභක්ඛාපි හොන්ති, තිණභක්ඛාපි හොන්ති, ගොමයභක්ඛාපි හොන්ති, වනමූලඵලාහාරා යාපෙන්ති පවත්තඵලභොජී. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පිණ්ඩපාතපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති.

“මහණෙනි, එහිදී අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ පිණ්ඩපාත පවිවේකය සම්බන්ධයෙන් මෙසේ පනවති; ඔවුහු පලා වර්ග අනුභව කරන්නෝ වෙති, සුවඳැල් සහල් අනුභව කරන්නෝ වෙති, වන සහල් අනුභව කරන්නෝ වෙති, සම් කැබලි අනුභව කරන්නෝ වෙති, සෙවල අනුභව කරන්නෝ වෙති, සහල් කුඩු අනුභව කරන්නෝ වෙති, දංකුඩ අනුභව කරන්නෝ වෙති, පින්නක් අනුභව කරන්නෝ වෙති, තණකොළ අනුභව කරන්නෝ වෙති, ගොම අනුභව කරන්නෝ වෙති, වනයේ අල මුල් සහ ගෙඩිවලින් යැපෙන්නෝ වෙති, තමන්ම වැටුණු ගෙඩි අනුභව කරන්නෝ වෙති. මහණෙනි, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ පිණ්ඩපාත පවිවේකය සම්බන්ධයෙන් මෙසේ පනවති.”

‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා සෙනාසනපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං භුසාගාරං. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා සෙනාසනපවිවෙකස්මිං පඤ්ඤාපෙන්ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා පවිවෙකානි පඤ්ඤාපෙන්ති.

“මහණෙනි, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සෙනසුන් ඇසුරු කොට පවත්නා වූ විවේකය (කෙලෙසුන්ගෙන් වෙන්වීම) ලෙස මේවා පනවති; එනම් ආරණ්‍යය, රුක්මුල, සොහොන, වනප්‍රස්ථය (ඝන වනාන්තරය), එළිමහන, පිදුරු ගොඩ සහ බොල් වී ගබඩාවයි. මහණෙනි, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සෙනසුන් ඇසුරු කළ විවේකය ලෙස පනවන්නේ මෙයයි. මහණෙනි, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මේ විවේක තුන පනවති.”

‘‘තීණි ඛො පනිමානි, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ භික්ඛුනො පවිවෙකානි. කතමානි තීණි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා ච හොති, දුස්සීල්‍යඤ්චස්ස පහීනං හොති, තෙන ච විවිත්තො හොති; සම්මාදිට්ඨිකො ච හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි චස්ස පහීනා හොති, තාය ච විවිත්තො හොති; ඛීණාසවො ච හොති, ආසවා චස්ස පහීනා හොන්ති, තෙහි ච විවිත්තො හොති. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, දුස්සීල්‍යඤ්චස්ස පහීනං හොති, තෙන ච විවිත්තො හොති; සම්මාදිට්ඨිකො ච හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි චස්ස පහීනා හොති, තාය ච විවිත්තො හොති; ඛීණාසවො ච හොති, ආසවා චස්ස පහීනා හොන්ති, තෙහි ච විවිත්තො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ‘භික්ඛු අග්ගප්පත්තො සාරප්පත්තො සුද්ධො සාරෙ පතිට්ඨිතො’’’.

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි (ධර්ම විනයෙහි) මහණකුට විවේක තුනක් ඇත්තේය. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ සිල්වත් වෙයි, ඔහුගේ දුස්සීලභාවය ප්‍රහීණ වූවකි, ඔහු එයින් වෙන් වූවෙකි. සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වෙයි, ඔහුගේ මිච්ඡා දිට්ඨිය ප්‍රහීණ වූවකි, ඔහු එයින් වෙන් වූවෙකි. ක්ෂීණාශ්‍රව වෙයි, ඔහුගේ ආශ්‍රවයෝ ප්‍රහීණ වූවෝ වෙති, ඔහු ඒ කෙලෙසුන්ගෙන් වෙන් වූවෙකි. මහණෙනි, යම් විටෙක මහණ තෙමේ සිල්වත් වේද, දුස්සීලභාවය ප්‍රහීණ වී ඔහු එයින් වෙන් වූයේ වේද; සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්තව මිච්ඡා දිට්ඨිය ප්‍රහීණ වී ඔහු එයින් වෙන් වූයේ වේද; ක්ෂීණාශ්‍රවව ආශ්‍රවයන් ප්‍රහීණ වී ඔහු ඒවායින් වෙන් වූයේ වේද; මහණෙනි, එවිට මේ මහණ තෙමේ ‘අග්‍රයට පත් වූ, සාරයට පත් වූ, පිරිසිදු වූ, ධර්ම සාරයෙහි පිහිටි මහණෙකැයි’ කියනු ලැබේ.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස සම්පන්නං සාලික්ඛෙත්තං. තමෙනං කස්සකො ගහපති සීඝං සීඝං ලවාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං ලවාපෙත්වා සීඝං සීඝං සඞ්ඝරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං සඞ්ඝරාපෙත්වා සීඝං සීඝං [Pg.244] උබ්බහාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං උබ්බහාපෙත්වා සීඝං සීඝං පුඤ්ජං කාරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං පුඤ්ජං කාරාපෙත්වා සීඝං සීඝං මද්දාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං මද්දාපෙත්වා සීඝං සීඝං පලාලානි උද්ධරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං පලාලානි උද්ධරාපෙත්වා සීඝං සීඝං භුසිකං උද්ධරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං භුසිකං උද්ධරාපෙත්වා සීඝං සීඝං ඔපුනාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං ඔපුනාපෙත්වා සීඝං සීඝං අතිහරාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං අතිහරාපෙත්වා සීඝං සීඝං කොට්ටාපෙය්‍ය. සීඝං සීඝං කොට්ටාපෙත්වා සීඝං සීඝං ථුසානි උද්ධරාපෙය්‍ය. එවමස්සු තානි, භික්ඛවෙ, කස්සකස්ස ගහපතිස්ස ධඤ්ඤානි අග්ගප්පත්තානි සාරප්පත්තානි සුද්ධානි සාරෙ පතිට්ඨිතානි.

“මහණෙනි, එය මෙබඳුය; යම් ගොවි ගෘහපතියකුගේ සරුසාර වූ හැල් කෙතක් වන්නේද, එම ගොවි ගෘහපතියා ඉතා ඉක්මනින් එය කප්පවන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් කප්පවා ඉතා ඉක්මනින් රැස් කරවන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් රැස් කරවා ඉතා ඉක්මනින් කමතට රැගෙන එන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් රැගෙන එවා ඉතා ඉක්මනින් ගොඩ ගස්වන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් ගොඩ ගස්වා ඉතා ඉක්මනින් මඩවන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් මඩවා ඉතා ඉක්මනින් පිදුරු ඉවත් කරවන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් පිදුරු ඉවත් කරවා ඉතා ඉක්මනින් බොල් වී ඉවත් කරවන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් බොල් වී ඉවත් කරවා ඉතා ඉක්මනින් පොළවන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් පොළවා ඉතා ඉක්මනින් ගෙට ගෙන්වන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් ගෙට ගෙන්වා ඉතා ඉක්මනින් කෙටවන්නේය. ඉතා ඉක්මනින් කොටවා ඉතා ඉක්මනින් දහයියා ඉවත් කරවන්නේය. මහණෙනි, මෙසේ කළ විට ඒ ගොවි ගෘහපතියාගේ ධාන්‍ය අග්‍රයට පත් වූයේ, සාරයට පත් වූයේ, පිරිසිදු වූයේ, හරයෙහි (සාරයෙහි) පිහිටියේ වෙයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යතො භික්ඛු සීලවා ච හොති, දුස්සීල්‍යඤ්චස්ස පහීනං හොති, තෙන ච විවිත්තො හොති; සම්මාදිට්ඨිකො ච හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි චස්ස පහීනා හොති, තාය ච විවිත්තො හොති; ඛීණාසවො ච හොති, ආසවා චස්ස පහීනා හොන්ති, තෙහි ච විවිත්තො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ‘භික්ඛු අග්ගප්පත්තො සාරප්පත්තො සුද්ධො සාරෙ පතිට්ඨිතො’’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, එලෙසම යම් කලෙක මහණ තෙමේ සිල්වත් වේද, ඔහුගේ දුස්සීලභාවය ප්‍රහීණ වී ඔහු එයින් වෙන් වූයේ වේද; සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වේද, මිච්ඡා දිට්ඨිය ප්‍රහීණ වී ඔහු එයින් වෙන් වූයේ වේද; ක්ෂීණාශ්‍රව වේද, ආශ්‍රවයන් ප්‍රහීණ වී ඔහු ඒවායින් වෙන් වූයේ වේද; මහණෙනි, එවිට මේ මහණ තෙමේ ‘අග්‍රයට පත් වූ, සාරයට පත් වූ, පිරිසිදු වූ, ධර්ම සාරයෙහි පිහිටි මහණෙකැයි’ කියනු ලැබේ.” දෙවන සූත්‍රයයි.

3. සරදසුත්තං

3. සරද සූත්‍රය

95. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සරදසමයෙ විද්ධෙ විගතවලාහකෙ දෙවෙ ආදිච්චො නභං අබ්භුස්සක්කමානො සබ්බං ආකාසගතං තමගතං අභිවිහච්ච භාසතෙ ච තපතෙ ච විරොචති ච.

95. “මහණෙනි, සරත් කාලයෙහි අහස නිර්මල වූ, වලාකුළු පහ වූ කල්හි, අහසට නැඟෙන සූර්යයා සියලු අහසෙහි වූ අඳුර නසා බබළන්නේද, තවන්නේද, විරාජමාන වන්නේද;”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යතො අරියසාවකස්ස විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උප්පජ්ජති, සහ දස්සනුප්පාදා, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස තීණි සංයොජනානි පහීයන්ති – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො.

“මහණෙනි, එලෙසම යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයාට කෙලෙස් රජස් රහිත වූ, මලකඩ රහිත වූ ධර්ම චක්ෂුස (සෝවාන් මඟ ඥානය) උපදීද, මහණෙනි, ඒ දැකීම පහළ වීමත් සමඟම ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ සක්කාය දිට්ඨිය, විචිකිච්ඡාව, සීලබ්බතපරාමාසය යන සංයෝජන තුන ප්‍රහීණ වෙයි.”

‘‘අථාපරං ද්වීහි ධම්මෙහි නිය්‍යාති අභිජ්ඣාය ච බ්‍යාපාදෙන ච. සො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. තස්මිං චෙ, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො කාලං කරෙය්‍ය, නත්ථි තං සංයොජනං යෙන [Pg.245] සංයොජනෙන සංයුත්තො අරියසාවකො පුන ඉමං ලොකං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති. තතියං.

“ඉන්පසු ඔහු අභිධ්‍යාව හා ව්‍යාපාදය යන ධර්ම දෙකෙන් මිදෙයි. ඔහු කාමයන්ගෙන් වෙන්ව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව, විතර්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් පීති සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, ඉදින් ඒ අවස්ථාවෙහි ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා කළුරිය කරන්නේ නම්, ඔහු නැවත මේ ලෝකයට ගෙන එන කිසිදු සංයෝජනයක් ඔහු තුළ නැත.” තෙවන සූත්‍රයයි.

4. පරිසාසුත්තං

4. පරිසා සූත්‍රය

96. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පරිසා. කතමා තිස්සො? අග්ගවතී පරිසා, වග්ගා පරිසා, සමග්ගා පරිසා.

96. “මහණෙනි, මේ පිරිස් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? අග්‍රවතී පිරිස, වග්ග පිරිස සහ සමග්ග පිරිස යනුයි.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අග්ගවතී පරිසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යස්සං පරිසායං ථෙරා භික්ඛූ න බාහුලිකා හොන්ති න සාථලිකා, ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභන්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය, තෙසං පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති. සාපි හොති න බාහුලිකා න සාථලිකා ඔක්කමනෙ නික්ඛිත්තධුරා පවිවෙකෙ පුබ්බඞ්ගමා, වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අග්ගවතී පරිසා.

“මහණෙනි, අග්‍රවතී පිරිස යනු කවරේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි යම් පිරිසක තෙර මහණහු ප්‍රත්‍ය බහුල කොට සොයන්නෝ නොවෙත්ද, ශික්ෂාව ලිහිල් කොට නොගනිත්ද, පිරිහීමට හේතු වන නීවරණ ධර්මයන් කෙරෙහි උත්සාහය බැහැර කොට, විවේකයෙහි (නිර්වාණයෙහි) පෙරමුණ ගනිත්ද; නොපැමිණි ධර්මයන්ට පැමිණීම පිණිසත්, අවබෝධ නොකළ ධර්මයන් අවබෝධ කරගැනීම පිණිසත්, සාක්ෂාත් නොකළ ධර්මයන් සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිසත් වීර්යය ආරම්භ කරත්ද; ඔවුන්ගෙන් පසු පරම්පරාවද ඔවුන්ගේ ඒ ආදර්ශය අනුගමනය කරයි. ඔවුන්ද ප්‍රත්‍ය බහුල කොට නොසොයති, ශික්ෂාව ලිහිල් කොට නොගනිති, පිරිහීමට හේතු වන කරුණු බැහැර කොට විවේකයෙහි පෙරමුණ ගනිති, නොපැමිණි ධර්මයන්ට පැමිණීම පිණිස... වීර්යය ආරම්භ කරති. මහණෙනි, මේ පිරිස අග්‍රවතී පිරිස යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, වග්ගා පරිසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යස්සං පරිසායං භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වග්ගා පරිසා.

“මහණෙනි, අසමගි වූ පිරිස යනු කවරේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි යම් පිරිසක භික්ෂූහු අඩදබර කරමින්, කලහ කරමින්, විවාදයට පැමිණ, එකිනෙකාට මුව නමැති ආයුධවලින් (පරුෂ වචනයෙන්) ඇන ගනිමින් වාසය කරද්ද, මහණෙනි, මේ පිරිස අසමගි පිරිස යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමග්ගා පරිසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යස්සං පරිසායං භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමග්ගා පරිසා.

“මහණෙනි, සමගි වූ පිරිස යනු කවරේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි යම් පිරිසක භික්ෂූහු සමගිව, එකිනෙකා කෙරෙහි සතුටු වෙමින්, විවාද නොකරමින්, කිරි සහ ජලය මෙන් මුසු වී, එකිනෙකා දෙස ප්‍රිය ඇසින් බලමින් වාසය කරද්ද, මහණෙනි, මේ පිරිස සමගි පිරිස යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, බහුං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ තස්මිං සමයෙ පුඤ්ඤං පසවන්ති. බ්‍රහ්මං, භික්ඛවෙ, විහාරං තස්මිං සමයෙ භික්ඛූ විහරන්ති, යදිදං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති.

“මහණෙනි, යම් සමයක භික්ෂූහු සමගිව, එකිනෙකා කෙරෙහි සතුටු වෙමින්, විවාද නොකරමින්, කිරි සහ ජලය මෙන් මුසු වී, එකිනෙකා දෙස ප්‍රිය ඇසින් බලමින් වාසය කරද්ද, මහණෙනි, ඒ සමයෙහි භික්ෂූහු බොහෝ පින් රැස් කර ගනිති. මහණෙනි, ඒ සමයෙහි භික්ෂූහු මුදිතා සහගත චේතෝවිමුක්තිය නම් වූ උතුම් බ්‍රහ්ම විහාරයකින් යුතුව වාසය කරති. සතුටු වූ තැනැත්තාට ප්‍රීතිය උපදියි, ප්‍රීතිමත් සිතක් ඇති තැනැත්තාගේ කය සංසිඳෙයි, සංසිඳුණු කය ඇති තැනැත්තා සුව විඳියි, සුවපත් වූ තැනැත්තාගේ සිත සමාධිගත වෙයි.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උපරිපබ්බතෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ තං උදකං යථානින්නං පවත්තමානං පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරෙති, පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරා කුසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති, කුසොබ්භා පරිපූරා මහාසොබ්භෙ [Pg.246] පරිපූරෙන්ති, මහාසොබ්භා පරිපූරා කුන්නදියො පරිපූරෙන්ති, කුන්නදියො පරිපූරා මහානදියො පරිපූරෙන්ති, මහානදියො පරිපූරා සමුද්දං පරිපූරෙන්ති.

“මහණෙනි, එය හරියට පර්වත මුදුනක මහත් වැසි බිංදු ඇතිව වසිනා කල්හි, ඒ ජලය පල්ලම් බලා ගලා යමින් පර්වත කඳුරැලි, දෙබොක්කා සහ ඇළ මාර්ග පුරවන්නාක් මෙනි. පර්වත කඳුරැලි, දෙබොක්කා සහ ඇළ මාර්ග පිරී ගිය කල්හි කුඩා පොකුණු පුරවයි. කුඩා පොකුණු පිරී ගිය කල්හි මහා පොකුණු පුරවයි. මහා පොකුණු පිරී ගිය කල්හි කුඩා ගංගා පුරවයි. කුඩා ගංගා පිරී ගිය කල්හි මහා ගංගා පුරවයි. මහා ගංගා පිරී ගිය කල්හි මහා සමුද්‍රය පුරවයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්මිං සමයෙ භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, බහුං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ තස්මිං සමයෙ පුඤ්ඤං පසවන්ති. බ්‍රහ්මං, භික්ඛවෙ, විහාරං තස්මිං සමයෙ භික්ඛූ විහරන්ති, යදිදං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පරිසා’’ති. චතුත්ථං.

“මහණෙනි, එලෙසම, යම් සමයක භික්ෂූහු සමගිව, එකිනෙකා කෙරෙහි සතුටු වෙමින්, විවාද නොකරමින්, කිරි සහ ජලය මෙන් මුසු වී, එකිනෙකා දෙස ප්‍රිය ඇසින් බලමින් වාසය කරද්ද, මහණෙනි, ඒ සමයෙහි භික්ෂූහු බොහෝ පින් රැස් කර ගනිති. මහණෙනි, ඒ සමයෙහි භික්ෂූහු මුදිතා සහගත චේතෝවිමුක්තිය නම් වූ උතුම් බ්‍රහ්ම විහාරයකින් යුතුව වාසය කරති. සතුටු වූ තැනැත්තාට ප්‍රීතිය උපදියි, ප්‍රීතිමත් සිතක් ඇති තැනැත්තාගේ කය සංසිඳෙයි, සංසිඳුණු කය ඇති තැනැත්තා සුව විඳියි, සුවපත් වූ තැනැත්තාගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මහණෙනි, මේ පිරිස් තුනයි.”

5. පඨමආජානීයසුත්තං

5. පළමු ආජානීය සූත්‍රය

97. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච.

97. “මහණෙනි, කරුණු තුනකින් සමන්නාගත වූ රජුගේ යහපත් ආජානීය අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිහරණයට සුදුසු වෙයි, රජුගේ අංගයක් ලෙසම ගණන් ගනු ලබයි. කවර කරුණු තුනකින්ද? මහණෙනි, මෙහි රජුගේ යහපත් ආජානීය අශ්වයා වර්ණ සම්පන්න වෙයි, බල සම්පන්න වෙයි, වේග සම්පන්න වෙයි. මහණෙනි, මෙම අංග තුනෙන් යුක්ත වූ රජුගේ යහපත් ආජානීය අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිහරණයට සුදුසු වෙයි, රජුගේ අංගයක් ලෙසම ගණන් ගනු ලබයි. මහණෙනි, එලෙසම ධර්ම තුනකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි, පාහුනෙය්‍ය වෙයි, දක්ඛිණෙය්‍ය වෙයි, අඤ්ජලිකරණීය වෙයි, ලෝකයාට අනුත්තර පින්කෙත වෙයි. කවර කරුණු තුනකින්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව වර්ණ සම්පන්න වෙයි, බල සම්පන්න වෙයි, ජව සම්පන්න වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති.

“මහණෙනි, භික්ෂුව වර්ණ සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි, පාතිමොක්ඛ සංවරයෙන් සංවර වූයේ වාසය කරයි, ආචාර හා ගෝචර දෙකෙන් යුක්ත වූයේ කුඩා වරදෙහි පවා බිය දක්නා සුලු වෙයි, ශික්ෂා පදයන්හි සමාදන්ව හික්මෙයි. මහණෙනි, මෙසේ භික්ෂුව වර්ණ සම්පන්න වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං [Pg.247] උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති.

“මහණෙනි, භික්ෂුව බල සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීමටත්, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමටත් ඇරඹූ වීර්ය ඇතිව වාසය කරයි, ස්ථිර වීර්යයෙන් යුක්තව කුසල ධර්මයන්හි අතරමග බහා නොතැබූ වීර්ය ඇතිව වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙසේ භික්ෂුව බල සම්පන්න වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, භික්ෂුව ජව සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ‘මෙය දුකයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි, ‘මෙය දුක් ඇතිවීමේ හේතුවයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි, ‘මෙය දුක නැති කිරීමයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි, ‘මෙය දුක නැති කිරීමේ මගයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි. මහණෙනි, මෙසේ භික්ෂුව ජව සම්පන්න වෙයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි, පාහුනෙය්‍ය වෙයි, දක්ඛිණෙය්‍ය වෙයි, අඤ්ජලිකරණීය වෙයි, ලෝකයාට අනුත්තර පින්කෙත වෙයි.”

6. දුතියආජානීයසුත්තං

6. දෙවන ආජානීය සූත්‍රය

98. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛයං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච.

98. “මහණෙනි, අංග තුනකින් යුක්ත වූ රජුගේ යහපත් මංගල අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින්ම ගණන් ගනු ලැබෙයි. ඒ අංග තුන මොනවාද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි රජුගේ යහපත් මංගල අශ්වයා වර්ණ සම්පන්න වෙයි, බල සම්පන්න වෙයි, වේග සම්පන්න වෙයි. මහණෙනි, මේ අංග තුනෙන් යුක්ත වූ රජුගේ යහපත් මංගල අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින්ම ගණන් ගනු ලැබෙයි. මහණෙනි, එලෙසම ධර්ම තුනකින් යුක්ත වූ භික්ෂුව ආහුණෙය්‍ය වෙයි... (පෙ)... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින් කෙතක් වෙයි. ඒ ධර්ම තුන මොනවාද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව වර්ණ සම්පන්න වෙයි, බල සම්පන්න වෙයි, වේග සම්පන්න වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති.

“මහණෙනි, භික්ෂුවක් වර්ණ සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි... (පෙ)... ශික්ෂාපද සමාදන්ව හික්මෙයි. මහණෙනි, මෙසේ භික්ෂුව වර්ණ සම්පන්න වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති.

“මහණෙනි, භික්ෂුවක් බල සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිසත්, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිසත් ආරම්භ කරන ලද වීර්යය ඇතිව වාසය කරයි, ස්ථිර උත්සාහය හා දැඩි පරාක්‍රමය ඇතිව කුසල ධර්මයන්හි බහා නොතැබූ වීර්යය (වගකීම අත්නොහරින වීර්යය) ඇතිව වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙසේ භික්ෂුව බල සම්පන්න වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී [Pg.248] අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, භික්ෂුවක් වේග සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව ඕරම්භාගීය සංයෝජන ධර්ම පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතිකව උපදින්නෙක් (අනාගාමී පින්වතෙක්) වෙයි, එහිදීම පිරිනිවන් පාන්නෙක් වෙයි, ඒ ලෝකයෙන් නැවත ආපසු නොඑන ස්වභාව ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ භික්ෂුව වේග සම්පන්න වෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම තුනෙන් යුක්ත වූ භික්ෂුව ආහුණෙය්‍ය වෙයි... (පෙ)... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින් කෙතක් වෙයි.” මෙසේ වදාළ සේක. සවැන්නයි.

7. තතියආජානීයසුත්තං

7. තෙවන ආජානීය සූත්‍රය

99. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛයං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො ච හොති බලසම්පන්නො ච ජවසම්පන්නො ච.

99. “මහණෙනි, අංග තුනකින් යුක්ත වූ රජුගේ යහපත් මංගල අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින්ම ගණන් ගනු ලැබෙයි. ඒ අංග තුන මොනවාද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි රජුගේ යහපත් මංගල අශ්වයා වර්ණ සම්පන්න වෙයි, බල සම්පන්න වෙයි, වේග සම්පන්න වෙයි. මහණෙනි, මේ අංග තුනෙන් යුක්ත වූ රජුගේ යහපත් මංගල අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින්ම ගණන් ගනු ලැබෙයි. මහණෙනි, එලෙසම ධර්ම තුනකින් යුක්ත වූ භික්ෂුව ආහුණෙය්‍ය වෙයි, පාහුණෙය්‍ය වෙයි, දක්ඛිණෙය්‍ය වෙයි, අඤ්ජලිකරණීය වෙයි, ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින් කෙතක් වෙයි. ඒ ධර්ම තුන මොනවාද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව වර්ණ සම්පන්න වෙයි, බල සම්පන්න වෙයි, වේග සම්පන්න වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණ්ණසම්පන්නො හොති.

“මහණෙනි, භික්ෂුවක් වර්ණ සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව සිල්වත් වෙයි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් යුක්තව වාසය කරයි, ආචාර හා ගෝචර සම්පන්න වෙයි, අල්ප වූ වරදෙහි පවා බිය දක්නා සුලු වෙයි, ශික්ෂාපද සමාදන්ව හික්මෙයි. මහණෙනි, මෙසේ භික්ෂුව වර්ණ සම්පන්න වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු බලසම්පන්නො හොති.

“මහණෙනි, භික්ෂුවක් බල සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිසත්, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිසත් ආරම්භ කරන ලද වීර්යය ඇතිව වාසය කරයි... (පෙ)... ස්ථිර උත්සාහය හා දැඩි පරාක්‍රමය ඇතිව කුසල ධර්මයන්හි බහා නොතැබූ වීර්යය ඇතිව වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙසේ භික්ෂුව බල සම්පන්න වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජවසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. සත්තමං.

“මහණෙනි, භික්ෂුවක් වේග සම්පන්න වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට එයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙසේ භික්ෂුව වේග සම්පන්න වෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම තුනෙන් යුක්ත වූ භික්ෂුව ආහුණෙය්‍ය වෙයි... (පෙ)... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින් කෙතක් වෙයි.” මෙසේ වදාළ සේක. සත්වැන්නයි.

8. පොත්ථකසුත්තං

8. පොත්ථක සූත්‍රය (පට්ට රෙදි පිළිබඳ සූත්‍රය)

100. ‘‘නවොපි[Pg.249], භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො ච හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච; මජ්ඣිමොපි, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො ච හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච; ජිණ්ණොපි, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො ච හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච. ජිණ්ණම්පි, භික්ඛවෙ, පොත්ථකං උක්ඛලිපරිමජ්ජනං වා කරොන්ති සඞ්කාරකූටෙ වා නං ඡඩ්ඩෙන්ති.

100. “මහණෙනි, අලුත් වූද පට්ට රෙද්ද (ගස්වල පට්ටාවලින් කළ රෙදි) අවර්ණ වෙයි, ස්පර්ශය රළු වෙයි, වටිනාකමද අඩු වෙයි. මහණෙනි, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ (පාවිච්චි කළ) පට්ට රෙද්දද අවර්ණ වෙයි, ස්පර්ශය රළු වෙයි, වටිනාකමද අඩු වෙයි. මහණෙනි, පරණ වූ පට්ට රෙද්දද අවර්ණ වෙයි, ස්පර්ශය රළු වෙයි, වටිනාකමද අඩු වෙයි. මහණෙනි, පරණ වූ පට්ට රෙද්දෙන් වළඳ පිසදැමීමට හෝ ගනිති, නැතහොත් එය කුණු ගොඩකට හෝ දමති.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, නවො චෙපි භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො. ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො අප්පග්ඝො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. මජ්ඣිමො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති…පෙ… ථෙරො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො, ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො අප්පග්ඝො තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි.

“මහණෙනි, එමෙන්ම යම් නවක භික්ෂුවක් දුශ්ශීල වූයේ, ලාමක ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූයේ නම්, මම මෙය ඔහුගේ දුර්වර්ණ බව (අශෝභන බව) ලෙස හඳුන්වමි. මහණෙනි, යම් සේ ඒ හණවැහැරෙන් කළ රෙද්ද (පොත්ථකය) දුර්වර්ණ ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ද ඒ හා සමාන යැයි කියමි. යම් කෙනෙක් ඔහුව ඇසුරු කරත් ද, සේවනය කරත් ද, ඇප උපස්ථාන කරත් ද, ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරත් ද, එය ඔවුන්ට දිගු කලක් අහිත පිණිස, දුක් පිණිස පවතී. මම මෙය ඔහුගේ රළු ස්පර්ශය (දුක්ඛ සම්ඵස්සය) ලෙස හඳුන්වමි. මහණෙනි, යම් සේ ඒ හණවැහැරි රෙද්ද රළු ස්පර්ශයෙන් යුක්ත ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ද ඒ හා සමාන යැයි කියමි. ඔහු යම් කෙනෙකුගෙන් චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර පිළිගන්නේ ද, එය ඔවුන්ට මහත් ඵල හෝ මහානිසංස ගෙන නොදෙයි. මම මෙය ඔහුගේ අල්ප අගය (වටිනාකම අඩු බව) ලෙස හඳුන්වමි. මහණෙනි, යම් සේ ඒ හණවැහැරි රෙද්ද අල්ප අගයකින් යුක්ත ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ද ඒ හා සමාන යැයි කියමි. මහණෙනි, මධ්‍යම භික්ෂුවක් වුව ද... මහණෙනි, ස්ථවිර භික්ෂුවක් වුව ද දුශ්ශීල වූයේ, ලාමක ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූයේ නම්, මම මෙය ඔහුගේ දුර්වර්ණ බව ලෙස හඳුන්වමි. මහණෙනි, යම් සේ ඒ හණවැහැරි රෙද්ද දුර්වර්ණ ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ද ඒ හා සමාන යැයි කියමි. යම් කෙනෙක් ඔහුව ඇසුරු කරත් ද, සේවනය කරත් ද, ඇප උපස්ථාන කරත් ද, ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරත් ද, එය ඔවුන්ට දිගු කලක් අහිත පිණිස, දුක් පිණිස පවතී. මම මෙය ඔහුගේ රළු ස්පර්ශය ලෙස හඳුන්වමි. මහණෙනි, යම් සේ ඒ හණවැහැරි රෙද්ද රළු ස්පර්ශයෙන් යුක්ත ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ද ඒ හා සමාන යැයි කියමි. ඔහු යම් කෙනෙකුගෙන් චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර පිළිගන්නේ ද, එය ඔවුන්ට මහත් ඵල හෝ මහානිසංස ගෙන නොදෙයි. මම මෙය ඔහුගේ අල්ප අගය ලෙස හඳුන්වමි. මහණෙනි, යම් සේ ඒ හණවැහැරි රෙද්ද අල්ප අගයකින් යුක්ත ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ද ඒ හා සමාන යැයි කියමි.”

‘‘එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘කිං නු ඛො තුය්හං බාලස්ස අබ්‍යත්තස්ස භණිතෙන, ත්වම්පි නාම භණිතබ්බං මඤ්ඤසී’ති! සො කුපිතො අනත්තමනො තථාරූපිං වාචං නිච්ඡාරෙති [Pg.250] යථාරූපාය වාචාය සඞ්ඝො තං උක්ඛිපති, සඞ්කාරකූටෙව නං පොත්ථකං.

“මහණෙනි, මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති ඒ ස්ථවිර භික්ෂුව සංඝයා මැද කතා කරන්නේ නම්, භික්ෂූහු ඔහුට මෙසේ පවසති - ‘මෝඩ වූ, අදක්ෂ වූ තොපගේ කතාවෙන් ඇති ඵලය කිම? තොප වැනි අයකු ද කතා කළ යුතු යැයි සිතන්නෙහි ද?’ කියා යි. ඔහු කිපී, නොසතුටු සිතින් යුතුව, සංඝයා විසින් ඔහුව බැහැර කිරීමට හේතු වන වචන ප්‍රකාශ කරයි. යම් සේ ඒ දිරාගිය හණවැහැරි රෙද්ද කුණු ගොඩක දමන්නේ ද, එමෙන්ම ඔහු (සංඝයාගෙන්) බැහැර කරනු ලබයි.”

‘‘නවම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච; මජ්ඣිමම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච; ජිණ්ණම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච. ජිණ්ණම්පි, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං රතනපලිවෙඨනං වා කරොති ගන්ධකරණ්ඩකෙ වා නං පක්ඛිපන්ති.

“මහණෙනි, අලුත් වූ ද කසී සළුව (කසී රට රෙද්ද) මනා වර්ණ ඇත්තේ ද, සුවදායී ස්පර්ශ ඇත්තේ ද, මහා අගය ඇත්තේ ද වෙයි. මහණෙනි, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ (පරණ වූ) කසී සළුව ද මනා වර්ණ ඇත්තේ ද, සුවදායී ස්පර්ශ ඇත්තේ ද, මහා අගය ඇත්තේ ද වෙයි. මහණෙනි, දිරාගිය කසී සළුව ද මනා වර්ණ ඇත්තේ ද, සුවදායී ස්පර්ශ ඇත්තේ ද, මහා අගය ඇත්තේ ද වෙයි. මහණෙනි, දිරාගිය කසී සළුව වුව ද රත්න ඔතන වස්ත්‍රයක් ලෙස පාවිච්චි කරති, නැතහොත් සුවඳ කරඬුවක තැන්පත් කරති.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, නවො චෙපි භික්ඛු හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො, ඉදමස්ස සුවණ්ණතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තං තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉදමස්ස සුඛසම්ඵස්සතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං සුඛසම්ඵස්සං තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. ඉදමස්ස මහග්ඝතාය වදාමි. සෙය්‍යථාපි තං, භික්ඛවෙ, කාසිකං වත්ථං මහග්ඝං තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. මජ්ඣිමො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති…පෙ… ථෙරො චෙපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති…පෙ… පුග්ගලං වදාමි.

“මහණෙනි, එමෙන්ම යම් නවක භික්ෂුවක් සිල්වත් වූයේ, යහපත් ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූයේ නම්, මම මෙය ඔහුගේ මනා වර්ණවත් බව ලෙස හඳුන්වමි. මහණෙනි, යම් සේ ඒ කසී සළුව මනා වර්ණවත් ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ද ඒ හා සමාන යැයි කියමි. යම් කෙනෙක් ඔහුව ඇසුරු කරත් ද, සේවනය කරත් ද, ඇප උපස්ථාන කරත් ද, ඔහුගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරත් ද, එය ඔවුන්ට දිගු කලක් හිත පිණිස, සැප පිණිස පවතී. මම මෙය ඔහුගේ සුවදායී ස්පර්ශය ලෙස හඳුන්වමි. මහණෙනි, යම් සේ ඒ කසී සළුව සුවදායී ස්පර්ශයෙන් යුක්ත ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ද ඒ හා සමාන යැයි කියමි. ඔහු යම් කෙනෙකුගෙන් චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර පිළිගන්නේ ද, එය ඔවුන්ට මහත් ඵල මහානිසංස ගෙන දෙයි. මම මෙය ඔහුගේ මහත් අගය (මහා වටිනාකම) ලෙස හඳුන්වමි. මහණෙනි, යම් සේ ඒ කසී සළුව මහා අගයකින් යුක්ත ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ද ඒ හා සමාන යැයි කියමි. මහණෙනි, මධ්‍යම භික්ෂුවක් වුව ද... මහණෙනි, ස්ථවිර භික්ෂුවක් වුව ද (සිල්වත් වූයේ නම්, මම ඒ පුද්ගලයා ඒ හා සමාන යැයි කියමි).”

‘‘එවරූපො චායං, භික්ඛවෙ, ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘අප්පසද්දා ආයස්මන්තො හොථ, ථෙරො භික්ඛු ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච භණතී’ති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කාසිකවත්ථූපමා භවිස්සාම, න පොත්ථකූපමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති ඒ ස්ථවිර භික්ෂුව සංඝයා මැද කතා කරන කල්හි, භික්ෂූහු මෙසේ පවසති - ‘ආයුෂ්මතුනි, නිහඬ වන්න. ස්ථවිර භික්ෂුව ධර්මය හා විනය දේශනා කරති’ කියා යි. මහණෙනි, එබැවින් මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු ය - ‘අපි කසී සළුව හා සමාන වන්නෙමු, හණවැහැරි රෙද්දක් වැනි නොවන්නෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙසම හික්මිය යුතු ය.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. ලොණකපල්ලසුත්තං

9. ලෝණකපල්ල සූත්‍රය

101. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථායං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථා තං පටිසංවෙදියතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති, ඔකාසො න පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය[Pg.251]. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථා වෙදනීයං අයං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථාස්ස විපාකං පටිසංවෙදියතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො හොති, ඔකාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නා’ණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

101. “මහණෙනි, යමෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්—'මේ පුද්ගලයා යම් යම් අයුරින් කර්මයක් කරයිද, ඒ ඒ අයුරින්ම ඔහු එහි විපාකය අනුභව කරයි' යනුවෙනි. මහණෙනි, මෙසේ වූ කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි වාසය කිරීමක් නොමැත; දුක සම්පූර්ණයෙන් කෙළවර කිරීම සඳහා අවකාශයක් ද නොපෙනේ. එහෙත් මහණෙනි, යමෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්—'මේ පුද්ගලයා විපාක දිය යුතු වූ කර්මයක් යම් යම් අයුරින් කරයිද, ඒ ඒ අයුරින්ම ඔහු එහි විපාකය අනුභව කරයි' යනුවෙනි. මහණෙනි, මෙසේ වූ කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි වාසය කිරීමක් ඇති වේ; දුක සම්පූර්ණයෙන් කෙළවර කිරීම සඳහා අවකාශය ද පෙනේ. මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ අකුසල කර්මයක් පවා ඔහු නිරය කරා පමුණුවයි. එහෙත් මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම ස්වල්ප වූ අකුසල කර්මයක් මෙලොවදීම විපාක දී අවසන් වන එකක් (දිට්ඨධම්මවේදනීය) වන අතර, මතු භවයකදී එහි අල්ප වූ විපාකයක් පවා නොපෙනේ නම්, මහත් වූ විපාකයක් ගැන කවර කතාද?”

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති.

“මහණෙනි, කවර බඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ අකුසල කර්මයක් වුවද ඔහු නිරයට පමුණුවයිද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නොවඩන ලද කයැති (භාවනා නොකළ කයැති), නොවඩන ලද සීලැති, නොවඩන ලද සිතැති, නොවඩන ලද ප්‍රඥාවැති වෙයිද, හෙතෙමේ අල්ප වූ ගුණැති, හීන චරිතයක් ඇති, සුළු අකුසලයකින් පවා දුක්ඛිතව වාසය කරන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ අකුසල කර්මය ඔහු නිරයට පමුණුවයි.”

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නා’ණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

“මහණෙනි, කවර බඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප අකුසල කර්මයක් මෙලොවදීම විපාක දී අවසන් වන එකක් වේද, මතු භවයකදී එහි අල්ප වූ විපාකයක් පවා නොපෙනේ නම් මහත් වූ විපාකයක් ගැන කවර කතාද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වඩන ලද කයැති, වඩන ලද සීලැති, වඩන ලද සිතැති, වඩන ලද ප්‍රඥාවැති වෙයිද, හෙතෙමේ අප්‍රමාණ වූ ගුණැති, මහත් වූ (උදාර) චරිතයක් ඇති, අප්‍රමාණ වූ (මෙත්තාදී) විහරණයෙන් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම ස්වල්ප වූ අකුසල කර්මයක් මෙලොවදීම විපාක දී අවසන් වන එකක් වන අතර, මතු භවයකදී එහි අල්ප වූ විපාකයක් පවා නොපෙනේ, බෙහෙවින් විපාක දීමක් ගැන කවර කතාද?”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ලොණකපල්ලං පරිත්තෙ උදකමල්ලකෙ පක්ඛිපෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තං පරිත්තං උදකං අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණං අස්ස අපෙය්‍ය’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අදුඤ්හි, භන්තෙ, පරිත්තං උදකකපල්ලකෙ උදකං, තං අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණං අස්ස අපෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ලොණකපල්ලකං ගඞ්ගාය නදියා පක්ඛිපෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු සා ගඞ්ගා නදී අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණං අස්ස අපෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අසු හි, භන්තෙ, ගඞ්ගාය නදියා මහා උදකක්ඛන්ධො සො අමුනා ලොණකපල්ලෙන ලොණො න අස්ස අපෙය්‍යො’’ති.

“මහණෙනි, එය මෙබඳුය; යම් පුරුෂයෙක් ලුණු කැටයක් කුඩා දිය බඳුනකට දමන්නේය. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? ඒ ස්වල්ප වූ ජලය මේ ලුණු කැටය නිසා ලුණු රස වී බීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත් නොවන්නේද?” “ස්වාමීනි, එසේය.” “ඊට හේතුව කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, ඒ බඳුනෙහි ඇත්තේ ස්වල්ප වූ ජලයකි, එබැවින් ඒ ලුණු කැටය නිසා එය ලුණු රස වී බීමට නොහැකි වෙයි.” “මහණෙනි, යම් පුරුෂයෙක් ලුණු කැටයක් ගංගා නදියට දමන්නේ යැයි සිතන්න. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? ඒ ලුණු කැටය නිසා ගංගා නදියේ ජලය ලුණු රස වී බීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත් වන්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “ඊට හේතුව කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, ගංගා නදියෙහි ඇත්තේ මහත් වූ ජල කඳකි. එබැවින් ඒ ලුණු කැටයෙන් එම ජලය ලුණු රස වී බීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත් කළ නොහැකිය.”

‘‘එවමෙවං [Pg.252] ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

“මහණෙනි, එලෙසින්ම මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ අකුසල කර්මයක් පවා ඔහු නිරයට පමුණුවයි. මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප අකුසල කර්මයක් මෙලොවදීම විපාක දෙන එකක් වන අතර, මතු භවයකදී එහි අල්ප වූ විපාකයක් පවා නොපෙනේ නම්, මහත් වූ විපාකයක් ගැන කවර කතාද?”

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති.

“මහණෙනි, කවර බඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ අකුසල කර්මයක් ඔහු නිරයට පමුණුවයිද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නොවඩන ලද කයැති, නොවඩන ලද සීලැති, නොවඩන ලද සිතැති, නොවඩන ලද ප්‍රඥාවැති වෙයිද, හෙතෙමේ අල්ප වූ ගුණැති, හීන චරිතයක් ඇති, සුළු අකුසලයකින් පවා දුක්ඛිතව වාසය කරන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ අකුසල කර්මය ඔහු නිරයට පමුණුවයි.”

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

“මහණෙනි, කවර බඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප අකුසල කර්මයක් මෙලොවදීම විපාක දී අවසන් වන එකක් වේද, මතු භවයකදී එහි අල්ප වූ විපාකයක් පවා නොපෙනේ නම්, මහත් වූ විපාකයක් ගැන කවර කතාද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වඩන ලද කයැති, වඩන ලද සීලැති, වඩන ලද සිතැති, වඩන ලද ප්‍රඥාවැති වෙයිද, හෙතෙමේ අප්‍රමාණ වූ ගුණැති, මහත් වූ චරිතයක් ඇති, අප්‍රමාණ වූ විහරණයෙන් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම ස්වල්ප වූ අකුසල කර්මයක් මෙලොවදීම විපාක දී අවසන් වන එකක් වන අතර, මතු භවයකදී එහි අල්ප වූ විපාකයක් පවා නොපෙනේ, බෙහෙවින් විපාක දීමක් ගැන කවර කතාද?”

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪකහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪකහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති.

“මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් අයෙක් අඩ කහවණක් (වටිනා දෙයක් සොරකම් කිරීම) නිසාද සිරගෙයට පැමිණෙයි, කහවණක් නිසාද සිරගෙයට පැමිණෙයි, කහවණු සියයක් නිසාද සිරගෙයට පැමිණෙයි. මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් අයෙක් අඩ කහවණක් නිසාද සිරගෙයට නොපැමිණෙයි, කහවණක් නිසාද සිරගෙයට නොපැමිණෙයි, කහවණු සියයක් නිසාද සිරගෙයට නොපැමිණෙයි.”

‘‘කථංරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දලිද්දො හොති අප්පස්සකො අප්පභොගො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි බන්ධනං නිගච්ඡති.

“මහණෙනි, කවර බඳු ස්වභාවයක් ඇති තැනැත්තා අඩ කහවණුවක් නිසා ද සිරගත වීමට පැමිණෙන්නේ ද? කහවණුවක් නිසා ද සිරගත වීමට පැමිණෙන්නේ ද? කහවණු සියයක් නිසා ද සිරගත වීමට පැමිණෙන්නේ ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දිළිඳු වෙයි, ස්වල්ප දේපළ ඇත්තෙක් වෙයි, ස්වල්ප භෝග ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති තැනැත්තා අඩ කහවණුවක් නිසා ද සිරගත වීමට පැමිණෙයි, කහවණුවක් නිසා ද සිරගත වීමට පැමිණෙයි, කහවණු සියයක් නිසා ද සිරගත වීමට පැමිණෙයි.”

‘‘කථංරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො. එවරූපො, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති, කහාපණසතෙනපි න බන්ධනං නිගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං. තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ[Pg.253], භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

“මහණෙනි, කවර බඳු ස්වභාවයක් ඇති තැනැත්තා අඩ කහවණුවක් නිසා සිරගත වීමට පැමිණෙන්නේ නැද්ද? කහවණුවක් නිසා සිරගත වීමට පැමිණෙන්නේ නැද්ද? කහවණු සියයක් නිසා සිරගත වීමට පැමිණෙන්නේ නැද්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් පොහොසත් වෙයි, මහා ධනය ඇත්තෙක් වෙයි, මහා භෝග ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති තැනැත්තා අඩ කහවණුවක් නිසා හෝ කහවණුවක් නිසා හෝ කහවණු සියයක් නිසා හෝ සිරගත වීමට පැමිණෙන්නේ නැත. මහණෙනි, එලෙසම මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ පාප කර්මය ඔහුව නිරයට පමුණුවයි. මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප පාප කර්මය මෙලොවදීම විපාක දිය යුතු (දිට්ඨධම්මවේදනීය) එකක් වෙයි. එහි අල්ප වූ ද විපාකයක් (මතු භවයකදී) නොපෙනේ නම්, බොහෝ වූ විපාකයක් ගැන කවර කතා ද?”

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං, තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති.

“මහණෙනි, කවර බඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ පාප කර්මය ඔහුව නිරයට පමුණුවයි ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නොවඩන ලද කය ඇත්තෙක් (අභාවිතකාය), නොවඩන ලද සීලය ඇත්තෙක්, නොවඩන ලද සිත ඇත්තෙක්, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තෙක් වෙයි. හෙතෙම (ගුණයෙන්) අල්ප වූ, කුඩා වූ ආත්මයක් ඇත්තෙක් වූ, ස්වල්ප වූ අකුසලයෙන් පවා දුක් විඳින්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප වූ පාප කර්මය ඔහුව නිරයට පමුණුවයි.”

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

“මහණෙනි, කවර බඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප වූ පාප කර්මය මෙලොවදීම විපාක දිය යුතු එකක් වෙයි ද? එහි අල්ප වූ ද විපාකයක් (මතු භවයකදී) නොපෙනේ නම් බොහෝ වූ විපාකයක් ගැන කවර කතා ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වඩන ලද කය ඇත්තෙක් (භාවිතකාය), වඩන ලද සීලය ඇත්තෙක්, වඩන ලද සිත ඇත්තෙක්, වඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තෙක් වෙයි. හෙතෙම (ගුණයෙන්) අපරිත්ත වූ, මහත් වූ ආත්මයක් ඇත්තෙක් වූ, අප්‍රමාණ විහරණ ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප වූ පාප කර්මය මෙලොවදීම විපාක දිය යුතු එකක් වෙයි. එහි අල්ප වූ ද විපාකයක් නොපෙනේ නම් බොහෝ වූ විපාකයක් ගැන කවර කතා ද?”

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා අප්පෙකච්චං උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං, අප්පෙකච්චං උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං නප්පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං.

“මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වඩන ලද කය ඇත්තෙක්, වඩන ලද සීලය ඇත්තෙක්, වඩන ලද සිත ඇත්තෙක්, වඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තෙක් වෙයි. හෙතෙම අපරිත්ත වූ, මහත් වූ ආත්මයක් ඇත්තෙක් වූ, අප්‍රමාණ විහරණ ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙබඳු පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප වූ පාප කර්මය මෙලොවදීම විපාක දිය යුතු එකක් වෙයි. එහි අල්ප වූ ද විපාකයක් නොපෙනේ නම් බොහෝ වූ විපාකයක් ගැන කවර කතා ද? මහණෙනි, උපමාවක් කියතොත්, එළු වෙළෙන්දෙකු හෝ එළුවන් මරන්නෙකු හෝ නුදුන් දෙයක් ගත් (සොරකම් කළ) ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මැරීමට හෝ බැඳ තැබීමට හෝ ධනය විනාශ කිරීමට හෝ කැමති පරිදි දඬුවම් කිරීමට සමර්ථ වෙයි. එහෙත් නුදුන් දෙයක් ගත් ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මැරීමට හෝ බැඳ තැබීමට හෝ ධනය විනාශ කිරීමට හෝ කැමති පරිදි දඬුවම් කිරීමට ඔහු සමර්ථ නොවෙයි.”

‘‘කථංරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දලිද්දො හොති අප්පස්සකො අප්පභොගො. එවරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං.

“මහණෙනි, එළු වෙළෙන්දෙකුට හෝ එළුවන් මරන්නෙකුට නුදුන් එළුවෙකු ගත් කවර බඳු පුද්ගලයෙකු මැරීමට, බැඳ තැබීමට, ධනය විනාශ කිරීමට හෝ කැමති පරිදි දඬුවම් කිරීමට හැකි වන්නේ ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දිළිඳු වෙයි, ස්වල්ප දේපළ ඇත්තෙක් වෙයි, ස්වල්ප භෝග ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, නුදුන් එළුවෙකු ගත් මෙබඳු පුද්ගලයෙකු මැරීමට, බැඳ තැබීමට, ධනය විනාශ කිරීමට හෝ කැමති පරිදි දඬුවම් කිරීමට එළු වෙළෙන්දා හෝ එළුවන් මරන්නා සමර්ථ වෙයි.”

‘‘කථංරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං නප්පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං[Pg.254]. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො රාජා වා රාජමහාමත්තො වා. එවරූපං, භික්ඛවෙ, ඔරබ්භිකො වා උරබ්භඝාතකො වා උරබ්භං අදින්නං ආදියමානං නප්පහොති හන්තුං වා බන්ධිතුං වා ජාපෙතුං වා යථාපච්චයං වා කාතුං. අඤ්ඤදත්ථු පඤ්ජලිකොව නං යාචති – ‘දෙහි මෙ, මාරිස, උරබ්භං වා උරබ්භධනං වා’ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

“මහණෙනි, එළු වෙළෙන්දෙකුට හෝ එළුවන් මරන්නෙකුට නුදුන් එළුවෙකු ගත් කවර බඳු පුද්ගලයෙකු මැරීමට, බැඳ තැබීමට, ධනය විනාශ කිරීමට හෝ කැමති පරිදි දඬුවම් කිරීමට නොහැකි වන්නේ ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් පොහොසත් වෙයි, මහා ධනය ඇත්තෙක් වෙයි, මහා භෝග ඇත්තෙක් වෙයි, රජෙක් හෝ රජ මහ ඇමතියෙක් වෙයි. මහණෙනි, නුදුන් එළුවෙකු ගත් මෙබඳු පුද්ගලයෙකු මැරීමට, බැඳ තැබීමට, ධනය විනාශ කිරීමට හෝ කැමති පරිදි දඬුවම් කිරීමට එළු වෙළෙන්දා හෝ එළුවන් මරන්නා සමර්ථ නොවෙයි. එසේ කිරීම වෙනුවට ඔහු දෑත් එක්කොට වැඳ 'පින්වත, මට ඒ එළුවා හෝ එළුවාගේ වටිනාකම හෝ ලබා දෙන්න' යැයි ඔහුගෙන් අයදියි. මහණෙනි, එලෙසම මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප පාප කර්මය ඔහුව නිරයට පමුණුවයි. එහෙත් මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප පාප කර්මය මෙලොවදීම විපාක දිය යුතු එකක් වෙයි. එහි අල්ප වූ ද විපාකයක් නොපෙනේ නම් බොහෝ වූ විපාකයක් ගැන කවර කතා ද?”

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභාවිතකායො හොති අභාවිතසීලො අභාවිතචිත්තො අභාවිතපඤ්ඤො පරිත්තො අප්පාතුමො අප්පදුක්ඛවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස අප්පමත්තකම්පි පාපකම්මං කතං තමෙනං නිරයං උපනෙති.

“මහණෙනි, කවර ස්වභාවයක් ඇති පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ පාප කර්මයක් වුවද ඔහු නිරයට පමුණුවන්නේද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වඩන ලද කය නැත්තෙක් වෙයි, වඩන ලද සීලය නැත්තෙක් වෙයි, වඩන ලද සිත නැත්තෙක් වෙයි, වඩන ලද ප්‍රඥාව නැත්තෙක් වෙයි. හෙතෙම (ගුණයෙන්) ස්වල්ප වූ, අල්ප වූ ආත්මභාවයක් ඇති, සුළු අකුසලයකිනුත් දුකට පත්ව වාසය කරන්නෙකි. මහණෙනි, මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති පුද්ගලයා විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූ පාප කර්මය පවා ඔහු නිරයට පමුණුවයි.”

‘‘කථංරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො භාවිතකායො හොති භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො අපරිත්තො මහත්තො අප්පමාණවිහාරී. එවරූපස්ස, භික්ඛවෙ, පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව අප්පමත්තකං පාපකම්මං කතං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, නාණුපි ඛායති, කිං බහුදෙව.

“මහණෙනි, කවර ස්වභාවයක් ඇති පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප පාප කර්මයක් මෙලොවදීම විපාක දී අවසන් වන්නේද, එහි ඉතා සුළු කොටසක් හෝ මතු භවයකට ඉතිරි නොවන්නේද? එසේ නම් බොහෝ විපාක ගැන කවර කථාද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වඩන ලද කය ඇත්තෙක් වෙයි, වඩන ලද සීලය ඇත්තෙක් වෙයි, වඩන ලද සිත ඇත්තෙක් වෙයි, වඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තෙක් වෙයි. හෙතෙම (ගුණයෙන්) අපරීත්ත වූ, මහත් වූ ආත්මභාවයක් ඇති, අප්‍රමාණ වූ (මෙත්තාදී) විහරණයෙන් යුක්තව වාසය කරන්නෙකි. මහණෙනි, මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති පුද්ගලයා විසින් කරන ලද එවැනිම වූ ස්වල්ප පාප කර්මය මෙලොවදීම විපාක දී අවසන් වෙයි. එහි ඉතා ස්වල්පයක්වත් (මතු භවයට) පෙනෙන්නට නැත, එසේ නම් බොහෝ විපාක ගැන කවර කථාද?”

‘‘යො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථායං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථා තං පටිසංවෙදෙතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති, ඔකාසො න පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘යථා යථා වෙදනීයං අයං පුරිසො කම්මං කරොති තථා තථා තස්ස විපාකං පටිසංවෙදෙතී’ති, එවං සන්තං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියවාසො හොති, ඔකාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. නවමං.

“මහණෙනි, යම් අයෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘යම් යම් අයුරින් මේ පුරුෂයා කර්මයක් කරයිද, ඒ ඒ අයුරින්ම එහි විපාකය විඳියි’ කියායි. මහණෙනි, එසේ වූ විට (නිවන උදෙසා) බඹසර වාසයක් සිදු විය නොහැකිය, දුක මැනවින් කෙළවර කිරීම සඳහා අවස්ථාවක් ද නොපෙනේ. මහණෙනි, යම් අයෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘යම් යම් අයුරින් විපාක දිය යුතු කර්මයක් මේ පුරුෂයා කරයිද, ඒ ඒ අයුරින් එහි විපාකය විඳියි’ කියායි. මහණෙනි, මෙසේ වූ විට බඹසර වාසය සිදු විය හැකිය, දුක මැනවින් කෙළවර කිරීම සඳහා අවස්ථාව ද පෙනේ.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. පංසුධොවකසුත්තං

10. පංශුධෝවක සූත්‍රය (රන් සෝදන්නා පිළිබඳ සූත්‍රය)

102. ‘‘සන්ති[Pg.255], භික්ඛවෙ, ජාතරූපස්ස ඔළාරිකා උපක්කිලෙසා පංසුවාලුකා සක්ඛරකඨලා. තමෙනං පංසුධොවකො වා පංසුධොවකන්තෙවාසී වා දොණියං ආකිරිත්වා ධොවති සන්ධොවති නිද්ධොවති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති ජාතරූපස්ස මජ්ඣිමසහගතා උපක්කිලෙසා සුඛුමසක්ඛරා ථූලවාලුකා. තමෙනං පංසුධොවකො වා පංසුධොවකන්තෙවාසී වා ධොවති සන්ධොවති නිද්ධොවති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති ජාතරූපස්ස සුඛුමසහගතා උපක්කිලෙසා සුඛුමවාලුකා කාළජල්ලිකා. තමෙනං පංසුධොවකො වා පංසුධොවකන්තෙවාසී වා ධොවති සන්ධොවති නිද්ධොවති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ අථාපරං සුවණ්ණසිකතාවසිස්සන්ති. තමෙනං සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා ජාතරූපං මූසායං පක්ඛිපිත්වා ධමති සන්ධමති නිද්ධමති. තං හොති ජාතරූපං ධන්තං සන්ධන්තං නිද්ධන්තං අනිද්ධන්තකසාවං, න චෙව මුදු හොති න ච කම්මනියං, න ච පභස්සරං පභඞ්ගු ච, න ච සම්මා උපෙති කම්මාය. හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං ධමති සන්ධමති නිද්ධමති. තං හොති ජාතරූපං ධන්තං සන්ධන්තං නිද්ධන්තං නිද්ධන්තකසාවං, මුදු ච හොති කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා උපෙති කම්මාය. යස්සා යස්සා ච පිලන්ධනවිකතියා ආකඞ්ඛති – යදි පට්ටිකාය, යදි කුණ්ඩලාය, යදි ගීවෙය්‍යකෙ, යදි සුවණ්ණමාලාය – තඤ්චස්ස අත්ථං අනුභොති.

102. “මහණෙනි, රන්වල පස්, වැලි, කැට, කැබිලිති වැනි රළු උපක්ලේශ පවතී. රන් සෝදන්නා හෝ ඔහුගේ අතවැසියා හෝ ඒ රන් දෝණියකට දමා සෝදයි, මැනවින් සෝදයි, පිරිසිදු කරයි. ඒවා ඉවත් වී දුරු වූ පසු, රන්වල සියුම් කැට සහ රළු වැලි වැනි මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ උපක්ලේශ පවතී. රන් සෝදන්නා හෝ ඔහුගේ අතවැසියා ඒවාද සෝදයි, මැනවින් සෝදයි, පිරිසිදු කරයි. ඒවා ද ඉවත් වූ පසු, රන්වල සියුම් වැලි සහ කළු දූවිලි වැනි ඉතා සියුම් උපක්ලේශ පවතී. රන් සෝදන්නා හෝ ඔහුගේ අතවැසියා ඒවාද සෝදා පිරිසිදු කරයි. ඒවා දුරු වූ පසු ඉතිරි වන්නේ රන් වැලි පමණි. ඉන්පසු රන්කරුවා හෝ ඔහුගේ අතවැසියා ඒ රන් මූසාවක බහා පිඹියි, මැනවින් පිඹියි, උණු කරයි. එසේ පිඹින ලද, උණු කරන ලද රන්, තවමත් කිලිටි ඉවත් නොවූයේ නම් මෘදු නොවේ, කර්මණ්‍ය (භාවිතයට සුදුසු) නොවේ, ප්‍රභාස්වර නොවේ, බිඳෙන සුළුය, ආභරණ තැනීමට මැනවින් යොදාගත නොහැකිය. මහණෙනි, යම් කලෙක රන්කරුවා හෝ ඔහුගේ අතවැසියා ඒ රන් මැනවින් පිඹ, උණු කර, කිලිටි සම්පූර්ණයෙන්ම දුරු කරයිද, එකල්හි ඒ රන් මෘදු වෙයි, කර්මණ්‍ය වෙයි, ප්‍රභාස්වර වෙයි, බිඳෙන සුළු නොවේ, ආභරණ තැනීමට මැනවින් යොදාගත හැකිය. රන් පටියක්, කුණ්ඩලාභරණයක්, මාලයක් හෝ රන් මල් මාලයක් වැනි තමා කැමති යම් ආභරණයක් කිරීමට ඔහු අදහස් කරයිද, ඒ අරමුණ ඉටු කරගත හැකිය.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සන්ති අධිචිත්තමනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො ඔළාරිකා උපක්කිලෙසා කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතං, තමෙනං සචෙතසො භික්ඛු දබ්බජාතිකො පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති අධිචිත්තමනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො මජ්ඣිමසහගතා උපක්කිලෙසා කාමවිතක්කො බ්‍යාපාදවිතක්කො විහිංසාවිතක්කො, තමෙනං සචෙතසො භික්ඛු දබ්බජාතිකො පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. තස්මිං [Pg.256] පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ සන්ති අධිචිත්තමනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො සුඛුමසහගතා උපක්කිලෙසා ඤාතිවිතක්කො ජනපදවිතක්කො අනවඤ්ඤත්තිපටිසංයුත්තො විතක්කො, තමෙනං සචෙතසො භික්ඛු දබ්බජාතිකො පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. තස්මිං පහීනෙ තස්මිං බ්‍යන්තීකතෙ අථාපරං ධම්මවිතක්කාවසිස්සති. සො හොති සමාධි න චෙව සන්තො න ච පණීතො නප්පටිප්පස්සද්ධලද්ධො න එකොදිභාවාධිගතො සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො හොති. සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං තං චිත්තං අජ්ඣත්තංයෙව සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එකොදි හොති සමාධියති. සො හොති සමාධි සන්තො පණීතො පටිප්පස්සද්ධිලද්ධො එකොදිභාවාධිගතො න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො. යස්ස යස්ස ච අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්ස චිත්තං අභිනින්නාමෙති අභිඤ්ඤා සච්ඡිකිරියාය තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

“මහණෙනි, එලෙසම අධිචිත්තයෙහි (සමථ විපස්සනා සිතෙහි) නිරත මහණෙකුට කාය දුශ්චරිතය, වාග් දුශ්චරිතය සහ මනෝ දුශ්චරිතය යන රළු උපක්ලේෂයෝ පවතිති. සිහිබුද්ධිය ඇති, ප්‍රඥාවන්ත මහණා එම කෙලෙස් ප්‍රහීණ කරයි, බැහැර කරයි, නැති කර දමයි, නැවත නූපදනා තත්ත්වයට පත් කරයි. ඒවා ප්‍රහීණ කළ විට, එම මහණාට කාම විතර්ක, ව්‍යාපාද විතර්ක සහ විහිංසා විතර්ක යන මධ්‍යම මට්ටමේ උපක්ලේෂයෝ පවතිති. සිහිබුද්ධිය ඇති ප්‍රඥාවන්ත මහණා ඒවා ද ප්‍රහීණ කරයි, බැහැර කරයි, නැති කර දමයි, නැවත නූපදනා තත්ත්වයට පත් කරයි. ඒවා ද ප්‍රහීණ කළ විට, එම මහණාට ඥාති විතර්ක, ජනපද විතර්ක සහ අවඥාවට (අවමනයට) පත් නොවීම පිළිබඳ විතර්ක යන සියුම් උපක්ලේෂයෝ පවතිති. සිහිබුද්ධිය ඇති ප්‍රඥාවන්ත මහණා ඒවා ද ප්‍රහීණ කරයි, බැහැර කරයි, නැති කර දමයි, නැවත නූපදනා තත්ත්වයට පත් කරයි. ඒවා ද ප්‍රහීණ කළ පසු ධර්ම විතර්කයෝ (විපස්සනා උපක්ලේෂ ආදිය) ඉතිරි වෙති. එවිට එම සමාධිය තවමත් ශාන්ත නොවේ, ප්‍රණීත නොවේ, කෙලෙස් සංසිඳීමෙන් ලද එකක් නොවේ, ඒකීභාවයට පැමිණි එකක් ද නොවේ; එය වෑයමෙන් කෙලෙස් මැඩපවත්වා පවත්වාගන්නා ලද්දකි. මහණෙනි, යම් කලෙක ඒ සිත තමා තුළම මැනවින් පිහිටා ද, තැන්පත් වේ ද, ඒකීභාවයට පත් වේ ද, සමාධිමත් වේ ද, එවිට එම සමාධිය ශාන්ත වේ, ප්‍රණීත වේ, කෙලෙස් සංසිඳීමෙන් ලද එකක් වේ, ඒකීභාවයට පැමිණි එකක් වේ, එය බලහත්කාරයෙන් කෙලෙස් මැඩපවත්වා පවත්වාගන්නා ලද්දක් නොවේ. එවිට යම් යම් අභිඥාවකින් සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්මයන් සඳහා සිත නැඹුරු කරයි ද, සුදුසු ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි ඒ ඒ අභිඥා විෂයෙහි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාවට ඔහු පැමිණෙයි.”

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවෙය්‍යං – එකොපි හුත්වා බහුධා අස්සං, බහුධාපි හුත්වා එකො අස්සං; ආවිභාවං, තිරොභාවං; තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසෙය්‍යං පරිමජ්ජෙය්‍යං; යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

“ඔහු ඉදින් මෙසේ කැමති වන්නේ නම් - 'මම විවිධාකාර සෘද්ධි විධ අත්විඳින්නෙමි - එක් අයෙකු වී බොහෝ දෙනෙකු වන්නෙමි, බොහෝ දෙනෙකු වී එක් අයෙකු වන්නෙමි; පෙනී සිටීම හා නොපෙනී යාම කරන්නෙමි; අහසේ මෙන් බිත්ති හරහා, ප්‍රාකාර හරහා, පර්වත හරහා බාධාවකින් තොරව යන්නෙමි; ජලයේ මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම හා මතුවීම කරන්නෙමි; පොළොවෙහි මෙන් ජලය මතුපිට නොගිලී යන්නෙමි; පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහි පළක් බැඳ පියඹා යන්නෙමි; මෙතරම් මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති හිරු හඳ අතින් පිරිමදින්නෙමි, අතගාන්නෙමි; බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වා ද කයින් වසඟය පවත්වන්නෙමි' කියා, සුදුසු ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි ඒ ඒ අභිඥා විෂයෙහි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාවට ඔහු පැමිණෙයි.”

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණෙය්‍යං දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චා’ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

“ඔහු ඉදින් මෙසේ කැමති වන්නේ නම් - 'මිනිස් ශ්‍රවණය ඉක්මවා ගිය, පිරිසිදු වූ දිව්‍ය සෝත ධාතුවෙන් දිව්‍ය වූ ද මානුෂික වූ ද, දුර පවත්නා වූ ද ළඟ පවත්නා වූ ද යන උභයප්‍රකාර ශබ්දයන් අසන්නෙමි' කියා, සුදුසු ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි ඒ ඒ අභිඥා විෂයෙහි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාවට ඔහු පැමිණෙයි.”

‘‘සො [Pg.257] සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානෙය්‍යං – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වීතරාගං වා චිත්තං වීතරාගං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සදොසං වා චිත්තං සදොසං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වීතදොසං වා චිත්තං වීතදොසං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සමොහං වා චිත්තං සමොහං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වීතමොහං වා චිත්තං වීතමොහං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සංඛිත්තං වා චිත්තං සංඛිත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, වික්ඛිත්තං වා චිත්තං වික්ඛිත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; මහග්ගතං වා චිත්තං මහග්ගතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අමහග්ගතං වා චිත්තං අමහග්ගතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සඋත්තරං වා චිත්තං සඋත්තරං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අනුත්තරං වා චිත්තං අනුත්තරං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; සමාහිතං වා චිත්තං සමාහිතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අසමාහිතං වා චිත්තං අසමාහිතං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං; විමුත්තං වා චිත්තං විමුත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍යං, අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

“ඔහු ඉදින් මෙසේ කැමති වන්නේ නම් - 'අන්‍ය සත්වයන්ගේ හා පුද්ගලයන්ගේ සිත් මාගේ සිතින් පිරිසිඳ දකින්නෙමි - රාග සහිත සිත රාග සහිත සිතක් ලෙස ද, රාග රහිත සිත රාග රහිත සිතක් ලෙස ද, ද්වේෂ සහිත සිත ද්වේෂ සහිත සිතක් ලෙස ද, ද්වේෂ රහිත සිත ද්වේෂ රහිත සිතක් ලෙස ද, මෝහ සහිත සිත මෝහ සහිත සිතක් ලෙස ද, මෝහ රහිත සිත මෝහ රහිත සිතක් ලෙස ද, සංකුචිත සිත සංකුචිත සිතක් ලෙස ද, විසිරුණු සිත විසිරුණු සිතක් ලෙස ද, මහග්ගත සිත මහග්ගත සිතක් ලෙස ද, මහග්ගත නොවන සිත මහග්ගත නොවන සිතක් ලෙස ද, සඋත්තර (තවදුරටත් දියුණු කළ යුතු) සිත සඋත්තර සිතක් ලෙස ද, අනුත්තර සිත අනුත්තර සිතක් ලෙස ද, සමාධිමත් සිත සමාධිමත් සිතක් ලෙස ද, අසමාහිත සිත අසමාහිත සිතක් ලෙස ද, මිදුණු සිත මිදුණු සිතක් ලෙස ද, නොමිදුණු සිත නොමිදුණු සිතක් ලෙස ද දැනගන්නෙමි' කියා, සුදුසු ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි ඒ ඒ අභිඥා විෂයෙහි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාවට ඔහු පැමිණෙයි.”

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරෙය්‍යං, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති, ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

“ඔහු (ඒ රහත් උතුමාණන්) මෙසේ කැමති වන්නේ නම් - ‘මම එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක්, ජාති දසයක්, ජාති විස්සක්, ජාති තිහක්, ජාති හතළිහක්, ජාති පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක් වශයෙන් ද, බොහෝ විනාශ වෙමින් පවතින කල්පයන් ද, බොහෝ හටගනිමින් පවතින කල්පයන් ද, බොහෝ විනාශ වන හා හටගන්නා කල්පයන් ද වශයෙන් ‘අසවල් තැන මම මේ නම ඇතිව, මේ ගෝත්‍රය ඇතිව, මේ වර්ණය ඇතිව, මේ ආහාර ගනිමින්, මෙබඳු සැප දුක් විඳිමින්, මෙපමණ ආයුෂ විඳ වාසය කළෙමි. මම එතැනින් චුත වී අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහිදී ද මම මේ නම ඇතිව, මේ ගෝත්‍රය ඇතිව, මේ වර්ණය ඇතිව, මේ ආහාර ගනිමින්, මෙබඳු සැප දුක් විඳිමින්, මෙපමණ ආයුෂ විඳ වාසය කළෙමි. මම එතැනින් චුත වී මෙහි උපන්නෙමි’ යි මෙසේ අතීත භවයන්හි ආකාරය හා විස්තර සහිතව විවිධ වූ පෙර විසූ ජාතීන් සිහිපත් කෙරෙම්වා’ යි ඔහුට ඒ සඳහා අවශ්‍ය පදනම පවතින කල්හි, ඒ ඒ කාරණයෙහිම සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාව ඇති වේ.”

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සෙය්‍යං චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානෙය්‍යං – ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා[Pg.258], තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා; ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නාති, ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සෙය්‍යං චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

“ඔහු මෙසේ කැමති වන්නේ නම් - ‘පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්ත්වයන් බලන්නෙම්වා, සත්ත්වයන් තම කර්මානුරූපව ගමන් කරන ආකාරය දැනගන්නෙම්වා’ යි - එනම් ‘භවත්නි, මේ සත්ත්වයෝ කයින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදුණාහ, වචනයෙන් දුශ්චරිතයෙහි යෙදුණාහ, මනසින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදුණාහ, ආර්යයන්ට අපහාස කළාහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූවාහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූවාහ; ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය නම් වූ, දුගතිය නම් වූ, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහ. භවත්නි, මේ සත්ත්වයෝ වනාහි කයින් සුචරිතයෙහි යෙදුණාහ, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි යෙදුණාහ, මනසින් සුචරිතයෙහි යෙදුණාහ, ආර්යයන්ට අපහාස නොකළාහ, සම්මා දෘෂ්ටික වූවාහ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූවාහ; ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගතිය නම් වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහ’ යි මෙසේ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්ත්වයන් බලන්නෙම්වා, සත්ත්වයන් තම කර්මානුරූපව ගමන් කරන ආකාරය දැනගන්නෙම්වා’ යි ඔහුට ඒ සඳහා අවශ්‍ය පදනම පවතින කල්හි, ඒ ඒ කාරණයෙහිම සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාව ඇති වේ.”

‘‘සො සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ’’ති. දසමං.

“ඔහු මෙසේ කැමති වන්නේ නම් - ‘ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට ඊට පැමිණ වාසය කරන්නෙම්වා’ යි ඔහුට ඒ සඳහා අවශ්‍ය පදනම පවතින කල්හි, ඒ ඒ කාරණයෙහිම සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාව ඇති වේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

11. නිමිත්තසුත්තං

11. නිමිත්ත සූත්‍රය

103. ‘‘අධිචිත්තමනුයුත්තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තීණි නිමිත්තානි කාලෙන කාලං මනසි කාතබ්බානි – කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කාතබ්බං. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං සමාධිනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං පග්ගහනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං උද්ධච්චාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං උපෙක්ඛානිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං න සම්මා සමාධියෙය්‍ය ආසවානං ඛයාය. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කරොති, තං හොති චිත්තං මුදුඤ්ච කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය.

103. “මහණෙනි, අධිචිත්තයෙහි (සමථ හා විපဿනා සිතෙහි) යෙදුණු මහණෙකු විසින් කාලයෙන් කාලයට කරුණු තුනක් මෙනෙහි කළ යුතුය. එනම් කාලයෙන් කාලයට සමාධි නිමිත්ත (සිතේ ඒකාග්‍රතාවය) මෙනෙහි කළ යුතුය, කාලයෙන් කාලයට ප්‍රග්‍රහ නිමිත්ත (වීර්යය) මෙනෙහි කළ යුතුය, කාලයෙන් කාලයට උපේක්ෂා නිමිත්ත (සිත මැදහත් බව) මෙනෙහි කළ යුතුය. මහණෙනි, අධිචිත්තයෙහි යෙදුණු මහණෙකු එකාන්තයෙන්ම සමාධි නිමිත්ත පමණක් මෙනෙහි කරන්නේ නම්, ඒ සිත කුසීතකම (කම්මැලිකම) පිණිස පවත්වන්නට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, අධිචිත්තයෙහි යෙදුණු මහණෙකු එකාන්තයෙන්ම ප්‍රග්‍රහ නිමිත්ත පමණක් මෙනෙහි කරන්නේ නම්, ඒ සිත උද්ධච්චය (සිතේ නොසන්සුන් බව) පිණිස පවත්වන්නට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, අධිචිත්තයෙහි යෙදුණු මහණෙකු එකාන්තයෙන්ම උපේක්ෂා නිමිත්ත පමණක් මෙනෙහි කරන්නේ නම්, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස ඒ සිත මනා කොට එකඟ නොවන්නට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, යම් විටක අධිචිත්තයෙහි යෙදුණු මහණා කාලයෙන් කාලයට සමාධි නිමිත්ත ද මෙනෙහි කරයි ද, කාලයෙන් කාලයට ප්‍රග්‍රහ නිමිත්ත ද මෙනෙහි කරයි ද, කාලයෙන් කාලයට උපේක්ෂා නිමිත්ත ද මෙනෙහි කරයි ද, එවිට එම සිත මෘදු වූ, කර්මන්‍ය වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, පහසුවෙන් නොබිඳෙන සුලු වූ එකක් වෙයි. තවද එය ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස මනා කොට එකඟ වෙයි.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා උක්කං බන්ධෙය්‍ය, උක්කං බන්ධිත්වා උක්කාමුඛං ආලිම්පෙය්‍ය, උක්කාමුඛං ආලිම්පෙත්වා සණ්ඩාසෙන [Pg.259] ජාතරූපං ගහෙත්වා උක්කාමුඛෙ පක්ඛිපෙය්‍ය, උක්කාමුඛෙ පක්ඛිපිත්වා කාලෙන කාලං අභිධමති, කාලෙන කාලං උදකෙන පරිප්ඵොසෙති, කාලෙන කාලං අජ්ඣුපෙක්ඛති. සචෙ, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං එකන්තං අභිධමෙය්‍ය, ඨානං තං ජාතරූපං ඩහෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං එකන්තං උදකෙන පරිප්ඵොසෙය්‍ය, ඨානං තං ජාතරූපං නිබ්බාපෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං එකන්තං අජ්ඣුපෙක්ඛෙය්‍ය, ඨානං තං ජාතරූපං න සම්මා පරිපාකං ගච්ඡෙය්‍ය. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, සුවණ්ණකාරො වා සුවණ්ණකාරන්තෙවාසී වා තං ජාතරූපං කාලෙන කාලං අභිධමති, කාලෙන කාලං උදකෙන පරිප්ඵොසෙති, කාලෙන කාලං අජ්ඣුපෙක්ඛති, තං හොති ජාතරූපං මුදුඤ්ච කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා උපෙති කම්මාය. යස්සා යස්සා ච පිලන්ධනවිකතියා ආකඞ්ඛති – යදි පට්ටිකාය, යදි කුණ්ඩලාය, යදි ගීවෙය්‍යකෙ, යදි සුවණ්ණමාලාය – තඤ්චස්ස අත්ථං අනුභොති.

“මහණෙනි, එය මෙසේමයි; රන්කරුවෙකු හෝ රන්කරුවෙකුගේ අතවැසියෙකු හෝ උදුනක් පිළියෙළ කොට, එහි මුවවිට ගිනි දල්වා, අඬුවෙන් රත්තරන් ගෙන උදුනෙහි බහා, කලින් කලට (මුවින්) පිඹියි, කලින් කලට පැන් ඉසියි, කලින් කලට උපේක්ෂාවෙන් බලා සිටියි. මහණෙනි, ඉදින් ඒ රන්කරුවා හෝ රන්කරු අතවැසියා ඒ රන් රුවට නිරන්තරයෙන්ම පිඹින්නේ නම්, ඒ රත්තරන් පිළිස්සී යාමට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, ඉදින් ඒ රන්කරුවා හෝ රන්කරු අතවැසියා ඒ රන් රුවට නිරන්තරයෙන්ම පැන් ඉසින්නේ නම්, ඒ රත්තරන් නිවී (සීතල වී) යාමට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, ඉදින් ඒ රන්කරුවා හෝ රන්කරු අතවැසියා ඒ රන් රුව දෙස නිරන්තරයෙන්ම බලා සිටින්නේ නම්, ඒ රත්තරන් නිසි ලෙස පරිපාකයට (මෝරා යෑමට) පත් නොවීම්ට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, යම් කලෙක රන්කරුවා හෝ රන්කරු අතවැසියා ඒ රත්තරන් කලින් කලට පිඹියි ද, කලින් කලට පැන් ඉසියි ද, කලින් කලට උපේක්ෂාවෙන් බලා සිටියි ද, එවිට ඒ රත්තරන් මෘදු වූ ද, කර්මාන්තයට යෝග්‍ය වූ ද, ප්‍රභාස්වර වූ ද, නොබිඳෙන සුළු වූ ද, කර්මාන්තයට මැනවින් සුදුසු වූ ද බවට පත් වෙයි. ඔහු පටි, කුණ්ඩලාභරණ, ගෙල බැඳි ආභරණ හෝ රන් මාලා යනාදී වශයෙන් යම් යම් ආභරණ විශේෂයක් කැමති වන්නේ ද, එය සාර්ථක කර ගැනීමට ඔහු සමත් වෙයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තෙන භික්ඛුනා තීණි නිමිත්තානි කාලෙන කාලං මනසි කාතබ්බානි – කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කාතබ්බං, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කාතබ්බං. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං සමාධිනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං පග්ගහනිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං උද්ධච්චාය සංවත්තෙය්‍ය. සචෙ, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු එකන්තං උපෙක්ඛානිමිත්තංයෙව මනසි කරෙය්‍ය, ඨානං තං චිත්තං න සම්මා සමාධියෙය්‍ය ආසවානං ඛයාය. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, අධිචිත්තමනුයුත්තො භික්ඛු කාලෙන කාලං සමාධිනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං පග්ගහනිමිත්තං මනසි කරොති, කාලෙන කාලං උපෙක්ඛානිමිත්තං මනසි කරොති, තං හොති චිත්තං මුදුඤ්ච කම්මනියඤ්ච පභස්සරඤ්ච, න ච පභඞ්ගු, සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය. යස්ස යස්ස ච අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්ස චිත්තං අභිනින්නාමෙති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ.

“මහණෙනි, එලෙසම අධිචිත්තයෙහි (සමථ විපස්සනා චිත්තයෙහි) යෙදෙන මහණහු විසින් කලින් කලට කරුණු තුනක් මෙනෙහි කළ යුතුය. එනම්, කලින් කලට සමාධි නිමිත්ත මෙනෙහි කළ යුතුය; කලින් කලට පග්ගහ නිමිත්ත (වීර්යය) මෙනෙහි කළ යුතුය; කලින් කලට උපේක්ඛා නිමිත්ත (මැදහත් බව) මෙනෙහි කළ යුතුය. මහණෙනි, ඉදින් අධිචිත්තයෙහි යෙදෙන මහණ තෙමේ සමාධි නිමිත්තම පමණක් නිරන්තරයෙන් මෙනෙහි කරන්නේ නම්, ඔහුගේ සිත කුසීත බවට හැරෙන්නට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, ඉදින් අධිචිත්තයෙහි යෙදෙන මහණ තෙමේ පග්ගහ නිමිත්තම පමණක් නිරන්තරයෙන් මෙනෙහි කරන්නේ නම්, ඔහුගේ සිත උද්ධච්චයට (නොසන්සුන් බවට) හැරෙන්නට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, ඉදින් අධිචිත්තයෙහි යෙදෙන මහණ තෙමේ උපේක්ඛා නිමිත්තම පමණක් නිරන්තරයෙන් මෙනෙහි කරන්නේ නම්, ඔහුගේ සිත ආසවයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස මැනවින් සමාධිගත නොවන්නට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, යම් කලෙක අධිචිත්තයෙහි යෙදෙන මහණ තෙමේ කලින් කලට සමාධි නිමිත්ත මෙනෙහි කරයි ද, කලින් කලට පග්ගහ නිමිත්ත මෙනෙහි කරයි ද, කලින් කලට උපේක්ඛා නිමිත්ත මෙනෙහි කරයි ද, එවිට ඔහුගේ සිත මෘදු වූ ද, භාවනාවට යෝග්‍ය වූ ද, ප්‍රභාස්වර වූ ද, නොබිඳෙන සුළු වූ ද වෙයි; ආසවයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස මැනවින් සමාධිගත වෙයි. ඔහු අභිඥා මගින් සාක්ෂාත් කළ යුතු යම් යම් ධර්මයක් සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස සිත නමන්නේ ද, සුදුසු පදනම පවතින කල්හි ඒ ඒ අභිඥා විෂයයන්හි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාවට පත් වෙයි.”

‘‘සො [Pg.260] සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවෙය්‍යං…පෙ… (ඡ අභිඤ්ඤා විත්ථාරෙතබ්බා) ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’න්ති, තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතනෙ’’ති. එකාදසමං.

“ඔහු ඉදින්, ‘මම නේකවිධ වූ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් විඳින්නෙම් නම්’ ...පෙ... (අභිඥා හය මෙසේ විස්තර කළ යුතුය) ‘ආසවයන් ප්‍රහීණ කිරීමෙන් නික්ලේශී වූ චේතෝ විමුක්තිය හා ප්‍රඥා විමුක්තිය මේ ජීවිතයේදීම විශිෂ්ට ඥානයෙන් තමාම සාක්ෂාත් කොට එයට එළඹ වාසය කරන්නෙම් නම්’ යැයි කැමති වන්නේ නම්, සුදුසු පදනම පවතින කල්හි ඒ ඒ අභිඥා විෂයයන්හි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාවට පත් වෙයි.” එකොළොස්වැනි සූත්‍රයයි.

ලොණකපල්ලවග්ගො පඤ්චමො.

පස්වැනි ලෝණකපල්ල වර්ගයයි.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය:

අච්චායිකං පවිවෙකං, සරදො පරිසා තයො;

ආජානීයා පොත්ථකො ච, ලොණං ධොවති නිමිත්තානීති.

අච්චායික, පවිවේක, සරද, පරිසා සූත්‍ර තුන, ආජානීය, පොත්ථක, ලෝණ, ධෝවති සහ නිමිත්ත සූත්‍රය යනු මෙහි ඇතුළත් සූත්‍රයෝයි.

දුතියො පණ්ණාසකො සමත්තො.

දෙවැනි පණ්ණාසකය නිමාවට පත් විය.

3. තතියපණ්ණාසකං

3. තෙවැනි පණ්ණාසකය

(11) 1. සම්බොධවග්ගො

(11) 1. සම්බෝධි වර්ගය

1. පුබ්බෙවසම්බොධසුත්තං

1. පුබ්බේවසම්බෝධ සූත්‍රය

104. ‘‘පුබ්බෙව [Pg.261] මෙ, භික්ඛවෙ, සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි – ‘කො නු ඛො ලොකෙ අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණ’න්ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘යං ඛො ලොකං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං ලොකෙ අස්සාදො. යං ලොකො අනිච්චො දුක්ඛො විපරිණාමධම්මො, අයං ලොකෙ ආදීනවො. යො ලොකෙ ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං ලොකෙ නිස්සරණ’න්ති. යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, එවං ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, එවං ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. පඨමං.

104. “මහණෙනි, සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත්වීමට පෙර, තවමත් අවබෝධය නොලද බෝධිසත්වයකුව සිටියදී මට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘ලෝකයෙහි ආස්වාදය කුමක්ද? ආදීනවය කුමක්ද? නිස්සරණය (ලෝකයෙන් මිදීම) කුමක්ද?’ කියාය. මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘ලෝකය ඇසුරු කොට යම් සැපයක්, සොම්නසක් උපදී ද, මෙය ලෝකයෙහි ආස්වාදයයි. ලෝකය යම් අනිත්‍ය, දුක්ඛ, විපරිණාම ධර්මතාවක් (වෙනස්වන ස්වභාවයක්) ඇත්තේද, මෙය ලෝකයෙහි ආදීනවයයි. ලෝකයෙහි යම් ඡන්දරාගය දුරු කිරීමක්, ඡන්දරාගය ප්‍රහාණය කිරීමක් වේද, මෙය ලෝකයෙන් නිස්සරණයයි.’ මහණෙනි, මම ලෝකයෙහි ආස්වාදය ආස්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණයක් ලෙස ද මෙසේ ඇති සැටියෙන් (යථාභූතව) පසක් නොකළ තාක් කල්, දෙවියන්, මරුන් හා බඹුන් සහිත වූ මේ ලෝකයෙහි ද, මහණ බමුණන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාව අතර ද, මම අනුත්තර වූ සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් වූයෙමි යි ප්‍රතිඥා නොකළෙමි. මහණෙනි, යම් දිනක මම ලෝකයෙහි ආස්වාදය ආස්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණයක් ලෙස ද මෙසේ යථාභූතව පසක් කළෙමි ද, එවිට මහණෙනි, මම දෙවියන්, මරුන් හා බඹුන් සහිත වූ මේ ලෝකයෙහි ද, මහණ බමුණන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාව අතර ද, මම අනුත්තර වූ සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් වූයෙමි යි ප්‍රතිඥා කළෙමි. තවද, ‘මාගේ විමුක්තිය නොසැලෙන සුලුය (අකෝප්‍යය), මෙය මාගේ අවසාන උපතයි, දැන් නැවත උපතක් නැත’ යන ඥාන දර්ශනය මට පහළ විය.”

2. පඨමඅස්සාදසුත්තං

2. පළමු ආස්වාද සූත්‍රය

105. ‘‘ලොකස්සාහං, භික්ඛවෙ, අස්සාදපරියෙසනං අචරිං. යො ලොකෙ අස්සාදො තදජ්ඣගමං. යාවතකො ලොකෙ අස්සාදො, පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. ලොකස්සාහං, භික්ඛවෙ, ආදීනවපරියෙසනං අචරිං[Pg.262]. යො ලොකෙ ආදීනවො තදජ්ඣගමං. යාවතකො ලොකෙ ආදීනවො, පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. ලොකස්සාහං, භික්ඛවෙ, නිස්සරණපරියෙසනං අචරිං. යං ලොකෙ නිස්සරණං තදජ්ඣගමං. යාවතකං ලොකෙ නිස්සරණං, පඤ්ඤාය මෙ තං සුදිට්ඨං. යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. දුතියං.

105. “මහණෙනි, මම ලෝකයෙහි ආස්වාදය සොයමින් හැසිරුණෙමි. ලෝකයෙහි යම් ආස්වාදයක් ඇත්ද, මම එය අවබෝධ කරගත්තෙමි. ලෝකයෙහි යම්තාක් ආස්වාදයක් ඇත්ද, එය මම ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම ලෝකයෙහි ආදීනවය සොයමින් හැසිරුණෙමි. ලෝකයෙහි යම් ආදීනවයක් ඇත්ද, මම එය අවබෝධ කරගත්තෙමි. ලෝකයෙහි යම්තාක් ආදීනවයක් ඇත්ද, එය මම ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම ලෝකයෙහි නිස්සරණය සොයමින් හැසිරුණෙමි. ලෝකයෙහි යම් නිස්සරණයක් ඇත්ද, මම එය අවබෝධ කරගත්තෙමි. ලෝකයෙහි යම්තාක් නිස්සරණයක් ඇත්ද, එය මම ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම ලෝකයෙහි ආස්වාදය ආස්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණයක් ලෙස ද මෙසේ යථාභූතව පසක් නොකළ තාක් කල්, දෙවියන්, මරුන් හා බඹුන් සහිත වූ මේ ලෝකයෙහි ද, මහණ බමුණන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාව අතර ද, අනුත්තර වූ සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් වූයෙමි යි ප්‍රතිඥා නොකළෙමි. මහණෙනි, යම් දිනක මම ලෝකයෙහි ආස්වාදය ආස්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණයක් ලෙස ද මෙසේ යථාභූතව පසක් කළෙමි ද, එවිට මහණෙනි, මම දෙවියන්, මරුන් හා බඹුන් සහිත වූ මේ ලෝකයෙහි ද, මහණ බමුණන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාව අතර ද, මම අනුත්තර වූ සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් වූයෙමි යි ප්‍රතිඥා කළෙමි. ‘මාගේ විමුක්තිය නොසැලෙන සුලුය, මෙය මාගේ අවසාන උපතයි, දැන් නැවත උපතක් නැත’ යන ඥාන දර්ශනය ද මට පහළ විය.”

3. දුතියඅස්සාදසුත්තං

3. දෙවන ආස්වාද සූත්‍රය

106. ‘‘නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ අස්සාදො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා ලොකෙ සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි ලොකෙ අස්සාදො, තස්මා සත්තා ලොකෙ සාරජ්ජන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ආදීනවො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා ලොකෙ නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි ලොකෙ ආදීනවො, තස්මා සත්තා ලොකෙ නිබ්බින්දන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ නිස්සරණං අභවිස්ස, නයිදං සත්තා ලොකම්හා නිස්සරෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි ලොකෙ නිස්සරණං, තස්මා සත්තා ලොකම්හා නිස්සරන්ති. යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, සත්තා ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසුං, නෙව තාව, භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරිංසු. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තා ලොකස්ස [Pg.263] අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසුං, අථ, භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරන්තී’’ති. තතියං.

106. “මහණෙනි, ඉදින් ලෝකයෙහි ආස්වාදයක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ ලෝකයෙහි නොඇලෙන්නාහ. මහණෙනි, ලෝකයෙහි ආස්වාදයක් ඇති බැවින් සත්ත්වයෝ ලෝකයෙහි ඇලෙති. මහණෙනි, ඉදින් ලෝකයෙහි ආදීනවයක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ ලෝකයෙහි නොකලකිරෙන්නාහ. මහණෙනි, ලෝකයෙහි ආදීනවයක් ඇති බැවින් සත්ත්වයෝ ලෝකයෙහි කලකිරෙති. මහණෙනි, ඉදින් ලෝකයෙහි නිස්සරණයක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ ලෝකයෙන් නිදහස් නොවන්නාහ. මහණෙනි, ලෝකයෙහි නිස්සරණයක් ඇති බැවින් සත්ත්වයෝ ලෝකයෙන් නිදහස් වෙති. මහණෙනි, යම්තාක් කල් සත්ත්වයෝ ලෝකයෙහි ආස්වාදය ආස්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණයක් ලෙස ද මෙසේ යථාභූතව පසක් නොකරන්නාහු ද, ඒ තාක් මහණෙනි, දෙවියන්, මරුන් හා බඹුන් සහිත වූ ලෝකයෙන් ද, මහණ බමුණන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ ප්‍රජාවෙන් ද, නික්මුණා වූ, වෙන් වූ, මිදුණා වූ, සීමා මායිම් රහිත වූ (කෙලෙස් බාධක නැති) සිතින් යුතුව ඔවුහු වාසය නොකරති. මහණෙනි, යම් දිනක සත්ත්වයෝ ලෝකයෙහි ආස්වාදය ආස්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණයක් ලෙස ද මෙසේ යථාභූතව පසක් කරත් ද, එවිට මහණෙනි, දෙවියන්, මරුන් හා බඹුන් සහිත වූ ලෝකයෙන් ද, මහණ බමුණන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ ප්‍රජාවෙන් ද, නික්මුණා වූ, වෙන් වූ, මිදුණා වූ, සීමා මායිම් රහිත වූ සිතින් යුතුව ඔවුහු වාසය කරති.”

4. සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

4. සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

107. ‘‘යෙ කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නප්පජානන්ති, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති. යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලොකස්ස අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං පජානන්ති, තෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. චතුත්ථං.

107. “මහණෙනි, යම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් ලෝකයේ ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙසත්, ආදීනවය ආදීනවය ලෙසත්, නිස්සරණය (මිදීම) නිස්සරණය ලෙසත් තත්ත්වාකාරයෙන් (යථාභූතව) නොදනිත් ද, මහණෙනි, මම ඒ මහණන් හෝ බමුණන් මහණුන් අතර මහණුන් ලෙස හෝ බමුණන් අතර බමුණන් ලෙස පිළි නොගනිමි. එමෙන්ම ඒ ආයුෂ්මතුන් මහණකමේ අර්ථය (අරහත් ඵලය) හෝ බමුණුකමේ අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, සාක්ෂාත් කරගෙන, ඊට පැමිණ වාසය නොකරති. මහණෙනි, යම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් ලෝකයේ ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙසත්, ආදීනවය ආදීනවය ලෙසත්, නිස්සරණය නිස්සරණය ලෙසත් තත්ත්වාකාරයෙන් දනිත් ද, මහණෙනි, ඒ මහණන් හෝ බමුණන් මහණුන් අතර මහණුන් ලෙසත්, බමුණන් අතර බමුණන් ලෙසත් මම පිළිගනිමි. එම ආයුෂ්මතුන් මහණකමේ අර්ථයත් බමුණුකමේ අර්ථයත් මේ ජීවිතයේදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, සාක්ෂාත් කරගෙන, ඊට පැමිණ වාසය කරති.” හතරවැනි සූත්‍රයයි.

5. රුණ්ණසුත්තං

5. රුණ්ණ සූත්‍රය (වැළපීම පිළිබඳ සූත්‍රය)

108. ‘‘රුණ්ණමිදං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යදිදං ගීතං. උම්මත්තකමිදං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යදිදං නච්චං. කොමාරකමිදං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යදිදං අතිවෙලං දන්තවිදංසකහසිතං. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, සෙතුඝාතො ගීතෙ, සෙතුඝාතො නච්චෙ, අලං වො ධම්මප්පමොදිතානං සතං සිතං සිතමත්තායා’’ති. පඤ්චමං.

108. “මහණෙනි, ආර්ය විනයෙහි ගායනය යනු වැළපීමකි. මහණෙනි, ආර්ය විනයෙහි නර්තනය යනු උමතුවකි. මහණෙනි, ආර්ය විනයෙහි දත් විදහා බොහෝ වේලාවක් සිනාසීම යනු ළදරු ක්‍රියාවකි. මහණෙනි, එබැවින් ගායනයෙහි ඇති ඇල්ම (එම පාලම) සිඳලන්න, නර්තනයෙහි ඇති ඇල්ම සිඳලන්න. ධර්මය කෙරෙහි සතුටු වන ඔබ සැමට යම් කරුණක් නිසා සතුටක් ඇති වූ විට මඳ සිනහවක් පහළ කිරීම පමණක් සෑහේ.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

6. අතිත්තිසුත්තං

6. අතිත්ති සූත්‍රය (නොතැවෙන/අතෘප්තිමත් සූත්‍රය)

109. ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්ති. කතමෙසං තිණ්ණං? සොප්පස්ස, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්ති. සුරාමෙරයපානස්ස, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය [Pg.264] නත්ථි තිත්ති. මෙථුනධම්මසමාපත්තියා, භික්ඛවෙ, පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්ති. ඉමෙසං, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පටිසෙවනාය නත්ථි තිත්තී’’ති. ඡට්ඨං.

109. “මහණෙනි, කරුණු තුනක් සේවනය කිරීමේදී තෘප්තියක් (ඇති වීමක්) නැත. ඒ තුන මොනවාද? මහණෙනි, නිදාගැනීම සේවනය කිරීමේදී තෘප්තියක් නැත. මහණෙනි, මත්පැන් සහ මද්‍යසාර පානය කිරීමේදී තෘප්තියක් නැත. මහණෙනි, මෛථුන ධර්මයෙහි යෙදීමේදී තෘප්තියක් නැත. මහණෙනි, මේ කරුණු තුන සේවනය කිරීමේදී තෘප්තියක් නැත.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

7. අරක්ඛිතසුත්තං

7. අරක්ඛිත සූත්‍රය (ආරක්ෂා නොකළ සූත්‍රය)

110. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ‘‘චිත්තෙ, ගහපති, අරක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති. තස්ස අරක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අවස්සුතං හොති. තස්ස අවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි පූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි පූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි පූතිකං හොති. තස්ස පූතිකායකම්මන්තස්ස පූතිවචීකම්මන්තස්ස පූතිමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා.

110. එකල්හි අනේපිඬු සිටුතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ අනේපිඬු සිටුතුමාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “ගෘහපතිය, සිත ආරක්ෂා නොකළ විට කාය කර්මය ද ආරක්ෂා නොවේ, වචී කර්මය ද ආරක්ෂා නොවේ, මනෝ කර්මය ද ආරක්ෂා නොවේ. ආරක්ෂා නොකළ කාය කර්මය, වචී කර්මය හා මනෝ කර්මය ඇති තැනැත්තාගේ එම කර්මයන් (කෙලෙස් වැස්සෙන්) තෙත් වේ. කෙලෙස් වැස්සෙන් තෙත් වූ කාය කර්මය, වචී කර්මය හා මනෝ කර්මය ඇති තැනැත්තාගේ එම කර්මයන් කුණු වී යයි. කුණු වූ කාය කර්ම, වචී කර්ම හා මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාට යහපත් මරණයක් හිමි නොවේ, ඔහුගේ මරණය (කළුකිරියාව) අයහපත් එකක්ම වේ.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ දුච්ඡන්නෙ කූටම්පි අරක්ඛිතං හොති, ගොපානසියොපි අරක්ඛිතා හොන්ති, භිත්තිපි අරක්ඛිතා හොති; කූටම්පි අවස්සුතං හොති, ගොපානසියොපි අවස්සුතා හොන්ති, භිත්තිපි අවස්සුතා හොති; කූටම්පි පූතිකං හොති, ගොපානසියොපි පූතිකා හොන්ති, භිත්තිපි පූතිකා හොති.

“ගෘහපතිය, එය හරියට හොඳින් සෙවිලි නොකළ කූටාගාරයක් (මුදුන් වහළක් ඇති ගෙයක්) වැනිය. එහි කූටය (මුදුන) ආරක්ෂා නොවේ, පරාල ආරක්ෂා නොවේ, බිත්ති ආරක්ෂා නොවේ. එවිට කූටය ද තෙත් වේ, පරාල ද තෙත් වේ, බිත්ති ද තෙත් වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කූටය ද කුණු වේ, පරාල ද කුණු වේ, බිත්ති ද කුණු වී යයි.”

‘‘එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ අරක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති. තස්ස අරක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අවස්සුතං හොති. තස්ස අවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි පූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි පූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි පූතිකං හොති. තස්ස පූතිකායකම්මන්තස්ස පූතිවචීකම්මන්තස්ස පූතිමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා.

“ගෘහපතිය, එමෙන්ම සිත ආරක්ෂා නොකළ විට කාය කර්මය ද ආරක්ෂා නොවේ, වචී කර්මය ද ආරක්ෂා නොවේ, මනෝ කර්මය ද ආරක්ෂා නොවේ. ආරක්ෂා නොකළ කාය කර්මය, වචී කර්මය හා මනෝ කර්මය ඇති තැනැත්තාගේ එම කර්මයන් තෙත් වේ. තෙත් වූ කාය කර්මය, වචී කර්මය හා මනෝ කර්මය ඇති තැනැත්තාගේ එම කර්මයන් කුණු වී යයි. කුණු වූ කාය කර්ම, වචී කර්ම හා මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාට යහපත් මරණයක් හිමි නොවේ, ඔහුගේ මරණය අයහපත් එකක්ම වේ.”

‘‘චිත්තෙ[Pg.265], ගහපති, රක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති. තස්ස රක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස රක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස රක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති. තස්ස අනවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අනවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අනවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අපූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි අපූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි අපූතිකං හොති. තස්ස අපූතිකායකම්මන්තස්ස අපූතිවචීකම්මන්තස්ස අපූතිමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා.

ගෘහපතිය, සිත ආරක්ෂා කළ කල්හි කාය කර්මය ද ආරක්ෂා වෙයි, වාග් කර්මය ද ආරක්ෂා වෙයි, මනෝ කර්මය ද ආරක්ෂා වෙයි. ආරක්ෂා කරන ලද කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ කාය කර්මය ද (කෙලෙස් වැස්සෙන්) තෙත් නොවෙයි, වාග් කර්මය ද තෙත් නොවෙයි, මනෝ කර්මය ද තෙත් නොවෙයි. තෙත් නොවූ කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ කාය කර්මය ද කුණු නොවෙයි, වාග් කර්මය ද කුණු නොවෙයි, මනෝ කර්මය ද කුණු නොවෙයි. කුණු නොවූ කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ මරණය යහපත් වෙයි, කළුරිය කිරීම ද යහපත් වෙයි.

‘‘සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ සුච්ඡන්නෙ කූටම්පි රක්ඛිතං හොති, ගොපානසියොපි රක්ඛිතා හොන්ති, භිත්තිපි රක්ඛිතා හොති; කූටම්පි අනවස්සුතං හොති, ගොපානසියොපි අනවස්සුතා හොන්ති, භිත්තිපි අනවස්සුතා හොති; කූටම්පි අපූතිකං හොති, ගොපානසියොපි අපූතිකා හොන්ති, භිත්තිපි අපූතිකා හොති.

ගෘහපතිය, මනාව සෙවිලි කරන ලද කූටාගාරයක (කූඩු ආකාරයේ නිවසක) මුදුන් ලීය ද ආරක්ෂා වෙයි, පරාල ද ආරක්ෂා වෙයි, බිත්ති ද ආරක්ෂා වෙයි. එහි මුදුන් ලීය ද (වැස්සෙන්) තෙත් නොවෙයි, පරාල ද තෙත් නොවෙයි, බිත්ති ද තෙත් නොවෙයි. මුදුන් ලීය ද කුණු නොවෙයි, පරාල ද කුණු නොවෙයි, බිත්ති ද කුණු නොවෙයි.

එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ රක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති, මනොකම්මම්පි රක්ඛිතං හොති. තස්ස රක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස රක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස රක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, වචීකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අනවස්සුතං හොති. තස්ස අනවස්සුතකායකම්මන්තස්ස අනවස්සුතවචීකම්මන්තස්ස අනවස්සුතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අපූතිකං හොති, වචීකම්මම්පි අපූතිකං හොති, මනොකම්මම්පි අපූතිකං හොති. තස්ස අපූතිකායකම්මන්තස්ස අපූතිවචීකම්මන්තස්ස අපූතිමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා’’ති. සත්තමං.

ගෘහපතිය, එලෙසම සිත ආරක්ෂා කළ කල්හි කාය කර්මය ද ආරක්ෂා වෙයි, වාග් කර්මය ද ආරක්ෂා වෙයි, මනෝ කර්මය ද ආරක්ෂා වෙයි. ආරක්ෂා කරන ලද කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ කාය කර්මය ද තෙත් නොවෙයි, වාග් කර්මය ද තෙත් නොවෙයි, මනෝ කර්මය ද තෙත් නොවෙයි. තෙත් නොවූ කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ කාය කර්මය ද කුණු නොවෙයි, වාග් කර්මය ද කුණු නොවෙයි, මනෝ කර්මය ද කුණු නොවෙයි. කුණු නොවූ කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ මරණය යහපත් වෙයි, කළුරිය කිරීම ද යහපත් වෙයි. සත්වැනි සූත්‍රයයි.

8. බ්‍යාපන්නසුත්තං

8. ව්‍යාපන්න සූත්‍රය

111. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ‘‘චිත්තෙ, ගහපති, බ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස බ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නවචීකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ දුච්ඡන්නෙ කූටම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, ගොපානසියොපි බ්‍යාපන්නා හොන්ති, භිත්තිපි බ්‍යාපන්නා [Pg.266] හොති; එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ බ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි බ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස බ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නවචීකම්මන්තස්ස බ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලඞ්කිරියා.

111. එකත්පසක හුන් අනාථපිණ්ඩික ගෘහපතියාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “ගෘහපතිය, සිත දූෂිත වූ (කෙලෙස් නිසා විකෘති වූ) කල්හි කාය කර්මය ද දූෂිත වෙයි, වාග් කර්මය ද දූෂිත වෙයි, මනෝ කර්මය ද දූෂිත වෙයි. දූෂිත වූ කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ මරණය යහපත් නොවෙයි, කළුරිය කිරීම ද යහපත් නොවෙයි. ගෘහපතිය, මනාව සෙවිලි නොකළ කූටාගාරයක මුදුන් ලීය ද විනාශයට (දිරාපත්වීමට) පත්වෙයි, පරාල ද විනාශයට පත්වෙයි, බිත්ති ද විනාශයට පත්වෙයි. එලෙසම ගෘහපතිය, සිත දූෂිත වූ කල්හි කාය කර්මය ද දූෂිත වෙයි, වාග් කර්මය ද දූෂිත වෙයි, මනෝ කර්මය ද දූෂිත වෙයි. දූෂිත වූ කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ මරණය යහපත් නොවෙයි, කළුරිය කිරීම ද යහපත් නොවෙයි.”

‘‘චිත්තෙ, ගහපති, අබ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස අබ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස අබ්‍යාපන්නවචීකම්මන්තස්ස අබ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා. සෙය්‍යථාපි, ගහපති, කූටාගාරෙ සුච්ඡන්නෙ කූටම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, ගොපානසියොපි අබ්‍යාපන්නා හොන්ති, භිත්තිපි අබ්‍යාපන්නා හොති; එවමෙවං ඛො, ගහපති, චිත්තෙ අබ්‍යාපන්නෙ කායකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, වචීකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති, මනොකම්මම්පි අබ්‍යාපන්නං හොති. තස්ස අබ්‍යාපන්නකායකම්මන්තස්ස…පෙ… අබ්‍යාපන්නමනොකම්මන්තස්ස භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලඞ්කිරියා’’ති. අට්ඨමං.

“ගෘහපතිය, සිත දූෂිත නොවූ කල්හි කාය කර්මය ද දූෂිත නොවෙයි, වාග් කර්මය ද දූෂිත නොවෙයි, මනෝ කර්මය ද දූෂිත නොවෙයි. දූෂිත නොවූ කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ මරණය යහපත් වෙයි, කළුරිය කිරීම ද යහපත් වෙයි. ගෘහපතිය, මනාව සෙවිලි කළ කූටාගාරයක මුදුන් ලීය ද විනාශ නොවෙයි, පරාල ද විනාශ නොවෙයි, බිත්ති ද විනාශ නොවෙයි. එලෙසම ගෘහපතිය, සිත දූෂිත නොවූ කල්හි කාය කර්මය ද දූෂිත නොවෙයි, වාග් කර්මය ද දූෂිත නොවෙයි, මනෝ කර්මය ද දූෂිත නොවෙයි. දූෂිත නොවූ කාය, වාග් සහ මනෝ කර්ම ඇති තැනැත්තාගේ මරණය යහපත් වෙයි, කළුරිය කිරීම ද යහපත් වෙයි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. පඨමනිදානසුත්තං

9. ප්‍රථම නිදාන සූත්‍රය

112. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, දොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, මොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. යං, භික්ඛවෙ, ලොභපකතං කම්මං ලොභජං ලොභනිදානං ලොභසමුදයං, තං කම්මං අකුසලං තං කම්මං සාවජ්ජං තං කම්මං දුක්ඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, දොසපකතං කම්මං දොසජං දොසනිදානං දොසසමුදයං, තං කම්මං අකුසලං තං කම්මං සාවජ්ජං තං කම්මං දුක්ඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, මොහපකතං කම්මං මොහජං මොහනිදානං මොහසමුදයං, තං කම්මං අකුසලං තං කම්මං සාවජ්ජං තං කම්මං දුක්ඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය.

112. “මහණෙනි, කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස මේ නිදාන (හේතු) තුනක් වෙති. ඒ තුන කවරේද? ලෝභය කර්මයන් හටගැනීමට හේතුවකි, ද්වේෂය කර්මයන් හටගැනීමට හේතුවකි, මෝහය කර්මයන් හටගැනීමට හේතුවකි. මහණෙනි, ලෝභය විසින් කරන ලද, ලෝභයෙන් උපන්, ලෝභය නිදානය කොට ඇති, ලෝභය ප්‍රභවය කොට ඇති යම් කර්මයක් ඇද්ද, ඒ කර්මය අකුසලයකි, ඒ කර්මය සාවද්‍යය, ඒ කර්මය දුක් විපාක දෙන්නකි. ඒ කර්මය කර්මයන්ගේ හටගැනීම (සමුදය) පිණිස පවතියි, ඒ කර්මය කර්ම නිරෝධය පිණිස පවතින්නේ නැත. මහණෙනි, ද්වේෂය විසින් කරන ලද, ද්වේෂයෙන් උපන්, ද්වේෂය නිදානය කොට ඇති, ද්වේෂය ප්‍රභවය කොට ඇති යම් කර්මයක් ඇද්ද, ඒ කර්මය අකුසලයකි, ඒ කර්මය සාවද්‍යය, ඒ කර්මය දුක් විපාක දෙන්නකි. ඒ කර්මය කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස පවතියි, ඒ කර්මය කර්ම නිරෝධය පිණිස පවතින්නේ නැත. මහණෙනි, මෝහය විසින් කරන ලද, මෝහයෙන් උපන්, මෝහය නිදානය කොට ඇති, මෝහය ප්‍රභවය කොට ඇති යම් කර්මයක් ඇද්ද, ඒ කර්මය අකුසලයකි, ඒ කර්මය සාවද්‍යය, ඒ කර්මය දුක් විපාක දෙන්නකි. ඒ කර්මය කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස පවතියි, ඒ කර්මය කර්ම නිරෝධය පිණිස පවතින්නේ නැත. මහණෙනි, කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස මේ නිදාන තුනයි.”

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අදොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අමොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. යං, භික්ඛවෙ, අලොභපකතං කම්මං අලොභජං අලොභනිදානං අලොභසමුදයං, තං [Pg.267] කම්මං කුසලං තං කම්මං අනවජ්ජං තං කම්මං සුඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, අදොසපකතං කම්මං අදොසජං අදොසනිදානං අදොසසමුදයං, තං කම්මං කුසලං තං කම්මං අනවජ්ජං තං කම්මං සුඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති. යං, භික්ඛවෙ, අමොහපකතං කම්මං අමොහජං අමොහනිදානං අමොහසමුදයං, තං කම්මං කුසලං තං කම්මං අනවජ්ජං තං කම්මං සුඛවිපාකං, තං කම්මං කම්මනිරොධාය සංවත්තති, න තං කම්මං කම්මසමුදයාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. නවමං.

“මහණෙනි, කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස මේ නිදාන (හේතු) තුනක් වෙති. ඒ තුන කවරේද? අලෝභය කර්මයන් හටගැනීමට හේතුවකි, අද්වේෂය කර්මයන් හටගැනීමට හේතුවකි, අමෝහය කර්මයන් හටගැනීමට හේතුවකි. මහණෙනි, අලෝභය විසින් කරන ලද, අලෝභයෙන් උපන්, අලෝභය නිදානය කොට ඇති, අලෝභය ප්‍රභවය කොට ඇති යම් කර්මයක් ඇද්ද, ඒ කර්මය කුසලයකි, ඒ කර්මය අනවද්‍යය, ඒ කර්මය සැප විපාක දෙන්නකි. ඒ කර්මය කර්ම නිරෝධය පිණිස පවතියි, ඒ කර්මය කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස පවතින්නේ නැත. මහණෙනි, අද්වේෂය විසින් කරන ලද, අද්වේෂයෙන් උපන්, අද්වේෂය නිදානය කොට ඇති, අද්වේෂය ප්‍රභවය කොට ඇති යම් කර්මයක් ඇද්ද, ඒ කර්මය කුසලයකි, ඒ කර්මය අනවද්‍යය, ඒ කර්මය සැප විපාක දෙන්නකි. ඒ කර්මය කර්ම නිරෝධය පිණිස පවතියි, ඒ කර්මය කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස පවතින්නේ නැත. මහණෙනි, අමෝහය විසින් කරන ලද, අමෝහයෙන් උපන්, අමෝහය නිදානය කොට ඇති, අමෝහය ප්‍රභවය කොට ඇති යම් කර්මයක් ඇද්ද, ඒ කර්මය කුසලයකි, ඒ කර්මය අනවද්‍යය, ඒ කර්මය සැප විපාක දෙන්නකි. ඒ කර්මය කර්ම නිරෝධය පිණිස පවතියි, ඒ කර්මය කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස පවතින්නේ නැත. මහණෙනි, කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස මේ නිදාන තුනයි.” නවවන සූත්‍රයයි.

10. දුතියනිදානසුත්තං

10. ද්විතීය නිදාන සූත්‍රය

113. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අතීතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති; අනාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති; පච්චුප්පන්නෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති? අතීතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති. තස්ස අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො ඡන්දො ජායති. ඡන්දජාතො තෙහි ධම්මෙහි සංයුත්තො හොති. එතමහං, භික්ඛවෙ, සංයොජනං වදාමි යො චෙතසො සාරාගො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති.

113. “මහණෙනි, කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස මේ නිදාන තුනක් වෙති. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, අතීත වූ, ඡන්දරාගයට (ඇල්මට හා දැඩි ඇල්මට) කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා ඡන්දය උපදියි; මහණෙනි, අනාගත වූ, ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා ඡන්දය උපදියි; මහණෙනි, වර්තමාන වූ, ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා ඡන්දය උපදියි. මහණෙනි, අතීත වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා ඡන්දය උපදින්නේ කෙසේද? මහණෙනි, අතීත වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා සිතින් අනුවිතර්කනය කරයි (නැවත නැවත කල්පනා කරයි), අනුවිචාරණය කරයි (විමසයි). අතීත වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා සිතින් අනුවිතර්කනය කරන්නා වූ, අනුවිචාරණය කරන්නා වූ ඔහුට ඡන්දය උපදියි. ඡන්දය උපන් තැනැත්තා ඒ ධර්මයන් හා බැඳෙයි. මහණෙනි, සිතේ පවතින යම් දැඩි ඇල්මක් ඇද්ද, එය මම ‘සංයෝජනය’ (බැඳීම) යැයි කියමි. මහණෙනි, මෙසේ අතීත වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා ඡන්දය උපදියි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති? අනාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති. තස්ස අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො ඡන්දො ජායති. ඡන්දජාතො තෙහි ධම්මෙහි සංයුත්තො හොති. එතමහං, භික්ඛවෙ, සංයොජනං වදාමි යො චෙතසො සාරාගො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති.

“මහණෙනි, අනාගත වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා ඡන්දය උපදින්නේ කෙසේද? මහණෙනි, අනාගත වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා සිතින් අනුවිතර්කනය කරයි, අනුවිචාරණය කරයි. අනාගත වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා සිතින් අනුවිතර්කනය කරන්නා වූ, අනුවිචාරණය කරන්නා වූ ඔහුට ඡන්දය උපදියි. ඡන්දය උපන් තැනැත්තා ඒ ධර්මයන් හා බැඳෙයි. මහණෙනි, සිතේ පවතින යම් දැඩි ඇල්මක් ඇද්ද, එය මම ‘සංයෝජනය’ යැයි කියමි. මහණෙනි, මෙසේ අනාගත වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා ඡන්දය උපදියි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති? පච්චුප්පන්නෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කෙති [Pg.268] අනුවිචාරෙති. තස්ස පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො ඡන්දො ජායති. ඡන්දජාතො තෙහි ධම්මෙහි සංයුත්තො හොති. එතමහං, භික්ඛවෙ, සංයොජනං වදාමි යො චෙතසො සාරාගො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො ජායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය.

“මහණෙනි, වර්තමාන වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා ඡන්දය උපදින්නේ කෙසේද? මහණෙනි, වර්තමාන වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා සිතින් අනුවිතර්කනය කරයි, අනුවිචාරණය කරයි. වර්තමාන වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා සිතින් අනුවිතර්කනය කරන්නා වූ, අනුවිචාරණය කරන්නා වූ ඔහුට ඡන්දය උපදියි. ඡන්දය උපන් තැනැත්තා ඒ ධර්මයන් හා බැඳෙයි. මහණෙනි, සිතේ පවතින යම් දැඩි ඇල්මක් ඇද්ද, එය මම ‘සංයෝජනය’ යැයි කියමි. මහණෙනි, මෙසේ වර්තමාන වූ ඡන්දරාගයට කරුණු වූ ධර්මයන් අරභයා ඡන්දය උපදියි. මහණෙනි, කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස මේ නිදාන තුනයි.”

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අතීතෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති; අනාගතෙ භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති; පච්චුප්පන්නෙ, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති? අතීතානං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියානං ධම්මානං ආයතිං විපාකං පජානාති. ආයතිං විපාකං විදිත්වා තදභිනිවත්තෙති. තදභිනිවත්තෙත්වා චෙතසා අභිනිවිජ්ඣිත්වා පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අතීතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති.

“මහණෙනි, කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස වූ මෙම කරුණු (නිදාන) තුනකි. ඒ කවර තුනක්ද? මහණෙනි, (ඇතැම් විට) ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ අතීත ධර්මයන් අරභයා කැමැත්තක් (ඡන්දයක්) උපදින්නේ නැත. මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ අනාගත ධර්මයන් අරභයා කැමැත්තක් උපදින්නේ නැත. මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ පවතින (ප්‍රත්‍යුත්පන්න) ධර්මයන් අරභයා කැමැත්තක් උපදින්නේ නැත. මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ අතීත ධර්මයන් අරභයා කැමැත්තක් උපදින්නේ නැති වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ අතීත ධර්මයන්ගේ මතු විපාකය ඔහු මැනවින් දනියි. එම මතු විපාකය දැන එය වළක්වයි (නිරුද්ධ කරයි). එය වළක්වා සිතින් විනිවිද දැක ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කරගනියි. මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ අතීත ධර්මයන් අරභයා කැමැත්තක් උපදින්නේ නැත්තේ මෙලෙසිනි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති? අනාගතානං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියානං ධම්මානං ආයතිං විපාකං පජානාති. ආයතිං විපාකං විදිත්වා තදභිනිවත්තෙති. තදභිනිවත්තෙත්වා චෙතසා අභිනිවිජ්ඣිත්වා පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අනාගතෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති.

“මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ අනාගත ධර්මයන් අරභයා කැමැත්තක් උපදින්නේ නැති වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ අනාගත ධර්මයන්ගේ මතු විපාකය ඔහු මැනවින් දනියි. එම මතු විපාකය දැන එය වළක්වයි. එය වළක්වා සිතින් විනිවිද දැක ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කරගනියි. මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ අනාගත ධර්මයන් අරභයා කැමැත්තක් උපදින්නේ නැත්තේ මෙලෙසිනි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති? පච්චුප්පන්නානං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගට්ඨානියානං ධම්මානං ආයතිං විපාකං පජානාති, ආයතිං විපාකං විදිත්වා තදභිනිවත්තෙති, තදභිනිවත්තෙත්වා චෙතසා අභිනිවිජ්ඣිත්වා පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නෙ ඡන්දරාගට්ඨානියෙ ධම්මෙ ආරබ්භ ඡන්දො න ජායති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. දසමං.

“මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ වර්තමාන (ප්‍රත්‍යුත්පන්න) ධර්මයන් අරභයා කැමැත්තක් උපදින්නේ නැති වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ වර්තමාන ධර්මයන්ගේ මතු විපාකය ඔහු මැනවින් දනියි. එම මතු විපාකය දැන එය වළක්වයි. එය වළක්වා සිතින් විනිවිද දැක ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කරගනියි. මහණෙනි, ඇල්මට හා රාගයට කරුණු වූ වර්තමාන ධර්මයන් අරභයා කැමැත්තක් උපදින්නේ නැත්තේ මෙලෙසිනි. මහණෙනි, කර්මයන්ගේ හටගැනීම පිණිස වූ කරුණු තුන මේවාය.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

සම්බොධවග්ගො පඨමො.

පළමු සම්බෝධ වර්ගය නිමයි.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

පුබ්බෙව [Pg.269] දුවෙ අස්සාදා, සමණො රුණ්ණපඤ්චමං;

අතිත්ති ද්වෙ ච වුත්තානි, නිදානානි අපරෙ දුවෙති.

පුබ්බේ සූත්‍රය, අස්සාද සූත්‍ර දෙක, සමණ සූත්‍රය සහ පස්වැනි රුණ්ණ සූත්‍රයද; අතිත්ති සූත්‍රය, වුත්ත සූත්‍ර දෙක සහ නිදාන සූත්‍ර දෙක වශයෙන් (සූත්‍ර දසයකි).

(12) 2. ආපායිකවග්ගො

(12) 2. ආපායික වර්ගය

1. ආපායිකසුත්තං

1. ආපායික සූත්‍රය

114. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ආපායිකා නෙරයිකා ඉදමප්පහාය. කතමෙ තයො? යො ච අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො, යො ච සුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරන්තං අමූලකෙන අබ්‍රහ්මචරියෙන අනුද්ධංසෙති, යො චායං එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි කාමෙසු දොසො’ති, සො තාය කාමෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ආපායිකා නෙරයිකා ඉදමප්පහායා’’ති. පඨමං.

114. “මහණෙනි, මේ කරුණු තුන අත්නොහැරීම නිසා පුද්ගලයෝ අපායගාමී වෙති, නිරයගාමී වෙති. ඒ කවර තිදෙනෙක්ද? යම් අයෙක් අබ්‍රහ්මචාරීව සිටිමින්ම ‘මම බ්‍රහ්මචාරියෙකැ’යි ප්‍රතිඥා දෙන්නේද, යම් අයෙක් පිරිසිදු බ්‍රහ්මචර්යාව රකින පුද්ගලයෙකුට පදනමක් නැතිව අබ්‍රහ්මචර්යාවෙන් චෝදනා කරන්නේද, යම් අයෙක් ‘කාමයන්හි වරදක් නැතැ’යි මෙවැනි වාදයක් හෝ දෘෂ්ටියක් දරමින් එම දෘෂ්ටිය නිසාම කාමයන්හි ගැලී වාසය කරන්නේද (මොවුහුය). මහණෙනි, මේ කරුණු තුන ප්‍රහීණ නොකිරීම නිසා පුද්ගලයෝ අපායගාමී හා නිරයගාමී වෙති.” පළමු සූත්‍රයයි.

2. දුල්ලභසුත්තං

2. දුල්ලභ සූත්‍රය

115. ‘‘තිණ්ණං, භික්ඛවෙ, පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං. කතමෙසං තිණ්ණං? තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං, තථාගතප්පවෙදිතස්ස ධම්මවිනයස්ස දෙසෙතා පුග්ගලො දුල්ලභො ලොකස්මිං, කතඤ්ඤූ කතවෙදී පුග්ගලො දුල්ලභො ලොකස්මිං. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මි’’න්ති. දුතියං.

115. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි පුද්ගලයන් තිදෙනෙකුගේ පහළ වීම දුර්ලභය. ඒ කවර තිදෙනෙක්ද? අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ පහළ වීම ලෝකයෙහි දුර්ලභය. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය දේශනා කරන පුද්ගලයා ලෝකයෙහි දුර්ලභය. කළ ගුණ දන්නා වූ, කළ ගුණ සලකන්නා වූ (කතඤ්ඤු කතවේදී) පුද්ගලයා ලෝකයෙහි දුර්ලභය. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනාගේ පහළ වීම ලෝකයෙහි දුර්ලභය.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

3. අප්පමෙය්‍යසුත්තං

3. අප්පමෙය්‍ය සූත්‍රය

116. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? සුප්පමෙය්‍යො, දුප්පමෙය්‍යො, අප්පමෙය්‍යො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සුප්පමෙය්‍යො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උද්ධතො හොති උන්නළො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සුප්පමෙය්‍යො.

116. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි පවත්නා වූ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් වෙති. ඒ කවර තිදෙනෙක්ද? පහසුවෙන් මැනිය හැකි පුද්ගලයා, අපහසුවෙන් මැනිය හැකි පුද්ගලයා සහ ප්‍රමාණ කළ නොහැකි පුද්ගලයාය. මහණෙනි, පහසුවෙන් මැනිය හැකි පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සසල වූ (සිතැති), උඩඟු වූ, චපල වූ, කටසැර වූ, හිස් වචන බහුල, මුළා වූ සිහි ඇති, සම්පජඤ්ඤයෙන් තොර වූ, සමාධියක් නැති, විකෘති වූ සිතක් ඇති, අසංවර ඉන්ද්‍රියයන් ඇති අයෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා පහසුවෙන් මැනිය හැකි පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො [Pg.270] ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දුප්පමෙය්‍යො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අනුද්ධතො හොති අනුන්නළො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතස්සති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො දුප්පමෙය්‍යො.

“මහණෙනි, අපහසුවෙන් මැනිය හැකි පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සසල නොවූ, උඩඟු නොවූ, චපල නොවූ, කටසැර නොවූ, හිස් වචන නැති, එළඹ සිටි සිහි ඇති, සම්පජඤ්ඤයෙන් යුක්ත වූ, සමාධිමත් වූ, ඒකාග්‍ර වූ සිතක් ඇති, සංවර වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇති අයෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා අපහසුවෙන් මැනිය හැකි පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පමෙය්‍යො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං හොති ඛීණාසවො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අප්පමෙය්‍යො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. තතියං.

“මහණෙනි, ප්‍රමාණ කළ නොහැකි පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙලොව යම් භික්ෂුවක් අරහත් වූයේ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළේ වෙයිද, මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා ප්‍රමාණ කළ නොහැකි පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ලෝකයෙහි පවත්නා වූ පුද්ගලයෝ මේ තිදෙනාය.” තෙවැනි සූත්‍රයයි.

4. ආනෙඤ්ජසුත්තං

4. ආනෙඤ්ජ සූත්‍රය

117. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති, තත්‍ර ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආකාසානඤ්චායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං වීසති කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා.

117. ‘‘මහණෙනි, ලෝකයෙහි පවත්නා වූ මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, ගැටීම් සංඥාවන් (පටිඝ සංඥා) අභාවයට පත්වීමෙන්, නානත්ව සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘ආකාශය අනන්තය’යි ආකාශානඤ්චායතන සමාපත්තියට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු එය ආස්වාදනය කරයි, එය කැමති වෙයි, එයින් සතුටට පත්වෙයි. එහි පිහිටා, එයටම අධිමුක්තව, බොහෝ සෙයින් එහිම වෙසෙමින්, එයින් පිරිහෙන්නේ නැතිව කලුරිය කොට ආකාශානඤ්චායතනොපග දෙවියන් අතර සහභව්‍යතාවයට (එක්ව ඉපදීමට) පැමිණෙයි. මහණෙනි, ආකාශානඤ්චායතනොපග දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය මහා කල්ප විසිදහසකි. එහි පෘථග්ජන පුද්ගලයා තම ආයුෂ පවතින තාක් සිට, ඒ දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය යම් තාක්ද ඒ සියල්ල ගෙවා අවසන් කොට නිරයටද යයි, තිරිසන් යෝනියටද යයි, ප්‍රේත ලෝකයටද යයි. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා එහි ආයුෂ පවතින තාක් සිට, ඒ දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය යම් තාක්ද ඒ සියල්ල ගෙවා අවසන් කොට එම භවයෙහිදීම පරිනිර්වාණයට පත්වෙයි. මහණෙනි, ගතිය සහ උප්පත්තිය සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ සහ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජන පුද්ගලයාගේ ඇති වෙනස, සුවිශේෂත්වය හා ප්‍රභේදය මෙයයි.’’

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති, තත්‍ර ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං චත්තාරීසං කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ [Pg.271] පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා.

‘‘නැවතද මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සියලු ආකාරයෙන් ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’යි විඤ්ඤාණඤ්චායතන සමාපත්තියට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු එය ආස්වාදනය කරයි, එය කැමති වෙයි, එයින් සතුටට පත්වෙයි. එහි පිහිටා, එයටම අධිමුක්තව, බොහෝ සෙයින් එහිම වෙසෙමින්, එයින් පිරිහෙන්නේ නැතිව කලුරිය කොට විඤ්ඤාණඤ්චායතනොපග දෙවියන් අතර සහභව්‍යතාවයට පැමිණෙයි. මහණෙනි, විඤ්ඤාණඤ්චායතනොපග දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය මහා කල්ප හතළිස්දහසකි. එහි පෘථග්ජන පුද්ගලයා තම ආයුෂ පවතින තාක් සිට, ඒ දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය යම් තාක්ද ඒ සියල්ල ගෙවා අවසන් කොට නිරයටද යයි, තිරිසන් යෝනියටද යයි, ප්‍රේත ලෝකයටද යයි. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා එහි ආයුෂ පවතින තාක් සිට, ඒ දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය යම් තාක්ද ඒ සියල්ල ගෙවා අවසන් කොට එම භවයෙහිදීම පරිනිර්වාණයට පත්වෙයි. මහණෙනි, ගතිය සහ උප්පත්තිය සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ සහ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජන පුද්ගලයාගේ ඇති වෙනස, සුවිශේෂත්වය හා ප්‍රභේදය මෙයයි.’’

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති, තත්‍ර ඨිතො තදධිමුත්තො තබ්බහුලවිහාරී අපරිහීනො කාලං කුරුමානො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං සට්ඨි කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තත්ථ පුථුජ්ජනො යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා නිරයම්පි ගච්ඡති තිරච්ඡානයොනිම්පි ගච්ඡති පෙත්තිවිසයම්පි ගච්ඡති. භගවතො පන සාවකො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා යාවතකං තෙසං දෙවානං ආයුප්පමාණං තං සබ්බං ඛෙපෙත්වා තස්මිංයෙව භවෙ පරිනිබ්බායති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො, අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන, යදිදං ගතියා උපපත්තියා. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’’න්ති. චතුත්ථං.

‘‘නැවතද මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘කිසිවක් නැත’යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තියට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු එය ආස්වාදනය කරයි, එය කැමති වෙයි, එයින් සතුටට පත්වෙයි. එහි පිහිටා, එයටම අධිමුක්තව, බොහෝ සෙයින් එහිම වෙසෙමින්, එයින් පිරිහෙන්නේ නැතිව කලුරිය කොට ආකිඤ්චඤ්ඤායතනොපග දෙවියන් අතර සහභව්‍යතාවයට පැමිණෙයි. මහණෙනි, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනොපග දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය මහා කල්ප හැටදහසකි. එහි පෘථග්ජන පුද්ගලයා තම ආයුෂ පවතින තාක් සිට, ඒ දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය යම් තාක්ද ඒ සියල්ල ගෙවා අවසන් කොට නිරයටද යයි, තිරිසන් යෝනියටද යයි, ප්‍රේත ලෝකයටද යයි. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා එහි ආයුෂ පවතින තාක් සිට, ඒ දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය යම් තාක්ද ඒ සියල්ල ගෙවා අවසන් කොට එම භවයෙහිදීම පරිනිර්වාණයට පත්වෙයි. මහණෙනි, ගතිය සහ උප්පත්තිය සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ සහ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජන පුද්ගලයාගේ ඇති වෙනස, සුවිශේෂත්වය හා ප්‍රභේදය මෙයයි. මහණෙනි, ලෝකයෙහි පවත්නා වූ මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනා විද්‍යමාන වෙති’’ යි වදාළ සේක. සිව්වන සූත්‍රයයි.

5. විපත්තිසම්පදාසුත්තං

5. විපත්ති සම්පදා සූත්‍රය

118. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විපත්තියො. කතමා තිස්සො? සීලවිපත්ති, චිත්තවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති.

118. ‘‘මහණෙනි, මේ විපත්ති (පිරිහීම්) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? ශීල විපත්තිය, චිත්ත විපත්තිය සහ දෘෂ්ඨි විපත්තියයි. මහණෙනි, ශීල විපත්තිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සතුන් මරන්නෙක් වෙයි, නුදුන් දේ ගන්නෙක් වෙයි, කාමයෙහි වරදවා හැසිරෙන්නෙක් වෙයි, මුසාවාද පවසන්නෙක් වෙයි, කේලාම් කියන්නෙක් වෙයි, පරුෂ වචන කියන්නෙක් වෙයි, හිස් වචන දොඩන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙය ශීල විපත්තිය යැයි කියනු ලැබේ.’’

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අභිජ්ඣාලු හොති බ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති.

‘‘මහණෙනි, චිත්ත විපත්තිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දැඩි ලෝභය (අභිජ්ඣා) බහුල වූවෙක් වෙයි, ව්‍යාපන්න සිත් ඇත්තෙක් (වෛරී සහගත සිත් ඇත්තෙක්) වෙයි. මහණෙනි, මෙය චිත්ත විපත්තිය යැයි කියනු ලැබේ.’’

‘‘කතමා [Pg.272] ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං, කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති. සීලවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති; චිත්තවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති; දිට්ඨිවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො විපත්තියොති.

“මහණෙනි, දෘෂ්ටි විපත්තිය (වැරදි දැකීමෙහි පිරිහීම) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ‘දුන් දෙයෙහි විපාක නැත, මහා යාග පැවැත්වීමෙහි විපාක නැත, පූජා පැවැත්වීමෙහි විපාක නැත, හොඳ නරක කර්මයන්ගේ ඵල විපාක නැත, මෙලොවක් නැත, පරලොවක් නැත, මව (සැපයීමෙහි) ඵල නැත, පියා (සැපයීමෙහි) ඵල නැත, ඕපපාතික සත්ත්වයෝ නැත, මෙලොව හා පරලොව තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසන, මනා මඟට පිළිපන්, මනා පිළිවෙතෙහි යෙදුණු ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ලොව නැතැ’යි මෙසේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වෙයි, විපරීත දර්ශනයක් ඇත්තෙකු වෙයි. මහණෙනි, මෙය දෘෂ්ටි විපත්තිය යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, සීල විපත්තිය හේතුවෙන් සත්ත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදිති; චිත්ත විපත්තිය හේතුවෙන් සත්ත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදිති; දෘෂ්ටි විපත්තිය හේතුවෙන් සත්ත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදිති. මහණෙනි, මේ වනාහි විපත්ති තුනයි.”

‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? සීලසම්පදා, චිත්තසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා.

“මහණෙනි, මේ සම්පත්ති තුනකි. ඒ තුන කවරේද? සීල සම්පත්තිය, චිත්ත සම්පත්තිය හා දෘෂ්ටි සම්පත්තියයි. මහණෙනි, සීල සම්පත්තිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි, සොරකම් කිරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි, බොරු කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි, කේලාම් කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි, පරුෂ වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි, හිස් වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය සීල සම්පත්තිය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අනභිජ්ඣාලු හොති අබ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා.

“මහණෙනි, චිත්ත සම්පත්තිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අභිධ්‍යාවෙන් (ලෝභයෙන්) තොර වූයේ, ව්‍යාපාදයෙන් තොර වූ සිතක් ඇත්තේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය චිත්ත සම්පත්තිය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති අවිපරීතදස්සනො – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං, අත්ථි හුතං, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අත්ථි අයං ලොකො, අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි මාතා, අත්ථි පිතා, අත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, අත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා. සීලසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති; චිත්තසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති[Pg.273]; දිට්ඨිසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, දෘෂ්ටි සම්පත්තිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ‘දුන් දෙයෙහි විපාක ඇත, මහා යාග පැවැත්වීමෙහි විපාක ඇත, පූජා පැවැත්වීමෙහි විපාක ඇත, හොඳ නරක කර්මයන්ගේ ඵල විපාක ඇත, මෙලොවක් ඇත, පරලොවක් ඇත, මව (සැපයීමෙහි) ඵල ඇත, පියා (සැපයීමෙහි) ඵල ඇත, ඕපපාතික සත්ත්වයෝ ඇත, මෙලොව හා පරලොව තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසන, මනා මඟට පිළිපන්, මනා පිළිවෙතෙහි යෙදුණු ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ලොව ඇතැ’යි මෙසේ සම්මා දෘෂ්ටික වෙයි, අවිපරීත දර්ශනයක් ඇත්තෙකු වෙයි. මහණෙනි, මෙය දෘෂ්ටි සම්පත්තිය යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, සීල සම්පත්තිය හේතුවෙන් සත්ත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු සුගති නම් වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදිති; චිත්ත සම්පත්තිය හේතුවෙන් සත්ත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු සුගති නම් වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදිති; දෘෂ්ටි සම්පත්තිය හේතුවෙන් සත්ත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු සුගති නම් වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදිති. මහණෙනි, මේ වනාහි සම්පත්ති තුනයි.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

6. අපණ්ණකසුත්තං

6. අපණ්ණක සූත්‍රය

119. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විපත්තියො. කතමා තිස්සො? සීලවිපත්ති, චිත්තවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්ති.

119. “මහණෙනි, මේ විපත්ති තුනකි. ඒ තුන කවරේද? සීල විපත්තිය, චිත්ත විපත්තිය හා දෘෂ්ටි විපත්තියයි. මහණෙනි, සීල විපත්තිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සතුන් මරන්නෙක් වෙයි... පෙ... හිස් වචන පවසන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙය සීල විපත්තිය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අභිජ්ඣාලු හොති බ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තවිපත්ති.

“මහණෙනි, චිත්ත විපත්තිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අභිධ්‍යාව (දැඩි ලෝභය) ඇත්තෙක්, ව්‍යාපාද සහිත සිතක් ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, මෙය චිත්ත විපත්තිය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති. සීලවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ…පෙ… දිට්ඨිවිපත්තිහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අපණ්ණකො මණි උද්ධං ඛිත්තො යෙන යෙනෙව පතිට්ඨාති සුප්පතිට්ඨිතංයෙව පතිට්ඨාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සීලවිපත්තිහෙතු වා සත්තා…පෙ… උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො විපත්තියොති.

“මහණෙනි, දෘෂ්ටි විපත්තිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ‘දුන් දෙයෙහි විපාක නැත, මහා යාග පැවැත්වීමෙහි විපාක නැත... පෙ... පවසන ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ලොව නැතැ’යි මෙසේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වෙයි, විපරීත දර්ශනයක් ඇත්තෙකු වෙයි. මහණෙනි, මෙය දෘෂ්ටි විපත්තිය යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, සීල විපත්තිය හේතුවෙන් ද... පෙ... දෘෂ්ටි විපත්තිය හේතුවෙන් ද සත්ත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදිති. මහණෙනි, එය යම් සේ අහසට දමන ලද පැති හයක් ඇති දාදු කැටයක් යම් ම පැත්තකින් වැටුණත් මනාව පිහිටන්නේ ද; මහණෙනි, එමෙන්ම සීල විපත්තිය හේතුවෙන් සත්ත්වයෝ... පෙ... උපදිති. මහණෙනි, මේ වනාහි විපත්ති තුනයි.”

‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? සීලසම්පදා, චිත්තසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා.

“මහණෙනි, මේ සම්පත්ති තුනකි. ඒ තුන කවරේද? සීල සම්පත්තිය, චිත්ත සම්පත්තිය හා දෘෂ්ටි සම්පත්තියයි. මහණෙනි, සීල සම්පත්තිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි... පෙ... මහණෙනි, මෙය සීල සම්පත්තිය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අනභිජ්ඣාලු හොති අබ්‍යාපන්නචිත්තො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චිත්තසම්පදා.

“මහණෙනි, චිත්ත සම්පත්තිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අභිධ්‍යාවෙන් (ලෝභයෙන්) තොර වූයේ, ව්‍යාපාදයෙන් තොර වූ සිතක් ඇත්තේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය චිත්ත සම්පත්තිය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති අවිපරීතදස්සනො – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා. සීලසම්පදාහෙතු වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. චිත්තසම්පදාහෙතු වා…පෙ… දිට්ඨිසම්පදාහෙතු [Pg.274] වා, භික්ඛවෙ, සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අපණ්ණකො මණි උද්ධං ඛිත්තො යෙන යෙනෙව පතිට්ඨාති සුප්පතිට්ඨිතංයෙව පතිට්ඨාති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදාහෙතු වා සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති, චිත්තසම්පදාහෙතු වා සත්තා…පෙ… දිට්ඨිසම්පදාහෙතු වා සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, දෘෂ්ටි සම්පත්තිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ‘දුන් දෙයෙහි විපාක ඇත, පූජා කළ දෙයෙහි විපාක ඇත... යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙලොව හා පරලොව තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට අවබෝධ කරවා ප්‍රකාශ කරත්ද, (එබඳු උතුමෝ ලොව වෙසෙති)’ යනුවෙන් නිවැරදි දැක්ම ඇති, නොපෙරළුණු දර්ශනයෙන් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මෙය දෘෂ්ටි සම්පත්තිය යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ශීල සම්පත්තිය හේතුවෙන් හෝ සත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදිති. චිත්ත සම්පත්තිය හේතුවෙන් හෝ... දෘෂ්ටි සම්පත්තිය හේතුවෙන් හෝ මහණෙනි, සත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදිති. මහණෙනි, උඩට දමන ලද පැති හයක් සහිත දාදු කැටයක් යම් යම් අයුරින් වැටෙන්නේද, එය මැනවින් පිහිටාම සිටින්නාක් මෙනි; මහණෙනි, එලෙසම ශීල සම්පත්තිය හේතුවෙන් සත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදිති, චිත්ත සම්පත්තිය හේතුවෙන්... දෘෂ්ටි සම්පත්තිය හේතුවෙන් සත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදිති. මහණෙනි, මේ වනාහි සම්පත්ති තුනයි.”

7. කම්මන්තසුත්තං

7. කම්මන්ත සූත්‍රය

120. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, විපත්තියො. කතමා තිස්සො? කම්මන්තවිපත්ති, ආජීවවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච, භික්ඛවෙ, කම්මන්තවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මන්තවිපත්ති.

120. “මහණෙනි, මේ විපත්ති තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කර්මාන්ත විපත්තිය, ආජීව විපත්තිය සහ දෘෂ්ටි විපත්තියයි. මහණෙනි, කර්මාන්ත විපත්තිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ප්‍රාණඝාත කරන්නේ වෙයි... හිස් වචන පවසන්නේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය කර්මාන්ත විපත්තිය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආජීවවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාආජීවො හොති, මිච්ඡාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආජීවවිපත්ති.

“මහණෙනි, ආජීව විපත්තිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මිථ්‍යා ආජීවයෙන් යුක්ත වෙයි, මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවිකාව ගෙවයි. මහණෙනි, මෙය ආජීව විපත්තිය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිවිපත්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො විපත්තියොති.

“මහණෙනි, දෘෂ්ටි විපත්තිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ‘දුන් දෙයෙහි විපාක නැත, පූජා කළ දෙයෙහි විපාක නැත... යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙලොව හා පරලොව තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රකාශ කරත්ද, (එබඳු උතුමෝ ලොව නැත)’ යනුවෙන් මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වෙයි, විපරීත දර්ශනයෙන් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මෙය දෘෂ්ටි විපත්තිය යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි විපත්ති තුනයි.”

‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? කම්මන්තසම්පදා, ආජීවසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, කම්මන්තසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මන්තසම්පදා.

“මහණෙනි, මේ සම්පත්ති තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කර්මාන්ත සම්පත්තිය, ආජීව සම්පත්තිය සහ දෘෂ්ටි සම්පත්තියයි. මහණෙනි, කර්මාන්ත සම්පත්තිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ වෙයි... හිස් වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය කර්මාන්ත සම්පත්තිය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආජීවසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාආජීවො හොති, සම්මාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආජීවසම්පදා.

“මහණෙනි, ආජීව සම්පත්තිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සම්‍යග් ආජීවයෙන් යුක්ත වෙයි, සම්‍යග් ආජීවයෙන් ජීවිකාව ගෙවයි. මහණෙනි, මෙය ආජීව සම්පත්තිය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො සම්මාදිට්ඨිකො හොති අවිපරීතදස්සනො – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච [Pg.275] ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. සත්තමං.

“මහණෙනි, දෘෂ්ටි සම්පත්තිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ‘දුන් දෙයෙහි විපාක ඇත, පූජා කළ දෙයෙහි විපාක ඇත... යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙලොව හා පරලොව තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රකාශ කරත්ද, (එබඳු උතුමෝ ලොව වෙසෙති)’ යනුවෙන් නිවැරදි දැක්ම ඇති, නොපෙරළුණු දර්ශනයෙන් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මෙය දෘෂ්ටි සම්පත්තිය යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි සම්පත්ති තුනයි.”

8. පඨමසොචෙය්‍යසුත්තං

8. පළමු සෝචෙය්‍ය සූත්‍රය

121. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? කායසොචෙය්‍යං, වචීසොචෙය්‍යං, මනොසොචෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං.

121. “මහණෙනි, මේ පාරිශුද්ධි (සෝචෙය්‍ය) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය පාරිශුද්ධිය, වචී පාරිශුද්ධිය සහ මනෝ පාරිශුද්ධියයි. මහණෙනි, කාය පාරිශුද්ධිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ වෙයි, සොරකමින් වැළකුණේ වෙයි, කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකුණේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය කාය පාරිශුද්ධිය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං.

“මහණෙනි, වචී පාරිශුද්ධිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මුසාවාදයෙන් වැළකුණේ වෙයි, කේලාම් කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි, රළු වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි, හිස් වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය වචී පාරිශුද්ධිය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අනභිජ්ඣාලු හොති අබ්‍යාපන්නචිත්තො සම්මාදිට්ඨිකො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සොචෙය්‍යානී’’ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, මනෝ පාරිශුද්ධිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දැඩි ලෝභය (අභිජ්ඣා) නැත්තෙක් වෙයි, ව්‍යාපාද රහිත සිත් ඇත්තෙක් වෙයි, සම්මා දිට්ඨික වෙයි. මහණෙනි, මෙය මනෝ පාරිශුද්ධිය යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි පාරිශුද්ධි තුනයි.”

9. දුතියසොචෙය්‍යසුත්තං

9. දෙවන සෝචෙය්‍ය සූත්‍රය

122. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සොචෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? කායසොචෙය්‍යං, වචීසොචෙය්‍යං, මනොසොචෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, අබ්‍රහ්මචරියා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කායසොචෙය්‍යං.

122. “මහණෙනි, මේ පාරිශුද්ධි තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය පාරිශුද්ධිය, වචී පාරිශුද්ධිය සහ මනෝ පාරිශුද්ධියයි. මහණෙනි, කාය පාරිශුද්ධිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ වෙයි, සොරකමින් වැළකුණේ වෙයි, අබ්‍රහ්මචර්යාවෙන් වැළකුණේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය කාය පාරිශුද්ධිය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වචීසොචෙය්‍යං.

“මහණෙනි, වචී පාරිශුද්ධිය යනු කවරේද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් මුසාවාදයෙන් වැළකුණේ වෙයි, කේලාම් කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි, රළු වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි, හිස් වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය වචී පාරිශුද්ධිය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තං වා අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දො’ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දො’ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස [Pg.276] උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස කාමච්ඡන්දස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදො’ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං බ්‍යාපාදො’ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස බ්‍යාපාදස්ස උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස බ්‍යාපාදස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස බ්‍යාපාදස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධ’න්ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ථිනමිද්ධ’න්ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස ථිනමිද්ධස්ස උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස ථිනමිද්ධස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස ථිනමිද්ධස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්චං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්ච’න්ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්චං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්ච’න්ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; සන්තං වා අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡං – ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡා’ති පජානාති; අසන්තං වා අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡං – ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡා’ති පජානාති; යථා ච අනුප්පන්නාය විචිකිච්ඡාය උප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච උප්පන්නාය විචිකිච්ඡාය පහානං හොති, තඤ්ච පජානාති; යථා ච පහීනාය විචිකිච්ඡාය ආයතිං අනුප්පාදො හොති, තඤ්ච පජානාති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මනොසොචෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සොචෙය්‍යානීති.

‘‘මහණෙනි, මනෝ සෞචෙය්‍යය (මනසෙහි පිරිසිදු බව) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව තමා තුළ කාමච්ඡන්දය පවතින විට ‘මා තුළ කාමච්ඡන්දය පවතින්නේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; තමා තුළ කාමච්ඡන්දය නොමැති විට ‘මා තුළ කාමච්ඡන්දය නොමැත්තේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; නූපන්නා වූ කාමච්ඡන්දය යම් සේ උපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; උපන්නා වූ කාමච්ඡන්දය යම් සේ ප්‍රහීණ වේ ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; ප්‍රහීණ වූ කාමච්ඡන්දය මතු යම් සේ නූපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි. තමා තුළ ව්‍යාපාදය පවතින විට ‘මා තුළ ව්‍යාපාදය පවතින්නේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; තමා තුළ ව්‍යාපාදය නොමැති විට ‘මා තුළ ව්‍යාපාදය නොමැත්තේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; නූපන්නා වූ ව්‍යාපාදය යම් සේ උපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; උපන්නා වූ ව්‍යාපාදය යම් සේ ප්‍රහීණ වේ ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; ප්‍රහීණ වූ ව්‍යාපාදය මතු යම් සේ නූපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි. තමා තුළ ථීනමිද්ධය පවතින විට ‘මා තුළ ථීනමිද්ධය පවතින්නේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; තමා තුළ ථීනමිද්ධය නොමැති විට ‘මා තුළ ථීනමිද්ධය නොමැත්තේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; නූපන්නා වූ ථීනමිද්ධය යම් සේ උපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; උපන්නා වූ ථීනමිද්ධය යම් සේ ප්‍රහීණ වේ ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; ප්‍රහීණ වූ ථීනමිද්ධය මතු යම් සේ නූපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි. තමා තුළ උද්ධච්චකුක්කුච්චය පවතින විට ‘මා තුළ උද්ධච්චකුක්කුච්චය පවතින්නේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; තමා තුළ උද්ධච්චකුක්කුච්චය නොමැති විට ‘මා තුළ උද්ධච්චකුක්කුච්චය නොමැත්තේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; නූපන්නා වූ උද්ධච්චකුක්කුච්චය යම් සේ උපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; උපන්නා වූ උද්ධච්චකුක්කුච්චය යම් සේ ප්‍රහීණ වේ ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; ප්‍රහීණ වූ උද්ධච්චකුක්කුච්චය මතු යම් සේ නූපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි. තමා තුළ විචිකිච්ඡාව පවතින විට ‘මා තුළ විචිකිච්ඡාව පවතින්නේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; තමා තුළ විචිකිච්ඡාව නොමැති විට ‘මා තුළ විචිකිච්ඡාව නොමැත්තේය’ යි පිරිසිඳ දනියි; නූපන්නා වූ විචිකිච්ඡාව යම් සේ උපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; උපන්නා වූ විචිකිච්ඡාව යම් සේ ප්‍රහීණ වේ ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි; ප්‍රහීණ වූ විචිකිච්ඡාව මතු යම් සේ නූපදී ද, එය ද පිරිසිඳ දනියි. මහණෙනි, මෙය මනෝ සෞචෙය්‍යය යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි සෞචෙය්‍යයෝ තිදෙනා වෙති.’’

‘‘කායසුචිං වචීසුචිං, චෙතොසුචිං අනාසවං;

සුචිං සොචෙය්‍යසම්පන්නං, ආහු නින්හාතපාපක’’න්ති. නවමං;

‘‘කයින් පිරිසිදු වූ, වචනයෙන් පිරිසිදු වූ, සිතින් පිරිසිදු වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, පිරිසිදු බවින් යුක්ත වූ, පාපයන් සෝදා හැරියා වූ ඒ පිරිසිදු තැනැත්තා ‘සෝදා පිරිසිදු කළ පව් ඇති තැනැත්තා’ යයි (බුද්ධාදීහු) පවසති.’’ නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. මොනෙය්‍යසුත්තං

10. මෞනෙය්‍ය සූත්‍රය

123. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, මොනෙය්‍යානි. කතමානි තීණි? කායමොනෙය්‍යං, වචීමොනෙය්‍යං, මනොමොනෙය්‍යං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, කායමොනෙය්‍යං[Pg.277]? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, අබ්‍රහ්මචරියා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කායමොනෙය්‍යං.

123. ‘‘මහණෙනි, මේ මෞනෙය්‍ය (මුනි ගුණ) තිදෙනෙකි. ඒ තිදෙනා කවරහුද? කාය මෞනෙය්‍යය, වචී මෞනෙය්‍යය, මනෝ මෞනෙය්‍යය යි. මහණෙනි, කාය මෞනෙය්‍යය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ප්‍රාණාඝාතයෙන් වැළකුණේ වෙයි, අදත්තාදානයෙන් වැළකුණේ වෙයි, අබ්‍රහ්මචර්යාවෙන් වැළකුණේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය කාය මෞනෙය්‍යය යයි කියනු ලැබේ.’’

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වචීමොනෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වචීමොනෙය්‍යං.

‘‘මහණෙනි, වචී මෞනෙය්‍යය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව මුසාවාදයෙන් වැළකුණේ වෙයි, පිසුණු බසින් වැළකුණේ වෙයි, රළු බසින් වැළකුණේ වෙයි, හිස් බසින් වැළකුණේ වෙයි. මහණෙනි, මෙය වචී මෞනෙය්‍යය යයි කියනු ලැබේ.’’

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, මනොමොනෙය්‍යං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මනොමොනෙය්‍යං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි මොනෙය්‍යානී’’ති.

‘‘මහණෙනි, මනෝ මෞනෙය්‍යය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙය මනෝ මෞනෙය්‍යය යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි මෞනෙය්‍යයන් තිදෙනා වෙති.’’

‘‘කායමුනිං වචීමුනිං, චෙතොමුනිං අනාසවං;

මුනිං මොනෙය්‍යසම්පන්නං, ආහු සබ්බප්පහායින’’න්ති. දසමං;

‘‘කයින් මුනිවරයකු වූ, වචනයෙන් මුනිවරයකු වූ, සිතින් මුනිවරයකු වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, මෞනෙය්‍ය ගුණයෙන් යුක්ත වූ, සියල්ල (සියලු අකුසල්) ප්‍රහීණ කළ තැනැත්තා ‘මුනිවරයා’ යයි (බුද්ධාදීහු) පවසති.’’ දසවැනි සූත්‍රයයි.

ආපායිකවග්ගො ද්වාදසමො.

දොළොස්වැනි ආපායික වර්ගය නිමාවට පත්විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) -

ආපායිකො දුල්ලභො අප්පමෙය්‍යං, ආනෙඤ්ජවිපත්තිසම්පදා;

අපණ්ණකො ච කම්මන්තො, ද්වෙ සොචෙය්‍යානි මොනෙය්‍යන්ති.

ආපායික සූත්‍රය, දුල්ලභ සූත්‍රය, අප්පමෙය්‍ය සූත්‍රය, ආනෙඤ්ජ, විපත්ති හා සම්පදා සූත්‍රයන් ද, හයවැන්න අපණ්ණක සූත්‍රය ද, කම්මන්ත සූත්‍රය ද, සෞචෙය්‍ය සූත්‍ර දෙක ද මෞනෙය්‍ය සූත්‍රය ද වේ.

(13) 3. කුසිනාරවග්ගො

(13) 3. කුසිනාරා වර්ගය

1. කුසිනාරසුත්තං

1. කුසිනාරා සූත්‍රය

124. එකං සමයං භගවා කුසිනාරායං විහරති බලිහරණෙ වනසණ්ඩෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

124. එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවර බලිහරණ නම් වනයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘‘මහණෙනි’’ යි භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. ‘‘ස්වාමීනී’’ යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක -

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති. තමෙනං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා උපසඞ්කමිත්වා ස්වාතනාය භත්තෙන නිමන්තෙති[Pg.278]. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අධිවාසෙති. සො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමති; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදති. තමෙනං සො ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙති.

“මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුවක් කිසියම් ගමක හෝ නියම්ගමක ඇසුරු කරමින් වාසය කරයි. ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් ඔහු වෙත පැමිණ පසුදින දානය සඳහා ආරාධනා කරයි. මහණෙනි, භික්ෂුව කැමති වන්නේ නම් එය ඉවසයි. ඔහු එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවාගෙන පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, ඒ ගෘහපතියාගේ හෝ ගෘහපති පුත්‍රයාගේ නිවස යම් තැනක ද එතැනට පැමිණෙයි; පැමිණ පනවන ලද අසුනක වැඩ හිඳියි. එවිට ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා ප්‍රණීත වූ ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් තම දෑතින්ම සන්තර්පණය කරයි, තවදුරටත් පිළිගන්වමින් ආරාධනා කරයි (පැවරීම කරයි).”

‘‘තස්ස එවං හොති – ‘සාධු වත ම්‍යායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙතී’ති. එවම්පිස්ස හොති – ‘අහො වත මායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා ආයතිම්පි එවරූපෙන පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙය්‍ය සම්පවාරෙය්‍යා’ති! සො තං පිණ්ඩපාතං ගථිතො මුච්ඡිතො අජ්ඣොසන්නො අනාදීනවදස්සාවී අනිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති. සො තත්ථ කාමවිතක්කම්පි විතක්කෙති, බ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති, විහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවරූපස්සාහං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දින්නං න මහප්ඵලන්ති වදාමි. තං කිස්ස හෙතු? පමත්තො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විහරති.

“ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වෙයි: ‘මේ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා ප්‍රණීත වූ ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් තම දෑතින්ම මා සන්තර්පණය කිරීම, පැවරීම කොතරම් යහපත්ද!’ ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ද වෙයි: ‘අහෝ! මේ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා මතු කාලයෙහි ද මෙබඳු වූ ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් තම දෑතින්ම මා සන්තර්පණය කරන්නේ නම්, පවරන්නේ නම් කොතරම් අගනේද!’ ඔහු එම පිණ්ඩපාතය කෙරෙහි තෘෂ්ණාවෙන් ඇලුණේ, මුළා වූයේ, දැඩිව බැඳුණේ, එහි ආදීනව නොදක්නා සුලු වූයේ, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් තොරව පරිභෝජනය කරයි. ඔහු එහිදී කාම විතර්ක ද පවත්වයි, ව්‍යාපාද විතර්ක ද පවත්වයි, විහිංසා විතර්ක ද පවත්වයි. මහණෙනි, මෙබඳු භික්ෂුවකට දෙන ලද දානය මහාඵල නොවන බව මම පවසමි. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඒ භික්ෂුව ප්‍රමාදව වාසය කරන බැවිනි.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අඤ්ඤතරං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති. තමෙනං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා උපසඞ්කමිත්වා ස්වාතනාය භත්තෙන නිමන්තෙති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අධිවාසෙති. සො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන තස්ස ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමති; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදති. තමෙනං සො ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙති.

“මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුවක් කිසියම් ගමක හෝ නියම්ගමක ඇසුරු කරමින් වාසය කරයි. ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් ඔහු වෙත පැමිණ පසුදින දානය සඳහා ආරාධනා කරයි. මහණෙනි, භික්ෂුව කැමති වන්නේ නම් එය ඉවසයි. ඔහු එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවාගෙන පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, ඒ ගෘහපතියාගේ හෝ ගෘහපති පුත්‍රයාගේ නිවස යම් තැනක ද එතැනට පැමිණෙයි; පැමිණ පනවන ලද අසුනක වැඩ හිඳියි. එවිට ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා ප්‍රණීත වූ ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් තම දෑතින්ම සන්තර්පණය කරයි, පැවරීම කරයි.”

‘‘තස්ස න එවං හොති – ‘සාධු වත ම්‍යායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙති සම්පවාරෙතී’ති. එවම්පිස්ස න හොති – ‘අහො වත මායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා ආයතිම්පි එවරූපෙන පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙය්‍ය සම්පවාරෙය්‍යා’ති! සො තං පිණ්ඩපාතං අගථිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති. සො තත්ථ නෙක්ඛම්මවිතක්කම්පි [Pg.279] විතක්කෙති, අබ්‍යාපාදවිතක්කම්පි විතක්කෙති, අවිහිංසාවිතක්කම්පි විතක්කෙති. එවරූපස්සාහං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දින්නං මහප්ඵලන්ති වදාමි. තං කිස්ස හෙතු? අප්පමත්තො හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විහරතී’’ති. පඨමං.

“ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති නොවේ: ‘මේ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා ප්‍රණීත වූ ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් තම දෑතින්ම මා සන්තර්පණය කිරීම, පැවරීම කොතරම් යහපත්ද!’ ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ද ඇති නොවේ: ‘අහෝ! මේ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා මතු කාලයෙහි ද මෙබඳු වූ ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් තම දෑතින්ම මා සන්තර්පණය කරන්නේ නම්, පවරන්නේ නම් කොතරම් අගනේද!’ ඔහු එම පිණ්ඩපාතය කෙරෙහි නොඇලුණේ, මුළා නොවූයේ, දැඩිව නොබැඳුණේ, එහි ආදීනව දක්නා සුලු වූයේ, නිස්සරණ ප්‍රඥාව ඇතිව පරිභෝජනය කරයි. ඔහු එහිදී නෙක්ඛම්ම විතර්ක පවත්වයි, අව්‍යාපාද විතර්ක පවත්වයි, අවිහිංසා විතර්ක පවත්වයි. මහණෙනි, මෙබඳු භික්ෂුවකට දෙන ලද දානය මහාඵල වන බව මම පවසමි. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඒ භික්ෂුව අප්‍රමාදව වාසය කරන බැවිනි.” (ප්‍රථම සූත්‍රයයි).

2. භණ්ඩනසුත්තං

2. භණ්ඩන සූත්‍රය

125. ‘‘යස්සං, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති, මනසි කාතුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා න ඵාසු හොති, පගෙව ගන්තුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො තයො ධම්මෙ පජහිංසු, තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු? නෙක්ඛම්මවිතක්කං, අබ්‍යාපාදවිතක්කං, අවිහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු’. යස්සං, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති, මනසි කාතුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා න ඵාසු හොති, පගෙව ගන්තුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු, ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු’’’.

125. “මහණෙනි, යම් දිසාවක භික්ෂූන් කලහ කරමින්, කෝලාහල කරමින්, විවාදයට පත්ව එකිනෙකාට මුඛසත්තිවලින් (කට නමැති ආයුධවලින්) විදිමින් වාසය කෙරෙත් ද, මහණෙනි, ඒ දිසාව ගැන සිතීම පවා මට පහසුවක් නොවේ, එහි යෑම ගැන කවර කථා ද? මම මේ පිළිබඳව මෙබඳු නිගමනයකට එළඹෙමි: ‘ඒකාන්තයෙන්ම ඒ ආයුෂ්මත්හු ධර්ම තුනක් අත්හැරියහ, ධර්ම තුනක් බහුලව කළහ. අත්හැරිය ඒ ධර්ම තුන කවරේද? නෙක්ඛම්ම විතර්කය, අව්‍යාපාද විතර්කය, අවිහිංසා විතර්කය යන මේ ධර්ම තුන අත්හැරියහ. බහුලව කළ ඒ ධර්ම තුන කවරේද? කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය, විහිංසා විතර්කය යන මේ ධර්ම තුන බහුලව කළහ’. මහණෙනි, යම් දිසාවක භික්ෂූන් කලහ කරමින්, කෝලාහල කරමින්, විවාදයට පත්ව එකිනෙකාට මුඛසත්තිවලින් විදිමින් වාසය කෙරෙත් ද, මහණෙනි, ඒ දිසාව ගැන සිතීම පවා මට පහසුවක් නොවේ, එහි යෑම ගැන කවර කථා ද? මම මේ පිළිබඳව මෙබඳු නිගමනයකට එළඹෙමි: ‘ඒකාන්තයෙන්ම ඒ ආයුෂ්මත්හු මේ ධර්ම තුන අත්හැරියහ, මේ ධර්ම තුන බහුලව කළහ’.”

‘‘යස්සං පන, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, ගන්තුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා ඵාසු හොති, පගෙව මනසි කාතුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො තයො ධම්මෙ පජහිංසු, තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු. කතමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු? නෙක්ඛම්මවිතක්කං, අබ්‍යාපාදවිතක්කං, අවිහිංසාවිතක්කං – ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසු’. යස්සං, භික්ඛවෙ, දිසායං භික්ඛූ සමග්ගා සම්මොදමානා අවිවදමානා ඛීරොදකීභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියචක්ඛූහි සම්පස්සන්තා විහරන්ති, ගන්තුම්පි මෙ එසා, භික්ඛවෙ, දිසා ඵාසු හොති, පගෙව මනසි කාතුං! නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡාමි – ‘අද්ධා තෙ ආයස්මන්තො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පජහිංසු, ඉමෙ තයො ධම්මෙ බහුලමකංසූ’’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, යම් දිශාවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සමගිව, සතුටින්, විවාදයෙන් තොරව, කිරි සහ ජලය මෙන් එක්ව, එකිනෙකා දෙස ප්‍රිය ඇසින් බලමින් වාසය කරද්ද, මහණෙනි, එවැනි දිශාවකට යෑම පවා මට සැපයකි, මෙනෙහි කිරීම ගැන කවර කතාද? එහිදී මම මෙසේ නිගමනයකට පැමිණෙමි: ‘ඒකාන්තයෙන්ම ඒ ආයුෂ්මත්හු ධර්ම තුනක් අත්හැර, ධර්ම තුනක් බහුලව පුහුණු කළහ. ඒ අත්හළ ධර්ම තුන මොනවාද? කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය සහ විහිංසා විතර්කය යන මේ ධර්ම තුන අත්හළහ. බහුලව පුහුණු කළ ධර්ම තුන මොනවාද? නෙක්ඛම්ම විතර්කය, අබ්‍යාපාද විතර්කය සහ අවිහිංසා විතර්කය යන මේ ධර්ම තුන බහුලව පුහුණු කළහ.’ මහණෙනි, යම් දිශාවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සමගිව, සතුටින්, විවාදයෙන් තොරව, කිරි සහ ජලය මෙන් එක්ව, එකිනෙකා දෙස ප්‍රිය ඇසින් බලමින් වාසය කරද්ද, මහණෙනි, එවැනි දිශාවකට යෑම පවා මට සැපයකි, මෙනෙහි කිරීම ගැන කවර කතාද? එහිදී මම මෙසේ නිගමනයකට පැමිණෙමි: ‘ඒකාන්තයෙන්ම ඒ ආයුෂ්මත්හු මේ ධර්ම තුන අත්හැර, මේ ධර්ම තුන බහුලව පුහුණු කළහ’ කියායි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

3. ගොතමකචෙතියසුත්තං

3. ගෝතමක චේතිය සූත්‍රය

126. එකං [Pg.280] සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති ගොතමකෙ චෙතියෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

126. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර ගෝතමක චේතියෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූහ. “ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි, නො අනභිඤ්ඤාය. සනිදානාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි, නො අනිදානං. සප්පාටිහාරියාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි, නො අප්පාටිහාරියං. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ධම්මං දෙසයතො නො අනභිඤ්ඤාය, සනිදානං ධම්මං දෙසයතො නො අනිදානං, සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසයතො නො අප්පාටිහාරියං, කරණීයො ඔවාදො, කරණීයා අනුසාසනී. අලඤ්ච පන වො, භික්ඛවෙ, තුට්ඨියා, අලං අත්තමනතාය, අලං සොමනස්සාය – ‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො’’’ති.

“මහණෙනි, මම ධර්මය දේශනා කරන්නේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් (ප්‍රත්‍යක්ෂව) දැනගෙන මිස, නොදැන නොවේ. මහණෙනි, මම ධර්මය දේශනා කරන්නේ කරුණු සහිතව මිස, කරුණු රහිතව නොවේ. මහණෙනි, මම ධර්මය දේශනා කරන්නේ ප්‍රාතිහාර්ය (ක්ලේශයන් දුරු කිරීමේ හැකියාව) සහිතව මිස, ප්‍රාතිහාර්ය රහිතව නොවේ. මහණෙනි, විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන ධර්මය දේශනා කරන, කරුණු සහිතව ධර්මය දේශනා කරන, ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව ධර්මය දේශනා කරන මාගේ අවවාදය පිළිපැදිය යුතුය, අනුශාසනාව කළ යුතුය. මහණෙනි, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධයහ, ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, සංඝයා වහන්සේ මැනවින් පිළිපන් සේක’ යනුවෙන් සතුටු වීමට, ප්‍රීතිමත් වීමට හා සොම්නස් වීමට මෙයම ඔබට සෑහෙන්නේය.”

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ සහස්සී ලොකධාතු අකම්පිත්ථාති. තතියං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව පිළිගත්හ. මේ දේශනය පවත්වන කල්හි දහසක් ලෝක ධාතුව කම්පා විය. තෙවන සූත්‍රයයි.

4. භරණ්ඩුකාලාමසුත්තං

4. භරණ්ඩු කාලාම සූත්‍රය

127. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො යෙන කපිලවත්ථු තදවසරි. අස්සොසි ඛො මහානාමො සක්කො – ‘‘භගවා කිර කපිලවත්ථුං අනුප්පත්තො’’ති. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතං ඛො මහානාමං සක්කං භගවා එතදවොච –

127. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෝසල ජනපදයෙහි චාරිකාවේ වඩිමින් කිඹුල්වත් පුරයට වැඩි සේක. ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිඹුල්වත් පුරයට වැඩි සේකැ’යි මහානාම ශාක්‍ය රජතුමාට ඇසෙන්නට විය. එවිට මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව සිට ගත්තේය. එකත්පස්ව සිටි මහානාම ශාක්‍ය රජතුමාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘ගච්ඡ, මහානාම, කපිලවත්ථුස්මිං, තථාරූපං ආවසථං ජාන යත්ථජ්ජ මයං එකරත්තිං විහරෙය්‍යාමා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො මහානාමො සක්කො භගවතො පටිස්සුත්වා කපිලවත්ථුං පවිසිත්වා කෙවලකප්පං කපිලවත්ථුං අන්වාහිණ්ඩන්තො නාද්දස කපිලවත්ථුස්මිං තථාරූපං ආවසථං යත්ථජ්ජ භගවා එකරත්තිං විහරෙය්‍ය.

“මහානාමය, කිඹුල්වත් පුරයට ගොස්, අද දින අපට එක් රැයක් නැවතී සිටීමට සුදුසු නවාතැනක් සොයා බලන්න.” “එසේය ස්වාමීනි” යි මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, කිඹුල්වත් පුරයට ඇතුළු වී මුළු නුවර පුරාම ඇවිද බැලුවද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට එදින එක් රැයක් වැඩසිටීමට සුදුසු නවාතැනක් කිඹුල්වත් පුරයෙන් සොයාගත නොහැකි විය.

අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, කපිලවත්ථුස්මිං තථාරූපො ආවසථො [Pg.281] යත්ථජ්ජ භගවා එකරත්තිං විහරෙය්‍ය. අයං, භන්තෙ, භරණ්ඩු කාලාමො භගවතො පුරාණසබ්‍රහ්මචාරී. තස්සජ්ජ භගවා අස්සමෙ එකරත්තිං විහරතූ’’ති. ‘‘ගච්ඡ, මහානාම, සන්ථරං පඤ්ඤපෙහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො මහානාමො සක්කො භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන භරණ්ඩුස්ස කාලාමස්ස අස්සමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සන්ථරං පඤ්ඤාපෙත්වා උදකං ඨපෙත්වා පාදානං ධොවනාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සන්ථතො, භන්තෙ, සන්ථාරො, උදකං ඨපිතං පාදානං ධොවනාය. යස්සදානි, භන්තෙ, භගවා කාලං මඤ්ඤතී’’ති.

ඉන්පසු මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අද දින එක් රැයක් වැඩසිටීමට සුදුසු තැනක් කිඹුල්වත් පුරයෙහි නැත. ස්වාමීනි, මේ භරණ්ඩු කාලාම යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පැරණි සබ්‍රහ්මචාරියෙකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අද දින ඔහුගේ අසපුවෙහි එක් රැයක් වැඩවසන සේක්වා.” “මහානාමය, එසේ නම් ගොස් ඇතිරියක් පනවන්න.” “එසේය ස්වාමීනි” යි මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, භරණ්ඩු කාලාමගේ අසපුවට ගොස්, එහි ඇතිරියක් පනවා, පා සේදීමට පැන් තබා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, ඇතිරිය පනවන ලදී, පා සේදීමට පැන් තබන ලදී. ස්වාමීනි, දැන් වැඩම කිරීමට කාලය බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දන්නා සේක.”

අථ ඛො භගවා යෙන භරණ්ඩුස්ස කාලාමස්ස අස්සමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා පාදෙ පක්ඛාලෙසි. අථ ඛො මහානාමස්ස සක්කස්ස එතදහොසි – ‘‘අකාලො ඛො අජ්ජ භගවන්තං පයිරුපාසිතුං. කිලන්තො භගවා. ස්වෙ දානාහං භගවන්තං පයිරුපාසිස්සාමී’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භරණ්ඩු කාලාමගේ අසපුවට වැඩම කර, පනවන ලද අසුනෙහි වැඩසිටියහ. වැඩසිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශ්‍රී පාදයෝ සෝදා ගත්හ. එවිට මහානාම ශාක්‍ය රජතුමාට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: “අද දින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බැහැදැකීමට සුදුසු කාලය නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විඩාපත් වී සිටින සේක. මම හෙට දින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බැහැදකින්නෙමි.” මෙසේ සිතූ ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, ප්‍රදක්ෂිණා කොට පිටව ගියේය.

අථ ඛො මහානාමො සක්කො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො මහානාමං සක්කං භගවා එතදවොච – ‘‘තයො ඛොමෙ, මහානාම, සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, මහානාම, එකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති; න රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉධ පන, මහානාම, එකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති; න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉධ පන, මහානාම, එකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉමෙ ඛො, මහානාම, තයො සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. ‘ඉමෙසං, මහානාම, තිණ්ණං සත්ථාරානං එකා නිට්ඨා උදාහු පුථු නිට්ඨා’’’ති?

ඉක්බිති මහනාම ශාක්‍ය රජතුමා එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ මහනාම ශාක්‍ය රජතුමාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක: “මහනාම, ලෝකයෙහි පවතින ශාස්තෘවරුන් තිදෙනෙක් වෙති. ඒ තිදෙනා කවුරුන්ද? මහනාම, මෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් කාමයන්ගෙන් එතෙර වීම (කාම පිරිසිඳ අවබෝධය) පනවයි; රූපයන්ගෙන් එතෙර වීම නොපනවයි; වේදනාවන්ගෙන් එතෙර වීම නොපනවයි. මහනාම, මෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් කාමයන්ගෙන් එතෙර වීමද පනවයි, රූපයන්ගෙන් එතෙර වීමද පනවයි; එහෙත් වේදනාවන්ගෙන් එතෙර වීම නොපනවයි. මහනාම, මෙහි තවත් ශාස්තෘවරයෙක් කාමයන්ගෙන් එතෙර වීමද පනවයි, රූපයන්ගෙන් එතෙර වීමද පනවයි, වේදනාවන්ගෙන් එතෙර වීමද පනවයි. මහනාම, ලෝකයෙහි පවතින ශාස්තෘවරුන් තිදෙනා මොවුහුය. මහනාම, මේ ශාස්තෘවරුන් තිදෙනාගේ අවසාන ඉලක්කය (ගමනාන්තය) එකක්මද නැතහොත් එකිනෙකට වෙනස් වූවක්ද?”

එවං වුත්තෙ භරණ්ඩු කාලාමො මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘එකාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. එවං වුත්තෙ භගවා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘නානාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. දුතියම්පි ඛො භරණ්ඩු කාලාමො මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘එකාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. දුතියම්පි ඛො භගවා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘නානාති, මහානාම, වදෙහී’’ති. තතියම්පි ඛො භරණ්ඩු කාලාමො මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘එකාති, මහානාම[Pg.282], වදෙහී’’ති. තතියම්පි ඛො භගවා මහානාමං සක්කං එතදවොච – ‘‘නානාති, මහානාම, වදෙහී’’ති.

මෙසේ වදාළ කල්හි භරණ්ඩු කාලාම තාපසයා මහනාම ශාක්‍ය රජුට මෙසේ කීවේය: “මහනාම, ‘එකක්මය’ කියා පවසන්න.” මෙසේ කී කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහනාම ශාක්‍ය රජුට මෙසේ වදාළ සේක: “මහනාම, ‘වෙනස්ය’ කියා පවසන්න.” දෙවැනි වරටත් භරණ්ඩු කාලාම තාපසයා මහනාම ශාක්‍ය රජුට “මහනාම, ‘එකක්මය’ කියා පවසන්න” යැයි කීවේය. දෙවැනි වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහනාම ශාක්‍ය රජුට “මහනාම, ‘වෙනස්ය’ කියා පවසන්න” යැයි වදාළ සේක. තෙවැනි වරටත් භරණ්ඩු කාලාම තාපසයා මහනාම ශාක්‍ය රජුට “මහනාම, ‘එකක්මය’ කියා පවසන්න” යැයි කීවේය. තෙවැනි වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහනාම ශාක්‍ය රජුට “මහනාම, ‘වෙනස්ය’ කියා පවසන්න” යැයි වදාළ සේක.

අථ ඛො භරණ්ඩු කාලාමස්ස එතදහොසි – ‘‘මහෙසක්ඛස්ස වතම්හි මහානාමස්ස සක්කස්ස සම්මුඛා සමණෙන ගොතමෙන යාවතතියං අපසාදිතො. යංනූනාහං කපිලවත්ථුම්හා පක්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භරණ්ඩු කාලාමො කපිලවත්ථුම්හා පක්කාමි. යං කපිලවත්ථුම්හා පක්කාමි තථා පක්කන්තොව අහොසි න පුන පච්චාගච්ඡීති. චතුත්ථං.

එවිට භරණ්ඩු කාලාම හට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: “මහේශාක්‍ය වූ මහනාම ශාක්‍ය රජු ඉදිරියෙහි ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් තෙවැනි වර දක්වාම මා හට දොස් පවරන ලදී (මා යටපත් කරන ලදී). මම කිඹුල්වත් පුරයෙන් පිටව යන්නෙම් නම් මැනවි.” ඉක්බිති භරණ්ඩු කාලාම තාපසයා කිඹුල්වත් පුරයෙන් පිටත්ව ගියේය. ඔහු කිඹුල්වත් පුරයෙන් යම්සේ පිටව ගියේද, ඒ පිටව ගිය ගමන නැවත නොපැමිණෙන ගමනක්ම විය.

5. හත්ථකසුත්තං

5. හත්ථක සූත්‍රය

128. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො හත්ථකො දෙවපුත්තො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා – ‘‘භගවතො පුරතො ඨස්සාමී’’ති ඔසීදතිමෙව සංසීදතිමෙව, න සක්කොති සණ්ඨාතුං. සෙය්‍යථාපි නාම සප්පි වා තෙලං වා වාලුකාය ආසිත්තං ඔසීදතිමෙව සංසීදතිමෙව, න සණ්ඨාති; එවමෙවං හත්ථකො දෙවපුත්තො – ‘‘භගවතො පුරතො ඨස්සාමී’’ති ඔසීදතිමෙව සංසීදතිමෙව, න සක්කොති සණ්ඨාතුං.

128. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි හත්ථක දිව්‍යපුත්‍රයා රාත්‍රිය ගෙවී යද්දී ඉතා රමණීය ශෝභාවෙන් යුතුව මුළු ජේතවනයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි සිටගන්නෙමි” යි උත්සාහ කළද, වැලි මත වත්කළ ගිතෙල් හෝ තෙල් මෙන් ඔහු ගිලී ගියේය, යටට බැස ගියේය, ස්ථාවරව සිටීමට නොහැකි විය. වැලි මත වැගිරූ ගිතෙල් හෝ තෙල් යම්සේ ගිලී යන්නේද, යටට බැස යන්නේද, ස්ථාවරව නොසිටින්නේද; එලෙසම හත්ථක දිව්‍යපුත්‍රයාටද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි ස්ථාවරව සිටීමට නොහැකි විය.

අථ ඛො භගවා හත්ථකං දෙවපුත්තං එතදවොච – ‘‘ඔළාරිකං, හත්ථක, අත්තභාවං අභිනිම්මිනාහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති, ඛො හත්ථකො දෙවපුත්තො භගවතො පටිස්සුත්වා ඔළාරිකං අත්තභාවං අභිනිම්මිනිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතං ඛො හත්ථකං දෙවපුත්තං භගවා එතදවොච –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හත්ථක දිව්‍යපුත්‍රයාට මෙසේ වදාළ සේක: “හත්ථක, රළු (ප්‍රකට) ආත්මභාවයක් මවාගන්න.” “එසේය ස්වාමීනි” යි හත්ථක දිව්‍යපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, රළු ආත්මභාවයක් මවාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක සිටගත්තේය. එකත්පසක සිටි හත්ථක දිව්‍යපුත්‍රයාගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ විමසා වදාළ සේක:

‘‘යෙ තෙ, හත්ථක, ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස පවත්තිනො අහෙසුං, අපි නු තෙ තෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො’’ති? ‘‘යෙ ච මෙ, භන්තෙ, ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස පවත්තිනො අහෙසුං, තෙ ච මෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො; යෙ ච මෙ, භන්තෙ, ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස නප්පවත්තිනො අහෙසුං, තෙ ච මෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, භගවා එතරහි ආකිණ්ණො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රාජූහි [Pg.283] රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, ආකිණ්ණො විහරාමි දෙවපුත්තෙහි. දූරතොපි, භන්තෙ, දෙවපුත්තා ආගච්ඡන්ති හත්ථකස්ස දෙවපුත්තස්ස සන්තිකෙ ‘ධම්මං සොස්සාමා’ති. තිණ්ණාහං, භන්තෙ, ධම්මානං අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො. කතමෙසං තිණ්ණං? භගවතො අහං, භන්තෙ, දස්සනස්ස අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො; සද්ධම්මසවනස්සාහං, භන්තෙ, අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො; සඞ්ඝස්සාහං, භන්තෙ, උපට්ඨානස්ස අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො. ඉමෙසං ඛො අහං, භන්තෙ, තිණ්ණං ධම්මානං අතිත්තො අප්පටිවානො කාලඞ්කතො’’ති.

“හත්ථක, පෙර මිනිසකුව සිටි කාලයේදී ඔබ ඉගෙනගත් (ප්‍රගුණ කළ) යම් ධර්මයන් වූයේද, එම ධර්මයන් දැන් ඔබට මතක තිබේද (පවතිනවාද)?” “ස්වාමීනි, පෙර මිනිසකුව සිටි කාලයේ මට යම් ධර්මයන් මතකයේ තිබුණේද, එම ධර්මයන් දැන් මට මතක තිබේ. ස්වාමීනි, පෙර මිනිසකුව සිටි කාලයේ මට යම් ධර්මයන් මතකයේ නොතිබුණේද (ප්‍රගුණ නොවූයේද), එම ධර්මයන්ද දැන් මට මතක තිබේ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් භික්ෂු-භික්ෂුණීන්ගෙන්, උපාසක-උපාසිකාවන්ගෙන්, රජවරුන්ගෙන්, රාජ මහාමාත්‍යයන්ගෙන්, අන්‍ය තීර්ථකයන්ගෙන් හා ඔවුන්ගේ ශ්‍රාවකයන්ගෙන් පිරිවරාගෙන වැඩසිටිනා සේක්ද, එලෙසම ස්වාමීනි, මමද දිව්‍යපුත්‍රයන්ගෙන් පිරිවරාගෙන වසන්නෙමි. ස්වාමීනි, ‘හත්ථක දිව්‍යපුත්‍රයාගෙන් ධර්මය අසන්නෙමු’ යි දිව්‍යපුත්‍රයෝ දුර බැහැර සිට පවා පැමිණෙති. ස්වාමීනි, මම කරුණු තුනක් කෙරෙහි තෘප්තියට පත් නොවී, නොපසුබස්නා උත්සාහයකින් යුතුව සිටියදීම කළුරිය කළෙමි. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීම (දර්ශනය) කෙරෙහි තෘප්තියට පත් නොවී, ඒ කෙරෙහිම වූ ඕනෑකමකින් මම කළුරිය කළෙමි. ස්වාමීනි, සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීම කෙරෙහි තෘප්තියට පත් නොවී, ඒ කෙරෙහිම වූ ඕනෑකමකින් මම කළුරිය කළෙමි. ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේට උපස්ථාන කිරීම කෙරෙහි තෘප්තියට පත් නොවී, ඒ කෙරෙහිම වූ ඕනෑකමකින් මම කළුරිය කළෙමි. ස්වාමීනි, මම මේ කරුණු තුනෙහිම තෘප්තියක් නොලබාම කළුරිය කළෙමි.”

‘‘නාහං භගවතො දස්සනස්ස, තිත්තිමජ්ඣගා කුදාචනං;

සඞ්ඝස්ස උපට්ඨානස්ස, සද්ධම්මසවනස්ස ච.

“භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමෙන්ද, සංඝයා වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමෙන්ද, සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමෙන්ද මම කිසි කලෙක තෘප්තියක් නොලැබුවෙමි.”

‘‘අධිසීලං සික්ඛමානො, සද්ධම්මසවනෙ රතො;

තිණ්ණං ධම්මානං අතිත්තො, හත්ථකො අවිහං ගතො’’ති. පඤ්චමං;

“අධිසීලයෙහි හික්මෙමින්, සද්ධර්ම ශ්‍රවණයෙහි ඇලුනු, (අධිසීලය, ධර්ම ශ්‍රවණය හා තෘප්තියට පත් නොවීම යන) කරුණු තුනෙහි තෘප්තියට පත් නොවූ හත්ථක (දිව්‍යපුත්‍රයා) අවිහ බඹලොවට ගියේය.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

6. කටුවියසුත්තං

6. කටුවිය සූත්‍රය

129. එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය බාරාණසිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො භගවා ගොයොගපිලක්ඛස්මිං පිණ්ඩාය චරමානො අඤ්ඤතරං භික්ඛුං රිත්තස්සාදං බාහිරස්සාදං මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං පාකතින්ද්‍රියං. දිස්වා තං භික්ඛුං එතදවොච –

129. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන බරණැස් නුවරට පිඬු පිණිස වැඩි සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගවයන් වෙළඳාම් කරන ස්ථානයක වූ නුග රුකක් (පිලක්ඛ රුකක්) අසල පිඬු පිණිස වඩින්නා වූ, (ධ්‍යාන) සැපයෙන් තොර වූ, බාහිර (කාම) සැපයෙහි ඇලුනු, මුළා වූ සිහි ඇති, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් තොර වූ, අසමාහිත වූ, විභ්‍රාන්ත සිත් ඇති, අසංවෘත ඉඳුරන් ඇති එක්තරා භික්ෂුවක දැක ඒ භික්ෂුවට මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘මා ඛො ත්වං, භික්ඛු, අත්තානං කටුවියමකාසි. තං වත භික්ඛු කටුවියකතං අත්තානං ආමගන්ධෙන අවස්සුතං මක්ඛිකා නානුපතිස්සන්ති නාන්වාස්සවිස්සන්තීති, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති. අථ ඛො සො භික්ඛු භගවතා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිතො සංවෙගමාපාදි. අථ ඛො භගවා බාරාණසියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

“මහණ, ඔබ තමන්ව ‘කටුවිය’ (කිලුටක්/පිළිකුල් දෙයක්) බවට පත් කර නොගන්න. මහණ, කටුවිය බවට පත් වූ, ‘ආමගන්ධයෙන්’ (අමු ගඳින්) තෙත් වූ ඒ තමා කරා මැස්සන් නොපැමිණෙන්නේය කියා හෝ ලුහුනොබඳින්නේය කියා හෝ යන කරුණ විද්‍යමාන නොවේ (එනම් අනිවාර්යයෙන්ම මැස්සන් ලුහුබඳියි).” එකල්හි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෙම අවවාදයෙන් සංවේගයට පත් විය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැස පිඬු පිණිස හැසිර, පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී ආපසු වැඩම කොට භික්ෂූන් ඇමතූ සේක:

‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය බාරාණසිං [Pg.284] පිණ්ඩාය පාවිසිං. අද්දසං ඛො අහං, භික්ඛවෙ, ගොයොගපිලක්ඛස්මිං පිණ්ඩාය චරමානො අඤ්ඤතරං භික්ඛුං රිත්තස්සාදං බාහිරස්සාදං මුට්ඨස්සතිං අසම්පජානං අසමාහිතං විබ්භන්තචිත්තං පාකතින්ද්‍රියං. දිස්වා තං භික්ඛුං එතදවොචං –

“මහණෙනි, මම අද පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන බරණැස් නුවරට පිඬු පිණිස වැඩිමි. මහණෙනි, ගවයන් වෙළඳාම් කරන ස්ථානයක වූ නුග රුකක් අසල පිඬු පිණිස වඩින්නා වූ, (ධ්‍යාන) සැපයෙන් තොර වූ, බාහිර සැපයෙහි ඇලුනු, මුළා වූ සිහි ඇති, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් තොර වූ, අසමාහිත වූ, විභ්‍රාන්ත සිත් ඇති, අසංවෘත ඉඳුරන් ඇති එක්තරා භික්ෂුවක මම දිටිමි. දැක ඒ භික්ෂුවට මෙසේ කීවෙමි:”

‘‘‘මා ඛො ත්වං, භික්ඛු, අත්තානං කටුවියමකාසි. තං වත භික්ඛු කටුවියකතං අත්තානං ආමගන්ධෙන අවස්සුතං මක්ඛිකා නානුපතිස්සන්ති නාන්වාස්සවිස්සන්තීති, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො භික්ඛු මයා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිතො සංවෙගමාපාදී’’ති. එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ, කටුවියං? කො ආමගන්ධො? කා මක්ඛිකා’’ති?

“‘මහණ, ඔබ තමන්ව කටුවිය බවට පත් කර නොගන්න. මහණ, කටුවිය බවට පත් වූ, ආමගන්ධයෙන් තෙත් වූ ඒ තමා කරා මැස්සන් නොපැමිණෙන්නේය කියා හෝ ලුහුනොබඳින්නේය කියා හෝ යන කරුණ විද්‍යමාන නොවේ’ යැයි මම කීවෙමි. මහණෙනි, එකල්හි ඒ භික්ෂුව මාගේ මෙම අවවාදයෙන් සංවේගයට පත් විය.” මෙසේ වදාළ කල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: “ස්වාමීනි, ‘කටුවිය’ යනු කුමක්ද? ‘ආමගන්ධය’ යනු කුමක්ද? ‘මැස්සන්’ යනු කවුද?”

‘‘අභිජ්ඣා ඛො, භික්ඛු, කටුවියං; බ්‍යාපාදො ආමගන්ධො; පාපකා අකුසලා විතක්කා මක්ඛිකා. තං වත, භික්ඛු, කටුවියකතං අත්තානං ආමගන්ධෙන අවස්සුතං මක්ඛිකා නානුපතිස්සන්ති නාන්වාස්සවිස්සන්තීති, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති.

“මහණ, කටුවිය යනු අභිජ්ඣාවයි (විෂම ලෝභයයි). ආමගන්ධය යනු ව්‍යාපාදයයි. මැස්සන් යනු පාපී අකුසල විතර්කයන්ය. මහණ, කටුවිය බවට පත් වූ, ආමගන්ධයෙන් තෙත් වූ ඒ තමා කරා මැස්සන් නොපැමිණෙන්නේය කියා හෝ ලුහුනොබඳින්නේය කියා හෝ යන කරුණ විද්‍යමාන නොවේ.”

‘‘අගුත්තං චක්ඛුසොතස්මිං, ඉන්ද්‍රියෙසු අසංවුතං;

මක්ඛිකානුපතිස්සන්ති, සඞ්කප්පා රාගනිස්සිතා.

“ඇසෙහි හා කනෙහි සංවරයක් නැති, ඉඳුරන්හි අසංවර වූ පුද්ගලයා කරා රාගය නිශ්‍රිත වූ මැස්සන් බඳු අකුසල සංකල්පයෝ ලුහුබඳිති.”

‘‘කටුවියකතො භික්ඛු, ආමගන්ධෙ අවස්සුතො;

ආරකා හොති නිබ්බානා, විඝාතස්සෙව භාගවා.

“කටුවිය බවට පත් වූ (ලෝභී වූ), ආමගන්ධයෙන් (ව්‍යාපාදයෙන්) තෙත් වූ භික්ෂුව නිවනින් දුරස් වෙයි. ඔහු පීඩාවටම (දුකටම) හිමිකරුවකු වෙයි.”

‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, අලද්ධා සමථමත්තනො ;

පරෙති බාලො දුම්මෙධො, මක්ඛිකාහි පුරක්ඛතො.

“ගමෙහි හෝ වේවා, අරණ්‍යයෙහි හෝ වේවා, තමාගේ සිතේ සන්සුන් බවක් නොලැබූ, අඥාන මෝඩ තැනැත්තා මැස්සන් පිරිවරාගෙන හැසිරෙයි.”

‘‘යෙ ච සීලෙන සම්පන්නා, පඤ්ඤායූපසමෙරතා;

උපසන්තා සුඛං සෙන්ති, නාසයිත්වාන මක්ඛිකා’’ති. ඡට්ඨං;

“යම් කෙනෙක් සීලයෙන් යුක්ත වන්නාහුද, ප්‍රඥාවෙන් හා උපශමයෙන් ඇලුනු වන්නාහුද, ඒ උපශාන්ත පුද්ගලයෝ මැස්සන් (අකුසල විතර්ක) නසා සුවසේ සැතපෙති.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

7. පඨමඅනුරුද්ධසුත්තං

7. ප්‍රථම අනුරුද්ධ සූත්‍රය

130. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, දිබ්බෙන චක්ඛුනා [Pg.285] විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන යෙභුය්‍යෙන පස්සාමි මාතුගාමං කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජමානං. කතිහි නු ඛො, භන්තෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති?

130. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ මහ රහතන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ මහ රහතන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු දිව්‍යමය ඇසින්, බොහෝ ස්ත්‍රීන් කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදිනු මම දකිමි. ස්වාමීනි, කිනම් ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වීම නිසා ස්ත්‍රිය කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදීද?”

‘‘තීහි ඛො, අනුරුද්ධ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. කතමෙහි තීහි? ඉධ, අනුරුද්ධ, මාතුගාමො පුබ්බණ්හසමයං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති, මජ්ඣන්හිකසමයං ඉස්සාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති, සායන්හසමයං කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති. ඉමෙහි ඛො, අනුරුද්ධ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති. සත්තමං.

“අනුරුද්ධය, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ ස්ත්‍රිය කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදී. කවර තුනකින්ද යත්? අනුරුද්ධය, මෙහිලා ස්ත්‍රිය පෙරවරු කාලයෙහි මසුරු මලින් වෙළුණු සිතින් යුතුව නිවසේ වසයි; මධ්‍යහ්න කාලයෙහි ඊර්ෂ්‍යාවෙන් වෙළුණු සිතින් යුතුව නිවසේ වසයි; සවස් කාලයෙහි කාමරාගයෙන් වෙළුණු සිතින් යුතුව නිවසේ වසයි. අනුරුද්ධය, මෙම කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ ස්ත්‍රිය කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදියි.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

8. දුතියඅනුරුද්ධසුත්තං

8. ද්විතීය අනුරුද්ධ සූත්‍රය

131. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, ආවුසො සාරිපුත්ත, දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සහස්සං ලොකං ඔලොකෙමි. ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං. අථ ච පන මෙ නානුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’’ති.

131. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ ස්වාමීන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ ස්වාමීන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, මම පිරිසිදු වූත්, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගියාවූත් දිව්‍ය චක්ෂුසින් ලෝක ධාතු දහසක් බලමි. මාගේ වීර්යය නොසැලී මනාව පවතී, සිහිය මුළා නොවී මනාව පිහිටා ඇත, කය දැවිලි රහිතව සංසිඳී ඇත, සිත ඒකාග්‍රව සමාධිගතව ඇත. එසේ වුවද මාගේ සිත උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදෙන්නේ නැත."

‘‘යං ඛො තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති – ‘අහං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සහස්සං ලොකං වොලොකෙමී’ති, ඉදං තෙ මානස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති – ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’න්ති, ඉදං තෙ උද්ධච්චස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති – ‘අථ ච පන මෙ නානුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’ති, ඉදං [Pg.286] තෙ කුක්කුච්චස්මිං. සාධු වතායස්මා අනුරුද්ධො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පහාය, ඉමෙ තයො ධම්මෙ අමනසිකරිත්වා අමතාය ධාතුයා චිත්තං උපසංහරතූ’’ති.

"ඇවැත්නි අනුරුද්ධයෙනි, 'මම පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින් ලෝක ධාතු දහසක් බලමි' යි ඔබට යම් සිතක් ඇති වේ ද, මෙය ඔබගේ මානයයි. ඇවැත්නි අනුරුද්ධයෙනි, 'මාගේ වීර්යය නොසැලී පවතී, සිහිය මනාව පිහිටා ඇත, කය සංසිඳී ඇත, සිත ඒකාග්‍රව සමාධිගතව ඇත' යි ඔබට යම් සිතක් ඇති වේ ද, මෙය ඔබගේ උද්ධච්චයයි (නොසන්සුන්කමයි). ඇවැත්නි අනුරුද්ධයෙනි, 'එසේ වුවද මාගේ සිත උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් නොමිදෙයි' යි ඔබට යම් සිතක් ඇති වේ ද, මෙය ඔබගේ කුක්කුච්චයයි (විපිළිසර බවයි). ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධයන් වහන්සේ මේ ධර්මයන් තුන අත්හැර, මේ ධර්මයන් තුන මෙනෙහි නොකර අමෘත ධාතුව (නිවන) කෙරෙහි සිත යොමු කරන්නේ නම් මැනවි."

අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො අපරෙන සමයෙන ඉමෙ තයො ධම්මෙ පහාය, ඉමෙ තයො ධම්මෙ අමනසිකරිත්වා අමතාය ධාතුයා චිත්තං උපසංහරි. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා අනුරුද්ධො අරහතං අහොසීති. අට්ඨමං.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ ස්වාමීන් වහන්සේ පසු කලෙක මේ ධර්මයන් තුන අත්හැර, මේ ධර්මයන් තුන මෙනෙහි නොකර අමෘත ධාතුව කෙරෙහි සිත යොමු කළහ. එවිට ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ ස්වාමීන් වහන්සේ හුදෙකලාව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නිවනට මෙහෙයවූ සිතින් යුතුව වාසය කරමින්, කුලපුත්‍රයන් යම් අර්ථයක් සඳහා මනාව ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙත් ද, බ්‍රහ්මචර්යාව කෙළවර කොට ඇති ඒ අනුත්තර අර්හත් ඵලය නොබෝ කලකින්ම මෙලොවදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ඊට පැමිණ වාසය කළහ. "ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ ආත්ම භාවයෙන් පසු තවත් කළ යුතු දෙයක් නැත" යි අවබෝධ කරගත්හ. ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ ස්වාමීන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා අතර එක් නමක් වූහ. අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. පටිච්ඡන්නසුත්තං

9. පටිච්ඡන්න සූත්‍රය

132. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පටිච්ඡන්නානි ආවහන්ති, නො විවටානි. කතමානි තීණි? මාතුගාමො, භික්ඛවෙ, පටිච්ඡන්නො ආවහති, නො විවටො; බ්‍රාහ්මණානං, භික්ඛවෙ, මන්තා පටිච්ඡන්නා ආවහන්ති, නො විවටා; මිච්ඡාදිට්ඨි, භික්ඛවෙ, පටිච්ඡන්නා ආවහති, නො විවටා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පටිච්ඡන්නානි ආවහන්ති, නො විවටානි.

132. "මහණෙනි, මේ කරුණු තුනක් සැඟවුණු විට බබළයි, විවෘත වූ විට නොවේ. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, මාතුගාමයා සැඟවුණු විට බබළයි, විවෘත වූ විට නොවේ. මහණෙනි, බමුණන්ගේ මන්ත්‍රයන් සැඟවුණු විට බබළයි, විවෘත වූ විට නොවේ. මහණෙනි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය සැඟවුණු විට බබළයි, විවෘත වූ විට නොවේ. මහණෙනි, මේ කරුණු තුන සැඟවුණු විට බබළයි, විවෘත වූ විට නොවේ."

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, විවටානි විරොචන්ති, නො පටිච්ඡන්නානි. කතමානි තීණි? චන්දමණ්ඩලං, භික්ඛවෙ, විවටං විරොචති, නො පටිච්ඡන්නං; සූරියමණ්ඩලං, භික්ඛවෙ, විවටං විරොචති, නො පටිච්ඡන්නං; තථාගතප්පවෙදිතො ධම්මවිනයො, භික්ඛවෙ, විවටො විරොචති, නො පටිච්ඡන්නො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි විවටානි විරොචන්ති, නො පටිච්ඡන්නානී’’ති. නවමං.

"මහණෙනි, මේ කරුණු තුනක් විවෘත වූ විට බබළයි, සැඟවුණු විට නොවේ. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, චන්ද්‍ර මණ්ඩලය විවෘත වූ විට බබළයි, සැඟවුණු විට නොවේ. මහණෙනි, සූර්ය මණ්ඩලය විවෘත වූ විට බබළයි, සැඟවුණු විට නොවේ. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශිත ධර්ම විනය විවෘත වූ විට බබළයි, සැඟවුණු විට නොවේ. මහණෙනි, මේ කරුණු තුන විවෘත වූ විට බබළයි, සැඟවුණු විට නොවේ." නවවැනි සූත්‍රයයි.

10. ලෙඛසුත්තං

10. ලේඛ සූත්‍රය

133. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො [Pg.287] දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පාසාණෙ ලෙඛා න ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො දීඝරත්තං අනුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො.

133. "මහණෙනි, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. ඒ තිදෙනා කවරේද? ගලෙහි කෙටූ රේඛාවක් බඳු පුද්ගලයා, පොළොවෙහි ඇඳි රේඛාවක් බඳු පුද්ගලයා සහ දියෙහි ඇඳි රේඛාවක් බඳු පුද්ගලයාය. මහණෙනි, ගලෙහි කෙටූ රේඛාවක් බඳු පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිතර කෝප වෙයි. ඔහුගේ ඒ කෝපය බොහෝ කල් පවතියි. මහණෙනි, ගලෙහි කෙටූ රේඛාවක් සුළඟින් හෝ ජලයෙන් ඉක්මනින් මැකී නොයන්නාක් මෙන්, බොහෝ කල් පවතින්නාක් මෙන්; මහණෙනි, එලෙසම මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිතර කෝප වෙයි, ඔහුගේ ඒ කෝපය බොහෝ කල් පවතියි. මහණෙනි, මොහු ගලෙහි කෙටූ රේඛාවක් බඳු පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පථවියා ලෙඛා ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න දීඝරත්තං අනුසෙති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො.

"මහණෙනි, පොළොවෙහි ඇඳි රේඛාවක් බඳු පුද්ගලයා කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිතර කෝප වෙයි. එහෙත් ඔහුගේ ඒ කෝපය බොහෝ කල් නොපවතියි. මහණෙනි, පොළොවෙහි ඇඳි රේඛාවක් සුළඟින් හෝ ජලයෙන් ඉක්මනින් මැකී යන්නාක් මෙන්, බොහෝ කල් නොපවතින්නාක් මෙන්; මහණෙනි, එලෙසම මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිතර කෝප වෙයි, එහෙත් ඔහුගේ ඒ කෝපය බොහෝ කල් නොපවතියි. මහණෙනි, මොහු පොළොවෙහි ඇඳි රේඛාවක් බඳු පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සන්ධියතිමෙව සංසන්දතිමෙව සම්මොදතිමෙව. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උදකෙ ලෙඛා ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සන්ධියතිමෙව සංසන්දතිමෙව සම්මොදතිමෙව. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. දසමං.

“මහණෙනි, දියෙහි ඇඳි රේඛාවක් බඳු පුද්ගලයා කවරෙක් ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දැඩි වචනයෙන් හෝ රළු වචනයෙන් හෝ අමනාප වචනයෙන් හෝ කියනු ලැබුවත්, ඔහු (නැවත) එක් වේ ම ය, මිත්‍ර වේ ම ය, සමගි වේ ම ය. මහණෙනි, දියෙහි ඇඳි රේඛාවක් යම් සේ වහා නැති වී යයි ද, බොහෝ කල් නොපවතී ද; මහණෙනි, එලෙසම මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දැඩි වචනයෙන් හෝ රළු වචනයෙන් හෝ අමනාප වචනයෙන් හෝ කියනු ලැබුවත්, ඔහු එක් වේ ම ය, මිත්‍ර වේ ම ය, සමගි වේ ම ය. මහණෙනි, මොහු දියෙහි ඇඳි රේඛාවක් බඳු පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයෝ තිදෙන ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙති.” දසවන සූත්‍රයයි.

කුසිනාරවග්ගො තෙරසමො.

දහතුන්වන කුසිනාර වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේ ය –

කුසිනාරභණ්ඩනා චෙව, ගොතමභරණ්ඩුහත්ථකො;

කටුවියං ද්වෙ අනුරුද්ධා, පටිච්ඡන්නං ලෙඛෙන තෙ දසාති.

කුසිනාර සූත්‍රය, භණ්ඩන සූත්‍රය, ගෝතම සූත්‍රය, භරණ්ඩු සූත්‍රය, හත්ථක සූත්‍රය, කටුවිය සූත්‍රය, අනුරුද්ධ සූත්‍ර දෙක, පටිච්ඡන්න සූත්‍රය සහ ලේඛ සූත්‍රය යන මේ සූත්‍ර දහය වේ.

(14) 4. යොධාජීවවග්ගො

(14) 4. යෝධාජීව වර්ගය

1. යොධාජීවසුත්තං

1. යෝධාජීව සූත්‍රය

134. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. කතමෙහි තීහි[Pg.288]? ඉධ, භික්ඛවෙ, යොධාජීවො දූරෙ පාතී ච හොති අක්ඛණවෙධී ච මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා. ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො යොධාජීවො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙ පාතී ච හොති අක්ඛණවෙධී ච මහතො ච කායස්ස පදාලෙතා.

134. “මහණෙනි, අංග තුනකින් සමන්නාගත වූ රණකාමී සෙබළා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ ප්‍රයෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙස සලකනු ලබයි. කවර අංග තුනකින් ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි රණකාමී සෙබළා ඈතට විදින්නෙක් ද, ලක්කය නොවැරදීම විදින්නෙක් ද, මහත් වූ වස්තුවක් පලන්නෙක් ද වෙයි. මහණෙනි, මේ අංග තුනෙන් සමන්නාගත වූ රණකාමී සෙබළා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ ප්‍රයෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙස සලකනු ලබයි. මහණෙනි, එලෙසම අංග තුනකින් සමන්නාගත වූ මහණ තෙමේ ද ආහුණෙය්‍ය වෙයි... (පෙ)... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි. කවර අංග තුනකින් ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ඈතට විදින්නෙක් ද, ලක්කය නොවැරදීම විදින්නෙක් ද, මහත් වූ ස්කන්ධයක් පලන්නෙක් ද වෙයි.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙ පාතී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යා දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං වෙදනං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි සඤ්ඤා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යා දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං සඤ්ඤං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යෙ දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බෙ සඞ්ඛාරෙ – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දූරෙ පාතී හොති.

“මහණෙනි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් ඈතට විදින්නෙක් වෙයි ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා පිළිබඳ වූ ද, බාහිර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ හෝ සමීප වූ හෝ යම් කිසි රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූපයන් ‘මෙය මගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. යම් කිසි වේදනාවක්... යම් කිසි සඤ්ඤාවක්... යම් කිසි සංස්කාරයක්... අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ ද, තමා පිළිබඳ වූ හෝ බාහිර වූ හෝ යම් කිසි විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද, එය දුර හෝ වේවා ළඟ හෝ වේවා, ඒ සියලු විඤ්ඤාණයන් ‘මෙය මගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ ඈතට විදින්නෙක් වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති; ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී [Pg.289] පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්ඛණවෙධී හොති.

“මහණෙනි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් ලක්කය නොවැරදීම විදින්නෙක් වෙයි ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ‘මෙය දුක යැයි’ තත්වූ පරිදි දැනගනියි. ‘මෙය දුක්ඛ සමුදය යැයි’ තත්වූ පරිදි දැනගනියි. ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධය යැයි’ තත්වූ පරිදි දැනගනියි. ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව යැයි’ තත්වූ පරිදි දැනගනියි. මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ ලක්කය නොවැරදීම විදින්නෙක් වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහන්තං අවිජ්ජාක්ඛන්ධං පදාලෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහතො කායස්ස පදාලෙතා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, මහණ තෙමේ කෙසේ නම් මහත් වූ ස්කන්ධයක් පලන්නෙක් වෙයි ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ මහත් වූ අවිද්‍යා ස්කන්ධය පලාලයි (බිඳියි). මහණෙනි, මෙසේ මහණ තෙමේ මහත් වූ ස්කන්ධයක් පලන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් සමන්නාගත වූ මහණ තෙමේ ආහුණෙය්‍ය වෙයි... (පෙ)... ලෝකයාට අනුත්තර පින්කෙත වෙයි.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

2. පරිසාසුත්තං

2. පරිසා සූත්‍රය

135. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පරිසා. කතමා තිස්සො? උක්කාචිතවිනීතා පරිසා, පටිපුච්ඡාවිනීතා පරිසා, යාවතාවිනීතා පරිසා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පරිසා’’ති. දුතියං.

135. “මහණෙනි, මේ පිරිස් තුනකි. කවර තුනක් ද? ප්‍රශ්න නොවිමසා හික්මවනු ලබන පිරිස, ප්‍රශ්න විමසා හික්මවනු ලබන පිරිස සහ (අවබෝධයේ) ප්‍රමාණය අනුව හික්මවනු ලබන පිරිසයි. මහණෙනි, මේ පිරිස් තුනයි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

3. මිත්තසුත්තං

3. මිත්ත සූත්‍රය

136. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො. කතමෙහි තීහි? ( ) දුද්දදං දදාති, දුක්කරං කරොති, දුක්ඛමං ඛමති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො’’ති. තතියං.

136. ‘‘මහණෙනි, අංග තුනකින් යුක්ත වූ කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු ඇසුරු කළ යුතුය. ඒ අංග තුන මොනවාද? දීමට අපහසු දෙය දෙයි, කිරීමට අපහසු දෙය කරයි, ඉවසීමට අපහසු දෙය ඉවසයි. මහණෙනි, මේ අංග තුනෙන් යුක්ත වූ කල්‍යාණ මිත්‍රයා ඇසුරු කළ යුතුය.’’ තෙවැනි සූත්‍රයයි.

4. උප්පාදාසුත්තං

4. උප්පාද සූත්‍රය

137. ‘‘උප්පාදා වා, භික්ඛවෙ, තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං, ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති – ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති. උප්පාදා වා, භික්ඛවෙ, තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා [Pg.290] අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති – ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’ති. උප්පාදා වා, භික්ඛවෙ, තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා. සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති – ‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’’ති. චතුත්ථං.

137. ‘‘මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ වූවත් නොවූවත්, ඒ ස්වභාවය හෙවත් ධර්ම ස්ථිතිය හා ධර්ම නියාමය පවතී. එනම් 'සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය' යන්නයි. තථාගතයන් වහන්සේ එය මැනවින් අවබෝධ කරගනිති, ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගනිති. එසේ අවබෝධ කරගෙන ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන, 'සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය' කියා පවසති, දේශනා කරති, පනවති, පිහිටුවති, විවෘත කරති, විභාග කරති, ප්‍රකාශ කරති. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ වූවත් නොවූවත්, ඒ ස්වභාවය හෙවත් ධර්ම ස්ථිතිය හා ධර්ම නියාමය පවතී. එනම් 'සියලු සංස්කාරයෝ දුක්ය' යන්නයි. තථාගතයන් වහන්සේ එය මැනවින් අවබෝධ කරගනිති, ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගනිති. එසේ අවබෝධ කරගෙන ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන, 'සියලු සංස්කාරයෝ දුක්ය' කියා පවසති, දේශනා කරති, පනවති, පිහිටුවති, විවෘත කරති, විභාග කරති, ප්‍රකාශ කරති. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ වූවත් නොවූවත්, ඒ ස්වභාවය හෙවත් ධර්ම ස්ථිතිය හා ධර්ම නියාමය පවතී. එනම් 'සියලු ධර්මයෝ අනාත්මය' යන්නයි. තථාගතයන් වහන්සේ එය මැනවින් අවබෝධ කරගනිති, ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගනිති. එසේ අවබෝධ කරගෙන ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන, 'සියලු ධර්මයෝ අනාත්මය' කියා පවසති, දේශනා කරති, පනවති, පිහිටුවති, විවෘත කරති, විභාග කරති, ප්‍රකාශ කරති.’’ සතරවන සූත්‍රයයි.

5. කෙසකම්බලසුත්තං

5. කේසකම්බල සූත්‍රය

138. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි තන්තාවුතානං වත්ථානං, කෙසකම්බලො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායති. කෙසකම්බලො, භික්ඛවෙ, සීතෙ සීතො, උණ්හෙ උණ්හො, දුබ්බණ්ණො, දුග්ගන්ධො, දුක්ඛසම්ඵස්සො. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි පුථුසමණබ්‍රාහ්මණවාදානං මක්ඛලිවාදො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායති.

138. ‘‘මහණෙනි, නූලෙන් වියන ලද යම්තාක් වස්ත්‍ර ඇද්ද, ඒ අතරින් මිනිස් කෙස්වලින් වියන ලද කම්බිලිය (කේසකම්බලය) පහත්ම වස්ත්‍රය ලෙස කියනු ලැබේ. මහණෙනි, කේසකම්බලය සීතල කාලයේදී ඉතා සීතලයි, උණුසුම් කාලයේදී ඉතා උණුසුම්ය, අවර්ණයි, දුර්ගන්ධයි, ස්පර්ශයට රළුයි. මහණෙනි, එසේම මහණ බමුණන්ගේ යම්තාක් දෘෂ්ටි වාදයන් ඇද්ද, ඒ අතරින් මක්ඛලීගේ වාදය පහත්ම වාදය ලෙස කියනු ලැබේ.

‘‘මක්ඛලි, භික්ඛවෙ, මොඝපුරිසො එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’න්ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, තෙපි භගවන්තො කම්මවාදා චෙව අහෙසුං කිරියවාදා ච වීරියවාදා ච. තෙපි, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො පටිබාහති – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’න්ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, තෙපි භගවන්තො කම්මවාදා චෙව භවිස්සන්ති කිරියවාදා ච වීරියවාදා ච. තෙපි, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො පටිබාහති – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’න්ති. අහම්පි, භික්ඛවෙ, එතරහි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කම්මවාදො චෙව කිරියවාදො ච වීරියවාදො ච. මම්පි, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො පටිබාහති – ‘නත්ථි කම්මං, නත්ථි කිරියං, නත්ථි වීරිය’’’න්ති.

‘‘මහණෙනි, මක්ඛලී නම් වූ ඒ හිස් මිනිසා මෙවැනි වාදයක් හා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් දරයි: 'කර්මයක් නැත, ක්‍රියාවක් නැත, වීර්යයක් නැත' කියායි. මහණෙනි, අතීත කාලයේ වැඩසිටි යම් ඒ අරහත් සම්මා සම්බුදුවරුන් සිටියේද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා කර්මවාදී වූහ, ක්‍රියාවාදී වූහ, වීර්යවාදී වූහ. මහණෙනි, මක්ඛලී හිස් මිනිසා 'කර්මයක් නැත, ක්‍රියාවක් නැත, වීර්යයක් නැත' යැයි පවසමින් ඒ අතීත බුදුවරුන්වද ප්‍රතික්ෂේප කරයි. මහණෙනි, අනාගත කාලයේ පහළ වන යම් ඒ අරහත් සම්මා සම්බුදුවරුන් වන්නේද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලාද කර්මවාදී, ක්‍රියාවාදී සහ වීර්යවාදී වන්නාහ. මක්ඛලී හිස් මිනිසා ඒ අනාගත බුදුවරුන්වද ප්‍රතික්ෂේප කරයි. මහණෙනි, දැනට අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ මමද කර්මවාදී වෙමි, ක්‍රියාවාදී වෙමි, වීර්යවාදී වෙමි. මක්ඛලී හිස් මිනිසා මාවද 'කර්මයක් නැත, ක්‍රියාවක් නැත, වීර්යයක් නැත' කියා ප්‍රතික්ෂේප කරයි.’’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නදීමුඛෙ ඛිප්පං උඩ්ඩෙය්‍ය බහූනං මච්ඡානං අහිතාය දුක්ඛාය අනයාය බ්‍යසනාය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, මක්ඛලි මොඝපුරිසො මනුස්සඛිප්පං මඤ්ඤෙ ලොකෙ උප්පන්නො බහූනං සත්තානං අහිතාය දුක්ඛාය අනයාය බ්‍යසනායා’’ති. පඤ්චමං.

‘‘මහණෙනි, යම්සේ ගඟක මෝය අසල බොහෝ මසුන්ගේ අහිත පිණිස, දුක් පිණිස, විපත හා විනාශය පිණිස මස් වැදැල්ලක් (මසුන් අල්ලන උගුලක්) අටවන්නේද; මහණෙනි, එසේම මක්ඛලී නම් වූ ඒ හිස් මිනිසා බොහෝ සත්වයන්ගේ අහිත පිණිස, දුක් පිණිස, විපත හා විනාශය පිණිස ලෝකයේ පහළ වූ 'මිනිස්-උගුලක්' වැන්නැයි මම සිතමි.’’ පස්වන සූත්‍රයයි.

6. සම්පදාසුත්තං

6. සම්පදා සූත්‍රය

139. ‘‘තිස්සො [Pg.291] ඉමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා තිස්සො? සද්ධාසම්පදා, සීලසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො සම්පදා’’ති. ඡට්ඨං.

139. ‘‘මහණෙනි, මේ සම්පත් (සම්පදාවන්) තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? ශ්‍රද්ධා සම්පදාව, සීල සම්පදාව සහ ප්‍රඥා සම්පදාවයි. මහණෙනි, මේවා ඒ සම්පදාවන් තුනයි.’’ හයවන සූත්‍රයයි.

7. වුද්ධිසුත්තං

7. වුද්ධි සූත්‍රය

140. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, වුද්ධියො. කතමා තිස්සො? සද්ධාවුද්ධි, සීලවුද්ධි, පඤ්ඤාවුද්ධි – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො වුද්ධියො’’ති. සත්තමං.

140. ‘‘මහණෙනි, මේ වර්ධනය වීම් (වුද්ධීන්) තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? ශ්‍රද්ධා වර්ධනය, සීල වර්ධනය සහ ප්‍රඥා වර්ධනයයි. මහණෙනි, මේවා ඒ වර්ධනය වීම් තුනයි.’’ හත්වන සූත්‍රයයි.

8. අස්සඛළුඞ්කසුත්තං

8. අස්සඛළුංක සූත්‍රය

141. ‘‘තයො ච, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කෙ දෙසෙස්සාමි තයො ච පුරිසඛළුඞ්කෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

141. ‘‘මහණෙනි, මම ඔබට අශ්වයන් අතර සිටින අකීකරු අශ්වයන් තිදෙනෙකු සහ මිනිසුන් අතර සිටින අකීකරු මිනිසුන් තිදෙනෙකු ගැන දේශනා කරමි. එයට හොඳින් සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරමි.’’ ‘‘එසේය ස්වාමීනි’’ කියා ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො අස්සඛළුඞ්කා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො අස්සඛළුඞ්කා.

‘‘මහණෙනි, ඒ අකීකරු අශ්වයන් තිදෙනා කවුද? මහණෙනි, මේ ලෝකයේ ඇතැම් අකීකරු අශ්වයෙක් වේගයෙන් (ජවයෙන්) යුක්තය; නමුත් අලංකාරවත් පෙනුමෙන් යුක්ත නැත, උස මහතින් හා ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නැත. මහණෙනි, තවත් ඇතැම් අකීකරු අශ්වයෙක් වේගයෙන් හා අලංකාරවත් පෙනුමෙන් යුක්තය; නමුත් උස මහතින් හා ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නැත. මහණෙනි, තවත් ඇතැම් අකීකරු අශ්වයෙක් වේගයෙන්ද අලංකාරවත් පෙනුමෙන්ද උස මහතින් හා ප්‍රමාණයෙන්ද යන අංග තුනෙන්ම යුක්තය. මහණෙනි, මේ ඒ අකීකරු අශ්වයන් තිදෙනායි.’’

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසඛළුඞ්කා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච.

“මහණෙනි, දමනය නොකළ අශ්ව පැටවුන් බඳු පුද්ගලයෝ තිදෙනෙක් කවරහුද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් දමනය නොකළ අශ්ව පැටවෙකු බඳු පුද්ගලයෙක් වේගයෙන් යුක්ත වෙයි; නමුත් වර්ණයෙන් යුක්ත නොවෙයි, ප්‍රමාණයෙන් (සිරුරේ උස මහතින්) යුක්ත නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් දමනය නොකළ අශ්ව පැටවෙකු බඳු පුද්ගලයෙක් වේගයෙන්ද යුක්ත වෙයි, වර්ණයෙන්ද යුක්ත වෙයි; නමුත් ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් දමනය නොකළ අශ්ව පැටවෙකු බඳු පුද්ගලයෙක් වේගයෙන්ද යුක්ත වෙයි, වර්ණයෙන්ද යුක්ත වෙයි, ප්‍රමාණයෙන්ද යුක්ත වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති [Pg.292], නො විස්සජ්ජෙති. ඉදමස්ස න වණ්ණස්මිං වදාමි. න ඛො පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො.

“මහණෙනි, දමනය නොකළ අශ්ව පැටවෙකු බඳු පුද්ගලයෙක් වේගයෙන් යුක්තව, වර්ණයෙන් හා ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නොවන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් ‘මෙය දුකයි’ කියා යථාභූතව (සැබෑ ලෙසම) දැනගනියි... ‘මෙය දුක් නිරෝධයට පමුණුවන මාවතයි’ කියා යථාභූතව දැනගනියි. මම මොහුගේ මේ දැනගැනීම (ප්‍රඥාව) ‘වේගය’ යැයි කියමි. එහෙත් ඔහුගෙන් අභිධර්මය හෝ අභිවිනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට ඔහු පැකිළෙයි, පිළිතුරු නොදෙයි. මම මොහුගේ මේ ලක්ෂණය ‘වර්ණය (සෝභාව) නොමැති බව’ යැයි කියමි. තවද ඔහු සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙකු නොවෙයි. මම මොහුගේ මේ ලක්ෂණය ‘ප්‍රමාණය (සිරුරේ මනා ප්‍රමාණය) නොමැති බව’ යැයි කියමි. මහණෙනි, මෙසේ පුද්ගලයෙක් වේගයෙන් යුක්ත වුවත් වර්ණයෙන් හා ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නොවෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. න පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො.

“මහණෙනි, දමනය නොකළ අශ්ව පැටවෙකු බඳු පුද්ගලයෙක් වේගයෙන් හා වර්ණයෙන් යුක්තව, ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නොවන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් ‘මෙය දුකයි’ කියා යථාභූතව දැනගනියි... ‘මෙය දුක් නිරෝධයට පමුණුවන මාවතයි’ කියා යථාභූතව දැනගනියි. මම මෙය මොහුගේ ‘වේගය’ යැයි කියමි. ඔහුගෙන් අභිධර්මය හෝ අභිවිනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට ඔහු පිළිතුරු දෙයි, නොපැකිළෙයි. මම මෙය මොහුගේ ‘වර්ණය (සෝභාව)’ යැයි කියමි. එහෙත් ඔහු සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙකු නොවෙයි. මම මෙය මොහුගේ ‘ප්‍රමාණය (සිරුරේ මනා ප්‍රමාණය) නොමැති බව’ යැයි කියමි. මහණෙනි, මෙසේ පුද්ගලයෙක් වේගයෙන් හා වර්ණයෙන් යුක්ත වුවත් ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නොවෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. ලාභී ඛො පන හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසඛළුඞ්කො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසඛළුඞ්කා’’ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, දමනය නොකළ අශ්ව පැටවෙකු බඳු පුද්ගලයෙක් වේගයෙන්ද, වර්ණයෙන්ද, ප්‍රමාණයෙන්ද යුක්ත වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් ‘මෙය දුකයි’ කියා යථාභූතව දැනගනියි... ‘මෙය දුක් නිරෝධයට පමුණුවන මාවතයි’ කියා යථාභූතව දැනගනියි. මම මෙය මොහුගේ ‘වේගය’ යැයි කියමි. ඔහුගෙන් අභිධර්මය හෝ අභිවිනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට ඔහු පිළිතුරු දෙයි, නොපැකිළෙයි. මම මෙය මොහුගේ ‘වර්ණය (සෝභාව)’ යැයි කියමි. තවද ඔහු සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙකු වෙයි. මම මෙය මොහුගේ ‘ප්‍රමාණය (සිරුරේ මනා ප්‍රමාණය)’ යැයි කියමි. මහණෙනි, මෙසේ පුද්ගලයෙක් වේගයෙන්ද, වර්ණයෙන්ද, ප්‍රමාණයෙන්ද යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයෝ තිදෙනා දමනය නොකළ අශ්ව පැටවුන් වැනි පුද්ගලයෝ වෙති.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

9. අස්සපරස්සසුත්තං

9. අස්සපරස්ස සූත්‍රය

142. ‘‘තයො ච, භික්ඛවෙ, අස්සපරස්සෙ දෙසෙස්සාමි තයො ච පුරිසපරස්සෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

142. “මහණෙනි, මම උතුම් අශ්වයන් තිදෙනෙකු සහ උතුම් පුද්ගලයන් තිදෙනෙකු පිළිබඳව දේශනා කරන්නෙමි. එය හොඳින් අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි.” “එසේය, ස්වාමීනී” කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක -

‘‘කතමෙ [Pg.293] ච, භික්ඛවෙ, තයො අස්සපරස්සා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො අස්සපරස්සා.

“මහණෙනි, ඒ උතුම් අශ්වයන් තිදෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් උතුම් අශ්වයෙක් වේගයෙන් යුක්ත වෙයි; නමුත් වර්ණයෙන් යුක්ත නොවෙයි, ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් උතුම් අශ්වයෙක් වේගයෙන්ද යුක්ත වෙයි, වර්ණයෙන්ද යුක්ත වෙයි; නමුත් ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් උතුම් අශ්වයෙක් වේගයෙන්ද, වර්ණයෙන්ද, ප්‍රමාණයෙන්ද යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මේ උතුම් අශ්වයෝ තිදෙනා වෙති.”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසපරස්සා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච; න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච.

“මහණෙනි, ඒ උතුම් පුද්ගලයන් තිදෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් උතුම් පුද්ගලයෙක් වේගයෙන් යුක්ත වෙයි; නමුත් වර්ණයෙන් යුක්ත නොවෙයි, ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් උතුම් පුද්ගලයෙක් වේගයෙන්ද, වර්ණයෙන්ද යුක්ත වෙයි; නමුත් ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් උතුම් පුද්ගලයෙක් වේගයෙන්ද, වර්ණයෙන්ද, ප්‍රමාණයෙන්ද යුක්ත වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනියෙ පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති, නො විස්සජ්ජෙති. ඉදමස්ස න වණ්ණස්මිං වදාමි. න ඛො පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො හොති; න වණ්ණසම්පන්නො, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො.

“මහණෙනි, පුරුෂයා නමැති අශ්වයා වේගයෙන් යුක්ත වූත්, වර්ණයෙන් යුක්ත නොවූත්, උස මහතින් (ප්‍රමාණයෙන්) යුක්ත නොවූත් වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණ තෙමේ පඤ්ච ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතිකව උපදින්නේ වෙයි. එහි පිරිනිවන් පාන්නේ, එම ලෝකයෙන් යළි නොඑන ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය ඔහුගේ වේගය යැයි මම පවසමි. නමුදු අභිධර්මයෙහි හෝ අභිවිනයෙහි ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි ඔහු පසුබට වෙයි, පිළිතුරු නොදෙයි. මෙය ඔහුගේ වර්ණයෙහි නොපැවතීම යැයි මම පවසමි. සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර නොලබන්නේ වෙයි. මෙය ඔහුගේ උස මහතෙහි (ප්‍රමාණයෙහි) නොපැවතීම යැයි මම පවසමි. මහණෙනි, පුරුෂයා නමැති අශ්වයා වේගයෙන් යුක්ත වූත්, වර්ණයෙන් යුක්ත නොවූත්, උස මහතින් යුක්ත නොවූත් වන්නේ මෙසේය.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. න ඛො පන ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස න ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති; වණ්ණසම්පන්නො ච, න ආරොහපරිණාහසම්පන්නො.

“මහණෙනි, පුරුෂයා නමැති අශ්වයා වේගයෙන් හා වර්ණයෙන් යුක්ත වූත්, එහෙත් උස මහතින් යුක්ත නොවූත් වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණ තෙමේ පඤ්ච ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතිකව උපදින්නේ වෙයි. එහි පිරිනිවන් පාන්නේ, එම ලෝකයෙන් යළි නොඑන ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය ඔහුගේ වේගය යැයි මම පවසමි. අභිධර්මයෙහි හෝ අභිවිනයෙහි ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි ඔහු පිළිතුරු දෙයි, පසුබට නොවෙයි. මෙය ඔහුගේ වර්ණය යැයි මම පවසමි. නමුදු සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර නොලබන්නේ වෙයි. මෙය ඔහුගේ උස මහතෙහි නොපැවතීම යැයි මම පවසමි. මහණෙනි, පුරුෂයා නමැති අශ්වයා වේගයෙන් හා වර්ණයෙන් යුක්ත වූත්, එහෙත් උස මහතින් යුක්ත නොවූත් වන්නේ මෙසේය.”

‘‘කථඤ්ච[Pg.294], භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. ලාභී ඛො පන හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසපරස්සො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පුරිසපරස්සා’’ති. නවමං.

“මහණෙනි, පුරුෂයා නමැති අශ්වයා වේගයෙන්, වර්ණයෙන් හා උස මහතින් යුක්ත වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණ තෙමේ පඤ්ච ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතිකව උපදින්නේ වෙයි. එහි පිරිනිවන් පාන්නේ, එම ලෝකයෙන් යළි නොඑන ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි. මෙය ඔහුගේ වේගය යැයි මම පවසමි. අභිධර්මයෙහි හෝ අභිවිනයෙහි ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි ඔහු පිළිතුරු දෙයි, පසුබට නොවෙයි. මෙය ඔහුගේ වර්ණය යැයි මම පවසමි. තවද ඔහු සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නේ වෙයි. මෙය ඔහුගේ උස මහත යැයි මම පවසමි. මහණෙනි, පුරුෂයා නමැති අශ්වයා වේගයෙන්, වර්ණයෙන් හා උස මහතින් යුක්ත වන්නේ මෙසේය. මහණෙනි, මොවුහු පුරුෂයා නමැති අශ්වයෝ තිදෙනාය.” නවවන සූත්‍රයයි.

10. අස්සාජානීයසුත්තං

10. අස්සාජානීය සූත්‍රය

143. ‘‘තයො ච, භික්ඛවෙ, භද්‍රෙ අස්සාජානීයෙ දෙසෙස්සාමි තයො ච භද්‍රෙ පුරිසාජානීයෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

143. “මහණෙනි, මම උතුම් ආජානීය අශ්වයන් තිදෙනෙකු සහ උතුම් ආජානීය පුරුෂයන් තිදෙනෙකු ගැන දේශනා කරන්නෙමි. එයට හොඳින් සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි.” “එසේය ස්වාමීනි” කියා ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා අස්සාජානීයා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො අස්සාජානීයො …පෙ… ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා අස්සාජානීයා.

“මහණෙනි, උතුම් ආජානීය අශ්වයන් තිදෙනා කවුරුහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් උතුම් ආජානීය අශ්වයෙක්... (පෙ)... වේගයෙන් යුක්ත වෙයි, වර්ණයෙන් යුක්ත වෙයි, උස මහතින් යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, මොවුහු උතුම් ආජානීය අශ්වයෝ තිදෙනාය.”

‘‘කතමෙ ච භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා පුරිසාජානීයා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භද්‍රො පුරිසාජානීයො…පෙ… ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච.

“මහණෙනි, උතුම් ආජානීය පුරුෂයන් තිදෙනා කවුරුහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් උතුම් ආජානීය පුරුෂයෙක්... (පෙ)... වේගයෙන් යුක්ත වෙයි, වර්ණයෙන් යුක්ත වෙයි, උස මහතින් යුක්ත වෙයි.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භද්‍රො පුරිසාජානීයො…පෙ… ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදමස්ස ජවස්මිං වදාමි. අභිධම්මෙ ඛො පන අභිවිනයෙ පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙති, නො සංසාදෙති. ඉදමස්ස වණ්ණස්මිං වදාමි. ලාභී ඛො පන හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. ඉදමස්ස ආරොහපරිණාහස්මිං වදාමි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භද්‍රො පුරිසාජානීයො ජවසම්පන්නො ච හොති වණ්ණසම්පන්නො [Pg.295] ච ආරොහපරිණාහසම්පන්නො ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො භද්‍රා පුරිසාජානීයා’’ති. දසමං.

“මහණෙනි, උතුම් ආජානීය පුරුෂයෙක්... (පෙ)... වේගයෙන් යුක්ත, වර්ණයෙන් යුක්ත, උස මහතින් යුක්ත වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණ තෙමේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ, චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය ඔහුගේ වේගය යැයි මම පවසමි. අභිධර්මයෙහි හෝ අභිවිනයෙහි ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි ඔහු පිළිතුරු දෙයි, පසුබට නොවෙයි. මෙය ඔහුගේ වර්ණය යැයි මම පවසමි. තවද ඔහු සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නේ වෙයි. මෙය ඔහුගේ උස මහත යැයි මම පවසමි. මහණෙනි, උතුම් ආජානීය පුරුෂයා වේගයෙන්, වර්ණයෙන් හා උස මහතින් යුක්ත වන්නේ මෙසේය. මහණෙනි, මොවුහු උතුම් ආජානීය පුරුෂයෝ තිදෙනාය.” දසවන සූත්‍රයයි.

11. පඨමමොරනිවාපසුත්තං

11. ප්‍රථම මෝරනිවාප සූත්‍රය

144. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති මොරනිවාපෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

144. එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර මෝරනිවාප නම් පරිබ්‍රාජක ආරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” කියා භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. “ස්වාමීනි” කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන, අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන, අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. එකාදසමං.

මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින් සමන්නාගත වූ මහණ තෙමේ ඒකාන්තයෙන්ම අවසානයට පත් වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම යෝගයන්ගෙන් මිදී නිර්භය වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවෙහි (හැසිරීමෙහි) කෙළවරට පත් වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් නිමාවට පත් වූවෙක් වෙයි, දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි. කවර තුනකින් ද යත්? අසේඛ ශීල ස්කන්ධයෙන් ද, අසේඛ සමාධි ස්කන්ධයෙන් ද, අසේඛ ප්‍රඥා ස්කන්ධයෙන් ද (යුක්ත වීමෙනි). මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් සමන්නාගත වූ මහණ තෙමේ ඒකාන්තයෙන්ම අවසානයට පත් වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම යෝගයන්ගෙන් මිදුණු නිර්භය වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවෙහි කෙළවරට පත් වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් නිමාවට පත් වූවෙක් වෙයි, දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.

12. දුතියමොරනිවාපසුත්තං

12. දෙවන මෝරනිවාප සූත්‍රය

145. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? ඉද්ධිපාටිහාරියෙන, ආදෙසනාපාටිහාරියෙන, අනුසාසනීපාටිහාරියෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. ද්වාදසමං.

145. මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින් සමන්නාගත වූ මහණ තෙමේ ඒකාන්තයෙන්ම අවසානයට පත් වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම යෝගයන්ගෙන් මිදී නිර්භය වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවෙහි කෙළවරට පත් වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් නිමාවට පත් වූවෙක් වෙයි, දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි. කවර තුනකින් ද යත්? ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයෙන් ද, ආදේශනා ප්‍රාතිහාර්යයෙන් ද, අනුශාසනී ප්‍රාතිහාර්යයෙන් ද (යුක්ත වීමෙනි). මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් සමන්නාගත වූ මහණ තෙමේ ඒකාන්තයෙන්ම අවසානයට පත් වූවෙක්... දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.

13. තතියමොරනිවාපසුත්තං

13. තෙවන මෝරනිවාප සූත්‍රය

146. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? සම්මාදිට්ඨියා, සම්මාඤාණෙන, සම්මාවිමුත්තියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො [Pg.296] හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. තෙරසමං.

146. මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින් සමන්නාගත වූ මහණ තෙමේ ඒකාන්තයෙන්ම අවසානයට පත් වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම යෝගයන්ගෙන් මිදී නිර්භය වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවෙහි කෙළවරට පත් වූවෙක් වෙයි, ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් නිමාවට පත් වූවෙක් වෙයි, දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි. කවර තුනකින් ද යත්? සම්මා දිට්ඨියෙන් ද, සම්මා ඥානයෙන් ද, සම්මා විමුක්තියෙන් ද (යුක්ත වීමෙනි). මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් සමන්නාගත වූ මහණ තෙමේ ඒකාන්තයෙන්ම අවසානයට පත් වූවෙක්... දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.

යොධාජීවවග්ගො චුද්දසමො.

දහහතරවන යෝධජීව වර්ගය නිමාවට පත් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

යොධො පරිසමිත්තඤ්ච, උප්පාදා කෙසකම්බලො;

සම්පදා වුද්ධි තයො, අස්සා තයො මොරනිවාපිනොති.

යෝධ, පරිසා, මිත්ත සහ උප්පාද ද, කේසකම්බල ද, සම්පදා, වුද්ධි තුන ද, අස්ස තුන ද, මෝරනිවාපි සූත්‍රයන් ද සමග මෙහි වෙති.

(15) 5. මඞ්ගලවග්ගො

(15) 5. මංගල වර්ගය

1. අකුසලසුත්තං

1. අකුසල සූත්‍රය

147. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? අකුසලෙන කායකම්මෙන, අකුසලෙන වචීකම්මෙන, අකුසලෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

147. මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින් යුක්ත වූ තැනැත්තා ගෙන ගොස් බහා තබන ලද්දක් මෙන් එලෙසම නිරයෙහි උපදියි. කවර තුනකින් ද යත්? අකුසල කාය කර්මයෙන් ද, අකුසල වාග් කර්මයෙන් ද, අකුසල මනෝ කර්මයෙන් ද යුක්ත වීමෙනි. මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා ගෙන ගොස් බහා තබන ලද්දක් මෙන් එලෙසම නිරයෙහි උපදියි.

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? කුසලෙන කායකම්මෙන, කුසලෙන වචීකම්මෙන, කුසලෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. පඨමං.

මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින් යුක්ත වූ තැනැත්තා ගෙන ගොස් බහා තබන ලද්දක් මෙන් එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදියි. කවර තුනකින් ද යත්? කුසල කාය කර්මයෙන් ද, කුසල වාග් කර්මයෙන් ද, කුසල මනෝ කර්මයෙන් ද යුක්ත වීමෙනි. මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා ගෙන ගොස් බහා තබන ලද්දක් මෙන් එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදියි.

2. සාවජ්ජසුත්තං

2. සාවජ්ජ සූත්‍රය

148. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

148. මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින් යුක්ත වූ තැනැත්තා ගෙන ගොස් බහා තබන ලද්දක් මෙන් එලෙසම නිරයෙහි උපදියි. කවර තුනකින් ද යත්? වරද සහිත (සාවද්‍ය) කාය කර්මයෙන් ද, වරද සහිත වාග් කර්මයෙන් ද, වරද සහිත මනෝ කර්මයෙන් ද යුක්ත වීමෙනි. මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා ගෙන ගොස් බහා තබන ලද්දක් මෙන් එලෙසම නිරයෙහි උපදියි.

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං සග්ගෙ’’ති. දුතියං.

මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින් යුක්ත වූ තැනැත්තා ගෙන ගොස් බහා තබන ලද්දක් මෙන් එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදියි. කවර තුනකින් ද යත්? නිවැරදි (අනවද්‍ය) කාය කර්මයෙන් ද, නිවැරදි වාග් කර්මයෙන් ද, නිවැරදි මනෝ කර්මයෙන් ද යුක්ත වීමෙනි. මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා... (පෙ)... එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදියි.

3. විසමසුත්තං

3. විසම සූත්‍රය

149. ‘‘තීහි[Pg.297], භික්ඛවෙ…පෙ… විසමෙන කායකම්මෙන, විසමෙන වචීකම්මෙන, විසමෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං නිරයෙ.

149. මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින්... (පෙ)... විසම (නොමනා) කාය කර්මයෙන් ද, විසම වාග් කර්මයෙන් ද, විසම මනෝ කර්මයෙන් ද යුක්ත වීමෙනි. මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා... (පෙ)... එලෙසම නිරයෙහි උපදියි.

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි…පෙ… සමෙන කායකම්මෙන, සමෙන වචීකම්මෙන, සමෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං සග්ගෙ’’ති. තතියං.

මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින්... (පෙ)... සම (යහපත්) කාය කර්මයෙන් ද, සම වාග් කර්මයෙන් ද, සම මනෝ කර්මයෙන් ද යුක්ත වීමෙනි. මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා... (පෙ)... එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදියි.

4. අසුචිසුත්තං

4. අසුචි සූත්‍රය

150. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… අසුචිනා කායකම්මෙන, අසුචිනා වචීකම්මෙන, අසුචිනා මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො…පෙ… එවං නිරයෙ.

150. මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින්... (පෙ)... අපිරිසිදු (අසුචි) කාය කර්මයෙන් ද, අපිරිසිදු වාග් කර්මයෙන් ද, අපිරිසිදු මනෝ කර්මයෙන් ද යුක්ත වීමෙනි. මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත තැනැත්තා... (පෙ)... එලෙසම නිරයෙහි උපදියි.

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සුචිනා කායකම්මෙන, සුචිනා වචීකම්මෙන, සුචිනා මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. චතුත්ථං.

මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින්... (පෙ)... පිරිසිදු (සුචි) කාය කර්මයෙන් ද, පිරිසිදු වාග් කර්මයෙන් ද, පිරිසිදු මනෝ කර්මයෙන් ද යුක්ත වීමෙනි. මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා ගෙන ගොස් බහා තබන ලද්දක් මෙන් එලෙසම ස්වර්ගයෙහි උපදියි.

5. පඨමඛතසුත්තං

5. පළමු ඛත සූත්‍රය

151. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? අකුසලෙන කායකම්මෙන, අකුසලෙන වචීකම්මෙන, අකුසලෙන මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්‍යත්තො අසප්පුරිසො ඛතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති.

151. මහණෙනි, ධර්මයන් තුනකින් යුක්ත වූ අඥාන වූ, අදක්ෂ වූ, අසත්පුරුෂ වූ තැනැත්තා තමාගේ ගුණ කපාගත්, විනාශ කරගත් අයෙකු ලෙස තමා පරිහරණය කරයි (ජීවත් වෙයි). ඔහු වරද සහිත වූවෙක් වෙයි, බුද්ධිමතුන්ගේ දෝෂාරෝපණයට ලක්වූවෙක් වෙයි, බොහෝ අකුසල් ද රැස් කරගනියි. කවර තුනකින් ද යත්? අකුසල කාය කර්මයෙන් ද, අකුසල වාග් කර්මයෙන් ද, අකුසල මනෝ කර්මයෙන් ද යුක්ත වීමෙනි. මහණෙනි, මේ ධර්මයන් තුනෙන් යුක්ත වූ අඥාන වූ, අදක්ෂ වූ, අසත්පුරුෂ වූ තැනැත්තා තමාගේ ගුණ කපාගත්, විනාශ කරගත් අයෙකු ලෙස තමා පරිහරණය කරයි, ඔහු වරද සහිත වෙයි, බුද්ධිමතුන්ගේ දෝෂාරෝපණයට ලක්වෙයි, බොහෝ අකුසල් ද රැස් කරයි.

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි තීහි? කුසලෙන කායකම්මෙන, කුසලෙන වචීකම්මෙන, කුසලෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ පණ්ඩිත, ව්‍යක්ත, සත්පුරුෂ තෙමේ තමා (ගුණ ධර්මවලින්) නොපිරිහුණු, විනාශ නොවුණු කෙනෙකු ලෙස ආරක්ෂා කරයි. ඔහු නිවැරදි වූ කෙනෙක් වන අතර, පණ්ඩිතයන්ගේ නින්දාවට ද ලක් නොවේ; බොහෝ පින් ද රැස් කර ගනී. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? කුසල් සහගත කායකර්මය, කුසල් සහගත වාක්කර්මය සහ කුසල් සහගත මනෝකර්මයයි. (පස්වන සූත්‍රයයි.)”

6. දුතියඛතසුත්තං

6. දෙවන ඛත සූත්‍රය

152. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ….

152. “මහණෙනි, (කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ)... වරද සහිත වූ කායකර්මය, වරද සහිත වූ වාක්කර්මය සහ වරද සහිත වූ මනෝකර්මය...”

‘‘තීහි[Pg.298], භික්ඛවෙ…පෙ… අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, (කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ)... වරද රහිත වූ කායකර්මය, වරද රහිත වූ වාක්කර්මය සහ වරද රහිත වූ මනෝකර්මය... (හයවන සූත්‍රයයි.)”

7. තතියඛතසුත්තං

7. තෙවන ඛත සූත්‍රය

153. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… විසමෙන කායකම්මෙන, විසමෙන වචීකම්මෙන, විසමෙන මනොකම්මෙන…පෙ….

153. “මහණෙනි, (කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ)... විෂම (අධාර්මික) වූ කායකර්මය, විෂම වූ වාක්කර්මය සහ විෂම වූ මනෝකර්මය...”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සමෙන කායකම්මෙන, සමෙන වචීකම්මෙන, සමෙන මනොකම්මෙන…පෙ…. සත්තමං.

“මහණෙනි, (කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ)... සම (ධාර්මික) වූ කායකර්මය, සම වූ වාක්කර්මය සහ සම වූ මනෝකර්මය... (හත්වන සූත්‍රයයි.)”

8. චතුත්ථඛතසුත්තං

8. සිව්වන ඛත සූත්‍රය

154. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… අසුචිනා කායකම්මෙන, අසුචිනා වචීකම්මෙන, අසුචිනා මනොකම්මෙන…පෙ….

154. “මහණෙනි, (කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ)... අපිරිසිදු වූ කායකර්මය, අපිරිසිදු වූ වාක්කර්මය සහ අපිරිසිදු වූ මනෝකර්මය...”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ…පෙ… සුචිනා කායකම්මෙන, සුචිනා වචීකම්මෙන, සුචිනා මනොකම්මෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පණ්ඩිතො වියත්තො සප්පුරිසො අක්ඛතං අනුපහතං අත්තානං පරිහරති, අනවජ්ජො ච හොති අනනුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච පුඤ්ඤං පසවතී’’ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, පිරිසිදු වූ කායකර්මය, පිරිසිදු වූ වාක්කර්මය සහ පිරිසිදු වූ මනෝකර්මය යන කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ පණ්ඩිත, ව්‍යක්ත, සත්පුරුෂ තෙමේ තමා (ගුණ ධර්මවලින්) නොපිරිහුණු, විනාශ නොවුණු කෙනෙකු ලෙස ආරක්ෂා කරයි. ඔහු නිවැරදි වූ කෙනෙක් වන අතර, පණ්ඩිතයන්ගේ නින්දාවට ද ලක් නොවේ; බොහෝ පින් ද රැස් කර ගනී.” (අටවන සූත්‍රයයි.)

9. වන්දනාසුත්තං

9. වන්දනා සූත්‍රය

155. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, වන්දනා. කතමා තිස්සො? කායෙන, වාචාය, මනසා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො වන්දනා’’ති. නවමං.

155. “මහණෙනි, මේ වන්දනා (වැඳීම්) තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? කයින් වැඳීම, වචනයෙන් වැඳීම සහ සිතින් වැඳීමයි. මහණෙනි, මේ වනාහි වන්දනා තුනයි.” (නවවන සූත්‍රයයි.)

10. පුබ්බණ්හසුත්තං

10. පුබ්බණ්හ සූත්‍රය (සුබ උදෑසන පිළිබඳ සූත්‍රය)

156. ‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා පුබ්බණ්හසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, සුපුබ්බණ්හො, භික්ඛවෙ, තෙසං සත්තානං.

156. “මහණෙනි, යම් සත්වයෝ පෙරවරු කාලයෙහි කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙත්ද, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙත්ද, සිතින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙත්ද, මහණෙනි, ඒ සත්වයන්ට එම පෙරවරු කාලය සුබ පෙරවරුවකි.”

‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා මජ්ඣන්හිකසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, සුමජ්ඣන්හිකො, භික්ඛවෙ, තෙසං සත්තානං.

“මහණෙනි, යම් සත්වයෝ මධ්‍යහ්න කාලයෙහි කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙත්ද, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙත්ද, සිතින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙත්ද, මහණෙනි, ඒ සත්වයන්ට එම මධ්‍යහ්න කාලය සුබ මධ්‍යහ්නයකි.”

‘‘යෙ[Pg.299], භික්ඛවෙ, සත්තා සායන්හසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, සුසායන්හො, භික්ඛවෙ, තෙසං සත්තාන’’න්ති.

“මහණෙනි, යම් සත්වයෝ සවස් කාලයෙහි කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙත්ද, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙත්ද, සිතින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙත්ද, මහණෙනි, ඒ සත්වයන්ට එම සවස් කාලය සුබ සන්ධ්‍යාවකි.”

‘‘සුනක්ඛත්තං සුමඞ්ගලං, සුප්පභාතං සුහුට්ඨිතං ;

සුඛණො සුමුහුත්තො ච, සුයිට්ඨං බ්‍රහ්මචාරිසු.

“යහපත් නැකත ද, යහපත් මංගල්‍යය ද, යහපත් පහන් වීම ද, යහපත් පිබිදීම ද, යහපත් මොහොත ද, යහපත් මුහුර්ථය ද වන්නේ, යම් දිනක බ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි දන් පිරිනමනු ලබන්නේ ද එවිටය.”

‘‘පදක්ඛිණං කායකම්මං, වාචාකම්මං පදක්ඛිණං;

පදක්ඛිණං මනොකම්මං, පණීධි තෙ පදක්ඛිණෙ ;

පදක්ඛිණානි කත්වාන, ලභන්තත්ථෙ පදක්ඛිණෙ.

“එවිට කායකර්මය ප්‍රදක්ෂිණා (සුබ/යහපත්) වේ, වාක්කර්මය ප්‍රදක්ෂිණා වේ, මනෝකර්මය ද ප්‍රදක්ෂිණා වේ. එම ප්‍රදක්ෂිණා කර්මයන් කෙරෙහි වන අධිෂ්ඨානය ද ප්‍රදක්ෂිණා වේ. මෙලෙස ප්‍රදක්ෂිණා (සුබ) කටයුතු කොට, ඔවුහු ප්‍රදක්ෂිණා වූ අර්ථයන් (යහපත් ප්‍රතිඵල) ලබති.”

‘‘තෙ අත්ථලද්ධා සුඛිතා, විරුළ්හා බුද්ධසාසනෙ;

අරොගා සුඛිතා හොථ, සහ සබ්බෙහි ඤාතිභී’’ති. දසමං;

“එලෙස යහපත උදා කරගත්, බුදු සසුනෙහි දියුණු වූ ඔවුහු සියලු නෑයන් සමඟ සුවපත් වෙත්වා! නිරෝගී වෙත්වා! සුවපත් වෙත්වා!” (දසවන සූත්‍රයයි.)

මඞ්ගලවග්ගො පඤ්චමො.

පස්වන මංගල වර්ගයයි.

තස්සුද්දානං –

එහි උදානය (සාරාංශය) මෙසේය:

අකුසලඤ්ච සාවජ්ජං, විසමාසුචිනා සහ;

චතුරො ඛතා වන්දනා, පුබ්බණ්හෙන ච තෙ දසාති.

අකුසල සූත්‍රය, සාවජ්ජ සූත්‍රය, විෂම හා අසුචි සූත්‍රයන් ද සමඟ සතර ඛත සූත්‍ර ද, වන්දනා සූත්‍රය සහ පුබ්බණ්හ සූත්‍රය ද යනුවෙන් සූත්‍ර දහයකි.

තතියො පණ්ණාසකො සමත්තො.

තුන්වන පණ්ණාසකය නිමාවට පත් විය.

(16) 6. අචෙලකවග්ගො

(16) 6. අචේලක වර්ගය

157-163. ‘‘තිස්සො [Pg.300] ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා තිස්සො? ආගාළ්හා පටිපදා, නිජ්ඣාමා පටිපදා, මජ්ඣිමා පටිපදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො එවංවාදී හොති එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි කාමෙසු දොසො’ති. සො කාමෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා.

157-163. “මහණෙනි, මේ පිළිවෙත් තුනකි. ඒ තුන මොනවාද? දැඩි පිළිවෙත (ආගාළ්හ පාටිපදා), තමන් පෙළාගන්නා පිළිවෙත (නිජ්ඣාම පාටිපදා) සහ මධ්‍යම පිළිවෙතයි. මහණෙනි, දැඩි පිළිවෙත යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ‘කාමයන්හි වරදක් නැත’ යන වාද ඇතිව, එවැනි දෘෂ්ටි ඇතිව වෙසෙයි. ඔහු කාමයන්හි අතිශයින් ඇලීමට පත් වෙයි. මහණෙනි, මෙය දැඩි පිළිවෙත යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අචෙලකො හොති මුත්තාචාරො, හත්ථාපලෙඛනො, න එහිභදන්තිකො, න තිට්ඨභදන්තිකො, නාභිහටං න උද්දිස්සකතං න නිමන්තනං සාදියති. සො න කුම්භිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න කළොපිමුඛා පටිග්ගණ්හාති න එළකමන්තරං න දණ්ඩමන්තරං න මුසලමන්තරං න ද්වින්නං භුඤ්ජමානානං න ගබ්භිනියා න පායමානාය න පුරිසන්තරගතාය න සඞ්කිත්තීසු න යත්ථ සා උපට්ඨිතො හොති න යත්ථ මක්ඛිකා සණ්ඩසණ්ඩචාරිනී න මච්ඡං න මංසං න සුරං න මෙරයං, න ථුසොදකං පිවති. සො එකාගාරිකො වා හොති එකාලොපිකො, ද්වාගාරිකො වා හොති ද්වාලොපිකො… සත්තාගාරිකො වා හොති සත්තාලොපිකො; එකිස්සාපි දත්තියා යාපෙති, ද්වීහිපි දත්තීහි යාපෙති… සත්තහිපි දත්තීහි යාපෙති; එකාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති, ද්වාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති… සත්තාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති – ඉති එවරූපං අද්ධමාසිකම්පි පරියායභත්තභොජනානුයොගමනුයුත්තො විහරති.

“මහණෙනි, තමන් පෙළාගන්නා පිළිවෙත යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අචේලක (නිවස්ත්‍රව) වෙයි, සම්ප්‍රදායන්ගෙන් තොරව හැසිරෙයි, ආහාර අනුභව කොට අත් ලෙවකයි. ‘පින්වත වඩින්න’ යැයි කී විට නොනකියි, ‘පින්වත නවතින්න’ යැයි කී විට නොනකියි. තමා වෙනුවෙන් ගෙනෙන දානය හෝ තමා උදෙසාම පිළියෙළ කළ දානය හෝ ආරාධනා කරන ලද දානය පිළිගන්නේ නැත. ඔහු හැලියකින් බෙදන දානය හෝ බඳුනකින් බෙදන දානය පිළිගන්නේ නැත. එළිපත්තක සිට හෝ දණ්ඩක් හෝ මෝල්ගහක් අතරින් දෙන දානය පිළිගන්නේ නැත. දෙදෙනෙකු ආහාර ගන්නා තැනකින් හෝ ගර්භණී මවකගෙන් හෝ කිරි දෙන මවකගෙන් හෝ පුරුෂයෙකු සමඟ සිටින ස්ත්‍රියකගෙන් හෝ දානය පිළිගන්නේ නැත. දානය බෙදන බව ප්‍රසිද්ධ කළ තැනකින් හෝ බල්ලෙකු රැක සිටින තැනකින් හෝ මැස්සන් ගැවසෙන තැනකින් දානය පිළිගන්නේ නැත. ඔහු මස්, මාළු අනුභව නොකරයි; මත්පැන් හෝ රහමෙර පානය නොකරයි. ඔහු එක් ගෙයකින් එක් පිඬක් හෝ ගෙවල් දෙකකින් පිඬු දෙකක් හෝ බැගින් ගෙවල් හතක් දක්වා පමණක් පිඬු සිඟා යයි. එක් බඳුනකින් හෝ බඳුන් හතක් දක්වා පමණක් යැපෙයි. දිනකට වරක් හෝ දින හතකට වරක් හෝ අඩ මසකට වරක් හෝ ආහාර ගනිමින් මෙබඳු වූ වාර ක්‍රමයට ආහාර ගැනීමේ වතෙහි යෙදී වාසය කරයි.”

සො සාකභක්ඛොපි හොති, සාමාකභක්ඛොපි හොති, නීවාරභක්ඛොපි හොති, දද්දුලභක්ඛොපි හොති, හටභක්ඛොපි හොති, කණ්හභක්ඛොපි හොති, ආචාමභක්ඛොපි හොති, පිඤ්ඤාකභක්ඛොපි හොති, තිණභක්ඛොපි හොති, ගොමයභක්ඛොපි හොති, වනමූලඵලාහාරො යාපෙති පවත්තඵලභොජී.

ඔහු පලා වර්ග අනුභව කරන්නෙක් වෙයි, මෙනේරි අනුභව කරන්නෙක් වෙයි, වන සහල් අනුභව කරන්නෙක් වෙයි, සම් කැබලි අනුභව කරන්නෙක් වෙයි, සෙවල අනුභව කරන්නෙක් වෙයි, කුඩු (නිවුඩු) අනුභව කරන්නෙක් වෙයි, බත් වතුර බොන්නෙක් වෙයි, තල කල්ක අනුභව කරන්නෙක් වෙයි, තණකොළ අනුභව කරන්නෙක් වෙයි, ගොම අනුභව කරන්නෙක් වෙයි, වනයේ අල මුල් හා ඵලාඵලවලින් යැපෙයි, ඉබේ වැටුණු ගෙඩි අනුභව කරයි.

සො සාණානිපි ධාරෙති, මසාණානිපි ධාරෙති, ඡවදුස්සානිපි ධාරෙති, පංසුකූලානිපි ධාරෙති, තිරීටානිපි ධාරෙති, අජිනම්පි ධාරෙති, අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙති, කුසචීරම්පි ධාරෙති, වාකචීරම්පි ධාරෙති, ඵලකචීරම්පි ධාරෙති, කෙසකම්බලම්පි ධාරෙති, වාළකම්බලම්පි ධාරෙති, උලූකපක්ඛිකම්පි [Pg.301] ධාරෙති, කෙසමස්සුලොචකොපි හොති කෙසමස්සුලොචනානුයොගමනුයුත්තො, උබ්භට්ඨකොපි හොති ආසනපටික්ඛිත්තො, උක්කුටිකොපි හොති උක්කුටිකප්පධානමනුයුත්තො, කණ්ටකාපස්සයිකොපි හොති කණ්ටකාපස්සයෙ සෙය්‍යං කප්පෙති, සායතතියකම්පි උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තො විහරති – ඉති එවරූපං අනෙකවිහිතං කායස්ස ආතාපනපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා.

ඔහු හණ වැරදි දරයි, මිශ්‍ර රෙදි දරයි, මිනී එතු රෙදි දරයි, පාංශුකූල වස්ත්‍ර දරයි, ගස් පට්ටා ඇඳුම් දරයි, අඳුන් දිවි සම් දරයි, අඳුන් දිවි සම් කැබලිවලින් කළ ඇඳුම් දරයි, කුස තණ වැරදි දරයි, ගස් සිවි වැරදි දරයි, ලෑලි වස්ත්‍ර දරයි, කෙස් කම්බිලි දරයි, සත්ව ලොම් කම්බිලි දරයි, බකමූණු පියාපත්වලින් කළ වස්ත්‍ර දරයි. කෙස් රැවුල උදුරන්නෙක් වෙයි, කෙස් රැවුල ඉනීමේ ව්‍රතයෙහි යෙදුණෙක් වෙයි. ආසන ප්‍රතික්ෂේප කර උඩුකුරුව සිටින්නෙක් වෙයි. මිරික්කී සිටීමේ ව්‍රතයෙහි (උක්කුටික) යෙදුණෙක් වෙයි. කටු යහනෙහි සැතපෙන්නෙක් වෙයි, කටු යහනෙහි නින්දට යයි. සවස් කාලය තෙවන කොට ඇති ජලයට බැසීමේ ව්‍රතයෙහි යෙදී වාසය කරයි - මෙසේ නොයෙක් ආකාරයෙන් ශරීරය තවන, පෙළන ව්‍රතයන්හි යෙදී වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙය සිරුර තවන (නිජ්ඣාම) පිළිවෙත යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං; වෙදනාසු…පෙ… චිත්තෙ…පෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පටිපදා’’ති.

මහණෙනි, මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි මහණ තෙමේ කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව, ලෝකයෙහි (පඤ්චස්කන්ධයෙහි) දැඩි ආශාව හා දොමනස දුරු කොට, කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරයි. වේදනාවන්හි... සිතෙහි... ධර්මයන්හි ධර්මයන් අනුව බලමින් කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව, ලෝකයෙහි දැඩි ආශාව හා දොමනස දුරු කොට වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙය මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි පිළිවෙත් තුනයි.

‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, පටිපදා. කතමා තිස්සො? ආගාළ්හා පටිපදා, නිජ්ඣාමා පටිපදා, මජ්ඣිමා පටිපදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආගාළ්හා පටිපදා.

මහණෙනි, මේ පිළිවෙත් තුනකි. ඒ කවර තුනක්ද? දැඩි (ආගාළ්හ) පිළිවෙත, සිරුර තවන (නිජ්ඣාම) පිළිවෙත සහ මධ්‍යම පිළිවෙතයි. මහණෙනි, දැඩි පිළිවෙත යනු කුමක්ද? ...පෙ... මහණෙනි, මෙය දැඩි පිළිවෙත යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, නිජ්ඣාමා පටිපදා.

මහණෙනි, සිරුර තවන පිළිවෙත යනු කුමක්ද? ...පෙ... මහණෙනි, මෙය සිරුර තවන පිළිවෙත යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති….

මහණෙනි, මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි මහණ තෙමේ නූපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් නූපදවීම පිණිස ඡන්දය උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීරිය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වෙර වඩයි. උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් දුරු කිරීම පිණිස ඡන්දය උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීරිය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වෙර වඩයි. නූපන් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිස ඡන්දය උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීරිය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වෙර වඩයි. උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස, මුළා නොවීම පිණිස, වැඩි දියුණු වීම පිණිස, බහුල වීම පිණිස, වැඩීම පිණිස හා සම්පූර්ණ වීම පිණිස ඡන්දය උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීරිය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වෙර වඩයි.

‘‘ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති වීරියසමාධි…පෙ… චිත්තසමාධි…පෙ… වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති…පෙ….

ඡන්ද සමාධි පධාන සංඛාරයෙන් යුක්ත ඉද්ධිපාදය වඩයි. වීරිය සමාධි... චිත්ත සමාධි... වීමංසා සමාධි පධාන සංඛාරයෙන් යුක්ත ඉද්ධිපාදය වඩයි.

‘‘සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙති… වීරියින්ද්‍රියං භාවෙති… සතින්ද්‍රියං භාවෙති… සමාධින්ද්‍රියං භාවෙති… පඤ්ඤින්ද්‍රියං භාවෙති….

සද්ධින්ද්‍රිය වඩයි... වීරියින්ද්‍රිය වඩයි... සතින්ද්‍රිය වඩයි... සමාධින්ද්‍රිය වඩයි... පඤ්ඤින්ද්‍රිය වඩයි.

‘‘සද්ධාබලං [Pg.302] භාවෙති… වීරියබලං භාවෙති… සතිබලං භාවෙති… සමාධිබලං භාවෙති… පඤ්ඤාබලං භාවෙති….

සද්ධා බලය වඩයි... වීරිය බලය වඩයි... සති බලය වඩයි... සමාධි බලය වඩයි... පඤ්ඤා බලය වඩයි.

‘‘සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති….

සති සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... වීරිය සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... පීති සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... සමාධි සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... උපෙක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය වඩයි.

‘‘සම්මාදිට්ඨිං භාවෙති… සම්මාසඞ්කප්පං භාවෙති… සම්මාවාචං භාවෙති… සම්මාකම්මන්තං භාවෙති … සම්මාආජීවං භාවෙති… සම්මාවායාමං භාවෙති… සම්මාසතිං භාවෙති… සම්මාසමාධිං භාවෙති…. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, තිස්සො පටිපදා’’ති.

සම්මා දිට්ඨිය වඩයි... සම්මා සංකප්පය වඩයි... සම්මා වාචාව වඩයි... සම්මා කම්මන්තය වඩයි... සම්මා ආජීවය වඩයි... සම්මා වායාමය වඩයි... සම්මා සතිය වඩයි... සම්මා සමාධිය වඩයි. මහණෙනි, මෙය මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි පිළිවෙත් තුනයි.

අචෙලකවග්ගො ඡට්ඨො.

හයවන අචේලක වර්ගය නිම විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය -

සතිපට්ඨානං සම්මප්පධානං, ඉද්ධිපාදින්ද්‍රියෙන ච;

බලං බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගො ච, පටිපදාය යොජයෙති.

සතිපට්ඨාන, සම්මප්පධාන, ඉද්ධිපාද, ඉන්ද්‍රිය, බල, බොජ්ඣංග හා මාර්ග යන මේවා ප්‍රතිපදාවන්හි යෙදිය යුතුය.

(17) 7. කම්මපථපෙය්‍යාලං

(17) 7. කම්මපථ පෙය්‍යාලය

164-183. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති, පාණාතිපාතෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

164-183. මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත වූ පුද්ගලයා ගෙන ගොස් තබන ලද්දක් මෙන් නිරයට පමුණුවනු ලැබේ. ඒ කවර තුනක්ද? තෙමේම සතුන් මරන්නෙක් වෙයි, අනුන් ලවා සතුන් මරවයි, සතුන් මැරීමට අනුමත කරයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා ගෙන ගොස් තබන ලද්දක් මෙන් නිරයට පමුණුවනු ලැබේ.

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි තීහි? අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, පාණාතිපාතා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“මහණෙනි, කරුණු තුනකින් සමන්නාගත වූ තැනැත්තා ගෙනවුත් තැබුවාක් මෙන් මෙසේ ස්වර්ගයෙහි උපදී. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? තෙමේම ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ වෙයි, අනුන්වද ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීමෙහි සමාදන් කරවයි, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීමෙහි මනාපය දක්වයි (අනුමත කරයි)...”

‘‘අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අදින්නාදානෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම අදත්තාදානයෙහි (නොදුන් දේ ගැනීමෙහි) යෙදුණේ වෙයි, අනුන්වද අදත්තාදානයෙහි සමාදන් කරවයි, අදත්තාදානයෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අදින්නාදානා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම අදත්තාදානයෙන් වැළකුණේ වෙයි, අනුන්වද අදත්තාදානයෙන් වැළකීමෙහි සමාදන් කරවයි, අදත්තාදානයෙන් වැළකීමෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා [Pg.303] ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි යෙදුණේ වෙයි, අනුන්වද කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි සමාදන් කරවයි, කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකුණේ වෙයි, අනුන්වද කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකීමෙහි සමාදන් කරවයි, කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකීමෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, මුසාවාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම මුසාවාදයෙහි යෙදුණේ වෙයි, අනුන්වද මුසාවාදයෙහි සමාදන් කරවයි, මුසාවාදයෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති, මුසාවාදා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම මුසාවාදයෙන් වැළකුණේ වෙයි, අනුන්වද මුසාවාදයෙන් වැළකීමෙහි සමාදන් කරවයි, මුසාවාදයෙන් වැළකීමෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච පිසුණවාචො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම පිසුණු බසින් යුක්ත වූයේ වෙයි, අනුන්වද පිසුණු බසෙහි සමාදන් කරවයි, පිසුණු බසෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම පිසුණු බසින් වැළකුණේ වෙයි, අනුන්වද පිසුණු බසින් වැළකීමෙහි සමාදන් කරවයි, පිසුණු බසින් වැළකීමෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම පරුෂ බසින් යුක්ත වූයේ වෙයි, අනුන්වද පරුෂ බසෙහි සමාදන් කරවයි, පරුෂ බසෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම පරුෂ බසින් වැළකුණේ වෙයි, අනුන්වද පරුෂ බසින් වැළකීමෙහි සමාදන් කරවයි, පරුෂ බසින් වැළකීමෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම සම්ඵප්ප්‍රලාපයෙහි (හිස් වචන කථා කිරීමෙහි) යෙදුණේ වෙයි, අනුන්වද සම්ඵප්ප්‍රලාපයෙහි සමාදන් කරවයි, සම්ඵප්ප්‍රලාපයෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම සම්ඵප්ප්‍රලාපයෙන් වැළකුණේ වෙයි, අනුන්වද සම්ඵප්ප්‍රලාපයෙන් වැළකීමෙහි සමාදන් කරවයි, සම්ඵප්ප්‍රලාපයෙන් වැළකීමෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච අභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම අභිජ්ඣා (විෂම ලෝභය) ඇත්තෙකු වෙයි, අනුන්වද අභිජ්ඣාවෙහි සමාදන් කරවයි, අභිජ්ඣාවෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අනභිජ්ඣාය ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම අභිජ්ඣා නැත්තෙකු වෙයි, අනුන්වද අභිජ්ඣාව නැති බවෙහි සමාදන් කරවයි, අභිජ්ඣාව නැති බවෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා [Pg.304] ච බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච බ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, බ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම ව්‍යාපාද සහිත සිත් ඇත්තෙකු වෙයි, අනුන්වද ව්‍යාපාදයෙහි සමාදන් කරවයි, ව්‍යාපාදයෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච අබ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අබ්‍යාපාදෙ ච සමනුඤ්ඤො හොති….

“තෙමේම අව්‍යාපාද (ව්‍යාපාද රහිත) සිත් ඇත්තෙකු වෙයි, අනුන්වද අව්‍යාපාදයෙහි සමාදන් කරවයි, අව්‍යාපාදයෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති, මිච්ඡාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති ….

“තෙමේම මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වෙයි, අනුන්වද මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙහි මනාපය දක්වයි...”

‘‘අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨිකො හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති, සම්මාදිට්ඨියා ච සමනුඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති.

“තෙමේම සම්‍යක් දෘෂ්ටික වෙයි, අනුන්වද සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයි, සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙහි මනාපය දක්වයි. මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන් සමන්නාගත වූ තැනැත්තා ගෙනවුත් තැබුවාක් මෙන් මෙසේ ස්වර්ගයෙහි උපදී.”

කම්මපථපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

කර්මපථ පෙය්‍යාලය නිමාවට පත් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව) මෙසේය –

පාණං අදින්නමිච්ඡා ච, මුසාවාදී ච පිසුණා;

ඵරුසා සම්ඵප්පලාපො ච, අභිජ්ඣා බ්‍යාපාදදිට්ඨි ච;

කම්මපථෙසු පෙය්‍යාලං, තිකකෙන නියොජයෙති.

ප්‍රාණඝාතය, අදත්තාදානය, කාමමිථ්‍යාචාරය, මුසාවාදය, පිසුණු බස, පරුෂ බස, සම්ඵප්ප්‍රලාපය, අභිජ්ඣාව, ව්‍යාපාදය සහ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය යන මේ කර්මපථයන්හි පෙය්‍යාලය, තික (තුන බැගින් වූ) ක්‍රමයෙන් යෙදිය යුතුය.

(18) 8. රාගපෙය්‍යාලං

(18) 8. රාග පෙය්‍යාලය

184. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? සුඤ්ඤතො සමාධි, අනිමිත්තො සමාධි, අප්පණිහිතො සමාධි – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. ( )

184. “මහණෙනි, රාගය විශිෂ්ට ඥානයෙන් (පිරිසිඳ) දැනගැනීම පිණිස ධර්ම තුනක් වැඩිය යුතුය. ඒ කරුණු තුන මොනවාද? ශුන්‍යත සමාධිය, අනිමිත්ත සමාධිය සහ අප්පණිහිත සමාධියයි. මහණෙනි, රාගය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගැනීම පිණිස මේ කරුණු තුන වැඩිය යුතුය.”

‘‘රාගස්ස[Pg.305], භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා.

“මහණෙනි, රාගය පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිස... (පෙ)... හාත්පසින් ක්ෂය කිරීම පිණිස... ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස... ක්ෂය කිරීම පිණිස... වැය කිරීම පිණිස... විරාගය පිණිස... නිරෝධය පිණිස... අත්හැරීම පිණිස... මුළුමනින්ම අත්හැරීම පිණිස මේ ධර්ම තුන වැඩිය යුතුය.”

‘‘දොසස්ස… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පලාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

“ද්වේෂය, මෝහය, ක්‍රෝධය, උපනාහය (වෛර බැඳීම), මක්ඛය (ගුණ මකා දැමීම), පලාසය (යුගග්‍රාහය), ඊර්ෂ්‍යාව, මසුරුකම, මායාව, ශාඨෙය්‍යය (කපටිකම), තම්භය (තද ගතිය), සාරම්භය (දැඩි බව), මානය, අතිමානය, මදය සහ ප්‍රමාදය යන මේවා විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගැනීම පිණිස, පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිස, හාත්පසින් ක්ෂය කිරීම පිණිස, ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස, ක්ෂය කිරීම පිණිස, වැය කිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, අත්හැරීම පිණිස, මුළුමනින්ම අත්හැරීම පිණිස මේ ධර්ම තුන වැඩිය යුතුය.”

(ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.)

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව අනුමෝදනා කළහ.)

රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

රාග පෙය්‍යාලය නිමාවට පත් විය.

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය –

රාගං දොසඤ්ච මොහඤ්ච, කොධූපනාහපඤ්චමං;

මක්ඛපළාසඉස්සා ච, මච්ඡරිමායාසාඨෙය්‍යා.

රාගය හා ද්වේෂය ද, මෝහය හා ක්‍රෝධය ද, පස්වනුව උපනාහය ද, මක්ඛය, පලාසය හා ඊර්ෂ්‍යාව ද, මසුරුකම, මායාව හා සාඨෙය්‍යය ද...

ථම්භසාරම්භමානඤ්ච, අතිමානමදස්ස ච;

පමාදා සත්තරස වුත්තා, රාගපෙය්‍යාලනිස්සිතා.

හිතුවක්කාරී බව ද, තරඟකාරී බව ද, මානය ද, අධිමානය ද, මදය ද සහ ප්‍රමාදය ද යන රාග පෙයියාලය (රාගය ආදී කොටස) ඇසුරු කළ ධර්ම දහහතක් වදාරන ලදී.

එතෙ ඔපම්මයුත්තෙන, ආපාදෙන අභිඤ්ඤාය;

පරිඤ්ඤාය පරික්ඛයා, පහානක්ඛයබ්බයෙන;

විරාගනිරොධචාගං, පටිනිස්සග්ගෙ ඉමෙ දස.

උපමාවන්ගෙන් යුක්තව ද ප්‍රභේද වශයෙන් ද, එම ධර්මයන් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන ගැනීම, පිරිසිඳ දැන ගැනීම, මුළුමනින්ම ගෙවා දැමීම, ප්‍රහාණය කිරීම, ක්ෂය වීම, වැය වීම, විරාගය, නිරෝධය, අත්හැරීම සහ ප්‍රතිනිස්සග්ගය (සපුරා අත්හැරීම) යන මේ කරුණු දසය (එම ධර්මයන් සම්බන්ධයෙන් දත යුතුය).

සුඤ්ඤතො අනිමිත්තො ච, අප්පණිහිතො ච තයො;

සමාධිමූලකා පෙය්‍යාලෙසුපි වවත්ථිතා චාති.

ශුන්‍යත සමාධිය, අනිමිත්ත සමාධිය සහ අප්‍රණිහිත සමාධිය යන සමාධි මූලික කරගත් කරුණු තුන ද පෙයියාලයන්හි දී වෙන් වෙන් වශයෙන් නියම කර දක්වන ලදී.

තිකනිපාතපාළි නිට්ඨිතා.

තික නිපාත පාළිය නිම විය.