. นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

Hommage

องฺคุตฺตรนิกาโย

Aguttara Nik
ya

ทุกนิปาตปาฬิ

Livre des Deux (Dukanip
tap
i)

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. Les cinquante premiers discours

๑. กมฺมกรณวคฺโค

1. Chapitre sur les ch
timents (Kammakaraavagga)

๑. วชฺชสุตฺตํ

1. Discours sur les fautes (Vajjasutta)

๑. เอวํ [Pg.49] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Bienheureux r sidait

‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, วชฺชานิ. กตมานิ ทฺเว? ทิฏฺฐธมฺมิกญฺจ วชฺชํ สมฺปรายิกญฺจ วชฺชํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐธมฺมิกํ วชฺชํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปสฺสติ โจรํ อาคุจารึ ราชาโน คเหตฺวา วิวิธา กมฺมการณา กาเรนฺเต; กสาหิปิ ตาเฬนฺเต, เวตฺเตหิปิ ตาเฬนฺเต, อทฺธทณฺฑเกหิปิ ตาเฬนฺเต, หตฺถมฺปิ ฉินฺทนฺเต, ปาทมฺปิ ฉินฺทนฺเต, หตฺถปาทมฺปิ ฉินฺทนฺเต, กณฺณมฺปิ ฉินฺทนฺเต, นาสมฺปิ ฉินฺทนฺเต, กณฺณนาสมฺปิ ฉินฺทนฺเต, พิลงฺคถาลิกมฺปิ กโรนฺเต, สงฺขมุณฺฑิกมฺปิ กโรนฺเต, ราหุมุขมฺปิ กโรนฺเต, โชติมาลิกมฺปิ กโรนฺเต, หตฺถปชฺโชติกมฺปิ กโรนฺเต, เอรกวตฺติกมฺปิ กโรนฺเต, จีรกวาสิกมฺปิ กโรนฺเต, เอเณยฺยกมฺปิ กโรนฺเต, พฬิสมํสิกมฺปิ กโรนฺเต, กหาปณิกมฺปิ กโรนฺเต, ขาราปตจฺฉิกมฺปิ [Pg.50] กโรนฺเต, ปลิฆปริวตฺติกมฺปิ กโรนฺเต, ปลาลปีฐกมฺปิ กโรนฺเต, ตตฺเตนปิ เตเลน โอสิญฺจนฺเต, สุนเขหิปิ ขาทาเปนฺเต, ชีวนฺตมฺปิ สูเล อุตฺตาเสนฺเต, อสินาปิ สีสํ ฉินฺทนฺเต.

 Moines, il y a ces deux sortes de fautes. Quelles sont les deux ? La faute apparente dans cette vie-ci et la faute relative

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยถารูปานํ โข ปาปกานํ กมฺมานํ เหตุ โจรํ อาคุจารึ ราชาโน คเหตฺวา วิวิธา กมฺมการณา กาเรนฺติ; กสาหิปิ ตาเฬนฺติ, เวตฺเตหิปิ ตาเฬนฺติ, อทฺธทณฺฑเกหิปิ ตาเฬนฺติ, หตฺถมฺปิ ฉินฺทนฺติ, ปาทมฺปิ ฉินฺทนฺติ, หตฺถปาทมฺปิ ฉินฺทนฺติ, กณฺณมฺปิ ฉินฺทนฺติ, นาสมฺปิ ฉินฺทนฺติ, กณฺณนาสมฺปิ ฉินฺทนฺติ, พิลงฺคถาลิกมฺปิ กโรนฺติ, สงฺขมุณฺฑิกมฺปิ กโรนฺติ, ราหุมุขมฺปิ กโรนฺติ, โชติมาลิกมฺปิ กโรนฺติ, หตฺถปชฺโชติกมฺปิ กโรนฺติ, เอรกวตฺติกมฺปิ กโรนฺติ, จีรกวาสิกมฺปิ กโรนฺติ, เอเณยฺยกมฺปิ กโรนฺติ, พฬิสมํสิกมฺปิ กโรนฺติ, กหาปณิกมฺปิ กโรนฺติ, ขาราปตจฺฉิกมฺปิ กโรนฺติ, ปลิฆปริวตฺติกมฺปิ กโรนฺติ, ปลาลปีฐกมฺปิ กโรนฺติ, ตตฺเตนปิ เตเลน โอสิญฺจนฺติ, สุนเขหิปิ ขาทาเปนฺติ, ชีวนฺตมฺปิ สูเล อุตฺตาเสนฺติ, อสินาปิ สีสํ ฉินฺทนฺติ. อหญฺเจว โข ปน เอวรูปํ ปาปกมฺมํ กเรยฺยํ, มมฺปิ ราชาโน คเหตฺวา เอวรูปา วิวิธา กมฺมการณา กาเรยฺยุํ; กสาหิปิ ตาเฬยฺยุํ…เป… อสินาปิ สีสํ ฉินฺเทยฺยุ’นฺติ. โส ทิฏฺฐธมฺมิกสฺส วชฺชสฺส ภีโต น ปเรสํ ปาภตํ วิลุมฺปนฺโต จรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐธมฺมิกํ วชฺชํ.



‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สมฺปรายิกํ วชฺชํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘กายทุจฺจริตสฺส โข ปน ปาปโก ทุกฺโข วิปาโก อภิสมฺปรายํ, วจีทุจฺจริตสฺส ปาปโก ทุกฺโข วิปาโก อภิสมฺปรายํ, มโนทุจฺจริตสฺส ปาปโก ทุกฺโข วิปาโก อภิสมฺปรายํ. อหญฺเจว โข ปน กาเยน ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, วาจาย ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ, มนสา ทุจฺจริตํ จเรยฺยํ. กิญฺจ ตํ ยาหํ น กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย’นฺติ. โส สมฺปรายิกสฺส วชฺชสฺส ภีโต กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวติ, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวติ, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺปรายิกํ วชฺชํ. ‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว วชฺชานิ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ทิฏฺฐธมฺมิกสฺส วชฺชสฺส ภายิสฺสาม, สมฺปรายิกสฺส วชฺชสฺส ภายิสฺสาม, วชฺชภีรุโน ภวิสฺสาม [Pg.51] วชฺชภยทสฺสาวิโน’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ. วชฺชภีรุโน, ภิกฺขเว, วชฺชภยทสฺสาวิโน เอตํ ปาฏิกงฺขํ ยํ ปริมุจฺจิสฺสติ สพฺพวชฺเชหี’’ติ. ปฐมํ.

 Et quelle est, moines, la faute relative

๒. ปธานสุตฺตํ

2. Discours sur l'effort (Padh
nasutta)

๒. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ปธานานิ ทุรภิสมฺภวานิ โลกสฺมึ. กตมานิ ทฺเว? ยญฺจ คิหีนํ อคารํ อชฺฌาวสตํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานุปฺปทานตฺถํ ปธานํ, ยญฺจ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺคตฺถํ ปธานํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปธานานิ ทุรภิสมฺภวานิ โลกสฺมึ.

2.  Moines, il y a ces deux efforts qui sont difficiles

‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปธานานํ ยทิทํ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺคตฺถํ ปธานํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺคตฺถํ ปธานํ ปทหิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

 De ces deux efforts, moines, le plus lev est l'effort pour l'abandon de toutes les acquisitions. C'est pourquoi, moines, vous devriez vous entraner ainsi : 'Nous nous efforcerons d'accomplir l'effort pour l'abandon de toutes les acquisitions.' C'est ainsi, moines, que vous devez vous entraner.  Deuxime discours.

๓. ตปนียสุตฺตํ

3. Discours sur les choses qui tourmentent (Tapanyasutta)

๓. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ตปนียา. กตเม ทฺเว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส กายทุจฺจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ กายสุจริตํ; วจีทุจฺจริตํ กตํ โหติ; อกตํ โหติ วจีสุจริตํ; มโนทุจฺจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ มโนสุจริตํ. โส ‘กายทุจฺจริตํ เม กต’นฺติ ตปฺปติ, ‘อกตํ เม กายสุจริต’นฺติ ตปฺปติ; ‘วจีทุจฺจริตํ เม กต’นฺติ ตปฺปติ, ‘อกตํ เม วจีสุจริต’นฺติ ตปฺปติ; ‘มโนทุจฺจริตํ เม กต’นฺติ ตปฺปติ, ‘อกตํ เม มโนสุจริต’นฺติ ตปฺปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา ตปนียา’’ติ. ตติยํ.

3.  Moines, il y a ces deux choses qui causent du tourment. Quelles sont les deux ? Ici, moines, pour quelqu'un, la mauvaise conduite du corps a t accomplie, et la bonne conduite du corps n'a pas t accomplie ; la mauvaise conduite de la parole a t accomplie, et la bonne conduite de la parole n'a pas t accomplie ; la mauvaise conduite de l'esprit a t accomplie, et la bonne conduite de l'esprit n'a pas t accomplie. Il se tourmente en pensant : 'J'ai accompli la mauvaise conduite du corps', il se tourmente en pensant : 'Je n'ai pas accompli la bonne conduite du corps' ; il se tourmente en pensant : 'J'ai accompli la mauvaise conduite de la parole', il se tourmente en pensant : 'Je n'ai pas accompli la bonne conduite de la parole' ; il se tourmente en pensant : 'J'ai accompli la mauvaise conduite de l'esprit', il se tourmente en pensant : 'Je n'ai pas accompli la bonne conduite de l'esprit'. Ce sont l

๔. อตปนียสุตฺตํ

4. Discours sur les choses qui ne tourmentent pas (Atapanyasutta)

๔. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อตปนียา. กตเม ทฺเว? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺจสฺส กายสุจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ กายทุจฺจริตํ; วจีสุจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ วจีทุจฺจริตํ; มโนสุจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ มโนทุจฺจริตํ. โส ‘กายสุจริตํ เม กต’นฺติ น ตปฺปติ, ‘อกตํ เม กายทุจฺจริต’นฺติ น ตปฺปติ; ‘วจีสุจริตํ เม กต’นฺติ น ตปฺปติ, ‘อกตํ เม วจีทุจฺจริต’นฺติ น ตปฺปติ; ‘มโนสุจริตํ เม กต’นฺติ น ตปฺปติ, ‘อกตํ เม มโนทุจฺจริต’นฺติ น ตปฺปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา อตปนียา’’ติ. จตุตฺถํ.

4. « Moines, il y a deux choses qui ne causent pas de tourment. Quelles sont ces deux choses ? Ici, moines, une certaine personne a pratiqué la bonne conduite corporelle et n'a pas pratiqué la mauvaise conduite corporelle ; elle a pratiqué la bonne conduite verbale et n'a pas pratiqué la mauvaise conduite verbale ; elle a pratiqué la bonne conduite mentale et n'a pas pratiqué la mauvaise conduite mentale. Elle ne se tourmente pas en pensant : 'J'ai pratiqué la bonne conduite corporelle', ni en pensant : 'Je n'ai pas pratiqué la mauvaise conduite corporelle' ; elle ne se tourmente pas en pensant : 'J'ai pratiqué la bonne conduite verbale', ni en pensant : 'Je n'ai pas pratiqué la mauvaise conduite verbale' ; elle ne se tourmente pas en pensant : 'J'ai pratiqué la bonne conduite mentale', ni en pensant : 'Je n'ai pas pratiqué la mauvaise conduite mentale'. Voilà, moines, les deux choses qui ne causent pas de tourment. » Quatrième (sutta).

๕. อุปญฺญาตสุตฺตํ

5. Upaññātasutta (Discours sur ce qui a été réalisé)

๕. ‘‘ทฺวินฺนาหํ[Pg.52], ภิกฺขเว, ธมฺมานํ อุปญฺญาสึ – ยา จ อสนฺตุฏฺฐิตา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ยา จ อปฺปฏิวานิตา ปธานสฺมึ. อปฺปฏิวานี สุทาหํ, ภิกฺขเว, ปทหามิ – ‘กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตุ, สรีเร อุปสุสฺสตุ มํสโลหิตํ, ยํ ตํ ปุริสถาเมน ปุริสวีริเยน ปุริสปรกฺกเมน ปตฺตพฺพํ น ตํ อปาปุณิตฺวา วีริยสฺส สณฺฐานํ ภวิสฺสตี’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, อปฺปมาทาธิคตา สมฺโพธิ, อปฺปมาทาธิคโต อนุตฺตโร โยคกฺเขโม. ตุมฺเห เจปิ, ภิกฺขเว, อปฺปฏิวานํ ปทเหยฺยาถ – ‘กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตุ, สรีเร อุปสุสฺสตุ มํสโลหิตํ, ยํ ตํ ปุริสถาเมน ปุริสวีริเยน ปุริสปรกฺกเมน ปตฺตพฺพํ น ตํ อปาปุณิตฺวา วีริยสฺส สณฺฐานํ ภวิสฺสตี’ติ, ตุมฺเหปิ, ภิกฺขเว, นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อปฺปฏิวานํ ปทหิสฺสาม. กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตุ, สรีเร อุปสุสฺสตุ มํสโลหิตํ, ยํ ตํ ปุริสถาเมน ปุริสวีริเยน ปุริสปรกฺกเมน ปตฺตพฺพํ น ตํ อปาปุณิตฺวา วีริยสฺส สณฺฐานํ ภวิสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

5. « Moines, j'ai réalisé deux choses : l'insatisfaction à l'égard des états bénéfiques et la persévérance sans relâche dans l'effort. J'ai lutté sans relâche, moines, en me disant : 'Que ne restent volontiers de mon corps que la peau, les nerfs et les os, et que la chair et le sang s'y dessèchent, mais tant que je n'aurai pas atteint ce qui peut être obtenu par la force humaine, par l'énergie humaine, par la vaillance humaine, il n'y aura pas de relâchement de mon énergie.' C'est par la vigilance, moines, que j'ai atteint l'éveil, par la vigilance que j'ai atteint la sécurité suprême hors des liens. Vous aussi, moines, devriez lutter sans relâche en vous disant : 'Que ne restent volontiers de mon corps que la peau, les nerfs et les os, et que la chair et le sang s'y dessèchent, mais tant que je n'aurai pas atteint ce qui peut être obtenu par la force humaine, par l'énergie humaine, par la vaillance humaine, il n'y aura pas de relâchement de mon énergie.' Ainsi, moines, dans peu de temps, vous réaliserez par vous-mêmes, ici-bas, par une connaissance directe, et demeurerez dans l'aboutissement suprême de la vie sainte, pour lequel les fils de bonne famille quittent la vie de foyer pour la vie sans foyer. C'est pourquoi, moines, vous devez vous entraîner ainsi : 'Nous lutterons sans relâche. Que ne restent volontiers de mon corps que la peau, les nerfs et les os, et que la chair et le sang s'y dessèchent, mais tant que je n'aurai pas atteint ce qui peut être obtenu par la force humaine, par l'énergie humaine, par la vaillance humaine, il n'y aura pas de relâchement de mon énergie.' C'est ainsi, moines, que vous devez vous entraîner. » Cinquième (sutta).

๖. สํโยชนสุตฺตํ

6. Saṃyojanasutta (Discours sur les entraves)

๖. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? ยา จ สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิตา, ยา จ สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ นิพฺพิทานุปสฺสิตา. สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสี วิหรนฺโต ราคํ น ปชหติ, โทสํ น ปชหติ, โมหํ น ปชหติ. ราคํ อปฺปหาย, โทสํ อปฺปหาย, โมหํ อปฺปหาย น ปริมุจฺจติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ. น ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

6. « Moines, il y a ces deux choses. Quelles sont ces deux choses ? La contemplation du plaisir dans les phénomènes propices aux entraves, et la contemplation du désenchantement dans les phénomènes propices aux entraves. Moines, celui qui demeure en contemplant le plaisir dans les phénomènes propices aux entraves n'abandonne pas la convoitise, n'abandonne pas la haine, n'abandonne pas l'illusion. N'ayant pas abandonné la convoitise, la haine et l'illusion, il ne se libère pas de la naissance, de la vieillesse, de la mort, des chagrins, des lamentations, des souffrances, des peines et des désespoirs. Je déclare qu'il ne se libère pas de la souffrance.

‘‘สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ นิพฺพิทานุปสฺสี วิหรนฺโต ราคํ ปชหติ, โทสํ ปชหติ, โมหํ ปชหติ. ราคํ ปหาย, โทสํ ปหาย, โมหํ [Pg.53] ปหาย, ปริมุจฺจติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ. ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

Mais celui, moines, qui demeure en contemplant le désenchantement dans les phénomènes propices aux entraves abandonne la convoitise, abandonne la haine, abandonne l'illusion. Ayant abandonné la convoitise, la haine et l'illusion, il se libère de la naissance, de la vieillesse, de la mort, des chagrins, des lamentations, des souffrances, des peines et des désespoirs. Je déclare qu'il se libère de la souffrance. Voilà, moines, les deux choses. » Sixième (sutta).

๗. กณฺหสุตฺตํ

7. Kaṇhasutta (Discours sur les choses sombres)

๗. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา กณฺหา. กตเม ทฺเว? อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา กณฺหา’’ติ. สตฺตมํ.

7. « Moines, il y a ces deux choses sombres. Quelles sont ces deux choses ? L'absence de pudeur morale et l'absence de crainte morale. Voilà, moines, les deux choses sombres. » Septième (sutta).

๘. สุกฺกสุตฺตํ

8. Sukkasutta (Discours sur les choses claires)

๘. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สุกฺกา. กตเม ทฺเว? หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา สุกฺกา’’ติ. อฏฺฐมํ.

8. « Moines, il y a ces deux choses claires. Quelles sont ces deux choses ? La pudeur morale et la crainte morale. Voilà, moines, les deux choses claires. » Huitième (sutta).

๙. จริยสุตฺตํ

9. Cariyasutta (Discours sur la conduite)

๙. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สุกฺกา โลกํ ปาเลนฺติ. กตเม ทฺเว? หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุกฺกา ธมฺมา โลกํ น ปาเลยฺยุํ, นยิธ ปญฺญาเยถ มาตาติ วา มาตุจฺฉาติ วา มาตุลานีติ วา อาจริยภริยาติ วา ครูนํ ทาราติ วา. สมฺเภทํ โลโก อคมิสฺส, ยถา อเชฬกา กุกฺกุฏสูกรา โสณสิงฺคาลา. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อิเม ทฺเว สุกฺกา ธมฺมา โลกํ ปาเลนฺติ ตสฺมา ปญฺญายติ มาตาติ วา มาตุจฺฉาติ วา มาตุลานีติ วา อาจริยภริยาติ วา ครูนํ ทาราติ วา’’ติ. นวมํ.

9. « Moines, ces deux choses claires protègent le monde. Quelles sont ces deux choses ? La pudeur morale et la crainte morale. Si, moines, ces deux choses claires ne protégeaient pas le monde, on ne distinguerait plus ici-bas sa mère, la sœur de sa mère, la femme de son oncle, la femme de son maître ou les épouses de ses supérieurs. Le monde tomberait dans la confusion, comme les chèvres et les moutons, les poules et les porcs, les chiens et les chacals. Mais parce que, moines, ces deux choses claires protègent le monde, on distingue sa mère, la sœur de sa mère, la femme de son oncle, la femme de son maître ou les épouses de ses supérieurs. » Neuvième (sutta).

๑๐. วสฺสูปนายิกสุตฺตํ

10. Vassūpanāyikasutta (Discours sur l'entrée en retraite de pluie)

๑๐. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, วสฺสูปนายิกา. กตมา ทฺเว? ปุริมิกา จ ปจฺฉิมิกา จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว วสฺสูปนายิกา’’ติ. ทสมํ.

10. « Moines, il y a ces deux entrées en retraite de pluie. Quelles sont ces deux entrées ? L'entrée précoce et l'entrée tardive. Voilà, moines, les deux entrées en retraite de pluie. » Dixième (sutta).

กมฺมกรณวคฺโค ปฐโม.

Fin du premier chapitre, le Kammakaraṇavagga.

ตสฺสุทฺทานํ –

Le résumé en est :

วชฺชา ปธานา ทฺเว ตปนียา, อุปญฺญาเตน ปญฺจมํ;

สํโยชนญฺจ กณฺหญฺจ, สุกฺกํ จริยา วสฺสูปนายิเกน วคฺโค.

Les fautes, l'effort, les deux tourments, ce qui a été réalisé est le cinquième ; les entraves, les choses sombres, les choses claires, la conduite, et l'entrée en retraite de pluie complètent le chapitre.

๒. อธิกรณวคฺโค

2. Adhikaraṇavagga (Le chapitre des litiges)

๑๑. ‘‘ทฺเวมานิ[Pg.54], ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ทฺเว? ปฏิสงฺขานพลญฺจ ภาวนาพลญฺจ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปฏิสงฺขานพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘กายทุจฺจริตสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ, วจีทุจฺจริตสฺส ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ, มโนทุจฺจริตสฺส ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวติ, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวติ, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปฏิสงฺขานพลํ.

11. « Moines, il y a ces deux forces. Quelles sont ces deux forces ? La force de la réflexion et la force du développement. Et qu'est-ce que la force de la réflexion ? Ici, moines, quelqu'un réfléchit ainsi : 'La mauvaise conduite corporelle a des conséquences néfastes tant dans cette vie que dans la vie future ; la mauvaise conduite verbale a des conséquences néfastes tant dans cette vie que dans la vie future ; la mauvaise conduite mentale a des conséquences néfastes tant dans cette vie que dans la vie future.' Réfléchissant ainsi, il abandonne la mauvaise conduite corporelle et développe la bonne conduite corporelle, abandonne la mauvaise conduite verbale et développe la bonne conduite verbale, abandonne la mauvaise conduite mentale et développe la bonne conduite mentale, et il se maintient ainsi dans la pureté. C'est ce qu'on appelle, moines, la force de la réflexion.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ภาวนาพลํ. ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมิทํ ภาวนาพลํ เสขานเมตํ พลํ. เสขญฺหิ โส, ภิกฺขเว, พลํ อาคมฺม ราคํ ปชหติ, โทสํ ปชหติ, โมหํ ปชหติ. ราคํ ปหาย, โทสํ ปหาย, โมหํ ปหาย ยํ อกุสลํ น ตํ กโรติ, ยํ ปาปํ น ตํ เสวติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภาวนาพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พลานี’’ติ.

Et qu'est-ce que la force du développement ? Ici, moines, cette force du développement est la force de ceux qui sont sur la voie de l'entraînement (sekha). En s'appuyant sur cette force de l'entraînement, on abandonne la convoitise, on abandonne la haine, on abandonne l'illusion. Ayant abandonné la convoitise, la haine et l'illusion, on ne commet pas ce qui est malfaisant et on ne s'adonne pas au mal. C'est ce qu'on appelle, moines, la force du développement. Voilà, moines, les deux forces. »

๑๒. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ทฺเว? ปฏิสงฺขานพลญฺจ ภาวนาพลญฺจ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปฏิสงฺขานพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘กายทุจฺจริตสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ, วจีทุจฺจริตสฺส ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ, มโนทุจฺจริตสฺส ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวติ, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวติ, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปฏิสงฺขานพลํ.

12. Moines, il y a ces deux pouvoirs. Quels sont les deux ? Le pouvoir de la réflexion et le pouvoir du développement. Et qu'est-ce, moines, que le pouvoir de la réflexion ? Ici, moines, quelqu'un réfléchit ainsi : 'La mauvaise conduite du corps a certes une conséquence funeste dans cette vie même ainsi que dans l'au-delà ; la mauvaise conduite de la parole a une conséquence funeste dans cette vie même ainsi que dans l'au-delà ; la mauvaise conduite du mental a une conséquence funeste dans cette vie même ainsi que dans l'au-delà.' Ayant ainsi réfléchi, il abandonne la mauvaise conduite du corps et développe la bonne conduite du corps ; il abandonne la mauvaise conduite de la parole et développe la bonne conduite de la parole ; il abandonne la mauvaise conduite du mental et développe la bonne conduite du mental ; il se garde lui-même pur. Cela, moines, est appelé le pouvoir de la réflexion.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ภาวนาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสคฺคปริณามึ, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสคฺคปริณามึ[Pg.55]. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภาวนาพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พลานี’’ติ.

Et qu'est-ce, moines, que le pouvoir du développement ? Ici, moines, un moine développe le facteur d'éveil de la pleine conscience fondé sur le retrait, fondé sur le détachement, fondé sur la cessation, aboutissant au renoncement ; il développe le facteur d'éveil de l'investigation des phénomènes... le facteur d'éveil de l'énergie... le facteur d'éveil de la joie... le facteur d'éveil de la tranquillité... le facteur d'éveil de la concentration... il développe le facteur d'éveil de l'équanimité fondé sur le retrait, fondé sur le détachement, fondé sur la cessation, aboutissant au renoncement. Cela, moines, est appelé le pouvoir du développement. Tels sont, moines, les deux pouvoirs.

๑๓. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ ทฺเว? ปฏิสงฺขานพลญฺจ ภาวนาพลญฺจ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปฏิสงฺขานพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘กายทุจฺจริตสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ, วจีทุจฺจริตสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ, มโนทุจฺจริตสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวติ, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวติ, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวติ, สุทฺธํ อตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปฏิสงฺขานพลํ.

13. Moines, il y a ces deux pouvoirs. Quels sont les deux ? Le pouvoir de la réflexion et le pouvoir du développement. Et qu'est-ce, moines, que le pouvoir de la réflexion ? Ici, moines, quelqu'un réfléchit ainsi : 'La mauvaise conduite du corps a certes une conséquence funeste dans cette vie même ainsi que dans l'au-delà ; la mauvaise conduite de la parole a certes une conséquence funeste dans cette vie même ainsi que dans l'au-delà ; la mauvaise conduite du mental a certes une conséquence funeste dans cette vie même ainsi que dans l'au-delà.' Ayant ainsi réfléchi, il abandonne la mauvaise conduite du corps et développe la bonne conduite du corps ; il abandonne la mauvaise conduite de la parole et développe la bonne conduite de la parole ; il abandonne la mauvaise conduite du mental et développe la bonne conduite du mental ; il se garde lui-même pur. Cela, moines, est appelé le pouvoir de la réflexion.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ภาวนาพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ, วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภาวนาพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พลานี’’ติ.

Et qu'est-ce, moines, que le pouvoir du développement ? Ici, moines, un moine, s'étant certes éloigné des plaisirs sensuels, s'étant éloigné des états mentaux malhabiles, entre et demeure dans le premier jhana, qui est accompagné de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, né du retrait, empreint de joie et de bonheur. Par l'apaisement de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, il entre et demeure dans le deuxième jhana, qui est une sérénité intérieure, une unification de l'esprit, sans pensée appliquée ni pensée soutenue, né de la concentration, empreint de joie et de bonheur. Par le détachement de la joie, il demeure équanime, pleinement conscient et vigilant, et ressent le bonheur par son corps, ce dont les Nobles disent : 'Équanime et pleinement conscient, il demeure dans le bonheur', il entre et demeure dans le troisième jhana. Par l'abandon du plaisir et l'abandon de la douleur, avec la disparition préalable de la joie et de la tristesse, il entre et demeure dans le quatrième jhana, qui n'est ni douloureux ni agréable, et qui est la pureté de la pleine conscience par l'équanimité. Cela, moines, est appelé le pouvoir du développement. Tels sont, moines, les deux pouvoirs.

๑๔. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนา. กตมา ทฺเว? สํขิตฺเตน จ วิตฺถาเรน จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนา’’ติ.

14. Moines, il y a ces deux enseignements du Dhamma du Tathagata. Quels sont les deux ? L'enseignement en bref et l'enseignement en détail. Tels sont, moines, les deux enseignements du Dhamma du Tathagata.

๑๕. ‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, อธิกรเณ อาปนฺโน จ ภิกฺขุ โจทโก จ ภิกฺขุ น สาธุกํ อตฺตนาว อตฺตานํ ปจฺจเวกฺขติ ตสฺเมตํ, ภิกฺขเว, อธิกรเณ ปาฏิกงฺขํ ทีฆตฺตาย ขรตฺตาย วาฬตฺตาย สํวตฺติสฺสติ, ภิกฺขู [Pg.56] จ น ผาสุํ วิหริสฺสนฺตีติ. ยสฺมิญฺจ โข, ภิกฺขเว, อธิกรเณ อาปนฺโน จ ภิกฺขุ โจทโก จ ภิกฺขุ สาธุกํ อตฺตนาว อตฺตานํ ปจฺจเวกฺขติ ตสฺเมตํ, ภิกฺขเว, อธิกรเณ ปาฏิกงฺขํ น ทีฆตฺตาย ขรตฺตาย วาฬตฺตาย สํวตฺติสฺสติ, ภิกฺขู จ ผาสุํ วิหริสฺสนฺตีติ.

15. Moines, dans une affaire disciplinaire où tant le moine ayant commis une faute que le moine accusateur n'examinent pas correctement eux-mêmes leur propre conduite, il est à prévoir que cette affaire tournera à la prolongation, à l'aigreur et à l'agressivité, et que les moines ne vivront pas en paix. Mais, moines, dans une affaire disciplinaire où tant le moine ayant commis une faute que le moine accusateur examinent correctement eux-mêmes leur propre conduite, il est à prévoir que cette affaire ne tournera pas à la prolongation, à l'aigreur ou à l'agressivité, et que les moines vivront en paix.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อาปนฺโน ภิกฺขุ สาธุกํ อตฺตนาว อตฺตานํ ปจฺจเวกฺขติ? อิธ, ภิกฺขเว, อาปนฺโน ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข อกุสลํ อาปนฺโน กญฺจิเทว เทสํ กาเยน. มํ โส ภิกฺขุ อทฺทส อกุสลํ อาปชฺชมานํ กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน. โน เจ อหํ อกุสลํ อาปชฺเชยฺยํ กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน, น มํ โส ภิกฺขุ ปสฺเสยฺย อกุสลํ อาปชฺชมานํ กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน. ยสฺมา จ โข, อหํ อกุสลํ อาปนฺโน กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน, ตสฺมา มํ โส ภิกฺขุ อทฺทส อกุสลํ อาปชฺชมานํ กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน. ทิสฺวา จ ปน มํ โส ภิกฺขุ อกุสลํ อาปชฺชมานํ กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน อนตฺตมโน อโหสิ. อนตฺตมโน สมาโน อนตฺตมนวจนํ มํ โส ภิกฺขุ อวจ. อนตฺตมนวจนาหํ เตน ภิกฺขุนา วุตฺโต สมาโน อนตฺตมโน อโหสึ. อนตฺตมโน สมาโน ปเรสํ อาโรเจสึ. อิติ มเมว ตตฺถ อจฺจโย อจฺจคมา สุงฺกทายกํว ภณฺฑสฺมินฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อาปนฺโน ภิกฺขุ สาธุกํ อตฺตนาว อตฺตานํ ปจฺจเวกฺขติ.

Et comment, moines, le moine ayant commis une faute examine-t-il correctement lui-même sa propre conduite ? Ici, moines, le moine ayant commis une faute réfléchit ainsi : 'J'ai commis un acte malhabile, une certaine faute du corps. Ce moine m'a vu commettre cet acte malhabile, cette certaine faute du corps. Si je n'avais pas commis cet acte malhabile, cette certaine faute du corps, ce moine ne m'aurait pas vu commettre cet acte malhabile, cette certaine faute du corps. Mais puisque j'ai commis cet acte malhabile, cette certaine faute du corps, c'est pour cela que ce moine m'a vu commettre cet acte malhabile, cette certaine faute du corps. En me voyant ainsi commettre cet acte malhabile, cette certaine faute du corps, ce moine a été mécontent. Étant mécontent, ce moine m'a adressé des paroles de mécontentement. Ayant été ainsi interpellé par des paroles de mécontentement par ce moine, j'ai été mécontent. Étant mécontent, j'en ai parlé à d'autres. Ainsi, c'est sur moi seul que la faute est retombée, comme la faute accable celui qui transporte des marchandises en évitant le poste de douane.' C'est ainsi, moines, que le moine ayant commis une faute examine correctement lui-même sa propre conduite.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, โจทโก ภิกฺขุ สาธุกํ อตฺตนาว อตฺตานํ ปจฺจเวกฺขติ? อิธ, ภิกฺขเว, โจทโก ภิกฺขุ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยํ โข ภิกฺขุ อกุสลํ อาปนฺโน กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน. อหํ อิมํ ภิกฺขุํ อทฺทสํ อกุสลํ อาปชฺชมานํ กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน. โน เจ อยํ ภิกฺขุ อกุสลํ อาปชฺเชยฺย กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน, นาหํ อิมํ ภิกฺขุํ ปสฺเสยฺยํ อกุสลํ อาปชฺชมานํ กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน. ยสฺมา จ โข, อยํ ภิกฺขุ อกุสลํ อาปนฺโน กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน, ตสฺมา อหํ อิมํ ภิกฺขุํ อทฺทสํ อกุสลํ อาปชฺชมานํ กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน. ทิสฺวา จ ปนาหํ อิมํ ภิกฺขุํ อกุสลํ อาปชฺชมานํ กิญฺจิเทว เทสํ กาเยน อนตฺตมโน อโหสึ. อนตฺตมโน [Pg.57] สมาโน อนตฺตมนวจนาหํ อิมํ ภิกฺขุํ อวจํ. อนตฺตมนวจนายํ ภิกฺขุ มยา วุตฺโต สมาโน อนตฺตมโน อโหสิ. อนตฺตมโน สมาโน ปเรสํ อาโรเจสิ. อิติ มเมว ตตฺถ อจฺจโย อจฺจคมา สุงฺกทายกํว ภณฺฑสฺมินฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, โจทโก ภิกฺขุ สาธุกํ อตฺตนาว อตฺตานํ ปจฺจเวกฺขติ.

« Et comment, moines, le moine accusateur s'examine-t-il bien lui-même ? Ici, moines, le moine accusateur réfléchit ainsi : 'Certes, ce moine a commis une certaine offense physique. J'ai vu ce moine commettre une certaine offense physique. Si ce moine n'avait pas commis une certaine offense physique, je n'aurais pas vu ce moine commettre une certaine offense physique. Mais parce que ce moine a commis une certaine offense physique, j'ai vu ce moine commettre une certaine offense physique. Et ayant vu ce moine commettre une certaine offense physique, j'en ai été mécontent. Étant mécontent, j'ai adressé à ce moine des paroles de mécontentement. Ayant reçu de ma part ces paroles de mécontentement, ce moine a été mécontent. Étant mécontent, il en a parlé à d'autres. Ainsi, c'est sur moi seul que la faute est retombée dans cette affaire, comme sur celui qui doit payer une taxe à propos de sa marchandise.' C'est ainsi, moines, que le moine accusateur s'examine bien lui-même. »

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, อธิกรเณ อาปนฺโน จ ภิกฺขุ โจทโก จ ภิกฺขุ น สาธุกํ อตฺตนาว อตฺตานํ ปจฺจเวกฺขติ ตสฺเมตํ, ภิกฺขเว, อธิกรเณ ปาฏิกงฺขํ ทีฆตฺตาย ขรตฺตาย วาฬตฺตาย สํวตฺติสฺสติ, ภิกฺขู จ น ผาสุํ วิหริสฺสนฺตีติ. ยสฺมิญฺจ โข, ภิกฺขเว, อธิกรเณ อาปนฺโน จ ภิกฺขุ โจทโก จ ภิกฺขุ สาธุกํ อตฺตนาว อตฺตานํ ปจฺจเวกฺขติ ตสฺเมตํ, ภิกฺขเว, อธิกรเณ ปาฏิกงฺขํ น ทีฆตฺตาย ขรตฺตาย วาฬตฺตาย สํวตฺติสฺสติ, ภิกฺขู จ ผาสุ วิหริสฺสนฺตี’’ติ.

« Moines, dans un litige où ni le moine fautif ni le moine accusateur ne s'examinent bien eux-mêmes, il faut s'attendre, moines, à ce que ce litige mène à une longue durée, à la rudesse et à la violence, et les moines ne vivront pas en paix. Mais, moines, dans un litige où tant le moine fautif que le moine accusateur s'examinent bien eux-mêmes, il faut s'attendre, moines, à ce que ce litige ne mène pas à une longue durée, à la rudesse ou à la violence, et les moines vivront en paix. »

๑๖. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ โข, พฺราหฺมณ, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

16. Alors un certain brahmane s'approcha du Béni ; s'étant approché, il échangea des salutations avec le Béni. Après avoir partagé des paroles courtoises et mémorables, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, ce brahmane dit ceci au Béni : « Quelle est la cause, quel est le motif, maître Gotama, pour laquelle certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, la déchéance, en enfer ? » « C'est en raison d'une conduite injuste et d'une conduite immorale, brahmane, que certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, la déchéance, en enfer. »

‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘ธมฺมจริยาสมจริยาเหตุ โข, พฺราหฺมณ, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

« Quelle est la cause, quel est le motif, maître Gotama, pour laquelle certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans le monde céleste ? » « C'est en raison d'une conduite juste et d'une conduite morale, brahmane, que certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans le monde céleste. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ, เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ [Pg.58] มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

« Magnifique, maître Gotama ! Magnifique, maître Gotama ! C'est comme si, maître Gotama, on redressait ce qui était renversé, ou si l'on révélait ce qui était caché, ou si l'on montrait le chemin à celui qui s'était égaré, ou si l'on portait une lampe à huile dans l'obscurité pour que ceux qui ont des yeux puissent voir les formes ; de même, le Dharma a été exposé par maître Gotama de multiples manières. Je prends refuge en maître Gotama, dans le Dharma et dans la communauté des moines. Que maître Gotama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour toute la vie. »

๑๗. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘กตตฺตา จ, พฺราหฺมณ, อกตตฺตา จ. เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. ‘‘โก ปน, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘กตตฺตา จ, พฺราหฺมณ, อกตตฺตา จ. เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. ‘‘น โข อหํ อิมสฺส โภโต โคตมสฺส สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อหํ อิมสฺส โภโต โคตมสฺส สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชาเนยฺย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

17. Alors le brahmane Jāṇussoṇi s'approcha du Béni ; s'étant approché, il échangea des salutations avec le Béni. Après avoir partagé des paroles courtoises et mémorables, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le brahmane Jāṇussoṇi dit ceci au Béni : « Quelle est la cause, quel est le motif, maître Gotama, pour laquelle certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, la déchéance, en enfer ? » « C'est à cause de ce qui a été fait et de ce qui n'a pas été fait, brahmane. C'est ainsi que certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, la déchéance, en enfer. » « Et quelle est la cause, maître Gotama, quel est le motif pour laquelle certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans le monde céleste ? » « C'est à cause de ce qui a été fait et de ce qui n'a pas été fait, brahmane. C'est ainsi que certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans le monde céleste. » « Je ne comprends pas en détail le sens de ce que maître Gotama a dit de manière concise, sans explication détaillée. Que maître Gotama m'enseigne le Dharma de telle sorte que je comprenne en détail le sens de ce que maître Gotama a dit de manière concise. » « Dans ce cas, brahmane, écoute et sois bien attentif ; je vais parler. » « Oui, maître », répondit le brahmane Jāṇussoṇi au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺจสฺส กายทุจฺจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ กายสุจริตํ; วจีทุจฺจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ วจีสุจริตํ; มโนทุจฺจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ มโนสุจริตํ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, กตตฺตา จ อกตตฺตา จ เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺจสฺส กายสุจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ กายทุจฺจริตํ; วจีสุจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ วจีทุจฺจริตํ; มโนสุจริตํ กตํ โหติ, อกตํ โหติ มโนทุจฺจริตํ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, กตตฺตา จ อกตตฺตา จ เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

« Ici, brahmane, une certaine personne a accompli de mauvaises actions corporelles et n'a pas accompli de bonnes actions corporelles ; elle a accompli de mauvaises actions de la parole et n'a pas accompli de bonnes actions de la parole ; elle a accompli de mauvaises actions de l'esprit et n'a pas accompli de bonnes actions de l'esprit. C'est ainsi, brahmane, qu'en raison de ce qui a été fait et de ce qui n'a pas été fait, certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, la déchéance, en enfer. Mais ici, brahmane, une autre personne a accompli de bonnes actions corporelles et n'a pas accompli de mauvaises actions corporelles ; elle a accompli de bonnes actions de la parole et n'a pas accompli de mauvaises actions de la parole ; elle a accompli de bonnes actions de l'esprit et n'a pas accompli de mauvaises actions de l'esprit. C'est ainsi, brahmane, qu'en raison de ce qui a été fait et de ce qui n'a pas été fait, certains êtres ici-bas, à la dissolution du corps après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans le monde céleste. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ[Pg.59], โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

« C’est magnifique, Maître Gotama ! [...] Que le vénérable Gotama me considère comme un disciple laïc m’ayant confié à lui pour refuge dès aujourd’hui et pour le reste de ma vie. »

๑๘. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘เอกํเสนาหํ, อานนฺท, อกรณียํ วทามิ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริต’’นฺติ. ‘‘ยมิทํ, ภนฺเต, ภควตา เอกํเสน อกรณียํ อกฺขาตํ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ ตสฺมึ อกรณีเย กยิรมาเน โก อาทีนโว ปาฏิกงฺโข’’ติ? ‘‘ยมิทํ, อานนฺท, มยา เอกํเสน อกรณียํ อกฺขาตํ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ ตสฺมึ อกรณีเย กยิรมาเน อยํ อาทีนโว ปาฏิกงฺโข – อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ, อนุวิจฺจ วิญฺญู ครหนฺติ, ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. ยมิทํ, อานนฺท, มยา เอกํเสน อกรณียํ อกฺขาตํ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ ตสฺมึ อกรณีเย กยิรมาเน อยํ อาทีนโว ปาฏิกงฺโข’’ติ.

18. Alors, le vénérable Ānanda se rendit auprès du Béni ; s’étant approché, il salua le Béni et s’assit à ses côtés. Le Béni dit alors au vénérable Ānanda : « Ānanda, je déclare catégoriquement que l’inconduite corporelle, l’inconduite verbale et l’inconduite mentale ne doivent pas être pratiquées. » — « Seigneur, puisque le Béni a déclaré catégoriquement que l’inconduite corporelle, l’inconduite verbale et l’inconduite mentale ne doivent pas être pratiquées, quel danger doit-on attendre si l’on pratique ce qui ne doit pas l’être ? » — « Ānanda, puisque j’ai déclaré catégoriquement que l’inconduite corporelle, l’inconduite verbale et l’inconduite mentale ne doivent pas être pratiquées, voici les dangers auxquels on doit s’attendre si l’on pratique ce qui ne doit pas l’être : on se blâme soi-même ; après examen, les sages vous critiquent ; une mauvaise réputation se propage ; on meurt dans la confusion ; et après la mort, lors de la dissolution du corps, on renaît dans un état de souffrance, une mauvaise destination, la déchéance, en enfer. Ānanda, puisque j’ai déclaré catégoriquement que l’inconduite corporelle, l’inconduite verbale et l’inconduite mentale ne doivent pas être pratiquées, voici les dangers auxquels on doit s’attendre si l’on pratique ce qui ne doit pas l’être. »

‘‘เอกํเสนาหํ, อานนฺท, กรณียํ วทามิ กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริต’’นฺติ. ‘‘ยมิทํ, ภนฺเต, ภควตา เอกํเสน กรณียํ อกฺขาตํ กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ ตสฺมึ กรณีเย กยิรมาเน โก อานิสํโส ปาฏิกงฺโข’’ติ? ‘‘ยมิทํ, อานนฺท, มยา เอกํเสน กรณียํ อกฺขาตํ กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ ตสฺมึ กรณีเย กยิรมาเน อยํ อานิสํโส ปาฏิกงฺโข – อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ, อนุวิจฺจ วิญฺญู ปสํสนฺติ, กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. ยมิทํ, อานนฺท, มยา เอกํเสน กรณียํ อกฺขาตํ กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ ตสฺมึ กรณีเย กยิรมาเน อยํ อานิสํโส ปาฏิกงฺโข’’ติ.

« Ānanda, je déclare catégoriquement que la bonne conduite corporelle, la bonne conduite verbale et la bonne conduite mentale doivent être pratiquées. » — « Seigneur, puisque le Béni a déclaré catégoriquement que la bonne conduite corporelle, la bonne conduite verbale et la bonne conduite mentale doivent être pratiquées, quel bienfait doit-on attendre si l’on pratique ce qui doit l’être ? » — « Ānanda, puisque j’ai déclaré catégoriquement que la bonne conduite corporelle, la bonne conduite verbale et la bonne conduite mentale doivent être pratiquées, voici les bienfaits auxquels on doit s’attendre si l’on pratique ce qui doit l’être : on ne se blâme pas soi-même ; après examen, les sages vous louent ; une bonne réputation se propage ; on meurt sans confusion ; et après la mort, lors de la dissolution du corps, on renaît dans une heureuse destination, dans un monde céleste. Ānanda, puisque j’ai déclaré catégoriquement que la bonne conduite corporelle, la bonne conduite verbale et la bonne conduite mentale doivent être pratiquées, voici les bienfaits auxquels on doit s’attendre si l’on pratique ce qui doit l’être. »

๑๙. ‘‘อกุสลํ, ภิกฺขเว, ปชหถ. สกฺกา, ภิกฺขเว, อกุสลํ ปชหิตุํ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, สกฺกา อภวิสฺส อกุสลํ ปชหิตุํ, นาหํ เอวํ วเทยฺยํ – ‘อกุสลํ, ภิกฺขเว, ปชหถา’ติ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, สกฺกา [Pg.60] อกุสลํ ปชหิตุํ ตสฺมาหํ เอวํ วทามิ – ‘อกุสลํ, ภิกฺขเว, ปชหถา’ติ. อกุสลญฺจ หิทํ, ภิกฺขเว, ปหีนํ อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺเตยฺย นาหํ เอวํ วเทยฺยํ – ‘อกุสลํ, ภิกฺขเว, ปชหถา’ติ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อกุสลํ ปหีนํ หิตาย สุขาย สํวตฺตติ ตสฺมาหํ เอวํ วทามิ – ‘อกุสลํ, ภิกฺขเว, ปชหถา’’’ติ.

19. « Moines, abandonnez ce qui est malfaisant. Il est possible, moines, d’abandonner ce qui est malfaisant. Si ce n’était pas possible d’abandonner ce qui est malfaisant, je ne vous dirais pas : “Moines, abandonnez ce qui est malfaisant.” Mais parce qu’il est possible d’abandonner ce qui est malfaisant, je vous dis : “Moines, abandonnez ce qui est malfaisant.” Et si, moines, cet abandon du malfaisant conduisait au préjudice et à la souffrance, je ne vous dirais pas : “Moines, abandonnez ce qui est malfaisant.” Mais parce que l’abandon du malfaisant conduit au bien-être et au bonheur, je vous dis : “Moines, abandonnez ce qui est malfaisant.” »

‘‘กุสลํ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. สกฺกา, ภิกฺขเว, กุสลํ ภาเวตุํ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, สกฺกา อภวิสฺส กุสลํ ภาเวตุํ, นาหํ เอวํ วเทยฺยํ – ‘กุสลํ, ภิกฺขเว, ภาเวถา’ติ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, สกฺกา กุสลํ ภาเวตุํ ตสฺมาหํ เอวํ วทามิ – ‘กุสลํ, ภิกฺขเว, ภาเวถา’ติ. กุสลญฺจ หิทํ, ภิกฺขเว, ภาวิตํ อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺเตยฺย, นาหํ เอวํ วเทยฺยํ – ‘กุสลํ, ภิกฺขเว, ภาเวถา’ติ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, กุสลํ ภาวิตํ หิตาย สุขาย สํวตฺตติ ตสฺมาหํ เอวํ วทามิ – ‘กุสลํ, ภิกฺขเว, ภาเวถา’’’ติ.

« Moines, développez ce qui est bénéfique. Il est possible, moines, de développer ce qui est bénéfique. Si ce n’était pas possible de développer ce qui est bénéfique, je ne vous dirais pas : “Moines, développez ce qui est bénéfique.” Mais parce qu’il est possible de développer ce qui est bénéfique, je vous dis : “Moines, développez ce qui est bénéfique.” Et si, moines, ce développement du bénéfique conduisait au préjudice et à la souffrance, je ne vous dirais pas : “Moines, développez ce qui est bénéfique.” Mais parce que le développement du bénéfique conduit au bien-être et au bonheur, je vous dis : “Moines, développez ce qui est bénéfique.” »

๒๐. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ทฺเว? ทุนฺนิกฺขิตฺตญฺจ ปทพฺยญฺชนํ อตฺโถ จ ทุนฺนีโต. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ.

20. « Moines, ces deux choses conduisent à la confusion et à la disparition du Vrai Dhamma. Quelles sont ces deux ? Des termes et expressions mal agencés, et un sens mal interprété. Moines, lorsque les termes et expressions sont mal agencés, le sens est également difficile à saisir. Ce sont là, moines, les deux choses qui conduisent à la confusion et à la disparition du Vrai Dhamma. »

๒๑. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ทฺเว? สุนิกฺขิตฺตญฺจ ปทพฺยญฺชนํ อตฺโถ จ สุนีโต. สุนิกฺขิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ สุนโย โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ.

21. « Moines, ces deux choses conduisent à la stabilité, à la non-confusion et à la non-disparition du Vrai Dhamma. Quelles sont ces deux ? Des termes et expressions bien agencés, et un sens bien interprété. Moines, lorsque les termes et expressions sont bien agencés, le sens est également facile à saisir. Ce sont là, moines, les deux choses qui conduisent à la stabilité, à la non-confusion et à la non-disparition du Vrai Dhamma. »

อธิกรณวคฺโค ทุติโย.

Le deuxième chapitre, Adhikaraṇavagga, est terminé.

๓. พาลวคฺโค

3. Chapitre des Sots (Bālavagga)

๒๒. ‘‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, พาลา. กตเม ทฺเว? โย จ อจฺจยํ อจฺจยโต น ปสฺสติ, โย จ อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ นปฺปฏิคฺคณฺหาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พาลา’ติ. ‘ทฺเวเม[Pg.61], ภิกฺขเว, ปณฺฑิตา. กตเม ทฺเว? โย จ อจฺจยํ อจฺจยโต ปสฺสติ, โย จ อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ ปฏิคฺคณฺหาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปณฺฑิตา’’’ติ.

22. « Moines, il y a ces deux types de sots. Quels sont ces deux ? Celui qui ne voit pas sa faute comme une faute, et celui qui n’accepte pas, conformément au Dhamma, la confession de celui qui expose sa faute. Ce sont là, moines, les deux types de sots. » — « Moines, il y a ces deux types de sages. Quels sont ces deux ? Celui qui voit sa faute comme une faute, et celui qui accepte, conformément au Dhamma, la confession de celui qui expose sa faute. Ce sont là, moines, les deux types de sages. »

๒๓. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ตถาคตํ อพฺภาจิกฺขนฺติ. กตเม ทฺเว? ทุฏฺโฐ วา โทสนฺตโร, สทฺโธ วา ทุคฺคหิเตน. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ตถาคตํ อพฺภาจิกฺขนฺตี’’ติ.

23. « Moines, ces deux types de personnes calomnient le Tathāgata. Quels sont ces deux ? Celui qui est malveillant, animé par une haine intérieure, et celui qui est plein de foi mais avec une compréhension erronée. Ce sont là, moines, les deux types de personnes qui calomnient le Tathāgata. »

๒๔. ‘‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ตถาคตํ อพฺภาจิกฺขนฺติ. กตเม ทฺเว? โย จ อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, โย จ ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ตถาคตํ อพฺภาจิกฺขนฺตี’ติ. ‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ตถาคตํ นาพฺภาจิกฺขนฺติ. กตเม ทฺเว? โย จ อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, โย จ ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ตถาคตํ นาพฺภาจิกฺขนฺตี’’’ติ.

24. « Moines, ces deux types de personnes calomnient le Tathāgata. Quels sont ces deux ? Celui qui présente ce qui n’a pas été dit ni prononcé par le Tathāgata comme ayant été dit et prononcé par le Tathāgata, et celui qui présente ce qui a été dit et prononcé par le Tathāgata comme n’ayant pas été dit ni prononcé par le Tathāgata. Ce sont là, moines, les deux types de personnes qui calomnient le Tathāgata. » — « Moines, ces deux types de personnes ne calomnient pas le Tathāgata. Quels sont ces deux ? Celui qui présente ce qui n’a pas été dit ni prononcé par le Tathāgata comme n’ayant pas été dit ni prononcé par le Tathāgata, et celui qui présente ce qui a été dit et prononcé par le Tathāgata comme ayant été dit et prononcé par le Tathāgata. Ce sont là, moines, les deux types de personnes qui ne calomnient pas le Tathāgata. »

๒๕. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ตถาคตํ อพฺภาจิกฺขนฺติ. กตเม ทฺเว? โย จ เนยฺยตฺถํ สุตฺตนฺตํ นีตตฺโถ สุตฺตนฺโตติ ทีเปติ, โย จ นีตตฺถํ สุตฺตนฺตํ เนยฺยตฺโถ สุตฺตนฺโตติ ทีเปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ตถาคตํ อพฺภาจิกฺขนฺตี’’ติ.

25. « O moines, deux personnes calomnient le Tathāgata. Quelles sont ces deux personnes ? Celui qui déclare qu'un discours au sens à déduire est un discours au sens explicite, et celui qui déclare qu'un discours au sens explicite est un discours au sens à déduire. Ces deux-là, moines, calomnient le Tathāgata. »

๒๖. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ตถาคตํ นาพฺภาจิกฺขนฺติ. กตเม ทฺเว? โย จ เนยฺยตฺถํ สุตฺตนฺตํ เนยฺยตฺโถ สุตฺตนฺโตติ ทีเปติ, โย จ นีตตฺถํ สุตฺตนฺตํ นีตตฺโถ สุตฺตนฺโตติ ทีเปติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ตถาคตํ นาพฺภาจิกฺขนฺตี’’ติ.

26. « O moines, deux personnes ne calomnient pas le Tathāgata. Quelles sont ces deux personnes ? Celui qui déclare qu'un discours au sens à déduire est un discours au sens à déduire, et celui qui déclare qu'un discours au sens explicite est un discours au sens explicite. Ces deux-là, moines, ne calomnient pas le Tathāgata. »

๒๗. ‘‘ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺตสฺส, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรา คติ ปาฏิกงฺขา – นิรโย วา ติรจฺฉานโยนิ วาติ. อปฺปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺตสฺส, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรา คติ ปาฏิกงฺขา – เทวา วา มนุสฺสา วา’’ติ.

27. « Pour celui dont les actions sont mauvaises et dissimulées, moines, l'une de deux destinations est à attendre : soit l'enfer, soit le règne animal. Pour celui dont les actions ne sont pas dissimulées, moines, l'une de deux destinations est à attendre : soit le monde des devas, soit le monde des humains. »

๒๘. ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส[Pg.62], ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรา คติ ปาฏิกงฺขา – นิรโย วา ติรจฺฉานโยนิ วา’’ติ.

28. « Pour celui qui a une vue fausse, moines, l'une de deux destinations est à attendre : soit l'enfer, soit le règne animal. »

๒๙. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรา คติ ปาฏิกงฺขา – เทวา วา มนุสฺสา วา’’ติ.

29. « Pour celui qui a une vue juste, moines, l'une de deux destinations est à attendre : soit le monde des devas, soit le monde des humains. »

๓๐. ‘‘ทุสฺสีลสฺส, ภิกฺขเว, ทฺเว ปฏิคฺคาหา – นิรโย วา ติรจฺฉานโยนิ วา. สีลวโต, ภิกฺขเว, ทฺเว ปฏิคฺคาหา – เทวา วา มนุสฺสา วา’’ติ.

30. « Pour celui qui est sans vertu, moines, il y a deux destinations : soit l'enfer, soit le règne animal. Pour celui qui est vertueux, moines, il y a deux destinations : soit le monde des devas, soit le monde des humains. »

๓๑. ‘‘ทฺวาหํ, ภิกฺขเว, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวามิ. กตเม ทฺเว? อตฺตโน จ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ สมฺปสฺสมาโน, ปจฺฉิมญฺจ ชนตํ อนุกมฺปมาโน. อิเม โข อหํ, ภิกฺขเว, ทฺเว อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวามี’’ติ.

31. « O moines, c'est en considérant deux raisons particulières que je fréquente les demeures isolées dans les forêts et les bois profonds. Quelles sont ces deux raisons ? En considérant mon propre bien-être immédiat dans cette vie, et par compassion pour les générations futures. C'est en considérant ces deux raisons, moines, que je fréquente les demeures isolées dans les forêts et les bois profonds. »

๓๒. ‘‘ทฺเว เม, ภิกฺขเว, ธมฺมา วิชฺชาภาคิยา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. สมโถ, ภิกฺขเว, ภาวิโต กมตฺถ มนุโภติ? จิตฺตํ ภาวียติ. จิตฺตํ ภาวิตํ กมตฺถมนุโภติ? โย ราโค โส ปหียติ. วิปสฺสนา, ภิกฺขเว, ภาวิตา กมตฺถมนุโภติ? ปญฺญา ภาวียติ. ปญฺญา ภาวิตา กมตฺถมนุโภติ? ยา อวิชฺชา สา ปหียติ. ราคุปกฺกิลิฏฺฐํ วา, ภิกฺขเว, จิตฺตํ น วิมุจฺจติ, อวิชฺชุปกฺกิลิฏฺฐา วา ปญฺญา น ภาวียติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺตี’’ติ.

32. « O moines, il y a deux qualités qui participent à la connaissance claire. Quelles sont ces deux qualités ? Le calme et la vision pénétrante. Moines, quand le calme est développé, quel profit en retire-t-on ? L'esprit se développe. Quand l'esprit est développé, quel profit en retire-t-on ? Toute passion est abandonnée. Moines, quand la vision pénétrante est développée, quel profit en retire-t-on ? La sagesse se développe. Quand la sagesse est développée, quel profit en retire-t-on ? Toute ignorance est abandonnée. L'esprit souillé par la passion, moines, ne se libère pas ; la sagesse souillée par l'ignorance ne se développe pas. Ainsi, moines, de l'évanouissement de la passion vient la libération de l'esprit, et de l'évanouissement de l'ignorance vient la libération par la sagesse. »

พาลวคฺโค ตติโย.

Le troisième chapitre, le chapitre des sots, est terminé.

๔. สมจิตฺตวคฺโค

4. Le chapitre sur l'esprit calme.

๓๓. ‘‘อสปฺปุริสภูมิญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สปฺปุริสภูมิญฺจ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ. ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

33. « O moines, je vais vous enseigner le terrain des gens de peu de valeur et le terrain des gens de bien. Écoutez cela, portez-y une attention attentive, je vais parler. » — « Oui, Vénérable », répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘กตมา [Pg.63] จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสภูมิ? อสปฺปุริโส, ภิกฺขเว, อกตญฺญู โหติ อกตเวที. อสพฺภิ เหตํ, ภิกฺขเว, อุปญฺญาตํ ยทิทํ อกตญฺญุตา อกตเวทิตา. เกวลา เอสา, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสภูมิ ยทิทํ อกตญฺญุตา อกตเวทิตา. สปฺปุริโส จ โข, ภิกฺขเว, กตญฺญู โหติ กตเวที. สพฺภิ เหตํ, ภิกฺขเว, อุปญฺญาตํ ยทิทํ กตญฺญุตา กตเวทิตา. เกวลา เอสา, ภิกฺขเว, สปฺปุริสภูมิ ยทิทํ กตญฺญุตา กตเวทิตา’’ติ.

« Et quel est, moines, le terrain des gens de peu de valeur ? Une personne de peu de valeur, moines, est ingrate et ne reconnaît pas les bienfaits reçus. Cette ingratitude, ce manque de reconnaissance, est ce qui caractérise les gens de peu de valeur. C'est là, moines, l'intégralité du terrain des gens de peu de valeur : l'ingratitude et le manque de reconnaissance. En revanche, moines, une personne de bien est reconnaissante et se souvient des bienfaits reçus. Cette gratitude, cette reconnaissance, est ce qui caractérise les gens de bien. C'est là, moines, l'intégralité du terrain des gens de bien : la gratitude et la reconnaissance. »

๓๔. ‘‘ทฺวินฺนาหํ, ภิกฺขเว, น สุปฺปติการํ วทามิ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? มาตุ จ ปิตุ จ. เอเกน, ภิกฺขเว, อํเสน มาตรํ ปริหเรยฺย, เอเกน อํเสน ปิตรํ ปริหเรยฺย วสฺสสตายุโก วสฺสสตชีวี โส จ เนสํ อุจฺฉาทนปริมทฺทนนฺหาปนสมฺพาหเนน. เต จ ตตฺเถว มุตฺตกรีสํ จเชยฺยุํ. น ตฺเวว, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ กตํ วา โหติ ปฏิกตํ วา. อิมิสฺสา จ, ภิกฺขเว, มหาปถวิยา ปหูตรตฺตรตนาย มาตาปิตโร อิสฺสราธิปจฺเจ รชฺเช ปติฏฺฐาเปยฺย, น ตฺเวว, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ กตํ วา โหติ ปฏิกตํ วา. ตํ กิสฺส เหตุ? พหุการา, ภิกฺขเว, มาตาปิตโร ปุตฺตานํ อาปาทกา โปสกา อิมสฺส โลกสฺส ทสฺเสตาโร. โย จ โข, ภิกฺขเว, มาตาปิตโร อสฺสทฺเธ สทฺธาสมฺปทาย สมาทเปติ นิเวเสติ ปติฏฺฐาเปติ, ทุสฺสีเล สีลสมฺปทาย สมาทเปติ นิเวเสติ ปติฏฺฐาเปติ, มจฺฉรี จาคสมฺปทาย สมาทเปติ นิเวเสติ ปติฏฺฐาเปติ, ทุปฺปญฺเญ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ นิเวเสติ ปติฏฺฐาเปติ, เอตฺตาวตา โข, ภิกฺขเว, มาตาปิตูนํ กตญฺจ โหติ ปฏิกตญฺจา’’ติ.

34. « O moines, je dis qu'il n'est pas facile de rendre la pareille à deux personnes. Lesquelles ? La mère et le père. Même si l'on portait sa mère sur une épaule et son père sur l'autre pendant cent ans, en vivant soi-même cent ans ; même si l'on s'occupait d'eux par des onctions, des massages, des bains et des frictions, et même s'ils faisaient leurs besoins là même sur ses épaules, moines, on n'aurait pas encore fait ni rendu assez pour ses parents. Même si l'on établissait ses parents dans la souveraineté suprême sur cette grande terre riche en trésors, moines, on n'aurait pas encore fait ni rendu assez pour ses parents. Pourquoi cela ? Car les parents font beaucoup pour leurs enfants : ils les engendrent, les nourrissent et leur font découvrir ce monde. Mais, moines, celui qui incite ses parents incroyants à la perfection de la foi ; qui incite ses parents sans vertu à la perfection de la moralité ; qui incite ses parents avares à la perfection de la générosité ; qui incite ses parents ignorants à la perfection de la sagesse : c'est par cela seulement, moines, que l'on a réellement fait et rendu assez pour ses parents. »

๓๕. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึวาที ภวํ โคตโม กิมกฺขายี’’ติ? ‘‘กิริยวาที จาหํ, พฺราหฺมณ, อกิริยวาที จา’’ติ. ‘‘ยถากถํ ปน ภวํ โคตโม กิริยวาที จ อกิริยวาที จา’’ติ?

35. Alors, un certain brahmane s'approcha du Béni et échangea avec lui des salutations amicales. Après avoir échangé des paroles courtoises et mémorables, il s'assit à l'écart et dit au Béni : « Quelle doctrine Maître Gotama professe-t-il, qu'enseigne-t-il ? » — « Je professe l'action, brahmane, et je professe aussi la non-action. » — « Et de quelle manière Maître Gotama professe-t-il l'action et la non-action ? »

‘‘อกิริยํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, วทามิ กายทุจฺจริตสฺส วจีทุจฺจริตสฺส มโนทุจฺจริตสฺส, อเนกวิหิตานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อกิริยํ [Pg.64] วทามิ. กิริยญฺจ โข อหํ, พฺราหฺมณ, วทามิ กายสุจริตสฺส วจีสุจริตสฺส มโนสุจริตสฺส, อเนกวิหิตานํ กุสลานํ ธมฺมานํ กิริยํ วทามิ. เอวํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, กิริยวาที จ อกิริยวาที จา’’ติ.

« C'est la non-action, brahmane, que je prône pour la mauvaise conduite du corps, de la parole et de l'esprit ; je prône la non-action pour les divers états mauvais et malsains. Et c'est l'action, brahmane, que je prône pour la bonne conduite du corps, de la parole et de l'esprit ; je prône l'action pour les divers états bénéfiques. C'est ainsi, brahmane, que je professe l'action et la non-action. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

« C'est magnifique, Maître Gotama ! ... Que Maître Gotama me considère désormais comme un disciple laïque ayant pris refuge en lui dès ce jour et pour le reste de ma vie. »

๓๖. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, โลเก ทกฺขิเณยฺยา, กตฺถ จ ทานํ ทาตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ทฺเว โข, คหปติ, โลเก ทกฺขิเณยฺยา – เสโข จ อเสโข จ. อิเม โข, คหปติ, ทฺเว โลเก ทกฺขิเณยฺยา, เอตฺถ จ ทานํ ทาตพฺพ’’นฺติ.

36. Alors, le chef de famille Anāthapiṇḍika se rendit là où se trouvait le Bienheureux ; y étant arrivé, il salua le Bienheureux avec respect et s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le chef de famille Anāthapiṇḍika s'adressa au Bienheureux en ces termes : « Combien y a-t-il de personnes dignes d'offrandes dans le monde, Seigneur, et en qui un don doit-il être fait ? » — « Il y a deux types de personnes dignes d'offrandes dans le monde, chef de famille : celui qui s'entraîne encore (sekha) et celui qui a terminé son entraînement (asekha). Ce sont là, chef de famille, les deux personnes dignes d'offrandes dans le monde, et c'est à elles qu'un don doit être offert. »

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

C'est ce que dit le Bienheureux. Après avoir prononcé ces paroles, le Sugata, le Maître, ajouta ceci :

‘‘เสโข อเสโข จ อิมสฺมึ โลเก,อาหุเนยฺยา ยชมานานํ โหนฺติ;

เต อุชฺชุภูตา กาเยน, วาจาย อุท เจตสา;

เขตฺตํ ตํ ยชมานานํ, เอตฺถ ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ.

« En ce monde, celui qui s'entraîne et celui qui a achevé l'entraînement sont les personnes dignes d'offrandes pour ceux qui font des sacrifices. Ils sont droits de corps, de parole et d'esprit. Ils constituent le champ fertile pour les donateurs ; ce qui leur est offert produit de grands fruits. »

๓๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘อชฺฌตฺตสํโยชนญฺจ, อาวุโส, ปุคฺคลํ เทเสสฺสามิ พหิทฺธาสํโยชนญฺจ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

37. Ainsi ai-je entendu : à une époque, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, dans le monastère de Jetavana, au parc d'Anāthapiṇḍika. En ce temps-là, le vénérable Sāriputta résidait à Sāvatthī, au Pubbārāma, dans le palais de la mère de Migāra. Là, le vénérable Sāriputta s'adressa aux moines en disant : « Amis moines ! » — « Ami ! », répondirent ces moines au vénérable Sāriputta. Le vénérable Sāriputta dit alors : « Amis, je vais vous enseigner ce qu'est la personne aux entraves internes et la personne aux entraves externes. Écoutez bien et portez-y une attention attentive ; je vais parler. » — « Bien, ami ! », répondirent ces moines au vénérable Sāriputta. Le vénérable Sāriputta dit ceci :

‘‘กตโม จาวุโส, อชฺฌตฺตสํโยชโน ปุคฺคโล? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน[Pg.65], อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. โส ตโต จุโต อาคามี โหติ, อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. อยํ วุจฺจติ, อาวุโส, อชฺฌตฺตสํโยชโน ปุคฺคโล อาคามี โหติ, อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ.

« Et qu'est-ce, amis, que la personne aux entraves internes ? En ce monde, amis, un moine est vertueux, il demeure restreint par la discipline du Pātimokkha, il est accompli dans sa conduite et son domaine de fréquentation, voyant un danger dans les moindres fautes ; s'étant engagé dans les règles d'entraînement, il s'exerce. À la dissolution du corps, après la mort, il renaît parmi une certaine assemblée de devas. De là, après avoir trépassé, il revient (āgāmī), il retourne à cet état de choses ici-bas. Celle-ci, amis, est appelée la personne aux entraves internes, qui revient et retourne à ce monde-ci. »

‘‘กตโม จาวุโส, พหิทฺธาสํโยชโน ปุคฺคโล? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส อญฺญตรํ สนฺตํ เจโตวิมุตฺตึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. โส ตโต จุโต อนาคามี โหติ, อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. อยํ วุจฺจตาวุโส, พหิทฺธาสํโยชโน ปุคฺคโล อนาคามี โหติ, อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ.

« Et qu'est-ce, amis, que la personne aux entraves externes ? En ce monde, amis, un moine est vertueux, il demeure restreint par la discipline du Pātimokkha, accompli dans sa conduite et son domaine de fréquentation, voyant un danger dans les moindres fautes ; s'étant engagé dans les règles d'entraînement, il s'exerce. Il entre et demeure dans une certaine libération de l'esprit paisible. À la dissolution du corps, après la mort, il renaît parmi une certaine assemblée de devas. De là, après avoir trépassé, il ne revient plus (anāgāmī), il ne retourne pas à cet état de choses ici-bas. Celle-ci, amis, est appelée la personne aux entraves externes, qui ne revient pas et ne retourne plus à ce monde-ci. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. โส กามานํเยว นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. โส ภวานํเยว นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. โส ตณฺหากฺขยาย ปฏิปนฺโน โหติ. โส โลภกฺขยาย ปฏิปนฺโน โหติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อญฺญตรํ เทวนิกายํ อุปปชฺชติ. โส ตโต จุโต อนาคามี โหติ, อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. อยํ วุจฺจตาวุโส, พหิทฺธาสํโยชโน ปุคฺคโล อนาคามี โหติ, อนาคนฺตา อิตฺถตฺต’’นฺติ.

« De plus, amis, un moine est vertueux... il s'exerce dans les règles d'entraînement. Il pratique pour le désenchantement, le détachement et la cessation des plaisirs sensuels. Il pratique pour le désenchantement, le détachement et la cessation des existences. Il pratique pour la destruction de la soif, pour la destruction de l'avidité. À la dissolution du corps, après la mort, il renaît parmi une certaine assemblée de devas. De là, après avoir trépassé, il ne revient plus, il ne retourne plus à cet état de choses ici-bas. Celle-ci, amis, est appelée la personne aux entraves externes, qui ne revient plus et ne retourne pas à ce monde-ci. »

อถ โข สมฺพหุลา สมจิตฺตา เทวตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข ตา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘เอโส, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท ภิกฺขูนํ อชฺฌตฺตสํโยชนญฺจ ปุคฺคลํ เทเสติ พหิทฺธาสํโยชนญฺจ. หฏฺฐา, ภนฺเต, ปริสา. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ภควา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย[Pg.66], เอวเมวํ – เชตวเน อนฺตรหิโต ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. อายสฺมาปิ โข สาริปุตฺโต ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ –

Alors, de nombreuses divinités aux aspirations semblables se rendirent là où se trouvait le Bienheureux ; y étant arrivées, elles saluèrent le Bienheureux avec respect et se tinrent à l'écart. Ainsi postées, ces divinités dirent au Bienheureux : « Seigneur, le vénérable Sāriputta, au Pubbārāma, dans le palais de la mère de Migāra, enseigne aux moines la personne aux entraves internes et la personne aux entraves externes. Seigneur, l'assemblée est ravie. Il serait bon, Seigneur, que le Bienheureux se rende auprès du vénérable Sāriputta par compassion. » Le Bienheureux accepta par son silence. Alors, tel un homme vigoureux qui étendrait son bras replié ou replierait son bras étendu, le Bienheureux disparut du monastère de Jetavana et apparut au Pubbārāma, dans le palais de la mère de Migāra, devant le vénérable Sāriputta. Le Bienheureux s'assit sur le siège préparé. Le vénérable Sāriputta, après avoir salué respectueusement le Bienheureux, s'assit lui aussi à l'écart. Au vénérable Sāriputta ainsi assis, le Bienheureux dit ceci : »

‘‘อิธ, สาริปุตฺต, สมฺพหุลา สมจิตฺตา เทวตา เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, สาริปุตฺต, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘เอโส, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท ภิกฺขูนํ อชฺฌตฺตสํโยชนญฺจ ปุคฺคลํ เทเสติ พหิทฺธาสํโยชนญฺจ. หฏฺฐา, ภนฺเต, ปริสา. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เยน อายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’ติ. ตา โข ปน, สาริปุตฺต, เทวตา ทสปิ หุตฺวา วีสมฺปิ หุตฺวา ตึสมฺปิ หุตฺวา จตฺตาลีสมฺปิ หุตฺวา ปญฺญาสมฺปิ หุตฺวา สฏฺฐิปิ หุตฺวา อารคฺคโกฏินิตุทนมตฺเตปิ ติฏฺฐนฺติ, น จ อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ. สิยา โข ปน, สาริปุตฺต, เอวมสฺส – ‘ตตฺถ นูน ตาสํ เทวตานํ ตถา จิตฺตํ ภาวิตํ เยน ตา เทวตา ทสปิ หุตฺวา วีสมฺปิ หุตฺวา ตึสมฺปิ หุตฺวา จตฺตาลีสมฺปิ หุตฺวา ปญฺญาสมฺปิ หุตฺวา สฏฺฐิปิ หุตฺวา อารคฺคโกฏินิตุทนมตฺเตปิ ติฏฺฐนฺติ น จ อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺตี’ติ. น โข ปเนตํ, สาริปุตฺต, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อิเธว โข, สาริปุตฺต, ตาสํ เทวตานํ ตถา จิตฺตํ ภาวิตํ, เยน ตา เทวตา ทสปิ หุตฺวา…เป… น จ อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ. ตสฺมาติห, สาริปุตฺต, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สนฺตินฺทฺริยา ภวิสฺสาม สนฺตมานสา’ติ. เอวญฺหิ โว, สาริปุตฺต, สิกฺขิตพฺพํ. ‘สนฺตินฺทฺริยานญฺหิ โว, สาริปุตฺต, สนฺตมานสานํ สนฺตํเยว กายกมฺมํ ภวิสฺสติ สนฺตํ วจีกมฺมํ สนฺตํ มโนกมฺมํ. สนฺตํเยว อุปหารํ อุปหริสฺสาม สพฺรหฺมจารีสู’ติ. ‘เอวญฺหิ โว, สาริปุตฺต, สิกฺขิตพฺพํ. อนสฺสุํ โข, สาริปุตฺต, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เย อิมํ ธมฺมปริยายํ นาสฺโสสุ’’’นฺติ.

« Ici, Sāriputta, de nombreuses divinités à l'esprit apaisé se sont approchées de là où je me trouvais ; après s'être approchées et m'avoir salué, elles se tinrent à l'écart. Se tenant à l'écart, Sāriputta, ces divinités me dirent : "Seigneur, le vénérable Sāriputta, au Pubbārāma, dans le palais de Migāramātā, enseigne aux moines la personne aux entraves intérieures et celle aux entraves extérieures. L'assemblée, Seigneur, est ravie. Il serait bon, Seigneur, que le Bienheureux s'approche du vénérable Sāriputta par compassion." Or, Sāriputta, ces divinités, qu'elles soient dix, vingt, trente, quarante, cinquante ou même soixante, se tiennent dans un espace pas plus grand que la pointe d'un poinçon sans se gêner les unes les autres. Sāriputta, on pourrait penser : "C'est sans doute là-bas que l'esprit de ces divinités a été ainsi cultivé pour qu'elles se tiennent ainsi dans l'espace d'une pointe de poinçon sans se gêner." Mais, Sāriputta, il ne faut pas voir les choses ainsi. C'est ici même, Sāriputta, que l'esprit de ces divinités a été ainsi cultivé pour qu'elles puissent se tenir à dix ou plus sans se gêner mutuellement. C'est pourquoi, Sāriputta, vous devez vous entraîner ainsi : "Nous serons dotés de facultés apaisées et d'un esprit apaisé." C'est ainsi, Sāriputta, que vous devez vous entraîner. Car pour vous qui aurez les facultés et l'esprit apaisés, l'action corporelle sera paisible, l'action verbale sera paisible et l'action mentale sera paisible. Nous offrirons un hommage paisible à nos compagnons de vie sainte. C'est ainsi, Sāriputta, que vous devez vous entraîner. Sāriputta, les ascètes d'autres écoles qui n'ont pas entendu cet exposé du Dharma sont perdus." »

๓๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา มหากจฺจาโน วรณายํ วิหรติ ภทฺทสาริตีเร. อถ โข อารามทณฺโฑ พฺราหฺมโณ เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา [Pg.67] มหากจฺจาเนน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อารามทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, โภ กจฺจาน, เหตุ โก ปจฺจโย เยน ขตฺติยาปิ ขตฺติเยหิ วิวทนฺติ, พฺราหฺมณาปิ พฺราหฺมเณหิ วิวทนฺติ, คหปติกาปิ คหปติเกหิ วิวทนฺตี’’ติ? ‘‘กามราคาภินิเวสวินิพนฺธ ปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานเหตุ โข, พฺราหฺมณ, ขตฺติยาปิ ขตฺติเยหิ วิวทนฺติ, พฺราหฺมณาปิ พฺราหฺมเณหิ วิวทนฺติ, คหปติกาปิ คหปติเกหิ วิวทนฺตี’’ติ.

38. Ainsi ai-je entendu : En un temps, le vénérable Mahākaccāna séjournait à Varaṇā, sur la rive de la rivière Bhaddasāri. Alors, le brahmane Ārāmadaṇḍa s'approcha du vénérable Mahākaccāna ; s'étant approché, il échangea des salutations amicales avec le vénérable Mahākaccāna. Après avoir terminé ces paroles de courtoisie et de souvenir, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le brahmane Ārāmadaṇḍa dit au vénérable Mahākaccāna : « Quelle est donc la cause, maître Kaccāna, quelle est la raison pour laquelle les kshatriyas se querellent avec les kshatriyas, les brahmanes avec les brahmanes, et les chefs de famille avec les chefs de famille ? » — « C'est à cause de l'attachement, du lien, de l'obsession, de l'emprise et de l'asservissement au désir sensuel, brahmane, que les kshatriyas se querellent avec les kshatriyas, les brahmanes avec les brahmanes, et les chefs de famille avec les chefs de famille. »

‘‘โก ปน, โภ กจฺจาน, เหตุ โก ปจฺจโย เยน สมณาปิ สมเณหิ วิวทนฺตี’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐิราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานเหตุ โข, พฺราหฺมณ, สมณาปิ สมเณหิ วิวทนฺตี’’ติ.

« Mais quelle est donc la cause, maître Kaccāna, quelle est la raison pour laquelle les ascètes se querellent avec les ascètes ? » — « C'est à cause de l'attachement, du lien, de l'obsession, de l'emprise et de l'asservissement à l'attachement aux vues, brahmane, que les ascètes se querellent avec les ascètes. »

‘‘อตฺถิ ปน, โภ กจฺจาน, โกจิ โลกสฺมึ โย อิมญฺเจว กามราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต, อิมญฺจ ทิฏฺฐิราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต’’ติ? ‘‘อตฺถิ, พฺราหฺมณ, โลกสฺมึ โย อิมญฺเจว กามราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต, อิมญฺจ ทิฏฺฐิราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต’’ติ.

« Existe-t-il quelqu'un dans le monde, maître Kaccāna, qui ait transcendé cet attachement, ce lien, cette obsession, cette emprise et cet asservissement au désir sensuel, ainsi que cet attachement, ce lien, cette obsession, cette emprise et cet asservissement à l'attachement aux vues ? » — « Il existe quelqu'un dans le monde, brahmane, qui a transcendé cet attachement, ce lien, cette obsession, cette emprise et cet asservissement au désir sensuel, ainsi que cet attachement, ce lien, cette obsession, cette emprise et cet asservissement à l'attachement aux vues. »

‘‘โก ปน โส, โภ กจฺจาน, โลกสฺมึ โย อิมญฺเจว กาคราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต, อิมญฺจ ทิฏฺฐิราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต’’ติ? ‘‘อตฺถิ, พฺราหฺมณ, ปุรตฺถิเมสุ ชนปเทสุ สาวตฺถี นาม นครํ. ตตฺถ โส ภควา เอตรหิ วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. โส หิ, พฺราหฺมณ, ภควา อิมญฺเจว กามราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต, อิมญฺจ ทิฏฺฐิราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต’’ติ.

« Mais qui est-ce dans ce monde, maître Kaccāna, qui a transcendé ces formes d'attachement au désir sensuel et aux vues ? » — « Brahmane, il y a dans les contrées de l'Est une ville nommée Sāvatthī. C'est là que réside actuellement le Bienheureux, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. C'est lui, brahmane, le Bienheureux, qui a transcendé cet attachement, ce lien, cette obsession, cette emprise et cet asservissement au désir sensuel, ainsi que cet attachement, ce lien, cette obsession, cette emprise et cet asservissement à l'attachement aux vues. »

เอวํ วุตฺเต อารามทณฺโฑ พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณํ ชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ นิหนฺตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ –

À ces mots, le brahmane Ārāmadaṇḍa se leva de son siège, ajusta son manteau sur une épaule, posa son genou droit à terre et, tendant ses mains jointes en direction du Bienheureux, fit retentir par trois fois cette exclamation inspirée :

‘‘นโม [Pg.68] ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. โย หิ โส ภควา อิมญฺเจว กามราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต, อิมญฺจ ทิฏฺฐิราคาภินิเวสวินิพนฺธปลิเคธปริยุฏฺฐานชฺโฌสานํ สมติกฺกนฺโต’’ติ.

« Hommage au Bienheureux, à l'Arahant, au Parfaitement Éveillé ! Hommage au Bienheureux, à l'Arahant, au Parfaitement Éveillé ! Hommage au Bienheureux, à l'Arahant, au Parfaitement Éveillé ! Car c'est lui, le Bienheureux, qui a transcendé cet attachement, ce lien, cette obsession, cette emprise et cet asservissement au désir sensuel, ainsi que cet attachement, ce lien, cette obsession, cette emprise et cet asservissement à l'attachement aux vues. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ กจฺจาน, อภิกฺกนฺตํ, โภ กจฺจาน! เสยฺยถาปิ, โภ กจฺจาน, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ, เอวเมวํ โภตา กจฺจาเนน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ กจฺจาน, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ กจฺจาโน ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

« C’est magnifique, maître Kaccāna ! C’est magnifique ! C’est comme si l’on redressait ce qui était renversé, si l’on révélait ce qui était caché, si l’on montrait le chemin à celui qui était égaré, ou si l’on apportait une lampe dans l’obscurité pour que ceux qui ont des yeux puissent voir les formes. De la même manière, maître Kaccāna a exposé le Dharma par de multiples moyens. Je prends refuge en le Seigneur Gotama, dans le Dharma et dans la Communauté des moines. Que maître Kaccāna m’accepte comme disciple laïc, ayant pris refuge dès aujourd’hui et pour toute la vie. »

๓๙. เอกํ สมยํ อายสฺมา มหากจฺจาโน มธุรายํ วิหรติ คุนฺทาวเน. อถ โข กนฺทรายโน พฺราหฺมโณ เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหากจฺจาเนน สทฺธึ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข กนฺทรายโน พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ กจฺจาน, ‘น สมโณ กจฺจาโน พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุทฺเธ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตตี’ติ. ตยิทํ, โภ กจฺจาน, ตเถว? น หิ ภวํ กจฺจาโน พฺราหฺมเณ ชิณฺเณ วุทฺเธ มหลฺลเก อทฺธคเต วโยอนุปฺปตฺเต อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ. ตยิทํ, โภ กจฺจาน, น สมฺปนฺนเมวา’’ติ.

39. En une certaine circonstance, le vénérable Mahākaccāna résidait à Madhurā, dans le bois de Gundā. Le brahmane Kandarāyana se rendit alors là où se trouvait le vénérable Mahākaccāna ; après s'être approché, il échangea avec lui des salutations amicales et courtoises, puis s'assit à l'écart. Une fois assis, le brahmane Kandarāyana adressa ces paroles au vénérable Mahākaccāna : « Maître Kaccāna, j'ai entendu dire ceci : "Le moine Kaccāna ne salue pas les brahmanes âgés, vénérables, anciens, avancés dans la vie et parvenus au terme de leur existence ; il ne se lève pas à leur approche et ne les invite pas à s'asseoir." En est-il ainsi, Maître Kaccāna ? Car en effet, Maître Kaccāna ne salue pas les brahmanes âgés... ni ne les invite à s'asseoir. Assurément, Maître Kaccāna, cela n'est pas convenable. »

‘‘อตฺถิ, พฺราหฺมณ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน วุทฺธภูมิ จ อกฺขาตา ทหรภูมิ จ. วุทฺโธ เจปิ, พฺราหฺมณ, โหติ อาสีติโก วา นาวุติโก วา วสฺสสติโก วา ชาติยา, โส จ กาเม ปริภุญฺชติ กามมชฺฌาวสติ กามปริฬาเหน ปริฑยฺหติ กามวิตกฺเกหิ ขชฺชติ กามปริเยสนาย อุสฺสุโก. อถ โข โส พาโล น เถโรตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. ทหโร เจปิ, พฺราหฺมณ, โหติ ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา[Pg.69]. โส จ น กาเม ปริภุญฺชติ น กามมชฺฌาวสติ, น กามปริฬาเหน ปริฑยฺหติ, น กามวิตกฺเกหิ ขชฺชติ, น กามปริเยสนาย อุสฺสุโก. อถ โข โส ปณฺฑิโต เถโรตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉตี’’ติ.

« Brahmane, par le Bienheureux qui sait, qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, ont été définies la condition d'aîné et la condition de cadet. Même si quelqu'un est âgé, brahmane, qu'il ait quatre-vingts, quatre-vingt-dix ou cent ans depuis sa naissance, s'il jouit des plaisirs sensuels, s'il vit au milieu des plaisirs sensuels, s'il brûle de la fièvre des plaisirs sensuels, s'il est dévoré par les pensées sensuelles et s'adonne à la recherche des plaisirs sensuels, il n'est alors qu'un sot et est compté comme un cadet, non comme un ancien. Mais même si quelqu'un est un cadet, brahmane, un jeune homme aux cheveux noirs, pourvu du bel éclat de la jeunesse, au premier stade de la vie, s'il ne jouit pas des plaisirs sensuels, ne vit pas en leur sein, n'est pas brûlé par leur fièvre, n'est pas dévoré par les pensées sensuelles et ne s'adonne pas à la recherche des plaisirs sensuels, il est alors considéré comme un sage et compté comme un véritable ancien. »

เอวํ วุตฺเต กนฺทรายโน พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทหรานํ สตํ ภิกฺขูนํ ปาเท สิรสา วนฺทติ – ‘‘วุทฺธา ภวนฺโต, วุทฺธภูมิยํ ฐิตา. ทหรา มยํ, ทหรภูมิยํ ฐิตา’’ติ.

Lorsque cela fut dit, le brahmane Kandarāyana se leva de son siège, disposa sa robe sur une épaule et se prosterna aux pieds des jeunes moines en disant : « Messieurs, vous êtes les véritables anciens, établis dans la condition d'aîné. Nous sommes des cadets, établis dans la condition de cadet. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ กจฺจาน…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ กจฺจาโน ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

« C'est magnifique, Maître Kaccāna ! ... Que Maître Kaccāna me reçoive comme disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour toute la vie. »

๔๐. ‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย โจรา พลวนฺโต โหนฺติ, ราชาโน ตสฺมึ สมเย ทุพฺพลา โหนฺติ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย รญฺโญ น ผาสุ โหติ อติยาตุํ วา นิยฺยาตุํ วา ปจฺจนฺติเม วา ชนปเท อนุสญฺญาตุํ. พฺราหฺมณคหปติกานมฺปิ ตสฺมึ สมเย น ผาสุ โหติ อติยาตุํ วา นิยฺยาตุํ วา พาหิรานิ วา กมฺมนฺตานิ ปฏิเวกฺขิตุํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย ปาปภิกฺขู พลวนฺโต โหนฺติ, เปสลา ภิกฺขู ตสฺมึ สมเย ทุพฺพลา โหนฺติ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย เปสลา ภิกฺขู ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตาว สงฺฆมชฺเฌ สงฺกสายนฺติ ปจฺจนฺติเม วา ชนปเท อจฺฉนฺติ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, โหติ พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย, พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ.

40. « Moines, au temps où les brigands sont puissants, les rois sont alors faibles. En ce temps-là, moines, il n'est pas aisé pour le roi d'entrer ou de sortir de sa cité, ni de parcourir les provinces frontalières. Les brahmanes et les chefs de famille, eux non plus, ne peuvent alors aisément entrer ou sortir, ni superviser leurs travaux extérieurs. De la même manière, moines, au temps où les mauvais moines sont puissants, les moines vertueux sont alors faibles. En ce temps-là, les moines vertueux restent silencieux au milieu de la communauté ou se retirent dans les provinces frontalières. Cela, moines, tourne au détriment de la multitude, au malheur de la multitude, à la ruine, au désavantage et à la souffrance des dieux et des hommes. »

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ราชาโน พลวนฺโต โหนฺติ, โจรา ตสฺมึ สมเย ทุพฺพลา โหนฺติ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย รญฺโญ ผาสุ โหติ อติยาตุํ วา นิยฺยาตุํ วา ปจฺจนฺติเม วา ชนปเท อนุสญฺญาตุํ. พฺราหฺมณคหปติกานมฺปิ ตสฺมึ สมเย ผาสุ โหติ อติยาตุํ วา นิยฺยาตุํ วา พาหิรานิ วา กมฺมนฺตานิ ปฏิเวกฺขิตุํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย เปสลา ภิกฺขู พลวนฺโต โหนฺติ, ปาปภิกฺขู ตสฺมึ สมเย ทุพฺพลา โหนฺติ. ตสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ปาปภิกฺขู ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตาว สงฺฆมชฺเฌ สงฺกสายนฺติ, เยน วา ปน เตน ปกฺกมนฺติ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, โหติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

« Moines, au temps où les rois sont puissants, les brigands sont alors faibles. En ce temps-là, moines, il est aisé pour le roi d'entrer ou de sortir de sa cité, ou de parcourir les provinces frontalières. Les brahmanes et les chefs de famille peuvent alors aisément entrer ou sortir, et superviser leurs travaux extérieurs. De la même manière, moines, au temps où les moines vertueux sont puissants, les mauvais moines sont alors faibles. En ce temps-là, les mauvais moines restent silencieux au milieu de la communauté ou s'en vont de côté et d'autre. Cela, moines, tourne au bien de la multitude, au bonheur de la multitude, à l'avantage, au bien-être et à la félicité des dieux et des hommes. »

๔๑. ‘‘ทฺวินฺนาหํ[Pg.70], ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปตฺตึ น วณฺเณมิ, คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา. คิหี วา, ภิกฺขเว, ปพฺพชิโต วา มิจฺฉาปฏิปนฺโน มิจฺฉาปฏิปตฺตาธิกรณเหตุ น อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

41. « Moines, je ne loue pas la pratique erronée de ces deux types de personnes : le laïc ou le religieux. Qu'il s'agisse d'un laïc ou d'un religieux, moines, celui qui suit une pratique erronée ne peut, en raison de cette pratique erronée, accomplir la saine méthode du Dhamma salutaire. »

‘‘ทฺวินฺนาหํ, ภิกฺขเว, สมฺมาปฏิปตฺตึ วณฺเณมิ, คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา. คิหี วา, ภิกฺขเว, ปพฺพชิโต วา สมฺมาปฏิปนฺโน สมฺมาปฏิปตฺตาธิกรณเหตุ อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ.

« Moines, je loue la pratique correcte de ces deux types de personnes : le laïc ou le religieux. Qu'il s'agisse d'un laïc ou d'un religieux, moines, celui qui suit une pratique correcte parvient, par le fait de cette pratique correcte, à accomplir la saine méthode du Dhamma salutaire. »

๔๒. ‘‘เย เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทุคฺคหิเตหิ สุตฺตนฺเตหิ พฺยญฺชนปฺปติรูปเกหิ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ ปฏิวาหนฺติ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู พหุชนาหิตาย ปฏิปนฺนา พหุชนาสุขาย, พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. พหุญฺจ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปุญฺญํ ปสวนฺติ, เต จิมํ สทฺธมฺมํ อนฺตรธาเปนฺติ.

42. « Moines, ces moines qui, s'appuyant sur des textes mal compris et des formulations trompeuses, dénaturent le sens et la doctrine, ceux-là, moines, agissent pour le détriment et le malheur de la multitude, pour le préjudice, le désavantage et la souffrance des dieux et des hommes. Ces moines, de plus, accumulent un grand démérite et font disparaître le Vrai Dhamma. »

‘‘เย เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สุคฺคหิเตหิ สุตฺตนฺเตหิ พฺยญฺชนปฺปติรูปเกหิ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ อนุโลเมนฺติ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. พหุญฺจ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ปุญฺญํ ปสวนฺติ, เต จิมํ สทฺธมฺมํ ฐเปนฺตี’’ติ.

« Moines, ces moines qui, s'appuyant sur des textes bien compris et des formulations adéquates, se conforment au sens et à la doctrine, ceux-là, moines, agissent pour le bien et le bonheur de la multitude, pour l'avantage, le bien-être et la félicité des dieux et des hommes. Ces moines, de plus, accumulent un grand mérite et maintiennent l'établissement du Vrai Dhamma. »

สมจิตฺตวคฺโค จตุตฺโถ.

Fin du quatrième chapitre, le Samacittavagga.

๕. ปริสวคฺโค

5. Chapitre sur les Assemblées (Parisavagga).

๔๓. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? อุตฺตานา จ ปริสา คมฺภีรา จ ปริสา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อุตฺตานา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู อุทฺธตา โหนฺติ อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา มุฏฺฐสฺสตี อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ปากตินฺทฺริยา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุตฺตานา ปริสา.

43. « Moines, il y a ces deux sortes d'assemblées. Quelles sont ces deux ? L'assemblée superficielle et l'assemblée profonde. Et qu'est-ce, moines, que l'assemblée superficielle ? Ici, moines, dans une assemblée où les moines sont agités, orgueilleux, frivoles, bavards, aux propos incohérents, sans attention, dépourvus de discernement, sans concentration, l'esprit égaré et les sens non maîtrisés : c'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée superficielle. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, คมฺภีรา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู อนุทฺธตา โหนฺติ อนุนฺนฬา อจปลา อมุขรา อวิกิณฺณวาจา อุปฏฺฐิตสฺสตี สมฺปชานา สมาหิตา เอกคฺคจิตฺตา สํวุตินฺทฺริยา. อยํ วุจฺจติ[Pg.71], ภิกฺขเว, คมฺภีรา ปริสา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ คมฺภีรา ปริสา’’ติ.

« Et quelle est, moines, l'assemblée profonde ? Ici, moines, dans une telle assemblée, les moines ne sont ni agités, ni orgueilleux, ni instables, ni bavards, ni à la parole désordonnée. Ils sont dotés d'une attention établie, d'une pleine conscience, de concentration, d'un esprit unifié et de sens maîtrisés. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée profonde. Voici, moines, les deux sortes d'assemblées. Et entre ces deux, la meilleure est l'assemblée profonde. »

๔๔. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? วคฺคา จ ปริสา สมคฺคา จ ปริสา. กตมา จ, ภิกฺขเว, วคฺคา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วคฺคา ปริสา.

44. « Moines, il y a deux sortes d'assemblées. Quelles sont ces deux ? L'assemblée divisée et l'assemblée unie. Et quelle est, moines, l'assemblée divisée ? Ici, moines, dans une telle assemblée, les moines vivent enclins aux querelles, aux disputes et aux conflits, se blessant les uns les autres par des joutes verbales. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée divisée. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมคฺคา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหรนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมคฺคา ปริสา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ สมคฺคา ปริสา’’ติ.

« Et quelle est, moines, l'assemblée unie ? Ici, moines, dans une telle assemblée, les moines vivent unis, en harmonie, sans dispute, se mélangeant comme le lait et l'eau, et se regardant les uns les autres avec des yeux d'affection. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée unie. Voici, moines, les deux sortes d'assemblées. Et entre ces deux, la meilleure est l'assemblée unie. »

๔๕. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? อนคฺควตี จ ปริสา อคฺควตี จ ปริสา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อนคฺควตี ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ เถรา ภิกฺขู พาหุลิกา โหนฺติ สาถลิกา, โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา, ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ พาหุลิกา สาถลิกา, โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา, ปวิเวเก นิกฺขิตฺตธุรา, น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนคฺควตี ปริสา.

45. « Moines, il y a deux sortes d'assemblées. Quelles sont ces deux ? L'assemblée sans excellence et l'assemblée excellente. Et quelle est, moines, l'assemblée sans excellence ? Ici, moines, dans une telle assemblée, les moines aînés sont portés vers l'abondance des biens, négligents dans leur pratique, premiers dans la rechute vers les entraves et ayant abandonné le fardeau de la solitude. Ils ne déploient pas d'effort pour atteindre ce qui n'est pas encore atteint, pour réaliser ce qui n'est pas encore réalisé, pour expérimenter ce qui n'est pas encore expérimenté. Les générations de moines suivantes imitent leur exemple. Elles aussi deviennent portées vers l'abondance, négligentes, premières dans la rechute et abandonnant le fardeau de la solitude ; elles ne déploient pas d'effort pour atteindre ce qui n'est pas encore atteint, pour réaliser ce qui n'est pas encore réalisé, pour expérimenter ce qui n'est pas encore expérimenté. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée sans excellence. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อคฺควตี ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ เถรา ภิกฺขู น พาหุลิกา โหนฺติ น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา, ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เตสํ ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ. สาปิ โหติ น พาหุลิกา น สาถลิกา, โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุรา, ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมา, วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อคฺควตี ปริสา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว [Pg.72] ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ อคฺควตี ปริสา’’ติ.

« Et quelle est, moines, l'assemblée excellente ? Ici, moines, dans une telle assemblée, les moines aînés ne sont pas portés vers l'abondance des biens ni négligents ; ils ont abandonné le fardeau de la rechute et sont les premiers dans la solitude. Ils déploient des efforts pour atteindre ce qui n'est pas encore atteint, pour réaliser ce qui n'est pas encore réalisé, pour expérimenter ce qui n'est pas encore expérimenté. Les générations suivantes imitent leur exemple. Elles aussi ne sont pas portées vers l'abondance, ne sont pas négligentes, abandonnent le fardeau de la rechute et sont les premières dans la solitude. Elles déploient des efforts pour atteindre ce qui n'est pas encore atteint, pour réaliser ce qui n'est pas encore réalisé, pour expérimenter ce qui n'est pas encore expérimenté. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée excellente. Voici, moines, les deux sortes d'assemblées. Et entre ces deux, la meilleure est l'assemblée excellente. »

๔๖. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? อนริยา จ ปริสา อริยา จ ปริสา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อนริยา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนริยา ปริสา.

46. « Moines, il y a deux sortes d'assemblées. Quelles sont ces deux ? L'assemblée non-noble et l'assemblée noble. Et quelle est, moines, l'assemblée non-noble ? Ici, moines, dans une telle assemblée, les moines ne comprennent pas, conformément à la réalité : 'Ceci est la souffrance' ; ils ne comprennent pas : 'Ceci est l'origine de la souffrance' ; ils ne comprennent pas : 'Ceci est la cessation de la souffrance' ; ils ne comprennent pas : 'Ceci est le chemin menant à la cessation de la souffrance'. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée non-noble. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อริยา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยา ปริสา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ อริยา ปริสา’’ติ.

« Et quelle est, moines, l'assemblée noble ? Ici, moines, dans une telle assemblée, les moines comprennent, conformément à la réalité : 'Ceci est la souffrance' ; ils comprennent : 'Ceci est l'origine de la souffrance' ; ils comprennent : 'Ceci est la cessation de la souffrance' ; ils comprennent : 'Ceci est le chemin menant à la cessation de la souffrance'. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée noble. Voici, moines, les deux sortes d'assemblées. Et entre ces deux, la meilleure est l'assemblée noble. »

๔๗. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? ปริสากสโฏ จ ปริสามณฺโฑ จ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปริสากสโฏ? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺติ, โทสาคตึ คจฺฉนฺติ, โมหาคตึ คจฺฉนฺติ, ภยาคตึ คจฺฉนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปริสากสโฏ.

47. « Moines, il y a deux sortes d'assemblées. Quelles sont ces deux ? L'assemblée de rebus et l'assemblée d'élite. Et qu'est-ce que, moines, l'assemblée de rebus ? Ici, moines, dans une telle assemblée, les moines agissent par partialité, par haine, par égarement ou par peur. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée de rebus. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปริสามณฺโฑ? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู น ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺติ, น โทสาคตึ คจฺฉนฺติ, น โมหาคตึ คจฺฉนฺติ, น ภยาคตึ คจฺฉนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปริสามณฺโฑ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ ปริสามณฺโฑ’’ติ.

« Et qu'est-ce que, moines, l'assemblée d'élite ? Ici, moines, dans une telle assemblée, les moines n'agissent pas par partialité, ni par haine, ni par égarement, ni par peur. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée d'élite. Voici, moines, les deux sortes d'assemblées. Et entre ces deux, la meilleure est l'assemblée d'élite. »

๔๘. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? โอกฺกาจิตวินีตา ปริสา โนปฏิปุจฺฉาวินีตา, ปฏิปุจฺฉาวินีตา ปริสา โนโอกฺกาจิตวินีตา. กตมา จ, ภิกฺขเว, โอกฺกาจิตวินีตา ปริสา โนปฏิปุจฺฉาวินีตา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู เย เต สุตฺตนฺตา ตถาคตภาสิตา คมฺภีรา [Pg.73] คมฺภีรตฺถา โลกุตฺตรา สุญฺญตาปฏิสํยุตฺตา เตสุ ภญฺญมาเนสุ น สุสฺสูสนฺติ น โสตํ โอทหนฺติ น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ น จ เต ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญนฺติ. เย ปน เต สุตฺตนฺตา กวิตา กาเวยฺยา จิตฺตกฺขรา จิตฺตพฺยญฺชนา พาหิรกา สาวกภาสิตา เตสุ ภญฺญมาเนสุ สุสฺสูสนฺติ โสตํ โอทหนฺติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, เต ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญนฺติ, เต จ ตํ ธมฺมํ ปริยาปุณิตฺวา น เจว อญฺญมญฺญํ ปฏิปุจฺฉนฺติ น จ ปฏิวิจรนฺติ – ‘อิทํ กถํ, อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ? เต อวิวฏญฺเจว น วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ น อุตฺตานีกโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ น ปฏิวิโนเทนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, โอกฺกาจิตวินีตา ปริสา โน ปฏิปุจฺฉาวินีตา.

48. « Moines, il y a ces deux types d'assemblées. Quelles sont les deux ? L'assemblée formée à la rhétorique mais pas à l'interrogation, et l'assemblée formée à l'interrogation mais pas à la rhétorique. Et qu'est-ce que, moines, l'assemblée formée à la rhétorique mais pas à l'interrogation ? Ici, moines, dans une assemblée où, lorsque des discours prononcés par le Tathāgata — profonds, au sens profond, supramondains, traitant de la vacuité — sont récités, les moines n'écoutent pas, ne prêtent pas l'oreille, n'appliquent pas leur esprit à la connaissance, et ne considèrent pas ces enseignements comme devant être appris et maîtrisés. Cependant, lorsque des discours qui sont l'œuvre de poètes, littéraires, aux lettres et aux syllabes élégantes, extérieurs à l'enseignement, prononcés par des disciples, sont récités, ils écoutent, prêtent l'oreille, appliquent leur esprit à la connaissance, et considèrent ces enseignements comme devant être appris et maîtrisés. Ayant appris cet enseignement, ils ne s'interrogent pas les uns les autres et ne s'enquièrent pas ainsi : "Comment est-ce ? Quel est le sens de cela ?". Ils n'ouvrent pas ce qui est clos, ne clarifient pas ce qui n'est pas clair, et ne dissipent pas leurs doutes sur les nombreux points doctrinaux sujets au doute. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée formée à la rhétorique mais pas à l'interrogation. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ปฏิปุจฺฉาวินีตา ปริสา โนโอกฺกาจิตวินีตา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู เย เต สุตฺตนฺตา กวิตา กาเวยฺยา จิตฺตกฺขรา จิตฺตพฺยญฺชนา พาหิรกา สาวกภาสิตา เตสุ ภญฺญมาเนสุ น สุสฺสูสนฺติ น โสตํ โอทหนฺติ น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, น จ เต ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญนฺติ. เย ปน เต สุตฺตนฺตา ตถาคตภาสิตา คมฺภีรา คมฺภีรตฺถา โลกุตฺตรา สุญฺญตาปฏิสํยุตฺตา เตสุ ภญฺญมาเนสุ สุสฺสูสนฺติ โสตํ โอทหนฺติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ, เต จ ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญนฺติ. เต ตํ ธมฺมํ ปริยาปุณิตฺวา อญฺญมญฺญํ ปฏิปุจฺฉนฺติ ปฏิวิจรนฺติ – ‘อิทํ กถํ, อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ? เต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานีกโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปฏิปุจฺฉาวินีตา ปริสา โนโอกฺกาจิตวินีตา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ ปฏิปุจฺฉาวินีตา ปริสา โนโอกฺกาจิตวินีตา’’ติ.

« Et qu'est-ce que, moines, l'assemblée formée à l'interrogation mais pas à la rhétorique ? Ici, moines, dans une assemblée où, lorsque des discours qui sont l'œuvre de poètes, littéraires, aux lettres et aux syllabes élégantes, extérieurs à l'enseignement, prononcés par des disciples, sont récités, les moines n'écoutent pas, ne prêtent pas l'oreille, n'appliquent pas leur esprit à la connaissance, et ne considèrent pas ces enseignements comme devant être appris et maîtrisés. Cependant, lorsque des discours prononcés par le Tathāgata — profonds, au sens profond, supramondains, traitant de la vacuité — sont récités, ils écoutent, prêtent l'oreille, appliquent leur esprit à la connaissance, et considèrent ces enseignements comme devant être appris et maîtrisés. Ayant appris cet enseignement, ils s'interrogent les uns les autres et s'enquièrent ainsi : "Comment est-ce ? Quel est le sens de cela ?". Ils ouvrent ce qui est clos, clarifient ce qui n'est pas clair, et dissipent leurs doutes sur les nombreux points doctrinaux sujets au doute. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée formée à l'interrogation mais pas à la rhétorique. Telles sont, moines, les deux assemblées. La meilleure de ces deux assemblées, moines, est celle formée à l'interrogation mais pas à la rhétorique. »

๔๙. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? อามิสครุ ปริสา โน สทฺธมฺมครุ, สทฺธมฺมครุ ปริสา โน อามิสครุ. กตมา จ, ภิกฺขเว, อามิสครุ ปริสา โน สทฺธมฺมครุ? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู คิหีนํ โอทาตวสนานํ สมฺมุขา อญฺญมญฺญสฺส วณฺณํ ภาสนฺติ – ‘อสุโก ภิกฺขุ อุภโตภาควิมุตฺโต, อสุโก ปญฺญาวิมุตฺโต, อสุโก กายสกฺขี[Pg.74], อสุโก ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, อสุโก สทฺธาวิมุตฺโต, อสุโก ธมฺมานุสารี, อสุโก สทฺธานุสารี, อสุโก สีลวา กลฺยาณธมฺโม, อสุโก ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม’ติ. เต เตน ลาภํ ลภนฺติ. เต ตํ ลาภํ ลภิตฺวา คถิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา อนาทีนวทสฺสาวิโน อนิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อามิสครุ ปริสา โน สทฺธมฺมครุ.

49. « Moines, il y a ces deux types d'assemblées. Quelles sont les deux ? L'assemblée qui valorise les biens matériels et non le Vrai Dhamma, et l'assemblée qui valorise le Vrai Dhamma et non les biens matériels. Et qu'est-ce que, moines, l'assemblée qui valorise les biens matériels et non le Vrai Dhamma ? Ici, moines, dans une assemblée où les moines, devant les laïcs vêtus de blanc, chantent les louanges les uns des autres : "Un tel moine est libéré des deux côtés, un tel est libéré par la sagesse, un tel est un témoin corporel, un tel est parvenu à la vision, un tel est libéré par la foi, un tel suit le Dhamma, un tel suit la foi, un tel est vertueux et de bon caractère, un tel est immoral et de mauvais caractère". Par cela, ils obtiennent des gains. Ayant obtenu ces gains, ils les consomment en étant attachés, infatués, obsédés, sans en voir le danger et sans posséder la sagesse permettant de s'en détacher. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée qui valorise les biens matériels et non le Vrai Dhamma. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สทฺธมฺมครุ ปริสา โนอามิสครุ? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู คิหีนํ โอทาตวสนานํ สมฺมุขา อญฺญมญฺญสฺส วณฺณํ น ภาสนฺติ – ‘อสุโก ภิกฺขุ อุภโตภาควิมุตฺโต, อสุโก ปญฺญาวิมุตฺโต, อสุโก กายสกฺขี, อสุโก ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, อสุโก สทฺธาวิมุตฺโต, อสุโก ธมฺมานุสฺสารี, อสุโก สทฺธานุสารี, อสุโก สีลวา กลฺยาณธมฺโม, อสุโก ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม’ติ. เต เตน ลาภํ ลภนฺติ. เต ตํ ลาภํ ลภิตฺวา อคถิตา อมุจฺฉิตา อนชฺโฌสนฺนา อาทีนวทสฺสาวิโน นิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธมฺมครุ ปริสา โนอามิสครุ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ สทฺธมฺมครุ ปริสา โนอามิสครู’’ติ.

« Et qu'est-ce que, moines, l'assemblée qui valorise le Vrai Dhamma et non les biens matériels ? Ici, moines, dans une assemblée où les moines, devant les laïcs vêtus de blanc, ne chantent pas les louanges les uns des autres : "Un tel moine est libéré des deux côtés... un tel est immoral et de mauvais caractère". [Néanmoins], ils obtiennent des gains. Ayant obtenu ces gains, ils les consomment sans être attachés, sans être infatués, sans être obsédés, en voyant le danger et possédant la sagesse permettant de s'en détacher. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée qui valorise le Vrai Dhamma et non les biens matériels. Telles sont, moines, les deux assemblées. La meilleure de ces deux assemblées, moines, est celle qui valorise le Vrai Dhamma et non les biens matériels. »

๕๐. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? วิสมา จ ปริสา สมา จ ปริสา. กตมา จ, ภิกฺขเว, วิสมา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ อธมฺมกมฺมานิ ปวตฺตนฺติ ธมฺมกมฺมานิ นปฺปวตฺตนฺติ, อวินยกมฺมานิ ปวตฺตนฺติ วินยกมฺมานิ นปฺปวตฺตนฺติ, อธมฺมกมฺมานิ ทิปฺปนฺติ ธมฺมกมฺมานิ น ทิปฺปนฺติ, อวินยกมฺมานิ ทิปฺปนฺติ วินยกมฺมานิ น ทิปฺปนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วิสมา ปริสา. ( )

50. « Moines, il y a ces deux types d'assemblées. Quelles sont les deux ? L'assemblée injuste et l'assemblée juste. Et qu'est-ce que, moines, l'assemblée injuste ? Ici, moines, dans une assemblée où les actes contraires au Dhamma prévalent et les actes conformes au Dhamma ne prévalent pas ; où les actes contraires au Vinaya prévalent et les actes conformes au Vinaya ne prévalent pas ; où l'on met en avant les actes contraires au Dhamma et non les actes conformes au Dhamma ; où l'on met en avant les actes contraires au Vinaya et non les actes conformes au Vinaya. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée injuste. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมา ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ธมฺมกมฺมานิ ปวตฺตนฺติ อธมฺมกมฺมานิ นปฺปวตฺตนฺติ, วินยกมฺมานิ ปวตฺตนฺติ อวินยกมฺมานิ นปฺปวตฺตนฺติ, ธมฺมกมฺมานิ ทิปฺปนฺติ อธมฺมกมฺมานิ น ทิปฺปนฺติ, วินยกมฺมานิ ทิปฺปนฺติ อวินยกมฺมานิ น ทิปฺปนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมา [Pg.75] ปริสา. ( ) อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ สมา ปริสา’’ติ.

« Et qu'est-ce que, moines, l'assemblée juste ? Ici, moines, dans une assemblée où les actes conformes au Dhamma prévalent et les actes contraires au Dhamma ne prévalent pas ; où les actes conformes au Vinaya prévalent et les actes contraires au Vinaya ne prévalent pas ; où l'on met en avant les actes conformes au Dhamma et non les actes contraires au Dhamma ; où l'on met en avant les actes conformes au Vinaya et non les actes contraires au Vinaya. C'est ce qu'on appelle, moines, l'assemblée juste. Telles sont, moines, les deux assemblées. La meilleure de ces deux assemblées, moines, est celle qui est juste. »

๕๑. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? อธมฺมิกา จ ปริสา ธมฺมิกา จ ปริสา…เป… อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ ธมฺมิกา ปริสา’’ติ.

51. « Moines, il y a ces deux types d'assemblées. Quelles sont les deux ? L'assemblée non conforme au Dhamma et l'assemblée conforme au Dhamma... Telles sont, moines, les deux assemblées. La meilleure de ces deux assemblées, moines, est celle qui est conforme au Dhamma. »

๕๒. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริสา. กตมา ทฺเว? อธมฺมวาทินี จ ปริสา ธมฺมวาทินี จ ปริสา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อธมฺมวาทินี ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู อธิกรณํ อาทิยนฺติ ธมฺมิกํ วา อธมฺมิกํ วา. เต ตํ อธิกรณํ อาทิยิตฺวา น เจว อญฺญมญฺญํ สญฺญาเปนฺติ น จ สญฺญตฺตึ อุปคจฺฉนฺติ, น จ นิชฺฌาเปนฺติ น จ นิชฺฌตฺตึ อุปคจฺฉนฺติ. เต อสญฺญตฺติพลา อนิชฺฌตฺติพลา อปฺปฏินิสฺสคฺคมนฺติโน ตเมว อธิกรณํ ถามสา ปรามาสา อภินิวิสฺส โวหรนฺติ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธมฺมวาทินี ปริสา.

52. « Moines, il y a ces deux types d’assemblées. Quels sont ces deux ? L’assemblée qui prône ce qui n’est pas le Dhamma (adhammavādinī) et l’assemblée qui prône le Dhamma (dhammavādinī). Et quelle est, moines, l’assemblée qui prône ce qui n’est pas le Dhamma ? Ici, moines, dans une certaine assemblée, des moines soulèvent un litige, qu’il soit conforme au Dhamma ou non. Ayant soulevé ce litige, ils ne s’expliquent pas mutuellement, ils ne parviennent pas à une compréhension mutuelle, ils ne réfléchissent pas ensemble et ils n’aboutissent pas à un accord. N’ayant aucune force de persuasion mutuelle, aucune force de réflexion commune, et sans intention de renoncer à leur point de vue, ils s’attachent obstinément à ce litige même par la force de leur saisie et de leur interprétation erronée, déclarant : “Ceci seul est la vérité, tout le reste est vain.” Cela, moines, s’appelle l’assemblée qui prône ce qui n’est pas le Dhamma. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ธมฺมวาทินี ปริสา? อิธ, ภิกฺขเว, ยสฺสํ ปริสายํ ภิกฺขู อธิกรณํ อาทิยนฺติ ธมฺมิกํ วา อธมฺมิกํ วา. เต ตํ อธิกรณํ อาทิยิตฺวา อญฺญมญฺญํ สญฺญาเปนฺติ เจว สญฺญตฺติญฺจ อุปคจฺฉนฺติ, นิชฺฌาเปนฺติ เจว นิชฺฌตฺติญฺจ อุปคจฺฉนฺติ. เต สญฺญตฺติพลา นิชฺฌตฺติพลา ปฏินิสฺสคฺคมนฺติโน, น ตเมว อธิกรณํ ถามสา ปรามาสา อภินิวิสฺส โวหรนฺติ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺมวาทินี ปริสา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริสา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริสานํ ยทิทํ ธมฺมวาทินี ปริสา’’ติ.

« Et quelle est, moines, l’assemblée qui prône le Dhamma ? Ici, moines, dans une certaine assemblée, des moines soulèvent un litige, qu’il soit conforme au Dhamma ou non. Ayant soulevé ce litige, ils s’expliquent mutuellement et parviennent à une compréhension mutuelle ; ils réfléchissent ensemble et aboutissent à un accord. Ayant la force de la persuasion mutuelle, la force de la réflexion commune, et l’intention de renoncer à un point de vue erroné, ils ne s’attachent pas obstinément à ce litige par la force de la saisie et de l’interprétation erronée, et ne déclarent pas : “Ceci seul est la vérité, tout le reste est vain.” Cela, moines, s’appelle l’assemblée qui prône le Dhamma. Telles sont, moines, les deux types d’assemblées. L’excellence parmi ces deux assemblées, moines, est celle qui prône le Dhamma. »

ปริสวคฺโค ปญฺจโม.

Le cinquième chapitre sur les assemblées (Parisavaggo) est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire du chapitre :

อุตฺตานา วคฺคา อคฺควตี, อริยา กสโฏ จ ปญฺจโม;

โอกฺกาจิตอามิสญฺเจว, วิสมา อธมฺมาธมฺมิเยน จาติ.

Les chapitres sur l'explicite, l'excellence, les nobles, les impurs sont les cinq premiers ; puis ceux sur les discours mal orientés, les biens matériels, l'inégal, et enfin celui sur ce qui est conforme ou non au Dhamma.

ปฐโม ปณฺณาสโก สมตฺโต.

La première cinquantaine (Paṭhamo paṇṇāsako) est terminée.

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. Deuxième cinquantaine.

(๖) ๑. ปุคฺคลวคฺโค

(6) 1. Chapitre sur les personnes (Puggalavaggo).

๕๓. ‘‘ทฺเวเม[Pg.76], ภิกฺขเว, ปุคฺคลา โลเก อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ทฺเว? ตถาคโต จ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ราชา จ จกฺกวตฺตี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปุคฺคลา โลเก อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย, พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

53. « Moines, ces deux personnes, en apparaissant dans le monde, apparaissent pour le bien du plus grand nombre, pour le bonheur du plus grand nombre, pour le profit, le bien et le bonheur de la multitude, des divinités et des humains. Quelles sont ces deux ? Le Tathāgata, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé, et le roi qui fait tourner la roue (le monarque universel). Ces deux personnes, moines, en apparaissant dans le monde, apparaissent pour le bien du plus grand nombre, pour le bonheur du plus grand nombre, pour le profit, le bien et le bonheur de la multitude, des divinités et des humains. »

๕๔. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา โลเก อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ อจฺฉริยมนุสฺสา. กตเม ทฺเว? ตถาคโต จ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ราชา จ จกฺกวตฺตี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปุคฺคลา โลเก อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ อจฺฉริยมนุสฺสา’’ติ.

54. « Moines, ces deux personnes, en apparaissant dans le monde, apparaissent comme des êtres humains extraordinaires. Quelles sont ces deux ? Le Tathāgata, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé, et le roi qui fait tourner la roue. Ces deux personnes, moines, en apparaissant dans le monde, apparaissent comme des êtres humains extraordinaires. »

๕๕. ‘‘ทฺวินฺนํ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลานํ กาลกิริยา พหุโน ชนสฺส อนุตปฺปา โหติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? ตถาคตสฺส จ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, รญฺโญ จ จกฺกวตฺติสฺส. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ กาลกิริยา พหุโน ชนสฺส อนุตปฺปา โหตี’’ติ.

55. « Moines, le trépas de deux personnes cause de l’affliction à un grand nombre de gens. De quelles deux personnes s’agit-il ? Du Tathāgata, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé, et du roi qui fait tourner la roue. Le trépas de ces deux personnes, moines, cause de l’affliction à un grand nombre de gens. »

๕๖. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ถูปารหา. กตเม ทฺเว? ตถาคโต จ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ราชา จ จกฺกวตฺตี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ถูปารหา’’ติ.

56. « Moines, ces deux-là sont dignes d’un monument funéraire (stupa). Quels sont ces deux ? Le Tathāgata, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé, et le roi qui fait tourner la roue. Ces deux-là, moines, sont dignes d’un monument funéraire. »

๕๗. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, พุทฺธา. กตเม ทฺเว? ตถาคโต จ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ปจฺเจกพุทฺโธ จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พุทฺธา’’ติ.

57. « Moines, ces deux-là sont des Bouddhas. Quels sont ces deux ? Le Tathāgata, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé, et le Bouddha par soi-même (Paccekabuddha). Tels sont, moines, les deux types de Bouddhas. »

๕๘. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อสนิยา ผลนฺติยา น สนฺตสนฺติ. กตเม ทฺเว? ภิกฺขุ จ ขีณาสโว, หตฺถาชานีโย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อสนิยา ผลนฺติยา น สนฺตสนฺตี’’ติ.

58. « Moines, ces deux-là ne tremblent pas lorsque le tonnerre éclate. Quels sont ces deux ? Le moine dont les souillures sont détruites (khīṇāsavo) et l’éléphant de noble race. Tels sont, moines, les deux qui ne tremblent pas lorsque le tonnerre éclate. »

๕๙. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อสนิยา ผลนฺติยา น สนฺตสนฺติ. กตเม ทฺเว? ภิกฺขุ จ ขีณาสโว, อสฺสาชานีโย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อสนิยา ผลนฺติยา น สนฺตสนฺตี’’ติ.

59. « Moines, ces deux-là ne tremblent pas lorsque le tonnerre éclate. Quels sont ces deux ? Le moine dont les souillures sont détruites et le cheval de noble race. Tels sont, moines, les deux qui ne tremblent pas lorsque le tonnerre éclate. »

๖๐. ‘‘ทฺเวเม[Pg.77], ภิกฺขเว, อสนิยา ผลนฺติยา น สนฺตสนฺติ. กตเม ทฺเว? ภิกฺขุ จ ขีณาสโว, สีโห จ มิคราชา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อสนิยา ผลนฺติยา น สนฺตสนฺตี’’ติ.

60. « Moines, ces deux-là ne tremblent pas lorsque le tonnerre éclate. Quels sont ces deux ? Le moine dont les souillures sont détruites et le lion, roi des animaux. Tels sont, moines, les deux qui ne tremblent pas lorsque le tonnerre éclate. »

๖๑. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อตฺถวเส สมฺปสฺสมานา กึปุริสา มานุสึ วาจํ น ภาสนฺติ. กตเม ทฺเว? มา จ มุสา ภณิมฺหา, มา จ ปรํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขิมฺหาติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อตฺถวเส สมฺปสฺสมานา กึปุริสา มานุสึ วาจํ น ภาสนฺตี’’ติ.

61. « Moines, considérant deux raisons impérieuses, les êtres mythiques (kimpurisas) ne parlent pas le langage humain. Quelles sont ces deux ? “Ne disons pas de mensonge” et “N’accusons pas autrui faussement”. Considérant ces deux raisons, moines, les êtres mythiques ne parlent pas le langage humain. »

๖๒. ‘‘ทฺวินฺนํ ธมฺมานํ, ภิกฺขเว, อติตฺโต อปฺปฏิวาโน มาตุคาโม กาลํ กโรติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? เมถุนสมาปตฺติยา จ วิชายนสฺส จ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ ธมฺมานํ อติตฺโต อปฺปฏิวาโน มาตุคาโม กาลํ กโรตี’’ติ.

62. « Moines, une femme meurt sans être jamais rassasiée ni lassée de deux choses. Quelles sont ces deux ? L’union sexuelle et l’accouchement. De ces deux choses, moines, une femme meurt sans être jamais rassasiée ni lassée. »

๖๓. ‘‘อสนฺตสนฺนิวาสญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สนฺตสนฺนิวาสญฺจ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

63. « Moines, je vais vous enseigner ce qu’est la vie commune avec les malfaisants et ce qu’est la vie commune avec les gens de bien. Écoutez cela et portez-y une attention attentive ; je vais parler. » — « Oui, Vénérable », répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อสนฺตสนฺนิวาโส โหติ, กถญฺจ อสนฺโต สนฺนิวสนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เถรสฺส ภิกฺขุโน เอวํ โหติ – ‘เถโรปิ มํ น วเทยฺย, มชฺฌิโมปิ มํ น วเทยฺย, นโวปิ มํ น วเทยฺย; เถรมฺปาหํ น วเทยฺยํ, มชฺฌิมมฺปาหํ น วเทยฺยํ, นวมฺปาหํ น วเทยฺยํ. เถโร เจปิ มํ วเทยฺย อหิตานุกมฺปี มํ วเทยฺย โน หิตานุกมฺปี, โนติ นํ วเทยฺยํ วิเหเฐยฺยํ ปสฺสมฺปิสฺส นปฺปฏิกเรยฺยํ. มชฺฌิโม เจปิ มํ วเทยฺย…เป… นโว เจปิ มํ วเทยฺย อหิตานุกมฺปี มํ วเทยฺย โน หิตานุกมฺปี, โนติ นํ วเทยฺยํ วิเหเฐยฺยํ ปสฺสมฺปิสฺส นปฺปฏิกเรยฺยํ’. มชฺฌิมสฺสปิ ภิกฺขุโน เอวํ โหติ…เป… นวสฺสปิ ภิกฺขุโน เอวํ โหติ – ‘เถโรปิ มํ น วเทยฺย, มชฺฌิโมปิ มํ น วเทยฺย, นโวปิ มํ น วเทยฺย; เถรมฺปาหํ น วเทยฺยํ, มชฺฌิมมฺปาหํ น วเทยฺยํ, นวมฺปาหํ น วเทยฺยํ. เถโร เจปิ มํ วเทยฺย อหิตานุกมฺปี มํ วเทยฺย โน หิตานุกมฺปี โนติ นํ วเทยฺยํ วิเหเฐยฺยํ ปสฺสมฺปิสฺส นปฺปฏิกเรยฺยํ. มชฺฌิโม เจปิ มํ วเทยฺย…เป… นโว เจปิ มํ [Pg.78] วเทยฺย อหิตานุกมฺปี มํ วเทยฺย โน หิตานุกมฺปี, โนติ นํ วเทยฺยํ วิเหเฐยฺยํ ปสฺสมฺปิสฺส นปฺปฏิกเรยฺยํ’. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อสนฺตสนฺนิวาโส โหติ, เอวญฺจ อสนฺโต สนฺนิวสนฺติ.

« Comment, ô moines, se déroule la cohabitation des personnes indignes, et comment les personnes indignes cohabitent-elles ? Ici, moines, un moine ancien a cette pensée : 'Qu'un ancien ne me reprenne pas, qu'un moine de rang moyen ne me reprenne pas, qu'un nouveau moine ne me reprenne pas ; et moi non plus, je ne reprendrai ni un ancien, ni un moine de rang moyen, ni un nouveau moine. Si un ancien devait me reprendre, il le ferait avec malveillance et non par bienveillance ; je lui répondrais par la négative, je l'offenserais et, bien que voyant [le bien-fondé de ses paroles], je ne suivrais pas son conseil.' Un moine de rang moyen a également cette pensée... Un nouveau moine a également cette pensée : 'Qu'un ancien ne me reprenne pas, qu'un moine de rang moyen ne me reprenne pas, qu'un nouveau moine ne me reprenne pas ; et moi non plus, je ne reprendrai ni un ancien, ni un moine de rang moyen, ni un nouveau moine. Si un ancien devait me reprendre, il le ferait avec malveillance et non par bienveillance ; je lui répondrais par la négative, je l'offenserais et, bien que voyant [le bien-fondé de ses paroles], je ne suivrais pas son conseil.' C'est ainsi, moines, que se déroule la cohabitation des personnes indignes, et c'est ainsi que les indignes cohabitent. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, สนฺตสนฺนิวาโส โหติ, กถญฺจ สนฺโต สนฺนิวสนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, เถรสฺส ภิกฺขุโน เอวํ โหติ – ‘เถโรปิ มํ วเทยฺย, มชฺฌิโมปิ มํ วเทยฺย, นโวปิ มํ วเทยฺย; เถรมฺปาหํ วเทยฺยํ, มชฺฌิมมฺปาหํ วเทยฺยํ, นวมฺปาหํ วเทยฺยํ. เถโร เจปิ มํ วเทยฺย หิตานุกมฺปี มํ วเทยฺย โน อหิตานุกมฺปี, สาธูติ นํ วเทยฺยํ น วิเหเฐยฺยํ ปสฺสมฺปิสฺส ปฏิกเรยฺยํ. มชฺฌิโม เจปิ มํ วเทยฺย…เป… นโว เจปิ มํ วเทยฺย หิตานุกมฺปี มํ วเทยฺย โน อหิตานุกมฺปี, สาธูติ นํ วเทยฺยํ น นํ วิเหเฐยฺยํ ปสฺสมฺปิสฺส ปฏิกเรยฺยํ’. มชฺฌิมสฺสปิ ภิกฺขุโน เอวํ โหติ…เป… นวสฺสปิ ภิกฺขุโน เอวํ โหติ – ‘เถโรปิ มํ วเทยฺย, มชฺฌิโมปิ มํ วเทยฺย, นโวปิ มํ วเทยฺย; เถรมฺปาหํ วเทยฺยํ, มชฺฌิมมฺปาหํ วเทยฺยํ, นวมฺปาหํ วเทยฺยํ. เถโร เจปิ มํ วเทยฺย หิตานุกมฺปี มํ วเทยฺย โน อหิตานุกมฺปี, สาธูติ นํ วเทยฺยํ น นํ วิเหเฐยฺยํ ปสฺสมฺปิสฺส ปฏิกเรยฺยํ. มชฺฌิโม เจปิ มํ วเทยฺย…เป… นโว เจปิ มํ วเทยฺย หิตานุกมฺปี มํ วเทยฺย โน อหิตานุกมฺปี, สาธูติ นํ วเทยฺยํ น นํ วิเหเฐยฺยํ ปสฺสมฺปิสฺส ปฏิกเรยฺยํ’. เอวํ โข, ภิกฺขเว, สนฺตสนฺนิวาโส โหติ, เอวญฺจ สนฺโต สนฺนิวสนฺตี’’ติ.

« Comment, ô moines, se déroule la cohabitation des personnes de bien, et comment les personnes de bien cohabitent-elles ? Ici, moines, un moine ancien a cette pensée : 'Qu'un ancien me reprenne, qu'un moine de rang moyen me reprenne, qu'un nouveau moine me reprenne ; et moi aussi, je reprendrai l'ancien, le moine de rang moyen et le nouveau moine. Si un ancien devait me reprendre, il le ferait par bienveillance et non avec malveillance ; je lui répondrais : "C'est bien", je ne l'offenserais pas et, voyant [le bien-fondé de ses paroles], je suivrais son conseil.' Un moine de rang moyen a également cette pensée... Un nouveau moine a également cette pensée : 'Qu'un ancien me reprenne, qu'un moine de rang moyen me reprenne, qu'un nouveau moine me reprenne ; et moi aussi, je reprendrai l'ancien, le moine de rang moyen et le nouveau moine. Si un ancien devait me reprendre, il le ferait par bienveillance et non avec malveillance ; je lui répondrais : "C'est bien", je ne l'offenserais pas et, voyant [le bien-fondé de ses paroles], je suivrais son conseil.' C'est ainsi, moines, que se déroule la cohabitation des personnes de bien, et c'est ainsi que les personnes de bien cohabitent. »

๖๔. ‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, อธิกรเณ อุภโต วจีสํสาโร ทิฏฺฐิปฬาโส เจตโส อาฆาโต อปฺปจฺจโย อนภิรทฺธิ อชฺฌตฺตํ อวูปสนฺตํ โหติ, ตสฺเมตํ, ภิกฺขเว, อธิกรเณ ปาฏิกงฺขํ – ‘ทีฆตฺตาย ขรตฺตาย วาฬตฺตาย สํวตฺติสฺสติ, ภิกฺขู จ น ผาสุํ วิหริสฺสนฺติ’. ยสฺมิญฺจ โข, ภิกฺขเว, อธิกรเณ อุภโต วจีสํสาโร ทิฏฺฐิปฬาโส เจตโส อาฆาโต อปฺปจฺจโย อนภิรทฺธิ อชฺฌตฺตํ สุวูปสนฺตํ โหติ, ตสฺเมตํ, ภิกฺขเว, อธิกรเณ ปาฏิกงฺขํ – ‘น ทีฆตฺตาย ขรตฺตาย วาฬตฺตาย สํวตฺติสฺสติ, ภิกฺขู จ ผาสุํ วิหริสฺสนฺตี’’’ติ.

64. « Dans un litige, moines, où l'échange de paroles acerbes, l'obsession des vues, le ressentiment, le mécontentement et l'insatisfaction ne sont pas apaisés intérieurement, on doit s'attendre, moines, à ce que ce litige conduise à la prolongation, à la dureté et à la violence, et que les moines ne vivent pas dans le confort. Mais dans un litige, moines, où l'échange de paroles acerbes, l'obsession des vues, le ressentiment, le mécontentement et l'insatisfaction sont bien apaisés intérieurement, on doit s'attendre, moines, à ce que ce litige ne conduise pas à la prolongation, à la dureté et à la violence, et que les moines vivent dans le confort. »

ปุคฺคลวคฺโค ปฐโม.

Le premier chapitre sur les personnes (Puggalavagga) est terminé.

(๗) ๒. สุขวคฺโค

(7) 2. Chapitre sur le bonheur (Sukhavagga)

๖๕. ‘‘ทฺเวมานิ[Pg.79], ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? คิหิสุขญฺจ ปพฺพชิตสุขญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ ปพฺพชิตสุข’’นฺติ.

65. « Moines, il existe ces deux types de bonheur. Quels sont-ils ? Le bonheur de la vie laïque et le bonheur de la vie de renonçant. Tels sont, moines, ces deux types de bonheur. De ces deux types de bonheur, moines, le meilleur est le bonheur de la vie de renonçant. »

๖๖. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? กามสุขญฺจ เนกฺขมฺมสุขญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ เนกฺขมฺมสุข’’นฺติ.

66. « Moines, il existe ces deux types de bonheur. Quels sont-ils ? Le bonheur des sens et le bonheur du renoncement. Tels sont, moines, ces deux types de bonheur. De ces deux types de bonheur, moines, le meilleur est le bonheur du renoncement. »

๖๗. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? อุปธิสุขญฺจ นิรุปธิสุขญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ นิรุปธิสุข’’นฺติ.

67. « Moines, il existe ces deux types de bonheur. Quels sont-ils ? Le bonheur lié aux attachements et le bonheur sans attachements. Tels sont, moines, ces deux types de bonheur. De ces deux types de bonheur, moines, le meilleur est le bonheur sans attachements. »

๖๘. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? สาสวสุขญฺจ อนาสวสุขญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อนาสวสุข’’นฺติ.

68. « Moines, il existe ces deux types de bonheur. Quels sont-ils ? Le bonheur avec fermentations et le bonheur sans fermentations. Tels sont, moines, ces deux types de bonheur. De ces deux types de bonheur, moines, le meilleur est le bonheur sans fermentations. »

๖๙. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? สามิสญฺจ สุขํ นิรามิสญฺจ สุขํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ นิรามิสํ สุข’’นฺติ.

69. « Moines, il existe ces deux types de bonheur. Quels sont-ils ? Le bonheur charnel et le bonheur spirituel. Tels sont, moines, ces deux types de bonheur. De ces deux types de bonheur, moines, le meilleur est le bonheur spirituel. »

๗๐. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? อริยสุขญฺจ อนริยสุขญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อริยสุข’’นฺติ.

70. « Moines, il existe ces deux types de bonheur. Quels sont-ils ? Le bonheur noble et le bonheur ignoble. Tels sont, moines, ces deux types de bonheur. De ces deux types de bonheur, moines, le meilleur est le bonheur noble. »

๗๑. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? กายิกญฺจ สุขํ เจตสิกญฺจ สุขํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ เจตสิกํ สุข’’นฺติ.

71. « Moines, il existe ces deux types de bonheur. Quels sont-ils ? Le bonheur physique et le bonheur mental. Tels sont, moines, ces deux types de bonheur. De ces deux types de bonheur, moines, le meilleur est le bonheur mental. »

๗๒. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? สปฺปีติกญฺจ สุขํ นิปฺปีติกญฺจ สุขํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ นิปฺปีติกํ สุข’’นฺติ.

72. « Moines, il existe ces deux types de bonheur. Quels sont-ils ? Le bonheur avec ravissement et le bonheur sans ravissement. Tels sont, moines, ces deux types de bonheur. De ces deux types de bonheur, moines, le meilleur est le bonheur sans ravissement. »

๗๓. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? สาตสุขญฺจ อุเปกฺขาสุขญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อุเปกฺขาสุข’’นฺติ.

73. « Moines, il existe ces deux types de bonheur. Quels sont-ils ? Le bonheur du plaisir et le bonheur de l'équanimité. Tels sont, moines, ces deux types de bonheur. De ces deux types de bonheur, moines, le meilleur est le bonheur de l'équanimité. »

๗๔. ‘‘ทฺเวมานิ[Pg.80], ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? สมาธิสุขญฺจ อสมาธิสุขญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ สมาธิสุข’’นฺติ.

74. « Moines, il y a ces deux types de bonheur. Quels sont les deux ? Le bonheur de la concentration et le bonheur sans concentration. Tels sont, moines, les deux types de bonheur. Moines, parmi ces deux types de bonheur, le meilleur est le bonheur de la concentration. »

๗๕. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? สปฺปีติการมฺมณญฺจ สุขํ นิปฺปีติการมฺมณญฺจ สุขํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ นิปฺปีติการมฺมณํ สุข’’นฺติ.

75. « Moines, il y a ces deux types de bonheur. Quels sont les deux ? Le bonheur ayant pour objet le ravissement et le bonheur ayant pour objet l'absence de ravissement. Tels sont, moines, les deux types de bonheur. Moines, parmi ces deux types de bonheur, le meilleur est le bonheur ayant pour objet l'absence de ravissement. »

๗๖. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? สาตารมฺมณญฺจ สุขํ อุเปกฺขารมฺมณญฺจ สุขํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อุเปกฺขารมฺมณํ สุข’’นฺติ.

76. « Moines, il y a ces deux types de bonheur. Quels sont les deux ? Le bonheur ayant pour objet le plaisir et le bonheur ayant pour objet l'équanimité. Tels sont, moines, les deux types de bonheur. Moines, parmi ces deux types de bonheur, le meilleur est le bonheur ayant pour objet l'équanimité. »

๗๗. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, สุขานิ. กตมานิ ทฺเว? รูปารมฺมณญฺจ สุขํ อรูปารมฺมณญฺจ สุขํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สุขานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อรูปารมฺมณํ สุข’’นฺติ.

77. « Moines, il y a ces deux types de bonheur. Quels sont les deux ? Le bonheur ayant pour objet la sphère de la fine matérialité et le bonheur ayant pour objet la sphère immatérielle. Tels sont, moines, les deux types de bonheur. Moines, parmi ces deux types de bonheur, le meilleur est le bonheur ayant pour objet la sphère immatérielle. »

สุขวคฺโค ทุติโย.

Le deuxième chapitre sur le bonheur est terminé.

(๘) ๓. สนิมิตฺตวคฺโค

(8) 3. Chapitre sur les Signes

๗๘. ‘‘สนิมิตฺตา, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อนิมิตฺตา. ตสฺเสว นิมิตฺตสฺส ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

78. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec un signe, non sans signe. C'est par l'abandon de ce signe même que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

๗๙. ‘‘สนิทานา, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อนิทานา. ตสฺเสว นิทานสฺส ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

79. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec une source, non sans source. C'est par l'abandon de cette source même que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

๘๐. ‘‘สเหตุกา, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อเหตุกา. ตสฺเสว เหตุสฺส ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

80. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec une cause, non sans cause. C'est par l'abandon de cette cause même que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

๘๑. ‘‘สสงฺขารา, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อสงฺขารา. เตสํเยว สงฺขารานํ ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

81. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec une formation, non sans formation. C'est par l'abandon de ces formations mêmes que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

๘๒. ‘‘สปฺปจฺจยา[Pg.81], ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อปฺปจฺจยา. ตสฺเสว ปจฺจยสฺส ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

82. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec une condition, non sans condition. C'est par l'abandon de cette condition même que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

๘๓. ‘‘สรูปา, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อรูปา. ตสฺเสว รูปสฺส ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

83. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec une forme, non sans forme. C'est par l'abandon de cette forme même que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

๘๔. ‘‘สเวทนา, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อเวทนา. ตสฺสาเยว เวทนาย ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

84. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec une sensation, non sans sensation. C'est par l'abandon de cette sensation même que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

๘๕. ‘‘สสญฺญา, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อสญฺญา. ตสฺสาเยว สญฺญาย ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

85. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec une perception, non sans perception. C'est par l'abandon de cette perception même que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

๘๖. ‘‘สวิญฺญาณา, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อวิญฺญาณา. ตสฺเสว วิญฺญาณสฺส ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

86. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec une conscience, non sans conscience. C'est par l'abandon de cette conscience même que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

๘๗. ‘‘สงฺขตารมฺมณา, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, โน อสงฺขตารมฺมณา. ตสฺเสว สงฺขตสฺส ปหานา เอวํ เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา น โหนฺตี’’ติ.

87. « Moines, les états mauvais et malsains naissent avec pour objet le conditionné, non avec pour objet l'inconditionné. C'est par l'abandon de ce conditionné même que ces états mauvais et malsains cessent d'exister. »

สนิมิตฺตวคฺโค ตติโย.

Le troisième chapitre sur les signes est terminé.

(๙) ๔. ธมฺมวคฺโค

(9) 4. Chapitre sur les Phénomènes

๘๘. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? เจโตวิมุตฺติ จ ปญฺญาวิมุตฺติ จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

88. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? La libération de l'esprit et la libération par la sagesse. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๘๙. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? ปคฺคาโห จ อวิกฺเขโป จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

89. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? L'effort soutenu et l'absence de distraction. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๙๐. ‘‘ทฺเวเม[Pg.82], ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? นามญฺจ รูปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

90. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? Le nom (le mental) et la forme (le matériel). Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๙๑. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

91. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? La connaissance claire et la libération. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๙๒. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? ภวทิฏฺฐิ จ วิภวทิฏฺฐิ จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

92. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? La vue de l'existence et la vue de la non-existence. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๙๓. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

93. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? L'absence de pudeur morale et l'absence de crainte morale. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๙๔. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

94. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? La pudeur morale et la crainte morale. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๙๕. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? โทวจสฺสตา จ ปาปมิตฺตตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

95. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? L'indocilité et la mauvaise amitié. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๙๖. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? โสวจสฺสตา จ กลฺยาณมิตฺตตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

96. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? La docilité et la noble amitié. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๙๗. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? ธาตุกุสลตา จ มนสิการกุสลตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

97. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? L'habileté dans les éléments et l'habileté dans l'attention. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

๙๘. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? อาปตฺติกุสลตา จ อาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

98. « Moines, il y a ces deux phénomènes. Quels sont les deux ? L'habileté concernant les offenses et l'habileté à se relever des offenses. Tels sont, moines, les deux phénomènes. »

ธมฺมวคฺโค จตุตฺโถ.

Le quatrième chapitre sur les phénomènes est terminé.

(๑๐) ๕. พาลวคฺโค

(10) 5. Bālavagga (Le Chapitre des Sots)

๙๙. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, พาลา. กตเม ทฺเว? โย จ อนาคตํ ภารํ วหติ, โย จ อาคตํ ภารํ น วหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พาลา’’ติ.

99. « Moines, il y a ces deux sots. Quels sont ces deux ? Celui qui porte un fardeau qui ne lui incombe pas, et celui qui ne porte pas le fardeau qui lui incombe. Tels sont, moines, les deux sots. »

๑๐๐. ‘‘ทฺเวเม[Pg.83], ภิกฺขเว, ปณฺฑิตา. กตเม ทฺเว? โย จ อนาคตํ ภารํ น วหติ, โย จ อาคตํ ภารํ วหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปณฺฑิตา’’ติ.

100. « Moines, il y a ces deux sages. Quels sont ces deux ? Celui qui ne porte pas un fardeau qui ne lui incombe pas, et celui qui porte le fardeau qui lui incombe. Tels sont, moines, les deux sages. »

๑๐๑. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, พาลา. กตเม ทฺเว? โย จ อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญี, โย จ กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พาลา’’ติ.

101. « Moines, il y a ces deux sots. Quels sont ces deux ? Celui qui perçoit comme autorisé ce qui n'est pas autorisé, et celui qui perçoit comme non autorisé ce qui est autorisé. Tels sont, moines, les deux sots. »

๑๐๒. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตา. กตเม ทฺเว? โย จ อกปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญี, โย จ กปฺปิเย กปฺปิยสญฺญี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปณฺฑิตา’’ติ.

102. « Moines, il y a ces deux sages. Quels sont ces deux ? Celui qui perçoit comme non autorisé ce qui n'est pas autorisé, et celui qui perçoit comme autorisé ce qui est autorisé. Tels sont, moines, les deux sages. »

๑๐๓. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, พาลา. กตเม ทฺเว? โย จ อนาปตฺติยา อาปตฺติสญฺญี, โย จ อาปตฺติยา อนาปตฺติสญฺญี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พาลา’’ติ.

103. « Moines, il y a ces deux sots. Quels sont ces deux ? Celui qui perçoit comme une offense ce qui n'est pas une offense, et celui qui perçoit comme n'étant pas une offense ce qui est une offense. Tels sont, moines, les deux sots. »

๑๐๔. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตา. กตเม ทฺเว? โย จ อนาปตฺติยา อนาปตฺติสญฺญี, โย จ อาปตฺติยา อาปตฺติสญฺญี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปณฺฑิตา’’ติ.

104. « Moines, il y a ces deux sages. Quels sont ces deux ? Celui qui perçoit comme n'étant pas une offense ce qui n'est pas une offense, et celui qui perçoit comme une offense ce qui est une offense. Tels sont, moines, les deux sages. »

๑๐๕. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, พาลา. กตเม ทฺเว? โย จ อธมฺเม ธมฺมสญฺญี, โย จ ธมฺเม อธมฺมสญฺญี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พาลา’’ติ.

105. « Moines, il y a ces deux sots. Quels sont ces deux ? Celui qui perçoit comme le Dhamma ce qui n'est pas le Dhamma, et celui qui perçoit comme n'étant pas le Dhamma ce qui est le Dhamma. Tels sont, moines, les deux sots. »

๑๐๖. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตา. กตเม ทฺเว? โย จ ธมฺเม ธมฺมสญฺญี, โย จ อธมฺเม อธมฺมสญฺญี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปณฺฑิตา’’ติ.

106. « Moines, il y a ces deux sages. Quels sont ces deux ? Celui qui perçoit comme le Dhamma ce qui est le Dhamma, et celui qui perçoit comme n'étant pas le Dhamma ce qui n'est pas le Dhamma. Tels sont, moines, les deux sages. »

๑๐๗. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, พาลา. กตเม ทฺเว? โย จ อวินเย วินยสญฺญี, โย จ วินเย อวินยสญฺญี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พาลา’’ติ.

107. « Moines, il y a ces deux sots. Quels sont ces deux ? Celui qui perçoit comme le Vinaya ce qui n'est pas le Vinaya, et celui qui perçoit comme n'étant pas le Vinaya ce qui est le Vinaya. Tels sont, moines, les deux sots. »

๑๐๘. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตา. กตเม ทฺเว? โย จ อวินเย อวินยสญฺญี, โย จ วินเย วินยสญฺญี. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปณฺฑิตา’’ติ.

108. « Moines, il y a ces deux sages. Quels sont ces deux ? Celui qui perçoit comme n'étant pas le Vinaya ce qui n'est pas le Vinaya, et celui qui perçoit comme le Vinaya ce qui est le Vinaya. Tels sont, moines, les deux sages. »

๑๐๙. ‘‘ทฺวินฺนํ[Pg.84], ภิกฺขเว, อาสวา วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา วฑฺฒนฺตี’’ติ.

109. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas s'accroissent. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui éprouve du remords là où il ne devrait pas y en avoir, et chez celui qui n'en éprouve pas là où il devrait y en avoir. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas s'accroissent. »

๑๑๐. ‘‘ทฺวินฺนํ, ภิกฺขเว, อาสวา น วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา น วฑฺฒนฺตี’’ติ.

110. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas ne s'accroissent pas. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui n'éprouve pas de remords là où il ne devrait pas y en avoir, et chez celui qui en éprouve là où il devrait y en avoir. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas ne s'accroissent pas. »

๑๑๑. ‘‘ทฺวินฺนํ, ภิกฺขเว, อาสวา วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญี, โย จ กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญี. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา วฑฺฒนฺตี’’ติ.

111. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas s'accroissent. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui perçoit comme autorisé ce qui n'est pas autorisé, et chez celui qui perçoit comme non autorisé ce qui est autorisé. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas s'accroissent. »

๑๑๒. ‘‘ทฺวินฺนํ, ภิกฺขเว, อาสวา น วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ อกปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญี, โย จ กปฺปิเย กปฺปิยสญฺญี. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา น วฑฺฒนฺตี’’ติ.

112. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas ne s'accroissent pas. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui perçoit comme non autorisé ce qui n'est pas autorisé, et chez celui qui perçoit comme autorisé ce qui est autorisé. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas ne s'accroissent pas. »

๑๑๓. ‘‘ทฺวินฺนํ, ภิกฺขเว, อาสวา วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ อาปตฺติยา อนาปตฺติสญฺญี, โย จ อนาปตฺติยา อาปตฺติสญฺญี. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา วฑฺฒนฺตี’’ติ.

113. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas s'accroissent. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui perçoit comme n'étant pas une offense ce qui est une offense, et chez celui qui perçoit comme une offense ce qui n'est pas une offense. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas s'accroissent. »

๑๑๔. ‘‘ทฺวินฺนํ, ภิกฺขเว, อาสวา น วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ อาปตฺติยา อาปตฺติสญฺญี, โย จ อนาปตฺติยา อนาปตฺติสญฺญี. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา น วฑฺฒนฺตี’’ติ.

114. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas ne s'accroissent pas. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui perçoit comme une offense ce qui est une offense, et chez celui qui perçoit comme n'étant pas une offense ce qui n'est pas une offense. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas ne s'accroissent pas. »

๑๑๕. ‘‘ทฺวินฺนํ, ภิกฺขเว, อาสวา วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ อธมฺเม ธมฺมสญฺญี, โย จ ธมฺเม อธมฺมสญฺญี. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา วฑฺฒนฺตี’’ติ.

115. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas s'accroissent. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui perçoit comme le Dhamma ce qui n'est pas le Dhamma, et chez celui qui perçoit comme n'étant pas le Dhamma ce qui est le Dhamma. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas s'accroissent. »

๑๑๖. ‘‘ทฺวินฺนํ, ภิกฺขเว, อาสวา น วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ ธมฺเม ธมฺมสญฺญี, โย จ อธมฺเม อธมฺมสญฺญี. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา น วฑฺฒนฺตี’’ติ.

116. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas ne s'accroissent pas. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui perçoit comme le Dhamma ce qui est le Dhamma, et chez celui qui perçoit comme n'étant pas le Dhamma ce qui n'est pas le Dhamma. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas ne s'accroissent pas. »

๑๑๗. ‘‘ทฺวินฺนํ[Pg.85], ภิกฺขเว, อาสวา วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ อวินเย วินยสญฺญี, โย จ วินเย อวินยสญฺญี. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา วฑฺฒนฺตี’’ติ.

117. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas s'accroissent. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui perçoit comme le Vinaya ce qui n'est pas le Vinaya, et chez celui qui perçoit comme n'étant pas le Vinaya ce qui est le Vinaya. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas s'accroissent. »

๑๑๘. ‘‘ทฺวินฺนํ, ภิกฺขเว, อาสวา น วฑฺฒนฺติ. กตเมสํ ทฺวินฺนํ? โย จ อวินเย อวินยสญฺญี, โย จ วินเย วินยสญฺญี. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ อาสวา น วฑฺฒนฺตี’’ติ.

118. « Moines, chez deux types de personnes, les āsavas ne s'accroissent pas. Chez quelles deux personnes ? Chez celui qui perçoit comme n'étant pas le Vinaya ce qui n'est pas le Vinaya, et chez celui qui perçoit comme le Vinaya ce qui est le Vinaya. C’est chez ces deux personnes, moines, que les āsavas ne s'accroissent pas. »

พาลวคฺโค ปญฺจโม.

Le cinquième chapitre, le Bālavagga, est terminé.

ทุติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.

La deuxième cinquantaine est terminée.

๓. ตติยปณฺณาสกํ

3. Troisième cinquantaine

(๑๑) ๑. อาสาทุปฺปชหวคฺโค

(11) 1. Āsāduppajahavagga (Chapitre sur le Désir Difficile à Abandonner)

๑๑๙. ‘‘ทฺเวมา[Pg.86], ภิกฺขเว, อาสา ทุปฺปชหา. กตมา ทฺเว? ลาภาสา จ ชีวิตาสา จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อาสา ทุปฺปชหา’’ติ.

119. « Moines, il y a ces deux types de désirs qui sont difficiles à abandonner. Quels sont ces deux ? Le désir de gain et le désir de vie. Tels sont, moines, les deux types de désirs difficiles à abandonner. »

๑๒๐. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. กตเม ทฺเว? โย จ ปุพฺพการี, โย จ กตญฺญู กตเวที. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมิ’’นฺติ.

120. « Moines, il y a ces deux types de personnes qui sont rares dans le monde. Quelles sont ces deux ? Celui qui est le premier à rendre service et celui qui est reconnaissant et qui manifeste sa gratitude. Tels sont, moines, les deux types de personnes rares dans le monde. »

๑๒๑. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. กตเม ทฺเว? ติตฺโต จ ตปฺเปตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมิ’’นฺติ.

121. « Moines, il y a ces deux types de personnes qui sont rares dans le monde. Quelles sont ces deux ? Celui qui est satisfait et celui qui apporte la satisfaction. Tels sont, moines, les deux types de personnes rares dans le monde. »

๑๒๒. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา ทุตฺตปฺปยา. กตเม ทฺเว? โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ นิกฺขิปติ, โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ วิสฺสชฺเชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปุคฺคลา ทุตฺตปฺปยา’’ติ.

122. « Moines, il y a ces deux types de personnes qui sont difficiles à satisfaire. Quelles sont ces deux ? Celui qui amasse tout ce qu'il reçoit, et celui qui gaspille tout ce qu'il reçoit. Tels sont, moines, les deux types de personnes difficiles à satisfaire. »

๑๒๓. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สุตปฺปยา. กตเม ทฺเว? โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ น นิกฺขิปติ, โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ น วิสฺสชฺเชติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปุคฺคลา สุตปฺปยา’’ติ.

123. « Moines, il y a ces deux types de personnes qui sont faciles à satisfaire. Quelles sont ces deux ? Celui qui n'amasse pas tout ce qu'il reçoit, et celui qui ne gaspille pas tout ce qu'il reçoit. Tels sont, moines, les deux types de personnes faciles à satisfaire. »

๑๒๔. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปจฺจยา ราคสฺส อุปฺปาทาย. กตเม ทฺเว? สุภนิมิตฺตญฺจ อโยนิโส จ มนสิกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปจฺจยา ราคสฺส อุปฺปาทายา’’ติ.

124. « Moines, ily a ces deux conditions pour l'apparition de la convoitise. Quelles sont ces deux-là ? Le signe de la beauté et l'attention inappropriée. Voici, moines, les deux conditions pour l'apparition de la convoitise. »

๑๒๕. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปจฺจยา โทสสฺส อุปฺปาทาย. กตเม ทฺเว? ปฏิฆนิมิตฺตญฺจ อโยนิโส จ มนสิกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปจฺจยา โทสสฺส อุปฺปาทายา’’ติ.

125. « Moines, ily a ces deux conditions pour l'apparition de la haine. Quelles sont ces deux-là ? Le signe de l'aversion et l'attention inappropriée. Voici, moines, les deux conditions pour l'apparition de la haine. »

๑๒๖. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปจฺจยา มิจฺฉาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทาย. กตเม ทฺเว? ปรโต จ โฆโส อโยนิโส จ มนสิกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปจฺจยา มิจฺฉาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทายา’’ติ.

126. « Moines, ily a ces deux conditions pour l'apparition de la vue fausse. Quelles sont ces deux-là ? La voix d'autrui et l'attention inappropriée. Voici, moines, les deux conditions pour l'apparition de la vue fausse. »

๑๒๗. ‘‘ทฺเวเม[Pg.87], ภิกฺขเว, ปจฺจยา สมฺมาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทาย. กตเม ทฺเว? ปรโต จ โฆโส, โยนิโส จ มนสิกาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปจฺจยา สมฺมาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทายา’’ติ.

127. « Moines, ily a ces deux conditions pour l'apparition de la vue juste. Quelles sont ces deux-là ? La voix d'autrui et l'attention appropriée. Voici, moines, les deux conditions pour l'apparition de la vue juste. »

๑๒๘. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, อาปตฺติโย. กตมา ทฺเว? ลหุกา จ อาปตฺติ, ครุกา จ อาปตฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อาปตฺติโย’’ติ.

128. « Moines, ily a ces deux sortes d'offenses. Quelles sont ces deux-là ? L'offense légère et l'offense grave. Voici, moines, les deux sortes d'offenses. »

๑๒๙. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, อาปตฺติโย. กตมา ทฺเว? ทุฏฺฐุลฺลา จ อาปตฺติ, อทุฏฺฐุลฺลา จ อาปตฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อาปตฺติโย’’ติ.

129. « Moines, ily a ces deux sortes d'offenses. Quelles sont ces deux-là ? L'offense grossière et l'offense non grossière. Voici, moines, les deux sortes d'offenses. »

๑๓๐. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, อาปตฺติโย. กตมา ทฺเว? สาวเสสา จ อาปตฺติ, อนวเสสา จ อาปตฺติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อาปตฺติโย’’ติ.

130. « Moines, ily a ces deux sortes d'offenses. Quelles sont ces deux-là ? L'offense avec reste et l'offense sans reste. Voici, moines, les deux sortes d'offenses. »

อาสาทุปฺปชหวคฺโค ปฐโม.

Premier chapitre : Āsāduppajaha.

(๑๒) ๒. อายาจนวคฺโค

(12) 2. Chapitre des Souhaits (Āyācanavagga).

๑๓๑. ‘‘สทฺโธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ สมฺมา อายาจมาโน อายาเจยฺย – ‘ตาทิโส โหมิ ยาทิสา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ ยทิทํ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ.

131. « Moines, un moine doué de foi, formulant un souhait correct, devrait souhaiter ainsi : 'Puissé-je devenir tel que Sāriputta et Moggallāna'. Moines, Sāriputta et Moggallāna sont la balance et la mesure pour mes disciples moines. »

๑๓๒. ‘‘สทฺธา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนี เอวํ สมฺมา อายาจมานา อายาเจยฺย – ‘ตาทิสี โหมิ ยาทิสี เขมา จ ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา จา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ ยทิทํ เขมา จ ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา จา’’ติ.

132. « Moines, une moniale douée de foi, formulant un souhait correct, devrait souhaiter ainsi : 'Puissé-je devenir telle que Khemā et Uppalavaṇṇā'. Moines, Khemā et Uppalavaṇṇā sont la balance et la mesure pour mes disciples moniales. »

๑๓๓. ‘‘สทฺโธ, ภิกฺขเว, อุปาสโก เอวํ สมฺมา อายาจมาโน อายาเจยฺย – ‘ตาทิโส โหมิ ยาทิโส จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวกานํ อุปาสกานํ ยทิทํ จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก’’ติ.

133. « Moines, un fidèle laïc doué de foi, formulant un souhait correct, devrait souhaiter ainsi : 'Puissé-je devenir tel que le chef de maison Citta et Hatthaka d'Āḷavī'. Moines, le chef de maison Citta et Hatthaka d'Āḷavī sont la balance et la mesure pour mes disciples fidèles laïcs. »

๑๓๔. ‘‘สทฺธา[Pg.88], ภิกฺขเว, อุปาสิกา เอวํ สมฺมา อายาจมานา อายาเจยฺย – ‘ตาทิสี โหมิ ยาทิสี ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา จ นนฺทมาตา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวิกานํ อุปาสิกานํ ยทิทํ ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา จ นนฺทมาตา’’ติ.

134. « Moines, une fidèle laïque douée de foi, formulant un souhait correct, devrait souhaiter ainsi : 'Puissé-je devenir telle que Khujjuttarā et Nandamātā de Veḷukaṇḍaka'. Moines, Khujjuttarā et Nandamātā de Veḷukaṇḍaka sont la balance et la mesure pour mes disciples fidèles laïques. »

๑๓๕. ‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตีติ.

135. « Moines, doté de deux qualités, l'insensé, l'ignorant, l'homme de peu de vertu, se conduit comme un être déraciné et abîmé ; il est coupable, blâmé par les sages et accumule beaucoup de démérites. Quelles sont ces deux-là ? Sans avoir examiné ni approfondi, il fait l'éloge de celui qui mérite le blâme et, sans avoir examiné ni approfondi, il blâme celui qui mérite l'éloge. Doté de ces deux qualités, moines, l'insensé... accumule beaucoup de démérites. »

‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

« Moines, doté de deux qualités, le sage, l'homme capable et de vertu, se conduit comme un être intact et non abîmé ; il est irréprochable, non blâmé par les sages et accumule beaucoup de mérites. Quelles sont ces deux-là ? Après avoir examiné et approfondi, il blâme celui qui mérite le blâme et, après avoir examiné et approfondi, il fait l'éloge de celui qui mérite l'éloge. Doté de ces deux qualités, moines, le sage... accumule beaucoup de mérites. »

๑๓๖. ‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ, อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตีติ.

136. « Moines, doté de deux qualités, l'insensé, l'ignorant, l'homme de peu de vertu, se conduit comme un être déraciné et abîmé ; il est coupable, blâmé par les sages et accumule beaucoup de démérites. Quelles sont ces deux-là ? Sans avoir examiné ni approfondi, il manifeste de la confiance envers ce qui ne devrait pas inspirer confiance et, sans avoir examiné ni approfondi, il manifeste un manque de confiance envers ce qui devrait inspirer confiance. Doté de ces deux qualités, moines, l'insensé... accumule beaucoup de démérites. »

‘‘ทฺวีหิ[Pg.89], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํเสติ, อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํเสติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

« Moines, doté de deux qualités, le sage, l'homme capable et de vertu, se conduit comme un être intact et non abîmé ; il est irréprochable, non blâmé par les sages et accumule beaucoup de mérites. Quelles sont ces deux-là ? Après avoir examiné et approfondi, il manifeste un manque de confiance envers ce qui ne devrait pas inspirer confiance et, après avoir examiné et approfondi, il manifeste de la confiance envers ce qui devrait inspirer confiance. Doté de ces deux qualités, moines, le sage... accumule beaucoup de mérites. »

๑๓๗. ‘‘ทฺวีสุ, ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? มาตริ จ ปิตริ จ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีสุ มิจฺฉาปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตีติ.

137. « Moines, en agissant mal envers deux personnes, l'insensé, l'ignorant, l'homme de peu de vertu, se conduit comme un être déraciné et abîmé ; il est coupable, blâmé par les sages et accumule beaucoup de démérites. Envers quelles deux personnes ? Envers sa mère et envers son père. En agissant mal envers ces deux-là, moines, l'insensé... accumule beaucoup de démérites. »

‘‘ทฺวีสุ, ภิกฺขเว, สมฺมาปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? มาตริ จ ปิตริ จ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีสุ สมฺมาปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

« Ô moines, en agissant avec droiture envers deux personnes, le sage, l'homme habile et de bien, se préserve lui-même avec intégrité et sans dommage ; il demeure sans reproche, il est irréprochable aux yeux des sages et il acquiert un grand mérite. Quelles sont ces deux personnes ? La mère et le père. C'est en agissant avec droiture envers ces deux personnes, ô moines, que le sage, l'homme habile et de bien, se préserve lui-même avec intégrité et sans dommage ; il demeure sans reproche, il est irréprochable aux yeux des sages et il acquiert un grand mérite. »

๑๓๘. ‘‘ทฺวีสุ, ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? ตถาคเต จ ตถาคตสาวเก จ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปชฺชมาโน พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตีติ.

138. « Ô moines, en agissant de manière erronée envers deux personnes, le sot, l'ignorant et l'homme de peu de vertu, se porte préjudice à lui-même et se corrompt ; il est coupable, il est blâmable aux yeux des sages et il accumule beaucoup de démérites. Quelles sont ces deux personnes ? Le Tathāgata et les disciples du Tathāgata. C'est en agissant de manière erronée envers ces deux personnes, ô moines, que le sot, l'ignorant et l'homme de peu de vertu, se porte préjudice à lui-même et se corrompt ; il est coupable, il est blâmable aux yeux des sages et il accumule beaucoup de démérites. »

‘‘ทฺวีสุ, ภิกฺขเว, สมฺมาปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? ตถาคเต จ ตถาคตสาวเก [Pg.90] จ. อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีสุ สมฺมาปฏิปชฺชมาโน ปณฺฑิโต วิยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช จ วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

« Ô moines, en agissant avec droiture envers deux personnes, le sage, l'homme habile et de bien, se préserve lui-même avec intégrité et sans dommage ; il demeure sans reproche, il est irréprochable aux yeux des sages et il acquiert un grand mérite. Quelles sont ces deux personnes ? Le Tathāgata et les disciples du Tathāgata. C'est en agissant avec droiture envers ces deux personnes, ô moines, que le sage, l'homme habile et de bien, se préserve lui-même avec intégrité et sans dommage ; il demeure sans reproche, il est irréprochable aux yeux des sages et il acquiert un grand mérite. »

๑๓๙. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? สจิตฺตโวทานญฺจ น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

139. « Ô moines, il y a ces deux principes. Quels sont ces deux ? La purification de son propre esprit et le fait de ne rien saisir dans le monde. Voilà, ô moines, quels sont ces deux principes. »

๑๔๐. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? โกโธ จ อุปนาโห จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

140. « Ô moines, il y a ces deux principes. Quels sont ces deux ? La colère et la malveillance. Voilà, ô moines, quels sont ces deux principes. »

๑๔๑. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? โกธวินโย จ อุปนาหวินโย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

141. « Ô moines, il y a ces deux principes. Quels sont ces deux ? L'élimination de la colère et l'élimination de la malveillance. Voilà, ô moines, quels sont ces deux principes. »

อายาจนวคฺโค ทุติโย.

Le deuxième chapitre (Āyācana) est terminé.

(๑๓) ๓. ทานวคฺโค

(13) 3. Chapitre du Don (Dānavagga)

๑๔๒. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ทานานิ. กตมานิ ทฺเว? อามิสทานญฺจ ธมฺมทานญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ทานานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ทานานํ ยทิทํ ธมฺมทาน’’นฺติ.

142. « Ô moines, il y a ces deux sortes de dons. Quels sont ces deux ? Le don matériel et le don du Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de dons. Entre ces deux sortes de dons, ô moines, le don du Dhamma est le plus excellent. »

๑๔๓. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ยาคา. กตเม ทฺเว? อามิสยาโค จ ธมฺมยาโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ยาคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ยาคานํ ยทิทํ ธมฺมยาโค’’ติ.

143. « Ô moines, il y a ces deux sortes d'offrandes. Quelles sont ces deux ? L'offrande matérielle et l'offrande du Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes d'offrandes. Entre ces deux sortes d'offrandes, ô moines, l'offrande du Dhamma est la plus excellente. »

๑๔๔. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, จาคา. กตเม ทฺเว? อามิสจาโค จ ธมฺมจาโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว จาคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ จาคานํ ยทิทํ ธมฺมจาโค’’ติ.

144. « Ô moines, il y a ces deux sortes de libéralités. Quelles sont ces deux ? La libéralité matérielle et la libéralité du Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de libéralités. Entre ces deux sortes de libéralités, ô moines, la libéralité du Dhamma est la plus excellente. »

๑๔๕. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปริจฺจาคา. กตเม ทฺเว? อามิสปริจฺจาโค จ ธมฺมปริจฺจาโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริจฺจาคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปริจฺจาคานํ ยทิทํ ธมฺมปริจฺจาโค’’ติ.

145. « Ô moines, il y a ces deux sortes de renoncements. Quels sont ces deux ? Le renoncement matériel et le renoncement au Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de renoncements. Entre ces deux sortes de renoncements, ô moines, le renoncement au Dhamma est le plus excellent. »

๑๔๖. ‘‘ทฺเวเม[Pg.91], ภิกฺขเว, โภคา. กตเม ทฺเว? อามิสโภโค จ ธมฺมโภโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว โภคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ โภคานํ ยทิทํ ธมฺมโภโค’’ติ.

146. « Ô moines, il y a ces deux sortes de jouissances. Quelles sont ces deux ? La jouissance matérielle et la jouissance du Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de jouissances. Entre ces deux sortes de jouissances, ô moines, la jouissance du Dhamma est la plus excellente. »

๑๔๗. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สมฺโภคา. กตเม ทฺเว? อามิสสมฺโภโค จ ธมฺมสมฺโภโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สมฺโภคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สมฺโภคานํ ยทิทํ ธมฺมสมฺโภโค’’ติ.

147. « Ô moines, il y a ces deux sortes de jouissances communes. Quelles sont ces deux ? La jouissance matérielle commune et la jouissance du Dhamma commune. Voilà, ô moines, les deux sortes de jouissances communes. Entre ces deux sortes de jouissances communes, ô moines, la jouissance du Dhamma commune est la plus excellente. »

๑๔๘. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สํวิภาคา. กตเม ทฺเว? อามิสสํวิภาโค จ ธมฺมสํวิภาโค จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สํวิภาคา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สํวิภาคานํ ยทิทํ ธมฺมสํวิภาโค’’ติ.

148. « Ô moines, il y a ces deux sortes de distributions. Quelles sont ces deux ? La distribution matérielle et la distribution du Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de distributions. Entre ces deux sortes de distributions, ô moines, la distribution du Dhamma est la plus excellente. »

๑๔๙. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สงฺคหา. กตเม ทฺเว? อามิสสงฺคโห จ ธมฺมสงฺคโห จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สงฺคหา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สงฺคหานํ ยทิทํ ธมฺมสงฺคโห’’ติ.

149. « Ô moines, il y a ces deux sortes de faveurs. Quelles sont ces deux ? La faveur matérielle et la faveur par le Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de faveurs. Entre ces deux sortes de faveurs, ô moines, la faveur par le Dhamma est la plus excellente. »

๑๕๐. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อนุคฺคหา. กตเม ทฺเว? อามิสานุคฺคโห จ ธมฺมานุคฺคโห จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อนุคฺคหา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ อนุคฺคหานํ ยทิทํ ธมฺมานุคฺคโห’’ติ.

150. « Ô moines, il y a ces deux sortes d'assistances. Quelles sont ces deux ? L'assistance matérielle et l'assistance par le Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes d'assistances. Entre ces deux sortes d'assistances, ô moines, l'assistance par le Dhamma est la plus excellente. »

๑๕๑. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, อนุกมฺปา. กตมา ทฺเว? อามิสานุกมฺปา จ ธมฺมานุกมฺปา จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อนุกมฺปา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ อนุกมฺปานํ ยทิทํ ธมฺมานุกมฺปา’’ติ.

151. « Ô moines, il y a ces deux sortes de sollicitudes. Quelles sont ces deux ? La sollicitude matérielle et la sollicitude par le Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de sollicitudes. Entre ces deux sortes de sollicitudes, ô moines, la sollicitude par le Dhamma est la plus excellente. »

ทานวคฺโค ตติโย.

Le troisième chapitre (Dānavagga) est terminé.

(๑๔) ๔. สนฺถารวคฺโค

(14) 4. Chapitre de l'Accueil (Santhāravagga)

๑๕๒. ‘‘ทฺเวเม[Pg.92], ภิกฺขเว, สนฺถารา. กตเม ทฺเว? อามิสสนฺถาโร จ ธมฺมสนฺถาโร จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สนฺถารา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สนฺถารานํ ยทิทํ ธมฺมสนฺถาโร’’ติ.

152. « Ô moines, il y a ces deux sortes d'accueils. Quels sont ces deux ? L'accueil matériel et l'accueil par le Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes d'accueils. Entre ces deux sortes d'accueils, ô moines, l'accueil par le Dhamma est le plus excellent. »

๑๕๓. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปฏิสนฺถารา. กตเม ทฺเว? อามิสปฏิสนฺถาโร จ ธมฺมปฏิสนฺถาโร จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปฏิสนฺถารา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปฏิสนฺถารานํ ยทิทํ ธมฺมปฏิสนฺถาโร’’ติ.

153. « Ô moines, il y a ces deux sortes de courtoisies. Quelles sont ces deux ? La courtoisie matérielle et la courtoisie par le Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de courtoisies. Entre ces deux sortes de courtoisies, ô moines, la courtoisie par le Dhamma est la plus excellente. »

๑๕๔. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ทฺเว? อามิเสสนา จ ธมฺเมสนา จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว เอสนา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ เอสนานํ ยทิทํ ธมฺเมสนา’’ติ.

154. « Ô moines, il y a ces deux sortes de quêtes. Quelles sont ces deux ? La quête matérielle et la quête du Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de quêtes. Entre ces deux sortes de quêtes, ô moines, la quête du Dhamma est la plus excellente. »

๑๕๕. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริเยสนา. กตมา ทฺเว? อามิสปริเยสนา จ ธมฺมปริเยสนา จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริเยสนา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริเยสนานํ ยทิทํ ธมฺมปริเยสนา’’ติ.

155. « Ô moines, il y a ces deux sortes de recherches. Quelles sont ces deux ? La recherche matérielle et la recherche du Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de recherches. Entre ces deux sortes de recherches, ô moines, la recherche du Dhamma est la plus excellente. »

๑๕๖. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปริเยฏฺฐิโย. กตมา ทฺเว? อามิสปริเยฏฺฐิ จ ธมฺมปริเยฏฺฐิ จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปริเยฏฺฐิโย. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปริเยฏฺฐีนํ ยทิทํ ธมฺมปริเยฏฺฐี’’ติ.

156. « Ô moines, il y a ces deux sortes de quêtes ultimes. Quelles sont ces deux ? La quête ultime matérielle et la quête ultime du Dhamma. Voilà, ô moines, les deux sortes de quêtes ultimes. Entre ces deux sortes de quêtes ultimes, ô moines, la quête ultime du Dhamma est la plus excellente. »

๑๕๗. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ปูชา. กตมา ทฺเว? อามิสปูชา จ ธมฺมปูชา จ. อิมา โข ภิกฺขเว, ทฺเว ปูชา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ ปูชานํ ยทิทํ ธมฺมปูชา’’ติ.

157. O moines, il y a ces deux sortes d'offrandes. Quelles sont ces deux ? L'offrande matérielle et l'offrande du Dhamma. Ce sont là, moines, les deux sortes d'offrandes. La plus excellente de ces deux offrandes, moines, est l'offrande du Dhamma.

๑๕๘. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, อาติเถยฺยานิ. กตมานิ ทฺเว? อามิสาติเถยฺยญฺจ ธมฺมาติเถยฺยญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อาติเถยฺยานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ อาติเถยฺยานํ ยทิทํ ธมฺมาติเถยฺย’’นฺติ.

158. O moines, il y a ces deux sortes d'hospitalité. Quelles sont ces deux ? L'hospitalité matérielle et l'hospitalité du Dhamma. Ce sont là, moines, les deux sortes d'hospitalité. La plus excellente de ces deux sortes d'hospitalité, moines, est l'hospitalité du Dhamma.

๑๕๙. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, อิทฺธิโย. กตมา ทฺเว? อามิสิทฺธิ จ ธมฺมิทฺธิ จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อิทฺธิโย. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ อิทฺธีนํ ยทิทํ ธมฺมิทฺธี’’ติ.

159. O moines, il y a ces deux sortes d'accomplissements. Quelles sont ces deux ? L'accomplissement matériel et l'accomplissement du Dhamma. Ce sont là, moines, les deux sortes d'accomplissements. Le plus excellent de ces deux accomplissements, moines, est l'accomplissement du Dhamma.

๑๖๐. ‘‘ทฺเวมา, ภิกฺขเว, วุทฺธิโย. กตมา ทฺเว? อามิสวุทฺธิ จ ธมฺมวุทฺธิ จ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ทฺเว วุทฺธิโย. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ ทฺวินฺนํ วุทฺธีนํ ยทิทํ ธมฺมวุทฺธี’’ติ.

160. O moines, il y a ces deux sortes de croissance. Quelles sont ces deux ? La croissance matérielle et la croissance du Dhamma. Ce sont là, moines, les deux sortes de croissance. La plus excellente de ces deux sortes de croissance, moines, est la croissance du Dhamma.

๑๖๑. ‘‘ทฺเวมานิ[Pg.93], ภิกฺขเว, รตนานิ. กตมานิ ทฺเว? อามิสรตนญฺจ ธมฺมรตนญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว รตนานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ รตนานํ ยทิทํ ธมฺมรตน’’นฺติ.

161. O moines, il y a ces deux sortes de trésors. Quelles sont ces deux ? Le trésor matériel et le trésor du Dhamma. Ce sont là, moines, les deux sortes de trésors. Le plus excellent de ces deux trésors, moines, est le trésor du Dhamma.

๑๖๒. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, สนฺนิจยา. กตเม ทฺเว? อามิสสนฺนิจโย จ ธมฺมสนฺนิจโย จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว สนฺนิจยา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ สนฺนิจยานํ ยทิทํ ธมฺมสนฺนิจโย’’ติ.

162. O moines, il y a ces deux sortes d'accumulations. Quelles sont ces deux ? L'accumulation matérielle et l'accumulation du Dhamma. Ce sont là, moines, les deux sortes d'accumulations. La plus excellente de ces deux accumulations, moines, est l'accumulation du Dhamma.

๑๖๓. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, เวปุลฺลานิ. กตมานิ ทฺเว? อามิสเวปุลฺลญฺจ ธมฺมเวปุลฺลญฺจ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺเว เวปุลฺลานิ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทฺวินฺนํ เวปุลฺลานํ ยทิทํ ธมฺมเวปุลฺล’’นฺติ.

163. O moines, il y a ces deux sortes d'abondance. Quelles sont ces deux ? L'abondance matérielle et l'abondance du Dhamma. Ce sont là, moines, les deux sortes d'abondance. La plus excellente de ces deux abondances, moines, est l'abondance du Dhamma.

สนฺถารวคฺโค จตุตฺโถ.

Quatrième chapitre sur le soutien (Santhāravagga).

(๑๕) ๕. สมาปตฺติวคฺโค

(15) 5. Chapitre sur les accomplissements méditatifs (Samāpattivagga).

๑๖๔. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? สมาปตฺติกุสลตา จ สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

164. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? L'habileté dans l'entrée en recueillement et l'habileté dans la sortie du recueillement. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๖๕. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? อชฺชวญฺจ มทฺทวญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

165. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? L'intégrité et la douceur. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๖๖. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? ขนฺติ จ โสรจฺจญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

166. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? La patience et la douceur de caractère. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๖๗. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? สาขลฺยญฺจ ปฏิสนฺถาโร จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

167. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? L'amabilité et la courtoisie. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๖๘. ‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? อวิหึสา จ โสเจยฺยญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

168. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? La non-violence et la pureté. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๖๙. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา จ โภชเน อมตฺตญฺญุตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

169. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? Le manque de garde des facultés sensorielles et l'immodération dans la nourriture. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๗๐. ‘‘ทฺเวเม[Pg.94], ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา จ โภชเน มตฺตญฺญุตา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

170. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? La garde des facultés sensorielles et la modération dans la nourriture. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๗๑. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? ปฏิสงฺขานพลญฺจ ภาวนาพลญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

171. O moines, il y a ces deux forces. Quelles sont ces deux ? La force de la réflexion et la force de la culture mentale. Ce sont là, moines, les deux forces.

๑๗๒. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? สติพลญฺจ สมาธิพลญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

172. O moines, il y a ces deux forces. Quelles sont ces deux ? La force de la pleine conscience et la force de la concentration. Ce sont là, moines, les deux forces.

๑๗๓. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

173. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? La tranquillité et la vision profonde. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๗๔. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? สีลวิปตฺติ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

174. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? La défaillance de la moralité et la défaillance de la vue. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๗๕. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? สีลสมฺปทา จ ทิฏฺฐิสมฺปทา จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

175. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? L'accomplissement de la moralité et l'accomplissement de la vue. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๗๖. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? สีลวิสุทฺธิ จ ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

176. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? La pureté de la moralité et la pureté de la vue. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๗๗. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ ยถาทิฏฺฐิสฺส จ ปธานํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

177. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? La pureté de la vue et l'effort conforme à la vue. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๗๘. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? อสนฺตุฏฺฐิตา จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อปฺปฏิวานิตา จ ปธานสฺมึ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

178. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? L'insatisfaction à l'égard des états bénéfiques et la persévérance dans l'effort. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๗๙. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? มุฏฺฐสฺสจฺจญฺจ อสมฺปชญฺญญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

179. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? L'absence de pleine conscience et le manque de discernement. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๘๐. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’ติ.

180. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? La pleine conscience et le discernement. Ce sont là, moines, les deux qualités.

สมาปตฺติวคฺโค ปญฺจโม.

Cinquième chapitre sur les accomplissements méditatifs (Samāpattivagga).

ตติโย ปณฺณาสโก สมตฺโต.

Fin de la troisième cinquantaine (Paṇṇāsaka).

๑. โกธเปยฺยาลํ

1. Série sur la colère (Kodhapeyyāla).

๑๘๑. ‘‘ทฺเวเม[Pg.95], ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? โกโธ จ อุปนาโห จ…เป… มกฺโข จ ปฬาโส จ… อิสฺสา จ มจฺฉริยญฺจ… มายา จ สาเฐยฺยญฺจ… อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

181. O moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont ces deux ? La colère et la malveillance... le mépris et l'arrogance... l'envie et l'avarice... la tromperie et la ruse... l'impudence et l'absence de crainte morale. Ce sont là, moines, les deux qualités.

๑๘๒. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ทฺเว? อกฺโกโธ จ อนุปนาโห จ… อมกฺโข จ อปฬาโส จ… อนิสฺสา จ อมจฺฉริยญฺจ… อมายา จ อสาเฐยฺยญฺจ… หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา’’.

182. « Moines, il y a ces deux qualités. Quelles sont les deux ? L'absence de colère et l'absence de rancune... l'absence de dénigrement et l'absence de rivalité... l'absence d'envie et l'absence d'avarice... l'absence de tromperie et l'absence de ruse... le sens de la honte et la crainte de mal faire. Telles sont, moines, ces deux qualités. »

๑๘๓. ‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุกฺขํ วิหรติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? โกเธน จ อุปนาเหน จ… มกฺเขน จ ปฬาเสน จ… อิสฺสาย จ มจฺฉริเยน จ… มายาย จ สาเฐยฺเยน จ… อหิริเกน จ อโนตฺตปฺเปน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุกฺขํ วิหรติ’’.

183. « Moines, celui qui est pourvu de deux qualités vit dans la souffrance. Quelles sont les deux ? La colère et la rancune... le dénigrement et la rivalité... l'envie et l'avarice... la tromperie et la ruse... l'absence de honte et l'absence de crainte de mal faire. Celui qui est pourvu de ces deux qualités, moines, vit dans la souffrance. »

๑๘๔. ‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุขํ วิหรติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อกฺโกเธน จ อนุปนาเหน จ… อมกฺเขน จ อปฬาเสน จ… อนิสฺสาย จ อมจฺฉริเยน จ… อมายาย จ อสาเฐยฺเยน จ … หิริยา จ โอตฺตปฺเปน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุขํ วิหรติ’’.

184. « Moines, celui qui est pourvu de deux qualités vit dans le bonheur. Quelles sont les deux ? L'absence de colère et l'absence de rancune... l'absence de dénigrement et l'absence de rivalité... l'absence d'envie et l'absence d'avarice... l'absence de tromperie et l'absence de ruse... le sens de la honte et la crainte de mal faire. Celui qui est pourvu de ces deux qualités, moines, vit dans le bonheur. »

๑๘๕. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ทฺเว? โกโธ จ อุปนาโห จ… มกฺโข จ ปฬาโส จ… อิสฺสา จ มจฺฉริยญฺจ… มายา จ สาเฐยฺยญฺจ… อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ’’.

185. « Moines, ces deux qualités conduisent au déclin d'un moine en apprentissage. Quelles sont les deux ? La colère et la rancune... le dénigrement et la rivalité... l'envie et l'avarice... la tromperie et la ruse... l'absence de honte et l'absence de crainte de mal faire. Telles sont, moines, ces deux qualités qui conduisent au déclin d'un moine en apprentissage. »

๑๘๖. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ทฺเว? อกฺโกโธ จ อนุปนาโห จ… อมกฺโข จ อปฬาโส จ… อนิสฺสา จ อมจฺฉริยญฺจ… อมายา จ อสาเฐยฺยญฺจ… หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ’’.

186. « Moines, ces deux qualités conduisent au non-déclin d'un moine en apprentissage. Quelles sont les deux ? L'absence de colère et l'absence de rancune... l'absence de dénigrement et l'absence de rivalité... l'absence d'envie et l'absence d'avarice... l'absence de tromperie et l'absence de ruse... le sens de la honte et la crainte de mal faire. Telles sont, moines, ces deux qualités qui conduisent au non-déclin d'un moine en apprentissage. »

๑๘๗. ‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ทฺวีหิ? โกเธน จ อุปนาเหน จ… มกฺเขน จ ปฬาเสน จ… อิสฺสาย จ มจฺฉริเยน จ… มายาย จ สาเฐยฺเยน จ… อหิริเกน จ อโนตฺตปฺเปน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’.

187. « Moines, celui qui est pourvu de deux qualités se retrouve en enfer comme s'il y avait été transporté et déposé. Quelles sont les deux ? La colère et la rancune... le dénigrement et la rivalité... l'envie et l'avarice... la tromperie et la ruse... l'absence de honte et l'absence de crainte de mal faire. Celui qui est pourvu de ces deux qualités, moines, se retrouve en enfer comme s'il y avait été transporté et déposé. »

๑๘๘. ‘‘ทฺวีหิ[Pg.96], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ทฺวีหิ? อกฺโกเธน จ อนุปนาเหน จ… อมกฺเขน จ อปฬาเสน จ… อนิสฺสาย จ อมจฺฉริเยน จ… อมายาย จ อสาเฐยฺเยน จ… หิริยา จ โอตฺตปฺเปน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’.

188. « Moines, celui qui est pourvu de deux qualités se retrouve au ciel comme s'il y avait été transporté et déposé. Quelles sont les deux ? L'absence de colère et l'absence de rancune... l'absence de dénigrement et l'absence de rivalité... l'absence d'envie et l'absence d'avarice... l'absence de tromperie et l'absence de ruse... le sens de la honte et la crainte de mal faire. Celui qui est pourvu de ces deux qualités, moines, se retrouve au ciel comme s'il y avait été transporté et déposé. »

๑๘๙. ‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเธกจฺโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? โกเธน จ อุปนาเหน จ… มกฺเขน จ ปฬาเสน จ… อิสฺสาย จ มจฺฉริเยน จ… มายาย จ สาเฐยฺเยน จ… อหิริเกน จ อโนตฺตปฺเปน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเธกจฺโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ’’.

189. « Moines, ici-bas, celui qui est pourvu de deux qualités renaît après la dissolution du corps, après la mort, dans un état de privation, une mauvaise destination, la déchéance, en enfer. Quelles sont les deux ? La colère et la rancune... le dénigrement et la rivalité... l'envie et l'avarice... la tromperie et la ruse... l'absence de honte et l'absence de crainte de mal faire. Celui qui est pourvu de ces deux qualités, moines, renaît après la dissolution du corps, après la mort, dans un état de privation, une mauvaise destination, la déchéance, en enfer. »

๑๙๐. ‘‘ทฺวีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเธกจฺโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ทฺวีหิ? อกฺโกเธน จ อนุปนาเหน จ… อมกฺเขน จ อปฬาเสน จ… อนิสฺสาย จ อมจฺฉริเยน จ… อมายาย จ อสาเฐยฺเยน จ… หิริยา จ โอตฺตปฺเปน จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเธกจฺโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ’’.

190. « Moines, ici-bas, celui qui est pourvu de deux qualités renaît après la dissolution du corps, après la mort, dans une bonne destination, dans le monde céleste. Quelles sont les deux ? L'absence de colère et l'absence de rancune... l'absence de dénigrement et l'absence de rivalité... l'absence d'envie et l'absence d'avarice... l'absence de tromperie et l'absence de ruse... le sens de la honte et la crainte de mal faire. Celui qui est pourvu de ces deux qualités, moines, renaît après la dissolution du corps, après la mort, dans une bonne destination, dans le monde céleste. »

โกธเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

Le cycle de la colère est terminé.

๒. อกุสลเปยฺยาลํ

2. Le cycle des états malsains.

๑๙๑-๒๐๐. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อกุสลา… ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา กุสลา… ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สาวชฺชา… ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อนวชฺชา… ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ทุกฺขุทฺรยา… ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สุขุทฺรยา… ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ทุกฺขวิปากา… ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สุขวิปากา… ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สพฺยาพชฺฌา… ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อพฺยาพชฺฌา. กตเม ทฺเว? อกฺโกโธ จ อนุปนาโห จ… อมกฺโข จ อปฬาโส จ… อนิสฺสา จ อมจฺฉริยญฺจ… อมายา จ อสาเฐยฺยญฺจ… หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ธมฺมา อพฺยาพชฺฌา’’ติ.

191-200. « Moines, il y a ces deux qualités malsaines... ces deux qualités saines... ces deux qualités blâmables... ces deux qualités irréprochables... ces deux qualités générant la souffrance... ces deux qualités générant le bonheur... ces deux qualités aux fruits douloureux... ces deux qualités aux fruits agréables... ces deux qualités accompagnées de détresse... ces deux qualités exemptes de détresse. Quelles sont les deux ? L'absence de colère et l'absence de rancune... l'absence de dénigrement et l'absence de rivalité... l'absence d'envie et l'absence d'avarice... l'absence de tromperie et l'absence de ruse... le sens de la honte et la crainte de mal faire. Telles sont, moines, ces deux qualités exemptes de détresse. »

อกุสลเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

Le cycle des états malsains est terminé.

๓. วินยเปยฺยาลํ

3. Le cycle de la discipline.

๒๐๑. ‘‘ทฺเวเม[Pg.97], ภิกฺขเว, อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ. กตเม ทฺเว? สงฺฆสุฏฺฐุตาย สงฺฆผาสุตาย… ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ เวรานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ เวรานํ ปฏิฆาตาย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ วชฺชานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ วชฺชานํ ปฏิฆาตาย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ ภยานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ ภยานํ ปฏิฆาตาย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิฆาตาย… คิหีนํ อนุกมฺปาย, ปาปิจฺฉานํ ภิกฺขูนํ ปกฺขุปจฺเฉทาย… อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย… สทฺธมฺมฏฺฐิติยา วินยานุคฺคหาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺต’’นฺติ.

201. « Moines, c'est en considération de deux raisons que le Tathāgata a édicté les règles de discipline pour ses disciples. Quelles sont ces deux ? Pour l'excellence du Sangha et pour son confort... pour la répression des individus sans scrupules et pour la vie paisible des moines vertueux... pour la protection contre les impuretés dans cette vie et pour faire obstacle aux impuretés dans les vies futures... pour la protection contre les hostilités dans cette vie et pour faire obstacle aux hostilités dans les vies futures... pour la protection contre les fautes dans cette vie et pour faire obstacle aux fautes dans les vies futures... pour la protection contre les périls dans cette vie et pour faire obstacle aux périls dans les vies futures... pour la protection contre les états malsains dans cette vie et pour faire obstacle aux états malsains dans les vies futures... par compassion pour les laïcs et pour briser les factions des moines aux désirs malveillants... pour inspirer la foi à ceux qui ne l'ont pas encore et pour accroître la foi de ceux qui l'ont déjà... pour la pérennité du bon enseignement et pour le soutien de la discipline. C'est en considération de ces deux raisons, moines, que le Tathāgata a édicté les règles de discipline pour ses disciples. »

๒๐๒-๒๓๐. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ปาติโมกฺขํ ปญฺญตฺตํ…เป… ปาติโมกฺขุทฺเทโส ปญฺญตฺโต… ปาติโมกฺขฏฺฐปนํ ปญฺญตฺตํ… ปวารณา ปญฺญตฺตา… ปวารณฏฺฐปนํ ปญฺญตฺตํ… ตชฺชนียกมฺมํ ปญฺญตฺตํ… นิยสฺสกมฺมํ ปญฺญตฺตํ… ปพฺพาชนียกมฺมํ ปญฺญตฺตํ… ปฏิสารณียกมฺมํ ปญฺญตฺตํ… อุกฺเขปนียกมฺมํ ปญฺญตฺตํ… ปริวาสทานํ ปญฺญตฺตํ… มูลาย ปฏิกสฺสนํ ปญฺญตฺตํ… มานตฺตทานํ ปญฺญตฺตํ… อพฺภานํ ปญฺญตฺตํ… โอสารณียํ ปญฺญตฺตํ… นิสฺสารณียํ ปญฺญตฺตํ… อุปสมฺปทา ปญฺญตฺตา… ญตฺติกมฺมํ ปญฺญตฺตํ… ญตฺติทุติยกมฺมํ ปญฺญตฺตํ… ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ ปญฺญตฺตํ… อปญฺญตฺเต ปญฺญตฺตํ… ปญฺญตฺเต อนุปญฺญตฺตํ… สมฺมุขาวินโย ปญฺญตฺโต… สติวินโย ปญฺญตฺโต… อมูฬฺหวินโย ปญฺญตฺโต… ปฏิญฺญาตกรณํ ปญฺญตฺตํ… เยภุยฺยสิกา ปญฺญตฺตา… ตสฺสปาปิยสิกา ปญฺญตฺตา… ติณวตฺถารโก ปญฺญตฺโต. กตเม ทฺเว? สงฺฆสุฏฺฐุตาย, สงฺฆผาสุตาย… ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ เวรานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ เวรานํ ปฏิฆาตาย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ วชฺชานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ วชฺชานํ ปฏิฆาตาย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ ภยานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ ภยานํ ปฏิฆาตาย… ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิฆาตาย… คิหีนํ อนุกมฺปาย, ปาปิจฺฉานํ ภิกฺขูนํ ปกฺขุปจฺเฉทาย… อปฺปสนฺนานํ [Pg.98] ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย… สทฺธมฺมฏฺฐิติยา, วินยานุคฺคหาย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปญฺญตฺโต’’ติ.

202-230. « En vue de deux raisons d’utilité, ô moines, le Tathāgata a institué pour ses disciples le Pātimokkha… pe… la récitation du Pātimokkha… la suspension du Pātimokkha… la Pavāraṇā… la suspension de la Pavāraṇā… l’acte de blâme… l’acte de subordination… l’acte de bannissement… l’acte de réconciliation… l’acte de suspension… l’octroi de la période de probation… le renvoi au début de la probation… l’octroi de la période de pénitence… la réhabilitation… la réintégration dans la Communauté… l’expulsion de la Communauté… l’ordination complète… l’acte par motion… l’acte par motion et une proclamation… l’acte par motion et trois proclamations… l’institution de ce qui n’avait pas encore été institué… l’institution additionnelle à ce qui avait déjà été institué… la résolution en présence des parties… la résolution par la mémoire… la résolution pour non-insanité… la résolution par aveu… la décision à la majorité… la décision contre celui qui est obstinément mauvais… la résolution par le recouvrement d’herbe. Quelles sont ces deux raisons ? Pour l’excellence de la Communauté, pour le bien-être de la Communauté… pour la répression des individus sans scrupules, pour la demeure paisible des moines vertueux… pour se prémunir contre les influx polluants dans la vie présente, pour la protection contre les influx polluants dans les vies futures… pour se prémunir contre les inimitiés dans la vie présente, pour la protection contre les inimitiés dans les vies futures… pour se prémunir contre les fautes dans la vie présente, pour la protection contre les fautes dans les vies futures… pour se prémunir contre les périls dans la vie présente, pour la protection contre les périls dans les vies futures… pour se prémunir contre les états malsains dans la vie présente, pour la protection contre les états malsains dans les vies futures… par compassion pour les laïcs, pour briser les factions des moines aux désirs mauvais… pour inspirer la confiance à ceux qui n’en ont pas encore, pour accroître la confiance de ceux qui en ont déjà… pour la pérennité du Bon Dhamma, pour le soutien de la discipline. C’est en vue de ces deux raisons d’utilité, ô moines, que le Tathāgata a institué pour ses disciples la résolution par le recouvrement d’herbe. » Voilà ce qu'Il a dit.

วินยเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

Fin de la série abrégée sur la Discipline.

๔. ราคเปยฺยาลํ

4. Série abrégée sur la passion

๒๓๑. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

231. « Ô moines, pour la connaissance supérieure de la passion, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision pénétrante. Ô moines, pour la connaissance supérieure de la passion, ces deux qualités doivent être développées. »

‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริกฺขยาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริกฺขยา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปหานาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปหานา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, ขยาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, ขยา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, วยาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, วยา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, วิราคาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, วิราคา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, นิโรธาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, นิโรธา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, จาคาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, จาคา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปฏินิสฺสคฺคาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

« Ô moines, pour la pleine compréhension de la passion, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision pénétrante. Ô moines, pour la pleine compréhension de la passion, ces deux qualités doivent être développées. Pour l'épuisement total de la passion… pour l'abandon de la passion… pour la destruction de la passion… pour la disparition de la passion… pour le désenchantement de la passion… pour la cessation de la passion… pour le renoncement à la passion… pour le délaissement de la passion, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision pénétrante. Ô moines, pour le délaissement de la passion, ces deux qualités doivent être développées. »

๒๓๒-๒๔๖. ‘‘โทสสฺส…เป… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปฬาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส… มทสฺส… ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปริกฺขยาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปริกฺขยาย อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปหานาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปหานา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ขยาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ขยา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, วยาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, วยา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, วิราคาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, วิราคา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, นิโรธาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, นิโรธา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, จาคาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, จาคา อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปฏินิสฺสคฺคาย ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทฺเว? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ปมาทสฺส, ภิกฺขเว, ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

232-246. « Pour la connaissance directe de la haine... pe... de l'égarement... de la colère... de la malveillance... du dénigrement... de l'esprit de rivalité... de l'envie... de l'avarice... de la tromperie... de la duplicité... de l'obstination... de l'impétuosité... de l'orgueil... de la vanité... de l'ivresse... de la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour la connaissance directe de la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. Pour la pleine compréhension de la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour la pleine compréhension de la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. Pour l'épuisement total de la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour l'épuisement total de la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. Pour l'abandon de la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour l'abandon de la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. Pour la destruction de la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour la destruction de la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. Pour la disparition de la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour la disparition de la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. Pour le désenchantement de la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour le désenchantement de la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. Pour la cessation de la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour la cessation de la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. Pour le renoncement à la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour le renoncement à la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. Pour le délaissement de la négligence, ô moines, deux qualités doivent être développées. Quelles sont ces deux ? Le calme et la vision profonde. Pour le délaissement de la négligence, ô moines, ces deux qualités doivent être développées. »

(อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.)

(Le Bienheureux dit ceci. Les moines, le cœur joyeux, se réjouirent des paroles du Bienheureux.)

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

La section abrégée sur la passion (Rāgapeyyāla) est terminée.

ทุกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

Le texte du Livre des Deux (Dukanipātapāḷi) est terminé.