နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

သံယုတ္တနိကာယေ

相应部

မဟာဝဂ္ဂဋီကာ

大品复注

၁. မဂ္ဂသံယုတ္တံ

1. 道相应

၁. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ

1. 无明品

၁-၂. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. 无明经等释义

၁-၂. ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ [Pg.393] ပုဗ္ဗေစရာ. အဝိဇ္ဇာ ဟိ အညာဏလက္ခဏာ သမ္မုယှနာကာရေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တတီတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနမ္ပိ တဒါကာရာနုဝိဓာနတာယ ပစ္စယော ဟောတိ. တထာ ဟိ တေ အနိစ္စာသုဘဒုက္ခာနတ္တသဘာဝေပိ ဓမ္မေ နိစ္စာဒိတော ဂဏှန္တိ, အယမဿာ တေသံ သဟဇာတဝသေန ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ. ယံ ပန မောဟေန အဘိဘူတော ပါပကိရိယာယ အာဒီနဝံ အပဿန္တော ပါဏံ ဟနတိ, အဒိန္နံ အာဒိယတိ, ကာမေသု မိစ္ဆာ စရတိ, မုသာ ဘဏတိ, အညမ္ပိ ဝိဝိဓံ ဒုဿီလျံ အာစရတိ, အယမဿ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ. သမာပဇ္ဇနာယာတိ တဗ္ဘာဝါပဇ္ဇနာယ အကုသလပ္ပတ္တိယာ. သဘာဝပဋိလာဘာယာတိ အတ္တလာဘာယ. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပတ္တိယာ’’တိ. သာ ပနေသာ ဝုတ္တာကာရေန အကုသလာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘူတာ အဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယဒေတန္တိ ယံ ဧတံ ပါပါဇိဂုစ္ဆနတာယ ပါပတော အလဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိတံ အဟိရိကံ, ပါပါနုတြာသတာယ ပါပတော အဘာယနာကာရသဏ္ဌိတဉ္စ အနောတ္တပ္ပံ, ဧတံ [Pg.394] ဒွယံ အနုဒေဝ အနွာဂတမေဝ. အနု-သဒ္ဒေန စေတ္ထ ဧတန္တိ ဥပယောဂဝစနံ. အနုဒေဝါတိ ဧတဿ အတ္ထော သဟေဝ ဧကတောတိ. ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ ဝုတ္တနယာနုသာရေန တပ္ပဋိပက္ခတော စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ ယထာ အကုသလကမ္မပထဝသေန ပဝတ္တိယံ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ အဝိဇ္ဇာယ, ဧဝံ ကုသလကမ္မပထဝသေန ပုညကိရိယဝတ္ထုဝသေန စ ပဝတ္တိယံ ဝိဇ္ဇာယ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဝီမံသာဓိပတိဝသေန ပဝတ္တိယံ အာဓိပစ္စာကာရဝသေန စ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒွီဟေဝါတိ စ အဝဓာရဏံ အာဓိပစ္စာကာရဿ သဟဇာတေနေဝ သင်္ဂဟေတဗ္ဗတော.

1-2. “前行”(pubbaṅgama)是先行的(pubbecara)意思。无明以无智为相，以迷乱的方式于所缘中转起，因此也成为相应诸法的缘，使它们随顺无明之相。因为那些法即使具有无常、不净、苦、无我等本质，却被执取为常等相，这就是无明以俱生方式而为前行。再者，被痴所覆者，不见杀生等恶行之过患，于是杀生、不与取、欲邪行、妄语，以及行持种种恶戒，这就是无明以俱生与依止方式而为前行。“为趣入”(samāpajjanāya)是为趣入其状态，为达于不善。“为得自性”(sabhāvapaṭilābhāya)是为得自体。因此说“为生起”(uppattiyā)。如是，作为诸不善法之前行的无明生起，此即是其关联。此所谓因不厌恶恶行而住于不羞耻相的“无惭”，以及因不畏惧恶行而住于不害怕相的“无愧”，此二者总是随之而来。此中“anu”一词为连接词。“anudeva”之义为“一同”。此处，应依已说之无明之理，并从其反面来理解其义。然此处有一差别：正如无明对于不善业道之转起是前行，如是，应说明(vijjā)对于善业道以及福行事之转起是前行。应知，以审察增上或以增上之方式转起时，亦是前行。“以二者”是限定词，因为增上之相由俱生本身所摄。

လဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိတာတိ ပါပတော ဇိဂုစ္ဆနာကာရသဏ္ဌိတာ. ဘာယနာကာရသဏ္ဌိတန္တိ ဥတ္တသနာကာရသဏ္ဌိတံ. ဧတ္ထာတိ ဟိရိဩတ္တပ္ပေ. ဝိဒတိ, ဝိန္ဒတီတိ ဝါ ဝိဇ္ဇာ. ဝိဒ္ဒသူတိ စ သပ္ပညပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဝိဒ္ဒသုနောတိ ဝိဒုနော’’တိ. ယာထာဝဒိဋ္ဌီတိ အဝိပရီတာ ဒိဋ္ဌိ, သံကိလေသတော နိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဟောတီတိ ဧတ္ထ သာ ဝိဇ္ဇာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဧကတော သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါနံ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ အနေကရူပတ္တာ. လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဧကတော လဗ္ဘန္တိ ကိစ္စတော ဘိန္နာနမ္ပိ တာသံ တတ္ထ သရူပတော အဘိန္နတ္တာ. ဧကာ ဧဝ ဟိ ဝိရတိ မဂ္ဂက္ခဏေ တိဿန္နမ္ပိ ဝိရတီနံ ကိစ္စံ သာဓေန္တီ ပဝတ္တတိ, ယထာ ဧကာ ဧဝ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပရိဇာနနာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓကိစ္စံ သာဓေန္တီ ပဝတ္တတိ. တာနိ စ ခေါ သဗ္ဗာနိ အဋ္ဌပိ ပဌမဇ္ဈာနိကေ မဂ္ဂေ လဗ္ဘန္တီတိ ယောဇနာ. ပဌမဇ္ဈာနိကေတိ ပဌမဈာနဝန္တေ.

住于羞惭相，即住于厌恶恶行相。住于怖畏相，即住于惊恐相。此处指惭与愧。“知”(vidati)或“得”(vindati)是为明(vijjā)。“智者”(viddasu)是具慧者(sappañña)的同义语，故说‘智者(viddasu)即明者(viduno)’。“如实见”(yāthāvadiṭṭhi)即不颠倒之见，是从杂染导向出离之见。“正见生起时”，此处应知此明即是正见。并非能同时获得所有正语、正业、正命等，因为它们之前行准备之形态各不相同。在出世间道刹那则能同时获得，虽然作用各异，但因为它们在那时自性并无差别。唯有一种离，在道刹那能成就三种离之作用，正如唯有一种正见，通过遍知等方式能成就四种作用。而这一切，乃至八支，在初禅道中皆可获得，应如此连结。“于初禅道中”(paṭhamajjhānike)者即具初禅者(paṭhamajhānavante)。

တထာဘူတဿာတိ အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိနော. ယသ္မာ မဟာသဠာယတနသုတ္တေ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဧဝ အင်္ဂါနံ ဝသေနာ’’တိ, တသ္မာ ပဉ္စင်္ဂိကော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတိ. ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနာ’’တိ ဟိ ဝစနံ တဒါ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရတီနံ အဘာဝံ ဉာပေတိ, တသ္မာ ကာမာဝစရစိတ္တေသု ဝိယ လောကုတ္တရစိတ္တေသု ဝိရတိ အနိယတာတိ အဓိပ္ပာယော. ပရိသုဒ္ဓဘာဝဒဿနန္တိ ပရိသုဒ္ဓသီလဘာဝဒဿနတ္ထံ. အယမတ္ထော ဒီပိတော, န အရိယမဂ္ဂေ ဝိရတီနံ အဘာဝေါ.

“如是成就者”，是指具足圣道者。因为《大六处经》(Mahāsaḷāyatanasutta)说“仅以正见等五支之方式”，所以出世间道是五支。“然而先前”此言，说明在道刹那没有离支，因此就像欲界心一样，出世间心中离支是不定法(aniyata)，此是其意。“见清净状态”之义，是为了表明见到戒清净之状态。此义已阐明，并非说圣道中没有离支。

ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ အဘိဓမ္မေ မဂ္ဂဝိဘင်္ဂေ ပဉ္စင်္ဂိကဝါရော အာဂတောတိ အာဟ ‘‘ယမ္ပိ အဘိဓမ္မေ’’တိအာဒိ. တန္တိ ‘‘ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ ဝစနံ. ‘‘ဧကံ [Pg.395] ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မိဉှိ ကာလေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယသ္မိဉှိ ကာလေတိ လောကိယကာလေ. တေန ‘‘ဧကံ ကိစ္စန္တရ’’န္တိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌင်္ဂိကကိစ္စံ ဒဿေတိ. ဝိရတိဥပ္ပာဒနေန မိစ္ဆာဝါစာဒီနိ ပုဂ္ဂလေန မဂ္ဂသမယေ ပဇဟာပေန္တီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနိ ‘‘ပဉ္စ ကာရကင်္ဂါနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. သမ္မာဝါစာဒိကိရိယာ ဟိ ဝိရတိ, တဉ္စ ဧတာနိ ကာရာပေန္တီတိ. ဝိရတိဝသေနာတိ ဝိရမဏကိရိယာဝသေန ကာရာပကဘာဝေန, ကတ္တုဘာဝေန ဝါတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိရတိတ္တယဝသေနာ’’တိ ဝါ ပါဌော.

若然如此，为何在阿毗达摩之《道分别》中会提到五支道呢？因此说“即使在阿毗达摩中”等等。“道有五支”此言，是为了显示一个作用差别而说，即说了“在某时”等等，为了说明此点。“在某时”是指世间之时。因此说“一个作用差别”，是为了显示八支的作用。由于离支的生起，个体(puggala)在道时舍弃邪语等，因此正见等被称为“五种能作之支”。正语等行为即是离支，而这些正见等促成离支的完成。以离支的方式来说，就是以止息行为的方式，作为能作因，或者作为作者。也有“以三种离支的方式”这样的读法。

သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတီတိ ဣမေဟိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီဟိ သမ္မာကမ္မန္တကိစ္စံ ပူရတိ နာမ တေဟိ ဝီရိယာဒိကေဟိ တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော. တမ္ပိ သန္ဓာယ ‘‘ဧကံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣမံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုန္တိ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေပိ ဣမာနေဝ ပဉ္စ သမ္မာဝါစာဒိဝိရတိတ္တယဿ ဧကက္ခဏေ ကာရာပကင်္ဂါနီတိ ဒဿေတုံ. ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘တသ္မိံ သမယေ ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၄၉၄) ဧဝံ ဝုတ္တံ. လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ ပဉ္စေဝ ဟောန္တိ, ဝိရတိ ပန အနိယတာ, တသ္မာ ‘‘ဆအင်္ဂိကော’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဉ္စင်္ဂိကော’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. တယိဒံ အဘိဓမ္မေ ပဉ္စင်္ဂိကဝါရဒေသနာယ ကာရဏကိတ္တနမဂ္ဂေါ, အရိယမဂ္ဂေါ ပန အဋ္ဌင်္ဂိကောဝါတိ ဒဿေတုံ, ‘‘ယာ စ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ, တံ သုဝိညေယျမေဝ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒိကာ ဒသ, တပ္ပစ္စယာ အကုသလာ စ ဒသာတိ ဝီသတိ အကုသလပက္ခိယာ, သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကာ ဒသ, တပ္ပစ္စယာ ကုသလာ စ ဒသာတိ ဝီသတိ ကုသလပက္ခိယာ မဟာစတ္တာရီသကသုတ္တေ ဝုတ္တာ. မဟာစတ္တာရီသကန္တိ တဿေတံ နာမံ. မိဿကောဝ ကထိတော လောကုတ္တရဿပိ ဣဓ လဗ္ဘမာနတ္တာ.

“正业圆满”，是由正见等使正业的作用得以圆满，因为精进等能成就其目的。这也是为了显示‘一个作用差别’而说。为显示此作用差别，是为显示即使在出世间道刹那，此五支亦是正语等三离支于一刹那间的能作支。如是说，即如（《分别论》494）所说：‘于彼时，道为五支’。世间道刹那只有五支，而离支是不定的，故不说‘六支’，而只说‘五支’。此乃阿毗达摩中宣说五支章的原因，是为了显示圣道实为八支，如‘诸比丘’等（经文）所说，此义甚易了知。邪见等十支，及其所缘生的十种不善，共二十种不善品；正见等十支，及其所缘生的十种善，共二十种善品，如《大四十经》(Mahācattārīsakasutta)所说。‘大四十’是其经名。此处亦可得（解说）出世间道，故称为杂说。

ယသ္မာ ကောသလသံယုတ္တေပိ ဣဓ စ ထေရေန ‘‘ဥပဍ္ဎမိဒံ, ဘန္တေ, ဗြဟ္မစရိယဿာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ‘‘မာ ဟေဝံ အာနန္ဒာ’’တိအာဒိနာ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘သကလမေဝိဒံ အာနန္ဒာ’’တိအာဒိနာ ဘဂဝတာ ဒေသိတံ သုတ္တံ အာဂတံ. တဿတ္ထော ကောသလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကောသလသံယုတ္တေ ဝုတ္တတ္ထမေဝါ’’တိ.

因为在《憍萨罗相应》(Kosalasaṃyutta)中，以及此处，长老（阿难）说了“世尊，此是梵行的一半”等语，世尊以“阿难，莫作是说”等语驳斥后，又说了“阿难，这才是梵行的全体”等语，此经已出现。其义理已在《憍萨罗相应释义》中说过，因此说“其义已在憍萨罗相应中说”。

အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

无明经等释义终。

၃. သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 舍利弗经释义

၃. သာဝကဗောဓိ [Pg.396] သာဝကပါရမိယော, တပ္ပရိယာပန္နံ ဉာဏံ သာဝကပါရမိဉာဏံ, တံ ပန ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ တတ္ထပိ ဓမ္မသေနာပတိနော ဧဝ သဝိသေသံ မတ္ထကံ ပတ္တံ, န ဣတရေသန္တိ အာဟ – ‘‘သာဝက…ပေ… အပ္ပတ္တတာယာ’’တိ. တသ္မာ တဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယေ ဣဇ္ဈန္တေ တဿ ဧကဒေသော ဣဓ ဣဇ္ဈတိ, န သကလန္တိ. န ဟိ အဒ္ဓဗြဟ္မစရိယံ နာမ အတ္ထိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ, ‘‘သကလမ္ပိ …ပေ… လဗ္ဘတီ’’တိ, တံ ပန ဘဏ္ဍာဂါရိကော နာညာသိ ဉာဏဿ သာဝကဝိသယေပိ သပ္ပဒေသိကတ္တာ, ဓမ္မသေနာပတိ ပန ဉာဏဿ တတ္ထ နိပ္ပဒေသိကတ္တာ အညာသီတိ. တေနာဟ – ‘‘အာနန္ဒတ္ထေရော…ပေ… အညာသီ’’တိ. ဧဝမာဟာတိ ‘‘သကလမိဒံ, ဘန္တေ’’တိ ဧဝံ အဝေါစ.

3. 声闻菩提即声闻波罗蜜，与此相应的智慧是声闻波罗蜜智。然而，此智唯有两位上首弟子，尤其于法将舍利弗，方得特别圆满，其他弟子则不然。故言：“声闻……未证得”。因此，当其（法将）于道梵行中达到顶点时，于此仅成就一部分，而非全部。实无所谓“半梵行”，故言：“全部……能得到”。然而，法宝司库（阿难）不了知此事，因其智慧于声闻境中尚有局限；法将舍利弗则了知，因其智慧于彼处已无局限。故言：“阿难长老……了知”。他如是说：“尊者，此即全部。”

သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

舍利弗经释义终。

၄. ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 阇奴索尼婆罗门经释义

၄. ဝဠဝါဘိ-သဒ္ဒေါ ဝဠဝါပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘စတူဟိ ဝဠဝါဟိ ယုတ္တရထေနာ’’တိ. ယောဓရထောတိ ယောဓေဟိ ယုဇ္ဈနတ္ထံ အာရောဟိတဗ္ဗရထော. အလင်္ကာရရထော မင်္ဂလဒိဝသေသု အလင်္ကတပဋိယတ္တေဟိ အာရောဟိတဗ္ဗရထော. ဃနဒုကုလေန ပရိဝါရိတောတိ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏေန သေတဒုကုလေန ပဋိစ္ဆာဒိတော. ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထော ဟိ ဣဓ ပရိဝါရသဒ္ဒေါ. ရဇတပနာဠိသုပရိက္ခိတ္တာ သေတဘာဝကရဏတ္ထံ.

4. “vaḷavābhi”一词是“vaḷavā”（母马）的同义语，故言：“由四匹母马所驾之车”。“战士车”(yodharatha)指战士为战斗而乘坐的车。“庄严车”(alaṅkāraratha)指于吉祥日乘坐的、装饰妥当的车。“以厚布围绕”指以银板色的白细布覆盖。此处的“围绕”(parivāra)一词，意为覆盖。“以银管善加围绕”是为了使其呈现白色。

ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. ဧကဝါရံ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတီတိ ဣဒံ တသ္မိံ ဌာနန္တရေ ဌိတေန ကာတဗ္ဗံ စာရိတ္တံ. နဂရတော န ပက္ကန္တာတိ နဂရတော ဗဟိ န ဂတာ. မင်္ဂလဝစနေ နိယုတ္တာ မင်္ဂလိကာ, သုဝတ္ထိဝစနေ နိယုတ္တာ သောဝတ္ထိကာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ထုတိမာဂဓဝန္ဒိကာစရိယကေ သင်္ဂဏှာတိ. သုကပတ္တသဒိသာနိ ဝဏ္ဏတော.

“六月复六月”(channaṃ channaṃ māsānaṃ)是表限定的属格。“绕城一次”是在该职位者应行之惯例。“未离城”(nagarato na pakkantā)意为未去城外。受命说吉祥语者为“吉祥者”(maṅgalikā)，受命说祝福语者为“祝福者”(sovatthikā)。以“等”(ādi)字，统摄赞美者、摩揭陀颂者、称颂者及导师。颜色上，如鹦鹉之羽。

ဝဏ္ဏဂီတန္တိ ထုတိဂီတံ. ဗြဟ္မဘူတံ သေဋ္ဌဘူတံ ယာနံ, ဗြဟ္မဘူတာနံ သေဋ္ဌဘူတာနံ ယာနန္တိ ဝါ ဗြဟ္မယာနံ. ဝိဇိတတ္တာ ဝိသေသေန ဇိနနတော. ရာဂံ ဝိနယမာနာ ပရိယောသာပေတီတိ သဗ္ဗမ္ပိ ရာဂံ သမုစ္ဆေဒဝိနယဝသေန ဝိနေတိ, အတ္တနော ကိစ္စံ ပရိယောသာပေတိ. ကိစ္စပရိယောသာပနေနေဝ ဟိ သယမ္ပိ [Pg.397] ပရိယောသာနံ နိပ္ဖတ္တိံ ဥပဂစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီ’’တိ.

“称颂之歌”(vaṇṇagīta)即赞美之歌。“梵乘”(brahmayāna)是已成梵、已成最胜之乘，或属已成梵、已成最胜者之乘。因已征服、已殊胜地战胜（烦恼），（故为胜者）。“调伏并终结贪”意为：以根除的调伏方式调伏一切贪，令自己的任务得以终结。正是通过任务的终结，自身也达到终结、圆满。故言：“达到终结，得以成就”。

ဓုရန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တတြမဇ္ဈတ္တတာယုဂေ ယုတ္တာ’’တိ. ဤသာတိ ယုဂသန္ဓာရိကာ ဒါရုယုဂဠာ. ယထာ ဝါ ဗာဟိရံ ယုဂံ ဓာရေတိ, တဿာ ဌိတာယ ဧဝ ကိစ္စသိဒ္ဓိ, ဧဝံ ကိရိယာဝသေန လဒ္ဓဗလေန တတြမဇ္ဈတ္တတာယုဂေ ထိရံ ဓာရေတိ, တေဟေဝ အရိယမဂ္ဂရထဿ ပဝတ္တနံ. ဟိရိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တံသဟစရဏတော ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတံယေဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနာ သဒ္ဓိ’’န္တိအာဒိ. နာဠိယာ မိနမာနော ပုရိသော ဝိယ အာရမ္မဏံ မိနာတီတိ မနော. ကတရံ ပန တံ မနော, ကထဉ္စဿ ယောတ္တသဒိသတာတိ အာဟ ‘‘ဝိပဿနာစိတ္တ’’န္တိအာဒိ. တေန ယောတ္တံ ဝိယာတိ ယောတ္တန္တိ ဒဿေတိ. လောကိယဝိပဿနာစိတ္တံ အတိရေကပညာသ ကုသလဓမ္မေ ဧကာဗဒ္ဓေ ဧကသင်္ဂဟိတေ ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေ ပန ‘‘ဖဿော ဟောတိ…ပေ… အဝိက္ခေပေါ ဟောတီ’’တိ စိတ္တင်္ဂဝသေန ဓမ္မသင်္ဂဟေ (ဓ. သ. ၁) အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လောကုတ္တရဝိပဿနာစိတ္တန္တိ မဂ္ဂစိတ္တံ အာဟ. အတိရေကသဋ္ဌီတိ တေ ဧဝ သမ္မာကမ္မန္တာဇီဝေဟိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယာဒီဟိ စ သဒ္ဓိံ အတိရေကသဋ္ဌိ ကုသလဓမ္မေ. ဧကာဗဒ္ဓေတိ ဧကသ္မိံ ဧဝ အာရမ္မဏေ အာဗဒ္ဓေ. ဧကသင်္ဂဟေတိ တထေဝ ဝိပဿနာကိစ္စဝသေန ဧကသင်္ဂဟေ ကရောတိ. ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝေန အာရက္ခံ သာရေတီတိ အာရက္ခသာရထီ. ‘‘ယထာ ဟိ ရထဿ…ပေ… သာရထီ’’တိ ဝတွာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောဂ္ဂိယော’’တိ ဝုတ္တံ. ဓုရံ ဝါဟေတိ ယောဂ္ဂေ. ယောဇေတိ ယောဂ္ဂေ သမဂတိယဉ္စ. အက္ခံ အဗ္ဘဉ္ဇတိ သုခပ္ပဝတ္တနတ္ထံ. ရထံ ပေသေတိ ယောဂ္ဂစောဒနေန. နိဗ္ဗိသေဝနေ ကရောတိ ဂမနဝီထိယံ ပဋိပါဒနေန သန္နိယောဇေတိ. အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာတိ အာရက္ခံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတိ အသမ္မောသသဘာဝတ္တာ. ဂတိယောတိ ပဝတ္တိယော, နိပ္ဖတ္တိယော ဝါ. သမနွေသတီတိ ဂဝေသတိ.

“轭”(dhura)是表处所的连接词，故言：“与彼处中舍之轭相应”。“辕”(īsā)是连接车轭的双木。犹如外在的车轭，其稳固方能成事；同样，以修行所得之力，于彼处中舍之轭上牢固地执持，圣道之车方得运转。此处，取“惭”(hiri)时，因其俱行，“愧”(ottappa)亦已含摄。故言：“与自身一同”等。如人以量器度量，心亦度量所缘，故名为“意”(mano)。然此意为何？其如何如缰绳？故言：“观心”(vipassanācitta)等。以此显示其“如缰绳”。其关联为：世间观心将五十余种善法，系于一处，总摄为一。此等善法，当依《法集论》所说“有触……有不乱”等心所之方式了知。“出世间观心”指出世间道心。“六十余种”指前述法，再加上正业、正命、未知当知根等，共六十余种善法。“系于一处”(ekābaddhe)指系于同一所缘。“总摄为一”(ekasaṅgahe)指同样以观的作用总摄为一。以其前导之故，守护策励，故为“守护策励者”(ārakkhasārathī)。为说明“犹如车之……策励者”，故言“堪能者”(yoggiyo)。于轭上驾驭堪能者。令堪能者同步而行。为令运转顺畅而润滑车轴。以鞭策驾驭堪能者。于行道中引导，令其不离正轨。“守护现前”(ārakkhapaccupaṭṭhānā)指因其不忘失之自性而令守护现前。“行”(gati)指运转或成就。“遍寻”(samanvesati)指探求。

အရိယပုဂ္ဂလဿ နိဗ္ဗာနံ ပဋိမုခံ သမ္ပာပနေ ရထော ဝိယာတိ ရထော. ပရိကရောတိ ဝိဘူသယတီတိ ပရိက္ခာရော, ဝိဘူသနံ, သီလဉ္စ အရိယမဂ္ဂဿ ဝိဘူသနဋ္ဌာနိယံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာလင်္ကာရော’’တိ, သီလဘူသနောတိ အတ္ထော. ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာနန္တိ လောကိယာယ လောကုတ္တရာယ စ ဝိပဿနာယ သမ္ပယုတ္တာနံ. ဝိဓိနာ ဤရေတဗ္ဗတော ပဝတ္တေတဗ္ဗတော ဝီရိယံ, [Pg.398] သမ္မာဝါယာမော. သမံ သမ္မာ စ ဓိယတီတိ သမာဓိ, ဓုရဉ္စ တံ သမာဓိ စာတိ ဓုရသမာဓိ, ဥပေက္ခာ ဓုရသမာဓိ ဧတဿာတိ ဥပေက္ခာဓုရသမာဓိ, အရိယမဂ္ဂေါ ဥပေက္ခာသင်္ခါတဓုရသမာဓီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာ ဓုရသမာဓိသဒ္ဒါနံ ဘိန္နာဓိကရဏတာ ဝုတ္တာ. ပယောဂမဇ္ဈတ္တေတိ ဝီရိယသမတာယ. အနိစ္ဆာတိ ဣစ္ဆာပဋိပက္ခာ. တေနာဟ ‘‘အလောဘသင်္ခါတာ’’တိ. ပရိဝါရဏန္တိ ပရိဝါရော, ပရိစ္ဆဒေါတိ အတ္ထော.

“车”(ratha)，于令圣者(ariyapuggala)趣向涅槃(nibbāna)一事上，如车一般。“资具”(parikkhāra)指准备、庄严，即庄严之物；戒(sīla)亦为圣道之庄严。故言“四遍净戒之庄严”，意为以戒为庄严。“与观相应”指与世间及出世间之观(vipassanā)相应。“精进”(vīriya)，即正精进(sammāvāyāmo)，因其应如法被策励、被发起。“定”(samādhi)，因其被平等、正确地保持。既是“轭”(dhura)又是“定”，故为“轭定”(dhurasamādhi)。舍(upekkhā)是其轭定，故为“舍轭定”(upekkhādhurasamādhi)。其义为：圣道即名为舍之轭定。然于义注(aṭṭhakathā)中，不取字面，而说“轭”与“定”二词所指不同。“行中舍”指精进之平等。“无欲”(anicchā)是欲之对治，故言其“名为无贪”。“围绕”(parivāraṇa)即随员(parivāro)，意为资具(paricchado)。

မေတ္တာတိ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ. တထာ ကရုဏာ. ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ ဥဘိန္နမ္ပိ ဥပစာရော. ဒွေပိ ကာယစိတ္တဝိဝေကာ ဝိယ ပုဗ္ဗဘာဂဓမ္မဝသေန ဝုတ္တာ. အရိယမဂ္ဂရထေတိ ပရိသုဒ္ဓမဂ္ဂသင်္ခါတေ ရထေ. အရိယမဂ္ဂရထော စ မဂ္ဂရထော စာတိ အရိယမဂ္ဂရထော, ဧဝံ ဧကသေသနယေန ဝါ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂရထေ ဌိတော’’တိ. သန္နဒ္ဓစမ္မောတိ ယောဂါဝစရဿ ပဋိမုက္ကစမ္မံ. န နံ တေ ဝိဇ္ဈန္တီတိ ဝစနပထာ န နံ ဝိဇ္ဈန္တိ. ဓမ္မဘေဒနဝသေန န ဘဉ္ဇတိ, တဿ အရိယမဂ္ဂဿ ရထဿ သမ္မာ ယောဇိတဿ အန္တရာ ဘင်္ဂေါ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

“慈”(mettā)即慈心解脱。“悲”(karuṇā)亦然。“前分”(pubbabhāga)指二者之近行定(upacāra)。二者皆如身心远离一般，被说为前分法。“于圣道车上”(ariyamaggarathe)指于名为清净道之车上。“圣道车”(ariyamaggaratha)是“圣道”(ariyamagga)与“道车”(maggaratha)的复合词，或可以“合一法”(ekasesanaya)来理解其义。故言：“安住于此世间与出世间之道车上”。“披上皮革”(sannaddhacamma)指禅修者所穿戴的皮革。“彼等不能射穿他”指言语之道不能射穿他。其不会因法之破坏而毁坏，意为此圣道之车已被善加驾驭，中途不会毁坏。

အတ္တနော ပုရိသကာရံ နိဿာယ လဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော သန္တာနေတိ အဓိပ္ပာယော. အနုတ္တရန္တိ ဥတ္တရရဟိတံ. တတော ဧဝ သေဋ္ဌယာနံ, နဿ ကေနစိ သဒိသန္တိ အသဒိသံ. ဓိတိသမ္ပန္နတာယ ဓီရာ ပဏ္ဍိတပုရိသာ လောကမှာ နိယျန္တိ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘ဇယံ ဇယ’’န္တိ ဂါထာယံ ဝစနဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဇိနန္တာ ဇိနန္တာ’’တိ.

因依仗自己的努力而获得，故其意为“于自身相续中”。“无上”(anuttara)指无有更高者。因此是“最胜乘”(seṭṭhayāna)。“无与伦比”(asadisa)指无任何可与之相比者。因具足坚毅，贤者、智者得以出离世间。偈颂中的“胜利，胜利”(jayaṃ jayaṃ)是语序颠倒的说法，故（义注）言其意为“征服，征服”(jinantā jinantā)。

ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

阇奴索尼婆罗门经释义终。

၅-၆. ကိမတ္ထိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-6. 何义经等释义

၅-၆. နိယမတ္ထောတိ အဝဓာရဏတ္ထော. တေန နိယမေန အဝဓာရဏေန – အညံ မဂ္ဂံ ပဋိက္ခိပတိ ဣတော အညဿ နိယျာနိကမဂ္ဂဿ အဘာဝတော. ‘‘ဒုက္ခဿ ပရိညတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ကထိတံ. အရိယမဂ္ဂေ ဂဟိတေ တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ ဝိပဿနာယ ဂဟိတော ဧဝါတိ ‘‘မိဿကမဂ္ဂေါ ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဥတ္တာနမေဝ အပုဗ္ဗဿ အဘာဝါ. အယံ ပန ဝိသေသော ‘‘ရာဂက္ခယော’’တိအာဒီဟိ [Pg.399] ယဒိပိ နိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တံ. တထာပိ အရဟတ္တံ ဝိယ ဗြဟ္မစရိယမ္ပိ. တေန နိဗ္ဗာနံ ဧဝ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’န္တိ.

5-6. “决定义”是“确定义”的意思。通过此决定与确认，得以排除其他道路，因为从此以外，别无其他出离之道。由“为遍知苦”之语，可知所说的是轮回之苦。已取圣道，则其前分道之观(vipassanā)亦已被取，故说“已说混合道”。此义明显，因其并非前所未有。然而，此中有差别：虽由“贪尽”等语说为涅槃，然亦如阿罗汉果，亦指梵行。因此，涅槃被称为“此即梵行之究竟”。

ကိမတ္ထိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《何义经》等释义终。

၇. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 第二某比丘经释义

၇. ရာဂဝိနယာဒိပဒေဟိ နိဗ္ဗာနံ ဝါပိ ဝုစ္စေယျ အရဟတ္တံ ဝါပိ. ယသ္မာ သော ဘိက္ခု ဥဘယတ္ထပိ နိဝိဋ္ဌဗုဒ္ဓိ, တသ္မာ ဘဂဝါ တဿ အဇ္ဈာသယဝသေန ‘‘နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ခေါ ဧတ’’န္တိအာဒိနာ နိဗ္ဗာနဓာတုံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပုန ‘‘အာသဝါနံ ခယော တေန ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ. ယသ္မာ အရိယမဂ္ဂေါ ရာဂါဒိကေ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိနေတိ, အာသဝဉ္စ သဗ္ဗသော ခေပေတိ, တေန စ ဝုတ္တံ နိဗ္ဗာနံ အရဟတ္တဉ္စ, တသ္မာ တဒုဘယံ ‘‘ရာဂဝိနယောတိအာဒိ နာမမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. အနုသန္ဓိကုသလတာယ ပုစ္ဆန္တော ဧတံ အဝေါစာတိ ဣမိနာ ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ ဣဓ လဗ္ဘတီ’’တိ ဒီပိတံ, အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိပိ ဧတ္ထ လဗ္ဘတေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

7. 以“调伏贪欲”等语，或可指涅槃，或可指阿罗汉果。因彼比丘于二者心意已定，故世尊随其意乐，先以“此即涅槃界”等语开示涅槃界，复言“以彼说为诸漏已尽”。因圣道以断灭方式调伏贪等，并完全灭尽诸漏，且由彼说示涅槃与阿罗汉果，故此二者被称为“仅是调伏贪欲等之名”。“因善于贯通提问而说此”，此句显示了“于此可得问之贯通”。当知“意乐之贯通”于此亦可得。

ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《第二某比丘经》释义终。

၈. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 分别经释义

၈. ဧကေန ပရိယာယေန အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂံ ဝိဘဇိတွာတိ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိနာ ဧကေန ပရိယာယေန အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတွာ ‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိနာ ပုန အပရေန ပရိယာယေန ဝိဘဇိတုကာမော. ဥဂ္ဂဟဓာရဏပရိစယဉာဏာနိပိ သဝနဉာဏေ ဧဝ အဝရောဓံ ဂစ္ဆန္တီတိ ‘‘သဝနသမ္မသနပဋိဝေဓပစ္စဝေက္ခဏဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

8. “以一种方式分别八圣道”，即以“正见”等，用一种方法分类开示八圣道后，又想用另一种方法，即“诸比丘，什么是正见”等来分别解说。学习、忆持、熟习等智亦皆归入闻慧，故说“以听闻、思择、通达、省察的方式”。

ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသောတိ ကမ္မဋ္ဌာနပဋိပတ္တိ. ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပန္တိ နိရောဓမဂ္ဂေသု နိန္နဘာဝံ ဒဿေတိ, န အဘိနန္ဒနံ, တန္နိန္နဘာဝေါ ဧဝ စ တတ္ထ ကမ္မကရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကေနေဝါကာရေန သစ္စာနံ ပဋိဝေဓနိမိတ္တတာ, သော ဧဝ အဘိမုခဘာဝေါ တေသံ သမာဂမောတိ ဧကာဘိသမယော.

“业处专注”(Kammaṭṭhānābhiniveso)是指业处行道(kammaṭṭhānapaṭipatti)。“前面两个谛已学习”是关联语。“可爱、可喜、合意”显示了趋向灭、道二谛之性，并非欣喜；当知彼倾向性本身即是于彼处之作用。仅以一种行相作为通达诸谛之因，彼面向性即是诸谛之会合，故称“一现观”(ekābhisamayo)。

အဿာတိ [Pg.400] ဉာဏဿ, ယောဂိနော ဝါ. ဧတ္ထ စ ကေစိ ‘‘လောကိယဉာဏမ္ပိ ပဋိဝေဓော သဗ္ဗဿ ယာထာဝဗောဓဘာဝတော’’တိ ဝဒန္တိ. နနု ဥဂ္ဂဟာဒိပဋိဝေဓော စ ပဋိဝေဓောဝ, န စ သော လောကုတ္တရောတိ? တံ န, ကေဝလေန ပဋိဝေဓ-သဒ္ဒေန ဥဂ္ဂဟာဒိပဋိဝေဓာနံ အဝစနီယတ္တာ, ပဋိဝေဓနိမိတ္တတ္တာ ဝါ ဥဂ္ဂဟာဒိဝသေန ပဝတ္တံ ဒုက္ခာဒီသု ပုဗ္ဗဘာဂေ ဉာဏံ ‘‘ပဋိဝေဓော’’တိ ဝုစ္စတိ, န ပဋိဝေဓတ္တာ, ပဋိဝေဓဘူတမေဝ ပန ဉာဏံ ဥဇုကံ ပဋိဝေဓောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ. ကိစ္စတောတိ ပရိညာဒိကိစ္စတော. အာရမ္မဏပဋိဝေဓောတိ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓမာဟ. ကိစ္စတောတိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓံ. ဥဂ္ဂဟာဒီဟိ သစ္စဿ ပရိဂ္ဂဏှနံ ပရိဂ္ဂဟော.

“彼”(Assā)指智，或指瑜伽行者。于此，有人说：“世间智亦是通达，因其能如实了知一切。”（问：）学习等通达不也是通达吗？而它并非出世间。（答：）此说不然。因单凭“通达”一词，不足以指称学习等通达；或因其为通达之因，故于苦等法之前分，依学习等而转起之智，被称为“通达”，非因其本身即是通达。唯有已成通达之智，方堪称为直接之通达。“从作用”(Kiccatoti)指从遍知等作用而言。“所缘通达”(Ārammaṇapaṭivedhoti)指现证之通达。“从作用”指不迷惑之通达。由学习等方式把握真理，即是“把握”(pariggaho)。

ဒုဒ္ဒသတ္တာတိ အနဓိဂတဉာဏေန ယာထာဝသရသလက္ခဏတော ဒဋ္ဌုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋာနိပိ. တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခသစ္စံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဥဘယန္တိ ပုရိမံ သစ္စဒွယံ. ပယောဂေါတိ ကိရိယာ, ဝါယာမော ဝါ. တဿ မဟန္တတရဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတံ ဒုက္ကရတရတဉ္စ ဥပမာဟိ ဒဿေတိ ‘‘ဘဝဂ္ဂဂ္ဂဟဏတ္ထ’’န္တိအာဒိနာ. ယထာ ပုရိမံ သစ္စဒွယံ ဝိယ ကေနစိ ပရိယာယေန အပါကဋတာယ ပရမဂမ္ဘီရတ္တာ ဥဂ္ဂဟာဒိဝသေန ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တိဘေဒံ ဂဟေတွာ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ စတုဗ္ဗိဓံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဧကမေဝ တံ ဉာဏံ ဟောတိ ဧကာဘိသမယဝသေနေဝ ပဝတ္တနတော.

“难见”(Duddasattā)，是因为未得智者无法如实见到其自相，即使其由生起而显现亦然。因此说“苦谛”等。“二者”(Ubhayaṃ)指前二谛。“精进”(Payogoti)指行为或努力。为了显示其更为广大、更应希求、更为艰难，以“为把握有顶”等譬喻示之。如同前二谛，因其以某种方式不显现且极为甚深，故于前分，依学习等方式取其行相差别，以“于苦之智”等分为四种而说。然彼智实则唯一，因其以一现观而转起。

ကာမပစ္စနီကဋ္ဌေနာတိ ကာမာနံ ဥဇုပစ္စနီကဘာဝေန. ကာမတော နိဿဋဘာဝေနာတိ ကာမေဟိ ဝိသံယုတ္တဘာဝေန. ကာမံ သမ္မသန္တဿာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ကာမံ အနိစ္စာဒိတော သမ္မသန္တဿ. ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတိ ဧတေနာတိ ပဒံ, ကာမဿ ပဒန္တိ ကာမပဒံ, ကာမဿ ဥပ္ပတ္တိကာရဏဿ ဃာတော သမုဂ္ဃာတော, တံ ကာမပဒဃာတံ. တေနာဟ ‘‘ကာမဝူပသမ’’န္တိ. ကာမေဟိ ဝိဝိတ္တံ ကာမဝိဝိတ္တံ. သော ဧဝ စ နေသံ အန္တော သမုစ္ဆေဒဝိဝေကေတိ ကတွာ တသ္မိံ သာဓေတဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာမဝိဝိတ္တန္တေ ဥပ္ပန္နော’’တိ. ကာမတော နိက္ခမတီတိ နိက္ခမော, သော ဧဝ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော. ဣမသ္မိဉ္စ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပဿ သဒ္ဒတ္ထဝိဘာဝေန ယထာဝုတ္တော ကာမပစ္စနီကဋ္ဌာဒိကော အတ္ထနိဒ္ဓါရဏဝိသေသော အန္တောဂဓော.

“以违逆欲为性”(Kāmapaccanīkaṭṭhena)，即以直接违逆欲之方式。“远离欲”(Kāmato nissaṭabhāvena)，即与欲分离之状态。“如理思择欲”(Kāmaṃ sammasantassa)，即从无常等角度如理思择两种欲。“以此行进、转起，故为基(pada)”；欲之基即为“欲基”(kāmapadaṃ)；欲之生起因缘的破坏、根除，即为“欲基之破坏”(kāmapadaghātaṃ)。因此说“欲止息”(kāmavūpasama)。“远离于欲”(Kāmehi vivittaṃ)即“离欲”(kāmavivittaṃ)。彼即是彼等之终(anto)，是断灭之远离(samucchedaviveka)，于彼应成就处生起，故说“于离欲之终生起”。“从欲中出”即“出离”(nikkhamo)，彼即是出离寻。于此出离寻中，通过词义分别，包含了如前所述的“以违逆欲为性”等特定意义。

ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ဗျာပါဒပစ္စနီကဋ္ဌေန ဝိဟိံသာယ ပစ္စနီကဋ္ဌေနာတိအာဒိကံ အဗျာပါဒါဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပာနံ အတ္ထုဒ္ဓါရဏဝိဓိံ အတိဒိသတိ. နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဗျာပါဒအဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပေ ဧဝ သင်္ဂဏှာတိ. ကာမ…ပေ… သညာနန္တိ ကာမဝိတက္ကာဒိဝိရတိသမ္ပယုတ္တာနံ နေက္ခမ္မာဒိသညာနံ. နာနတ္တာတိ နာနာခဏိကတ္တာ. တီသု ဌာနေသူတိ [Pg.401] တိပ္ပကာရေသု ကာရဏေသု. ဥပ္ပန္နဿာတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ. ဘူမိလဒ္ဓဥပ္ပန္နံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. ပဒစ္ဆေဒတောတိ ကာရဏုပစ္ဆေဒတော. ပဒန္တိ ဟိ ဥပ္ပတ္တိကာရဏန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေနာတိ ယထာ သင်္ကပ္ပော အာယတိံ နုပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန. သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝိယ ဧကောဝ ကုသလသင်္ကပ္ပော ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

“此即是理”(Eseva nayo)，以此类推“以对治瞋恚为性”、“以对治伤害为性”等无瞋、无害寻之释义方法。“出离寻等”(Nekkhammasaṅkappādayoti)一词，是以“等”字涵盖无瞋寻与无害寻。“欲……想”(Kāma… saññānanti)指与欲寻等远离相应的出离等想。“种种”(Nānattāti)指刹那各异。“于三处”(Tīsu ṭhānesūti)指于三种原因。“已生者”(Uppannassāti)指堪能生起者，此处意指已得地而生起者。此理亦适用于其后诸法。“断基”(Padacchedatoti)指断绝因缘。“基”(Padaṃ)即生起之因，此义已说。“以不生起为成就”(Anuppattisādhanavasenāti)，即成就令寻于未来不生起。如正见一般，仅有唯一善寻生起。

စတူသု ဌာနေသူတိ ဝိသံဝါဒနာဒီသု စတူသု ဝီတိက္ကမဋ္ဌာနေသု. ပဗ္ဗဇိတာနံ မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ အာဟာရနိမိတ္တကောတိ အာဟ ‘‘ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီနံ အတ္ထာယာ’’တိ. သဗ္ဗသော အနေသနာယ ပဟာနံ သမ္မာအာဇီဝေါတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပသတ္ထေန အာဇီဝေနာ’’တိ. ကမ္မပထပတ္တာနံ ဝသေန ‘‘သတ္တသု ဌာနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. အကမ္မပထပတ္တာယ ဟိ အနေသနာယ သော ပဒဃာတံ ကရောတိယေဝ.

“于四处”(Catūsu ṭhānesūti)指于欺骗等四种违犯处。出家者之邪命，是以食物为缘由，故说“为嚼食(khādanīya)、啖食(bhojanīya)等”。完全断除不正求，即是正命，故说“以佛陀所赞许之活命”。就已达业道者而言，说“于七处”。因其未达业道之不正求，确实会破坏道基。

တထာရူပေ ဝါ အာရမ္မဏေတိ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဣမဿ ပုဗ္ဗေ ကိလေသာ န ဥပ္ပန္နာ, တသ္မိံ ဧဝ. အနုပ္ပန္နာနန္တိ အနုပ္ပာဒဿပိ ပတ္ထနာဝသေန အနုပ္ပန္နာနံ. ဝီရိယစ္ဆန္ဒန္တိ ဝီရိယဿ နိဗ္ဗတ္တေတုကာမတာဆန္ဒံ. ‘‘ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တဝီရိယဉ္စာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝီရိယမေဝ ပန အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပာဒနေ လဗ္ဘမာနဆန္ဒတာယ ဓုရသမ္ပဂ္ဂဟတာယ ဆန္ဒပရိယာယေန ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဝီရိယံ – ‘‘အနိက္ခိတ္တဆန္ဒတာ အနိက္ခိတ္တဓုရတာ’’တိ (ဓ. သ. ၂၆) နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒတွာ စိတ္တံ ပဂ္ဂဟိတံ ကရောတိ. ပဓာနန္တိ ပဓာနဘူတဝီရိယံ.

“于如是所缘”，即于此人先前烦恼未生的所缘。“未生”，即以希求不生之愿，令其不生。“精进欲”，即欲生起精进之意欲。有人说“与欲相应的精进”。然而，精进本身于未生不善法不生时，由于具有可得之欲性，能承担重任，故以“欲”的异名而说。诚如所说，精进即是“不舍欲，不舍担”（《法集论》26）。不令堕于懈怠一方，而令心振奋。“勤”，即作为主要部分的精进。

ဥပ္ပတ္တိပဗန္ဓဝသေနာတိ နိရန္တရုပ္ပာဒနဝသေန. စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေနာတိ ယထာဝုတ္တေသု စတူသု ဌာနေသု ပဓာနကိစ္စဿ နိပ္ဖာဒနဝသေန အနုပ္ပာဒနာဒိဝသေန. ကိစ္စသာဓနဝသေနာတိ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု သုဘသုခနိစ္စအတ္တဂါဟဝိဓမနဝသေန အသုဘဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တသာဓနဝသေန.

“以生起相续故”，即以无间断生起之义。“于四处成就所作故”，即于如前所说的四处，以成就主要所作之义，或以不生起等之义。“以成就所作故”，即于身、受、心、法中，以摧破净、乐、常、我之执取，成就非净、苦、无常、无我之义。

အယန္တိ ယထာဝုတ္တော သဒိသာသဒိသတာဝိသေသော. အဿာတိ မဂ္ဂဿ. ဧတ္ထ ကထန္တိ ယဒိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သဗ္ဗဘဝဂ္ဂါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ သဒိသတာ, ဧဝံ သန္တေ ‘‘အာရုပ္ပေ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဉ္စ လောကုတ္တရ’’န္တိ ဧတ္ထ ကထံ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထာပီ’’တိအာဒိ. တံဈာနိကာဝါတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ယံ ဈာနံ မဂ္ဂပဋိလာဘဿ ပါဒကဘူတံ, တံဈာနိကာဝ အဿ အရိယဿ ဥပရိပိ တယော မဂ္ဂါ[Pg.402]. ဧဝန္တိ ဝုတ္တာကာရေန. ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတိ အာရုပ္ပေ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနုပ္ပတ္တိယံ. ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာတိ သမ္မသိတခန္ဓေ ဝဒန္တိ. ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတိ ပါဒကသမ္မသိတဇ္ဈာနာနံ ဘေဒေ. ယသ္မာ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏမေဝ အရိယမဂ္ဂဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသံ နိယမေတိ, တတော ဒုတိယာဒိပါဒကဇ္ဈာနတော ဥပ္ပန္နဿ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ ပါဒကဇ္ဈာနာတိက္ကန္တာနံ အင်္ဂါနံ အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာဝိရာဂဘာဝတော ဣတရဿ စ အတဗ္ဘာဝတော တီသုပိ ဝါဒေသု ဝိပဿနာဝ နိယမေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, တသ္မာ ဝိပဿနာနိယမေနေဝ ဟိ ပဌမဝါဒေပိ အပါဒကဇ္ဈာနာဒိပါဒကာပိ မဂ္ဂါ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဟောန္တိ. ဣတရေဟိ စ ပါဒကဇ္ဈာနေဟိ ဝိပဿနာနိယမေဟိ တံတံဈာနိကာဝ. ဧဝံ သေသဝါဒေသု ဝိပဿနာနိယမော ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော. ဒုတိယဝါဒေ တံတံဈာနိကတာ သမ္မသိတသင်္ခါရဝိပဿနာနိယမေဟိ ဟောတိ. တတြ ဟိ ဝိပဿနာ တံတံဝိရာဂဘာဝနာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, န သောမနဿသဟဂတာ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဟုတွာ ဈာနင်္ဂါဒိနိယမံ မဂ္ဂဿ ကရောတီတိ ဧဝံ ဝိပဿနာနိယမော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိဉ္စ ဝါဒေ ပါဒကသမ္မသိတဇ္ဈာနုပနိဿယသဗ္ဘာဝေ အဇ္ဈာသယော ဧကန္တေန ဟောတီတိ ‘‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ ဧတိဿာ အဋ္ဌကထာယ ဧကသင်္ဂဟိတတ္တာ ‘‘တေသံ ဝါဒဝိနိစ္ဆယော…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗဘာဂေတိ ဝိပဿနာက္ခဏေ.

此乃如前所述，相似与不相似的差别。“此”，即指圣道。于此，若问：倘若从色界第四禅乃至一切有顶天，禅支、道支、觉支都相似，那么“于无色界生起四种禅与五种禅，且其为出世间”一语，应如何理解？故说“于此亦然”等。“彼禅那者”，即在初禅等禅那中，作为证道之基的禅那，此圣者其上的三道亦属彼禅那。“如是”，即如前述方式。在无色界四种禅与五种禅生起时，由基础禅那所决定。“作为观(vipassanā)所缘的诸蕴”，是指被省察的诸蕴。“个人(puggala)的意乐”决定了基础禅那与被省察禅那的差别。因为行舍智决定了圣道的觉支等差别相，所以，从第二禅等基础禅那生起的行舍智，由于不欲入于超越基础禅那的诸支分，而有离贪的状态，其他则不然，故于三说中，当知唯由观所决定。是故，正因观的决定作用，在第一说中，即使道以非基础禅那等为基础，亦成初禅那所属。而由其他基础禅那，则由观的决定作用，成为各别禅那所属。如是，于其余诸说中，观的决定作用应随其可能而配合。在第二说中，各别禅那所属是由省察诸行的观所决定。于彼，观应修习各别的离贪，而非与喜或舍俱行，从而决定圣道的禅支等，如是观的决定作用当如前述而知。于此说中，基础的省察禅那具有所依性，意乐完全可以决定，故说“有说由个人的意乐决定”。然而，在义注(aṭṭhakathā)中，由于《清净道论》与此义注被总集为一，故说“彼等诸说的抉择……应知”。“前分”，即于观的刹那。

ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

分别经释义终。

၉. သူကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 须迦经释义

၉. သူကန္တိ သာလိယဝါဒီနံ ဝါလမာဟ. သော ဟိ နိကန္တကသဒိသော ပဋိမုခဂတံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဘိန္ဒတိ, တသ္မာ ဘေဒံ ဣစ္ဆန္တေန ဥဒ္ဓဂ္ဂံ ကတွာ ဌပိတံ သမ္မာပဏိဟိတံ နာမ, တထာ အဋ္ဌပိတံ မိစ္ဆာပဏိဟိတံ နာမာတိ ဝုတ္တံ. မိစ္ဆာပဏိဟိတာယာတိ ကမ္မဿကတပညာယ မိစ္ဆာဌပနံ နာမ – ‘‘ဣမေ သတ္တာ ကမ္မဝသေန သုခဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ, တံ ပန ကမ္မံ ဣဿရဿ ဣစ္ဆာဝသေန ဗြဟ္မာ နိမ္မိနာတီ’’တိအာဒိနာ မိစ္ဆာပကပ္ပနံ. ကေစိ ပန ‘‘နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တိ, တဿ ဝါ ဉာဏဿ အပ္ပဝတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. မဂ္ဂဘာဝနာယာတိ [Pg.403] ဧတ္ထာပိ မိစ္ဆာမဂ္ဂဿ ပဝတ္တနံ, အရိယမဂ္ဂဿ ဝါ အပ္ပဝတ္တနံ မိစ္ဆာဌပနံ. တေနာဟ ‘‘အပ္ပဝတ္တိတတ္တာ’’တိ. အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတီတိ အဝိဇ္ဇံ သမုစ္ဆိန္ဒိဿတိ. မဂ္ဂနိဿိတံ ကတွာ မဂ္ဂေ ဧဝ ပက္ခိပိတွာ. တဉှိ ဉာဏံ မဂ္ဂဿ မူလကာရဏံ မဂ္ဂေ သိဒ္ဓေ တဿ ကိစ္စဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိတော. ‘‘သမ္မာပဏိဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာပဏိဟိတာယ မဂ္ဂဘာဝနာယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ မိဿကမဂ္ဂေါ ကထိတော. ဆဝိဘေဒသဒိသော စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာဘေဒေါ, လောဟိတုပ္ပာဒသဒိသော လောကုတ္တရမဂ္ဂဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

9. “须迦”，是指稻、麦等的芒刺。它像荆棘，会刺伤迎面而来的手或脚。因此，欲避免刺伤者，将其尖端朝上放置，这称为“正置”；不这样放置，则称为“邪置”。“邪置”，即是以业果智作错误安置，例如错误地设想：“这些众生依业而感受苦乐，但那业是由大自在天或梵天随其意欲所创造”等。又有人说，是“无有布施”等邪见的转起，或彼智的不转起。“于道修习”，于此，邪道的转起或圣道的不转起，即是邪置。因此说“因不转起故”。“将破无明”，即是断尽无明。“以道为依”，即投入道中。此智是道的根本原因，当道成就时，其作用便达到顶点。因说“以正置之见，以正置之道修习”，故说为混合道。于此，当知破无明如破皮，出世间道的生起如出血。

သူကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

须迦经释义终。

၁၀. နန္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 南迪亚经释义

၁၀. ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော ဝတ္ထစ္ဆာဒိယာ ဆန္နင်္ဂပရိဗ္ဗာဇကော, န နဂ္ဂပရိဗ္ဗာဇကော.

10. 阐陀游方僧(Channaparibbājako)，是以衣覆体的游方僧，非裸形游方僧。

အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

无明品释义终。

၂. ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ

2. 住品

၁. ပဌမဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 初住经释义

၁၁. အဍ္ဎမာသန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ. ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ ယထာဝုတ္တံ ကာလံ ပဋိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သမာပတ္တိယံ ဓမ္မစိန္တာယံ စိတ္တံ နိလီယိတုံ. ဝိနေတဗ္ဗောတိ သမုစ္ဆေဒဝိနယေန ဝိနေတဗ္ဗော အရိယမဂ္ဂါဓိဂန္တဗ္ဗော. တန္တိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနံ. အဿာတိ ဇနတာယ. အပဂစ္ဆတီတိ သတ္ထု သန္တိကတော အပေတိ. သူတိ နိပါတမတ္တံ.

11. “半月”，是表示持续关联的用法。“独住”，即是在前述时间内，日复一日，为入等至、思惟法义而收摄其心。“应调伏”，即应以断除的调伏法而调伏，证得圣道。“彼”，即是陷入或随顺某种见。“此”(assa)，是指众人。“离去”，即是从导师处离去。“su”，仅是助词。

ပဒေသေနာတိ ဧကဒေသေန. သဟ ပဒေသေနာတိ သပဒေသော. သွာယံ သပဒေသော ယသ္မာ ဝေဒနာဝသေနေဝ ပါဠိယံ အာဂတော, တသ္မာ ပရမတ္ထဓမ္မကောဋ္ဌာသေ ဝေဒနာ အနဝသေသတော လဗ္ဘတိ, တေ ဂဏှန္တော ‘‘ခန္ဓပဒေသော’’တိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗန္တိ ခန္ဓပဒေသာဒိကံ သဗ္ဗမ္ပိ. ‘‘သမ္မသန္တော’’တိ ပဒဿ အတ္ထဒဿနဝသေန ‘‘ပစ္စဝေက္ခန္တော’’တိ အာဟ. ပစ္စဝေက္ခဏာ ဣဓ သမ္မသနံ နာမ, န ဝိပဿနာ. ဝိပဿနာသမ္မသနံ ပန ဘဂဝတော [Pg.404] ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ ဧဝ နိပ္ဖန္နံ, တသ္မာ ဘဂဝတော အညဘူမိကာပိ ဝေဒနာ အညဘူမိကာနံ သတ္တာနံ ဝိရုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပဝတ္တာ သုခါ ဝေဒနာ’’တိ. သဗ္ဗာကာရေနာတိ သရူပတော သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အဿာဒါဒိတောတိ သဗ္ဗာကာရေန. ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဥပပရိက္ခန္တော.

“以部分”，即以一部分。“与部分一起”，即有部分。此“有部分”，因在圣典中仅依受而出现，故于胜义法的部分中，受被无余获得，在获得它们时，便说“蕴的部分”等。“彼一切”，即蕴的部分等一切。为显示“省察”一词之义，而说“审视”。此处的审视名为省察，而非观(vipassanā)。至于观之省察，则于世尊(bhagavā)在毘舍佉(Visākhā)月圆日时方告圆满。因此，世尊于其他地所生的受，亦与该地众生所生者相违，故说“乃至有顶所转起的乐受”。“以一切行相”，即从自性、集、灭、味等一切行相。“遍取”，即审察。

နိပ္ပဒေသာနေဝ အနဝသေသာနေဝ. ဣန္ဒြိယသတိပဋ္ဌာနပဒေသော သုဝိညေယျောတိ အနုဒ္ဓတော. အဿာတိ ဘဂဝတော. ဌာနေတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗသင်္ခါတေ ဩကာသေ. သာ သာ စ ဝိဟာရသမာပတ္တီတိ ခန္ဓဝသေန အာယတနာဒိဝသေန စ ပဝတ္တိတွာ တေသံ ဧကဒေသဘူတံ ဝေဒနံယေဝ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တံ သမ္မသိတွာ အနုက္ကမေန သမာပန္နာ ဈာနသမာပတ္တိ ဖလသမာပတ္တိ စ. ဖလသမာပတ္တိ ဟိ တထာ သမ္မသိတွာ ပုနပ္ပုနံ သမာပဇ္ဇနဝသေန အတ္ထတော အဘိန္နာပိ အဓိဋ္ဌာနဘူတဓမ္မဘေဒေန ဘိန္နာ ဝိယ ဝုစ္စတိ, ယတော စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿဘေဒါ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနသမာပတ္တိယော အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာ. ကာမံ အညဓမ္မဝသေနပိ ဇာတာ ဧဝ, ဝေဒနာဝသေန ပနေတ္ထ အဘိနိဝေသော ကတော ဝေဒနာနုဘာဝေန ဇာတာ. ကသ္မာ ဧဝံ ဇာတာတိ? ဗုဒ္ဓါနံ ဉာဏပဒဿ အန္တရဝိဘာဂတ္တာ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ သကလမ္ပိ အဍ္ဎမာသံ ဝေဒနာဝသေနေဝ သမ္မသနံ ပဝတ္တေတိ, တဒနုသာရေန စ တာ ဝိဟာရသမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိ. တယိဒံ အစ္ဆရိယံ အနညသာဓာရဏံ ဘိက္ခူ ပဝေဒေန္တော သတ္ထာ – ‘‘ယေန သွာဟ’’န္တိအာဒိမဝေါစ.

无余无遗。根念处的部分很容易理解，故不予阐述。“Assa”是指世尊。“于处”(Ṭhāne)是指在那个应被审察的地方。那些住等至(vihārasamāpatti)，是依蕴、处等而转起，选取其中一部分的受而加以省察，然后依次证入禅那等至与果等至。果等至，虽已如是省察，但因反复入定，故在意义上无有差别，只是依据所依止法之差别而似有差别，因为义注(aṭṭhakathā)中说每天有二十四万亿种受用等至。即使依其他法亦能产生，但此处特别强调受，是由受的威力(anubhāva)而生起。为何如此生起？因为这是诸佛智境(ñāṇapada)的内部分别。诚然，世尊曾用半个月的时间，仅依受而进行省察，并依此而证入那些住等至。导师为了向比丘们宣说此稀有且不共之法，才说了“我以此……”等。

အကုသလာဝါတိ ပါဏာတိပါတ-အဒိန္နာဒါန-ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ-မုသာဝါဒ-ပိသုဏဝါစာသမ္ဖပ္ပလာပ-အဘိဇ္ဈာ-ဗျာပါဒဝသေန တံတံမိစ္ဆာဒဿနဝသေန စ အကုသလာ ဝေဒနာ ဧဝ ဟောတိ. ဗြဟ္မလောကာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ နိစ္စာ ဓုဝါ ဘဝိဿာမာတိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿာယာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒေဝကုလာဒီသု ဒေဝပူဇတ္ထံ, သဗ္ဗဇနပရိဘောဂတ္ထံ ဝါ မာလာဝစ္ဆံ ရောပေန္တိ. ဝဓဗန္ဓနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဒိန္နာဒါန-မိစ္ဆာစာရ-မုသာဝါဒ-ပိသုဏဝါစာ-သမ္ဖပ္ပလာပါဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒိဋ္ဌဓမ္မဝိပါကဿ အပစုရတ္တာ အပါကဋတ္တာ စ ‘‘ဘဝန္တရဂတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

所谓不善(akusalā)，即是由于杀生、不与取、欲邪行、妄语、两舌、绮语、贪、瞋，以及种种邪见而有的不善受。应结合为：依于“生于梵天(Brahmaloka)等处，我将在此常恒不变”这样的见。在天神庙(devakula)等处，为了供奉天神，或为了一切人享用，而种植花圃。“杀戮和束缚等”(Vadhabandhanādīni)，应知此处的“等”字包含了不与取、邪行、妄语、两舌、绮语等。因为现法异熟(diṭṭhadhammavipāka)稀少且不明显，故说“去往他有”(bhavantaragatānaṃ)。

ဣတိ နေသန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော, ပကာရတ္ထော ဝါ. တေန ယထာ ဖရုသဝါစာဝသေန, ဧဝံ တဒညေသမ္ပိ အကုသလကမ္မာနံ ဝသေန သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ [Pg.405] အကုသလဝေဒနာပ္ပဝတ္တိ ယထာရဟံ နီဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ယထာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ စ ကုသလာကုသလဝိပါကဝေဒနာ သဟဇာတကောဋိယာ ဥပနိဿယကောဋိယာ စ ဝသေန ယထာရဟံ ယောဇေတွာ ဒဿိတာ, ဧဝံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာဒီသုပိ ယထာရဟံ ယောဇေတွာ ဒဿေတဗ္ဗာတိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ဆန္ဒပစ္စယာတိ ဧတ္ထ တဏှာဆန္ဒသဟိတော ကတ္တုကာမတာဆန္ဒော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဆန္ဒပစ္စယာတိအာဒီသု ပန ဆန္ဒပစ္စယာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. ဝိတက္ကပစ္စယာတိ ဧတ္ထ အပ္ပနာပ္ပတ္တောဝ ဝိတက္ကော အဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိတက္ကပစ္စယာ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝါ’’တိ. ဝိတက္ကပစ္စယာ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာယ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဌပေတွာ ပဌမဇ္ဈာန’’န္တိ. ဥပရိ တိဿော ရူပါဝစရာ, ဟေဋ္ဌာ တိဿော အရူပါဝစရာ ဧဝံ သေသာ ဆ သညာသမာပတ္တိဝေဒနာ.

在此“如是”(iti)一词，是“等”义，或是“类别”义。因此，正如依粗恶语，同样也应依其他不善业，适当地引申说明以正见为缘而有不善受生起。“此即此理”(Eseva nayo)，以此准则，正如以邪见为缘和以正见为缘的善、不善异熟受，已依俱生和依止二方面适当地结合而开示，同样地，在以邪思惟为缘等情况中，也应适当地结合而开示，以此指明此义。“以欲为缘”(Chandapaccayā)，此处意指与渴爱相应的欲及欲作欲。故说：“在‘以欲为缘’等句中，当知以欲为缘的受，是与八种贪俱心相应的受”。“以寻为缘”(Vitakkapaccayā)，此处意指已达安止(appanā)的寻。故说：“以寻为缘是初禅受”。因为以寻为缘已被初禅受所含摄，故说“除去初禅”。以上三者是色界（禅），以下三者是无色界（禅），如是，其余六种是想等至受。

တိဏ္ဏန္တိ ဆန္ဒဝိတက္ကသညာနံ. အဝူပသမေတိ ပဋိပက္ခေန အဝူပသမိတေ. တိဏ္ဏဉှိ တေသံ သဟဘာဝေန ပစ္စယတာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တေသု ဧဝ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဝုတ္တမေဝ. ဆန္ဒမတ္တဿာတိ တေသု တီသု ဆန္ဒမတ္တဿ. ဝူပသမေ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ အပ္ပနာပ္ပတ္တဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဆန္ဒဝိတက္ကာနံ ဝူပသမေ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝေဒနာ အဓိပ္ပေတာ သညာယ အဝူပသန္တတ္တာ. ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝေဒနာဂဟဏေန ဟိ သဗ္ဗာ သညာသမာပတ္တိယော စ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. တိဏ္ဏမ္ပိ ဝူပသမေတိ ဆန္ဒဝိတက္ကသညာနံ ဝူပသမေ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာ အဓိပ္ပေတာ. ဘဝဂ္ဂပ္ပတ္တသညာ ဟိ ဝူပသမန္တိ ဆန္ဒသင်္ကပ္ပာနံ အစ္စန္တသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိယာ. ဟေဋ္ဌာ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေန ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိပိ ဂဟိတာဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာတိ အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယာ’’တိ. အထ ဝါ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂါဓိဂမေန ဝိနာ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂါဓိဂမံ အတ္ထာပန္နံ ကတွာ ‘‘အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အာယမေတိ ဖလေန မိဿိတော ဟောတိ ဧတေနာတိ အာယာမော, သမ္မာဝါယာမောတိ အာဟ ‘‘အတ္ထိ အာယာမန္တိ အတ္ထိ ဝီရိယ’’န္တိ. တဿ ဝီရိယာရမ္ဘဿာတိ အညာဓိဂမကာရဏဿ သမ္မာဝါယာမဿ ဝသေန. ပါဠိယံ ဌာန-သဒ္ဒေါ ကာရဏပရိယာယောတိ အာဟ – ‘‘အရဟတ္တဖလဿ ကာရဏေ’’တိ. တပ္ပစ္စယာတိ ဧတ္ထ တံ-သဒ္ဒေန ‘‘ဌာနေ’’တိ ဝုတ္တကာရဏမေဝ ပစ္စာမဋ္ဌန္တိ အာဟ – ‘‘အရဟတ္တဿ ဌာနပစ္စယာ’’တိ. စတုမဂ္ဂသဟဇာတာတိ ဧတေန ‘‘အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယာ’’တိ [Pg.406] ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂါနံ အတ္ထာပတ္တိဝသေန ဂဟိတဘာဝမေဝ ဇောတေတိ. ကေစိ ပန ‘‘စတုမဂ္ဂသဟဇာတာတိ ဝတွာ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝေဒနာတိ ဘူတကထနံ ဝိသေသနံ. နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝေဒနာတိ ပဌမံ အပေက္ခိတဗ္ဗံ, ပစ္ဆာ စတုမဂ္ဂသဟဇာတာ’’တိ ဝဒန္တိ.

“三者”(Tiṇṇaṃ)指欲、寻、想。“未止息”(Avūpasame)是指未以对治法止息。此三者以俱生为缘，仅在于八种贪俱心中。于此，应说者已说。“仅有欲”(Chandamattassa)是指此三者中仅有欲。“于止息时”(Vūpasame)是指初禅受，因为意指已达安止者。于欲与寻止息时，意指第二禅等受，因想未止息。以摄取第二禅等受，一切想等至亦被摄取。“于三者皆止息时”(Tiṇṇampi vūpasame)，是指欲、寻、想止息时，意指非想非非想处受。有顶之想止息，因欲与思惟已达极微细之故。在下文“以正见为缘”处，以摄取正见，亦摄取下位道之正见，故说“为证未证得者”，即为证阿罗汉果。或者，无下位道之证得，则无上位道，故将证得下位道纳入其义，而说“为证阿罗汉果”。“精进”(Āyāma)，是因此而与果结合，故为正精进。故说“有精进”即“有精勤”。“彼精勤之始”(Tassa vīriyārambhassa)是指依于作为证悟之因的正精进。在圣典中，“处”(ṭhāna)一词是“因”的同义词，故说“于阿罗汉果之因”。“以彼为缘”(Tappaccayā)，此处以“彼”(taṃ)字回顾以“处”所说的因，故说“以阿罗汉之‘处’为缘”。“与四道俱生”(Catumaggasahajātā)，以此阐明在“为证阿罗汉果”处，已依义理含摄下位道。然而，有些人说：“说‘与四道俱生’，是作为已生起的出世间受的真实语之形容词。应先看‘已生起的出世间受’，然后才是‘与四道俱生’。”

ပဌမဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

初住经释义终。

၂. ဒုတိယဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 第二住经释义

၁၂. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဝူပသမတိ သဗ္ဗသော ပဟီယတိ ဧတေနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမော. ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမော နာမ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဘဝန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တော အတိဒူရေတိ မညမာနော ဝိပါကဝေဒနံ န ဂဏှာတီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣမိနာ နယေနာ’’တိ အတိဒိသိတွာပိ တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ယဿ ယဿာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ဧဝ သာမညဝသေန ဝုတ္တမတ္ထံ ပစ္ဆိမေသု တီသု ပဒေသု သရူပတောဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာ’’တိအာဒိမာဟ, တံ သုဝိညေယျမေဝ. ဝုတ္တတ္ထာနေဝ အနန္တရသုတ္တေ.

12. 邪见止息，由此而完全断除，故名“邪见止息”(micchādiṭṭhivūpasamo)。义注(aṭṭhakathā)中说：‘所谓邪见止息即是正见。于他有中生起时，认为“太远了”而不取异熟受。’虽已以“依此理路”准指，但为使此义更明显，说了“无论何者”等，并为了在后三节中，以其自性来开示以总说方式所说之义，故说“以欲止息为缘”等，此是易知。此义已在紧接的经中说过。

ဒုတိယဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二住经释义终。

၃-၇. သေက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-7. 有学经等释义

၁၃-၁၇. တိဿန္နမ္ပိ သိက္ခာနံ သိက္ခနံ သီလံ ဧတဿာတိ သိက္ခနသီလော. သိက္ခတီတိပိ ဝါ သေက္ခော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘သိက္ခတီတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တသ္မာ သေက္ခောတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၃.၈၆). တီဟိ ဖလေဟိ ဟေဋ္ဌာ. သာပိ စတုတ္ထမဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နသိက္ခာပိ. မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ သိက္ခာကိစ္စံ န နိဋ္ဌိတံ ဝိပ္ပကတဘာဝတော, ဖလက္ခဏေ ပန နိဋ္ဌိတံ နာမ. ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ.

13-17. “修学三学是他的本性”，故为“修学性者”(sikkhanasīlo)。或“他修学”(sikkhati)，故为“有学”(sekkho)。此已被说：“诸比丘，因为他修学，所以称为有学。他修学什么呢？他修学增上戒……”等（《增支部》3.86）。低于三果者（也是有学）。那（阿罗汉）也是与第四道同时生起的修学。因为在道刹那，修学之事尚未完成，处于未竟状态；但在果刹那，则名为已完成。此义浅显，因前已述其理。

သေက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

有学经等释义终。

ဝိဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

住品释义终。

၃. မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

3. 邪性品释义

၂၁-၃၀. မိစ္ဆာသဘာဝန္တိ [Pg.407] အယာထာဝသဘာဝံ အနိယျာနိကသဘာဝံ. သမ္မာသဘာဝန္တိ ယာထာဝသဘာဝံ နိယျာနိကသဘာဝံ. မိစ္ဆာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတူတိ ဧတ္ထ အဓိ-သဒ္ဒေါ အနတ္ထကောတိ အာဟ – ‘‘မိစ္ဆာပဋိပတ္တိကရဏဟေတူ’’တိ. ဉာယတိ ပဋိဝိဒ္ဓဝသေန နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတီတိ ဉာယော. သော ဧဝ တံသမင်္ဂီနံ ဝဋ္ဋဒုက္ခပါတတော ဓာရဏဋ္ဌေန ဓမ္မောတိ အာဟ – ‘‘ဉာယံ ဓမ္မန္တိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မ’’န္တိ. ဉာဏဿ မိစ္ဆာသဘာဝေါ နာမ နတ္ထီတိ ဝိညာဏမေဝေတ္ထ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ပဝတ္တံ ဉာဏ-သဒ္ဒေန ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာဝိညာဏော’’တိ. မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏောတိ ကိဉ္စိ ပါပံ ကတွာ ‘‘အဟော မယာ ကတံ သုကတ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တော မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏော. ဂေါသီလဂေါဝတာဒိပူရဏံ မုတ္တီတိ ဧဝံ ဂဏှတော မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ နာမ. မိစ္ဆာပဋိပဒါဒီဟိ ဝိဝဋ္ဋန္တိ ဧဝံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ. ပုဂ္ဂလော ပုစ္ဆိတောတိ နိဂမိတော စ ‘‘အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အသပ္ပုရိသော’’တိအာဒိနာ. ကိဉ္စာပိ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ပုဂ္ဂလောဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌော, တထာပိ ပုဂ္ဂလသီသေနာယံ ဓမ္မဒေသနာတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မော ဝိဘတ္တော’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဓမ္မေန ပုဂ္ဂလော ဒဿိတော’’တိ. ဓမ္မေနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒိကေန ဓမ္မေန. ကလျာဏပုထုဇ္ဇနတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗသော သပ္ပုရိသာ နာမ, ခီဏာသဝေါ သပ္ပုရိသတရော. သုပ္ပဝတ္တနိယောတိ သုခေန ပဝတ္တေတုံ သက္ကုဏေယျော. ဓာဝတီတိ ဂစ္ဆတိ. ပစ္စယုပ္ပန္နေန ဥပေစ္စ နိဿိတဗ္ဗတော ဥပနိသာ, ပစ္စယော, ဧကဿ သ-ကာရဿ လောပံ ကတွာ ဝါတိ အာဟ – ‘‘သဥပနိသံ သပစ္စယ’’န္တိ. ပရိကရဏတော ပရိက္ခာရော, ပရိဝါရောတိ အာဟ – ‘‘သပရိက္ခာရံ သပရိဝါရ’’န္တိ. သဟဇာတဝသေန ဥပနိဿယဝသေန စ သပစ္စယတာ ကိစ္စသာဓနေ နိပ္ဖာဒနေ သဟာယဘာဝူပဂမနေ စ သပရိဝါရတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

21-30. 邪性即非真实性、非导向解脱之性。正性即真实性、导向解脱之性。邪行道因之义，此处“adhi”词头表示无益之义，故说“邪行道所作因”。正道者，以通达方式趋向涅槃故称为正道。正是这正道能令行者从轮回苦海中护持，故说‘正道即法’，即圣道法。邪智之性本不存在，此处仅是识以审察作用运行，而被称为“智”，故说为“邪识”。邪省察者，谓作诸恶后反以为‘我所作甚善’，如是生起邪省察。如牛戒等外道禁戒之圆满称为解脱，如是执取者名为邪解脱。由邪行道等而流转，如是轮回与还灭已说毕。人被问及，结语也说‘诸比丘，此名为非善士’等。虽以‘具邪见’等说人，然以人为首而说法，故说‘法已分别’。亦因此说‘依法显示人’。依法者，依邪见等法。从善凡夫以上皆可称为善士，漏尽者更为善士。善运转者，谓能令善法顺利运行。奔流者，趋向也。依缘而生故应依止，称为近依；因缘也；或省略复合词中一个音节，故说‘具近依、具因缘’。从资具方面说为资具，从眷属方面说为眷属，故说‘具资具、具眷属’。从俱生缘与依止缘应知具因缘性；从成就事业、圆满果报、辅助作用应知具眷属性。

မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

邪性品释义终。

၄. ပဋိပတ္တိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

4. 行道品释义

၃၁-၄၀. အယာထာဝပဋိပတ္တိ, န ယထာပဋိပတ္တိ, ဟေတုမှိပိ ဖလေပိ အယာထာဝဝတ္ထုသာဓနတော. ဧကံ သုတ္တံ ဓမ္မဝသေန ကထိတံ ပဋိပတ္တိဝသေန. ဧကံ သုတ္တံ ပုဂ္ဂလဝသေန ကထိတံ ပဋိပန္နကဝသေန. သံသာရမဟောဃဿ ပရတီရဘာဝတော ယော နံ အဓိဂစ္ဆတိ, တံ ပါရေတိ ဂမေတီတိ ပါရံ, နိဗ္ဗာနံ, တဗ္ဗိဓုရတာယ [Pg.408] နတ္ထိ ဧတ္ထ ပါရန္တိ အပါရံ, သံသာရောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘အပါရာပါရန္တိ ဝဋ္ဋတော နိဗ္ဗာန’’န္တိ. ပါရင်္ဂတာတိ အသေက္ခေ သန္ဓာယ. ယေပိ ဂစ္ဆန္တီတိ သေက္ခေ. ယေပိ ဂမိဿန္တီတိ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေ. ပါရဂါမိနောတိ ဧတ္ထ ကိတ-သဒ္ဒေါ တိကာလဝါစီတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ.

31-40. 不如理的修行，不是如理的修行，因为在因和果上都不能如实成就事。有些经是依法而说，有些经是依修行而说。有些经是依个人(puggala)而说，有些经是依已修行者而说。因为是轮回大洪流的彼岸，能证达它，它能使人渡过，所以称为“彼岸”(pāraṃ)，即涅槃(nibbāna)。因远离它，故此处无彼岸，称为“无彼岸”(apāraṃ)，即是轮回——如言：“无彼岸与彼岸是指轮回与涅槃”。‘已到彼岸者’是指无学圣者。‘正去者’是指有学圣者。‘将去者’是指善凡夫。于‘到彼岸者’一词中，“kita”语根通于三时，故如是说。

တီရန္တိ ဩရိမတီရမာဟ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝဋ္ဋမေဝ အနုဓာဝတီ’’တိ. ဧကန္တကာဠကတ္တာ စိတ္တဿ အပဘဿရဘာဝကရဏတော ကဏှာဘိဇာတိဟေတုတော စ ဝုတ္တံ ‘‘ကဏှန္တိ အကုသလဓမ္မ’’န္တိ. ဝေါဒါနဘာဝတော စိတ္တဿ ပဘဿရဘာဝကရဏတော သုက္ကာဘိဇာတိဟေတုတော စ ဝုတ္တံ – ‘‘သုက္ကန္တိ ကုသလဓမ္မ’’န္တိ. ကိလေသမာရ-အဘိသင်္ခါရမာရ-မစ္စုမာရာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဩကံ ဝုစ္စတိ ဝဋ္ဋံ, တဗ္ဗိဓုရတာယ အနောကန္တိ နိဗ္ဗာနန္တိ အာဟ – ‘‘ဩကာ အနောကန္တိ ဝဋ္ဋတော နိဗ္ဗာန’’န္တိ.

“岸”是指此岸。因此说‘只是随顺轮回而流转’。因为它（不善法）完全是黑色的，使心失去光明，且是黑异熟之因，故说“黑即不善法”。因为它（善法）是清净的，能使心光明，且是白异熟之因，故说“白即善法”。轮回被称为是烦恼魔、行魔、死魔的生起之处，因为摆脱了它，所以‘无住处’(anoka)即是涅槃，因此说‘住处与无住处是指轮回与涅槃’。

ပရမတ္ထတော သမဏာ ဝုစ္စန္တိ အရိယာ, သမဏာနံ ဘာဝေါ သာမညံ, အရိယမဂ္ဂေါ, တေန အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော သာမညတ္ထော နိဗ္ဗာနန္တိ အာဟ – ‘‘သာမညတ္ထန္တိ နိဗ္ဗာနံ, တံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ ဧတ္ထာပိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗြဟ္မညေန အရိယမဂ္ဂေန. ရာဂက္ခယောတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိသဒ္ဒတ္ထော. တေန ‘‘ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယော’’တိ ပဒဒွယံ သင်္ဂဏှာတိ. ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ ‘‘ရာဂက္ခယော’’တိ. ပရိယာယေန ဟိ အရဟတ္တဿ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာတိ.

究竟意义上，圣者被称为沙门，沙门的状态是沙门性，也就是圣道，因为值得追求，值得趣入，所以沙门的目标是涅槃，因此说“沙门的目标是涅槃”等等。“梵行目标”在这里也应该用同样的方法理解它的含义。以圣道为梵行。“贪尽”中的“iti”字是等的意思。由此包含“嗔尽、痴尽”这两个词。他们说‘贪尽’就足够了，因为可以辗转用来指称阿罗汉的缘故。

ပဋိပတ္တိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

行道品释义终。

၅. အညတိတ္ထိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

5. 外道品复说释义

၄၁-၄၈. အပရာပရံ ပရိဝတ္တမာနေန ဝတ္တသမ္ပန္နေန သံသာရဒ္ဓါနပရိညာဝသေနေဝ နိဗ္ဗာနဿ ပတ္တဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘နိဗ္ဗာနံ ပတွာ ပရိညာတံ နာမ ဟောတီ’’တိ. နိဗ္ဗာနံ ပတွာတိ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိဟေတု. ဟေတုအတ္ထော ဟိ အယံ တွာ-သဒ္ဒေါ ယထာ – ‘‘ဃတံ ပိဝိတွာ ဗလံ ဟောတိ, သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဟောတီ’’တိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အပရိညေယျပရိဇာနနကိစ္စေန နိဗ္ဗာနဿ ပတ္တိယာ အဒ္ဓါနပရိညာသိဒ္ဓိ ဉာယတိ, တသ္မာ ဥပစာရဝသေန နိဗ္ဗာနံ ‘‘အဒ္ဓါနပရိညာ’’တိ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘ဟိမသန္တိ သူရိယံ ဥဂ္ဂမေတီ’’တိ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယတ္ထန္တိ ဧတ္ထ ဝိဇ္ဇာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ. ဝိမုတ္တီတိ အဂ္ဂမဂ္ဂသမာဓိ အဓိပ္ပေတော[Pg.409]. တေသံ ဖလံ အညာတိ အာဟ – ‘‘ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလေန အရဟတ္တံ ကထိတ’’န္တိ. ယာထာဝတော ဇာနနတော ပစ္စက္ခတော ဒဿနတော စ ဉာဏဒဿနန္တိ ဣဓ ဖလနိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏာ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ – ‘‘ဉာဏဒဿနေန ပစ္စဝေက္ခဏာ ကထိတာ’’တိ. သေသေဟီတိ ရာဂ-ဝိရာဂ-သံယောဇနပ္ပဟာန-အနုသယသမုဂ္ဃာတ-အဒ္ဓါနပရိညာ- အာသဝက္ခယ-ဝိဇ္ဇာ-ဝိမုတ္တိ-ဖလသစ္ဆိကိရိယာ-ဉာဏဒဿန-အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနပဒေဟိ.

41-48. 由于轮回之流不断流转，具备修行资粮者只有通过彻底了知轮回，才能证得涅槃，所以说“证得涅槃即名为究竟了知”。所谓“证得涅槃”是指成就涅槃之因。这里的“得”字是因的意思，犹如说“喝了酥油才有力气，看见狮子才感到恐惧”。因此，因为只有通过履行彻底了知未知之境的职责，才能达成对轮回的彻底了知并证得涅槃，所以用比喻的方式称涅槃为“轮回的彻底了知”，譬如说“冰雪消融太阳才升起”。关于明解脱果的现证，此处“明”是指最上道智，“解脱”是指最上道定。它们的果报，就是阿罗汉果，所以说“以明解脱之果说明阿罗汉”。如实了知、现观亲证的智见，这里特指果位涅槃的省察智，所以说“以智见说明省察智”。其余则通过离贪、离染、断结、灭随眠、彻底了知、漏尽、明、解脱、现证果、智见、无取涅槃等词语来解释。

အညတိတ္ထိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

外道品复说释义终。

၆. သူရိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

6. 日品复说释义

၄၉-၆၂. ယထာ အရုဏုဂ္ဂံ သူရိယုဂ္ဂမနဿ ဧကန္တိကံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဧဝံ ကလျာဏမိတ္တတာ အရိယမဂ္ဂပါတုဘာဝဿာတိ သဒိသူပမာ အရုဏုဂ္ဂံ ကလျာဏမိတ္တတာယ. ကလျာဏမိတ္တောတိ စေတ္ထ အရိယော, အရိယမဂ္ဂေါ ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော သူရိယပါတုဘာဝေါ ဝိယ တေန ဝိဓူပနီယန္ဓကာရဝိဓမနတော. ကုသလကတ္တုကမျတာဆန္ဒော ဆန္ဒသမ္ပဒါ ဣတရဆန္ဒတော သမ္ပန္နတ္တာ. ကာရာပကအပ္ပမာဒဿာတိ သစ္စပဋိဝေဓဿ ကာရာပကဿ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထေဝ သမ္ပဒါသဒ္ဒါ ဝိသေသာဓိဂမဟေတုတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အညေနပိ အာကာရေနာတိ ‘‘ဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိအာဒိအာကာရတော အညေန ‘‘ရာဂဝိနယပရိယောသာန’’န္တိအာဒိနာ အာကာရေန.

49-62. 犹如黎明是太阳升起的绝对前兆，善友是圣道生起的前兆——这善友与黎明相似。此处的善友应被理解为圣者或者圣道，如同太阳出现般能驱除黑暗。想要行善的意愿是意欲圆满，因为它比其他的意欲更完备。所谓“能造作的不放逸”，是指能促成谛之通达(saccapaṭivedha)的不放逸。像这样，所有地方的‘圆满’一词，都应该理解为是获得殊胜之事的因。以另一种方式来说——从‘依于远离’等方式，或者从‘以贪的止息为终点’等方式。

သူရိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

日品复说释义终。

၇. ဧကဓမ္မပေယျာလဝဂ္ဂါဒိဝဏ္ဏနာ

7. 一法等复说品释义

၆၃-၁၃၈. တထာ တထာ ဝုတ္တေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတော, တသ္မာ ‘‘ဝုတ္တော ဧဝ အတ္ထော, ကသ္မာ ပုန ဝုတ္တော’’တိ န စောဒေတဗ္ဗံ.

63-138. 如此这般说，是依照能觉悟者的意乐而说的。因此不应责难说：“意义已经说了，为何还要再说呢？”

ဧကဓမ္မပေယျာလဝဂ္ဂါဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

一法等复说品释义终。

၈. အပ္ပမာဒပေယျာလဝဂ္ဂေါ

8. 不放逸复说品

၁. တထာဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 如来经释义

၁၃၉. ကာရာပကအပ္ပမာဒေါ [Pg.410] နာမ ‘‘ဣမေ အကုသလာ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ, ဣမေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တဝဇ္ဇေတဗ္ဗဝဇ္ဇနသမ္ပာဒေတဗ္ဗသမ္ပာဒနဝသေန ပဝတ္တော အပ္ပမာဒေါ. ဧသာတိ အပ္ပမာဒေါ. လောကိယောဝ. န လောကုတ္တရော. အယန္တိ ဧသာတိ စ အပ္ပမာဒမေဝ ဝဒတိ. တေသန္တိ စတုဘူမကဓမ္မာနံ. ပဋိလာဘကဋ္ဌေနာတိ ပဋိလာဘာပနဋ္ဌေန.

139. 造作不放逸，名为“此等不善法应断，此等善法应令生起”，是依避免应避免者、成就应成就者的方式而转起的不放逸。此即不放逸，仅是世间，非出世间。此与彼皆指不放逸。彼等，指四地诸法。以获得之义，即以令获得之义。

တထာဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

如来经释义终。

၂. ပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 足迹经释义

၁၄၀. ဇင်္ဂလာနန္တိ ဇင်္ဂလဝါသီနံ. ဇင်္ဂလ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ထဒ္ဓဘာဝသာမညေန ပထဝီပရိယာယော, န အနုပဋ္ဌာနဝိဒူရဒေသဝါစီ. တေနာဟ – ‘‘ပထဝီတလဝါသီန’’န္တိ. ပဒါနံ ဝုစ္စမာနတ္တာ ‘‘သပါဒကပါဏာန’’န္တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ. သမောဓာနန္တိ အန္တောဂဓဘာဝံ. တေနာဟ – ‘‘ဩဓာနံ ဥပက္ခေပ’’န္တိ, ဥပနေတွာ ပက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

140. “林地者”(Jaṅgalānaṃ)，指林地居住者。“林地”(jaṅgala)一词，此处因其坚硬的共性，是“地”的同义词，而非指无人侍奉的偏远之地。因此说：“地面居住者”。因说及足迹，故特别言：“有足之生物”。“总摄”(Samodhānaṃ)，指包摄。因此说：“置入”(odhānaṃ upakkhepaṃ)，义即引来放入。

ပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

足迹经释义终。

၃-၁၀. ကူဋသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-10. 屋顶经等释义

၁၄၁-၁၄၈. ဝဿိကာယ ပုပ္ဖံ ဝဿိကံ ယထာ ‘‘အာမလကိယာ ဖလံ အာမလက’’န္တိ. မဟာတလသ္မိန္တိ ဥပရိပါသာဒေ. ‘‘ယာနိ ကာနိစီ’’တိ ပဒေဟိ ဣတရာနိ သမာနာဓိကရဏာနိ ဘဝိတုံ ယုတ္တာနီတိ ‘‘ပစ္စတ္တေ သာမိဝစန’’န္တိ ဝတွာ တထာ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ကတော. ‘‘တန္တာဝုတာန’’န္တိ ပဒံ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနန္တိ တတ္ထ ‘‘ဝတ္ထာနီ’’တိ ဝစနသေသေန အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

141-148. 犹如雨时花(vassikā)之花为雨时花，如言“庵摩罗迦(āmalakī)树之果为庵摩罗迦(āmalaka)”。“于大平面上”(Mahātalasmiṃ)，指于上层宫殿。为使“任何”(yāni kānici)等词与其他词同格，故言“为各别之属格”(paccatte sāmivacanaṃ)，并作如是格之转换。“由经纬织成者”(Tantāvutānaṃ)一词，是表限定之属格，为以“衣”(vatthāni)一词补足其义，故说“或者”等。

ကူဋသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

屋顶经等释义终。

အပ္ပမာဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

不放逸品释义终。

၉. ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေါ

9. 力所应作事品

၁. ဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 力经释义

၁၄၉. ကမ္မာနိယေဝ [Pg.411] ကမ္မန္တာ ယထာ သုတ္တန္တာ. အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ နာနန္တရိယကတာယ ဝိပဿနာပိ ဂဟိတာ ဧဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဟဝိပဿန’’န္တိ.

149. 业即是作业，如诸经。于“圣八支道”中，因其直接相连，故观(vipassanā)亦被含摄，是故说“与观俱行”。

၂. ဗီဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 种子经释义

၁၅၀. ပဉ္စဝိဓမ္ပိ သမူဟဋ္ဌေန ဗီဇဂါမော နာမ. တဒေဝါတိ မူလဗီဇာဒိ ဧဝ. သမ္ပန္နန္တိ သဟဇာတမူလဝန္တံ. နီလဘာဝတော ပဋ္ဌာယာတိ နီလဘာဝါပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ.

150. 五种亦由聚集义而名种子聚。“即彼”(Tad eva)，即根种子等。“具足”(Sampannaṃ)，指具有俱生之根。“从青色现起”(Nīlabhāvato paṭṭhāya)，指从呈现青色开始。

၃. နာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 龙经释义

၁၅၁. ဗလံ ဂါဟေန္တီတိ အတ္တနော သရီရဗလံ ဂါဟေန္တိ. တံ ပန နာဂါနံ ဗလပ္ပတ္တိ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဗလံ ဂဏှန္တီ’’တိ. သမ္ဘေဇ္ဇမုခဒွါရန္တိ မဟာသမုဒ္ဒေန သမ္ဘေဒဂတမဟာနဒီနံ မုခဒွါရံ. နာဂါ ကာယံ ဝဍ္ဎေန္တီတိအာဒိ ယသ္မာ စ ဘဂဝတာ ဥပမာဝသေန အာဘတံ, တသ္မာ ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထာတိအာဒိနာ ဥပမံ သံသန္ဒတိ. အာဂတေသူတိအာဒီသု တီသု ပဒေသု ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏေ.

151. “获得力”(Balaṃ gāhenti)，即获得自身之力。而此即是龙之力获得，故说“获得力”(balaṃ gaṇhantīti)。“汇流口”(Sambhejjamukhadvāraṃ)，指与大海汇流之大河的河口。“龙增长其身”等，因由世尊(bhagavā)以譬喻引述，故以“亦复如是”等句连接譬喻。于“已来”(Āgatesu)等三句中，是“由一事显另一事”的处格用法。

၅. ကုမ္ဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 瓶经释义

၁၅၃. န ပတိအာဝမတီတိ စ နိကုဇ္ဇိတဘာဝေန ဥဒကဝမနော ဃဋော, န တံ ပုန မုခေန ဂဏှာတိ. တေနာဟ ‘‘န အန္တော ပဝေသေတီ’’တိ.

153. “不吐回”(Na patiāvamati)，指水瓶因已倒置而吐出水，不再以口承受之。因此说“不令入内”。

၇. အာကာသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 虚空经释义

၁၅၅. တေနေတံ ဝုတ္တန္တိ တေန အရိယမဂ္ဂဿ ဣဇ္ဈနေန ဧတေသံ သဗ္ဗေသံ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ဣဇ္ဈနံ ဝုတ္တံ.

155. “因此说此”(Tenetaṃ vuttaṃ)，即由圣道之成就，而言此等一切菩提分法之成就。

၈-၉-၁၀. ပဌမမေဃသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-9-10. 初云经等释义

၁၅၆-၁၅၈. ပံသုရဇောဇလ္လန္တိ ဘူမိရေဏုသဟဇာတမလံ. ဝါဏိဇကောပမေတိ ဝါဏိဇကောပမပဌမသုတ္တေ စာပိ.

156-158. “尘土与尘垢”(Paṃsurajojallaṃ)，指与地尘俱生之垢。“商贾喻”(Vāṇijakopame)，亦见于第一商贾喻经。

၁၁-၁၂. အာဂန္တုကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

11-12. 客比丘经等释义

၁၅၉-၁၆၀. သဟဝိပဿနဿ [Pg.412] အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝနာယ ဣဇ္ဈနေန ဧတံ အဘိညာပရိညေယျာဒိဓမ္မာနံ အဘိညာပရိဇာနနာဒီနံ ဣဇ္ဈနံ ဝုတ္တံ ခတ္တိယာဒီနံ ဝိသယအာဒိကံ ကရောန္တဿ ကထာယ သဇ္ဇိတတ္တာ.

159-160. 由修习与观(vipassanā)俱行之圣道而成就，故说此等应以神通了知之法等的了知等亦得成就，此乃因刹帝利等作境界等事时，执着于言说。

ဗလကရဏီယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

力所应作事品释义终。

၁၀. ဧသနာဝဂ္ဂေါ

10. 寻求品

၁. ဧသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 寻求经释义

၁၆၁. ကာမာနန္တိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာနံ. ကိလေသကာမောပိ ဟိ ကာမိတန္တိ ပရိကပ္ပိတေန ဝိဓိနာ စ အဓိကရာဂေဟိ ဧသနီယော. ဘဝါနန္တိ တိဏ္ဏံ ဂတီနံ. ဒိဋ္ဌိဂတိကပရိကပ္ပိတဿ ဗြဟ္မစရိယဿ နိမိတ္တဘာဝတော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ အဓိပ္ပေတာ.

161. “诸欲”(Kāmānaṃ)，指事物欲与烦恼欲。烦恼欲亦实为有欲者以所构想之方式及强盛之贪欲而寻求。“诸有”(Bhavānaṃ)，指三趣。因邪见是依见而行、构想之梵行的相状，故“梵行”在此意指邪见。

၂-၁၁. ဝိဓာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-11. 分别经等释义

၁၆၂-၁၇၁. သေယျောဟမသ္မီတိအာဒိနာ တံတံဝိဘာဂေန ဓီယန္တိ ဝိဓီယန္တီတိ ဝိဓာ, မာနကောဋ္ဌာသာ, မာနဋ္ဌပနာ ဝါ. နီဟနန္တီတိ ဝိဗာဓေန္တိ.

162-171. 由“我较优胜”等，依种种差别而被思量、规定，故称“分别”(vidhā)，即慢的类别，或慢的安立。“去除”(Nīhananti)，即障碍。

ဧသနာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

寻求品释义终。

၁၁. ဩဃဝဂ္ဂေါ

11. 瀑流品

၁-၂. ဩဃသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. 瀑流经等释义

၁၇၂-၁၇၃. ဝဋ္ဋေ ဩဟနန္တိ ဩသီဒါပေန္တီတိ ဩဃာ. ရူပါရူပဘဝေတိ ရူပဘဝေ စ အရူပဘဝေ စ ရူပါရူပတဏှောပနိဿယာ ရူပါရူပါဝစရကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ ခန္ဓာ. ယောဇနဋ္ဌေန ယောဂေါ.

172-173. 于轮回中，能淹没、令沉陷，故为“瀑流”(oghā)。“色与无色有”(Rūpārūpabhave)，指于色有及无色有中，依止于色爱、无色爱，由色界、无色界业所生之诸蕴。“轭”(yogo)，以连结为义。

၃-၄. ဥပါဒါနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-4. 执取经等释义

၁၇၄-၁၇၅. ကာမနဝသေန ဥပါဒိယနတော ကာမုပါဒါနံ. တေနာဟ ‘‘ကာမဂ္ဂဟဏ’’န္တိ. နာမကာယဿာတိ ဝေဒနာဒီနံ စတုန္နံ အရူပက္ခန္ဓာနံ. ဃဋနပဗန္ဓနကိလေသောတိ [Pg.413] ဟေတုနာ ဖလဿ ကမ္မဝဋ္ဋဿ ဝိပါကဝဋ္ဋေန ဒုက္ခပ္ပဗန္ဓသညိတဿ ဃဋနဿ သမ္ဗဇ္ဈနဿ နိဗ္ဗတ္တကကိလေသော. အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ သဿတုစ္ဆေဒဂါဟော.

174-175. 由欲而执取，故为“欲取”(kāmupādānaṃ)。因此说“欲之执取”(kāmaggahaṇaṃ)。“名身”(Nāmakāyassa)，指受等四无色蕴。能连结、系缚之烦恼，指能令因与果、业轮与名为苦之相续的异熟轮相连结、相系缚的烦恼。“边执见”(Antaggāhikadiṭṭhi)，指常见与断见之执取。

ဥပါဒါနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

执取经等释义终。

၅-၁၀. အနုသယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-10. 随眠经等释义

၁၇၆-၁၈၁. ထာမဂတဋ္ဌေနာတိ သတ္တသန္တာနေ ထိရဘာဝူပဂမနဘာဝေန. ထာမဂတန္တိ စ အညေဟိ အသာဓာရဏော ကာမရာဂါဒီနံယေဝ အာဝေဏိကော သဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကာမရာဂေါဝါတိ ကာမရာဂေါ ဧဝ အပ္ပဟီနော. သော သတိ ပစ္စယလာဘေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတာယ သန္တာနေ အနုသေတီတိ အနုသယော. သေသေသုပီတိ ပဋိဃာနုသယာဒီသု. ဩရမ္ဘာဂေါ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု ရူပါရူပဘာဝတော ဟေဋ္ဌာဘူတတ္တာ. တတ္ထ ပဝတ္တိယာ ပစ္စယဘာဝတော ဩရမ္ဘာဂိယာနိ ယထာ ‘‘ပစ္ဆိယော ဂေါဒုဟကော’’တိ. သံယောဇေန္တီတိ သံယောဇနာနိ, ဟေဋ္ဌာ ဝိယ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ဥဒ္ဓမ္ဘာဂေါ မဟဂ္ဂတဘာဂေါ, တဿ ဟိတာနီတိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ န ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော.

176-181. “以强有力”(Thāmagataṭṭhena)，指于有情相续中达到坚固状态。“强有力”(Thāmagataṃ)应知，是欲贪等不共于他、独有的自性。欲贪(kāmarāgo)即是未断之欲贪。其于得缘之时，有生起之能力，潜在于相续流中，故名“随眠”(anusayo)。“于其余”亦然，如于嗔随眠等。“下分”(Orambhāgo)称为欲界，因其处于色有、无色有之下。因其为彼处流转之缘，故称“下分结”(orambhāgiyāni)，犹如“西方之挤奶人”。“能结缚”(Saṃyojenti)，故为“结”(saṃyojanāni)，其义如下所述。“上分”(Uddhambhāgo)指大心之分，属于此者，其全部义理因前面已述，故不再说，此是作者之意。

အနုသယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

随眠经等释义终。

ဩဃဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

瀑流品释义终。

မဂ္ဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

道相应释义终。

၂. ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တံ

2. 觉支相应

၁. ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ

1. 山品

၁.ဟိမဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 雪山经释义

၁၈၂. ဗုဇ္ဈတိ [Pg.414] စတုသစ္စံ အရိယသာဝကော ဧတာယာတိ ဗောဓံ, ဓမ္မသာမဂ္ဂီ, အရိယသာဝကော ပန စတုသစ္စံ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ. အင်္ဂါတိ ကာရဏာ. ယာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. တဏှာဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိဝသေန အာယူဟနာ. သဿတဒိဋ္ဌိယာ ပတိဋ္ဌာနံ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ အာယူဟနာ. လီနဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, ဥဒ္ဓစ္စဝသေန အာယူဟနာ. ကာမသုခါနုယောဂဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, အတ္တကိလမထာနုယောဂဝသေန အာယူဟနာ. ဩဃတရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (သံ. နိ. ၁.၁) –

182. 圣弟子凭借此觉悟四圣谛，故为“觉”(bodha)，即法的和合；而圣弟子觉悟四圣谛，故为“菩提”(bodhi)。“支”(aṅga)即原因。与“法的和合”相关联。以渴爱为立足处，以邪见为积聚处。以常见为立足处，以断见为积聚处。以昏沉为立足处，以掉举为积聚处。以耽于欲乐为立足处，以自我折磨为积聚处。于《渡瀑流经释义》(相应部尼柯耶1.1)中——

‘‘ကိလေသဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, အဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟနာ. တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ပတိဋ္ဌာနံ, အဝသေသကိလေသာဘိသင်္ခါရေဟိ အာယူဟနာ, သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, သဗ္ဗလောကိယကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟနာ’’တိ –

“以烦恼为立足处，以造作为积聚处。以渴爱和邪见为立足处，以其余烦恼和造作为积聚处。以一切不善的造作为立足处，以一切世间的善的造作为积聚处。”

ဝုတ္တေသု ပကာရေသု ဣဓ အဝုတ္တာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတီတိ ဧတေန သိခါပတ္တဝိပဿနာသဟဂတာနမ္ပိ သတိအာဒီနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝံ ဒဿေတိ. စတ္တာရီတိအာဒိနာ မဂ္ဂဖလေန သဟဂတာနံ. သတ္တဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ ဘာဝိတေဟိ သစ္စပဋိဝေဓော ဟောတီတိ ကထမိဒံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ. ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယာတိ ဧတေန ဗောဓိဗောဇ္ဈင်္ဂသဒ္ဒါနံ သမုဒါယာဝယဝဝိသယတံ ဒဿေတိ. သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယာတိ ဧတေန ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝံ ဒဿေတိ.

应依已说之法类推未说者。所谓“从烦恼相续的沉睡中奋起”，以此显示，即使是与达到顶点的观(vipassanā)相应的念等，也能成为觉支。“四”等词，是指与道和果相应的觉支。针对“如何得知修习七觉支能证悟真理？”这一诘问，而说“如所说”等。“犹如禅支、道支等”，以此说明“菩提”、“觉支”等词，既可指整体也可指部分。“犹如军分、车分等”，以此说明个人(puggala)的概念是一种不存在者的概念。

ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာရဏတ္ထော အင်္ဂသဒ္ဒေါ’’တိ. ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ, ဗောဓိယာ ဧဝ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. ဝိပဿနာဒီနံ ကာရဏာနံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနံ သစ္စာနံ အနုရူပံ ပစ္စက္ခဘာဝေန ပဋိမုခံ အဝိပရီတံ သမ္မာ ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဧဝံ ဝတ္ထုဝိသေသဒီပကေဟိ ဥပရိမဂ္ဂေဟိ အနုဗုဇ္ဈန္တီတိအာဒိနာ ဝုတ္တဗောဓိသဒ္ဒေဟိ နိပ္ပဒေသေန ဝုတ္တံ [Pg.415] ‘‘ဗုဇ္ဈနတာသာမညေန သင်္ဂဏှာတီ’’တိ. ဧတ္ထ စ လီနပတိဋ္ဌာန-ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ-ဥစ္ဆေဒါဘိနိဝေသာနံ ဓမ္မဝိစယ-ဝီရိယပီတိပဓာန-ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ပဋိပက္ခော. ဥဒ္ဓစ္စာယူဟနအတ္တကိလမထာနုယောဂ-သဿတာဘိနိဝေသာနံ ပဿဒ္ဓိသမာဓိ-ဥပေက္ခာပဓာန-ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ပဋိပက္ခော. သတိ ပန ဥဘယတ္ထာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ သာ သဗ္ဗတ္ထိကာ ဝုတ္တာ.

“导向觉悟，故为觉支”，此中说“支”字是原因义。“觉知即菩提，菩提之支，故为觉支”，此中说“觉知者为觉支”。观(vipassanā)等为因，与应被觉悟的诸谛相应，以亲证、不颠倒的方式如实觉悟；如是，以阐明殊胜事的上道而随觉等，由这些所说的菩提之词，被“以觉悟的共性而总摄”此说毫无遗漏地涵盖。于此，以择法、精进、喜为主的法之和合，是对治沉滞、耽于欲乐与断见执；以轻安、定、舍为主的法之和合，是对治掉举、自我折磨与常见执。而念于此二处皆为所需，诚然，它被称为于一切处有用。

သံ-သဒ္ဒေါ ပသံသာယံ. ပုနဒေဝ သုန္ဒရော စ အတ္ထောပီတိ အာဟ ‘‘ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ. အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ အဘိဝိသိဋ္ဌဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တေတိ သဝိသေသဘာဝံ ဝဒတိ. ‘‘ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ယထာဝုတ္တဝိဝေကတ္တယတော အညံ ဝိဝေကဒွယံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တေ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဈာနက္ခဏေ တာဝ ကိစ္စတော ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကနိဿိတံ, ဝိပဿနာက္ခဏေ အဇ္ဈာသယတော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဝေကနိဿိတံ ဘာဝေတီတိ. တေနာဟ – ‘‘အနုတ္တရံ ဝိမောက္ခံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ. တတ္ထ တတ္ထ နိစ္ဆယတာယ ကသိဏဇ္ဈာနဂ္ဂဟဏေန အနုပ္ပာဒါနမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“Saṃ”一词表示赞叹。再者，因其美好且有义，故说“（这是）值得称赞且美好的觉支”。“生起”是以特别殊胜的方式生起，表示具有特殊性质。说了“有些人这样解释”之后，为了举出除了前面所说的三种远离之外的另外两种远离，所以说了“他们”等等。其中，在禅定的时候，从作用上说是依赖于镇伏远离；在观(vipassanā)的时候，从意乐上说是依赖于安息远离而修习。因此说：“我将证得无上解脱而住。”在这里，因为是确定的意思，通过取遍处禅定，也应该理解为已经包含了未生起的（遍处禅定）。

ဟိမဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

雪山经释义终。

၂. ကာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 身经释义

၁၈၃. တိဋ္ဌန္တိ ဧတေနာတိ ဌိတိ, ကာရဏံ. ကမ္မဥတုစိတ္တာဟာရသညိတော စတုဗ္ဗိဓော ပစ္စယော ဌိတိ ဧတဿာတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကော. အာဟာရပစ္စယသဒ္ဒါ ဟိ ဧကတ္ထာ. သုဘမ္ပီတိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပစ္စယော, အသုဘေ သုဘာကာရေန ပဝတ္တနတော သုဘန္တိ ဝုစ္စတိ. တေန ကာရဏေန ပဝတ္တနကဿ အညဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ နိမိတ္တတ္တာ သုဘနိမိတ္တန္တိ. သုဘဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ သုဘဿ. အာရမ္မဏမ္ပီတိ သုဘာကာရေန, ဣဋ္ဌာကာရေန ဝါ ဂယှမာနံ ရူပါဒိအာရမ္မဏမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ ဝုတ္တာကာရေန. အနုပါယမနသိကာရောတိ အာကင်္ခိတဿ ဟိတသုခဿ အနုပါယဘူတော မနသိကာရော, တတော ဧဝ ဥပ္ပထမနသိကာရောတိ အယောနိသောမနသိကာရော. တသ္မိန္တိ ယထာနိဒ္ဓါရိတေ ကာမစ္ဆန္ဒဘူတေ တဒါရမ္မဏဘူတေ စ ဒုဝိဓေပိ သုဘနိမိတ္တေ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သုဘာရမ္မဏေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘနိမိတ္တန္တိအာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ အာဟာရဒဿနပါဠိ ဥတ္တာနာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗနီဝရဏေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ.

183. “凭借此而住”，故为住(ṭhiti)，即原因。由业、时节、心、食这四种缘而住，故为缘住(paccayaṭṭhitiko)。食(āhāra)与缘(paccaya)二词含义相同。‘净’(subha)是欲贪(kāmacchanda)的因缘，因为它以美好的方式发生于不净的事物上，所以称为‘净’。因此，它成为其他欲贪生起的所缘(nimitta)，故称‘净相’(subhanimitta)。‘于净’(subhassa)是指如前所说的净。‘所缘’(ārammaṇa)是指以美好的方式，或以令人喜悦的方式被执取的色等所缘，也称为如前所说的净相。‘不如理作意’(anupāyamanasikāro)是指对所渴望的利益和快乐，没有用正确的方法去作意，由此产生错误的作意，即非如理作意。‘于此’(tasmiṃ)是指如前所规定的欲贪以及作为其所缘的两种净相。但义注(aṭṭhakathā)中只说了‘于净所缘’。‘诸比丘，有净相’等等，以“等”字表明了欲贪盖的食之开示已很清楚，故说：‘应当知道，同样的方法适用于所有的盖’。

ပဋိဃောပိ [Pg.416] ပဋိဃနိမိတ္တံ ပုရိမုပ္ပန္နဿ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ နိမိတ္တဘာဝတော. ပဋိဃာရမ္မဏံ နာမ ဧကူနဝီသတိ အာဃာတဝတ္ထုဘူတာ သတ္တသင်္ခါရာ. အရတီတိ ပန္တသေနာသနာဒီသု အရမဏံ. ဥက္ကဏ္ဌိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌဘာဝေါ. ပန္တေသူတိ ဒူရေသု, ဝိဝိတ္တေသု ဝါ. အဓိကုသလေသူတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု. အရတိ ရတိပဋိပက္ခော. အရတိတာတိ အရမဏာကာရော. အနဘိရတီတိ အနဘိရတဘာဝေါ. အနဘိရမဏာတိ အနဘိရမဏာကာရော. ဥက္ကဏ္ဌိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနာကာရော. ပရိတဿိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနဝသေနေဝ ပရိတဿနာ.

嗔恚(paṭigha)也是嗔恚相(paṭighanimitta)，因为它成为先前生起的（嗔恚）为后来生起的（嗔恚）之相。名为嗔所缘(paṭighārammaṇa)者，是指成为十九种恼害事(āghātavatthu)的有情与行(sattasaṅkhārā)。“不乐”(arati)是指在偏僻的住所(pantasenāsana)等地不乐于安住。“忧恼”(ukkaṇṭhitā)是指忧恼的状态。“偏远”(pantesu)是指遥远的地方，或者寂静的地方。“于增上善法”(adhikusalesu)是指止(samatha)与观(vipassanā)等法。不乐(arati)是乐(rati)的对反。“不乐性”(aratitā)是指不乐的状态。“不欣喜”(anabhiratī)是指不欣喜的状态。“不欢喜”(anabhiramaṇā)是指不欢喜的状态。“忧恼性”(ukkaṇṭhitā)是指忧恼的状态。“热恼”(paritassitā)是指由于忧恼而引起的热恼。

အာဂန္တုကံ, န သဘာဝသိဒ္ဓံ. ကာယာလသိယန္တိ နာမကာယေ အလသဘာဝေါ. သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘တန္ဒီတိ ဇာတိအာလသိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဒတီတိ ဧတေန အတိသီတာဒိပစ္စယာ သင်္ကောစာပတ္တိံ ဒဿေတိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ကိလေသဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၅၇). တန္ဒီတိ ဇာတိအာလသိယံ. တန္ဒိယနာတိ တန္ဒိယနာကာရော. တန္ဒိမနကတာတိ တန္ဒိယာ အဘိဘူတစိတ္တတာ. အလသဿ ဘာဝေါ အာလသျံ. အာလသျာယနာကာရော အာလသျာယနာ. အာလသျာယိတဿ ဘာဝေါ အာလသျာယိတတ္တံ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကိလေသဝသေန ကာယာလသိယံ ကထိတံ.

是外来的(āgantukaṃ)，非自性成就的(sabhāvasiddhaṃ)。“身懒惰”(Kāyālasiyaṃ)指的是在名身(nāmakāya)中的懒惰特性。在《痴迷的破除》(Sammohavinodanī)中说：“昏沉(tandī)是指天生的懒惰”。“说”(vadati)这个词，表明了由于极度寒冷等因缘导致的收缩状态。这是指在《分别论义注》(Vibhaṅga-aṭṭhakathā)的《烦恼事分别》(Kilesavatthuvibhaṅga)中（第857页）所说的。“昏沉”(tandī)是指天生的懒惰。“昏沉性”(tandiyanā)是指昏沉的样子。“昏沉状态”(tandimanakatā)是指心被昏沉所控制的状态。懒惰的特性是懒惰(ālasyaṃ)。“懒惰倾向”(ālasyāyanā)是懒惰的样子。“懒惰状态”(ālasyāyitattaṃ)是具有懒惰的特性。像这样，所有这些词都从烦恼的角度描述了身体的懒惰。

ကိလေသဝသေနာတိ သမ္မောဟဝသေန. ကာယဝိနမနာတိ ကာယဿ ဝိရူပတော နမနာ. ဇမ္ဘနာတိ ဖန္ဒနာ. ပုနပ္ပုနံ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ. အာနမနာတိ ပုရတော နမနာ. ဝိနမနာတိ ပစ္ဆတော နမနာ. သန္နမနာတိ သမန္တတော နမနာ. ပဏမနာတိ ယထာ ဟိ တန္တတော ဥဋ္ဌိတပေသကာရော ကိဉ္စိဒေဝ ဥပရိဋ္ဌိတံ ဂဟေတွာ ဥဇုံ ကာယံ ဥဿာပေတိ, ဧဝံ ကာယဿ ဥဒ္ဓံ ဌပနာ. ဗျာဓိယကန္တိ ဥပ္ပန္နဗျာဓိတာ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကိလေသဝသေန ကာယဖန္ဒနမေဝ ကထိတံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၅၈).

“以烦恼故”(kilesavasena)，即以痴(sammoha)故。“身扭曲”(kāyavinamanā)是指身体不正常地弯曲。“哈欠”(jambhanā)即颤动。再再哈欠为“伸懒腰”(vijambhanā)。“前屈”(ānamanā)即向前弯曲。“后仰”(vinamanā)即向后弯曲。“环曲”(sannamanā)即向四周弯曲。“挺身”(paṇamanā)犹如从织机站起的织工，拿起上方的某物而挺直身体，如是令身体向上竖立。“病”(byādhiyakaṃ)即已生病的状态。总之，所有这些词语都是以烦恼为因，描述身体的颤动（《分别论义注》858）。

ဘတ္တပရိဠာဟောတိ ဘတ္တဝသေန ပရိဠာဟုပ္ပတ္တိ. ဘုတ္တာဝိဿာတိ ဘုတ္တဝတော. ဘတ္တမုစ္ဆာတိ ဘတ္တဂေလညံ. အတိဘုတ္တပစ္စယာ ဟိ မုစ္ဆာပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. ဘတ္တကိလမထောတိ ဘုတ္တပစ္စယာ ကိလန္တဘာဝေါ. ဘတ္တပရိဠာဟောတိ ဘတ္တဒရထော. ကုစ္ဆိပူရံ ဘုတ္တဝတော ဟိ ပရိဠာဟုပ္ပတ္တိယာ ဥပဟတိန္ဒြိယော ဝိယ ဟောတိ, ကာယော ခိဇ္ဇတိ. ကာယဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ဘုတ္တဘတ္တံ နိဿာယ ကာယဿ အကမ္မညတာ.

“饮食热恼”(bhattapariḷāho)是依饮食而生起热恼。“已食者”(bhuttāvī)即已食之人。“饮食昏沉”(bhattamucchā)是饮食所致之不适；实因过食而如陷昏迷。“饮食疲劳”(bhattakilamatho)是因饮食而疲惫的状态。“饮食热恼”(bhattapariḷāho)是饮食的灼热；食满腹者，因热恼生起，诸根犹如受损，身体疲惫。“身体粗重”(kāyaduṭṭhullaṃ)是缘于所食之食，身体的不适业性。

စိတ္တဿ [Pg.417] လီယနာကာရောတိ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ သင်္ကောစပ္ပတ္တိ. စိတ္တဿ အကလျတာတိ စိတ္တဿ ဂိလာနဘာဝေါ. ဂိလာနောတိ အကလ္လကော ဝုစ္စတိ. တထာ စာဟ ‘‘နာဟံ, ဘန္တေ, အကလ္လကော’’တိ. အကမ္မညတာတိ စိတ္တဂေလညသင်္ခါတော အကမ္မညနာကာရော. ဩလီယနာတိ ဩလီယနာကာရော. ဣရိယာပထိကမ္ပိ စိတ္တံ ယဿ ဝသေန ဣရိယာပထံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဩလီယတိ, တဿ တံ အာကာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဩလီယနာ’’တိ. ဒုတိယပဒံ ဥပသဂ္ဂေန ဝဍ္ဎိတံ. လီနန္တိ အဝိပ္ဖာရိကတာယ သင်္ကောစပ္ပတ္တံ. ဣတရေ ဒွေ အာကာရနိဒ္ဒေသာ. ထိနန္တိ အဝိပ္ဖာရိကတာယ အနုဿာဟနာ အသင်္ဂဟနသင်္ဂဟနံ. ထိယနာကာရော ထိယနာ. ထိယိတတ္တန္တိ ထိယိတဿ အာကာရော, အဝိပ္ဖာရိကတာတိ အတ္ထော.

“心退缩之相”(līyanākāra)是指心于所缘收缩。“心不适”(akalyatā)是指心的病态。病者(gilāno)被称为不健全(akallako)。正如所说：“尊者，我不健全。”“不适业性”(akammaññatā)是指名为心病的不适业相。“退缩”(olīyanā)即是退缩之相。凭借它，连威仪心都无法保持威仪而退缩，针对此相而说“退缩”。第二个词因前缀而增强。“沉滞”(līna)是指因不舒展而收缩。其余两个是相的解释。“昏沉”(thina)是指因不舒展而无策励、不摄取。“昏沉相”(thiyanākāra)即昏沉。“昏沉性”(thiyitatta)是指昏沉之相，义即不舒展。

စေတသော အဝူပသမောတိ စိတ္တဿ အဝူပသန္တတာ အသန္နိသိန္နဘာဝေါ. တေနာဟ – ‘‘အဝူပသန္တာကာရော’’တိ. အတ္ထတော ပနေတန္တိ သွာယံ အဝူပသန္တာကာရော ဝိက္ခေပသဘာဝတ္တာ ဝိက္ခေပဟေတုတာယ စ အတ္ထတော ဧတံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ.

“心不寂静”是指心未得止息、不安住的状态。因此说“不寂静之相”。就义理而言，此不寂静之相，由于具有散乱的自性且是散乱之因，故实际上即是掉举恶作。

ဝိစိကိစ္ဆာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ နာမ ‘‘ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိနာ အာဂတအဋ္ဌကင်္ခါဝတ္ထုဘူတာ ဓမ္မာ. ယသ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာ ဗျာပါဒါဒယော ဝိယ အနု အနု ဥဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ကင်္ခါဋ္ဌာနီယံ အာရမ္မဏမေဝ ဒဿိတံ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ’’တိ. ယသ္မာ ပုရိမုပ္ပန္နာ ဝိစိကိစ္ဆာ ပစ္ဆာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပစ္စယော ဟောတိ, တသ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာပိ ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနီယဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – တိဋ္ဌန္တိ ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထာတိ ဌာနီယာ, ဝိစိကိစ္ဆာ ဧဝ ဌာနီယာ ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနီယာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန အာရမ္မဏဿပိ တတ္ထ ဝိသေသပစ္စယတံ ဥပါဒါယ ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒော ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အာရမ္မဏေန ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. သုဘနိမိတ္တဿ ဟိ ပစ္စယဘာဝမတ္တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ, တထာပိ ယထာ ‘‘ပဋိဃမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တ’’န္တိ ကတွာ ‘‘ဗျာပါဒေါ ဥပနိဿယေန ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သုဘမ္ပိ သုဘနိမိတ္တန္တိ ကတွာ ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပနိဿယေန ကထိတောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. သေသာ ထိနမိဒ္ဓဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာနိ. တတ္ထ ထိနမိဒ္ဓံ အညမညံ သဟဇာတာဒိဝသေန ပစ္စယော, တထာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စန္တိ. ဥဘယေသမ္ပိ ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သဟဇာတေန စ ဥပနိဿယေန စာ’’တိ.

所谓“疑”(vicikicchā)的所缘法，是指如“于佛有疑”等，以八疑事为基础的诸法。因为疑如同瞋恚等，是因不断取著为缘而生起，所以将作为疑之所依的所缘开示为“疑的所缘法”。又因前生的疑是后生之疑的缘，故当知疑本身也是疑的所依处法。此中语义为：于此而住、而转，故为“所依处”(ṭhānīya)；疑即所依处，故为“疑所依处”。但在义注中，则依所缘的特殊缘性而说：“欲贪(kāmacchanda)与疑此二法，是以所缘说明。”此说是针对净相(subhanimitta)仅作为缘的状态而言。然而，正如作“瞋(paṭigha)亦是瞋相”解而说“瞋恚是以近依缘说明”，同样，亦可作“净(subha)亦是净相”解而知“欲贪是以近依缘说明”。其余是昏沉睡眠(thinamiddha)与掉举恶作(uddhaccakukkucca)。其中，昏沉与睡眠相互以俱生等为缘，掉举与恶作亦然。关于二者在近依缘方面的为缘状态，是无需多言的，故说“由俱生与近依缘”。

ယသ္မာ [Pg.418] သတိ နာမ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အနုဿရဏဝသေန ဝတ္တတိ, တသ္မာ တေ ဓမ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ နာမ. လောကုတ္တရဓမ္မေ စ အနုဿဝါဒိဝသေန ဂဟေတွာ တထာ ပဝတ္တတေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတိယာ’’တိအာဒိ.

所谓念(sati)，是依随念“四念处”等彼彼诸法而转起，因此那些法被称为念觉支(satisambojjhaṅga)的所依处。对于出世间法，也是依听闻等方式领受后而如是转起。因此说“念”等。

ကောသလ္လံ ဝုစ္စတိ ပညာ, တတော ဥပ္ပန္နာ ကောသလ္လသမ္ဘူတာ. အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာတိ အနဝဇ္ဇာ ဟုတွာ သုခဝိပါကာ ဝိပစ္စနကာ. ပဒဒွယေန ပစ္စယတော သဘာဝတော ကိစ္စတော ဖလတော ကုသလဓမ္မံ ဒဿေတိ. အကုသလနိဒ္ဒေသေပိ ဧသေဝ နယော. သာဝဇ္ဇာတိ ဂါရယှာ. အနဝဇ္ဇာတိ အဂါရယှာ. ဟီနာ လာမကာ. ပဏီတာ သေဋ္ဌာ. ကဏှာ ကာဠကာ အသုဒ္ဓါ. သုက္ကာ ဩဒါတာ သုဒ္ဓါ. ပဋိဘာဂ-သဒ္ဒေါ ပဌမေ ဝိကပ္ပေ သဒိသကောဋ္ဌာသတ္ထော, ဒုတိယေ ပဋိပက္ခကောဋ္ဌာသတ္ထော, တတိယေ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗပဋိပက္ခကောဋ္ဌာသတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“善巧”(kosalla)被称为智慧，从其所生者为“善巧所生”。“无罪乐果”(anavajjasukhavipākā)是指无罪而成熟为乐果。此二词从因、自性、作用、果四个方面开示了善法。于不善法的解释中，方法亦同。“有罪”(sāvajjā)即应呵责；“无罪”(anavajjā)即不应呵责。“低劣”(hīnā)即卑下；“殊胜”(paṇītā)即高尚。“黑”(kaṇhā)即黑暗、不净；“白”(sukkā)即洁白、清净。“对分”(paṭibhāga)一词，当知于第一种抉择中是“同分”义，于第二种是“对治分”义，于第三种是“应被制伏的对治分”义。

ကုသလကိရိယာယ အာဒိကမ္မဘာဝေန ပဝတ္တဝီရိယံ ဓိတိသဘာဝတာယ ဓာတူတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အာရမ္ဘဓာတူတိ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယ’’န္တိ. လဒ္ဓါသေဝနံ ဝီရိယံ ဗလပ္ပတ္တံ ဟုတွာ ပဋိပက္ခံ ဝိဓမတီတိ အာဟ – ‘‘နိက္ကမဓာတူတိ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရ’’န္တိ. အဓိမတ္တာဓိမတ္တတရာနံ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ ဝိဓမနသမတ္ထံ ပဋုပဋုတရာဒိဘာဝပ္ပတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ပရက္ကမဓာတူတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတာယ တတောပိ ဗလဝတရ’’န္တိ.

作为善行的初业而转起的精进，因其坚毅的自性而被说为“界”，故说：“‘发起界’(ārambhadhātu)即初发起之精进。”已得串习的精进，获得力量后，能摧破对治法，故说：“‘出离界’(nikkamadhātu)，因其出离懈怠，故比前者更有力。”能摧破极强及更强之对治法，达到更熟练等状态，故说：“‘勇猛界’(parakkamadhātu)，因其不断跨越更高的境地，故比前者更有力。”

တိဋ္ဌတိ ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ ဌာနီယာ. အာရမ္မဏဓမ္မာ, ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဌာနီယာတိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာတိ ‘‘ပီတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ ပီတိပိ တထာ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘ပီတိယာ ဧဝ တံ နာမ’’န္တိ. ဒရထပဿဒ္ဓီတိ ဒရထော ကိလေသပရိဠာဟော, သော ပဿမ္ဘတိ ဧတာယာတိ ဒရထပဿဒ္ဓိ, ကာယပဿဒ္ဓိယာ ဝေဒနာဒိခန္ဓတ္တယဿ ဝိယ ရူပကာယဿပိ ပဿမ္ဘနံ ဟောတိ, စိတ္တပဿဒ္ဓိယာ စိတ္တဿေဝ ပဿမ္ဘနံ, တတော ဧဝေတ္ထ ဘဂဝတာ လဟုတာဒီနံ ဝိယ ဒုဝိဓတာ ဝုတ္တာ. တထာ သမာဟိတာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ ဂယှမာနော သမထောဝ သမထနိမိတ္တံ, တဿ အာရမ္မဏဘူတံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တမ္ပိ. ဝိဝိဓံ အဂ္ဂံ ဧတဿာတိ ဗျဂ္ဂေါ, ဝိက္ခေပေါ. တထာ ဟိ သော အနဝဋ္ဌာနရသော ဘန္တတာပစ္စုပဋ္ဌာနော ဝုတ္တော. ဧကဂ္ဂဘာဝတော ဗျဂ္ဂပဋိပက္ခောတိ အဗျဂ္ဂေါ, သမာဓိ, သော ဧဝ နိမိတ္တန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘တဿေဝ ဝေဝစန’’န္တိ.

于此而住、而转，故为“所依处”(ṭhānīya)。所缘法是喜觉支的所依处，故说“喜的所缘法”。因为喜在相续生起时，亦可如此称说，故《清净道论》中说：“那正是喜的名称。”“热恼轻安”(darathapassaddhi)：热恼即烦恼热恼，通过它而轻安，故名“热恼轻安”。由身轻安，如受等三蕴，色身亦得轻安；由心轻安，则唯心轻安。因此，世尊在此如轻快性等说有二种。如是，于观察已安止之相时所取之止，即为止相；其所缘之似相亦然。“散乱”(byagga)即掉举(vikkhepo)。实因此法以不安住为味，以迷乱为现起。因是一境性，故为散乱之对治，即“不散乱”(abyagga)，亦即定(samādhi)；此即是相，应如前说。故说：“此即其同义词。”

ယော [Pg.419] အာရမ္မဏေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာကာရံ အနာဒိယိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော မဇ္ဈတ္တာကာရော, ယော စ ပုဗ္ဗေ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာဝသေန ဥပ္ပန္နော မဇ္ဈတ္တာကာရော, ဒုဝိဓောပိ သော ဥပေက္ခာယ အာရမ္မဏဓမ္မောတိ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ – ‘‘အတ္ထတော ပန မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. အာရမ္မဏေန ကထိတာ အာရမ္မဏဿေဝ တေသံ ဝိသေသပစ္စယဘာဝတော. သေသာတိ ဝီရိယာဒယော စတ္တာရော ဓမ္မာ. တေသဉှိ ဥပနိဿယောဝ သာတိသယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ.

于所缘不取可爱或不可爱之相而应把握的中行之相，以及先前因修习舍觉支而生的中行之相，此二者皆意为舍的所缘法，故说：“就义理而言，当知中行之相即是舍所依处之法。”以所缘而说，是因所缘是它们的特殊缘。其余者，即精进等四法。对它们而言，实应希求殊胜的近依缘。

ကာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《身经》释义终。

၃. သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 戒经释义

၁၈၄. ခီဏာသဝဿ လောကုတ္တရံ သီလံ နာမ မဂ္ဂဖလပရိယာပန္နာ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ သီလလက္ခဏပ္ပတ္တာ တဒညေ စေတနာဒယော. လောကိယံ ပန ကိရိယာဗျာကတစိတ္တပရိယာပန္နံ စာရိတ္တသီလံ, ဝါရိတ္တသီလဿ ပန သမ္ဘဝေါ ဧဝ နတ္ထိ ဝိရမဏဝသေန ပဝတ္တိယာ အဘာဝတော. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂသီလံ လောကိယသီလ’’န္တိ ကေစိ.

184. 对漏尽者而言，所谓出世间戒，是指摄于道果、已达戒相的正语、正业、正命，及其他思等。而世间戒，则是摄于唯作无记心的遵行戒；至于禁戒，则实无其生起，因无以离的方式转起故。有人说：“前分戒是世间戒。”

စက္ခုဒဿနန္တိ စက္ခူဟိ ဒဿနံ. လက္ခဏဿ ဒဿနန္တိ သဘာဝဓမ္မာနံ သင်္ခတာနံ ပစ္စတ္တလက္ခဏဿ ဉာတပရိညာယ, အနိစ္စာဒိသာမညလက္ခဏဿ တီရဏပရိညာယ ဒဿနံ. ပဇဟန္တောပိ ဟိ တေ ပဟာတဗ္ဗာကာရတော ပဿတိ နာမ. နိဗ္ဗာနဿ တထလက္ခဏံ မဂ္ဂဖလေဟိ ဒဿနံ, တံ ပန ပဋိဝိဇ္ဈနံ. ဈာနေန ပထဝီကသိဏာဒီနံ, အဘိညာဟိ ရူပါနံ ဒဿနမ္ပိ ဉာဏဒဿနမေဝ. စက္ခုဒဿနံ အဓိပ္ပေတံ သဝနပယိရုပါသနာနံ ပရတော ဂဟိတတ္တာ. ပဉှပယိရုပါသနန္တိ ပဉှပုစ္ဆနဝသေန ပယိရုပါသနံ အညကမ္မတ္ထာယ ဥပသင်္ကမနဿ ကေဝလံ ဥပသင်္ကမနေနေဝ ဇောတိတတ္တာ.

“眼见”即以眼见。“见相”即以知遍知见诸有为法之自相，以度遍知见无常等共相。即使在舍断时，也名为见到应舍断之相。以道与果见涅槃之真实相，然此即是通达。以禅那见地遍等，以神通见诸色，此亦是智见。此处意指眼见，因其是在听闻与亲近之后才被提及的。“问难亲近”即以提问的方式亲近，因为为了其他目的而前往，仅以“前往”一词便已说明。

အရိယာနံ အနုဿတိ နာမ ဂုဏဝသေန, တတ္ထာပိ လဒ္ဓဩဝါဒါဝဇ္ဇနမုခေန ယထာဘူတသီလာဒိဂုဏာနုဿရဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဈာနဝိပဿနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အညေသံယေဝ သန္တိကေတိ အရိယေဟိ အညေသံ သာသနိကာနံယေဝ သန္တိကေ. တေနာဟ – ‘‘အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမာ’’တိ. အညေသူတိ သာသနိကေဟိ အညေသု တာပသပရိဗ္ဗာဇကာဒီသု. တတ္ထ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အရိယာနံ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ.

圣者之随念，乃依功德而念。为示依得教诫之缘，如实忆念戒等功德，故说“禅观”等。“于其他者处”，即于圣者之外的教内者处。故说名为“随出家”。“于其他者”，即于教内者之外的苦行者、游行者等处。因于彼等处出家，不名为圣者之随出家故。

သတသဟဿမတ္တာ [Pg.420] အဟေသုံ သမန္တပါသာဒိကတ္တာ မဟာထေရဿ. လင်္ကာဒီပေတိ နိဿယသီသေန နိဿိတသလ္လက္ခဏံ. န ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒီပပဋိလဒ္ဓါ, အထ ခေါ ဒီပနိဝါသိအာစရိယပဋိလဒ္ဓါ. မဟိန္ဒ…ပေ… ပဗ္ဗဇန္တိ နာမ တဿ ပရိဝါရတာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ.

有十万之众，此乃因大长老之普端严故。“于楞伽岛(Laṅkādīpe)”，此句以依止为首，标示其从属关系。出家并非得自岛屿，而是得自岛上之阿阇梨。摩哂陀(Mahinda)……等出家，是为成为其眷属而出家。

သရတီတိ တံ ဩဝါဒါနုသာသနိဓမ္မံ စိန္တေတိ စိတ္တေ ကရောတိ. ဝိတက္ကာဟတံ ကရောတီတိ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝိတက္ကနေန တဒတ္ထံ ဝိတက္ကနိပ္ဖာဒိတံ ကရောတိ. အာရဒ္ဓေါ ဟောတီတိ သမ္ပာဒိတော ဟောတိ. တံ ပန သမ္ပာဒနံ ပါရိပူရိ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ပရိပုဏ္ဏော ဟောတီ’’တိ. တတ္ထာတိ ယထာဝုတ္တေ ဓမ္မေ. ဉာဏစာရဝသေနာတိ ဉာဏဿ ပဝတ္တနဝသေန. တေသံ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဩဝါဒဓမ္မေ အာဂတာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ. လက္ခဏန္တိ ဝိသေသလက္ခဏံ သာမညလက္ခဏဉ္စ. ပဝိစိနတီတိ ‘‘ဣဒံ ရူပံ ဧတ္တကံ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ ဝိစယံ အာပဇ္ဇတိ. ဉာဏဉ္စ ရောပေတီတိ ‘‘အနိစ္စံ စလံ ပလောကံ ပဘင်္ဂူ’’တိအာဒိနာ ဉာဏံ ပဝတ္တေတိ. ဝီမံသနံ…ပေ… အာပဇ္ဇတီတိ ရူပသတ္တကာရူပသတ္တကက္ကမေန ဝိပဿနံ ပစ္စက္ခတော ဝိယ အနိစ္စတာဒီနံ ဒဿနံ သမ္မသနံ အာပဇ္ဇတိ.

“忆念”，即思惟彼教诫法，置于心中。“令思惟所击”，即以再三思惟，令其义由思惟而生。“已发起”，即已成就。彼成就即是圆满，故说“已圆满”。“于彼处”，即于如上所说之法。“以智行之方式”，即以智之运行方式。“彼等诸法”，即于彼彼教诫法中所说之色法与无色法。“相”，即特殊相与共通相。“辨别”，即作“此是色，此是如是色”等观察。亦建立智，即生起“无常、动摇、坏灭、破碎”等智。“审察……作”，即以色法七种、无色法七种之次第，如亲见般，观见无常等之毘婆舍那，进行辨析。

ဥဘယမ္ပေတန္တိ ဖလာနိသံသာတိ ဝုတ္တဒွယံ. အတ္ထတော ဧကံ ပရိယာယသဒ္ဒတ္တာ. ပဋိကစ္စာတိ ပဂေဝ. မရဏကာလေတိ မရဏကာလသမီပေ. သမီပတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဘုမ္မန္တိ အာဟ ‘‘မရဏဿ အာသန္နကာလေ’’တိ.

“两者皆”，即所说之二种果报利益。从义理上说则为一，因其为同义词故。“事先”，即预先。“临死时”，即临近死亡之时。因此处之方位格表示接近义，故说“临近死亡时刻”。

သော တိဝိဓော ဟောတိ ဉာဏဿ တိက္ခမဇ္ဈမုဒုဘာဝေန. တေနာဟ ‘‘ကပ္ပသဟဿာယုကေသူ’’တိအာဒိ. ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ အာယုဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော. ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ အဝိဟာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ. သပ္ပယောဂေနာတိ ဝိပဿနာဉာဏသင်္ခါရသင်္ခါတေန ပယောဂေန, သဟ ဝိပဿနာပယောဂေနာတိ အတ္ထော. သုဒ္ဓါဝါသဘူမိယံ ဥဒ္ဓံယေဝ မဂ္ဂသောတော ဧတဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတော. ပဋိသန္ဓိဝသေန အကနိဋ္ဌဘဝံ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ.

彼有三种，依智之锐、中、钝而分。故说“于千劫寿命者中”等。“生般涅槃者”，乃指超过半生而般涅槃故。“于任何处”，即于无烦天(Avihā)等任何一处。“以精勤”，即以名为观智行之精勤，意为伴随着观禅的努力。因其道流于净居地中唯是向上，故名“上流者”。因以结生方式去往色究竟天(Akaniṭṭhā)，故名“色究竟行者”。

အဝိဟာဒီသု ဝတ္တမာနောပိ ဧကံသတော ဥဒ္ဓံဂမနာရဟော ပုဂ္ဂလော အကနိဋ္ဌဂါမီ ဧဝ နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စ ဟောန္တီ’’တိ. တေသန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. ဥဒ္ဓံသောတဘာဝတော ယဒိပိ ဟေဋ္ဌိမာဒီသုပိ အရိယဘူမိ နိဗ္ဗတ္တတေဝ, တထာပိ တတ္ထ ဘူမီသု အာယုံ [Pg.421] အဂ္ဂဟေတွာ အကနိဋ္ဌဘဝေ အာယုဝသေနေဝ သောဠသကပ္ပသဟဿာယုကတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘သတ္တ ဖလာ သတ္တာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. သတ္တန္နမ္ပိ သဟဘာဝေါ လဗ္ဘတီတိ ‘‘အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ’’တိ ဝုတ္တံ. တယိဒံ ပါဠိယံ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘တသ္မိံ သမယေ’’တိ အာဂတဝစနေန ဝိညာယတိ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ပန နာနာသဘာဝတ္တာ ‘‘နာနာလက္ခဏာ’’တိ ဝုတ္တံ.

即使住于无烦天(Avihā)等处，若为确定向上而行的个人(puggala)，亦名为趣色究竟天者(akaniṭṭhagāmī)，如经所说：“一类上流者是趣色究竟天者，共有五种。”“彼等”(Tesaṃ)，是用于限定的属格。虽因是上流者，即使在下界等也能生于圣地，然于彼等地不取寿命，唯于色究竟天(Akaniṭṭhā)的存在中，依寿命之力，当知其寿命为一万六千劫。因经说“七果、七种利益可期”，故说“阿罗汉道的前分观(vipassanā)被称为觉支”。七者亦可同时获得，故说“无先无后，于一心刹那”。此义于巴利文中，从各处出现的“于彼时”等语句可知。然因诸觉支自性各异，故说“相各不同”。

သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《戒经》释义终。

၄. ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 衣经释义

၁၈၅. ‘‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ ဧဝံ စေ မယှံ ဟောတီတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ပဝရော, တသ္မာဟံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသီသေန ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ ဝိဟရိဿာမီတိ ဧဝံ စေ မယှံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘အပ္ပမာဏော’’တိ ဧဝံ မယှံ ဟောတီတိ သွာယံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, သဗ္ဗသော ပမာဏကရကိလေသာဘာဝတော အပ္ပမာဏဓမ္မာရမ္မဏတော စ အပ္ပမာဏောတိ ဧဝံ မယှံ အန္တောသမာပတ္တိယံ အသမ္မောဟဝသေန ဟောတိ. သုပရိပုဏ္ဏောတိ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ သုဋ္ဌု ပရိပုဏ္ဏောတိ ဧဝံ မယှံ အန္တောသမာပတ္တိယံ အသမ္မောဟဝသေန ဟောတီတိ. တိဋ္ဌတီတိ ယထာကာလပရိစ္ဆေဒသမာပတ္တိယာ အဝဋ္ဌာနေန တပ္ပရိယာပန္နတာယ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ ပဋိဗန္ဓဝသေန. ဥပ္ပာဒံ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာတိ ဥပ္ပာဒဿ အနာဝဇ္ဇနေန အသမန္နာဟာရေန. ဥပ္ပာဒသီသေန စေတ္ထ ဥပ္ပာဒဝန္တောဝ သင်္ခါရာ ဂဟိတာ. အနုပ္ပာဒန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဥပ္ပာဒါဘာဝတော ဥပ္ပာဒဝန္တေဟိ စ ဝိနိဿဋတ္တာ. ပဝတ္တန္တိ ဝိပါကပ္ပဝတ္တံ. အပ္ပဝတ္တန္တိ နိဗ္ဗာနံ တပ္ပဋိက္ခေပတော. နိမိတ္တန္တိ သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တံ. အနိမိတ္တန္တိ နိဗ္ဗာနံ. သင်္ခါရေတိ ဥပ္ပာဒါဒိအနာမသနေန ကေဝလမေဝ သင်္ခါရဂဟဏံ. ဝိသင်္ခါရန္တိ နိဗ္ဗာနံ. အာဝဇ္ဇိတတ္တာ အာဝဇ္ဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ. အဋ္ဌဟာကာရေဟီတိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ. ဇာနာတီတိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတကာလေ ပဇာနာတိ. အဋ္ဌဟာကာရေဟီတိ ဥပ္ပာဒါဝဇ္ဇနာဒီဟိ စေဝ အနုပ္ပာဒါဝဇ္ဇနာဒီဟိ စ ဝုတ္တာကာရဝိပရီတေဟိ အဋ္ဌဟိ အာကာရေဟိ စဝန္တံ သမာပတ္တိဝသေန အနဝဋ္ဌာနတောပိ ဂစ္ဆန္တံ စဝတီတိ ထေရော ပဇာနာတီတိ.

185. “‘念觉支’于我如是生起”之义为：念觉支是最胜、最上、最妙的，因此我应以念觉支为首，进入果定而住——此乃我于前分所思。“‘无量’于我如是生起”之义为：此念觉支，因完全没有能作计量的烦恼，且以无量之法为所缘，故为无量——此乃我于定中以不痴而了知。“‘善圆满’于我如是生起”之义为：因修习圆满而完全圆满——此乃我于定中以不痴而了知。“安住”是指：念觉支依所限定时间的禅定，以其稳固及定所含摄，并以其关联而安住。“不作意生起”是指：因不作意、不注意于生起。“以生起为首”，此处是指执取有生起的诸行。“无生起”是指涅槃，因其无有生起，且已脱离有生起之法。“转起”是指异熟的转起。“不转起”是指涅槃，因其与转起相违。“相”是指一切行之相。“无相”是指涅槃。“行”是指不触及生起等，仅是执取诸行。“离行”是指涅槃。“作意”是指：从作意之时起，念觉支依其生起运作而安住。“以八种行相”是指以八种原因。“了知”是指：从定中出定时了知。“以八种行相”是指：以作意生起等及作意无生起等，与前述行相相反的八种行相，长老了知其退失，即由于在定中不稳固而退失，或即将退失。

ဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ [Pg.422] ဖလသမာပတ္တိပရိယာပန္နာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကိံ ပန တေ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘ယဒါ ဟီ’’တိအာဒိ. သီသံ ကတွာတိ ပဓာနံ သေဋ္ဌံ ကတွာ. တဒနွယာတိ တဒနုဂတာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ အနုဂစ္ဆနကာ. တဉ္စ ခေါ တထာ ကတွာ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန. ကေစိ ပန ‘‘တံ ပစ္စဝေက္ခဏာဒိကံ ကတွာ’’တိ ဝဒန္တိ.

“果觉支”是指包含在果定中的觉支。那么，它们是各自独立生起的吗？所以经文说“当那时”等。“以……为首”是指以之为主，以之最胜。“随顺”是指随顺念觉支而行。这样做之后，是通过观察法的方式。但有些人说“做了那观察等事”。

ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《衣经》释义终。

၅. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 比丘经释义

၁၈၆. ဗောဓာယာတိ ဧတ္ထ ဗောဓော နာမ ဗုဇ္ဈနံ, တံ ပန ကိဿ ကေနာတိ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကိံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာ’’တိ ဝတွာ တံ ဒဿေန္တော ‘‘မဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိမာဟ. မဂ္ဂေန နိဗ္ဗာနံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ, ပစ္စဝေက္ခဏာယ ကတကိစ္စတံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ, ပဌမဝိကပ္ပေ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယော ဧဝ ဒဿိတောတိ တေန အတုဋ္ဌေ ‘‘မဂ္ဂေန ဝါ’’တိ ဒုတိယဝိကပ္ပမာဟ. ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတန္တိ ပဒေဟိ သဗ္ဗံ မဂ္ဂကိစ္စံ တဿ ဖလဉ္စ ဒဿိတံ. နိရောဓနိဿိတန္တိ ဣမိနာ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ. ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီတိအာဒိနာ ကိလေသပ္ပဟာနံ. ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတီတိအာဒိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဒဿိတာ.

186. 此处“为觉”中，“觉”即是觉悟。若问：“觉悟什么？通过什么觉悟？”则说“为了觉悟什么”，并开示“通过道”等。通过道有助于觉悟涅槃，通过省察有助于觉悟所作已办。在第一种抉择中，仅开示了现证的等觉。因（有人）对此不满足，故说出第二种抉择：“或通过道”。通过“依远离”、“依离贪”等语，开示了道的全部作用及其果。以“依灭”开示了涅槃的现证。以“心从欲漏解脱”等开示了烦恼的断除。以“于解脱中，生起‘已解脱’之智”等开示了省察。

ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

比丘经释义终。

၆-၇. ကုဏ္ဍလိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-7. 衮达利亚经等释义

၁၈၇-၁၈၈. နိဗဒ္ဓဝါသဝသေန အာရာမေ နိသီဒနသီလောတိ အာရာမနိသာဒီ. ပရိသံ ဩဂါဠှော ဟုတွာ စရတီတိ ပရိသာဝစရောတိ အာဟ – ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ. ဧဝန္တိ ဣမိနာကာရေန. ဂဟဏန္တိ နိဂ္ဂဟဏံ. တေန ပုစ္ဆာပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရတိ. နိဗ္ဗေဌနန္တိ နိဂ္ဂဟနိဗ္ဗေဌနံ. တေန ဝိဿဇ္ဇနပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရတိ. ဣမိနာ နယေနာတိ ဧတေန ‘‘ဣတိဝါဒေါ’’တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဥပါရမ္ဘာဓိပ္ပာယော ဝဒတိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ, ဒေါသော. ဣတိဝါဒေါ ဟောတီတိ ဧဝံ ဣမဿ ဥပရိ ဝါဒါရောပနံ ဟောတိ. ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခောတိ ဧဝံ တတော ပမောက္ခော ဟောတိ[Pg.423]. ဧဝံ ဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသံ ပရေဟိ အာရောပိတဒေါသဿ နိဗ္ဗေဌနဝသေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒေါသပဝေဒနဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ပုစ္ဆာယ ဒေါသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

187-188. 因常住故，有住于园林之习性，故为“园林住者”。深入会众而行，故为“会众行者”，即说“若复”等。“如是”即是以此方式。“取”即是诘难，以此解释问句之义。“辩解”即是诘难的辩解，以此解释答句之义。以此理，开示“如是说”中“如是”一词之义。“以责难为意趣而说”，是为“论”，即是过失。“成为如是说”即是如此对他加以论难。“从如是说解脱”即是如此从中解脱。如此，以辩解他人所加之过失的方式，开示了从论难中解脱的功德后，现在为以告知过失的方式开示，故说“此是问之过失”等。

ဧတ္တကံ ဌာနန္တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ‘‘တီဏိ သုစရိတာနီ’’တိ ဧတ္တကံ ဌာနံ. ဣမံ ဒေသနန္တိ ‘‘ဣန္ဒြိယသံဝရော ခေါ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ဣမံ ဒေသနံ. နာဘိဇ္ဈာယတီတိ န အဘိဇ္ဈာယတိ. နာဘိဟံသတီတိ န အဘိတုဿတိ. ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ဌိတံ ဟောတီတိ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ သမာဓာနဝသေန ဌိတံ ဟောတိ အဝဋ္ဌိတံ. တေနာဟ ‘‘သုသဏ္ဌိတ’’န္တိ. သုသဏ္ဌိတန္တိ သမ္မာ အဝိက္ခေပဝသေန ဌိတံ. ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယုဉ္ဇနဝသေန ပဋိပက္ခတော နီဝရဏတော ဝိမုတ္တိယာ. သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တန္တိ သုဝိမုတ္တံ. တသ္မိံ အမနာပရူပဒဿနေ န မင်္ကု ဝိလက္ခော န ဟောတိ. ကိလေသဝသေန ဒေါသဝသေန. အဋ္ဌိတစိတ္တော အထဒ္ဓစိတ္တော. ကောဝေသေန ဟိ စိတ္တံ ထဒ္ဓံ ဟောတိ, န မုဒုကံ. အဒီနမာနသောတိ ဒေါမနဿဝသေန ယော ဒီနဘာဝေါ, တဒဘာဝေန နိဒ္ဒေါသမာနသော. အပူတိစိတ္တောတိ ဗျာပဇ္ဇာဘာဝေန သီတိဘူတစိတ္တော.

从“如此处”开始，直到“三善行”，是为“如此处”。此教法即是以“实乃根律仪”等理而转起的教法。“不贪求”即是不贪求。“不欣喜”即是不喜悦。“住于行境之内”即是依于专注业处所缘而安住。因此说“善安住”。“善安住”即是依于不散乱而正住。“由业处解脱”即是依于勤修业处，从其对治法——诸盖中解脱。“善解脱”即是极解脱。于彼见不悦意色时，不困惑、不羞愧。心不僵硬，心不坚硬。实因秽而心僵硬，不柔软。“意不卑劣”即是因无有由忧而生的卑劣状态，故为意无过失。“心无腐败”即是因无瞋恚而心变得清凉。

ဣမေသု ဆသု ဒွါရေသု အဋ္ဌာရသ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တိ ပစ္စေကံ ကာယဝစီမနောဒုစ္စရိတဘေဒေန. တာနိ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေတိ နယဒါနမတ္တမေတံ. တေန ‘‘အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဒေါသံ ဥပ္ပာဒေန္တဿာ’’တိအာဒိနာ တိဝိဓဒုစ္စရိတံ နီဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ, တထာ ‘‘မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏေ မောဟံ ဥပ္ပာဒေန္တဿာ’’တိအာဒိနာ စ. မနောဒုစ္စရိတာဒိသာမညေန ပန တီဏိယေဝ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

于此六门中，各有十八恶行，以身恶行、语恶行、意恶行之差别而分别。为分别开示彼等，故说“如何”等。其中，“于可意所缘现前时”仅是给出一个范例。因此，应引出并说明“于不可意所缘现前时生起嗔”等三类恶行，同样也应说明“于中性所缘现前时生起痴”等。然应知，以意恶行等之共通性而言，仅有三恶行。

ပညတ္တိဝသေနာတိ ဝတ္ထုံ အနာမသိတွာ ပိဏ္ဍဂဟဏမုခေန ကေဝလံ ပညတ္တိဝသေနေဝ. ဘာဝနာပဋိသင်္ခါနေတိ ဘာဝနာသိဒ္ဓေ ပဋိသင်္ခါနေ, ဘာဝနာယ ပဋိသင်္ခါနေ ဝါတိ အတ္ထော. ဣမာနီတိ ယထာဝုတ္တာနိ ဆဒွါရာရမ္မဏာနိ. ဒုစ္စရိတာနီတိ ဒုစ္စရိတကာရဏာနိ. အပ္ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿ ဒုစ္စရိတာနိ သုစရိတာနိ ကတွာ. ပရိဏာမေတီတိ ပရိဝတ္တေတိ ဒုစ္စရိတာနိ တတ္ထ အနုပ္ပာဒေတွာ သုစရိတာနိ [Pg.424] ဥပ္ပာဒေန္တော. ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ဣန္ဒြိယသံဝရော…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗော ဣန္ဒြိယသံဝရသမ္ပာဒနဝသေန တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ သိဇ္ဈနတော. တေနာဟ ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိအာဒိ. ဧတ္တာဝတာတိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ‘‘တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေန္တီ’’တိ ပဒံ, ဧတ္တာဝတာ. သီလာနုရက္ခကံ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဿ အနုရက္ခကံ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ ကထိကံ. ကထံ ပန တဒေဝ တဿ အနုရက္ခကံ ဟောတီတိ? အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယဘာဝတော.

“依施设”即是不触及事物，仅通过取其总相而依于施设。“于修习省察”即是于修习成就之省察，或为修习而省察之义。“此等”即是如前所说六门所缘。“恶行”即是恶行之因。对于住于不省察者，将恶行转为善行。“转变”即是转化，即不令恶行于彼处生起而令善行生起。“如是”即是如所说之方式。根律仪……应知，因由成就根律仪，三善行得以成就。因此说“仅此”等。“仅此”即是从开始到“圆满三善行”一句为止。“守护戒之根律仪戒”即是说，根律仪戒是四遍清净戒的守护者。然彼如何成为其守护者？因于前后生起时，作为依止故。

တီဏိ သီလာနီတိ ဣန္ဒြိယသံဝရ-အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ-ပစ္စယသန္နိဿိတ-သီလာနိ. လောကုတ္တရမိဿကာတိ လောကိယာပိ လောကုတ္တရာပိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနန္တိ လောကုတ္တရာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ. မူလဘူတာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော ခေါ, ကုဏ္ဍလိယ, သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တီ’’တိ. တေပီတိ ယထာဝုတ္တသတိပဋ္ဌာနာ. သတိပဋ္ဌာနမူလကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ လောကိယသတိပဋ္ဌာနမူလကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ. ပုဗ္ဗဘာဂါဝါတိ ဧတ္ထ ကေစိ ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂါ စာ’’တိ ပါဌံ ကတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ လောကုတ္တရာ ပုဗ္ဗဘာဂါ စာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိမူလကာတိ ‘‘သတ္တ ခေါ, ကုဏ္ဍလိယ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိံ ပရိပူရေန္တီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လောကုတ္တရာဝ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိသဟဂတဘာဝတော.

“三戒”即是根律仪戒、活命遍净戒、资具依止戒。“与出世间混合”之义为：既是世间，亦是出世间。“七觉支”即是出世间的七觉支。作为根本的念处是前分，针对此而说：“衮达利亚，四念处经修习、多修习，能圆满七觉支。”“彼等”即是如所说之念处。“以念处为根本的觉支”仅是以世间念处为根本的觉支。此处“仅是前分”，有人作“亦是前分”之读法，释为“既是前分，亦是出世间”。“明与解脱之根本”，即“衮达利亚，七觉支经修习、多修习，能圆满明与解脱”，如是所说之觉支，因与明、解脱俱生，故仅是出世间。

ကုဏ္ဍလိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

衮达利亚经等释义终。

၈. ဥပဝါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 优波婆那经释义

၁၈၉. ပစ္စတ္တန္တိ ကရဏနိဒ္ဒေသော အယန္တိ အာဟ – ‘‘အတ္တနာဝါ’’တိ. ကုရုမာနောယေဝါတိ ဥပ္ပာဒေန္တော ဧဝ. ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေန နီဝရဏာနံ ဒူရီဘာဝတော တေဟိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တံ. အတ္ထံ ကရိတွာတိ ဘာဝနာမနသိကာရံ ဥတ္တမံ ကတွာ. ‘‘မဟာ ဝတ မေ အယံ အတ္ထော ဥပ္ပန္နော’’တိ အတ္ထိကော ဟုတွာ.

189. “各自”是工具格的指示，即说“由自己”。“正作者”即是正令生起。“由业处善解脱”即是因通过作意业处而远离诸盖，故从彼等善解脱。“已作义利”即是已作最上之修习作意。成为“我实已生起此大利益”之求义者。

၉. ပဌမဥပ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 初生经释义

၁၉၀. တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါတိအာဒိနာ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒကာလေ ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနပဋိလာဘောတိ ဒဿေတိ.

190. 以“如来出现”等（语）开示，仅于佛出世时，方能获得觉支宝。

ပဗ္ဗတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

山品释义终。

၂. ဂိလာနဝဂ္ဂေါ

2. 病品

၁-၃. ပါဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-3. 有情经等释义

၁၉၂-၁၉၄. ယေသန္တိ [Pg.425] ယေသံ သတ္တာနံ. စတ္တာရော ဣရိယာပထာ အတ္ထိ လဗ္ဘန္တိ တဒုပဂသရီရာဝယဝလာဘေန. ဧတန္တိ ‘‘စတ္တာရော ဣရိယာပထေ ကပ္ပေန္တီ’’တိ ဧတံ ဝစနံ. ‘‘ဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိအာဒိဝစနတော ‘‘သဟဝိပဿနကေ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ဒုတိယတတိယာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ.

192-194.“彼等”即是彼等有情。四威仪存在、可得，是因获得与之相应的身体部分。“此”即是“行持四威仪”此句。因“依远离”等语，故仅说是“与观俱行之道觉支”。第二、第三（经）义理明显，因其理已于下方说过。

၄-၁၀. ပဌမဂိလာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-10. 初病经等释义

၁၉၅-၂၀၁. ဝိသုဒ္ဓံ အဟောသိ ဝိသဘာဂဓာတုက္ခောဘံ ဝူပသမေန္တံ. တေနာဟ – ‘‘ပေါက္ခရပတ္တေ …ပေ… ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂတော’’တိ. ဧသေဝ နယော ပါဠိတော အတ္ထတော စ စတုတ္ထေန ပဉ္စမဆဋ္ဌာနံ သမာနတ္တာ. ဝိသရုက္ခဝါတသမ္ဖဿေနာတိ ဝိသရုက္ခသန္နိဿိတဝါတသမ္ဖဿေန. မန္ဒသီတဇရောတိ မုဒုကော သီတဇရော. သေသန္တိ ဝုတ္တာဝသေသံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သတ္တမာဒီသု စတူသု.

195-201. 已然清净，是平息了不同界的扰动。因此说：“犹如莲叶……（中略）……退转而去。”此理亦同样适用于第四、第五及第六（经）的文句与意义，因其内容相同。“与毒树风接触”是指与依附毒树之风的接触。“微寒热”是指轻柔的寒热。“其余”即所说之剩余部分。“于一切处”是指于第七等四处。

ဂိလာနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

病品释义终。

၃. ဥဒါယိဝဂ္ဂေါ

3. 优陀夷品

၁-၂. ဗောဓာယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. 菩提经等释义

၂၀၂-၂၀၃. ကိတ္တကေန နု ခေါ ကာရဏေန ဗုဇ္ဈနကအင်္ဂါ နာမ ဝုစ္စန္တိ ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘန္တိ. မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ သဟဝိပဿနာ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာတိ ကတွာ. ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတော ဂဏနာမတ္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝုတ္တတ္တာ န ဘူမန္တရပရိစ္ဆေဒေါ, ဝိပဿနာဒိပရိစ္ဆေဒေါ ဝါ.

202-203. 究竟以何因缘，（觉支）得名为“觉者之支”，被称为“觉悟之人的支分”？是因已说示混合觉支及与观（vipassanā）俱行的道觉支。法之分别，是因以计数简别而说，而非界域之分别或观等之分别。

၃-၅. ဌာနိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-5. 处所经等释义

၂၀၄-၂၀၆. ကာမရာဂေန ဂဓိတဗ္ဗဋ္ဌာနဘူတာ ကာမရာဂဋ္ဌာနိယာတိ အာဟ ‘‘အာရမ္မဏဓမ္မာန’’န္တိ. ‘‘မနသိကာရဗဟုလီကာရာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အာရမ္မဏေနေဝ ကထိတ’’န္တိ [Pg.426] ဝုတ္တံ. ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေါတိ ဧတေန န ကေဝလံ အာရမ္မဏဝသေနေဝ, အထ ခေါ ဥပနိဿယဝသေနပေတ္ထ အတ္ထော လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတိ. ပဌမဝဂ္ဂဿ ဟိ ဒုတိယေ သုတ္တေ ဥပနိဿယဝသေနေဝ အတ္ထော ဒဿိတော. မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ အဝိဘာဂေနေဝ ကထိတတ္တာ. အပရိဟာနိယေတိ တီဟိ သိက္ခာဟိ အပရိဟာနာဝဟေ.

204-206. 因其是为欲贪所执取之处，故称“欲贪处”，（经中）说为“所缘法”。因说“多作意”，故说“仅依所缘而说”。“已说之分别”表明，此中义理不仅可依所缘而得，亦可依亲依止而得。因为在初品第二经中，正是依亲依止而开示其义。混合觉支，是因其未经分别而说。“不退失”是指由三学带来不退失。

၆-၇. တဏှက္ခယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-7. 渴爱灭尽经等释义

၂၀၇-၂၀၈. ‘‘သော မံ ပုစ္ဆိဿတီ’’တိ အဓိပ္ပာယေန ဘဂဝတာ ဩသာပိတဒေသနံ. ပတ္ထဋတ္တာ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ဝိတ္ထာရိတံ ဂတတ္တာ. မဟန္တဘာဝန္တိ ဘာဝနာဝသေနေဝ မဟတ္တံ ဂတတ္တာ. တတော ဧဝ ဝဍ္ဎိပ္ပမာဏာ. နီဝရဏဝိဂမေ သမ္ဘဝတော ပစ္စယတော ဗျာပါဒေါ ဝိဂတော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘နီဝရဏာနံ ဒူရီဘာဝေန ဗျာပါဒဝိရဟိတတ္တာ’’တိ. တဏှာမူလကန္တိ တဏှာပစ္စယံ. ယဉှိ တဏှာသဟဂတံ အသဟဂတမ္ပိ တဏှံ ဥပနိဿာယ နိပ္ဖန္နံ, သဗ္ဗံ တံ တဏှာမူလကံ. ပဟီယတိ အနုပ္ပာဒပ္ပဟာနေန. တဏှာဒီနံယေဝ ခယာ, န တေသံ သင်္ခါရာနံ ခယာ. ဧတေဟိ တဏှက္ခယာဒိပဒေဟိ.

207-208. 世尊(bhagavā)以“他将会问我”之意趣而结束说法。因修习(bhāvanā)之圆满而广为流布，得以详尽阐述。“伟大”是指仅依修习之力而达于伟大。由此而有增长之量。因诸盖(nīvaraṇa)之离去，作为其缘，瞋恚(byāpādo)亦随之离去，故说：“因诸盖之远离而无有瞋恚”。“以渴爱为根”即以渴爱为缘。凡与渴爱相应或不相应，然依渴爱而生者，皆以渴爱为根。以不生而断，故为“断”。此乃渴爱等之灭尽，非彼诸行之灭尽。（此义）由“渴爱灭尽”等语（而明）。

၈. နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 抉择分经释义

၂၀၉. နိဗ္ဗိဇ္ဈန္တီတိ နိဗ္ဗေဓာ, နိဗ္ဗိဇ္ဈနဓမ္မာ ဓမ္မဝိနယာဒယော, တပ္ပရိယာပန္နတာယ နိဗ္ဗေဓဘာဂေ ဂတော နိဗ္ဗေဓဘာဂိယော, တံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗိဇ္ဈနကောဋ္ဌာသိယ’’န္တိ. ဘာဝေတွာ ဌိတေန စိတ္တေန. ဝိပဿနာမဂ္ဂမ္ပိ ဂဟေတွာ ‘‘မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါ မိဿကာ’’တိ ဝုတ္တာ. တေဟီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ ဘာဝိတံ စိတ္တံ. တေ ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတွာ ဌိတံ စိတ္တံ နာမ ဖလစိတ္တံ, တသ္မာ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရမေဝ. တမ္ပီတိ ဖလစိတ္တမ္ပိ မဂ္ဂါနန္တရတာယ မဂ္ဂနိဿိတံ ကတွာ မိဿကမေဝ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ ‘‘ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ.

209. “厌离”即是通达(nibbedha)。能通达之法，如法与律等。因其摄于通达之部分，故名“抉择分”(nibbedhabhāgiya)。因此说“属于厌离之分”。以修习而安住之心。（此心）亦含摄观(vipassanā)道，故说“道觉支是混合的”。“由彼”是指由彼觉支所修习之心。或谓，修习彼觉支已，安住之心名为果心，因此，其所生者唯是出世间。彼果心亦因紧随于道、依止于道，故亦可称为混合，因经中说“其导向觉悟”。

၉. ဧကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 一法经释义

၂၁၀. သံယောဇနသင်္ခါတာ ဝိနိဗန္ဓာတိ ကာမရာဂါဒိသံယောဇနသညိတာ ဗန္ဓနာ. ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဟဏာတိ ဂိလိတွာ ဝိယ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဟဏာကာရာ.

210. “系缚”(vinibandhā)即名为“结”(saṃyojana)者，是指被称为欲贪等结之束缚。“彻底执取”是指如吞咽般彻底完成执取之状。

၁၀. ဥဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 优陀夷经释义

၂၁၁. ဗဟုကတံ [Pg.427] ဝုစ္စတိ ဗဟုကာရော ဗဟုမာနော, နတ္ထိ ဧတဿ ဗဟုကတန္တိ အဗဟုကတော, အကတဗဟုမာနော. ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥက္ကုဇ္ဇန္တော ဝိယ နိရုဇ္ဈမာနော အဝကုဇ္ဇန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥက္ကုဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ ဥဒယော, အဝကုဇ္ဇံ ဝယော’’တိ. ပရိဝတ္တေန္တောတိ အနိစ္စာတိပိ ဒုက္ခာတိပိ အနတ္တာတိပိ. ‘‘ဧသော ဟိ တေ ဥဒါယိ မဂ္ဂေါ ပဋိလဒ္ဓေါ, ယော တေ…ပေ… တထတ္တာယ ဥပနေဿတီ’’တိ ပရိယောသာနေ ဘဂဝတော ဝစနဉ္စေတ္ထ သာဓကံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန တေနာကာရေန ဝိဟရန္တန္တိ ယေန သမ္မသနာကာရေန ဝိပဿနာဝိဟာရေန ဝိဟရန္တံ. တထာဘာဝါယာတိ ခီဏာသဝဘာဝပစ္စဝေက္ခဏာယ. တေနာဟ – ‘‘ခီဏာ ဇာတီတိ…ပေ… တံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟာ’’တိ.

211. “多作”即是多行、多敬；“无多作”即无多行、无敬。法生起时如正置，坏灭时如倒置，故说：“正置为生，倒置为灭”。“翻转”是指（观其）为无常、为苦、为无我。于结尾处，世尊(bhagavā)之言：“优陀夷(udāyī)，此即汝所证之道，此道将引汝……至于如是性”，此语当视为此处之佐证。“以彼彼行相而住”是指以审思之行相、以观(vipassanā)住而住。“为成其状”是指为省察漏尽者之状态。因此，（世尊）为显示此义而如是说：“生已尽……（中略）……”。

ဥဒါယိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

优陀夷品释义终。

၄. နီဝရဏဝဂ္ဂေါ

4. 盖品

၃-၄. ဥပက္ကိလေသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-4. 杂染经等释义

၂၁၄-၂၁၅. န စ ပဘာဝန္တန္တိ န စ ပဘာသမ္ပန္နံ. ပဘိဇ္ဇနသဘာဝန္တိ တာပေတွာ တာလနေ ပဘင်္ဂုတံ. အဝသေသံ လောဟန္တိ ဝုတ္တာဝသေသံ ဇာတိလောဟံ, ဝိဇာတိလောဟံ, ကိတ္တိမလောဟန္တိ ပဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ လောဟံ. ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနေနာတိ ဧတ္ထ နနု လောကိယကုသလစိတ္တဿပိ သုဝိသုဒ္ဓဿ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနေန ဥပက္ကိလေသတာတိ? သစ္စမေတံ, ယသ္မိံ ပန သန္တာနေ နီဝရဏာနိ လဒ္ဓပတိဋ္ဌာနိ, တတ္ထ မဟဂ္ဂတကုသလဿပိ အသမ္ဘဝေါ, ပဂေဝ လောကုတ္တရကုသလဿ, ပရိတ္တကုသလံ ပန ယထာပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. နီဝရဏေ ဟိ ဝူပသန္တေ သန္တာနေ ဥပ္ပတ္တိယာ အပရိသုဒ္ဓံ ဟောတိ, ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ, အပရိသုဒ္ဓဒီပကပလ္လိကဝဋ္ဌိတေလာဒိသန္နိဿယော ဒီပေါ ဝိယ, အပိစ နိပ္ပရိယာယတော ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနေနေဝ တေသံ ဥပက္ကိလေသတာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယဒဂ္ဂေန ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. အာရမ္မဏေ ဝိက္ခိတ္တပ္ပတ္တိဝသေန စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န အာဝရန္တီတိ ကုသလဓမ္မေ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန န အာဝရန္တိ, အထ ခေါ တေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဟောန္တိ. န ပဋိစ္ဆာဒေန္တီတိ န [Pg.428] ဝိနန္ဓန္တိ. စတုဘူမကစိတ္တဿာတိ စတုတ္ထဘူမကကုသလစိတ္တဿ အနုပက္ကိလေသာ, တေဟိ အကိလိဿနတော.

214-215. “不发光”即不具光明。“有破碎性”是指加热锤打时的易碎性。“其余铁”是指所说之剩余部分，即原生铁、非原生铁、人造铁等所有种类的铁。于“不提供生起之机”一句，（问曰：）难道世间善心虽极清净，不也因不提供生起之机而成为杂染吗？诚然。然于某相续中，若诸盖已得立足，则广大善法尚不能生，何况出世间善法？而微小善法则随缘而生。于诸盖已止息之相续中，（善法）生起时亦为不净，名为被染，犹如灯火，虽依于不净之灯台、灯芯、油等。复次，为示“正因不提供生起之机，故彼等为杂染”，而说“以何为首……”等。当知，因于所缘中达到散乱状态，故如粉碎。‘不障碍’是指，不以‘不提供善法生起之机’的方式来障碍，反而助其生起。‘不覆盖’即不缠缚。‘四地心’是指第四地之善心，因其不为彼等所染，故无杂染。

၈. အာဝရဏနီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 障碍与盖经释义

၂၁၉. ပညာ ဒုဗ္ဗလာ ဟောတိ, န ဗလဝတီ ပဋိပက္ခေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘မန္ဒာ အဝိသဒါ’’တိ.

219. 慧力微弱，而非强劲，因其为敌对法所染污。因此说“迟钝而不清晰”。

ပဉ္စ နီဝရဏာ ဒူရေ ဟောန္တိ အာဝရဏာဘာဝတော. တမေဝ ပီတိန္တိ သပ္ပာယဓမ္မသဝနေ ဥပ္ပန္နံ ပီတိံ. တဿာ တဒါ ဥပ္ပန္နာကာရသလ္လက္ခဏေန အဝိဇဟန္တော ပုနပ္ပုနံ တဿာ နိဗ္ဗတ္တနေန. တေနာဟ ‘‘ပဉ္စ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ’’တိ. ဣဒံ သန္ဓာယာတိ ဧတ္တကေ ဒိဝသေပိ န ဝိနဿန္တိ, သာ ဓမ္မပီတိ လဒ္ဓပစ္စယာ ဟုတွာ ဝိသေသာဝဟာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဧတံ ‘‘ဣမဿ ပဉ္စ နီဝရဏာ တသ္မိံ သမယေ န ဟောန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပီတိပါမောဇ္ဇပက္ခိယာတိ ပီတိပါမောဇ္ဇပစ္စယာ. နဿန္တီတိ နိရောဓပစ္စယဝသေန ပဝတ္တနတော နဿန္တိ. သဘာဂပစ္စယဝသေန ပုန ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ…ပေ… ဝုစ္စတိ ကိစ္စသာဓနဝသေန ပဝတ္တနတော.

五盖远离，因无障碍故。“彼喜”是指听闻适悦之法时所生之喜。不舍离彼，了知其当时生起之相，并令其再再生起。因此说‘镇伏五盖’。意指：纵经数日亦不消失，彼法喜得缘而成，能引生殊胜利益。针对此义，故说‘于彼之时，此人五盖实不存在’等语。‘喜与悦之分’即以喜与悦为缘。‘坏灭’是指，因依于灭缘而转起，故坏灭。纵然再依同分缘而生起……（中略）……（亦）称为（坏灭），因其依成就作用而转起。

၉. ရုက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 树木经释义

၂၂၀. အဘိရုဟနကာတိ သမီပရုက္ခေ အဘိဘဝိတွာ ရုဟနကာ. အဋ္ဌိကစ္ဆကောတိ အဋ္ဌိဗဟုလကစ္ဆကော. ကပိထနသဒိသဖလတ္တာ ကပိတ္ထနောတိ လဒ္ဓနာမော.

220. “攀缘者”(Abhiruhanakā)是指压制并攀附附近树木而生长者。“骨沼”(Aṭṭhikacchako)是指多骨之沼泽地。因其果实类似木苹果(kapittha)，故得名为“格毕达那”(kapitthana)。

၁၀. နီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 盖经释义

၂၂၁. အန္ဓဘာဝကရဏာ ပညာစက္ခုဿ ဝိဗန္ဓနတော. တထာ ဟိ တေ ‘‘အစက္ခုကရဏာ ပညာနိရောဓိကာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဝိဟနတိ ဝိဗာဓတီတိ ဝိဃာတော, ဒုက္ခန္တိ အာဟ ‘‘ဝိဃာတပက္ခိယာတိ ဒုက္ခပက္ခိကာ’’တိ. နိဗ္ဗာနတ္ထာယ န သံဝတ္တန္တီတိ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ. မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ ကထိတာ ပုဗ္ဗဘာဂိကာနံ ကထိတတ္တာ.

221. 致成盲目，因其束缚慧眼故。诚然，彼等被称为“致成无眼，令慧息灭”。`Vihanati`是恼害，`vibādhati`是障碍，故为`vighāto`（恼害）；是苦，故说“属恼害品，即属苦品”。不趣向涅槃，故为“不趣向涅槃者”(anibbānasaṃvattanikā)。已说杂觉支，因前分已说故。

နီဝရဏဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

盖品释义终。

၅. စက္ကဝတ္တိဝဂ္ဂေါ

5. 转轮王品

၁. ဝိဓာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 分别经释义

၂၂၂. ဝိဓီယန္တီတိ [Pg.429] ဝိဓာ, မာနာဒိဘာဂါ ကောဋ္ဌာသာတိ အာဟ ‘‘တယော မာနကောဋ္ဌာသာ’’တိ. တထာ တထာ ဝိဒဟနတောတိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ တေန တေနာကာရေန ဝိဒဟနတော ဌပနတော, ဌပေတဗ္ဗတော ဝါ.

222. `Vidhīyanti`（被分别），故为`vidhā`（分别），即慢等为部分、为划分，故说“三种慢的划分”(tayo mānakoṭṭhāsā)。如是如是分别故，即以“我为胜”(seyyohamasmī)等，以彼彼行相而分别、安立，或因其应被安立故。

၂. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 转轮王经释义

၂၂၃. သိရိသမ္ပတ္တိယာ ရာဇတိ ဒိပ္ပတိ သောဘတီတိ ရာဇာ, ဒါနပိယဝစနအတ္ထစရိယာသမာနတ္တတာသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ. ရဉ္ဇေတီတိ ရမေတိ. အဗ္ဘုဂ္ဂတာယာတိ ဥဒီရိတာ နိဗ္ဗတ္တိတော တတ္ထ တတ္ထ ဂစ္ဆနတော. စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကရတနံ ပဝတ္တေတိ. ဒေဝဋ္ဌာနန္တိ ပူဇနီယဒေဝဋ္ဌာနံ. စိတ္တီကတဋ္ဌေနာတိ ပူဇနီယဘာဝေန. အဂ္ဃော နတ္ထိ စိရကာလသမ္ဘဝပုညာနုဘာဝသိဒ္ဓရတနသဗ္ဘာဝတော. အညေဟိ စက္ကဝတ္တိနော ပရိဂ္ဂဟဘူတရတနေဟိ. လောကေတိ မနုဿလောကေ. တေန တဒညလောကံ နိဝတ္တေတိ. ဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏေန အတီတာနာဂတံ နိဝတ္တေတိ. ဗုဒ္ဓါ စ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စက္ကဝတ္တိနောပိ ယေဘုယျေန တသ္မိံယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတောတိ အဓိပ္ပာယော. အနောမဿာတိ အလာမကဿ ဥက္ကဋ္ဌဿ. သေသာနိ ရတနာနိ.

223. 因祥瑞圆满而`rājati`（统治）、`dippati`（光耀）、`sobhati`（庄严），故为`rājā`（王）。又以布施、爱语、利行、同事此四摄事`rañjeti`（令喜乐），即`rameti`（使愉悦）。`Abbhuggatā`（升起）是说`udīritā`（被发起）、`nibbattito`（已产生），并`tattha tattha gacchanato`（到处移动）。`Cakkaṃ vatteti`（转动轮）即`cakkaratanaṃ pavatteti`（使轮宝转起）。`Devaṭṭhānaṃ`（天处）即`pūjanīyadevaṭṭhānaṃ`（应供养天处）。`Cittīkataṭṭhena`（因被尊重）即`pūjanīyabhāvena`（因其应被供养）。`Aggho natthi`（无价），因其为长时所生福德威力成就之宝的自性故；（此价）高于其他为转轮王所拥有的珍宝。`Loke`（于世间）即于人世间。以此排除其他世间。以“现存”一词排除过去与未来。其意为：诸佛有时偶尔出现，而转轮王大多即于此世间出现。`Anomassa`（无劣者）即`alāmakassa`（不卑劣者）、`ukkaṭṭhassa`（卓越者）。其余诸宝亦然。

တတြာတိ ဝါကျောပညာသနေ နိပါတော, တသ္မိံ ပါတုဘာဝဝစနေ. ‘‘အယုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ တတ္ထ အဓိပ္ပာယံ ဝိဝရန္တော ‘‘ဥပ္ပန္နံ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တေဟိ ရတနေဟိ စက္ကဝတ္တနနိယမာပေက္ခတာယ စက္ကဝတ္တိဝစနဿ. နိယမေနာတိ ဧကန္တေန. ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ ဘာဝိနိ ဘူတေ ဝိယ ဥပစာရောတိ ယထာ – ‘‘အဂမာ ရာဇဂဟံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (သု. နိ. ၄၁၀). လဒ္ဓနာမဿာတိ စက္ကဝတ္တီတိ လောကေ လဒ္ဓသမညဿ ပတ္ထနီယဿ ပုရိသဝိသေသဿ. မူလုပ္ပတ္တိဝစနတောပီတိ ‘‘စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ’’တိ ဧတဿ ပဌမုပ္ပတ္တိယာ ဝစနတောပိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ယော ဟိ စက္ကဝတ္တိရာဇာ, တဿ ဥပ္ပတ္တိယာ စက္ကရတနဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော စက္ကဝတ္တီတိ ဧဝံ နာမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘‘စက္ကံ ဝတ္တေဿတီ’’တိ ဣဒံ ပန နိယာမံ အနပေက္ခိတွာ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ရတနာနုပ္ပတ္တိံ [Pg.430] ဂဟေတွာ ဝုတ္တနယတော သညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ‘‘စက္ကဝတ္တီ’’တိ. ဧကမေဝါတိ စက္ကရတနမေဝ ပဌမံ ပါတုဘဝတိ. ယသ္မိံ ဘူတေ ရညော စက္ကဝတ္တိသမညာ, အထ ပစ္ဆာ ရတနာနိ ပါတုဘဝန္တီတိ ဗဟူနံ ပါတုဘာဝံ ဥပါဒါယ ဗဟုလဝစနတောပိ ဧတံ ‘‘စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ. အယံ ဟေတုကတ္တုသညိတော အတ္ထဘေဒေါ. ပါတုဘာဝါတိ ပါတုဘာဝတော. ပုညသမ္ဘာရော ဘိန္နသန္တာနတာယ ရတနာနမ္ပိ ပရိယာယေန ဥပနိဿယဟေတူတိ ဝုတ္တံ. ယုတ္တမေဝေတံ ယထာဝုတ္တယုတ္တိယုတ္တတ္တာ.

`Tatra`（于彼）是句首的不变词，用于“于彼出现之语”中。说了“不相应”后，为阐明其意而说“已生”等。因“转轮王”之语，须待彼等与转轮王规则相关的珍宝故。`Niyamena`（以规则）即`ekantena`（决定）。此为譬喻，乃于未来事作已成说，犹如“佛陀已至王舍城”(agamā rājagahaṃ buddho)。`Laddhanāmassa`（得名者）即于世间获得“转轮王”之名、值得期求的特殊个人。亦从其根本生起之语，即从“因转轮王出现”此最初生起之语而来。今为阐明其义，而说“若”等。若有转轮王，因其出现而有轮宝出现，故生起“转轮王”之名。然而，“将转动轮”一语，则不待规则，仅就其（轮宝）出现而言，依此理趣而生起“转轮王”之想。`Ekameva`（仅一）即轮宝最先出现。当王已有“转轮王”之名，其后诸宝才出现。因众多（珍宝）出现，故亦以复数说“因转轮王出现，故有诸宝出现”。此乃名为因果之义别。`Pātubhāvā`（因出现）即从其出现而言。福德资粮，因（与诸宝）相续有别，亦次第成为诸宝的亲依止因，故如是说。此说甚为相应，因其与如上所述之理相应故。

ဝတ္တဗ္ဗဘူတော အဓိပ္ပာယော ဧတဿ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော, အတ္ထနိဒ္ဒေသော, သင်္ခေပတော အဓိပ္ပာယော သင်္ခေပါဓိပ္ပာယော. စက္ကရတနာနုဘာဝေန စက္ကဝတ္တိဿရိယဿ သိဇ္ဈနတော ‘‘ဒါတုံ သမတ္ထဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယောဇနပ္ပမာဏေ ပဒေသေ ပဝတ္တတ္တာ ယောဇနပ္ပမာဏံ အန္ဓကာရံ. အတိဒီဃာတိရဿတာဒိံ ဆဗ္ဗိဓံ ဒေါသံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ ဌိတဿာတိ ဝစနသေသော.

有应说之意，故为`adhippāyo`（意趣），即义之解释。简要之意趣，为`saṅkhepādhippāyo`（简意）。因以轮宝威力成就转轮王之主权，故说“能施者”。因于一由旬量之处转起，故（说）一由旬量之黑暗。“离过长、过短等六种过失而住立者”是所余文句。

သဗ္ဗေသံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ပုရေစရံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသနဝသေန ပဝတ္တနတော. ဗုဒ္ဓါဒီဟိပိ အပ္ပဟာနီယတာယ မဟန္တဓမ္မသဘာဝတ္တာ ဓမ္မကာယေ စ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌေန ဓမ္မကာယူပပန္နံ. ပညာပါသာဒတာယ စဿ ဥပရိဂတဋ္ဌေန အစ္စုဂ္ဂတံ. ဝိတ္ထတဋ္ဌေန ဝိပုလံ. မဟန္တတာယ မဟန္တံ. အနာဒိကာလဘာဝိတဿ ကိလေသသန္တာနဿ ခဏေနေဝ ဝိဒ္ဓံသနတော သီဃံ လဟု ဇဝန္တိ ပရိယာယာ. ဗောဇ္ဈင်္ဂဓမ္မပရိယာပန္နတ္တာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကန္တ-ကုသလတ္တာ’’တိ. သမ္ပယုတ္တဝသေန ပီတိယာ အာလောကဝိဒ္ဓံသနဘာဝဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဟဇာတပစ္စယာဒီ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါတိ စတုဘူမကတ္တာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကော ဗောဇ္ဈင်္ဂဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတော.

于一切四地法中为先行，因其以寻求诸善法之趣向而转起故。因其为佛陀等所不舍，自性宏大，且于法身中最为卓越，故具足法身。因其为慧之殿堂，居于上位，故为“极高”(accuggataṃ)。因其广阔，故为“广大”(vipulaṃ)。因其宏大，故为“巨大”(mahantaṃ)。因其能于刹那间摧破无始以来所修习的烦恼相续，故`sīghaṃ`（速）、`lahu`（轻）、`javaṃ`（快）为同义词。因其摄于觉支法，故说“纯善”。因与喜相应，且有光明能破暗之性，故说“俱生缘等”。说“含摄一切法章”，因其为四地法，故说含摄一切的觉支法章。

၄-၁၀. ဒုပ္ပညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-10. 劣慧经等释义

၂၂၅-၂၃၁. ဧဠံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, ဧဠေန မူဂေါ ဝိယာတိ ဧဠမူဂေါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘မုခေန ဝါစ’’န္တိအာဒိမာဟ.

225-231. `Eḷaṃ`说为过失，如因`eḷa`而哑，故为`eḷamūgo`（痴哑）。为示此义，而说“以口发语”等。

စက္ကဝတ္တိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

转轮王品释义终。

၆. သာကစ္ဆဝဂ္ဂေါ

6. 论议品

၁. အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 食经释义

၂၃၂. ပုရိမနယတောတိ [Pg.431] ‘‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာနံ ဓမ္မာန’’န္တိအာဒိနာ အာဂတနယတော. ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရေန. သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ သတိသမ္ပဇညံ. သတိပဓာနံ ဝါ အဘိက္ကန္တာဒီသု သတ္ထကဘာဝပရိဂ္ဂဏှကဉာဏံ သတိသမ္ပဇညံ. တံ သဗ္ဗတ္ထ သတောကာရီဘာဝါဝဟတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တတိ. ယထာ စ ပစ္စနီကဓမ္မပ္ပဟာနံ အနုရူပဓမ္မဒေသနာ စ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဟောတိ, ဧဝံ သတိရဟိတပုဂ္ဂလဝဇ္ဇနာ သတောကာရီပုဂ္ဂလသေဝနာ စ တတ္ထ စ ယုတ္တပယုတ္တတာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘သတိသမ္ပဇည’’န္တိအာဒိနာ. အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ. တထာ ဟိ အရဟာဝ ‘‘သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော’’တိ ဝုစ္စတိ.

232. “依前理趣”即依“念觉支处诸法”等已说之理趣。“如是”即如今所说之行相。念与正知，为念正知。或于前进等（威仪）中，以念为主，能把握有益之智，为念正知。其于一切处带来正念，故能引生念觉支。犹如断除敌对法、宣说随顺法，能令未生善法生起；如是，远离无念之人、亲近具念之人，并于彼处如理应用，亦能引生念觉支。为示此义，故说“念正知”等。以阿拉汉道，修习圆满。诚然，唯阿拉汉被称为“已达念圆满者”。

ဓမ္မာနံ, ဓမ္မေသု ဝါ ဝိစယော, သော ဧဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တဿ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ. ပရိပုစ္ဆကတာတိ အာစရိယံ ပယိရုပါသိတွာ ပဉ္စပိ နိကာယေ သဟဋ္ဌကထာယ ပရိယောဂါဟေတွာ ယံ ယံ တတ္ထ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနံ, တဿ တဿ ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ ဣမဿ ကော အတ္ထော’’တိ ဧဝံ ခန္ဓာဒီသု အတ္ထပုစ္ဆကဘာဝေါ. တေနာဟ ‘‘ခန္ဓ…ပေ… ဗဟုလတာ’’တိ.

于诸法或于法中简择，彼即如前所说理趣之觉支，此即择法觉支。`Paripucchakatā`（遍问性）即亲近阿阇梨，学习五部尼柯耶及其义注，于彼一一难处，则问：“尊者，此是为何？此是何义？”如是于蕴等询问其义。是故说“蕴……乃至……多修习”。

ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော သရီရံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါနိ စ စီဝရာဒီနိ ဣဓ ‘‘ဝတ္ထူနီ’’တိ အဓိပ္ပေတာနိ, တာနိ ယထာ စိတ္တဿ သုခါဝဟာနိ ဟောန္တိ, တထာ ကရဏံ တေသံ ဝိသဒဘာဝကရဏံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာန’’န္တိအာဒိ. ဥဿန္နဒေါသန္တိ ဝါတာဒိဥဿန္နဒေါသံ. သေဒမလမက္ခိတန္တိ သေဒေန စေဝ ဇလ္လိကာသင်္ခါတေန သရီရမလေန စ မက္ခိတံ. စ-သဒ္ဒေန အညမ္ပိ သရီရဿ စ စိတ္တဿ စ ပီဠာဝဟံ သင်္ဂဏှာတိ. သေနာသနံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေန ပတ္တာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဝိသဒေ သတိ, ဝိသယဘူတေ ဝါ. ကထံ ဘာဝနမနုယုတ္တဿ တာနိ ဝိသယောတိ? အန္တရန္တရာ ပဝတ္တနကစိတ္တုပ္ပာဒဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. တေ ဟိ စိတ္တုပ္ပာဒါ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ ဣဇ္ဈန္တိယာပိ အပရိသုဒ္ဓဘာဝါယ သံဝတ္တန္တိ. စိတ္တစေတသိကေသု နိဿယာဒိပစ္စယဘူတေသု. ဉာဏမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနေ. တေန န ကေဝလံ တံ ဝတ္ထုယေဝ[Pg.432], အထ ခေါ တသ္မိံ အပရိသုဒ္ဓေ ဉာဏမ္ပိ အပရိသုဒ္ဓံ ဟောတီတိ နိဿယာပရိသုဒ္ဓိယာ နိဿိတာပရိသုဒ္ဓိ ဝိယ ဝိသယဿ အပရိသုဒ္ဓတာယ ဝိသယီနံ အပရိသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ အနွယတော ဗျတိရေကတော စ.

净治所依者，因心与心所生起之处为身体，及与身体相关的衣等，在此意为“所依”(vatthūni)。为使心适悦而令其清净，即是净治。因此说“内外”等。增盛病者，指风等增盛的病。汗垢所污者，是被汗及身体污垢所染。“ca”字还包含其他令身心苦恼之物。“住处或”中的“或”字，应理解为包括钵等。当其不清净时，或成为所缘时。对于致力于修行者，它们如何成为所缘？这是就间断生起的心识而言的。因为那些心生起，即使心一境性已成就，也会导致不清净。当[所依]作为心与心所的依止等缘时，“智亦”中的“亦”字是总结之义。因此，不仅那所依不清净，而且当它不清净时，智也不清净。这以顺式和逆式显示了：如同依止不净则所依止者不净，所缘不净则能缘者不净。

သမဘာဝကရဏံ ကိစ္စတော အနူနာဓိကဘာဝကရဏံ. ယထာပစ္စယံ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသ္မိံ အဓိမောက္ခကိစ္စဿ ပဋုတရဘာဝေန ပညာယ အဝိသဒတာယ ဝီရိယာဒီနဉ္စ အနုဗလပ္ပဒါနသိထိလတာဒိနာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဣတရာနိ မန္ဒာနီ’’တိ. တတောတိ တသ္မာ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝတော ဣတရေသဉ္စ မန္ဒတ္တာ. ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒတွာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပဂ္ဂဏှနံ အနုဗလပ္ပဒါနံ ပဂ္ဂဟော, ပဂ္ဂဟကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌာနံ, အနိဿဇ္ဇနံ ဝါ ဥပဋ္ဌာနံ, ဝိက္ခေပပဋိပက္ခော. ယေန ဝါ သမ္ပယုတ္တာ အဝိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, သော အဝိက္ခေပေါ. ရူပဂတံ ဝိယ စက္ခုနာ ယေန ယာထာဝတော ဝိသယသဘာဝံ ပဿတိ, တံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ ဗလဝတာ သဒ္ဓိန္ဒြိယေန အဘိဘူတတ္တာ. သဟဇာတဓမ္မေသု ဟိ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောန္တာနံ သဟ ပဝတ္တမာနာနံ ဓမ္မာနံ ဧကရသတာဝသေနေဝ အတ္ထသိဒ္ဓိ, န အညထာ. တသ္မာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. တန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ.

令平等，从作用上说是令无增无减。例如，由于对所信之事的胜解作用过强，智慧不清明，以及精进等支持的松懈等，信根会变得强大。因此说“其余的弱”。“Tato”即“因此”，因为信根强盛而其余的弱。不令堕于懈怠，而策励、支持相应法，即是“策励”(paggaho)；[当精进根弱时，]它“不能做策励的作用”，应如此连接。趋向所缘而住，或不舍离，即是“现起”(upaṭṭhānaṃ)，是散乱的对治。或者，使相应法不散乱的，即是“不散乱”(avikkhepo)。如同以眼见色，通过它如实地见所缘的自性，[但慧根]“不能做见的作用”，因为它被强大的信根所压倒。因为在俱生法中，当诸法行使根的作用、共同运作时，只有通过作用一致才能成就其义利，而非他法。“因此”是回顾已说之义，将其作为原因。那个，指信根。

ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေနာတိ ယဿ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုနော ဥဠာရတာဒိဂုဏေ အဓိမုစ္စနဿ သာတိသယပ္ပဝတ္တိယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဇာတံ, တဿ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာဒိဝိဘာဂတော ယာထာဝတော ဝီမံသနေန. ဧဝဉှိ ဧဝံဓမ္မတာနယေန သဘာဝသရသတော ပရိဂ္ဂယှမာနေ သဝိပ္ဖာရော အဓိမောက္ခော န ဟောတိ – ‘‘အယံ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝေါ’’တိ ပညာဗျာပါရဿ သာတိသယတ္တာ. ဓုရိယဓမ္မေသု ဟိ ယထာ သဒ္ဓါယ ဗလဝဘာဝေ ပညာယ မန္ဒဘာဝေါ ဟောတိ, ဧဝံ ပညာယ ဗလဝဘာဝေ သဒ္ဓါယ မန္ဒဘာဝေါ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန…ပေ… ဟာပေတဗ္ဗ’’န္တိ. တထာ အမနသိကရဏေနာတိ ယေနာကာရေန ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဇာတံ, တေနာကာရေန ဘာဝနံ နာနုယုဉ္ဇနေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဓ ဒုဝိဓေန သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝေါ အတ္တနော ဝါ ပစ္စယဝိသေသေန ကိစ္စုတ္တရိယတော ဝီရိယာဒီနံ ဝါ မန္ဒကိစ္စတာယ. တတ္ထ ပဌမဝိကပ္ပေ ဟာပနဝိဓိ ဒဿိတော, ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပန ယထာ မနသိကရောတော ဝီရိယာဒီနံ မန္ဒကိစ္စတာယ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဇာတံ, တထာ အမနသိကာရေန ဝီရိယာဒီနံ ပဋုတရဘာဝါဝဟေန မနသိကာရေန သဒ္ဓိန္ဒြိယံ တေဟိ [Pg.433] သမတံ ကရောန္တေန ဟာပေတဗ္ဗံ. ဣမိနာ နယေန သေသိန္ဒြိယေသုပိ ဟာပနဝိဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

以观察法自性，是指由于对所信之事的殊胜等功德过度胜解，信根变得强大，此时应通过如实省察其因缘、缘生等差别。因为如此，当以“法性如此”之理，从自性本质上把握时，就不会有扩张的胜解——因为智慧的作用变得超胜，[而了知]“此即诸法之自性”。在主导法中，信强则慧弱，慧强则信弱。因此说：“应以观察法自性……令其减弱”。同样，“以不作意”是指：不以那种令修行者信根变强的方式去修行。在此，信根变强有两种方式：或因其自身的特殊之缘而作用超胜，或因精进等的作用微弱。其中，第一种情况的减弱方法已被开示。至于第二种情况，若因作意导致精进等作用微弱而信根变强，则应通过不作意[那种作意]，或通过能令精进等作用变强的作意，使信根与它们平等，从而令其减弱。应以此理了知其余诸根的减弱方法。

ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထူတိ သော ဟိ အာယသ္မာ သဒ္ဓါဓိမုတ္တော တတ္ထ စ ကတာဓိကာရော သတ္ထု ရူပကာယဒဿနေ ပသုတော ဧဝ ဟုတွာ ဝိဟရန္တော သတ္ထာရာ – ‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလိ, ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန, ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၈၇) ဩဝဒိယမာနော ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇိတောပိ တံ အနနုယုဉ္ဇန္တော ပဏာမိတော အတ္တာနံ ဝိနိပါတေတုံ ပပါတဋ္ဌာနံ အဘိရုဟိ. အထ နံ သတ္ထာ ယထာနိသိန္နောဝ ဩဘာသဝိဿဇ္ဇနေန အတ္တာနံ ဒဿေတွာ –

瓦咖利(Vakkali)长老的故事：彼具寿以信为胜解，曾于此发愿，沉迷于瞻仰导师的色身。导师教诫他说：“瓦咖利，见此腐臭之身于你何益？瓦咖利，见法者即见我。”（《相应部》3.87）等。他虽被指派了业处，却不修行，被遣走后，便登上悬崖，欲投身自尽。尔时，导师如其所坐，通过放光向他示现自身，并说：

‘‘ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဘိက္ခု, ပသန္နော ဗုဒ္ဓသာသနေ;

အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ, သင်္ခါရူပသမံ သုခ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၈၁) –

“比丘多欣悦，净信佛陀教，必达寂静境，诸行止息乐。”（《法句经》381）

ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဧဟိ, ဝက္ကလီ’’တိ အာဟ. သော တေန ဝစနေန အမတေနေဝ အဘိသိတ္တော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ, သဒ္ဓါယ ဗဟုလဘာဝတော ဝိပဿနာဝီထိံ နာရောဟတိ. တံ ဉတွာ ဘဂဝါ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေတွာ အဒါသိ. သော သတ္ထာရာ ဒိန္နနယေန ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿန’’န္တိ. ဧတ္ထာတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တဘာဝေ သေသိန္ဒြိယာနံ သကိစ္စာကရဏေ.

说完偈颂后，世尊说：“来，瓦咖利。”他听了这话，如被甘露灌顶，欢喜满足，开始修习观。但由于信过强，他无法进入观的道路。世尊了知此事后，为了使诸根达到平衡，清净了他的业处后给予了他。他以导师所给的方法，努力修习观，依道次第证得了阿罗汉果。因此说：“于此，瓦咖利长老的故事是例子。”“于此”是指：在信根过强，其余诸根不能行使各自作用的情况下。

ဣတရကိစ္စဘေဒန္တိ ဥပဋ္ဌာနာဒိကိစ္စဝိသေသံ. ပဿဒ္ဓါဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဟာပေတဗ္ဗန္တိ ယထာ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝေါ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဟာယတိ, ဧဝံ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတာ ပဿဒ္ဓိယာဒိဘာဝနာယ ဟာယတိ သမာဓိပက္ခိကတ္တာ တဿာ. တထာ ဟိ သမာဓိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတံ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခန္တီ ဝီရိယာဒိဘာဝနာ ဝိယ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတံ ဥဒ္ဓစ္စပါတတော ရက္ခန္တီ ဧကံသတော ဟာပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာယ ဟာပေတဗ္ဗ’’န္တိ. သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထူတိ သုကုမာရသောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု. သော ဟိ အာယသ္မာပိ သတ္ထု သန္တိကာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သီတဝနေ ဝိဟရန္တော – ‘‘မမ သရီရံ သုခုမာလံ, န စ သက္ကာ သုခေနေဝ သုခံ အဓိဂန္တုံ, ကာယံ ကိလမေတွာပိ သမဏဓမ္မော ကာတဗ္ဗော’’တိ ဌာနစင်္ကမနမေဝ အဓိဋ္ဌာယ [Pg.434] ပဓာနမနုယုဉ္ဇန္တော ပါဒတလေသု ဖောဋေသု ဥဋ္ဌိတေသုပိ ဝေဒနံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဒဠှဝီရိယံ ကရောန္တော အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ဝိသေသံ ပဝတ္တေတုံ နာသက္ခိ. သတ္ထာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝီဏောပမောဝါဒေန ဩဝဒိတွာ ဝီရိယသမတာယောဇနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေတွာ ဂိဇ္ဈကူဋံ ဂတော. ထေရောပိ သတ္ထာရာ ဒိန္နနယေန ဝီရိယသမတံ ယာဇေတွာ ဘာဝေန္တော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တေဝ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဒဿေတဗ္ဗ’’န္တိ. သေသေသုပီတိ သတိသမာဓိပညိန္ဒြိယေသုပိ.

“其他作用的差别”是指现起等作用的差别。轻安等，应以“等”字包含定觉支和舍觉支。“当减弱”是说：如同信根的强盛因观察法自性而减退，精进根的过度也会因修习轻安等而减退，因为它属于定分。诚然，如同修习精进等能守护定根不过度而堕于懈怠，修习（轻安等）也能守护精进根不过度而堕于掉举，必定使其减退。所以说“应以修习轻安等而减弱之”。苏那长老的故事，是指柔善苏那(Sukumāra Soṇa)长老的故事。这位具寿从导师处领受业处后，住在寒林(Sītavana)时心想：“我的身体娇嫩，不能以安乐得安乐，应当劳累其身来修沙门法”，于是决意唯行经行，策励精进，即使脚底生起水泡也忍受着疼痛，勇猛精进，但因精进过度而未能引发殊胜法。导师去到那里，以琴弦譬喻教诫他，开示了调整精进平等的方法，清净其业处后，便去了鹫峰山(Gijjhakūṭa)。长老也依导师所示之法，调整精进平等而修习，策励观禅，便安住于阿罗汉位。因此说“当示苏那长老的故事”。其余诸根，是指念根、定根和慧根也是如此。

သမတန္တိ သဒ္ဓါပညာနံ အညမညံ အနူနာဓိကဘာဝံ, တထာ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ. ယထာ ဟိ သဒ္ဓါပညာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဓုရိယဓမ္မဘူတာနံ ကိစ္စတော အညမညနာတိဝတ္တနံ ဝိသေသတော ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. ယတော တေသံ သမဓုရတာယ အပ္ပနာ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ သမာဓိဝီရိယာနံ ကောသဇ္ဇုဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ သမတာယ သတိ အညမညုပတ္ထမ္ဘနတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အန္တဒွယပါတာဘာဝေန သမ္မဒေဝ အပ္ပနာ ဣဇ္ဈတီတိ. ဗလဝသဒ္ဓေါတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ဗျတိရေကမုခေန သမတ္ထနံ. တဿတ္ထော – ယော ဗလဝတိယာ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော အဝိသဒဉာဏော, သော မုဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, န အဝေစ္စပ္ပသန္နော. တထာ ဟိ သော အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ, သေယျထာပိ တိတ္ထိယသာဝကာ. ကေရာဋိကပက္ခန္တိ သာဌေယျပက္ခံ ဘဇတိ. သဒ္ဓါဟီနာယ ပညာယ အတိဓာဝန္တော ‘‘ဒေယျဝတ္ထုပရိစ္စာဂေန ဝိနာ စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေနပိ ဒါနမယံ ပုညံ ဟောတီ’’တိအာဒီနိ ပရိကပ္ပေတိ ဟေတုပတိရူပကေဟိ ဝဉ္စိတော, ဧဝံဘူတော စ လူခတက္ကဝိလုတ္တစိတ္တော ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ နာဒိယတိ, သညတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတီ’’တိ. ယထာ စေတ္ထ သဒ္ဓါပညာနံ အညမညံ သမဘာဝေါ အတ္ထာဝဟော, ဝိသမဘာဝေါ အနတ္ထာဝဟော, ဧဝံ သမာဓိဝီရိယာနံ အညမညံ သမဘာဝေါ အတ္ထာဝဟော, ဣတရော အနတ္ထာဝဟော, တထာ သမဘာဝေါ အဝိက္ခေပါဝဟော, ဣတရော ဝိက္ခေပါဝဟော. ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ, တေန အပ္ပနံ န ပါပုဏာတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧသ နယော ဥဒ္ဓစ္စံ အဘိဘဝတီတိ ဧတ္ထာပိ. တဒုဘယန္တိ သဒ္ဓါပညာဒွယံ သမာဓိဝီရိယဒွယဉ္စ. သမံ ကာတဗ္ဗန္တိ သမတံ ကာတဗ္ဗံ.

“平等”是指信与慧相互间不增不减的状态，定与精进也是如此。诚然，信与慧各自作为主导法，在作用上尤其应当互不超越。因为当它们平等地承担职责时，安止(appanā)才能成就。同样，当属于懈怠与掉举之分的定与精进达到平等时，由于相互扶持，相应法便不会堕入二边，安止才能正确地成就。“强信者”等，是以否定的方式来支持上述意义。其义是：若人具足强信而智慧不明，他便是糊涂信，而非基于理解的确信。因为他会在非处生信，犹如外道弟子。他会趋向于狡诈一分。而智慧胜过信心者，则会过度驰骋，被相似的理由所欺，构想出“无需舍弃所施之物，仅凭心生起，便有施所成福”等。这样的人，心被粗劣的思辨所毁，不接受智者之言，无法被开导。因此说“如同因药而起的病，变得不可救药”。于此，信与慧相互平等则带来利益，不平等则带来损害；同样，定与精进相互平等则带来利益，不平等则带来损害。平等带来不散乱，不平等则带来散乱。（定根强盛时）会为懈怠所胜，因此不能到达安止，这是其义。“为掉举所胜”也是此理。“彼二者”是指信慧二法与定精进二法。“当令平等”即是当令均衡。

သမာဓိကမ္မိကဿာတိ သမထကမ္မဋ္ဌာနိကဿ. ဧဝန္တိ ဧဝံ သန္တေ, သဒ္ဓါယ ထောကံ ဗလဝဘာဝေ သတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဒဟန္တောတိ ‘‘ပထဝီ ပထဝီတိ မနသိကာရမတ္တေန [Pg.435] ကထံ ဈာနုပ္ပတ္တီ’’တိ အစိန္တေတွာ ‘‘အဒ္ဓါ သမ္ဗုဒ္ဓေန ဝုတ္တဝိဓိ ဣဇ္ဈတီ’’တိ သဒ္ဒဟန္တော သဒ္ဓံ ဇနေန္တော. ဩကပ္ပေန္တောတိ အာရမ္မဏံ အနုပဝိသိတွာ ဝိယ အဓိမုစ္စနဝသေန အဝကပ္ပေန္တော ပက္ခန္ဒန္တော. ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ သမာဓိပဓာနတ္တာ ဈာနဿ. ဥဘိန္နန္တိ သမာဓိပညာနံ. သမာဓိကမ္မိကဿ သမာဓိနော အဓိမတ္တတာယ ပညာယ အဓိမတ္တတာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘သမတာယပီ’’တိ, သမဘာဝေနာပီတိ အတ္ထော. အပ္ပနာတိ လောကိယအပ္ပနာ. တထာ ဟိ ‘‘ဟောတိယေဝါ’’တိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ, လောကုတ္တရပ္ပနာ ပန တေသံ သမဘာဝေနေဝ ဣစ္ဆိတာ. ယထာဟ ‘‘သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၇၀). ယဒိ ဝိသေသတော သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမာနတံ ဣစ္ဆတိ, ကထံ သတီတိ အာဟ – ‘‘သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ လီနုဒ္ဓစ္စပက္ခိကေသု ပဉ္စိန္ဒြိယေသု. ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကေကဒေသေ ဂဏှန္တော ‘‘သဒ္ဓါဝီရိယပညာန’’န္တိ အာဟ. အညထာ ပီတိ စ ဂဟေတဗ္ဗာ သိယာ. တထာ ဟိ ‘‘ကောသဇ္ဇပက္ခိကေန သမာဓိနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ, န စ ‘‘ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာဟီ’’တိ. သာတိ သတိ. သဗ္ဗေသု ရာဇကမ္မေသု နိယုတ္တောတိ သဗ္ဗကမ္မိကော. တေနာတိ ယေန ကာရဏေန သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, တေန အာဟ အဋ္ဌကထာယံ. သဗ္ဗတ္ထ နိယုတ္တာ သဗ္ဗတ္ထိကာ, သဗ္ဗေန ဝါ လီနုဒ္ဓစ္စပက္ခိကေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန အတ္ထေတဗ္ဗာ သဗ္ဗတ္ထိယာ, သဗ္ဗတ္ထိယာဝ သဗ္ဗတ္ထိကာ. စိတ္တန္တိ ကုသလစိတ္တံ. တဿ ဟိ သတိပဋိသရဏံ ပရာယဏံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ. တေနာဟ – ‘‘အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိ.

“于定业者”即于修止业处者。“如是”是说，当信稍强时。“信受者”是说，不思惟“仅作意‘地、地’如何能生起禅那”，而生起信心，相信“善逝所说之法必定成就”。“信解者”是说，如深入所缘般，以胜解而投入、进入。禅那以定为主，故心一境性应强有力。“二者”指定与慧。对于修定业者，因其定根强盛，故亦欲求慧根强盛，因此说“亦于平等”，义为亦于（二者）平等的状态。此处的安止(appanā)指世间安止。诚然，说“会有的”是带着怀疑而说，而出世间安止则唯求彼等平等。如言：“止观双运而修。”(增支部4.170) 若特别欲求信慧与定精进的平等，念根如何？答曰：“然念于一切处皆强为宜。”“于一切处”指于沉、掉二分的五根中。于掉举分中，取“信、精进、慧”而言。否则，喜也应被计入。诚然，只说了“与懈怠相应的定”，而未说“以轻安、定、舍”。“彼”即是念。如于一切王事中受任者为“总管”。“是故”是说，因其于一切处皆为所需，故义注中说。“遍一切处所需者”(sabbatthikā)，因其遍一切处而受用；或因其为一切沉、掉二分的觉支所需求，故为遍一切处所需者。“心”指善心。念是它的依止、归趣，为未得之得，未证之证。是故说“以守护为现起”等。

ခန္ဓာဒိဘေဒေ အနောဂါဠှပညာနန္တိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စဝသေနပိ ခန္ဓာယတနာဒီသု အပ္ပတိဋ္ဌိတဗုဒ္ဓီနံ. ဗဟုဿုတသေဝနာ ဟိ သုတမယဉာဏာဝဟာ. တရုဏဝိပဿနာသမင်္ဂီပိ ဘာဝနာမယဉာဏေ ဌိတတ္တာ ဧကံသတော ပညဝါ ဧဝ နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သမပညာသ…ပေ… ပုဂ္ဂလသေဝနာ’’တိ. ဉေယျဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရဘာဝဝသေန တပ္ပရိစ္ဆေဒကဉာဏဿ ဂမ္ဘီရဘာဝဂဟဏန္တိ အာဟ – ‘‘ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓာဒီသု ပဝတ္တာယ ဂမ္ဘီရပညာယာ’’တိ. တဉှိ ဉေယျံ တာဒိသာယ ပညာယ စရိတဗ္ဗတော ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ, တဿာ ဝါ ပညာယ တတ္ထ ပဘေဒတော ပဝတ္တိ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယာ, တဿာ ပစ္စဝေက္ခဏာတိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရပညာယ ပဘေဒပစ္စဝေက္ခဏာ’’တိ. ယထာ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော နာမ အရဟာ ဧဝ, ဧဝံ သော ဧဝ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တောပီတိ အာဟ [Pg.436] ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတီ’’တိ. ဝီရိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ.

“于蕴等差别中无深彻之慧者”是说，即使依于教理和多闻，于蕴、处等法中仍无稳固之智者。因为亲近多闻者能带来闻所成慧。即使是具足初观(taruṇavipassanā)者，因安住于修所成慧，也堪称有慧者，故说：“与等慧者……乃至……亲近个人”。是说，因所知法甚深，故抉择彼之智亦甚深，故说：“于甚深蕴等中转起的甚深慧”。彼所知法当以此慧行之，故为“甚深智行”；或彼慧于其中分别而转起，亦为“甚深智行”；对此的审察，故说：“于甚深慧的分别审察”。如同得念圆满者即是阿罗汉，得慧圆满者亦复如是，故说：“以阿罗汉道，修习达于圆满”。于精进等，理亦如是。

‘‘တတ္တံ အယောခိလံ ဟတ္ထေ ဂမေန္တီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တဿ သဗ္ဗပဌမံ ကရောန္တီတိ ဒေဝဒူတသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၅၀), တဿာ အာဒိတော ဝုတ္တတ္တာ စ အာဟ – ‘‘ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ. သကဋဝဟနာဒိကာလေတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန တဒညမနုဿေဟိ တိရစ္ဆာနေဟိ စ ဝိဗာဓနီယကာလံ သင်္ဂဏှာတိ. ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရန္တိ ဣဒံ အပရာပရံ ပေတေသု ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇနကသတ္တဝသေန ဝုတ္တံ, ဧကစ္စာနံ ဝါ ပေတာနံ, ဧကစ္စတိရစ္ဆာနာနံ ဝိယ တထာ ဒီဃာယုကတာပိ သိယာတိ တထာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ကာလော နာဂရာဇာ စတုန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ ရူပဒဿာဝီ.

“‘如手持烧红铁橛’等所说的五种束缚业，是生于地狱的众生最先遭受的，如《天使经》(Devadūtasutta)等（《中部》3.250）中所说。又因其最先被提及，故说‘从五种束缚业开始’。‘运车等时’一句中，‘等’字亦包含被其他人类及畜生所折磨之时。‘一佛之间’，此是就相续不断投生为饿鬼的众生而言；或说某些饿鬼，一如某些畜生，亦可能如此长寿。诚然，迦罗龙王(Kālo nāgarājā)就曾亲见四佛色身。

ဧဝံ အာနိသံသဒဿာဝိနောတိ ‘‘ဝီရိယာယတ္တော ဧဝ သကလလောကိယလောကုတ္တရဝိသေသာဓိဂမော’’တိ ဧဝံ အာနိသံသဒဿနသီလဿ. ဂမနဝီထိန္တိ သပုဗ္ဗဘာဂံ နိဗ္ဗာနဂါမိနိံ ပဋိပဒံ. သဟ ဝိပဿနာယ အရိယမဂ္ဂပဋိပါဋိ, သတ္တဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာ ဝါ. သာ ဟိ ဝဋ္ဋတော နိယျာနာယ ဂန္တဗ္ဗာ ပဋိပဒါတိ ကတွာ ဂမနဝီထိ နာမ.

“如是见利益者”，即“一切世间与出世间的殊胜成就皆依于精进”，如是见利益为性者。所谓“行道”，是指具有前行部分、趣向涅槃之道。或指与观(vipassanā)相应的圣道次第，或指七清净的次第。此道确为出离轮回所应行之道，故名“行道”。

ကာယဒဠှီဗဟုလောတိ ကာယဿ ပေါသနပသုတော. ပိဏ္ဍန္တိ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ. ပစ္စယဒါယကာနံ အတ္တနိ ကာရဿ အတ္တနော သမ္မာပဋိပတ္တိယာ မဟပ္ဖလဘာဝဿ ကရဏေန ပိဏ္ဍာယ ဘိက္ခာယ ပဋိပူဇနာ ပိဏ္ဍာပစာယနာ. နီဟရန္တောတိ ပတ္တတ္ထဝိကတော နီဟရန္တော. တံ သဒ္ဒံ သုတွာတိ တံ ဥပါသိကာယ ဝစနံ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ဌိတောဝ ပဉ္စာဘိညတာယ ဒိဗ္ဗသောတေန သုတွာတိ ဝဒန္တိ. မနုဿသမ္ပတ္တိ, ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ, အန္တေ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တီတိ တိဿော သမ္ပတ္တိယော. သိတံ ကရောန္တောဝါတိ ‘‘အကိစ္ဆေနေဝ မယာ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ သမတိက္ကန္တ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခဏာဝသာနေ သဉ္ဇာတပါမောဇ္ဇဝသေန သိတံ ကရောန္တော ဧဝ.

“身强力壮者”，指致力于滋养身体者。“食”，指国人所施之食。通过自身的正确修行，使施主对自己所作的供养能得大果报，以此回报所乞得的食物，即是“恭敬于食”。“取出”，指从置于钵中的食物中取出。“闻彼声”，是说他站在叶茅屋门口，以五神通中的天耳通，听到了那位优婆夷(upāsikā)的话。人间成就、天界成就，以及最终的涅槃成就，此为三种成就。“作微笑”，即在省察“我已不难超越轮回之苦”后，因生起喜悦而微笑。

အလသာနံ ဘာဝနာယ နာမမတ္တမ္ပိ အဇာနန္တာနံ ကာယဿ ပေါသနဗဟုလာနံ ယာဝဒတ္ထံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သေယျသုခါဒိံ အနုယုဉ္ဇန္တာနံ တိရစ္ဆာနကထိကာနံ ဒူရတောဝ ဝဇ္ဇနံ ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ. ‘‘ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယာ’’တိအာဒိနာ ဘာဝနာရမ္ဘဝသေန အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ ဒဠှပရက္ကမာနံ ကာလေနကာလံ [Pg.437] ဥပသင်္ကမနာ အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနာ. တေနာဟ ‘‘ကုစ္ဆိံ ပူရေတွာ’’တိအာဒိ.

“远离懈怠之人”，即是远远避开那些懒惰者：他们连修习之名都不知道，专事滋养身体，随意食饮，耽于卧乐等，好作畜生论(tiracchānakathā)。“亲近精进之人”，即是时时亲近那些已发精进、勇猛强健者，他们以“白日经行，夜间宴坐”等方式开始修习。因此说“填满肚子”等。

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပန ‘‘ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ, သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ’’တိ ဣဒံ ဒွယံ န ဂဟိတံ, ‘‘ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနတာ, သမ္မပ္ပဓာနပစ္စဝေက္ခဏာ’’တိ ဣဒံ ဒွယံ ဂဟိတံ. တတ္ထ အာနိသံသဒဿာဝိတာယ ဧဝ သမ္မပ္ပဓာနပစ္စဝေက္ခဏာ ဂဟိတာ လောကိယလောကုတ္တရဝိသေသာဓိဂမဿ ဝီရိယာယတ္တတာဒဿနဘာဝတော. ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနံ တဒဓိမုတ္တတာယ ဂဟိတံ, ဝီရိယုပ္ပာဒနေ ယုတ္တပယုတ္တဿ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနံ အတ္ထတော သိဒ္ဓမေဝ. တတ္ထ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနံ ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇန-အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလ-သေဝန- တဒဓိမုတ္တတာပဋိပက္ခဝိဓမန-ပစ္စယူပသံဟာရဝသေန, အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏာဒယော သမုတ္တေဇနဝသေန ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒကာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

然而在《清净道论》中，“省察出身高贵”与“省察同梵行者之伟大”此二者未被采纳，而“去除昏沉睡眠”与“省察正勤”此二者则被采纳。其中，“省察正勤”因能开示利益而被采纳，因为它显示了世间与出世间的殊胜成就皆依于精进。“去除昏沉睡眠”则因专注之故而被采纳，对于勤于发起精进者，去除昏沉睡眠在义理上实已成就。当知，在此，去除昏沉睡眠，是通过远离懈怠之人、亲近精进之人、专注于此、破除对治、提供助缘等方式；而省察恶趣之怖畏等，则是通过激励的方式，作为令精进觉支生起之因。

ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဥပစာရသမာဓိနိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝ ဥပစာရာ’’တိ. သကလသရီရံ ဖရမာနောတိ ပီတိသမုဋ္ဌာနေဟိ ပဏီတရူပေဟိ သကလသရီရံ ဖရမာနော. ဓမ္မသံဃဂုဏေ အနုဿရန္တဿပိ ယာဝ ဥပစာရာ သကလသရီရံ ဖရမာနော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ. ဧဝံ သေသအနုဿတီသု ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏာယ စ ယောဇေတဗ္ဗံ တဿာပိ ဝိမုတ္တာယတနဘာဝေန တဂ္ဂတိကတ္တာ. ဧဝရူပေ ကာလေတိ ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒီသူတိ ဝုတ္တကာလေ. သမာပတ္တိယာ…ပေ… န သမုဒါစရန္တီတိ ဣဒံ ဥပသမာနုဿတိယာ ဝသေန ဝုတ္တံ. သင်္ခါရာနဉှိ သပ္ပဒေသဝူပသမေပိ နိပ္ပဒေသဝူပသမေ ဝိယ တတ္ထ သပညာယ ပဝတ္တနတော ဘာဝနာမနသိကာရော ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထော ဟုတွာ ဥပစာရသမာဓိံ အာဝဟန္တော တထာရူပပီတိသောမနဿသမန္နာဂတော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ ဟောတီတိ. ပသာဒနီယေသု ဌာနေသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန သံသူစိတဟဒယတာ လူခတာ. သာ စ တတ္ထ အာဒရဂါရဝါကရဏေန ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘အသက္ကစ္စကိရိယာယ သံသူစိတလူခဘာဝေ’’တိ.

修佛随念成就近行定故，说“乃至近行”。“遍满全身”，指由喜所生起的殊胜色法遍满全身。忆念法、僧功德者，亦乃至近行定，生起遍满全身的喜觉支，应如是连结。其余随念及省察可令净信之经，亦应如是连结，因其亦是解脱处，趣向于彼。“于如是时”，指于饥荒、怖畏等时。“于等至……不现行”，此是依寂止随念而说。诚然，于诸行有余寂止时，亦如无余寂止，智慧于彼处生起，故修习作意能降伏烦恼，引生近行定，具足如是喜与悦，成为喜觉支生起之因。于可生净信之处，因无净信与喜爱而心显粗涩。此由不恭敬、不尊重之行为而知，故说“由不恭敬之行为所显现的粗涩状态”。

ကာယစိတ္တဒရထဝူပသမလက္ခဏာ ပဿဒ္ဓိ ဧဝ ယထာဝုတ္တဗောဓိအင်္ဂဘူတော ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တဿ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ. ပဏီတဘောဇနသေဝနတာတိ ပဏီတသပ္ပာယဘောဇနသေဝနတာ. ဥတုဣရိယာပထသုခဂ္ဂဟဏေဟိ သပ္ပာယဥတုဣရိယာပထံ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဉှိ တိဝိဓမ္ပိ သပ္ပာယံ သေဝိယမာနံ ကာယဿ ကလ္လတာပါဒနဝသေန စိတ္တဿ ကလ္လတံ [Pg.438] အာဝဟန္တံ ဒုဝိဓာယပိ ပဿဒ္ဓိယာ ကာရဏံ ဟောတိ. သတ္တေသု လဗ္ဘမာနံ သုခဒုက္ခံ အဟေတုကန္တိ အယမေကော အန္တော, ဣဿရာဒိဝိသမဟေတုကန္တိ အယံ ဒုတိယော, ဧတေ ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ ယထာသကံ ကမ္မုနာ ဟောတီတိ အယံ မဇ္ဈိမာ ပဋိပတ္တိ. မဇ္ဈတ္တော ပယောဂေါ ယဿ သော မဇ္ဈတ္တပယောဂေါ, တဿ ဘာဝေါ မဇ္ဈတ္တပယောဂတာ. အယဉှိ ပဟာနသာရဒ္ဓကာယတာ-သင်္ခါတပဿဒ္ဓကာယတာယ ကာရဏံ ဟောန္တီ ပဿဒ္ဓိဒွယံ အာဝဟတိ. ဧတေနေဝ သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇန-ပဿဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလသေဝနာနံ တဒါဝဟနတာ သံဝဏ္ဏိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

以身心热恼之止息为相的轻安(passaddhi)，即是如前所说的轻安觉支。“受用美食”，指受用精美而适宜的食物。应知，“受取时节与威仪之乐”，即是获得了适宜的时节与威仪。此三者若被适宜地受用，能令身适悦，从而引生心适悦，成为两种轻安之因。众生所感苦乐，若说“无因”，此为一边；若说“由大自在天等不平等因”，此为另一边。不趋此二边，而认为“由各自之业而有”，此即是中道。行于中道者，其状态即是中道行。此能为舍离躁动身、成就轻安身之因，从而引生两种轻安。由此当知，远离躁动身之人与亲近轻安身之人，亦因此能引生轻安而受到称赞。

ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ စ ‘‘ပညာဝဟာ’’တိ ဝုတ္တာ. သမထာဝဟာပိ တာ ဟောန္တိ သမထာဝဟဘာဝေနေဝ ပညာဝဟတ္တာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝတ္ထုဝိသဒ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ.

“令所依清净”与“令诸根平衡”亦被称为“能引生智慧”。它们亦能引生奢摩他，正是因为能引生奢摩他，故能引生智慧，因此说“令所依清净……当知”。

ကရဏကောသလ္လဘာဝနာကောသလ္လာနံ နာနန္တရိယဘာဝတော ရက္ခဏကောသလ္လဿ စ တံမူလကတ္တာ ‘‘နိမိတ္တကုသလတာ နာမ ကသိဏနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟဏကုသလတာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပညာပယောဂမန္ဒတံ အပ္ပမာဒဝေကလ္လဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ ပဂ္ဂဏှနန္တိ တဿ လီနဿ စိတ္တဿ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိသမုဋ္ဌာပနေန လယာပတ္တိတော သမုဋ္ဌာပနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

由于作善巧与修习善巧是无间相续的，且守护善巧以彼为根本，故说“相善巧即是于遍相的取相善巧”。“过于弛缓的精进等”一句中，“等”字包含慧之运用迟钝及缺乏不放逸。“策励彼心”，即是通过生起择法觉支等，使那沉滞的心从沉滞状态中振作起来。此为世尊所说：

‘‘ယသ္မိဉ္စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, ကာလော တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ. တံ ကိဿ ဟေတု? လီနံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တံ, တံ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သုသမုဋ္ဌာပယံ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ပရိတ္တံ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇာလေတုကာမော အဿ, သော တတ္ထ သုက္ခာနိ စေဝ တိဏာနိ ပက္ခိပေယျ, သုက္ခာနိ ဂေါမယာနိ ပက္ခိပေယျ, သုက္ခာနိ ကဋ္ဌာနိ ပက္ခိပေယျ, မုခဝါတဉ္စ ဒဒေယျ, န စ ပံသုကေန ဩကိရေယျ, ဘဗ္ဗော နု ခေါ သော ပုရိသော ပရိတ္တံ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇာလေတုန္တိ. ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄).

“诸比丘，当心昏沉时，正是修习择法觉支、精进觉支、喜觉支之时。何以故？诸比丘，因为昏沉的心，容易被这些法门振奋起来。诸比丘，譬如有人想要燃起小小的火苗，他会投入干燥的草、干燥的牛粪、干燥的木柴，并且吹气，而不盖上灰尘，你们认为这个人能燃起小火吗？”“是的，世尊。”

ဧတ္ထ စ ယထာသကံ အာဟာရဝသေန ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဘာဝနာ သမုဋ္ဌာပနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, သာ အနန္တရံ ဝိဘာဝိတာ ဧဝ.

此处应知择法觉支等是依各自的食物（资粮）而修习生起，这一点前面已详细解释过了。

အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟီတိ [Pg.439] အာဒိ-သဒ္ဒေန ပညာပယောဂဗလဝတံ ပမောဒုပ္ပိလာဝနဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ နိဂ္ဂဏှနန္တိ တဿ ဥဒ္ဓတဿ စိတ္တဿ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိသမုဋ္ဌာပနေန ဥဒ္ဓတာပတ္တိတော နိသေဓနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ –

“过于策励精进”等，“等”字包含慧力运用强与欣悦浮动。“调伏它”是指通过生起定觉支等来禁止这种掉举心，从而避免掉举的过失。世尊也曾说：

‘‘ယသ္မိဉ္စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ကာလော တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဥဒ္ဓတံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တံ, တံ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သုဝူပသမယံ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗာပေတုကာမော အဿ, သော တတ္ထ အလ္လာနိ စေဝ တိဏာနိ….ပေ… ပံသုကေန စ ဩကိရေယျ, ဘဗ္ဗော နု ခေါ သော ပုရိသော မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗာပေတုန္တိ. ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄).

“诸比丘，当心散乱掉举时，正是修习轻安觉支、定觉支、舍觉支之时。何以故？诸比丘，散乱掉举的心，容易被这些法门平息。诸比丘，譬如有人想要熄灭大火堆，他投入潮湿的草……乃至用尘土覆盖，这个人能够熄灭大火堆吗？”“是的，世尊。”

ဧတ္ထာပိ ယထာသကံ အာဟာရဝသေန ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဘာဝနာ သမုဋ္ဌာပနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာ ဝုတ္တာ ဧဝ, သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဝုစ္စမာနာ, ဣတရဿ အနန္တရံ ဝက္ခတိ. ပညာပယောဂမန္ဒတာယာတိ ပညာဗျာပါရဿ အပ္ပဘာဝေန. ယထာ ဟိ ဒါနံ အလောဘပ္ပဓာနံ, သီလံ အဒေါသပ္ပဓာနံ, ဧဝံ ဘာဝနာ အမောဟပ္ပဓာနာ. တတ္ထ ယဒါ ပညာ န ဗလဝတီ ဟောတိ, တဒါ ဘာဝနာ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသာဝဟာ န ဟောတိ, အနဘိသင်္ခတော ဝိယ အာဟာရော ပုရိသဿ ယောဂိနော စိတ္တဿ အဘိရုစိံ န ဥပ္ပာဒေတိ, တေန တံ နိရဿာဒံ ဟောတိ. တထာ ဘာဝနာယ သမ္မဒေဝ ဝီထိပဋိပတ္တိယာ အဘာဝေန ဥပသမသုခံ န ဝိန္ဒတိ, တေနပိ စိတ္တံ နိရဿာဒံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပညာပယောဂ…ပေ… နိရဿာဒံ ဟောတီ’’တိ.

此处亦应知依各自资粮而修习轻安等觉支的发起。其中，轻安觉支的修习已说，定觉支的（修习）正在说明，其余的随后会讲。“智慧运用迟缓”是指智慧的运作不活跃。正如布施以不贪为主，持戒以不瞋为主，修习亦以不痴为主。当智慧不够强时，修习就不能带来前后相续的殊胜，就像未经加工的食物不能令修行者的心生起喜爱，因此它便变得没有滋味。同样，由于修习没有依照正确的次第进行，就无法体验到止息之乐，因此心亦会感到没有滋味。因此说“智慧运用……乃至……没有滋味”。

တဿ သံဝေဂုပ္ပာဒနဉ္စ ပသာဒုပ္ပာဒနဉ္စ တိကိစ္ဆနန္တိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ ယထာရဟံ သုဂတိယံ ဒုဂ္ဂတိယဉ္စ ဟောန္တီတိ တဒညမေဝ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိခုပ္ပိပါသာဒိအညမညဝိဗာဓနာဒိဟေတုကံ အပါယဒုက္ခံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တယိဒံ သဗ္ဗံ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝနိဿိတံ ဂဟိတန္တိ အတီတေ အနာဂတေ စ ကာလေ [Pg.440] ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခာနိ ဝိသုံ ဂဟိတာနိယေဝ. ယေ ပန သတ္တာ အာဟာရူပဇီဝိနော တတ္ထ စ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော, တေသံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ ဇီဝိကဒုက္ခံ အဋ္ဌမံ သံဝေဂဝတ္ထု ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယံ ဝုစ္စတိ သမယေ သမ္ပဟံသနာတိ အယံ သမ္ပဟံသိတဗ္ဗသမယေ ဝုတ္တနယေန သံဝေဂဇနနဝသေန စေဝ ပသာဒုပ္ပာဒနဝသေန စ သမ္မဒေဝ ပဟံသနာ, သံဝေဂဇနနပုဗ္ဗကပသာဒုပ္ပာဒနေန ဘာဝနာစိတ္တဿ တောသနာတိအတ္ထော.

为了显示悚惧的生起和净信的生起是（烦恼的）对治法，所以说了“八种悚惧之事”等。其中，生老病死分别在善趣和恶趣中发生；此外，还应观察由五种束缚等、饥渴以及互相争斗等原因所造成的恶趣之苦。所有这些都是依于彼等众生现世的生命而摄取的，而过去和未来的轮回根本之苦则应分别摄取。那些依靠食物维生，且依靠勤劳成果维生的众生，他们异于他者的生计之苦，应被视为第八种悚惧事。这被称为“适时地欢悦”，其义是，在应使心欢悦之时，依所说之法，通过生起悚惧与净信而正确地使心欢悦，以生起悚惧为前导，生起净信，从而令修习之心感到满足。

သမ္မာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မာတိ လီနုဒ္ဓစ္စဝိရဟေန သမထဝီထိပဋိပတ္တိယာ စ သမ္မဒေဝ ဘာဝနာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ.

“依于正行道”，是指远离昏沉与掉举，以及依止止的道行，从而正确地修习行道。

အလီနန္တိအာဒီသု ကောသဇ္ဇပက္ခိကာနံ ဓမ္မာနံ အနဓိမတ္တတာယ အလီနံ, ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ အနဓိမတ္တတာယ အနုဒ္ဓတံ, ပညာပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ဥပသမသုခါဓိဂမေန စ အနိရဿာဒံ, တတော ဧဝ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နဉ္စ. တတ္ထ အလီနတာယ ပဂ္ဂဟေ, အနုဒ္ဓတာယ စ နိဂ္ဂဟေ, အနိရဿာဒတာယ သမ္ပဟံသနေ န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ. အလီနာနုဒ္ဓစ္စတာဟိ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ, အနိရဿာဒတာယ သမထဝီထိပဋိပန္နံ, သမပ္ပဝတ္တိယာ ဝါ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ, သမထဝီထိပဋိပတ္တိယာ အနိရဿာဒန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယံ ဝုစ္စတိ သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာတိ အယံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗသမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု ဗျာဝဋတာသင်္ခါတံ ပဋိပက္ခံ အဘိဘုယျ ဥပေက္ခနာ ဝုစ္စတိ. ဧသာတိ သမာဓိဗောဇ္ဈင်္ဂေါ အနုပ္ပန္နော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတီတိ ဧတေန နိပ္ပရိယာယတော သမာဓိဝေပုလ္လပ္ပတ္တောပိ အရဟာ ဧဝါတိ ဒဿေတိ.

在“不懈怠”等法中，由于懈怠方面的法不极端，故不懈怠；由于掉举方面的法不极端，故不掉举；由于智慧运用圆满和证得寂静之乐，故不无味；因此在所缘上平等运转，且进入止的道行。在这里，因为不懈怠，故在策励上不需忙碌；因为不掉举，故在抑制上不需忙碌；因为不无味，故在欢悦上不需忙碌。因为不懈怠与不掉举，故在所缘上平等运转；因为不无味，故进入止的道行；或者说，因为平等运转，故不懈怠、不掉举；因为止的道行，故不无味，应如是知。这被称为‘适时地保持舍性’，其义是，在应舍之时，心能克服在策励、抑制、欢悦上忙碌的状态，此即被称为舍。此即是未生起的定觉支得以生起。以阿罗汉道修习圆满，以此明确地显示，证得圆满之定者即是阿罗汉。

အနုရောဓဝိရောဓပဟာနဝသေန မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ကာရဏံ တသ္မိံ သတိ သိဇ္ဈနတော, အသတိ စ အသိဇ္ဈနတော, သော စ မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဝိသယဝသေန ဒုဝိဓောတိ အာဟ ‘‘သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတာ’’တိ. တဒုဘယဝသေန စဿ ဝိရုဇ္ဈနံ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ဧဝ ဒူရီကတန္တိ အနုရုဇ္ဈနဿေဝ ပဟာနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ’’တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိဿ သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနံ ‘‘ဥပ္ပတ္တိယာ ကာရဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဥပေက္ခာယ ဟိ ဝိသေသတော ရာဂေါ ပဋိပက္ခော, တတော ရာဂဗဟုလဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပေက္ခာ ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဒွီဟာကာရေဟီတိ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏံ အတ္တသုညတာပစ္စဝေက္ခဏန္တိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ. ဒွီဟေဝါတိ အဝဓာရဏံ သင်္ခါရသဟိတာယ သင်္ချာသမာနတာယ ဒဿနတ္ထံ. သင်္ချာ ဧဝ ဟေတ္ထ သမာနံ, န [Pg.441] သင်္ချေယျံ သဗ္ဗထာ သမာနန္တိ. အဿာမိကဘာဝေါ အနတ္တနိယတာ. သတိ ဟိ အတ္တနိ တဿ ကိဉ္စနဘာဝေန စီဝရံ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ အတ္တနိယံ နာမ သိယာ, သော ပန ကောစိ နတ္ထေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. အနဒ္ဓနိယန္တိ, န အဒ္ဓါနက္ခမံ, န စိရဋ္ဌာယိ ဣတ္တရံ အနိစ္စန္တိ အတ္ထော. တာဝကာလိကန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

由于舍弃随顺与违逆，故为中舍性，此乃舍觉支（upekkhāsambojjhaṅga）生起之因；若有则成就，若无则不成就。此中舍性依所缘分为二种，即“有情中舍（sattamajjhattatā）与诸行中舍（saṅkhāramajjhattatā）”。与此二者相违逆的状态，正是通过修习轻安觉支来远离的。为了显示舍弃随顺的方法，才说了‘有情中舍’等。因此，对他而言，远离沉溺于有情和诸行之人，被称为‘生起之因’。舍特别以贪为对治，所以对于贪欲强烈的人来说，修习舍心是“清净道（Visuddhimagga）”。二种行相是指业是己有随观（kammassakatāpaccavekkhaṇa）与无我随观（attasuññatāpaccavekkhaṇa），这两种因缘。‘仅是两种’的限定是为了表明其数量与‘诸行’相等。这里的相等仅指数量上的相等，并非指所数的一切都相等。无主性（assāmikabhāvo）即非我所有性（anattaniyatā）。因为若有‘我’，则以其所有故，应有衣物等‘我所有’之物，但那样的‘我’根本不存在，此即其义。不恒久（anaddhaniyanti），意为不能持久、不能常住、短暂、无常。暂时的（tāvakālika），是它的同义词。

မမာယတီတိ မမတ္တံ ကရောတိ. မမာတိ တဏှာယ ပရိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ. ဓနာယန္တာတိ ဓနံ ဒဗ္ဗံ ကရောန္တာ. အဿာတိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ. တထာ ဟိ အရဟတော ဧဝ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာနိပ္ဖတ္တိ.

“视……为我所”(mamāyati)即是作我所想。“我所”(mama)即是以贪爱执取而住。“求财者”(dhanāyanta)即是积集财物者。“彼之”(assa)是指舍觉支(upekkhāsambojjhaṅga)通过阿罗汉道而修习圆满。确实，只有阿罗汉才能成就六支舍(chaḷaṅgupekkhā)。

အသုဘာရမ္မဏာ ဓမ္မာတိ အသုဘပ္ပကာရာ အသုဘဈာနဿ အာရမ္မဏဘူတာ ဓမ္မာ. ကာမံ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါပိ ကေသာဒယော အသုဘပ္ပကာရာ ဧဝ, ဝိသေသတော ပန ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗေ ဇိဂုစ္ဆာဝဟေ ဂဏှန္တော ‘‘ဒသာ’’တိ အာဟ. ယထာ မနသိကရောတော သဘာဝသရသတော တတ္ထ အသုဘသညာ သန္တိဋ္ဌတိ, တထာ ပဝတ္တော မနသိကာရော ဥပါယမနသိကာရော. အသုဘေ အသုဘပဋိက္ကူလာကာရဿ ဥဂ္ဂဏှနံ, ယထာ ဝါ တတ္ထ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ မနသိကာရော အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော. ဥပစာရပ္ပနာဝဟာယ အသုဘဘာဝနာယ အနုယုဉ္ဇနာ အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ.

“不净所缘法”(Asubhārammaṇā dhammā)是指作为不净禅(asubhajhāna)所缘的不净种类之法。诚然，依于诸根的头发等也是不净的种类，但此处特指执取可厌恶、可厌离者，故说“十种”(dasā)。作意者如其自性而思惟，于彼处安住不净想(asubhasaññā)，如是发生的作意即是“方便作意”(upāyamanasikāra)。于不净中，把握其不净、可厌恶之相，或于彼处生起取相(uggahanimitta)，如是作意即是“取不净相”(asubhanimittassa uggaho)。为引生近行定(upacāra)与安止定(appanā)而勤修不净观(asubhabhāvanā)，即是“勤修不净观”(asubhabhāvanānuyogo)。

မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ သုဋ္ဌု သုသံဝရဏေ သတိ အဝသရံ အလဘန္တော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတေဝ, တထာ ဘောဇနေ မတ္တညုနော မိတာဟာရဿ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘဝါဘာဝါ ဩတာရံ အလဘမာနော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ. ယော ပန အာဟာရေ ပဋိက္ကူလသညံ တဗ္ဗိပရိဏာမဿ တဒါဓာရဿ တဿ စ ဥဒရိယဘူတဿ အတိဝိယ ဇေဂုစ္ဆတံ, ကာယဿ စ အာဟာရတိဋ္ဌကတံ သမ္မဒေဝ ဇာနာတိ, သော သဗ္ဗသော ဘောဇနေ ပမာဏဿ ဇာနနေန ဝိသေသတော ဘောဇနေ မတ္တညူ နာမ. တဿ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတေဝ, အဋ္ဌကထာယံ ပန အပ္ပာဟာရတံယေဝ ဒဿေတုံ ‘‘စတုန္န’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရော ဒန္တဋ္ဌိဒဿာဝီ. ပဟီနဿာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီနဿ. အဘိဓမ္မပရိယာယေန သဗ္ဗောပိ လောဘော ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏန္တိ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ.

以意为第六的诸根善防护时，欲贪(kāmacchanda)不得其机，即被断除；同样，于食知量、饮食适度者，因不为昏沉睡眠(thinamiddha)所胜，欲贪不得其门而入，亦被断除。若人于食物生起厌恶想(paṭikkūlasaññā)，如实了知食物的变坏、作为其容器（即身体）以及腹中之物的极度可厌，并了知身体是依食物而存续的，此人因彻底了知食量，故特称为“于食知量者”(bhojane mattaññū)。他的欲贪即被断除。然在义注(aṭṭhakathā)中，为显示少食，而说“四（五口食）”等。不净业者帝须长老(Asubhakammikatissa-thera)是见牙骨者。“已断除”(pahīnassa)是指以镇伏(vikkhambhana)的方式断除。依阿毗达摩(abhidhamma)之法，一切贪皆是欲贪盖(kāmacchandanīvaraṇa)，故说“以阿罗汉道，于未来不复生起”。

မေဇ္ဇတိ ဟိတဖရဏဝသေန သိနိယှတီတိ မိတ္တော, ဟိတေသီ ပုဂ္ဂလော, တသ္မိံ မိတ္တေ ဘဝါ, မိတ္တဿ ဝါ ဧသာတိ မေတ္တာ, ဟိတေသိတာ. သာ ဧဝ ပဋိပက္ခတော [Pg.442] စေတသော ဝိမုတ္တီတိ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ. တတ္ထ မေတ္တာယနဿ သတ္တေသု ဟိတဖရဏဿ ဥပ္ပာဒနံ ပဝတ္တနံ မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော. တေနာဟ ‘‘ဩဒိဿကာ’’တိအာဒိ.

因以利益遍满而慈爱(siniyhati)，故为“友”(mitto)，即是欲求他人利益的个人(puggala)。存在于友中，或属于友，此即是“慈”(mettā)，亦即欲求他人利益之心。彼慈从对治（嗔恚）而言，即是心解脱，故名“慈心解脱”(mettācetovimutti)。于此，对众生生起并保持遍满利益的慈爱，即是把握“慈相”(mettānimitta)。是故说“有指定者”(odissaka)等。

တတ္ထ အတ္တပိယသဟာယမဇ္ဈတ္တဝေရိဝသေန ဩဒိဿကတာ. သီမာသမ္ဘေဒေ ကတေ အနောဒိဿကတာ. ဧကာဒိဒိသာဖရဏဝသေန ဒိသာဖရဏတာ မေတ္တာယ ဥဂ္ဂဏှနေ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥဂ္ဂဟော ယာဝ ဥပစာရာ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥဂ္ဂဟိတာယ အာသေဝနာ ဘာဝနာ, သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော ပုရိသာ အရိယာ အနရိယာ ဒေဝါ မနုဿာ ဝိနိပါတိကာတိ သတ္တောဓိကရဏဝသေန ပဝတ္တာ သတ္တဝိဓာ, အဋ္ဌဝီသတိဝိဓာ ဝါ, ဒသဟိ ဒိသာဟိ ဒိသောဓိကရဏဝသေန ပဝတ္တာ ဒသဝိဓာ, ဧကေကာယ ဒိသာယ သတ္တာဒိဣတ္ထာဒိအဝေရာဒိဘေဒေန အသီတာဓိကစတုသတပ္ပဘေဒါ စ ဩဓိသောဖရဏမေတ္တာ. သဗ္ဗေ သတ္တာ, ပါဏာ, ဘူတာ, ပုဂ္ဂလာ, အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာတိ ဧတေသံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓာ. ဧကေကသ္မိံ အဝေရာ ဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာ, အနီဃာ, သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူတိ စတုဓာ ပဝတ္တိယာ ဝီသတိဝိဓာ အနောဓိသောဖရဏမေတ္တာ, တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဩဓိသော…ပေ… ဘာဝေန္တဿပီ’’တိ. တွံ ဧတဿာတိအာဒိနာ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏံ ဒဿေတိ. ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿာတိ ကောဓေ ယထာဝုတ္တဿ အာဒီနဝဿ တပ္ပဋိပက္ခတော အကောဓေ မေတ္တာယ အာနိသံသဿ စ ပဋိသင်္ခါနေ သမ္မဒေဝ ဇာနနေ. သေဝန္တဿာတိ ဘဇန္တဿ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ.

于此，依自身、亲爱者、友伴、中立者、怨敌而修，是为“有指定者”(odissaka)。打破界限而修，是为“无指定者”(anodissaka)。当知，在把握慈时，是以遍满一方等方式来遍满方向。此把握当知是直至近行定(upacāra)。把握后，当数数修习、培育。以一切女性、男性、圣者、非圣者、天、人、堕恶趣者等七种有情为基础，有七种或二十八种；以十方为基础，有十种；于每一方，又依有情、女性等及无怨等差别，而有四百八十种差别，此即遍满指定对象的慈。又依“一切有情、一切生命、一切生类、一切个人(puggala)、一切有自体者”，有此五种。于此五种，每一又依“愿他们无怨、无害、无恼、安乐地护持自己”四种方式开展，共成二十种遍满无指定对象的慈。念及于此，故说：“有指定者……乃至……修习者亦然”。以“汝于此……”等句，显示了对业果属己的省察。“安住于省察者”，即是安住于如实了知：如前所述嗔恚的过患，以及作为其对治的无嗔与慈的功德。“修习者”即是亲近者，其嗔恚即被断除。

အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟောတိ အာဟာရဿ အဓိကဘောဇနေ ထိနမိဒ္ဓဿ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော, ‘‘ဧတ္တကေ ဘုတ္တေ ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧတ္တကေ နော’’တိ ထိနမိဒ္ဓဿ ကာရဏာကာရဏဂ္ဂါဟောတိ အတ္ထော. ဒိဝါ သူရိယာလောကန္တိ ဒိဝါ ဂဟိတနိမိတ္တံ သူရိယာလောကံ, ရတ္တိယံ မနသိကရောန္တဿပီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓုတင်္ဂါနံ ဝီရိယနိဿိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပာယကထာယပီ’’တိ.

“于过食中取相”(Atibhojane nimittaggāho)即是于过度饮食时，执取昏沉睡眠(thinamiddha)之相。其义为：把握昏沉睡眠的因与非因，即思惟“食至此量，则昏沉睡眠生起；食至此量，则不生起”。“白昼光明”(Divā sūriyālokaṃ)即是于白昼所取的日光之相，“于夜间亦作意”，此中之义应如是理解。因头陀支(dhutaṅga)依止于精进，故说“于依止头陀支的适宜言谈亦然”。

ကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကတာကတာနုသောစနဝသေန ပဝတ္တမာနံ စေတသော အဝူပသမာဝဟတာယ ဥဒ္ဓစ္စေန သမာနလက္ခဏမေဝါတိ တဒုဘယဿ ပဟာနကာရဏံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, စေတသော ဝူပသမော’’တိအာဒိမာဟ. တသ္မာ ဗာဟုသစ္စာဒိ တဿ ပဟာနကာရဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစ ဆ ဓမ္မာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗဟုဿုတဿ ဂန္ထတော, အတ္ထတော ဓမ္မံ ဝိစာရေန္တဿ အတ္တဝေဒါဒိပဋိလာဘသမ္ဘဝတော ဝိက္ခေပေါ န ဟောတိ. ယထာဝိဟိတပဋိပတ္တိယာ [Pg.443] ယထာဓမ္မပဋိကာရပ္ပတ္တိယာ စ ဝိပ္ပဋိသာရော အနဝသရောဝါတိ ‘‘ဗာဟုသစ္စေနပိ…ပေ… ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒဂ္ဂေန ဗဟုဿုတဿ ပဋိသင်္ခါနဝတော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, တဒဂ္ဂေန ပရိပုစ္ဆကတာဝိနယပကတညုတာဟိပိ တံ ပဟီယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝုဒ္ဓသေဝိတာ စ ဝုဒ္ဓသီလိတံ အာဝဟတီတိ စေတသော ဝူပသမကရတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနကာရီ ဝုတ္တာ, ဝုဒ္ဓဘာဝံ ပန အနပေက္ခိတွာ ဝိနယဓရာ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒကာ ကလျာဏမိတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝိက္ခေပေါ စ ဘိက္ခူနံ ယေဘုယျေန ကုက္ကုစ္စဟေတုကော ဟောတီတိ ‘‘ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာ’’တိအာဒိနာ ဝိနယနယေနေဝ ပရိပုစ္ဆကတာဒယော နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ပဟီနေ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စေတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. ကုက္ကုစ္စဿ ဒေါမနဿသဟဂတတ္တာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဝုတ္တော.

恶作(kukkucca)亦因追悔已作、未作之事而发生，带来心的不寂静，故与掉举(uddhacca)有相同之相。为显示断除此二者之因，世尊(bhagavā)说：“诸比丘，有心之寂静”等。是故，为显示多闻等是其断除之因，又说：“再者，有六法”等。于此，多闻者从文、义两方面思择法，可得自证等，故无散乱。因如法而行，如法对治，故无追悔之机，是故说：“以多闻……亦能断除掉举与恶作”。当知，多闻而善于省察者，其掉举与恶作得以断除；同理，善于提问者、于律知分寸者，亦能断除。亲近长老能带来长老的德行，令心寂静，故说其能断除掉举与恶作。当知，不论年岁，持律者即是能消除恶作的善友。比丘的散乱多由恶作引起，故以“多问何者如法、何者不如法”等律的方式，指示善于提问等法。“于已断除掉举恶作时”(Pahīne uddhaccakukkucceti)一句，是用于限定范围的方位格。因恶作与忧俱行，故说以不还道，于未来不复生起。

ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ကာမံ ဗာဟုသစ္စပရိပုစ္ဆကတာဟိ အဋ္ဌဝတ္ထုကာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, တထာပိ ရတနတ္တယဝိစိကိစ္ဆာမူလိကာ သေသဝိစိကိစ္ဆာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘာ’’တိအာဒိ. ဝိနယေ ပကတညုတာယ စ သတိ သိက္ခာယ ကင်္ခါယ အသမ္ဘဝေါ ဧဝ, တထာ ရတနတ္တယဂုဏာဝဗောဓေ သတိ ပုဗ္ဗန္တာဒီသု သံသယဿာတိ အာဟ – ‘‘ဝိနယေ’’တိအာဒိ. ဩကပ္ပနီယသဒ္ဓါ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုံ အနုပဝိသိတွာ ဝိယ အဓိမုစ္စနံ, တဉ္စ တထာ အဓိမောက္ခုပ္ပာဒနမေဝ. သဒ္ဓါယ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရတာ အဓိမုတ္တိ. အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှိ သတ္တပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒေသနာယ ဩသာပိတတ္တာ.

于“善不善法”等句中应说之义，已如前述。诚然，以多闻及善于提问，亦能断除八事疑惑，然其余疑惑皆以三宝疑惑为根本，故说“关于三宝”等。于律中知其分寸，则于学处不可能有疑惑；同理，了知三宝功德，则于过去世等不可能有疑惑，故说“于律中”等。“胜解信”(Okappanīyasaddhā)是如进入可信之境般的决意，即是生起如是胜解。信的倾向、斜向、趣向，即是“胜解”(adhimutti)。以阿罗汉果为顶峰，是因为已广说七觉支而结束说法。

အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

食经释义终。

၂. ပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 法门经释义

၂၃၃. သမ္ဗဟုလာတိ ဝုစ္စန္တိ သံဃသမညာယ အဘာဝတော. တတော ပရန္တိ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ဥပရိ သံဃော စတုဝဂ္ဂကရဏီယာဒိသံဃကမ္မဝသေန ကမ္မပ္ပတ္တတ္တာ. ပဝိသိံသူတိ ဘာဝိနိ ပဝိသနေ ဘူတေ ဝိယ ကတွာ ဥပစာရေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပဝိဋ္ဌာ’’တိ. ဘာဝိနိ ဟိ ဘူတေ ဝိယ ဥပစာရော. တေနာဟ – ‘‘တေ ပနာ’’တိအာဒိ, တေ ပန ဘိက္ခူတိ အတ္ထော. ပုန တေ ပနာတိ တိတ္ထိယာ တိတ္ထိယသာဝကာ စ.

233. 所谓“众多”，是因没有僧团之称谓而说。其后，是指三人以上，因为僧团在三人以上时，通过四人众所作的羯磨等僧事而成就羯磨。“已进入”(pavisiṃsu)，是把未来的进入当作过去发生一样，以比喻的方式而说，故言“已进入”(paviṭṭhā)。因为未来之事可比喻为过去之事。因此说“而那些”等，意思是那些比丘。再次说的“而那些”，是指外道和外道弟子。

ဣမသ္မိံ [Pg.444] ပညာပနေတိ ‘‘ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေ ဣမသ္မိံ ပကာရေ အတ္ထပညာပနေ. ဝိသိဿတိ အညမညတော ပဘိဇ္ဇတီတိ ဝိသေသော, ဘေဒေါ. သွာယံ ဣဓ အန္တောဂဓာဓိကဘာဝေါ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ – ‘‘ကော ဝိသေသောတိ ကိံ အဓိက’’န္တိ. အဓိကံ ပယသနံ ပယုဉ္ဇနန္တိ အဓိပ္ပယာသော, အဓိကပ္ပယောဂေါ. နာနာ ကရီယတိ ဧတေနာတိ နာနာကရဏံ, ဘေဒေါတိ အာဟ – ‘‘ကိံ နာနတ္တ’’န္တိ. ဒုတိယပဒေတိ ‘‘အနုသာသနိယာ ဝါ အနုသာသနိ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ပဒေ. ဧသေဝ နယောတိ ယထာ ပဌမသ္မိံ ပဒေ အတ္ထယောဇနာ, ဧဝံ ဒုတိယပဒေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

“于此解说中”(imasmiṃ paññāpane)是指在“舍断五盖”等方法的义理阐明中。“差别”(viseso)是说彼此分离，即是区别。此处意指内含更优越的性质，故说：“何为差别？何为更优越？”“极勤”(adhippayāso)是说特别精进，加倍用功。“使之各异”(nānākaraṇaṃ)是说区分、差别，故说：“何为各异？”“第二句”是指“教诫或被教诫”(anusāsaniyā vā anusāsani)此句。“方法同前”，即第二句的义理应如第一句那样连结。

တီဏိ ဌာနာနီတိ ဒေဝမာရဗြဟ္မဋ္ဌာနာနိ တီဏိ ‘‘သဒေဝကေ လောကေ’’တိအာဒိနာ လောကေ ပက္ခိပိတွာ. ‘‘သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယာ’’တိ ဒွေ ဌာနာနိ. ‘‘ပဇာယာ’’တိ ဧတ္ထ ပက္ခိပိတွာ ဣတိ ပဉ္စဟိ ပဒေဟိ. ဥဒ္ဒေသန္တိ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗတံ. ဂဏနန္တိ ဧကော ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ဂဟေတဗ္ဗတံ ဂစ္ဆတိ. အတ္တနော ဟတ္ထပါဒါဒီသူတိ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ သမုဒါယံ အာရဗ္ဘ ပဋိဃဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. အတ္တနော ခန္ဓေသု ဝိမတိ ‘‘အဟံ နု ခေါသ္မီ’’တိအာဒိနာ.

“三处”(tīṇi ṭhānāni)是指天、魔、梵三处，通过“连同天界的世界”(sadevake loke)等语而包含于世间中。“连同沙门、婆罗门之众生，连同天人之众生”(sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāyā)是两处。将“众生”(pajāyā)一词包含于此，总共为五句。“诵说”(uddesa)是指应诵说之事。“计数”(gaṇana)是指如“欲贪为一”这样应被掌握。“于自身手足等”应被视为例子，因为对（身体的）集合会生起瞋恚。“于自身诸蕴的疑惑”是指如“我究竟存在吗？”等。

ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗံ ဝီရိယံ စေတသိကမေဝ, ယံ ပန ကာယကမ္မာဓိဋ္ဌာနာဒိဝသေန မနသိ ကာယိကပယောဂသမုဋ္ဌာပနံ ဝီရိယံ ကာယိကန္တိ လဒ္ဓပရိယာယန္တိ တတော ဝိသေသေတွာ စေတသိကန္တိ ယထာဓိပ္ပေတဒုတိယတာဒဿနတ္ထံ. ယဒိပိ ယထာကပ္ပိတဣရိယာပထသန္ဓာရဏဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဝီရိယံ ကာယဿ တထာပဝတ္တဿ ပစ္စယဘူတန္တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, တထာပိ န တာဒိသော ကာယပယောဂေါ, တဒါ ပဝတ္တော နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယပယောဂံ ဝိနာ ဥပ္ပန္နဝီရိယ’’န္တိ. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသဒိသော ဝါတိ ဣမိနာ အဇ္ဈတ္တိကေ သင်္ခါရေ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေန ပဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တဓမ္မေသု ဥပေက္ခာတိအာဒိနယံ အတိဒိသတိ.

虽说一切精进皆是心所，但那种以身业等为所依，在心中发起身体作用的精进，被称为“身精进”。为了将其与“心精进”区别开来，以显示所欲的第二种（即心精进），才有此说。即使可以说，通过维持所设定的威仪而运行的精进，是身体如此运行的助缘，然而，那时并没有那样的身体作用，故说“无身体作用而生起的精进”。“或如念觉支”(Satisambojjhaṅgasadiso vā)一句，以此类推“于内法住舍”等方法，即以舍观内在诸行的方式而运行。

‘‘မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ’’တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဧတေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စင်္ကမန္တေနပိ အရိယမဂ္ဂံ အဓိဂန္တုံ သက္ကာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘မဂ္ဂံ အပတ္တံ ကာယိကဝီရိယ’’န္တိ. ဗောဇ္ဈင်္ဂါ န လဗ္ဘန္တီတိ နိပ္ပရိယာယဗောဇ္ဈင်္ဂါ န လဗ္ဘန္တီ. ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဥဒ္ဓရန္တိ ပရိယာယတောတိ အဓိပ္ပာယော. သေသာတိ ဗဟိဒ္ဓါဓမ္မေသု သတိ-ဓမ္မဝိစယ-ဥပေက္ခာ-စေတသိက-ဝီရိယ-သဝိတက္က-သဝိစာရ-ပီတိ-သမာဓီ ဒွေ ပဿဒ္ဓိယော စ. အယံ ပန နယော ပစုရပ္ပဝတ္တိဝသေန အဋ္ဌကထာနယေနေဝ [Pg.445] ဝုတ္တော. ထေရဝါဒဝသေန ပန အဝိတက္ကအဝိစာရမတ္တာ ပီတိသမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ရူပါဝစရာပိ အတ္ထီတိ တေပိ ဂဟေတွာ ဒသ မိဿကာဝ ဟောန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ.

说完“已说杂觉支”(Missakabojjhaṅgā kathitā)后，为了阐明其义，而说“于此等”(etesu)等。因为即使经行者也能证得圣道，故说“未得道者之身精进”。“不得觉支”是指不得无方便的究竟觉支。其意是说，以方便法生起觉支。“其余”是指于外法中的念、择法、舍、心精进、有寻有伺的喜、定，以及两种轻安。然而，此说是依普遍情况，按义注的方法而说。但依上座部之说，无寻无伺的喜、定觉支亦属色界，应将它们也包含在内，如此则有十种杂觉支。

ပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《方便经》释义 终。

၃. အဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 火经释义

၂၃၄. လောဏဓူပနန္တိ လောဏဉ္စ ဓူပနဉ္စ လောဏဓူပနံ. ယောဓကမ္မန္တိ ယောဓပုဂ္ဂလေန ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ. မန္တကမ္မန္တိ ရာဇကိစ္စမန္တနံ. ပဋိဟာရကမ္မန္တိ ရညော သန္တိကံ အာဂတာနံ ဝစနံ ရညော နိဝေဒေတွာ တတော နေသံ ပဋိဟရဏကမ္မံ. တသ္မာတိ သဗ္ဗတ္ထိကတ္တာ သတိယာ. ဧဝံ ‘‘သတိဉ္စ ခွာဟ’’န္တိအာဒိကံ အဝေါစ. ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ ကထိတာ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟဝိနောဒိတတ္တာ.

234. 盐与熏香合称盐熏香。战士所应做之事称为战士业。商议王事称为议事。将访客之言禀告国王，再为国王传达回复，此为传报业。因此，因念的普遍性，故说“我亦有念”等语。前分观(vipassanā)被称为觉支，因其具有策励、抑制与遣除（烦恼）的作用。

အဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《火经》释义 终。

၄. မေတ္တာသဟဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 慈俱行经释义

၂၃၅. ကီဒိသာ ဂတိ နိဗ္ဗတ္တိ ဧတိဿာတိ ကိံဂတိကာ, ကိံနိဋ္ဌာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကီဒိသီ ပရမာ ဥတ္တမာ ကောဋိ ဧတိဿာတိ ကိံပရမာ. ကီဒိသံ ဖလံ အာနိသံသံ ဥဒယော ဧတိဿာတိ ကိံဖလာ. သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တန္တိ ဣဒံ သဟဂတ-သဒ္ဒဿ အတ္ထဒဿနမတ္တံ, ဣဓ ပန မေတ္တာဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗဘာဂဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ ‘‘မေတ္တာသဟဂတံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု သဗ္ဗေသု စ ဗြဟ္မဝိဟာရေသု.

235. “有何趣向”(kiṃgatikā)，是说此法有何种趣向(gati)、何种生起(nibbatti)？即有何种终结(niṭṭhā)？“有何究竟”(kiṃparamā)，是说此法有何种最上(paramā)、最高的边际(uttamā koṭi)？“有何果报”(kiṃphalā)，是说此法有何种果(phala)、功德(ānisaṃsaṃ)、生起(udayo)？“和合、相应”，这只是对“俱行”(sahagata)一词的义理展示。但此处当知，是以慈心禅为基础，说“与慈俱行的念觉支”等观(vipassanā)的前分觉支。“于一切处”，是指于一切觉支及一切梵住中。

ပဋိကူလေတိ ဝိရဇ္ဇတီတိ ပဋိကူလံ, အနိဋ္ဌံ. န ပဋိကူလံ အပ္ပဋိကူလံ, ဣဋ္ဌံ. တေနာဟ ‘‘ဣဋ္ဌေ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ. ဧတ္ထာတိ အပ္ပဋိကူလဝတ္ထုသ္မိံ. ဧဝန္တိ ပဋိကူလသညီ. သတ္တေ အပ္ပဋိကူလေ အသုဘဖရဏံ, သင်္ခါရေ အပ္ပဋိကူလေ အနိစ္စန္တိ မနသိကာရံ ကရောန္တော. အသုဘာယာတိ အသုဘသညာယ. အနိစ္စတော ဝါ ဥပသံဟရတီတိ အနိစ္စန္တိ မနသိကာရံ ပဝတ္တေတိ. ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘အပ္ပဋိကူလပဋိကူလေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဆဠင်္ဂုပေက္ခန္တိ ဆသု အာရမ္မဏေသု ပဟီနာနုရောဓဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဆဠင်္ဂဝန္တံ ဥပေက္ခံ.

“可厌”(paṭikūla)，是说于此离欲，即不悦意者。无可厌者为“不可厌”(appaṭikūla)，即悦意者。故说“于悦意事中”。“于此”是指于不可厌事中。“如是”是指作可厌想者。对不可厌的众生，遍作不净；对不可厌的诸行，作意为无常。“为不净”即是以不净想。“或归结为无常”即是令无常作意生起。为详述“此理亦然”所略说之义，而说“于不可厌与可厌中”等。“六支舍”是指于六所缘中，因断除随顺烦恼而生起，具足六支的舍。

မေတ္တာယာတိ [Pg.446] မေတ္တာဘာဝနာယ. ပဋိကူလာဒီသု ဝတ္ထူသု ဣစ္ဆိတဝိဟာရေန ဝိဟရိတုံ သမတ္ထတာ အရိယာနံ ဧဝ, တတ္ထ စ အရဟတော ဧဝ ဣဇ္ဈနတော အရိယိဒ္ဓိ နာမ. တဿာ အရိယိဒ္ဓိယာ စ ဒဿိတတ္တာ ဒေသနာ ဝိနိဝဋ္ဋေတဗ္ဗာ ပရိယောသာနေတဗ္ဗာ သိယာ. အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ ဣန္ဒြိယာနံ အပရိပက္ကတ္တာ နိကန္တိယာ စ ဒုပ္ပရိယာဒါနတော. အယံ ဒေသနာတိ ‘‘မေတ္တာသဟဂတံ ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိအာဒိနာ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. ယော ဟိ မေတ္တာဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သမ္မသနံ အာရဘိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ အသက္ကောန္တော ပရိသုဒ္ဓေသု ဝဏ္ဏကသိဏေသု ဝိမောက္ခသင်္ခါတံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, တံ သန္ဓာယာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သုဘံ ခေါ ပန ဝိမောက္ခံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ.

“以慈”(Mettāya)即是以修习慈心。于可厌等事中，能以所欲之住而住，此能力唯圣者有，且唯阿罗汉能成就，故名圣神通。因已开示此圣神通，故说法理应结束、完结。然因诸根未熟，且渴爱难断，故不能证得阿罗汉果。此教说，即是以“修习与慈俱行的觉支”等语而开始的教说。若人以慈心禅为基础，开始观修，然不能证得阿罗汉果，却于极清净的色遍处中，生起名为“解脱”的色界禅，世尊(bhagavā)即针对此人而说：“他证得并安住于净解脱中。”

သုဘပရမန္တိ သုဘဝိမောက္ခပရမံ. ဣဓ လောကေ ဧဝ ပညာ အဿ. တေနာဟ ‘‘လောကိယပညဿာတိ အတ္ထော’’တိ. အရဟတ္တပရမာဝ မေတ္တာ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ပါဒကတ္တာ. ကရုဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ ကရုဏာဒိဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သက္ကောတိ, တဿ အရဟတ္ထပရမာ ကရုဏာ ဟောတိ, ဧဝံ မုဒိတာဥပေက္ခာသုပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ပုန ဒေသနာရမ္ဘပယောဇနံ ပန ‘‘ဣမိနာ နယေနာ’’တိ ဟေဋ္ဌာ အတိဒိဋ္ဌမေဝ.

“以净为最上”(Subhaparamanti)即是以净解脱为最上。此人仅有世间慧。故说：“是世间慧者之义”。慈心以阿罗汉果为最上，因其是阿罗汉道的基础。“于悲等中亦同此理”，是类推此义：即以悲等禅为基础，观修诸行，能证得阿罗汉果，其悲即以阿罗汉果为最上；如是亦可说于喜、舍。而再次开始说法的目的，已在下文以“依此道理”一语类推说明。

သုဘပရမာဒိတာတိ မေတ္တာကရုဏာမုဒိတာဥပေက္ခာနံ သုဘပရမတာ အာကာသာနဉ္စာယတနပရမတာ, ဝိညာဏဉ္စာယတနပရမတာ, အာကိဉ္စညာယတနပရမတာ. တဿ တဿာတိ သုဘဝိမောက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ တိဏ္ဏံ အရူပဇ္ဈာနာနဉ္စ ယထာက္ကမံ ဥပနိဿယတ္တာ. အပ္ပဋိကူလပရိစယာတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ မနသိကာရဗဟုလီကာရာ. အပ္ပကသိရေနေဝါတိ သုခေနေဝ. တတ္ထာတိ ဝိသုဒ္ဓတာယ ဣဋ္ဌေသု ဝဏ္ဏကသိဏေသု. စိတ္တန္တိ ဘာဝနာမယစိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ အပ္ပနာဝသေန. တတော ပရန္တိ တတော သုဘဝိမောက္ခတော ပရံ ဝိမောက္ခာနံ ဥပနိဿယော နာမ န ဟောတိ, မေတ္တာသဟဂတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

所谓“以净为最上”，是指慈、悲、喜、舍以净为最上，空无边处以之为最上，识无边处以之为最上，无所有处以之为最上。所谓“彼彼”，是指净解脱以及其下的三种无色禅定，因次第为近依故。所谓“不厌逆修习”，是指于可喜所缘多作意。所谓“不费力”，是指轻易地。所谓“于彼处”，是指在清净的可喜色遍处。所谓“心”，是指由修行所成之心，以安止而入。所谓“此后”，是指从净解脱之后，再无其他解脱可为近依。应知此是与慈相应的状态。

သတ္တဒုက္ခံ သမနုပဿန္တဿာတိ ဒဏ္ဍေန အဘိဟဋပ္ပတ္တရူပဟေတုံ သတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇနကဒုက္ခံ ဉာဏေန ဝီမံသန္တဿ. တယိဒံ ရူပနိမိတ္တကံ သတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇနကံ ဒုက္ခံ ဉာဏေန ကရုဏာဝိဟာရိဿ ဝိသေသတော ပက္ခန္ဒတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတီ’’တိ, န ပန သဗ္ဗသော အရူပေ အာနိသံသဒဿနတော.

所谓“随观有情苦”，是指以智慧审察有情因遭杖击等色法之缘而生起的痛苦。此由色相而于有情生起的痛苦，于住悲者心中尤其显现，故说“心不费力即入于彼”，而非因于无色界完全不见功德。

ဝိညာဏံ [Pg.447] သမနုပဿန္တဿာတိ ဣဒံ ပါမောဇ္ဇဂဟဏမုခေန တန္နိဿယဝိညာဏဿ ဂဟဏံ သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဝိညာဏဂ္ဂဟဏပရိစိတန္တိ ဝုတ္တနယေန ဝိညာဏဂ္ဂဟဏေ ပရိစိတံ.

所谓“随观识”，是说以执取喜悦为门径，则可能执取彼所依之识，故作是说。所谓“熟习于识之执取”，是指依已说之理，于识之执取已得熟习。

ဥပေက္ခာဝိဟာရိဿာတိ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရံ ဝိဟရတော. အာဘောဂါဘာဝတောတိ သုခါဒိဝသေန အာဘုဇနာဘာဝတော. သုခ…ပေ… သမ္ဘဝတောတိ သုခဒုက္ခာတိ ပရမတ္ထကမ္မဂ္ဂဟဏေ ဝိမုခတာသမ္ဘဝတော. အဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏဒုက္ခန္တိ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနသတ္တပညတ္တိဂဟဏပရိစိတံ တဿ တဿ အဘာဝမတ္တကဿ ဂဟဏမ္ပိ ဒုက္ခံ ကုသလမ္ပိ ဟောတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

所谓“于住舍者”，是指安住于舍梵住者。所谓“无专注”，是指无有以乐等方式的专注。所谓“乐……可能”，是指于胜义业之执取中，可能脱离苦乐故。所谓“执取非有之苦”，是指于胜义中，虽无有情之概念，然因熟习执取，故执取彼彼之非有本身，亦为苦，亦为善。余者易知。

မေတ္တာသဟဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

慈俱行经释义终

၅. သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 桑伽罗瓦经释义

၂၃၆. ပဌမညေဝါတိ ပုရေတရံယေဝ. အသဇ္ဈာယကတာနံ မန္တာနံ အပ္ပဋိဘာနံ ပဂေဝ ပဌမံယေဝ သိဒ္ဓံ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ပရိယုဋ္ဌာနံ နာမ အဘိဘဝေါ ဂဟဏန္တိ အာဟ – ‘‘ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေနာတိ ကာမရာဂဂဟိတေနာ’’တိ. ဝိက္ခမ္ဘေတိ အပနေတီတိ ဝိက္ခမ္ဘနံ, ပဋိပက္ခတော နိဿရတိ ဧတေနာတိ နိဿရဏံ, ဝိက္ခမ္ဘနဉ္စ တံ နိဿရဏဉ္စာတိ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ. တေနာဟ – ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. အတ္တနာ အရဏိယော ပတ္တဗ္ဗော အတ္တတ္ထော, တထာ ပရတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

236. 所谓“最初”，即更早之前。其意为：于不诵习者，咒语尚且不能现前，何况其他，此中无可说者。所谓“遍缠”，即降伏、执取，故说：“为欲贪所遍缠者”即“为欲贪所执取者”。“镇伏”是因其能去除，“出离”是因此能从对治品中出，镇伏与出离合为“镇伏出离”。故说：“于彼”等。其余二句，理亦如此。自己所应行、所应证者，是为自利；他利亦应如是知。

‘‘အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတီ’’တိအာဒီသု ဗျာပါဒါဒီနံ အနာဂတတ္တာ အဗျာပါဒဝါရေ တဒင်္ဂနိဿရဏံ န ဂဟိတံ. ကိဉ္စာပိ န ဂဟိတံ, ပဋိသင်္ခါနဝသေန ပန တဿ ဝိနောဒေတဗ္ဗတာယ တဒင်္ဂနိဿရဏမ္ပိ လဗ္ဘတေဝါတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. အာလောကသညာ ဥပစာရပ္ပတ္တာ, အပ္ပနာပ္ပတ္တာ ဝါ, ယော ကောစိ ကသိဏဇ္ဈာနာဒိဘေဒေါ သမထော. ဓမ္မဝဝတ္ထာနံ ဥပစာရပ္ပနာပ္ပတ္တဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ.

于“随观无常者舍断常想”等句中，因瞋恚等未至，故于无瞋之场合，未取彼分出离(tadaṅganissaraṇa)。虽未取，然以省察力可除遣之，故可知亦能得彼分出离。光明想，或已达近行，或已达安止；任何遍处禅等差别之止。法之抉择，应依已达近行、安止而取。

ကုထိတောတိ တတ္တော. ဥသ္မုဒကဇာတောတိ တဿေဝ ကုထိတဘာဝဿ ဥသ္မုဒကတံ အစ္စုဏှတံ ပတ္တော. တေနာဟ ‘‘ဥသုမဇာတော’’တိ. တိလဗီဇကာဒိဘေဒေနာတိ တိလဗီဇကကဏ္ဏိကကေသရာဒိဘေဒေန. သေဝါလေန…ပေ… ပဏကေနာတိ ဥဒကပိစ္ဆိလေန. အပ္ပသန္နော အာကုလတာယ. အသန္နိသိန္နော [Pg.448] ကလလုပ္ပတ္တိယာ. အနာလောကဋ္ဌာနေတိ အာလောကရဟိတေ ဌာနေ.

所谓“沸腾”，即灼热。所谓“成沸水”，是指彼沸腾之状态已达沸水之极热，故说“生热”。所谓“以芝麻籽等差别”，是指以芝麻籽、糠、花蕊等差别。所谓“以水藻……乃至以浮萍”，是指水之黏滑物。“不清澈”，因其混浊。“未沉淀”，因泥垢生起。所谓“于无光处”，是指于无光之地。

သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

桑伽罗瓦经释义终

၆. အဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 无畏经释义

၂၃၇. ဧကံသေန ဘဂဝါ နီဝရဏာတိ ဧကံသတော ဧဝ ဘဂဝါ ဧတေ ဓမ္မာ နီဝရဏာ စိတ္တေ ကုသလပ္ပဝတ္တိယာ နီဝရဏတော. ကာယကိလမထောတိ ကာယပရိဿမော, သော ပန အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယတ္တာ ‘‘ဒရထော’’တိ ဝုတ္တော. စိတ္တကိလမထော တပ္ပစ္စယဇာတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနာဟ – ‘‘တဿ ကိရာ’’တိအာဒိ. စိတ္တဒရထောပိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. မဂ္ဂေနေဝါတိ ယထာဓိဂတေန အရိယမဂ္ဂေနေဝ. အဿာတိ အဘယဿ ရာဇကုမာရဿ. ဧတံ ကာယစိတ္တဒရထဒွယံ.

237. 所谓“世尊，此为盖”，是指世尊确定地说：“此等法为盖”，因其能障碍善心生起故。所谓“身疲劳”，即身体劳累，然其因生苦恼之缘，故说为“苦恼”(daratha)。“心疲劳”，当知由彼缘而生。故说：“彼实”等。“心苦恼亦得轻安”，应引此句与前文相连。所谓“唯由道”，即唯由已证之圣道。所谓“彼”，即无畏(Abhaya)王子。此即身、心二种苦恼。

အဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

无畏经释义终

သာကစ္ဆဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

论议品释义终

၇. အာနာပါနဝဂ္ဂေါ

7. 入出息品

၁. အဋ္ဌိကမဟပ္ဖလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1. 骨大果经等释义

၂၃၈. ဥပ္ပန္နသညာတိ သညာသီသေန ဥပစာရဇ္ဈာနံ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိ. ဆဝိစမ္မမ္ပိ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဣဒံ သဝိညာဏကံ အဝိညာဏကမ္ပိ ကာယသာမညတော ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေတိ ဧတ္ထ ဥပါဒိယတိ အတ္တနော အာရမ္မဏံ ဂဏှာတီတိ ဥပါဒိ, ဥပါဒါနံ, ဧတဿ ဧကဒေသေ အပ္ပဟီနေ သတီတိ အတ္ထော.

238. 所谓“已生之想”，是指以想为首说近行定。故说：“然此”等。所谓“外皮与内皮亦现起”，此是就包含有识与无识之身的共性而说。于“或有念，或有余”中，“余”(upādi)是因其执取、抓取自所缘，即为所取(upādānaṃ)；其义为：于此一部分未断时。

အာနာပါနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

入出息品释义终

၈. နိရောဓဝဂ္ဂေါ

8. 灭品

၁-၁၀. အသုဘသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. 不净经等释义

၂၄၈-၂၅၇. အနဘိရတိန္တိ အနဘိရမဏံ အနပေက္ခိတံ. အစ္စန္တနိရောဓဘူတေ နိဗ္ဗာနေ ပဝတ္တသညာ နိရောဓသညာ. တတ္ထ သာ မဂ္ဂသဟဂတာ လောကုတ္တရာ[Pg.449], ယာ ပန နိဗ္ဗာနေ နိန္နဘာဝေန ပဝတ္တာ, ဥပသမာနုဿတိသဟဂတာ စ, သာ လောကိယာတိ အာဟ – ‘‘နိရောဓသညာ မိဿကာ’’တိ. ‘‘တေသံ နဝသူ’’တိအာဒိ ပမာဒပါဌော. ‘‘ဧကာဒသသု အပ္ပနာ ဟောတိ, နဝ ဥပစာရဇ္ဈာနိကာ’’တိ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော. ဝီသတိ ကမ္မဋ္ဌာနာနီတိ ဣဒမ္ပိ ဣဓာဂတနယော, န ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒီသု အာဂတနယော. ဧတ္ထ စ အာရမ္မဏာဒီသု ယထာယောဂံ အပ္ပနံ ဥပစာရံ ဝါ ပါပုဏိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂဘူတာ ဝိပဿနာမဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ.

248-257. 所谓“不喜”，即不乐、不期。于究竟寂灭之涅槃中生起之想，为“灭想”。其中，与道相应者为出世间；而以趣向涅槃而生起者，及与寂止随念相应者，为世间，故说：“灭想为杂”。“于彼等九种”等为错谬之文，应取“十一为安止，九为近行禅”之文。所谓“二十业处”，此亦是此处之传承，而非《清净道论》(Visuddhimagga)等之传承。于此，于所缘等处，随其所应，到达安止或近行后，宣说了已证阿罗汉果者作为前分之观、道、觉支。

နိရောဓဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

灭品释义终

ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

觉支相应释义终

၃. သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တံ

3. 念住相应

၁. အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂေါ

1. 庵婆波梨品

၁. အမ္ဗပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 庵婆波梨经释义

၃၆၇. ဧကာယနွာယန္တိ [Pg.450] သန္ဓိဝသေန ဝုတ္တံ ဩ-ကာရဿ ဝ-ကာရံ အ-ကာရဿ ဒီဃံ ကတွာ. အယံ ကိရ သံယုတ္တာဘိလာပေါ, တတ္ထ အယန-သဒ္ဒေါ မဂ္ဂပရိယာယော. န ကေဝလံ အယမေဝ, အထ ခေါ အညေပိ မဂ္ဂပရိယာယာတိ ပဒုဒ္ဓါရံ ကရောန္တော ‘‘မဂ္ဂဿ ဟီ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ယဒိ မဂ္ဂပရိယာယော အာယန-သဒ္ဒေါ, ကသ္မာ ပုန မဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဧကမဂ္ဂေါတိ ဧကောဝ မဂ္ဂေါ. န ဟိ နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂေါ အညော အတ္ထီတိ. နနု သတိပဋ္ဌာနံ ဣဓ မဂ္ဂေါတိ အဓိပ္ပေတံ, တဒညေပိ ဗဟူ မဂ္ဂဓမ္မာ အတ္ထီတိ? သစ္စံ အတ္ထိ, တေ ပန သတိပဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ တဒဝိနာဘာဝတော. တထာ ဟိ ဉာဏဝီရိယာဒယော နိဒ္ဒေသေ ဂဟိတာ, ဥဒ္ဒေသေ သတိယာ ဧဝ ဂဟဏံ ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, သတိယာ မဂ္ဂဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ. န ဒွေဓာပထဘူတောတိ ဣမိနာ ဣမဿ ဒွယဘာဝါဘာဝံ ဝိယ အနိဗ္ဗာနဂါမိဘာဝါဘာဝဉ္စ ဒဿေတိ. နိဗ္ဗာနဂမနဋ္ဌေနာတိ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ နိဗ္ဗာနဂမနံ, သော ဧဝ အဝိပရီတဘာဝနာယ အတ္ထော, တေန နိဗ္ဗာနဂမနဋ္ဌေန, နိဗ္ဗာနာဓိဂမူပါယတာယာတိ အတ္ထော. မဂ္ဂနီယဋ္ဌေနာတိ ဂဝေသိတဗ္ဗတာယ.

367. “一乘道”(Ekāyanvāyanti)是依连声法所说，即将o音转为va音，a音延长。此诚为相应部之说，其中“ayana”一词是“道”的同义词。不仅此词，尚有其他“道”的同义词。在解释词义时，说了“道之”等后，若“ayana”是表示“道”的词，为何又说“道”呢？针对此问，故说“是故”等。其中“一道”即是唯一的道路，实无其他通往涅槃之道。然则，此处意指念处为道，岂非亦有其他众多道法？诚然有之，但因其与念处不相离，故已为“念处”之摄取所含摄。譬如，智慧、精进等已在解释(niddesa)中摄取，而在纲要(uddesa)中仅摄取“念”，当知此是随顺所化有情之意乐，且为显示“念”之道性。“非二歧路”(Na dvedhāpathabhūto)一句，显示此道既无二分之性，亦无不至涅槃之性。“以趣向涅槃故”(Nibbānagamanaṭṭhena)者，“以此趣向涅槃”，故为“趣向涅槃”，此即不颠倒修行之义；以其趣向涅槃之义，意即作为证得涅槃的方便。“以应寻求故”(Magganīyaṭṭhena)者，意为“因其应被寻求”。

ရာဂါဒီဟီတိ ‘‘ရာဂေါ မလံ, ဒေါသော မလံ, မောဟော မလ’’န္တိ (ဝိဘ. ၉၂၄) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ရာဂါဒီဟိ မလေဟိ. သာ ပနာယံ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိ သိဇ္ဈမာနာ ယသ္မာ သောကာဒီနံ အနုပ္ပာဒါယ သံဝတ္တတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သောစနံ ဉာတိဗျသနာဒိနိမိတ္တံ စေတသော သန္တာပေါ အန္တောနိဇ္ဈာနံ သောကော. ဉာတိဗျသနာဒိနိမိတ္တမေဝ သောကာဓိကတာဇနိတော ‘‘ကဟံ ဧကပုတ္တကာ’’တိအာဒိနာ ပရိဒေဝနဝသေန ဝါစာဝိပ္ပလာပေါ ပရိဒေဝနံ ပရိဒေဝေါ. တဿ အာယတိံ အနုပ္ပဇ္ဇနံ ဣဓ သမတိက္ကမောတိ အာဟ ‘‘ပဟာနာယာ’’တိ. ဒုက္ခဒေါမနဿာနန္တိ ဧတ္ထ စေတသိကဒုက္ခတာယ ဒေါမနဿဿပိ ဒုက္ခသဒ္ဒေနေဝ ဂဟဏေ [Pg.451] သိဒ္ဓေ သဒ္ဒေန အနိဝတ္တနတော သာမညဇောတနာယ ဝိသေသဝစနံ သေဋ္ဌန္တိ ‘‘ဒေါမနဿာန’’န္တေဝ ဝုတ္တံ. စေတသိကဒေါမနဿဿာတိ ဘူတကထနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဉာယတိ ဧတေန ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ စတုသစ္စန္တိ ဉာယော ဝုစ္စတိ အရိယမဂ္ဂေါ. နနု အယမ္ပိ မဂ္ဂေါ, ကိံ မဂ္ဂေါ ဧဝ မဂ္ဂဿ အဓိဂမာယ ဟောတီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ. တဏှာဝ ကမ္မကိလေသဝိပါကာနံ ဝိနနဋ္ဌေန သံသိဗ္ဗနဋ္ဌေန ဝါနံ. တေန တဏှာဝါနေန ဝိရဟိတတ္တာ တဿ အဘာဝါတိ အတ္ထော. အတ္တပစ္စက္ခာယာတိ အတ္တပစ္စက္ခတ္ထာယ.

“由贪等”(Rāgādīhi)者，即由“贪是垢，瞋是垢，痴是垢”[《分别论》(Vibhaṅga) 924]中所说的贪等诸垢。此染污心之清净得以成就，乃因其导向忧等之不生，故说“为超越忧、悲”等。其中，因亲属遭难等缘由而起的心中热恼、内在煎熬，是为“忧”(soko)。同样因亲属遭难等缘由，由过度忧伤所引发，如“我儿何在”等悲叹言语，是为“悲”(paridevo)。此二者于未来不复生起，于此即是“超越”，故说“为断除”。关于“苦与忧”(dukkha-domanassa)，此处，虽说“忧”(domanassa)作为心苦，已可为“苦”一词所摄，但为显示其普遍性，且不为“苦”字所限，故特言“忧”为佳。当知此乃如实言说心之忧苦。以此能如实了悟四谛，故称“理”(ñāya)，即圣道(ariyamagga)。然则，此亦是道，何以言“理”是为证得“道”耶？为答此问，故说“此实”等。爱(taṇhā)，因其有编织、缝合业、烦恼、果报之义，故称为“织”(vāna)。远离彼爱之“织”，即是无有彼“织”之义。“为亲证”(Attapaccakkhāya)者，即“为亲自证实”之义。

ဝဏ္ဏဘာသနန္တိ ပသံသာဝစနံ. ဝိသုဒ္ဓိန္တိ ဝိသုဇ္ဈနံ ကိလေသပ္ပဟာနံ. ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟော. ပရိစယကရဏံ ပရိပုစ္ဆာမူလကတ္တာ တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“称赞语”(Vaṇṇabhāsana)即是赞叹之语。“清净”(Visuddhi)即是净化，亦即烦恼的断除。“应受持”(Uggahetabba)者，此处指口头诵持，即是“受持”(uggaha)。“熟悉”(paricaya)以反复提问为根本，故当知其已为“受持”所含摄。

န တတော ဟေဋ္ဌာတိ ဣဓ အဓိပ္ပေတကာယာဒီနံ ဝေဒနာဒိသဘာဝတ္တာဘာဝါ ကာယဝေဒနာစိတ္တဝိမုတ္တဿ တေဘူမကဓမ္မဿ ဝိသုံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထန္တရဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ စ ဟေဋ္ဌာ ဂဟဏေသု ဝိပလ္လာသဝတ္ထူနံ အနိဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဉ္စမဿ ပန ဝိပလ္လာသဝတ္ထုနော အဘာဝေန ‘‘န ဥဒ္ဓ’’န္တိ အာဟ. အာရမ္မဏဝိဘာဂေန ဟေတ္ထ သတိပဋ္ဌာနဝိဘာဂေါတိ. တယော သတိပဋ္ဌာနာတိ သတိပဋ္ဌာနသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရဒဿနံ, န ဣဓ ပါဠိယံ ဝုတ္တဿ သတိပဋ္ဌာနသဒ္ဒဿ အတ္ထဒဿနံ. အာဒီသု ဟီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဖဿသမုဒယာ ဝေဒနာနံ သမုဒယော, နာမရူပသမုဒယာ စိတ္တဿ သမုဒယော, မနသိကာရသမုဒယာ ဓမ္မာနံ သမုဒယော’’တိ (သံ. နိ. ၅.၄၀၈) သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝုတ္တာနံ သတိဂေါစရာနံ ပကာသကေ သုတ္တပဒေသေ သင်္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိယမ္ပိ အဝသေသပါဠိပဒေသဒဿနတ္ထော အာဒိ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သတိယာ ပဋ္ဌာနန္တိ သတိယာ ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ.

说“不于其下”(na tato heṭṭhā)者，是针对在较低的所缘中，颠倒事(vipallāsavatthu)不成立而说。因为此处所指的身等，不具受等之自性；且离于身、受、心的三界法，已被视为另一不同的颠倒事。又因无第五颠倒事，故说“不于其上”(na uddhaṃ)。此处念住之分别，乃依所缘而分别。所谓“三念住”(tayo satipaṭṭhāna)，是为阐明“念住”一词的词义，而非解释此处经文中所说的“念住”。“于初等中”(Ādīsu hi)一句，此中“等”字，总括了如“触集是受集，名色集是心集，作意集是法集”[《相应部》(Saṃyutta Nikāya) 5.408]等开示念之所缘(satigocara)——即念住——的经文。同样，在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)的经文中，“等”字亦当如是理解，以示其余经文段落。“念之建立”(satiyā paṭṭhāna)者，即是念应当安住之处。

အရိယောတိ အာရကတ္တာဒိနာ အရိယံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမာဟ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သဠာယတနဝိဘင်္ဂသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၃၁၁). တတ္ထ ဟိ –

“圣者”(Ariya)者，因远离(ārakattā)诸恶等，故指圣者，即正等觉者。“于此”(Ettha)者，即于此《六处分别经》[《中部》(Majjhima Nikāya) 3.311]中。彼处经文如下：

‘‘တယော သတိပဋ္ဌာနာ ယဒရိယော…ပေ… မရဟတီတိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ, ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထာ သာဝကာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အနုကမ္ပကော ဟိတေသီ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ – ‘ဣဒံ ဝေါ [Pg.452] ဟိတာယ ဣဒံ ဝေါ သုခါယာ’တိ. တဿ သာဝကာ န သုဿူသန္တိ, န သောတံ ဩဒဟန္တိ, န အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ, ဝေါက္ကမ္မ စ သတ္ထုသာသနာ ဝတ္တန္တိ. တတြ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော န စေဝ အနတ္တမနော ဟောတိ, န စ အနတ္တမနတံ ပဋိသံဝေဒေတိ, အနဝဿုတော စ ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ. ယဒရိယော သေဝတိ…ပေ... မရဟတိ. ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထာ …ပေ… ဣဒံ ဝေါ သုခါယာတိ. တဿ ဧကစ္စေ သာဝကာ န သုဿူသန္တိ…ပေ… ဧကစ္စေ သာဝကာ သုဿူသန္တိ…ပေ… န စ ဝေါက္ကမ္မ သတ္ထုသာသနာ ဝတ္တန္တိ. တတြ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော န စေဝ အနတ္တမနော ဟောတိ, န စ အနတ္တမနတံ ပဋိသံဝေဒေတိ, န စေဝ အတ္တမနော ဟောတိ, န စ အတ္တမနတံ ပဋိသံဝေဒေတိ. အနတ္တမနတဉ္စ အတ္တမနတဉ္စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ…ပေ… မရဟတိ. ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ,…ပေ… သုခါယာတိ, တဿ သာဝကာ သုဿူသန္တိ…ပေ… ဝတ္တန္တိ. တတြ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော အတ္တမနော စေဝ ဟောတိ, အတ္တမနတဉ္စ ပဋိသံဝေဒေတိ, အနဝဿုတော စ ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယံ သတိပဋ္ဌာန’’န္တိ –

“有三种念住，圣者修习之……堪受供养。此言是依何而说？诸比丘，于此，导师为诸声闻说法，乃为怜悯者、求益者，出于怜悯之心而说：‘此为汝等之利益，此为汝等之安乐。’其诸声闻不欲闻，不倾听，不立证知之心，且违逆师教而行。诸比丘，于此，如来不生不悦，不感受不悦，无漏而住，具念正知。诸比丘，此是第一念住，圣者修习之……堪受供养。复次，诸比丘，导师……‘此为汝等之安乐。’其某些声闻不欲闻……某些声闻欲闻……不违逆师教而行。诸比丘，于此，如来不生不悦，不感受不悦，亦不生喜悦，不感受喜悦。舍离不悦与喜悦此二者，住于舍，具念正知。诸比丘，此是第二念住……堪受供养。复次，诸比丘……‘此为汝等之安乐。’其诸声闻欲闻……依教而行。诸比丘，于此，如来生起喜悦，感受喜悦，无漏而住，具念正知。诸比丘，此是第三念住。”

ဧဝံ ပဋိဃာနုနယေဟိ အနဝဿုတတာ နိစ္စံ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာယ တဒုဘယဝီတိဝတ္တတာ ‘‘သတိပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တာ. ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဟိ နိစ္စံ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာ ဟောတိ အာဝေဏိကဓမ္မဘာဝတော, န ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒီနံ. ပ-သဒ္ဒေါ အာရမ္ဘံ ဇောတေတိ, အာရမ္ဘော စ ပဝတ္တီတိ ကတွာ အာဟ ‘‘ပဝတ္တယိတဗ္ဗတောတိ အတ္ထော’’တိ. သတိယာ ကရဏဘူတာယ ပဋ္ဌာနံ ပဋ္ဌပေတဗ္ဗံ သတိပဋ္ဌာနံ. အန-သဒ္ဒေါ ဟိ ဗဟုလဝစနေန ကမ္မတ္ထောပိ ဟောတီတိ.

如是，不为瞋恚与贪爱所漏，恒常建立正念，超越此二者，故称为“念住”。唯诸佛方能恒常建立正念，此乃佛之不共法，非独觉佛等所能及。“Pa”字显发端义，发端即是转起，故说其义为“应令转起”。以念为工具而令建立者，是为念住。又，“ana”字尾，依多所示，亦可为业格义。

တထာဿ ကတ္တုအတ္ထောပိ လဗ္ဘတီတိ ‘‘ပတိဋ္ဌာတီတိ ပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပဋ္ဌာတီတိ ဧတ္ထ ဥပ-သဒ္ဒေါ ဘုသတ္ထဝိသိဋ္ဌံ ပက္ခန္ဒနံ ဒီပေတီတိ ‘‘ဩက္ကန္ဒိတွာ ပက္ခန္ဒိတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ပုန ဘာဝတ္ထံ သတိသဒ္ဒံ ပဋ္ဌာနသဒ္ဒဉ္စ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ပုရိမဝိကပ္ပေ သတိ-သဒ္ဒေါ ပဋ္ဌာန-သဒ္ဒေါ စ ကတ္တုအတ္ထောတိ ဝိညာယတိ. သရဏဋ္ဌေနာတိ စိရကတဿ စိရဘာသိတဿ စ အနုဿရဏဋ္ဌေန. ဣဒန္တိ ယံ ‘‘သတိယေဝ သတိပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဣဒံ ဣဓ ဣမသ္မိံ သုတ္တပဒေသေ အဓိပ္ပေတံ.

如是，其作者义亦可得，故说“安住故为处”。于“现起”(upaṭṭhāti)一词中，“upa”前缀表示极为殊胜的跃入之义，故说其义为“跃入、深入而转起”。复次，为阐明体性义及“念”与“处”二词，而说“或者”等。因此可知，在前一抉择中，“念”与“处”二词皆为作者义。“以随念义”是指随念久作、久说之义。“此”指的是前面所说的“念即是念处”，此乃此处此经文段落中所意指。

ယဒိ [Pg.453] ဧဝန္တိ ယဒိ သတိ ဧဝ သတိပဋ္ဌာနံ, သတိ နာမ ဧကော ဓမ္မော, ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ သတိပဋ္ဌာနာတိ ဗဟုဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သတီနံ ဗဟုတ္တာ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဗဟုကာ တာ သတိယော, အထ ကသ္မာ မဂ္ဂေါတိ ဧကဝစနန္တိ ယောဇနာ. မဂ္ဂနဋ္ဌေနာတိ နိယျာနဋ္ဌေန. နိယျာနိကော ဟိ မဂ္ဂဓမ္မော, တေနေဝ နိယျာနိကဘာဝေန ဧကတ္တုပဂတော ဧကန္တတော နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ, အတ္ထိကေဟိ စ တဒတ္ထံ မဂ္ဂီယတီတိ အာဟ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ စတဿောပိ စေတာတိ ကာယာနုပဿနာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓာပိ စ ဧတာ သတိယော. အပရဘာဂေတိ အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ. ကိစ္စံ သာဓယမာနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာယာဒီသု အာရမ္မဏေသု သုဘသညာဒိဝိဓမနဝသေန ဝိသုံ ဝိသုံ ပဝတ္တိတွာ မဂ္ဂက္ခဏေ သကိံယေဝ တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဝိပလ္လာသဿ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟာနကိစ္စံ သာဓယမာနာ အာရမ္မဏကရဏဝသေန နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တိ, တမေဝဿ စတုကိစ္စသာဓနတံ ဥပါဒါယ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော, တထာပိ အတ္ထတော ဘေဒါဘာဝတော မဂ္ဂေါတိ ဧကဝစနေန ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘တသ္မာ စတဿောပိ ဧကော မဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တာ’’တိ.

“若如是”，如果念就是念处，念本为一法，那么为何用复数说“念处”呢？答曰：“因为念有众多”等。如果念有很多种，那么为何用单数说“道”呢？此为连结。以寻求义，即以出离义。因为道法是出离的，正是由于具有出离性而归于一性，一向趣向涅槃；有希求者亦为此而寻求，所以说“经中已说”等。此处“这四种”指通过身随观等方式的四种念。“后分”指圣道刹那。“成就作用”指在前分阶段，对于身等所缘，通过破除净想等各种方式分别生起，在道刹那一次性地断除四种颠倒，成就断除之作用，并以所缘为境趣向涅槃。正是由于其成就四种作用，故以复数指称；但从意义上没有差别，所以用单数称为“道”。因此说：“所以四种也称为一道”。

ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ ဣတရာသံ ပုစ္ဆာနံ ဣဓ အသမ္ဘဝတော နိဒ္ဒေသာဒိဝသေန ဒေသေတုကာမတာယ စ တထာ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘အယဉ္စေဝ ကာယော ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၇၁, ၂၈၇, ၂၉၇; ပါရာ. ၁၁) ခန္ဓပဉ္စကံ, ‘‘သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိအာဒီသု ဝေဒနာဒယော တယော အရူပက္ခန္ဓာ, ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ ကာယဿ ပဿဒ္ဓိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၄၀) ဝေဒနာဒယော တယော စေတသိကာ ခန္ဓာ ‘‘ကာယော’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ကာယေတိ ရူပကာယေ’’တိ အာဟ. ကာယာနုပဿီတိ ဧတ္ထ တဿီလတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ကာယံ အနုပဿနသီလော’’တိ အာဟ. အနိစ္စတော အနုပဿတီတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကကာယံ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ အနုပဿတိ, ဧဝံ ပဿန္တော ဧဝ စဿ အနိစ္စာကာရမ္ပိ အနုပဿတီတိ ဝုစ္စတိ, တထာဘူတဿ စဿ နိစ္စဂါဟဿ ဝိသေသောပိ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘နော နိစ္စတော’’တိ. တထာ ဟေသ ‘‘နိစ္စသညံ ပဇဟတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၈) ဝုတ္တော. ဧတ္ထ စ အနိစ္စတော ဧဝ အနုပဿတီတိ ဧဝကာရော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ တေန နိဝတ္တိတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘နော နိစ္စတော’’တိ ဝုတ္တံ. န စေတ္ထ ဒုက္ခာနုပဿနာဒိနိဝတ္တနမာသင်္ကိတဗ္ဗံ ပဋိယောဂိနိဝတ္တနပရတ္တာ ဧဝ-ကာရဿ, ဥပရိ ဒေသနာအာရုဠှတ္တာ စ တာသံ. ဒုက္ခတော အနုပဿတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – အနိစ္စဿ ဒုက္ခတ္တာ [Pg.454] တမေဝ ကာယံ ဒုက္ခတော အနုပဿတိ, ဒုက္ခဿ အနတ္တတ္တာ အနတ္တတော အနုပဿတီတိ.

此为欲说之问，因其他诸问于此不相应，且欲以解释等方式开示，故如是说。例如，在“此身及外在的名色”等（中部1.271, 287, 297；波罗夷11）中，指五蕴；在“以身感受乐”等中，指受等三个无色蕴；在“当时身体的轻安与平静”等（法集论40）中，指受等三个心所蕴，皆称为“身”。为作区别，故说“身即是色身”。于“身随观者”，为示其惯行义，故说“有随观身之习性”。以无常随观之，即随观四因所生身为“无常”，如是观者亦随观其无常相，于如是者，常执亦不生起，故说“不以常观”。如经所说：“舍断常想”（无碍解道1.28）。此处，“唯以无常随观”之“唯”字已省略，为示其所排除之义，故说“不以常观”。于此不应怀疑会排除苦随观等，因“唯”字意在排除其对立面，且彼等已包含于上文教示中。以苦随观等亦同此理。然有此差别：因无常者为苦，故即于彼身以苦随观之；因苦者为无我，故以无我随观之。

ယသ္မာ ပန ယံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ, န တံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ, ယဉ္စ န အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ, န တတ္ထ ရဇ္ဇိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အနိစ္စတော အနုပဿတိ, နော နိစ္စတော, ဒုက္ခတော အနုပဿတိ, နော သုခတော, အနတ္တတော အနုပဿတိ, နော အတ္တတော, နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နော နန္ဒတိ, ဝိရဇ္ဇတိ, နော ရဇ္ဇတီ’’တိ. သော ဧဝံ အရဇ္ဇန္တော ရာဂံ နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတိ, သမုဒယံ န ကရောတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ပဋိပန္နော စ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, နော အာဒိယတိ. အယဉှိ အနိစ္စာဒိအနုပဿနာ တဒင်္ဂဝသေန သဒ္ဓိံ ကာယတန္နိဿယခန္ဓာဘိသင်္ခါရေဟိ ကိလေသာနံ ပရိစ္စဇနတော သင်္ခတဒေါသဒဿနေန တဗ္ဗိပရီတေ နိဗ္ဗာနေ တန္နိန္နတာယ ပက္ခန္ဒနတော ‘‘ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂေါ စေဝ ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂေါ စာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ တာယ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝုတ္တနယေန ကိလေသေ စ ပရိစ္စဇတိ, နိဗ္ဗာနေ စ ပက္ခန္ဒတိ, တထာဘူတော စ ပရိစ္စဇနဝသေန ကိလေသေ န အာဒိယတိ, နာပိ အဒေါသဒဿိတာဝသေန သင်္ခတာရမ္မဏံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, နော အာဒိယတီ’’တိ. ဣဒါနိ နိဿိတာဟိ အနုပဿနာဟိ ယေသံ ဓမ္မာနံ ပဟာနံ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နိစ္စသညန္တိ သင်္ခါရာ နိစ္စာတိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဝိပရီတသညံ. ဒိဋ္ဌိစိတ္တဝိပလ္လာသပဟာနမုခေနေဝ သညာဝိပလ္လာသပ္ပဟာနန္တိ သညာဂဟဏံ, သညာသီသေန ဝါ တေသမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နန္ဒိန္တိ သပ္ပီတိကတဏှံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

凡是无常、苦、无我者，不应欢喜；凡不应欢喜者，不应贪著。是故说：“以无常随观，不以常观；以苦随观，不以乐观；以无我随观，不以我观；厌离，不欢喜；离贪，不贪著。”如是不贪著者能灭除贪欲，不令其生起，义为不作集起。如是行者能够舍离，不执取。此无常等随观，以彼分断故，以舍弃身及依彼之诸蕴行所生烦恼故，以见有为法之过患故，以其反面之涅槃为趣向而跃入故，称为“舍弃之舍离与跃入之舍离”。因此具备此观之比丘，依上说之理舍弃烦恼，跃入涅槃；如是者，以舍离故不执取烦恼，亦不因不见过患而执取有为所缘。所以说“舍离，不执取”。今为示依此等随观能断除何等法，故说“随观无常者舍断常想”等。其中“常想”是指对诸行作“是常”的颠倒想。以断除见颠倒与心颠倒为门，即是断除想颠倒，故取“想”一词；或者以想为首，亦应知含摄彼等。“欢喜”(nandi)是指与喜俱行之渴爱。其余意思如前所说。

ဝိဟရတီတိ ဣမိနာ ကာယာနုပဿနာသမင်္ဂိနော ဣရိယာပထဝိဟာရော ဝုတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ဣရိယတီ’’တိ, ဣရိယာပထံ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏကရဏဝသေန အဘိဗျာပနတော ‘‘တီသု ဘဝေသူ’’တိ ဝုတ္တံ, ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ပန ကိလေသာ ပရိတ္တဘူမကာ ဧဝါတိ. ယဒိပိ ကိလေသာနံ ပဟာနံ အာတာပနန္တိ တံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနမ္ပိ အတ္ထေဝ, အာတပ္ပ-သဒ္ဒေါဝိယ ပန အာတာပ-သဒ္ဒေါပိ ဝီရိယေ ဧဝ နိရုဠှောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝီရိယဿေတံ နာမ’’န္တိ. အထ ဝါ ပဋိပက္ခပ္ပဟာနေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အဗ္ဘုဿဟနဝသေန ပဝတ္တမာနဿ ဝီရိယဿ သာတိသယံ တဒါတာပနန္တိ ဝီရိယမေဝ တထာ ဝုစ္စတိ, န အညေ ဓမ္မာ.

“住”在此表示具身随观者的威仪住，所以说“行”是令威仪转起之义。因为以所缘为对象而遍布故，所以说在“三有”中，但从生起的角度来说，烦恼只属于欲界地。虽然说断除烦恼是热(ātāpana)，但正见等也有这个作用，然而，如同“热”(ātappa)一词，“热”(ātāpa)一词也只在精进(vīriya)中被确立，所以说“这是精进之名”。或者说，在断除对治品中，以策励相应法而生起的精进，其殊胜的热即是彼，故唯精进如是说，而非其他法。

အာတာပီတိ စာယမီကာရော ပသံသာယ, အတိသယဿ ဝါ ဒီပကောတိ အာတာပီဂဟဏေန သမ္မပ္ပဓာနသမင်္ဂိတံ ဒဿေတိ. သမ္မာ သမန္တတော သာမဉ္စ ပဇာနန္တော သမ္ပဇာနော, အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနေ အညဓမ္မာနုပဿိတာဘာဝေန [Pg.455] သမ္မာ အဝိပရီတံ, သဗ္ဗာကာရပဇာနနေန သမန္တတော, ဥပရူပရိ ဝိသေသာဝဟဘာဝေန ပဝတ္တိယာ သာမံ ပဇာနန္တောတိ အတ္ထော. ယဒိ ပညာယ အနုပဿတိ, ကထံ သတိပဋ္ဌာနတာတိ အာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. တသ္မာ သတိယာ လဒ္ဓုပကာရာယ ဧဝ ပညာယ ဧတ္ထ ယထာဝုတ္တေ ကာယေ ကမ္မဋ္ဌာနိကော ဘိက္ခု အနုပဿကော, တသ္မာ ‘‘ကာယာနုပဿီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အန္တောသင်္ခေပေါ အန္တောလီနတာ, ကောသဇ္ဇန္တိ အတ္ထော. ဥပါယပရိဂ္ဂဟောတိ ဧတ္ထ သီလဝိသောဓနာဒိ ဂဏနာဒိ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လာဒိ စ ဥပါယော, တဗ္ဗိပရိယာယတော အနုပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ စ ဥပဋ္ဌိတဿတီ ယထာဝုတ္တံ ဥပါယံ န ပရိစ္စဇတိ, အနုပါယဉ္စ န ဥပါဒိယတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မုဋ္ဌဿတိ…ပေ… အသမတ္ထော ဟောတီ’’တိ. တေနာတိ ဥပါယာနုပါယာနံ ပရိဂ္ဂဟပရိဝဇ္ဇနေသု အပရိစ္စာဂါပရိဂ္ဂဟေသု စ အသမတ္ထဘာဝေန. အဿ ယောဂိနော.

“精进”（ātāpī）一词中的长音“ī”表示赞叹或卓越，故“精进”一词的采用，显示其具备正勤（sammappadhāna）。“具正知者”（sampajāno）是完全、正确、自主地了知，指以不混杂的辨别力如实观察，因不随观其他法而正确无误，以全面了知的方式，次第增上而自主地了知，此是其义。若以慧随观，如何是念住（satipaṭṭhāna）？故说“不是”等。因此，于此如所说身，业处比丘是以获得念之助益的慧为随观者，故称“身随观者”。“内摄”（Antosaṅkhepo）即内心沉滞，义为懈怠（kosajja）。“方便之把握”（Upāyapariggaho），此处，戒清净、数息、学习善巧等是方便，应知与此相违者为非方便。因具足念者不舍离如所说之方便，亦不执取非方便，故说“失念者（muṭṭhassati）……无能力”。‘因此’（tena）是指，该修行人因无力把握方便、舍离非方便，亦无力不舍离（方便）、不执取（非方便）。

ယသ္မာ သတိယေဝေတ္ထ သတိပဋ္ဌာနံ ဝုတ္တာ, တသ္မာဿ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဝီရိယာဒယော အင်္ဂန္တိ အာဟ – ‘‘သမ္ပယောဂင်္ဂဉ္စဿ ဒဿေတွာ’’တိ. အင်္ဂ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ကာရဏပရိယာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သတိဂ္ဂဟဏေနေဝေတ္ထ သမ္မာသမာဓိဿပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တဿာ သမာဓိက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ယသ္မာ ဝါ သတိသီသေနာယံ ဒေသနာ. န ဟိ ကေဝလာယ သတိယာ ကိလေသပ္ပဟာနံ သမ္ဘဝတိ, နိဗ္ဗာနာဓိဂမော ဝါ, နာပိ ကေဝလာ သတိ ပဝတ္တတိ, တသ္မာဿ ဈာနဒေသနာယံ သဝိတက္ကာဒိဝစနဿ ဝိယ သမ္ပယောဂင်္ဂဒဿနတာတိ အင်္ဂ-သဒ္ဒဿ အဝယဝပရိယာယတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပဟာနင်္ဂန္တိ ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ပဟာတဗ္ဗင်္ဂံ ဒဿေတုံ. ယသ္မာ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော, န လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ, တသ္မာ ပုဗ္ဗဘာဂိယမေဝ ဝိနယံ ဒဿေန္တော ‘‘တဒင်္ဂဝိနယေန ဝါ ဝိက္ခမ္ဘနဝိနယေန ဝါ’’တိ အာဟ. အဿာတိ ယောဂိနော. တေသံ ဓမ္မာနန္တိ ဝေဒနာဒိဓမ္မာနံ. တေသဉှိ တတ္ထ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘အတ္ထုဒ္ဓါရနယေနေတံ ဝုတ္တ’’န္တိ အာဟ. ယံ ပနာတိ ဝိဘင်္ဂေ, ဝိဘင်္ဂပကရဏေတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထာတိ ‘‘လောကေ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒေ, တာ စ လောကိယာ ဧဝ အနုပဿနာ နာမ သမ္မသနန္တိ ကတွာ.

因为此处念即是念住，所以与念相应的精进等法被称为支分，即是说“显示其相应支分”。这里的“支”（aṅga）字应当理解为原因。因为提到了“念”，所以也应当理解为包含了正定，因为它已被包含在定蕴中。或者因为这个教法是以念为首的。仅仅依靠念，不可能断除烦恼，或者证得涅槃，念也不会单独生起，因此就像禅修开示中“有寻有伺”等词语一样，这里的“支”字应当理解为组成部分的意思。“断除之支”就像“远离诸欲”等等，是为了说明应当断除的部分。因为这里所指的是前分道，而不是出世间道，所以为了说明前分道的调伏方式，才说了“以彼分断（tadaṅgavinaya）或镇伏断（vikkhambhanavinaya）”。此处的“彼”（assa）指的是修行人（yogino）。“彼等法”指的是受等法。因为它们不是这里所指的，所以说“这是以摄义的方式说的”。至于“分别”（vibhaṅge），是指《分别论》（Vibhaṅgapakaraṇa）这部著作。‘此处’（Ettha）是指在‘于世间’（loke）这一文中，而那些世间的随观（anupassanā）即名为思择（sammasana）。

ဒုက္ခတောတိ ဝိပရိဏာမသင်္ခါရဒုက္ခတာဟိ ဒုက္ခသဘာဝတော, ဒုက္ခာတိ အနုပဿိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ယော သုခံ [Pg.456] ဒုက္ခတော အဒ္ဒါတိ ယော ဘိက္ခု သုခံ ဝေဒနံ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ ဒုက္ခန္တိ ပညာစက္ခုနာ အဒ္ဒက္ခိ. ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတောတိ ဒုက္ခဝေဒနံ ပီဠာဇနနတော အန္တောတုဒနတော ဒုန္နီဟရဏတော စ သလ္လန္တိ အဒ္ဒက္ခိ ပဿိ. အဒုက္ခမသုခန္တိ ဥပေက္ခာဝေဒနံ. သန္တန္တိ သုခဒုက္ခာနံ ဝိယ အနောဠာရိကတာယ ပစ္စယဝသေန ဝူပသန္တသဘာဝတ္တာ စ သန္တံ. အနိစ္စတောတိ ဟုတွာ အဘာဝတော ဥဒယဗ္ဗယဝန္တတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပဋိက္ခေပတော စ အနိစ္စန္တိ ယော အဒ္ဒက္ခိ. သ ဝေ သမ္မဒ္ဒသော ဘိက္ခူတိ သော ဘိက္ခု ဧကံသေန, ပရိဗျတ္တံ ဝါ ဝေဒနာယ သမ္မာ ပဿနကောတိ အတ္ထော.

“苦”，是因变易苦（vipariṇāmadukkhatā）和行苦（saṅkhāradukkhatā）而具有苦的自性，因此，其义是应当观为苦。其余二句亦同此理。若比丘以慧眼（paññācakkhu）观察到乐受因变易苦而为苦，即是说他见乐为苦。他见苦受如箭（salla），因为苦受能产生逼迫、内在的刺痛以及难以拔除，所以他见苦为箭。不苦不乐（adukkhamasukhaṃ）是指舍受（upekkhāvedana）。“寂静”（santa），是因为它不像苦乐那样粗显，并且由于因缘的止息而具有寂静的自性。“无常”（anicca），是因为生起后就会消失，具有生灭（udayabbaya）的特性，是暂时的（tāvakālika），并且否定了恒常性（niccapaṭikkhepa），所以他见为无常。这样的比丘才是真正的正见者（sammaddaso bhikkhu），意思是这位比丘能够完全、透彻地正确观察感受。

ဒုက္ခာတိပီတိ သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ဒုက္ခာ ဣတိပိ. သဗ္ဗံ တံ ဝေဒယိတံ ဒုက္ခသ္မိံ အန္တောဂဓံ ပရိယာပန္နန္တိ ဝဒါမိ သင်္ခါရဒုက္ခန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတော. သုခဒုက္ခတောပိ စာတိ သုခါဒီနံ ဌိတိဝိပရိဏာမဉာဏသုခတာယ စ ဝိပရိဏာမဋ္ဌိတိအညာဏဒုက္ခတာယ စ ဝုတ္တတ္တာ တိဿောပိ သုခတော တိဿောပိ စ ဒုက္ခတော အနုပဿိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. သတ္တ အနုပဿနာ ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတာ ဧဝ.

“亦是苦”（Dukkhātipi），是说因行苦（saṅkhāradukkhatāya）而为苦。我说一切所感受的（vedayitaṃ），都包含在苦之中，因为它们都可以被称为行苦。至于从乐与苦（的角度观察），是说，因了知乐受等的住时与变易是乐，而不解其变易与住时是苦，故三种受都应从乐的方面随观，亦应从苦的方面随观，此是其义。七种随观（anupassanā）已在前面阐明。

အာရမ္မဏာ…ပေ… ဘေဒါနန္တိ ရူပါဒိအာရမ္မဏနာနတ္တဿ နီလာဒိတဗ္ဘေဒဿ, ဆန္ဒာဒိအဓိပတိနာနတ္တဿ ဟီနာဒိတဗ္ဘေဒဿ, ဉာဏဈာနာဒိသဟဇာတနာနတ္တဿ သသင်္ခါရိကာသင်္ခါရိက-သဝိတက္က-သဝိစာရာဒိတဗ္ဘေဒဿ, ကာမာဝစရာဒိဘူမိနာနတ္တဿ, ဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမာဒိတဗ္ဘေဒဿ, ကုသလာဒိကမ္မနာနတ္တဿ, ဒေဝဂတိသံဝတ္တနိယတာဒိတဗ္ဘေဒဿ, ကဏှသုက္ကဝိပါကနာနတ္တဿ, ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယတာဒိတဗ္ဘေဒဿ, ပရိတ္တဘူမကာဒိကိရိယာနာနတ္တဿ, တိဟေတုကာဒိတဗ္ဘေဒဿ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သဝတ္ထုကာဝတ္ထုကာဒိနာနတ္တဿ ပုဂ္ဂလတ္တယသာဓာရဏာဒိတဗ္ဘေဒဿ စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သရာဂါဒီနန္တိ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၁; မ. နိ. ၁.၁၁၄) အာဂတာနံ သရာဂဝီတရာဂါဒိဘေဒါနံ. သလက္ခဏ-သာမညလက္ခဏာနန္တိ ဖုသနာဒိတံတံသလက္ခဏာနဉ္စေဝ အနိစ္စတာဒိသာမညလက္ခဏာနဉ္စ ဝသေနာတိ ယောဇနာ.

“所缘……乃至……差别”者，是说依色等所缘的种种差别及其青等差别；欲等增上的种种差别及其下、中、上等差别；智、禅等俱生法的种种差别及其有行、无行、有寻、有伺等差别；欲界等地（bhūmi）的种种差别及其上、中等差别；善等业的种种差别及其导向天趣等差别；黑白异熟的种种差别及其现法受等差别；小地等作用（kiriya）的种种差别及其三因等差别，而随观。“等”(ādi)字，应理解为包含有事(savatthuka)、无事(avatthuka)等的种种差别，以及三种个人(puggala)共通与不共通等的差别。“有贪”(sarāga)等，是指《大念处经》(Mahāsatipaṭṭhānasutta)中出现的有贪、离贪等差别。“自相、共相”，是指依触等各自的自相与无常等共相而随观。

သုညတဓမ္မဿာတိ အနတ္တတာသင်္ခါတသုညတသဘာဝဿ. ‘‘သလက္ခဏ-သာမညလက္ခဏာန’’န္တိ ဟိ ဣမိနာ ယော ဣတော ဗာဟိရကေဟိ သာမိနိဝါသီကာရကဝေဒကအဓိဋ္ဌာယကဘာဝေန ပရိကပ္ပိတော အတ္တာ, တဿ သင်္ခါရေသု နိစ္စတာ သုခတာ ဝိယ ကတ္ထစိပိ အဘာဝေါ ဝိဘာဝိတော. နတ္ထိ ဧတေသံ အတ္တာတိ အနတ္တာ, ယသ္မာ ပန သင်္ခါရေသု ဧကဓမ္မောပိ အတ္တာ [Pg.457] န ဟောတိ, တသ္မာ တေ န အတ္တာတိပိ အနတ္တာတိ အယံ တေသံ သုညတဓမ္မော. တဿ သုညတဓမ္မဿ, ယံ ဝိဘာဝေတုံ အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၁၂၁) ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဓမ္မာ ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ သုညတဝါရဒေသနာ ဝုတ္တာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

“空性法”是指以无我为特征的空性本质。通过“自相、共相”，阐明了外道所构想的，作为主宰者、居住者、作者、感受者、支配者的“我”，在诸行中，如同常、乐一样，于任何地方都不存在。“彼等无我”，故为“无我”；又因诸行中无一法是“我”，故“非我”，亦即“无我”，此即彼等之空性法。为阐明此空性法，在《阿毗达摩》（Abhidhamma）的《法集论》（Dhammasaṅgaṇī, Dhs. 121）中，以‘尔时，诸法现起’等句，宣说了空性品。其余的意义很容易理解。

အမ္ဗပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

庵婆波利经释义终。

၂. သတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 念经释义

၃၆၈. သရတီတိ သတော. အယံ ပန န ယာယ ကာယစိ သတိယာ သတော, အထ ခေါ ဧဒိသာယာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကာယာဒိအနုပဿနာသတိယာ’’တိ အာဟ. စတုသမ္ပဇညပညာယာတိ စတုဗ္ဗိဓသမ္ပဇညပညာယ, အဘိက္ကမနံ အဘိက္ကန္တန္တိ အာဟ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ ဝုစ္စတိ ဂမန’’န္တိ. တထာ ပဋိက္ကမနံ ပဋိက္ကန္တန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပဋိက္ကန္တံ နိဝတ္တန’’န္တိ. နိဝတ္တနဉ္စ နိဝတ္တိမတ္တံ, နိဝတ္တိတွာ ပန ဂမနံ ဂမနမေဝ. ကာယံ အဘိဟရန္တော အဘိဂမနဝသေန ကာယံ နာမေန္တော. ဌာနနိသဇ္ဇာသယနေသု ယော ဂမနာဒိဝိဓိနာ ကာယဿ ပုရတော အဘိဟာရော, သော အဘိက္ကမော, ပစ္ဆတော အပဟရဏံ ပဋိက္ကမောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဌာနေပီ’’တိအာဒိမာဟ. အာသနဿာတိ ပီဌကာဒိအာသနဿ. ပုရိမအင်္ဂါဘိမုခေါတိ အဋနိကာဒိပုရိမာဝယဝါဘိမုခေါ. သံသရန္တောတိ သံသပ္ပန္တော. ပစ္စာသံသရန္တောတိ ပဋိအာသပ္ပန္တော. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ သရီရဿေဝ အဘိမုခသံသပ္ပနပဋိအာသပ္ပနာနိ နိဒဿေတိ.

368. “能忆念者为念者(sato)。然而，此处并非指任何一种念，而是为了说明是这样的念，才说‘以身等随观念’(kāyādianupassanāsatiyā)。以四正知慧(Catusampajaññapaññāya)，即以四种正知之慧。前进(abhikkamanaṃ)即是前进(abhikkantaṃ)，故说‘前进称为行走’；同样，后退(paṭikkamanaṃ)即是后退(paṭikkantaṃ)，故说‘后退称为折返’。折返仅是折返而已，折返之后再行走，仍是行走。移动身体(Kāyaṃ abhiharanto)，即以趋近的方式弯曲身体。为了说明在站、坐、卧时，以行走等方式将身体向前移动是前进，向后移动是后退，才说‘在站立时’(ṭhānepi)等。坐具(Āsanassa)即椅子等坐具。面向前部肢体(Purimaaṅgābhimukho)即面向膝盖等前部肢体。移动(Saṃsaranto)即是向前挪动，返回(Paccāsaṃsaranto)即是向后挪动。以此方式，只是示范了身体的向前挪动与向后挪动。

သမ္မာ ပဇာနနံ သမ္ပဇာနံ. တေန အတ္တနာ ကာတဗ္ဗကိစ္စဿ ကရဏသီလော သမ္ပဇာနကာရီတိ အာဟ – ‘‘သမ္ပဇညေန သဗ္ဗကိစ္စကာရီ’’တိ. သမ္ပဇာနမေဝ ဟိ သမ္ပဇညံ. သမ္ပဇညဿေဝ ဝါ ကာရီတိ သမ္ပဇညဿေဝ ကရဏသီလော. သမ္ပဇညံ ကရောတေဝါတိ အဘိက္ကန္တာဒီသု အသမ္မောဟံ ဥပ္ပာဒေတိ ဧဝ, သမ္ပဇာနဿေဝ ဝါ ကာရော ဧတဿ အတ္ထီတိ သမ္ပဇာနကာရီ.

正确了知为正知(sampajānaṃ)。因此，习惯于以正知做自己应做之事者，为具正知者(sampajānakārī)，故说“以正知行一切事”(sampajaññena sabbakiccakārī)。正知(sampajānaṃ)即是正知(sampajaññaṃ)。或者，正知之行者，即习惯于行正知者。行正知，即在前进等行为中生起无痴；或者，此人有正知之作用，故为具正知者(sampajānakārī)。

ဓမ္မတော ဝဍ္ဎိတသင်္ခါတေန သဟ အတ္ထေန ဝတ္တတီတိ သာတ္ထကံ, အဘိက္ကန္တာဒိ, သာတ္ထကဿ သမ္ပဇာနနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. သပ္ပာယဿ အတ္တနော [Pg.458] ဥပကာရာဝဟဿ ဟိတဿ သမ္ပဇာနနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. အဘိက္ကမာဒီသု ဘိက္ခာစာရဂေါစရေ, အညတ္ထာပိ စ ပဝတ္တေသု အဝိဇဟိတေ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတေ ဂေါစရေ သမ္ပဇညံ ဂေါစရသမ္ပဇညံ. အဘိက္ကမာဒီသု အသမ္မုယှနမေဝ သမ္ပဇညံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ. ပရိဂ္ဂဏှိတွာတိ တုလယိတွာ တီရေတွာ, ပဋိသင်္ခါယာတိ အတ္ထော. သံဃဒဿနေနေဝ ဥပေါသထပဝါရဏာဒိအတ္ထံ ဂမနံ သင်္ဂဟိတံ. အသုဘဒဿနာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကသိဏပရိကမ္မာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘စေတိယံ ဒိသွာပိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အရဟတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသော ဧသော. သမထဝိပဿနုပ္ပာဒနမ္ပိ ဟိ ဘိက္ခုနော ဝုဒ္ဓိ ဧဝ. ဒက္ခိဏဒွါရေတိ စေတိယင်္ဂဏဿ ဒက္ခိဏဒွါရေ, တထာ ပစ္ဆိမဒွါရေတိအာဒီသု. အဘယဝါပိ ပါဠိယန္တိ အဘယဝါပိယာ ပုရတ္ထိမတီရေ.

与从法增长之义相应而行，故称有益(sātthakaṃ)，如前进等。对有益之事的正知，即有益正知(sātthakasampajaññaṃ)。对适宜自己、带来利益之事的正知，即适宜正知(sappāyasampajaññaṃ)。在前进等活动中，在乞食等行处，以及其他活动中，不舍弃作为业处(kammaṭṭhāna)的所缘，于此所缘的正知，即行处正知(gocarasampajaññaṃ)。在前进等活动中，不迷乱的正知即是无痴正知(asammohasampajaññaṃ)。“审虑”(Pariggaṇhitvā)意为衡量、考察，即是省察(paṭisaṅkhāya)的意思。为了见僧团而前往布萨(uposatha)、自恣(pavāraṇā)等事，也包含在其中。“见不净等”(Asubhadassanādi)中的“等”字，应当理解为包含遍作(kasiṇaparikamma)等。为了阐明简略所说之义，所以说了“即使见到塔(cetiya)也是如此”等语。证得阿罗汉是最高的解释。比丘生起止观也是一种增长。南门(Dakkhiṇadvāre)是指塔院的南门，西门等亦同。无畏池岸(Abhayavāpi pāḷiyaṃ)是指无畏池(Abhayavāpi)的东岸。

ဗုဒ္ဓဝံသ-အရိယဝံသ-စေတိယဝံသ-ဒီပဝံသာဒိဝံသကထနတော မဟာအရိယဝံသဘာဏကော ထေရော. ပညာယနဋ္ဌာနေတိ စေတိယဿ ပညာယနဋ္ဌာနေ. ဧကပဒုဒ္ဓါရေတိ ပဒုဒ္ဓါရပတိဋ္ဌာနပရိဝတ္တနံ အကတွာ ဧကသ္မိံယေဝ အဝဋ္ဌာနေ. ကေစီတိ အဘယဂိရိဝါသိနော.

因讲述《佛史》(Buddhavaṃsa)、《圣种姓》(ariyavaṃsa)、《塔史》(cetiyavaṃsa)、《岛史》(dīpavaṃsa)等史传，故为《大圣种姓》持诵者长老(mahāariyavaṃsabhāṇako thero)。在塔的显著之处(Paññāyanaṭṭhāne)，即在塔的显著之处。单脚站立(Ekapaduddhāre)，即不改变脚的站立位置，始终保持同一个姿势。“某些人”(Kecī)指的是无畏山(Abhayagiri)的住者。

တသ္မိံ ပနာတိ သာတ္ထကသမ္ပဇညဝသေန ပရိဂ္ဂဟိတအတ္ထေပိ ဂမနေ. အတ္ထော နာမ ဓမ္မတော ဝဍ္ဎီတိ ယံ သာတ္ထကန္တိ အဓိပ္ပေတံ ဂမနံ, တံ သပ္ပာယမေဝါတိ သိယာ ကဿစိ အာသင်္ကာတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘စေတိယဒဿနံ တာဝါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. စိတ္တကမ္မရူပကာနိ ဝိယာတိ စိတ္တကမ္မကတာ ပဋိမာယော ဝိယ, ယန္တပယောဂေန ဝါ ဝိစိတ္တကမ္မာ ပဋိမာယ သဒိသာ ယန္တရူပကာ ဝိယ. အသမပေက္ခနံ ဂေဟဿိတအညာဏုပေက္ခာဝသေန အာရမ္မဏေ အယောနိသော ဩလောကနာဒိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခာ ဗာလဿ မူဠှဿ ပုထုဇ္ဇနဿာ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၃၀၈). ဟတ္ထိအာဒိသမ္မဒ္ဒေန ဇီဝိတန္တရာယော. ဝိသဘာဂရူပဒဿနာဒိနာ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော.

于彼处(Tasmiṃ pana)，即在以有益正知所摄持的行进中。其义是，从法而增长，如果有人认为“有益”(sātthakaṃ)的行进就是适宜的(sappāya)，为了消除这种疑虑，才开始说“先去看塔”等等。如同彩绘的塑像(Cittakammarūpakāni viya)，或者如同通过机械运用而制成的、类似各种精巧塑像的机械人偶。不观察(Asamapekkhanaṃ)是指基于居家相关的无知舍，是对所缘不如理观察等等。这就是指‘愚痴的凡夫用眼睛看到色，就生起舍’等等。被大象等践踏会有生命危险。见到不适宜的色等，会有梵行的障碍。

ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံ အနုဝတ္တနကထာ အာစိဏ္ဏာ, အနနုဝတ္တနကထာ ပန တဿာ အပရာ ဒုတိယာ နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဒွေ ကထာ နာမ န ကထိတပုဗ္ဗာ’’တိ. ဧဝန္တိ ဣမိနာ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိကံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝုတ္တာကာရံ ပစ္စာမသတိ, န ‘‘ပုရိသဿ မာတုဂါမာသုဘ’’န္တိအာဒိကံ ဝုစ္စမာနံ.

自从出家之日起，比丘们就常常谈论随顺之谈(anuvattanakathā)，而不随顺之谈(ananuvattanakathā)则是与此相对的第二种，故说：“这两种谈论是以前不曾说过的。”“如是”(Evaṃ)，以此词回顾了“若复”(sace pana)等所有已说的方式，而非指将要说的“于男子，女为不净”等。

ယောဂကမ္မဿ [Pg.459] ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဘာဝနာယ အာရမ္မဏံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတံ ဂေါစရ’’န္တိ. ဥဂ္ဂဟေတွာတိ ယထာ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လဿ သမ္ပာဒနဝသေန ဥဂ္ဂဟေတွာ.

因为是瑜伽业(Yogakamma)的进行之处，是修习(bhāvanā)的所缘，故称为业处(kammaṭṭhāna)。故说：“名为业处的行境”(kammaṭṭhānasaṅkhātaṃ gocaraṃ)。所谓“掌握”(Uggahetvā)，就像取相(uggahanimitta)生起那样，通过成就掌握善巧的方式来掌握。

ဟရတီတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပဝတ္တေတိ, ယာဝ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကမာ အနုယုဉ္ဇတီတိ အတ္ထော. န ပစ္စာဟရတီတိ အာဟာရူပဘောဂတော ယာဝ ဒိဝါဋ္ဌာနုပသင်္ကမနာ ကမ္မဋ္ဌာနံ န ပဋိနေတိ. သမာဒါယ ဝတ္တတိ သမ္မာ အာဒိယိတွာ တေသံ ဝတ္တာနံ ပရိပူရဏဝသေန ဝတ္တတိ. သရီရပရိကမ္မန္တိ မုခဓောဝနာဒိသရီရပဋိဇဂ္ဂနံ. ဒွေ တယော ပလ္လင်္ကေတိ ဒွေ တယော နိသဇ္ဇာဝါရေ ဒွေ တီဏိ ဥဏှာသနာနိ. တေနာဟ – ‘‘ဥသုမံ ဂါဟာပေန္တော’’တိ. ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝါတိ ကမ္မဋ္ဌာနမုခေနေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဇဟန္တော ဧဝ. တေန ‘‘ပတ္တောပိ အစေတနော’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တေတဗ္ဗကမ္မဋ္ဌာနံ, ယထာပရိဟရိယမာနံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဇဟိတွာတိ ဒဿေတိ. တထေဝါတိ တိက္ခတ္တုမေဝ. ပရိဘောဂစေတိယတော သရီရစေတိယံ ဂရုတရန္တိ ကတွာ ‘‘စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ’’တိ စေတိယဝန္ဒနာယ ပဌမံ ကရဏီယတာ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ – ‘‘စေတိယံ ဗာဓယမာနာ ဗောဓိသာခါ ဟရိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဗုဒ္ဓဂုဏာနုဿရဏဝသေနေဝ ဗောဓိဉ္စ ပဏိပါတကရဏန္တိ အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဝိယ နိပစ္စကာရံ ဒဿေတွာ’’တိ. ဂါမသမီပေတိ ဂါမဿ ဥပစာရဋ္ဌာနေ.

修习业处者(Harati)，意即令业处进行，直至托钵返回都精勤修习。不取回者(Na paccāharati)，是指从饮食受用乃至前往日间住处，都不让业处退失。正持而行者(Samādāya vattati)，是善加摄受这些行仪，以圆满其行持的缘故。身体的整治(Sarīraparikammaṃ)，是指洗漱等身体照护。二三跏趺(Dve tayo pallaṅke)，是说二三次坐，使用两三个暖座。因此说“取暖时”(usumaṃ gāhāpento)。以业处为首者(Kammaṭṭhānasīseneva)，是唯以业处为门，不舍弃业处。由此“即使是钵也是无心的”等语句所示，不应舍弃所修习的业处，或不应舍弃所护持的业处。如是(Tatheva)，即三次。因为身塔比受用塔更重要，所以说“礼敬塔”(cetiyaṃ vanditvā)，表示礼拜塔庙应该先行。正如义注(aṭṭhakathā)所说：“如果菩提树枝妨碍塔庙，就应该剪除”。忆念佛陀功德的缘故，礼拜菩提树时，应当如同亲眼见到世尊(bhagavā)当面，恭敬作礼。近村落者(Gāmasamīpe)，是指村落的附近。

ဇနသင်္ဂဟဏတ္ထန္တိ ‘‘မယိ အကထေန္တေ ဧတေသံ ကော ကထေဿတီ’’တိ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဇနသင်္ဂဟဏတ္ထံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘ဓမ္မကထာ နာမ ကထေတဗ္ဗာ ဧဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဝဒန္တိ, ယသ္မာ စ ဓမ္မကထာ ကမ္မဋ္ဌာနဝိနိမုတ္တာ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ. ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝါတိ အတ္တနာ ပရိဟရိယမာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဇဟန္တော တဒနုဂုဏံယေဝ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ. အနုမောဒနံ ကတွာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝါ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. သမ္ပတ္တပရိစ္ဆေဒေနေဝါတိ ပရိစိတော အပရိစိတောတိအာဒိဝိဘာဂံ အကတွာ သမ္ပတ္တကောဋိယာ ဧဝ, သမာဂမမတ္တေနေဝါတိ အတ္ထော. ဘယေတိ ပရစက္ကာဒိဘယေ.

“为了摄受民众”(Janasaṅgahaṇatthaṃ)是指：‘若我不为他们说法，谁会为他们说呢？’即为了以法饶益而摄受民众。“因此”(Tasmā)是指：因为义注师(aṭṭhakathācariyā)们说‘说法是必定应该说的’，又因为没有任何说法是脱离业处(kammaṭṭhāna)的，所以（才如此）。“以业处为首”(Kammaṭṭhānasīseneva)是指：不舍弃自己所修习的业处，并依据它来说法。“随喜”(Anumodanaṃ katvā)是指：此处也应引入‘以业处为首’来关联理解。“仅依到达”(Sampattaparicchedeneva)是指：不作熟悉或不熟悉等区分，仅仅依据到达，即仅仅是会面而已。“怖畏”(Bhaye)是指：来自敌军等的怖畏。

ကမ္မဇတေဇောတိ ဂဟဏိံ သန္ဓာယာဟ. ကမ္မဋ္ဌာနဝီထိံ နာရောဟတိ ခုဒါပရိဿမေန ကိလန္တကာယတ္တာ သမာဓာနာဘာဝတော. အဝသေသဋ္ဌာနေတိ ယာဂုယာ [Pg.460] အဂ္ဂဟိတဋ္ဌာနေ. ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနုပဋ္ဌာနဿ အဝိစ္ဆေဒ-ဒဿနမေတံ, ယထာ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ ပဝတ္တာယ သရပဋိပါဋိယာ အနဝိစ္ဆေဒေါ, ဧဝမေတဿပိ ကမ္မဋ္ဌာနုပဋ္ဌာနဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

所谓“业生火”，是指消化力。由于饥渴疲劳，身体困顿，无法生起定力，因此无法进入业处之道。“于剩余之处”，是指没有得到粥的地方。“次第相续”，这是为了显示业处现起的不间断，犹如箭矢次第相续，连绵不绝，业处的现起也是如此。

နိက္ခိတ္တဓုရော ဘာဝနာနုယောဂေ. ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ အပူရဏေန သဗ္ဗဝတ္တာနိ ဘိန္ဒိတွာ. ကာမေ အဝီတရာဂေါ ဟောတိ. ကာယေ အဝီတရာဂေါ. ရူပေ အဝီတရာဂေါ. ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ. အညတရံ ဒေဝနိကာယံ ပဏိဓာယ ဗြဟ္မစရိယံ စရတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၀; မ. နိ. ၁.၁၈၆) ဧဝံ ဝုတ္တံ ပဉ္စဝိဓစေတောဝိနိဗန္ဓစိတ္တော. စရိတွာတိ ပဝတ္တိတွာ.

于禅修（bhāvanā）之行舍弃重担。因未圆满行持之务，而破坏一切事务。于欲未离贪，于身未离贪，于色未离贪。食至饱足，耽于卧乐、侧卧乐、昏沉乐。为投生某天神众而修梵行，如是所说，其心为五种心缚所缚。“行”（caritvā）即是“转起”（pavattitvā）之义。

ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တဝသေနာတိ ဘာဝနာသဟိတံယေဝ ဘိက္ခာယ ဂတပစ္စာဂတံ ဂမနပစ္စာဂမနံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဂတပစ္စာဂတိကံ, တဒေဝ ဝတ္တံ, တဿ ဝသေန. အတ္တနော ဟိတသုခံ ကာမေန္တိ ဣစ္ဆန္တီတိ အတ္တကာမာ, ဓမ္မစ္ဆန္ဒဝန္တော. ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဟိ ဟိတံ တံနိမိတ္တကဉ္စ သုခန္တိ. အထ ဝါ ဝိညူနံ ဓမ္မာနံ အတ္တနိယတ္တာ အတ္တဘာဝပရိစ္ဆန္နတ္တာ စ အတ္တာ နာမ ဓမ္မော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အတ္တဒီပါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟရထ အတ္တသရဏာ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၃.၄၃). တံ ကာမေန္တိ ဣစ္ဆန္တီတိ အတ္တကာမာ. ဥသဘံ နာမ ဝီသတိ ယဋ္ဌိယော. တာယ သညာယာတိ တာယ ပါသာဏသညာယ, ‘‘ဧတ္တကံ ဌာနမာဂတာ’’တိ ဇာနန္တာတိ အဓိပ္ပာယော. သော ဧဝ နယော အယံ ဘိက္ခူတိအာဒိကော ယော ဌာနေ ဝုတ္တော, သော ဧဝ နိသဇ္ဇာယပိ နယော. ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တာနံ ဆိန္နဘတ္တဘာဝဘယေနပိ ယောနိသောမနသိကာရံ ပရိဗြူဟေတိ.

依于往返之行（gatapaccāgatika-vatta），即是说，为乞食而往返，与禅修（bhāvanā）相应。有往（gamana）有返（paccāgamana），故称“往返行”（gatapaccāgatika），此即其行，依此而行。“自求者”（attakāmā），即希求自身利益安乐者，亦即有法欲（dhammacchanda）者。“法”（dhamma）即是利益以及缘此而有之乐。又或者，于诸智者，法乃依于自身、为自体所含摄，故法亦名“自己”（attā）。是故世尊（bhagavā）说：“诸比丘，当以自己为洲，以自己为归依处”等。希求此法，故称“自求者”。二十“杖”（yaṭṭhi）为一“优萨婆”（usabha）。“以彼想”，即以彼石头为标记之想，意谓了知“已至此处”。此理于比丘等，如前所说之站立，于坐姿亦然。后来者因惧断食，亦应培育如理作意（yoniso manasikāra）。

မဒ္ဒန္တာတိ ဓညကရဏဋ္ဌာနေ သာလိသီသာနိ မဒ္ဒန္တာ. မဟာပဓာနံ ပူဇေဿာမီတိ အမှာကံ အတ္ထာယ လောကနာထေန ဆ ဝဿာနိ ကတံ ဒုက္ကရစရိယံ ဧဝါဟံ ယထာသတ္တိ ပူဇေဿာမီတိ. ပဋိပတ္တိပူဇာ ဟိ သတ္ထုပူဇာ, န အာမိသပူဇာတိ. ဌာနစင်္ကမမေဝါတိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗဣရိယာပထကာလဝသေန ဝုတ္တံ, န ဘောဇနာဒိကာလေသု အဝဿံ ကာတဗ္ဗနိသဇ္ဇာယ ပဋိက္ခေပဝသေန.

“踩踏者”（maddantā），即在谷场踩踏稻穗者。“我当以大精进供养”，意谓：“世间依怙主为我等之利益，六年行苦行，我亦当如是尽力供养。”行供养（paṭipatti-pūjā）方是对导师之供养，而非利养供养（āmisa-pūjā）。“唯有站立与经行”，是就应决意受持的威仪时分而言，并非为了排拒饮食等时必须之坐姿。

ဝီထိံ ဩတရိတွာ ဣတော စိတော အနောလောကေတွာ ပဌမမေဝ ဝီထိယော သလ္လက္ခေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဝီထိယော သလ္လက္ခေတွာ’’တိ. ယံ သန္ဓာယ [Pg.461] ဝုစ္စတိ – ‘‘ပါသာဒိကေန အဘိက္ကန္တေနာ’’တိအာဒိ. တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ ‘‘ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃; ၂.၂၄; ၃.၇၅; သံ. နိ. ၄.၁၂၀; အ. နိ. ၆.၅၈; ၈.၉) ဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကတွာ. နေဝ ဒဝါယာတိအာဒိ ပန ပဋိက္ခေပဒဿနံ.

进入街道后，不左顾右盼，应先观察街道，故云“观察街道”。此即所谓“以前行之端正”等。为示此义，故云“于彼”等。于“建立食厌想”等句，所应说者，已于前述。“具足八支”，即是通过“仅为维持此身”等（中部1.23等）所说之八支，使其具足。“不为嬉戏”等，则是为了显示拒绝。

ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ, ယဒိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒဉ္စ ယထာ ဟေဋ္ဌာ တီသု ဌာနေသု, ဧဝံ ဣတော ပရေသု ဌာနေသု ဥပနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပစ္စေကဗောဓိယာ ဥပနိဿယသမ္ပဒါ ကပ္ပာနံ ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ သတသဟဿဉ္စ တဇ္ဇံ ပုညဉာဏသမ္ဘာရသမ္ဘရဏံ, သာဝကဗောဓိယံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ, မဟာသာဝကာနံ ကပ္ပသတသဟဿမေဝ တဇ္ဇံ သမ္ဘာရသမ္ဘရဏံ, ဣတရေသံ အတီတာသု ဇာတီသု ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿယဝသေန နိဗ္ဗတ္တိတံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ ကုသလံ. ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယောတိ ဗာဟိယဝိသယေ ဇာတသံဝဒ္ဓတာယ ဗာဟိယော, ဒါရုစီရပရိဟရဏေန ဒါရုစီရိယောတိ လဒ္ဓသမညော. သော ဟိ အာယသ္မာ ‘‘တသ္မာတိဟ တေ, ဗာဟိယ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိဝသပ္ပဝတ္တေန (ဥဒါ. ၁၀) သံခိတ္တေနေဝ ဩဝါဒေန ခိပ္ပတရံ ဝိသေသံ အဓိဂစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ခိပ္ပာဘိညော ဝါ ဟောတိ သေယျထာပိ ထေရော ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော’’တိ. ဧဝံ မဟာပညော ဝါတိအာဒီသု ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ.

若具足近因缘（upanissaya-sampanna），则证悟独觉菩提（paccekabodhi），此为关联。此理亦应如前三处，关联于其后诸处。其中，独觉菩提之近因缘圆满，需经二无量（asaṅkhyeyya）又十万劫，积集相应之福德与智慧资粮；声闻菩提（sāvaka-bodhi）中，上首弟子需经一无量又十万劫，大弟子需经十万劫，积集相应资粮；其余者则于过去生中，依出离之缘而生起抉择分善（nibbedhabhāgiyaṃ kusalaṃ）。跋希亚·达鲁奇利（Bāhiya Dārucīriya）：因生于跋希亚国，故名“跋希亚”；因身穿树皮衣，故得名“达鲁奇利”。彼具寿（āyasmā）因‘是故，跋希亚，汝当如是学：于所见唯有见……’（自说经10）等简短教诫，而速得胜果。故云：“或速通达者，犹如长老跋希亚·达鲁奇利。”如是“大慧者”等句，皆应随义解说。

တန္တိ အသမ္မုယှနံ. ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရဒဿနံ. အတ္တာ အဘိက္ကမတီတိ ဣမိနာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနဿ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန အဘိက္ကမေ သမ္မုယှနံ ဒဿေတိ, အဟံ အဘိက္ကမာမီတိ ပန ဣမိနာ မာနဂ္ဂါဟဝသေန, တဒုဘယံ ပန တဏှာယ ဝိနာ န ဟောတီတိ တဏှာဂ္ဂါဟဝသေနပိ သမ္မုယှနံ ဒဿိတမေဝ ဟောတိ, ‘‘တထာ အသမ္မုယှန္တော’’တိ ဝတွာ တံ အသမ္မုယှနံ ယေန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေန ဟောတိ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘အဘိက္ကမာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ ဝါယောဓာတုယာ အနုဂတာ တေဇောဓာတု ဥဒ္ဓရဏဿ ပစ္စယော. ဥဒ္ဓရဏဂတိကာ ဟိ တေဇောဓာတူတိ ဥဒ္ဓရဏေ ဝါယောဓာတုယာ တဿာ အနုဂတဘာဝေါ, တသ္မာ ဣမာသံ ဒွိန္နမေတ္ထ ဓာတူနံ သာမတ္ထိယတော အဓိမတ္တတာ, ဣတရာသဉ္စ ဩမတ္တတာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကေကပါဒုဒ္ဓရဏေ…ပေ… ဗလဝတိယော’’တိ အာဟ. ယသ္မာ ပန တေဇောဓာတုယာ အနုဂတာ [Pg.462] ဝါယောဓာတု အတိဟရဏဝီတိဟရဏာနံ ပစ္စယော. တိရိယဂတိကာယ ဟိ ဝါယောဓာတုယာ အတိဟရဏဝီတိဟရဏေသု သာတိသယော ဗျာပါရောတိ တေဇောဓာတုယာ တဿာနုဂတဘာဝေါ, တသ္မာ ဣမာသံ ဒွိန္နမေတ္ထ သာမတ္ထိယတော အဓိမတ္တတာ, ဣတရာသဉ္စ ဩမတ္တတာတိ ဒဿေန္တော ‘‘တထာ အတိဟရဏဝီတိဟရဏေသူ’’တိ အာဟ. သတိပိ အနုဂမနာနုဂန္တဗ္ဗတာဝိသေသေ တေဇောဓာတုဝါယောဓာတုဘာဝမတ္တံ သန္ဓာယ တထာ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ.

“彼”，即不迷惑。“如是”，是显示现在所说的方式。以“有我前行”，显示了盲昧凡夫因我见执而于前行时生起迷惑；以“我前行”，则显示了因我慢执而生起迷惑；此二者皆不离渴爱，故亦显示了因爱执而生起迷惑。说了“如是不迷惑”后，为显示此不迷惑乃由破除密集之分析而来，故说“当‘我前行’之心生起时”等。于此，因由风界伴随的火界是抬起的助缘——火界确有向上之性，于抬起时，有风界伴随于它——故为显示此二界之力于此为强，余界为弱，而说“于每一举足……强盛”。又因由火界伴随的风界是前移与侧移的助缘——风界确有横行之性，于前移与侧移时作用超胜，有火界伴随于它——故为显示此二界之力于此为强，余界为弱，而说“如是于前移与侧移时”。虽有能伴随与所伴随之别，然“如是”一词，乃仅就火界与风界之状态而言。

တတ္ထ အက္ကန္တဋ္ဌာနတော ပါဒဿ ဥက္ခိပနံ ဥဒ္ဓရဏံ, ဌိတဋ္ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ပုရတော ဟရဏံ အတိဟရဏံ. ရုက္ခခါဏုအာဒိပရိဟရဏတ္ထံ, ပတိဋ္ဌိတပါဒဃဋ္ဋနပရိဟရဏတ္ထံ ဝါ ပဿေန ဟရဏံ ဝီတိဟရဏံ. ယာဝ ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ, တာဝ အာဟရဏံ အတိဟရဏံ, တတော ပရံ ဟရဏံ ဝီတိဟရဏန္တိ အယံ ဝါ ဧတေသံ ဝိသေသော. ယသ္မာ ပထဝီဓာတုယာ အနုဂတာ အာပေါဓာတု ဝေါဿဇ္ဇနဿ ပစ္စယော. ဂရုတရသဘာဝါ ဟိ အာပေါဓာတူတိ ဝေါဿဇ္ဇနေ ပထဝီဓာတုယာ တဿာနုဂတဘာဝေါ, တသ္မာ တာသံ ဒွိန္နမေတ္ထ သာမတ္ထိယတော အဓိမတ္တတာ, ဣတရာသဉ္စ ဩမတ္တတာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝေါဿဇ္ဇနေ…ပေ… ဗလဝတိယော’’တိ. ယသ္မာ ပန အာပေါဓာတုယာ အနုဂတာ ပထဝီဓာတု သန္နိက္ခေပနဿ ပစ္စယော. ပတိဋ္ဌာဘာဝေ ဝိယ ပတိဋ္ဌာပနေပိ တဿာ သာတိသယကိစ္စတ္တာ အာပေါဓာတုယာ တဿာ အနုဂတဘာဝေါ, တထာ ဃဋ္ဋနကိရိယာယ ပထဝီဓာတုယာ ဝသေန သန္နိရုမ္ဘနဿ သိဇ္ဈနတော တတ္ထာပိ ပထဝီဓာတုယာ အာပေါဓာတုအနုဂတဘာဝေါ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘တထာ သန္နိက္ခေပနသန္နိရုမ္ဘနေသူ’’တိ.

于此，从踏足处抬起脚，是为“提起”；越过所站之处向前移动，是为“前移”。为避开树木、树桩等，或为避免与已踏稳的脚碰撞而向旁移动，是为“侧移”。在脚踏稳之前，移动是“前移”；此后移动，是“侧移”，此即二者之差别。因为有地界伴随的水界，是放下的缘。水界自性沉重，故在放下时，地界伴随着它。因此，为示此二界于此作用尤为强大，而其余诸界则较微弱，故说“在放下时……强盛有力”。又因为有水界伴随的地界，是安放的缘。无论是在无立足处建立立足点，还是在安放时，地界都有其特殊作用，故水界伴随着它。同样，在碰撞作用中，通过地界得以实现抑制，故于此亦是地界有水界伴随。因此说“同样在安放和抑制时”。

တတ္ထာတိ တသ္မိံ အဘိက္ကမနေ, တေသု ဝါ ဝုတ္တေသု ဥဒ္ဓရဏာဒီသု ဆသု ကောဋ္ဌာသေသု. ဥဒ္ဓရဏေတိ ဥဒ္ဓရဏက္ခဏေ. ရူပါရူပဓမ္မာတိ ဥဒ္ဓရဏာကာရေန ပဝတ္တာ ရူပဓမ္မာ တံသမုဋ္ဌာပကာ အရူပဓမ္မာ စ. အတိဟရဏံ န ပါပုဏန္တိ ခဏမတ္တာဝဋ္ဌာနတော. တတ္ထ တတ္ထေဝါတိ ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပန္နာ, တတ္ထ တတ္ထေဝ. န ဟိ ဓမ္မာနံ ဒေသန္တရသင်္ကမနံ အတ္ထိ. ပဗ္ဗံ ပဗ္ဗန္တိအာဒိ ဥဒ္ဓရဏာဒိကောဋ္ဌာသေ သန္ဓာယ သဘာဂသန္တတိဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတိဣတ္တရော ဟိ ရူပဓမ္မာနမ္ပိ ပဝတ္တိက္ခဏော, ဂမနဿာဒါနံ ဒေဝပုတ္တာနံ ဟေဋ္ဌုပရိယာယေန [Pg.463] ပဋိမုခံ ဓာဝန္တာနံ သိရသိ ပါဒေ စ ဗဒ္ဓခုရဓာရာသမာဂမတောပိ သီဃတရော. ယထာ တိလာနံ ဘဇ္ဇိယမာနာနံ တဋတဋာယနေန ဘေဒေါ လက္ခီယတိ, ဧဝံ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒေနာတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘တဋတဋာယန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပ္ပန္နာ ဟိ ဧကန္တတော ဘိဇ္ဇန္တီတိ.

“于彼”，是指在那前进的过程中，或者在所说的提起等六个部分中。“提起时”，是指提起的刹那。“色法与无色法”，是指以提起的方式生起的色法，以及与它们俱生的无色法。它们到不了“前移”的阶段，因为它们只住留一刹那。“就在那里”，是指在哪里生起，就在哪里坏灭。因为诸法并无从一处移至另一处之事。“节节”等语，当知是就提起等部分，依同类相续而说。因为即使是色法的生起刹那也极其短暂，比那些上下交替、迎面飞驰的天子们，其头顶与脚底所缚的利刃相互碰撞还要迅疾。如同芝麻被烘烤时，以“噼啪”声而知其爆裂，为示有为法由生即坏，故说“噼啪作响”。因为凡生起者，必趋于坏灭。

သဒ္ဓိံ ရူပေနာတိ ဣဒံ တဿ တဿ စိတ္တဿ နိရောဓေန သဒ္ဓိံ နိရုဇ္ဈနကရူပဓမ္မဝသေန ဝုတ္တံ, ယံ တတော သတ္တရသမစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ. အညထာ ယဒိ ရူပါရူပဓမ္မာ သမာနက္ခဏာ သိယုံ, ‘‘ရူပံ ဂရုပရိဏာမံ ဒန္ဓနိရောဓ’’န္တိအာဒိဝစနေဟိ ဝိရောဓော သိယာ. တထာ – ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ လဟုပရိဝတ္တံ, ယထယိဒံ စိတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၁.၄၈) ဧဝမာဒိပါဠိယာ စ. စိတ္တစေတသိကာ ဟိ သာရမ္မဏသဘာဝါ ယထာဗလံ အတ္တနော အာရမ္မဏပစ္စယဘူတမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တာယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ တေသံ တံသဘာဝနိပ္ဖတ္တိအနန္တရံ နိရောဓော, ရူပဓမ္မာ ပန အနာရမ္မဏာ ပကာသေတဗ္ဗာ. ဧဝံ တေသံ ပကာသေတဗ္ဗဘာဝနိပ္ဖတ္တိ သောဠသဟိ စိတ္တေဟိ ဟောတီတိ တင်္ခဏာယုကတာ တေသံ ဣစ္ဆိတာ, လဟုကဝိညာဏဿ ဝိသယသင်္ဂတိမတ္တပစ္စယတာယ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ, ဝိသယသင်္ဂတိမတ္တတာယ စ ဝိညာဏဿ လဟုပရိဝတ္တိတာ, ဒန္ဓမဟာဘူတပစ္စယတာယ ရူပဓမ္မာနံ ဒန္ဓပရိဝတ္တိတာ. နာနာဓာတုယာ ယထာဘူတဉာဏံ ခေါ ပန တထာဂတဿေဝ, တေန စ ပုရေဇာတပစ္စယော ရူပဓမ္မောဝ ဝုတ္တော, ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော စ တဿေဝါတိ ရူပါရူပဓမ္မာနံ သမာနက္ခဏတာ န ယုဇ္ဇတေဝ, တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

“与色俱”，是指随着某个心的坏灭而同时坏灭的色法，此色法是在此心之前的第十七个心识刹那生起时所生起的。否则，如果色法与无色法的持续时间相同，则会与“色法变化沉重，坏灭缓慢”等说法相违。同样，也与“诸比丘，我不见有任何一法，能如心一般神速转变”(增支部1.48)等圣典相违。心与心所具有缘取所缘的自性，它们在各自的力量显现其所缘之后即生起，随后即坏灭；而色法无所缘，是待被显现的。如此，它们的显现过程需要十六个心识，因此认为它们的寿期是那么长。由于轻快的识仅以与所缘接触为缘，三蕴（受、想、行）也仅以与所缘接触为缘，故识的转变是迅速的；而色法因迟钝的四大种为缘，故其转变是缓慢的。然而，如实了知种种界的智慧唯如来所有，而佛陀所说的前生缘(purejātapaccaya)仅是色法，后生缘亦复如是，因此色法与无色法持续时间相同的观点实不成立。是故，此中义理当如前述而知。

အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတေ စိတ္တံ, အညံ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈတီတိ ယံ ပုရိမုပ္ပန္နံ စိတ္တံ, တံ အညံ, တံ ပန နိရုဇ္ဈန္တံ အပရဿ အနန္တရာဒိပစ္စယော ဟုတွာ ဧဝ နိရုဇ္ဈတီတိ တထာလဒ္ဓပစ္စယံ အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတေ စိတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ တေသံ အန္တရော လဗ္ဘေယျာတိ, နောတိ အာဟ ‘‘အဝီစိမနုပဗန္ဓော’’တိ. ယထာ ဝီစိ အန္တရော န လဗ္ဘတိ, ‘‘တဒေဝေတ’’န္တိ အဝိသေသဝိဒူ မညန္တိ, ဧဝံ အနု အနု ပဗန္ဓော စိတ္တသန္တာနော ရူပသန္တာနော စ နဒီသောတောဝ နဒိယံ ဥဒကပ္ပဝါဟော ဝိယ ဝတ္တတိ.

“一心生起，一心坏灭”，即先生起的心是“一”，此心坏灭时，作为后一心之无间缘等而坏灭；如此，获得缘后，另“一”心才生起。若如此，二者之间应有间隙？（答曰：）不，故说“无间相续”。如同波浪之间不见间隙，无分别智者会误认为“此即是彼”。如是，心相续与色相续，刹那相继，犹如河中水流，持续不断。

အဘိမုခံ လောကိတံ အာလောကိတန္တိ အာဟ ‘‘ပုရတောပေက္ခန’’န္တိ. ယသ္မာ ယံဒိသာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ တိဋ္ဌတိ နိသီဒတိ ဝါ, တဒဘိမုခံ ပေက္ခနံ အာလောကိတံ[Pg.464], တသ္မာ တဒနုဂတံ ဝိဒိသာလောကနံ ဝိလောကိတန္တိ အာဟ ‘‘ဝိလောကိတံ နာမ အနုဒိသာပေက္ခန’’န္တိ. သမ္မဇ္ဇနပရိဘဏ္ဍာဒိကရဏေ ဩလောကိတဿ, ဥလ္လောကာဟရဏာဒီသု ဥလ္လောကိတဿ, ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တဿ ပရိဿယဿ ပရိဝဇ္ဇနာဒိဝသေန အပလောကိတဿ စ သိယာ သမ္ဘဝေါတိ အာဟ – ‘‘ဣမိနာ ဝါ မုခေန သဗ္ဗာနိပိ တာနိ ဂဟိတာနေဝါ’’တိ.

“向前看”即是“瞻视”(ālokita)。因为朝向行走、站立或安坐的方向观看，即是瞻视。因此，随此方向观看四维，即是“环视”(vilokita)，亦名“观看四维”。在扫地、整理用具等时，会有“向下看”(olokita)；在高处取物等时，会有“向上看”(ullokita)；为避开从后方来的危险等而“向后看”(apalokita)的情况也可能发生，故说：“依此理路，所有这些情况皆已含摄。”

ကာယသက္ခိန္တိ ကာယေန သစ္ဆိကတဝန္တံ, ပစ္စက္ခကာရိနန္တိ အတ္ထော. သောဟာယသ္မာ ဝိပဿနာကာလေ ဧဝ ‘‘ယမေဝါဟံ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတံ နိဿာယ သာသနေ အနဘိရတိအာဒိဝိပ္ပကာရံ ပတ္တော, တမေဝ သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိ ဥဿာဟဇာတော ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပော, တတ္ထ စ ကတာဓိကာရတ္တာ ဣန္ဒြိယသံဝရေ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တော, တေနေဝ နံ သတ္ထာ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ ယဒိဒံ နန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၃၀) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ.

“身证”(kāyasakkhin)，义为以身作证，即亲身实现者。彼具寿(āyasmā)难陀(Nanda)于修习观(vipassanā)时，生起勇猛精进，具足强烈的惭与愧，心念：“我正因不护根门，于教法中生起不喜等过患，我定要善自防护。”他于此精勤努力，故于守护根门臻于究竟圆满。因此，导师将他置于第一，说：“诸比丘，于我声闻比丘弟子中，守护根门者，此即难陀第一。”(增支部1.230)

သာတ္ထကတာ စ သပ္ပာယတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ အာလောကိတဝိလောကိတဿာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. တသ္မာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဿေဝ ဂေါစရသမ္ပဇညဘာဝတောတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဟေတုဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. အတ္တနော ကမ္မဋ္ဌာနဝသေနေဝ အာလောကနဝိလောကနံ ကာတဗ္ဗံ, ခန္ဓာဒိကမ္မဋ္ဌာနိကေဟိ အညော ဥပါယော န ဂဝေသိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော. ယသ္မာ အာလောကိတာဒိသမညာပိ ဓမ္မမတ္တဿေဝ ပဝတ္တိဝိသေသော, တသ္မာ တဿ ယာထာဝတော ပဇာနနံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အဗ္ဘန္တရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရဝသေနာတိ ကိရိယမယစိတ္တသမုဋ္ဌာနဝါယောဓာတုယာ စလနာကာရပဝတ္တိဝသေန. အဓော သီဒတီတိ ထောကံ ဩတရတိ. ဥဒ္ဓံ လင်္ဃေတီတိ လင်္ဃန္တံ ဝိယ ဥပရိ ဂစ္ဆတိ.

当知瞻视与环视应有益、适宜，以此建立关联。“是故”者，是就“不离业处即是行处正知”此义，作为因由而反思。其意为：当依自身业处而行瞻视、环视，修习蕴等业处者不应寻求其他方法。因为“瞻视”等名相，亦仅是法的一种特定生起方式，为如实了知此，以达无痴正知(asammohasampajañña)，故说“于内”等。“由心行风界扩展故”，意即由唯作心所生风界的摇动相而转起。“向下沉”，即稍微下降。“向上跃”，即如跳跃般上升。

အင်္ဂကိစ္စံ သာဓယမာနန္တိ ပဓာနဘူတံ အင်္ဂကိစ္စံ နိပ္ဖာဒေန္တံ, ဥပပတ္တိဘဝဿ သရီရံ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ပဌမဇဝနေပိ…ပေ… သတ္တမဇဝနေပိ န ဟောတီတိ ဣဒံ ပဉ္စဒွါရဝိညာဏဝီထိယံ ‘‘ဣတ္ထီ ပုရိသော’’တိ ရဇ္ဇနာဒီနံ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ အာဝဇ္ဇနဝေါဋ္ဌဗ္ဗနာနံ အယောနိသော အာဝဇ္ဇနဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝသေန ဣဋ္ဌေ ဣတ္ထိရူပါဒိမှိ လောဘမတ္တံ, အနိဋ္ဌေ ပဋိဃမတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မနောဒွါရေ ပန ‘‘ဣတ္ထီ ပုရိသော’’တိ ရဇ္ဇနာဒိ ဟောတိ, တဿ ပဉ္စဒွါရဇဝနံ မူလံ, ယထာဝုတ္တံ [Pg.465] ဝါ သဗ္ဗံ ဘဝင်္ဂါဒိ. ဧဝံ မနောဒွါရဇဝနဿ မူလဘူတဓမ္မပရိဇာနနဝသေနေဝ မူလပရိညာ ဝုတ္တာ, အာဂန္တုကတာဝကာလိကတာ ပန ပဉ္စဒွါရဇဝနဿေဝ အပုဗ္ဗဘာဝဝသေန စေဝ ဣတ္တရဘာဝဝသေန စ ဝုတ္တာ. ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ဘိဇ္ဇိတွာ ပတိတေသူတိ ဟေဋ္ဌိမဿ ဥပရိမဿ စ အပရာပရံ ဘင်္ဂပ္ပတ္တိမာဟ.

“正在实现其支分功能”，即完成主要功能，意为成为投生有之身。“初速行时……乃至第七速行时也不存在”，这是针对五门心路中，对“女人、男人”等（目标）不存在贪染等（烦恼）而说。因为在此（五门心路）中，由于不如理作意的转向与确定，对于可爱的女人等色法只会生起贪，对于不可爱的只会生起嗔。然而在意门中，则会有对“女人、男人”等的贪染，而五门速行是其根本，或者如前所述，一切有分等（都是其根本）。如是，仅通过遍知意门速行的根本法，即说为根本遍知；而“外来性”与“暂时性”，则是仅就五门速行而言，因其前所未有及短暂而说。“依上下而破坏坠落”，是指下方与上方相继达到坏灭。

တန္တိ ဇဝနံ. တဿ ဇဝနဿ န ယုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အာဂန္တုကော အဗ္ဘာဂတော. ဥဒယဗ္ဗယပရိစ္ဆိန္နော တာဝတကော ကာလော ဧတေသန္တိ တာဝကာလိကာနိ.

彼即速行。其关联为“与该速行不相应”。外来者，即是客人。它们的（存在）时间为生灭所限定，故为“暂时性”。

ဧတံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ. သမဝါယေတိ သာမဂ္ဂိယံ. တတ္ထာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓဝသေန အာလောကနဝိလောကနေ ပညာယမာနေ တဗ္ဗိနိမုတ္တော – ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတိ. ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဣဒံ သုတ္တန္တနယေန ပရိယာယတော ဝုတ္တံ. သဟဇာတပစ္စယောတိ နိဒဿနမတ္တမေတံ အညမညသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာဒိပစ္စယာနမ္ပိ လဗ္ဘနတော.

此即无痴正知(asammohasampajañña)。和合，即和谐一致。“于此”是指：当瞻视与环视被了知为五蕴时，离于此（五蕴），谁在瞻视？谁在环视？“亲依止缘(upanissayapaccaya)”，这是依经教的方式间接而说。“俱生缘”仅是示例，因为亦可获得相互缘、相应缘、有缘、不离缘等诸缘。

ကာလေတိ သမိဉ္ဇိတုံ ယုတ္တကာလေ သမိဉ္ဇန္တဿ, တထာ ပသာရေတုံ ယုတ္တကာလေ ပသာရေန္တဿ. ‘‘မဏိသပ္ပော နာမ ဧကာ သပ္ပဇာတီ’’တိ ဝဒန္တိ. လဠနန္တိ ကမ္ပနံ, လီဠာကရဏံ ဝါ.

“于适时”，即于应屈之适时而屈，于应伸之适时而伸。人们说：“摩尼蛇(maṇisappo)是一种蛇类。”“摇动”，即颤动，或为嬉戏。

ဥဏှပကတိကော ပရိဠာဟဗဟုလကာယော. သီလဿ ဝိဒူသနေန အဟိတာဝဟတ္တာ မိစ္ဆာဇီဝဝသေန ဥပ္ပန္နံ အသပ္ပာယံ. ‘‘စီဝရမ္ပိ အစေတန’’န္တိအာဒိနာ စီဝရဿ ဝိယ ကာယောပိ အစေတနောတိ ကာယဿ အတ္တသုညတာဝိဘာဝနေန ‘‘အဗ္ဘန္တရေ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပရိဒီပေန္တော ဣတရီတရသန္တောသဿ ကာရဏံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ.

热性体质，是多热恼之身。因邪命而生起的不适宜之物，会因毁坏戒律而带来损害。通过“衣亦无识”等（引文），（作者）阐明“如衣，身亦无识”，并以开示“身无我”来阐释“于内”等文的真实义，同时揭示了随得而安的原因。因此说“是故”等等。

စတုပဉ္စဂဏ္ဌိကာဟတောတိ အာဟတစတုပဉ္စဂဏ္ဌိကော, စတုပဉ္စဂဏ္ဌိကာဟိ ဝါ ဟတသောဘော.

“被四五记钟声所击”，意为被敲击了四五下钟，或因四五下钟声而失去光彩。

အဋ္ဌဝိဓောပိ အတ္ထောတိ အဋ္ဌဝိဓောပိ ပယောဇနဝိသေသော. မဟာသိဝတ္ထေရဝါဒဝသေန ‘‘ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘နေဝ ဒဝါယာတိအာဒိနာ နယေနာ’’တိ ပန ဣဒံ ပဋိက္ခေပင်္ဂဒဿနမုခေန ပါဠိ အာဂတာတိ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“八种利益”即是八种特殊的功用。应当依大尸婆长老(Mahāsivatthera)之说，以“为了此身的存续”等方式来理解。然而，在此观点中，应知“不是为了嬉戏”等（文句），是圣典以显示否定部分的方式而说。

ပထဝီသန္ဓာရကဇလဿ [Pg.466] တံသန္ဓာရကဝါယုနာ ဝိယ ပရိဘုတ္တဿ အာဟာရဿ ဝါယောဓာတုယာဝ အာသယေ အဝဋ္ဌာနန္တိ အာဟ – ‘‘ဝါယောဓာတုဝသေနေဝ တိဋ္ဌတီ’’တိ. အတိဟရတီတိ ယာဝ မုခါ အဘိဟရတိ. ဝီတိဟရတီတိ တတော ကုစ္ဆိယံ ဝိမိဿံ ကရောန္တော ဟရတိ. အတိဟရတီတိ ဝါ မုခဒွါရံ အတိက္ကာမေန္တော ဟရတိ. ဝီတိဟရတီတိ ကုစ္ဆိဂတံ ပဿတော ဟရတိ. ပရိဝတ္တေတီတိ အပရာပရံ စာရေတိ. ဧတ္ထ စ အာဟာရဿ ဓာရဏပရိဝတ္တနသဉ္စုဏ္ဏနဝိသောသနာနိ ပထဝီဓာတုသဟိတာ ဧဝ ဝါယောဓာတု ကရောတိ, န ကေဝလာတိ တာနိ ပထဝီဓာတုယာ ကိစ္စဘာဝေန ဝုတ္တာနိ, သာ ဧဝ ဓာရဏာဒီနိ ကိစ္စာနိ ကရောန္တဿ သာဓာရဏာတိ ဝုတ္တာနိ. အလ္လတ္တဉ္စ အနုပါလေတီတိ ယထာ ဝါယောဓာတုအာဒီဟိ အညေဟိ ဝိသောသနံ န ဟောတိ, တထာ အနုပါလေတိ အလ္လဘာဝံ. တေဇောဓာတူတိ ဂဟဏီသင်္ခါတာ တေဇောဓာတု. သာ ဟိ အန္တောပဝိဋ္ဌံ အာဟာရံ ပရိပါစေတိ. အဉ္ဇသော ဟောတီတိ အာဟာရဿ ပဝိသနာဒီနံ မဂ္ဂေါ ဟောတိ. အာဘုဇတီတိ ပရိယေသနဝသေန, အဇ္ဈောဟရဏဇိဏ္ဏာဇိဏ္ဏတာဒိပဋိသံဝေဒနဝသေန စ အာဝဇ္ဇေတိ, ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော. တံတံဝိဇာနနဿ ပစ္စယဘူတောယေဝ ဟိ ပယောဂေါ ‘‘သမ္မာပယောဂေါ’’တိ ဝုတ္တော. ယေန ဟိ ပယောဂေန ပရိယေသနာဒိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, သော တဗ္ဗိသယဝိဇာနနမ္ပိ နိပ္ဖာဒေတိ နာမ တဒဝိနာဘာဝတော. အထ ဝါ သမ္မာပယောဂံ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အနွာယ အာဂမ္မ အာဘုဇတိ သမန္နာဟရတိ. အာဘောဂပုဗ္ဗကော ဟိ သဗ္ဗောပိ ဝိညာဏဗျာပါရောတိ တထာ ဝုတ္တံ.

如同支撑着承载大地的水的风，被食用的食物亦由风界而安住于藏处——故说“唯依风界而住”。“运载(atiharati)”谓运送至口；“转输(vītiharati)”谓于腹中混合运载。“运载”亦指越过口门；“转输”则指观察已入腹中。“运转(parivatteti)”谓前后推动。此处，食物的持守、运转、研磨、干燥等事，实由与地界共同作用的风界所为，非（风界）独力完成。因此，它们被说成是地界的功能，（地界）亦被说成是行持守等功能者（风界）的共同（助缘）。“保持湿润”，谓如风界等其他（界）不致干燥，如是保持湿润状态。“火界”，指名为“消化机能(gahaṇī)”的火界，它能消化进入体内的食物。“通畅(añjaso)”谓食物进入等路径畅通。“觉知(ābhujati)”意为通过寻求、吞咽、消化与否的感受等方式来作意、了知。作为了知彼彼之缘的方便，即被称为“正方便(sammāpayoga)”。因为能成就寻求等的方便，也必然成就对该对象的了知，以其不可分离故。或者说，依循正方便、正行道而觉知、思量。因为一切识的运作皆以思惟为先导，故如是说。

ဂမနတောတိ ဘိက္ခာစာရဝသေန ဂေါစရဂါမံ ဥဒ္ဒိဿ ဂမနတော. ပရိယေသနတောတိ ဂေါစရဂါမေ ဘိက္ခတ္ထံ အာဟိဏ္ဍနတော. ပရိဘောဂတောတိ အာဟာရဿ ပရိဘုဉ္ဇနတော. အာသယတောတိ ပိတ္တာဒိအာသယတော. အာသယတိ ဧတ္ထ ဧကဇ္ဈံ ပဝတ္တမာနောပိ ကမ္မဗလဝဝတ္ထိတော ဟုတွာ မရိယာဒဝသေန အညမညံ အသင်္ကရတော သယတိ တိဋ္ဌတိ ပဝတ္တတီတိ အာသယော, အာမာသယဿ ဥပရိ တိဋ္ဌနကော ပိတ္တာဒိကော. မရိယာဒတ္ထော ဟိ အယမာကာရော. နိဓေတိ ယထာဘုတ္တော အာဟာရော နိစိတော ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ နိဓာနံ, အာမာသယော, တတော နိဓာနတော. အပရိပက္ကတောတိ ဂဟဏီသင်္ခါတေန ကမ္မဇတေဇေန အဝိပက္ကတော. ပရိပက္ကတောတိ ယထာဘုတ္တဿ အာဟာရဿ ဝိပက္ကဘာဝတော. ဖလတောတိ နိပ္ဖတ္တိတော. နိဿန္ဒတောတိ ဣတော စိတော စ ဝိဿန္ဒနတော[Pg.467]. သမ္မက္ခနတောတိ သဗ္ဗသော မက္ခနတော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၂၉၄) ဂဟေတဗ္ဗော.

“行(gamana)”指为乞食而前往行境村。“寻(pariyesana)”指在行境村为食物而四处行走。“受用(paribhoga)”指受用食物。“藏处(āsaya)”指胆汁等之藏处。于此，（诸界）虽共同运作，然因业力所安立，依其界限互不混杂而卧、住、转起，故名“藏处”，即位于胃囊(āmāsaya)之上的胆汁等。此处的“阿(ā)”字有“界限”义。“藏库(nidhāna)”指如实食下之食物被积集安住之处，即胃囊；“从藏库而来”。“未消化(aparipakkata)”指未被名为“消化机能(gahaṇī)”的业生火所消化。“已消化(paripakkata)”指如实食下之食物已消化的状态。“果(phala)”指生成。“流出(nissanda)”指从此从彼流溢。“涂遍(sammakkhana)”指完全涂抹。此为纲要，广说应于《清净道论》大疏(Visuddhimagga Mahāṭīkā 1.294)中求。

သရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တီတိ ဝေဂသန္ဓာရဏေန ဥပ္ပန္နပရိဠာဟတော သရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ. အညေ စ ရောဂါ ကဏ္ဏသူလဘဂန္ဒရာဒယော. အဋ္ဌာနေတိ မနုဿာမနုဿပရိဂ္ဂဟေ အယုတ္တဋ္ဌာနေ ခေတ္တဒေဝါယတနာဒိကေ. ကုဒ္ဓါ ဟိ မနုဿာ အမနုဿာပိ ဝါ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေန္တိ. ဝိဿဋ္ဌတ္တာ နေဝ တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တနော, ကဿစိ အနိဿဇ္ဇိတတ္တာ ဇိဂုစ္ဆနီယတ္တာ စ န ပရဿ, ဥဒကတုမ္ဗတောတိ ဝေဠုနာဠိအာဒိဥဒကဘာဇနတော. တန္တိ ဆဍ္ဍိတဥဒကံ.

“从身体排出汗液”，是指因抑制冲动(vegasandhāraṇa)而生热恼，故汗液从身体排出。其他疾病则有耳痛(kaṇṇasūla)、肛瘘(bhagandara)等。“于不当处(aṭṭhāna)”指于人、非人所占有的田地、神庙等不适宜之处。因为愤怒的人或非人会致人于死地。因已排泄(vissaṭṭhattā)，故既非该比丘所有，又因未给予任何人且可厌恶，故亦非他人所有。“从水壶(udakatumbato)”指从竹管等水器。“彼”即被弃之水。

ဧတ္ထ စ ဧကော ဣရိယာပထော ဒွီသု ဌာနေသု အာဂတော, သော ပုဗ္ဗေ အဘိက္ကမပဋိက္ကမဂဟဏေန. ‘‘ဂမနေပိ ပုရတော ပစ္ဆတော စ ကာယဿ အဘိဟရဏံ ဝုတ္တန္တိ ဣဓ ဂမနမေဝ ဂဟိတ’’န္တိ အပရေ. ယသ္မာ ဣဓ သမ္ပဇညကထာယံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညမေဝ ဓုရံ, တသ္မာ အန္တရန္တရေ ဣရိယာပထေ ပဝတ္တာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိရောဓဒဿနဝသေန သမ္ပဇာနကာရိတာ ဂဟိတာတိ. မဇ္ဈိမဘာဏကာ ပန ဧဝံ ဝဒန္တိ – ဧကော ဟိ ဘိက္ခု ဂစ္ဆန္တော အညံ စိန္တေန္တော, အညံ ဝိတက္ကေန္တော ဂစ္ဆတိ, ဧကော ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဂစ္ဆတိ, တထာ ဧကော တိဋ္ဌန္တော, နိသီဒန္တော, သယန္တော အညံ စိန္တေန္တော, အညံ ဝိတက္ကေန္တော သယတိ, ဧကော ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ သယတိ. ဧတ္တကေန ပန န ပါကဋံ ဟောတီတိ စင်္ကမနေန ဒီပေန္တိ. ယော ဘိက္ခု စင်္ကမနံ ဩတရိတွာ စင်္ကမနကောဋိယံ ဌိတော ပရိဂ္ဂဏှာတိ – ‘‘ပါစီနစင်္ကမနကောဋိယံ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ပစ္ဆိမစင်္ကမနကောဋိံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ, ပစ္ဆိမစင်္ကမနကောဋိယံ ပဝတ္တာပိ ပါစီနစင်္ကမနကောဋိံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ, စင်္ကမနမဇ္ဈေ ပဝတ္တာ ဥဘော ကောဋိယော အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ, စင်္ကမနေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဌာနံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ, ဌာနေ ပဝတ္တာ နိသဇ္ဇံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ, နိသဇ္ဇာယ ပဝတ္တာ သယနံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဧဝ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂံ ဩတာရေတိ, ဥဋ္ဌဟန္တော ပန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ ဥဋ္ဌဟတိ. အယံ ဘိက္ခု ဂတာဒီသု သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတီတိ.

此处，一种威仪(iriyāpatha)在两处出现，即先前所摄的“前进与后退”。另一些人说：“行走时身体向前向后移动，此处仅取行走本身。”由于此处正知之说中，无痴正知(asammohasampajañña)是主导，因此，在各种威仪中生起的色法与无色法，都以观察它们在当下灭尽的方式来保持正知(sampajānakāritā)。然而，中部诵者(Majjhimabhāṇakā)如此说：有一位比丘，行走时心想他事，思维他念；另一位比丘，不舍离业处(kammaṭṭhāna)而行走。同样地，站立、安坐、躺卧时，有一位心想他事，思维他念而躺卧；另一位比丘，不舍离业处而躺卧。然而，仅凭此尚不明显，故以经行(caṅkamana)来阐明。若有比丘来到经行处，站在经行道的一端，如此审察：“在东端经行道上生起的色法与无色法，未及西端即在此处灭尽；在西端经行道上生起的色法与无色法，未及东端即在此处灭尽；在经行道中间生起的色法与无色法，未及两端即在此处灭尽；在经行中生起的色法与无色法，未及站立即在此处灭尽；在站立时生起的色法与无色法，未及安坐即在此处灭尽；在安坐时生起的色法与无色法，未及躺卧即在此处灭尽。”如此反复审察，心便沉入有分(bhavaṅga)；而起身时，则会带着业处起身。这样的比丘，在行走等时名为具正知者。

ဧဝမ္ပိ [Pg.468] သုတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဘူတံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဘူတံ န ကာတဗ္ဗံ, တသ္မာ သော ဘိက္ခု ယာဝ သက္ကောတိ, တာဝ စင်္ကမိတွာ ဌတွာ နိသီဒိတွာ သယမာနော ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သယတိ – ‘‘ကာယော အစေတနော မဉ္စော အစေတနော, ကာယော န ဇာနာတိ ‘အဟံ မဉ္စေ သယိတော’တိ, မဉ္စောပိ န ဇာနာတိ ‘မယိ ကာယော သယိတော’တိ, အစေတနော ကာယော အစေတနေ မဉ္စေ သယိတော’’တိ, ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဧဝ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂံ ဩတာရေတိ, ပဗုဇ္ဈန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ ပဗုဇ္ဈတီတိ အယံ သုတ္တေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတိ. ကာယိကာဒိကိရိယာနိဗ္ဗတ္တနေန တမ္မယတ္တာ အာဝဇ္ဇနကိရိယာနိဗ္ဗတ္တကတ္တာ အာဝဇ္ဇနကိရိယာသမုဋ္ဌိတတ္တာ စ ဇဝနံ, သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ ဆဒွါရပ္ပဝတ္တံ ကိရိယာမယပဝတ္တံ နာမ, တသ္မိံ သတိ ဇာဂရိတံ နာမ ဟောတီတိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဇာဂရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ. အပိစ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ ဇဂ္ဂန္တောပိ ဇာဂရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတီတိ.

同样地，在睡眠中，若业处(kammaṭṭhāna)变得不清晰，则不应继续修习。因此，那位比丘应尽其所能地经行、站立、安坐，躺卧时如此审察而睡：“身体无心，床亦无心。身体不知‘我睡在床上’，床亦不知‘身体睡在我上’。无心之身，睡于无心之床。”如此审察时，心便沉入有分(bhavaṅga)；醒来时，则会带着业处醒来——这名为于睡眠中具正知者。速行(javana)是由于身体等行为的产生，是唯作(kiriyā)的；是由于转向作用(āvajjanakiriyā)的产生；是由于转向作用而生起的。或者说，一切六门(chadvāra)所发生的，都名为唯作之行。当这些存在时，就名为醒觉(jāgarita)。如此审察者，名为于醒觉中具正知者。此外，将昼夜分为六份，有五份保持醒觉者，也名为于醒觉中具正知者。

ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တောပိ ဗာတ္တိံသတိရစ္ဆာနကထံ ပဟာယ ဒသကထာဝတ္ထုနိဿိတသပ္ပာယကထံ ကထေန္တောပိ ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတိ. အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု စိတ္တရုစိယံ အာရမ္မဏံ မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တောပိ ဒုတိယဇ္ဈာနံ သမာပန္နောပိ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ. ဒုတိယဉှိ ဈာနံ ဝစီသင်္ခါရပ္ပဟာနတော ဝိသေသတော တုဏှီဘာဝေါ နာမာတိ. ဩဋ္ဌေ စာတိအာဒီသု စ-သဒ္ဒေန ကဏ္ဌသီသနာဘိအာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တဒနုရူပံ ပယောဂန္တိ တဿ ဥပ္ပတ္တိယာ အနုစ္ဆဝိကံ စိတ္တဿ ပဝတ္တိအာကာရသညိတံ ပယောဂံ, ယတော သဗ္ဗေ ဝိစာရာဒယော နိပ္ဖဇ္ဇန္တိ. ဥပါဒါရူပပဝတ္တိယာတိ ဝိညတ္တိဝိကာရသဟိတသဒ္ဒါယတနုပ္ပတ္တိယာ. ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. သတ္တသုပိ ဌာနေသု အသမ္မုယှနဝသေန ‘‘မိဿက’’န္တိ ဝုတ္တံ. မဂ္ဂသမ္မာသတိယာပိ ကာယာနုပဿနာဒိအနုရူပတ္တာ သမ္ပဇညာနုရူပပုဗ္ဗဘာဂံ သတ္တဋ္ဌာနိယဿ ဧကန္တလောကိယတ္တာ.

即使立于解脱处(vimuttāyatana)之首而说法，舍弃三十二种畜生论(tiracchānakathā)，只讲述基于十种论事(dasakathāvatthu)的适宜言谈，也名为于言说中具正知者。在三十八种所缘(ārammaṇa)中，当心倾向于某个所缘并持续作意时，即使已证入第二禅(dutiyajjhāna)，也名为于静默中具正知者。因为第二禅特别以舍离语行(vacīsaṅkhāra)故，名为静默。在“唇等”(oṭṭhe cāti)中的“等”(ca)字，应知包含喉、头、脐等。“与之相应的运用”(tadanurūpaṃ payogaṃ)，是指与它的生起相适应的、名为心识活动状态的运用，由此产生一切寻(vicāra)等。“依所造色而转起”(upādārūpapavattiyā)，是指伴随着表色(viññatti)与变化(vikāra)的声处(saddāyatana)的生起。“如是”(evaṃ)即如前所说。于七处不迷惑，故称为“杂”(missaka)。道之正念(sammāsati)中的身随观等是相应的，而七处正知是与正知相应的先行部分，因其纯属世间(ekantalokiya)。

သတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《念经》释义终。

၃. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 比丘经释义

၃၆၉. ယသ္မာ သော ဘိက္ခု ‘‘ဒေသေတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မ’’န္တိ သံခိတ္တေန ဓမ္မဒေသနံ ယာစိ, တဿ သံခိတ္တရုစိဘာဝတော, တသ္မာ သံခိတ္တေနေဝ [Pg.469] ဓမ္မံ ဒေသေတုကာမော ဘဂဝါ ‘‘တသ္မာတိဟာ’’တိအာဒိမာဟာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ယသ္မာ သံခိတ္တေန ဒေသနံ ယာစသိ, တသ္မာ’’တိ. ကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌိကဿေဝ လောကိယလောကုတ္တရဂုဏဝိသေသာ ဣဇ္ဈန္တိ, န ဒိဋ္ဌိဝိပန္နဿ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌီတိ ကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌီ’’တိ.

369. 那位比丘请求：“尊者，请世尊为我略说教法。”因其乐于简略，故世尊欲以简略方式说法，而说“是故于此”(tasmātiha)等语，即是说：“因为你请求简略说法，所以……”。只有具足业属己见(kammassakatādiṭṭhi)者，才能成就世间与出世间的殊胜功德，而非见解颠倒者，是故说：“见，即业属己见。”

၄. သာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 娑罗经释义

၃၇၀. ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ အပါယဒုက္ခေ အပါတနဝသေန ဓာရဏဋ္ဌေန ဓမ္မော, သာသနဗြဟ္မစရိယံ, တဒေဝ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ကိလေသာနံ ဝိနယနဋ္ဌေန ဝိနယောတိ အာဟ – ‘‘ဓမ္မောတိ ဝါ…ပေ… နာမ’’န္တိ. ပဋိပက္ခဓမ္မေဟိ အနဘိဘူတတာယ ဧကော ဥဒေတီတိ ဧကောဒီတိ လဒ္ဓနာမော သမာဓိ ဘူတော ဇာတော ဧတေသန္တိ ဧကောဒိဘူတာ. ဧတ္ထ စ ဧကောဒိဘူတာတိ ဧတေန ဥပစာရဇ္ဈာနာဝဟော ပုဗ္ဗဘာဂိကော သမာဓိ ဝုတ္တော. သမာဟိတာတိ ဧတေန ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိ. ဧကဂ္ဂစိတ္တာတိ ဧတေန သုဘာဝိတော ဝသိပ္ပတ္တော အပ္ပနာသမာဓိ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. နဝကဘိက္ခူဟိ ဘာဝိတသတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ. တေ ဟိ ယထာဘူတဉာဏာယ ဘာဝိတာ. ယထာဘူတဉာဏန္တိ ဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. ခီဏာသဝေဟိ ဘာဝိတသတိပဋ္ဌာနာပိ ပုဗ္ဗဘာဂါ. တေသဉှိ ကတကရဏီယာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ, သေက္ခာနံ ပန သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ ပရိညတ္ထာယ ပဝတ္တာ လောကိယာ, ပရိဇာနနဝသေန ပဝတ္တာ လောကုတ္တရာတိ ‘‘မိဿကာ’’တိ ဝုတ္တံ.

370. 法(dhammo)，是指遵行教导，以不堕恶趣苦的方式持守(dhāraṇaṭṭhena)，即教梵行(sāsanabrahmacariyaṃ)；律(vinayo)，则是以其组成部分等方式调伏烦恼(kilesānaṃ vinayanaṭṭhena)，故说“法或……乃至……名”。由于不被对立法所征服而独自生起，故得名“专一”(ekodī)；此定已生起、已成就，故称“已成专一”(ekodibhūtā)。此处，“已成专一”是指能带来近行禅的预备定；“得定”(samāhita)是指近行定与安止定；“心一境”(ekaggacitta)应知是指已善修习、达到自在的安止定。新学比丘所修习的念处属于预备阶段，他们是为了如实智而修习。此处的如实智(yathābhūtañāṇa)意指须陀洹道智。漏尽者所修习的念处也属于预备阶段，他们已作所应作，是为了现法乐住而修习念处。而有学(sekha)修习念处，是为了遍知而行于世间法，以及以遍知的方式行于出世间法，故称为“杂”(missakā)。

၅. အကုသလရာသိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 不善蕴经释义

၃၇၁. ပဉ္စမေ ကေဝလောတိ ကုသလဓမ္မေဟိ အသမ္မိဿော, တတော ဧဝ သကလော သုက္ကပက္ခော အနဝဇ္ဇဋ္ဌော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

371. 第五，“纯粹”(kevalo)者，谓不与善法混杂，是故整个白品(sukkapakkho)皆是无罪。余如前说。

၆. သကုဏဂ္ဃိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 猛禽经释义

၃၇၂. ပါကတိကသကုဏကုလေသု ဗလဝဘာဝတော တေသံ ဟနနတော သကုဏဂ္ဃိ. သေနောတိ ဝုတ္တံ ‘‘သေနဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ, သေနဝိသေသော ပန သော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာမိသတ္ထာယ ပတ္တတ္တာ ‘‘လောဘသာဟသေန ပတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ, လောဘနိမိတ္တေန သာဟသာကာရေန ပတ္တာတိ အတ္ထော. နင်္ဂလေန ကဋ္ဌံ ကသိတံ နင်္ဂလကဋ္ဌံ, တံ ကရီယတိ ဧတ္ထာတိ နင်္ဂလကဋ္ဌကရဏန္တိ [Pg.470] အာဟ – ‘‘အဓုနာ ကဋ္ဌံ ခေတ္တဋ္ဌာန’’န္တိ. လေဍ္ဍုယော တိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထာတိ လေဍ္ဍုဋ္ဌာနံ, လေဍ္ဍုနိမိတ္တံ ကသိတဋ္ဌာနံ. ဝဇ္ဇတီတိ ဝဒံ, ဝစနံ. ကုစ္ဆိတံ ဝဒံ အဝဒံ. ဂရဟနေ ဟိ အယံ အ-ကာရော ယထာ – ‘‘အပုတ္တော အဘရိယာ’’တိ. အဝဒံ မာနေတီတိ အဝဒမာနာ, အတ္တနော ဗလမဒေန လာပံ အတိမညိတွာ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘ဂစ္ဆ ခေါ, တွံ လာပ, တတြပိ မေ ဂန္တွာ န မောက္ခသီ’’တိ. ယံ ပန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ဗလဿ သုဋ္ဌု ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနာ’’တိ, တတ္ထ အတ္တတော အာပန္နံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝဒမာနော’’တိ ဝါ ပါဌော, သာရမ္ဘဝသေန အဝှာယန္တောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဧဟိ ခေါ ဒါနိ သကုဏဂ္ဃီ’’တိ. သုဋ္ဌု ဌပေတွာတိ ဇိယာမုတ္တသရဿ ဝိယ သီဃပါတယောဂျတာကရဏေန ဥဘော ပက္ခေ သမ္မာ ဌပေတွာ. အယန္တိ သကုဏဂ္ဃိ. ဉတွာတိ ယထာဘူတဒဿနေန အတ္တနော ဉာဏေန ဇာနိတွာ. ဖာလီယိတ္ထာတိ ဖာလစ္ဆေဒတိခိဏသိခရေ သုက္ခလေဍ္ဍုသ္မိံ ဘိဇ္ဇိတ္ထ.

372. 在普通鸟类中，因其强大而猎杀他者，故称“食鸟者”(sakuṇagghi)。所谓“军队”(seno)，如言：“此乃军队的同义词”，但应知其为一种特殊的军队。因贪求肉食而至，故说“以贪婪与暴力而至”，意即以贪欲为缘由，以强横之态而至。以犁所耕之木为“犁木”(naṅgalakaṭṭha)，造作此物之处即“犁木制作处”(naṅgalakaṭṭhakaraṇa)，故说：“如今的木耕地”。土块(leḍḍu)所在之处为“土块地”(leḍḍuṭṭhāna)，即以土块为标志的耕地。说(vadaṃ)，即言说(vacanaṃ)。鄙劣之言为“非言”(avadaṃ)。此中“a-”字用于谴责，如“无子”(aputto)、“无妻”(abhariyā)。“轻慢言说者”(avadamānā)，意即因自恃其力，轻慢鹌鹑之言而说。是故说：“去吧，你这鹌鹑，即便你去到那里，也无法从我这里逃脱。”而义注(aṭṭhakathā)中所说“善说自身之力”，是就其自身情况而言。或作“说者”(vadamāno)之读，意为带着敌意呼唤。是故说：“来吧，食鸟者！”“善安置”(suṭṭhu ṭhapetvā)，即如已离弦之箭，为使其能疾速下落，而将双翼妥善安置。此即食鸟者。“了知后”(ñatvā)，即以如实之见，以自身之智而知。“被劈开”(phālīyittha)，即在干燥土块上，于其如犁刃般锋利的尖顶上被劈开。

၇. မက္ကဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 猕猴经释义

၃၇၃. သဉ္စာရောတိ သဉ္စရဏံ. လေပန္တိ သိလေသသဒိသံ အာလေပနံ. ကာဇသိက္ကာ ဝိယာတိ ကာဇဒဏ္ဍကေ ဩလဂ္ဂေတဗ္ဗာ သိက္ကာ ဝိယ. အပိစ စတဿော ရဇ္ဇုယော ဥပရိ ဗန္ဓနဋ္ဌာနဉ္စာတိ ပဉ္စဋ္ဌာနံ. ဩဍ္ဍိတောတိ ဩလမ္ဗိတော. ထုနန္တောတိ နိတ္ထုနန္တော.

373. “游行”(sañcāro)即是行走。“涂抹物”(lepaṃ)即是如黏胶般的涂抹物。“如扁担吊索”(kājasikkā viya)即是如应挂在扁担(kājadaṇḍaka)上的吊索。此外，四条绳索与上方的捆绑处，共为五处。“被悬挂”(oḍḍito)即是垂挂。“呻吟”(thunanto)即是悲叹。

၈. သူဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 厨师经释义

၃၇၄. အာဟာရသမ္ပာဒနေန တံတံအာဟာရဝတ္ထုဂတေ သူဒေတိ ပဂ္ဃရေတီတိ သူဒေါ, ဘတ္တကာရကော. ဒဟရေဟိ မနာပတရံ အစ္စေတဗ္ဗတော အတိက္ကမိတဗ္ဗတော အစ္စယာ, ဘောဇနေ ရသဝိသေသာ, တသ္မာ နာနစ္စယေဟီတိ နာနပ္ပကာရရသဝိသေသေဟီတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နာနစ္စယေဟီ’’တိအာဒိ. အဂ္ဂီယတိ အသင်္ကရတော ဝိဘဇီယတီတိ အဂ္ဂေါ, အမ္ဗိလမေဝ အဂ္ဂေါ အမ္ဗိလဂ္ဂေါတိ အာဟ – ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂေဟီတိ အမ္ဗိလကောဋ္ဌာသေဟီ’’တိ. ဒါတုံ အဘိဟရိတဗ္ဗတာယ အဘိဟာရာ, ဒေယျဓမ္မာ. တေနာဟ – ‘‘အဘိဟဋာနံ ဒါယာန’’န္တိ. ဣဒံ မေ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုလောမံဝါတိ ဣဒံ မမ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧဝံ ပဝတ္တမာနံ အနုလောမာဝသာနမေဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ပုန ပဝတ္တမာနံ [Pg.471] ဥဿက္ကိတွာ ဝိသေသနိဗ္ဗတ္တနတ္ထမေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ နိမိတ္တံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ ဗာလော အဗျတ္တော, ပဏ္ဍိတော ပန သက္ကောတိ. အတ္တနော စိတ္တဿာတိ အတ္တနော ဘာဝနာစိတ္တဿ. ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ သတိပဋ္ဌာနာဝ ကထိတာ ‘‘သကဿ စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ.

374. 因准备食物，使种种食物原料流出(美味)，故称厨师(sūdo)，即炊事者(bhattakārako)。因其为年轻人所更喜爱、应超越、应胜过，故为“佳肴”(accayā)，即饮食中的特殊滋味，是故“以种种佳肴”(nānaccayehi)意为以种种特殊滋味。是故说“以种种佳肴”等。因不混杂而被分开，故为“首”(aggo)；纯酸即是首，故“以酸为首”(ambilagga)，即说：“以酸的部分”。因应被带来给予，故为“献礼”(abhihārā)，即可施之物。是故说：“所带来之施物”。“此业处(kammaṭṭhāna)于我为随顺”，即此我的业处如此进行，便会成为随顺而住。如此再次进行，提升之后，只会为了生起殊胜境界，愚昧无知者无法如此把握其相，而贤智者则能。“于自心”，即于自己的修习心。前分观(pubbabhāgavipassanā)即是念处(satipaṭṭhāna)，因经中说“把握自心之相”。

၉. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 病者经释义

၃၇၅. ပါဒဂါမောတိ နဂရဿ ပဒသဒိသော မဟန္တဂါမော. တေနေဝါဟ ‘‘ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝဂါမကေ’’တိ. အဟိတနိသေဓန-ဟိတနိယောဇန-ဗျသနပရိစ္စဇန-လက္ခဏော မိတ္တဘာဝေါ ယေသု အတ္ထိ, တေ မိတ္တာ. ယေ ပန ဒိဋ္ဌမတ္တသဟာယာ, တေ သန္ဒိဋ္ဌာ. ယေ သဝိသေသံ ဘတ္တိမန္တော, တေ သမ္ဘတ္တာတိ ဒဿေန္တော ‘‘မိတ္တာတိ မိတ္တာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. အဿာတိ ဘဂဝတော. ပဉ္စမိယံ အဋ္ဌမိယံ စာတုဒ္ဒသိယံ ပဉ္စဒသိယန္တိ ဧကေကသ္မိံ ပက္ခေ စတ္တာရော ဝါရေ ကတွာ မာသဿ အဋ္ဌဝါရေ.

375. “足村”(pādagāma)即如城市之足基的大村庄。是故说：“住在毗舍离(Vesālī)的竹林村(Veḷuvagāma)中”。于其人有防止不益、引导利益、舍离灾难等特相之友谊，彼等为朋友(mittā)。而仅是见面之友，为相识者(sandiṭṭhā)。有特别虔爱者，为挚友(sambhattā)，为示此义，故说“朋友即挚友”等。“他的”(assā)，即世尊的。第五日、第八日、第十四日、第十五日，于每一半月行四次，故一月行八次。

ဝေဒနာနံ ဗလဝဘာဝေန ခရော ဖရုသော ကက္ခဠော. အာဗာဓောတိ ပုဗ္ဗကမ္မဟေတုတာယ ကမ္မသမုဋ္ဌာနော အာဗာဓော သင်္ခါရဒုက္ခတာသင်္ခါတော သဗ္ဗကာလိကတ္တာ သရီရဿ သဘာဂရောဂေါ နာမ. နာယမီဒိသော အာဗာဓော, အယံ ပန ဗဟလတရဗျာဓိတာယ ‘‘ဝိသဘာဂရောဂေါ’’တိ ဝုတ္တော. အန္တ-သဒ္ဒေါ သမီပပဝတ္တောတိ အာဟ – ‘‘မရဏန္တံ မရဏသန္တိက’’န္တိ. ဝေဒနာ…ပေ… အကရောန္တော ဥက္ကံသဂတဘာဝိတကာယာဒိတာယ. အပီဠိယမာနောတိ အပီဠိယမာနော ဝိယ. ဩဝါဒမေဝ ဘိက္ခုသံဃဿ အပလောကနန္တိ အာဟ – ‘‘ဩဝါဒါနုသာသနိံ အဒတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ပုဗ္ဗဘာဂဝီရိယံ နာမ ဖလသမာပတ္တိယာ ပရိကမ္မဘူတဝိပဿနာဝီရိယံ. ဇီဝိတမ္ပိ ဇီဝိတသင်္ခါရော ပတိတုံ အဒတွာ အတ္တဘာဝဿ အဘိသင်္ခရဏတော.

因诸受(vedanā)强烈，故为粗、为暴、为硬。“病”(ābādho)，即因过去业为因而业生的病，名为行苦(saṅkhāradukkhatā)，因其恒时存在，故为身体的“同分病”(sabhāgaroga)。此非如是之病，此病因病况更重，故称“异分病”(visabhāgaroga)。“终”(anta)一词意为临近，故说：“死边际”(maraṇantaṃ)即临近死亡。“受……不作者”，因其身等已修习至究竟。“不被逼迫”，即如不被逼迫。对比丘僧团的“告别”(apalokanaṃ)，故说：“即是说未给予教诫”。“前分精进”(pubbabhāgavīriyaṃ)者，即作为果定之预备的观(vipassanā)精进。“生命”，即不令生命行(jīvitasaṅkhāra)落下，而资助自体。

‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ခဏပရိစ္ဆေဒဝတီ သမာပတ္တိ ခဏိကသမာပတ္တိ. နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာတိ ရူပသတ္တကာရူပသတ္တကဝသေန ပဝတ္တိယမာနံ ဝိပဿနာဘာဝနံ သဗ္ဗသော ခိလဝိရဟေန နိဂ္ဂုမ္ဗံ, အဗျာကုလတာယ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ. မဟာဝိပဿနာဝသေနာတိ ပစ္စေကံ သဝိသေသံ ဝိတ္ထာရိတာနံ အဋ္ဌာရသာဒီနံ မဟာဝိပဿနာနံ ဝသေန ဝိပဿိတွာ သမာပန္နာ ယာ သမာပတ္တိ, သာ သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘေတိ ဝေဒနံ မဟာဗလဝတာယ ပုဗ္ဗာရမ္မဏဿ, မဟာနုဘာဝတာယ တထာပဝတ္တိတဝိပဿနာဝီရိယဿ. ယထာ [Pg.472] နာမာတိအာဒိနာ တဿ နိဒဿနံ ဒဿေတိ. ဝေဒနာတိ ဒုက္ခဝေဒနာ. စုဒ္ဒသဟာကာရေဟီတိ တဿေဝ သတ္တကဒွယဿ ဝသေန ဝဒတိ. သန္နေတွာတိ အန္တရန္တရာ သမာပန္နဇ္ဈာနသမာပတ္တိသမ္ဘူတေန ဝိပဿနာပီတိသိနေဟေန တေမေတွာ. သမာပတ္တီတိ ဖလသမာပတ္တိ.

“经过这么长的时间后我将出定”，此有时限(khaṇapariccheda)的等至(samāpatti)为“刹那等至”(khaṇikasamāpatti)。“作无丛林、无纠结”，即依色七法与无色七法而进行的观修(vipassanābhāvanā)，因完全离于荒芜而无丛林，因不散乱而作无纠结。“以大观(mahāvipassanā)故”，即以对十八种等大观逐一、特殊、详尽地观照后而入的等至，此等至能善镇伏诸受，因前所缘有大力量，及如是进行的观精进有大威力。以“犹如”等句显示其譬喻。“受”，即苦受(dukkhavedanā)。“以十四行相”，即依于那两组七法而说。“调伏后”(sannetvā)，即以间或入于禅那等至所生的观喜之润泽而浸润。“等至”，即果等至(phalasamāpatti)。

ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဂိလာနဘာဝတော ဝုဋ္ဌိတော. သရီရဿ ဂရုထဒ္ဓဘာဝပ္ပတ္တိ မဓုရကတာတိ အာဟ – ‘‘သဉ္ဇာတဂရုဘာဝေါ သဉ္ဇာတထဒ္ဓဘာဝေါ’’တိ. နာနာကာရတောတိ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒတော. သတိပဋ္ဌာနဓမ္မာတိ ပုဗ္ဗေ အတ္တနာ ဘာဝိယမာနာ သတိပဋ္ဌာနဓမ္မာ. ပါကဋာ န ဟောန္တိ ကာယစိတ္တာနံ အကမ္မညတာယ. တန္တိ ဓမ္မာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မာ န ဉာယန္တိ.

“从病中痊愈”(gilānā vuṭṭhito)，即从病的状态中痊愈。身体达到沉重僵硬的状态为“迟钝”(madhurakatā)，故说：“已生沉重，已生僵硬”。“以种种方式”，即以东方等区别。“念处法”(satipaṭṭhānadhammā)，即先前自己所修习的念处法。因身心不适业而不显现。“圣典之法”(tanti dhammā)，即教法(pariyattidhammā)不明了。

အနန္တရံ အဗာဟိရန္တိ ဓမ္မဝသေန ပုဂ္ဂလဝသေန စ အန္တရဗာဟိရံ အကတွာ. ဧတ္တကန္တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဝရတိ. ဒဟရကာလေတိ အတ္တနော ဒဟရကာလေ. န ဧဝံ ဟောတီတိ ‘‘အဟံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’’တိအာဒိကော မာနတဏှာမူလကော ဣဿာမစ္ဆရိယာနံ ပဝတ္တိအာကာရော တထာဂတဿ န ဟောတိ, နတ္ထေဝ ပဂေဝ တေသံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာတိ အာဟ – ‘‘ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝါ’’တိအာဒိ. ပဋိသင်္ခရဏေန ဝေဌေန မိဿကေန. မညေတိ ယထာဝုတ္တံ ပဋိသင်္ခရဏသညိတေန ဝေဌမိဿကေန ဝိယ ဇရသကဋံ. အရဟတ္တဖလဝေဌေနာတိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိသညိတေန အတ္ထဘာဝဝေဌေန.

“无内无外”(anantaraṃ abāhiraṃ)，即不依于法或个人(puggala)而作内外之分。以“如此”等句，阐明前文所述之义。“于年少时”(daharakāle)，即于自己年少之时。“不会如此”，即如来不会有“我将统理比丘僧团”等以慢、爱为根，由嫉、悭而起的行相，因为这些在菩提座下就已被断尽，故说：“唯于菩提座下”等。以修补、以包裹、以混合物。“认为”，即如前所说，以名为“修补”的包裹混合物来支撑旧车。“以阿罗汉果包裹”，即以名为阿罗汉果等至的自体为包裹。

ဖလသမာပတ္တိယာ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ဧကစ္စာနံ ဝေဒနာနန္တိ လောကိယာနံ ဝေဒနာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. အတ္တဒီပါတိ ဧတ္ထ အတ္တ-သဒ္ဒေန ဓမ္မော ဧဝ ဝုတ္တော, သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝိဘာဝိတော ဧဝ. နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဟိ စတူဟိ ဩဃေဟိ အနဇ္ဈောတ္ထရဏီယတော ‘‘ဒီပေါ’’တိ ဝုတ္တော. တမအဂ္ဂေတိ တမယောဂါဘာဝေန သဒေဝကဿ လောကဿ အဂ္ဂေ. သဗ္ဗေသန္တိ သဗ္ဗေသံ သိက္ခာကာမာနံ. တေ ‘‘ဓမ္မဒီပါ ဝိဟရထာ’’တိ ဝုတ္တာ စတုသတိပဋ္ဌာနဂေါစရာဝ ဘိက္ခူ အဂ္ဂေ ဘဝိဿန္တိ.

因意趣于果定，故说“某些感受”即世间感受。于“自为明灯”中，“自”一词实指法，此义已在下方阐明。应知有九种出世间法。其不为四瀑流所淹没，故说为“明灯”。因不与黑暗相应，故于天人世间中为最上。“一切”指一切乐于学习者。那些被称为“你们当以法为明灯而住”的，以四念处为行境的比丘，将成为最上者。

၁၀. ဘိက္ခုနုပဿယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 比丘尼住处经释义

၃၇၆. ကမ္မဋ္ဌာနကမ္မိကာတိ ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုတ္တာ. ဝိသေသေတီတိ ဝိသေသော, အတိသယော, သွာယံ ပုဗ္ဗာပရဝိသေသော ဥပါဒါယုပါဒါယ ဂဟေတဗ္ဗောတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ.

376. “修习业处者”是指致力于业处者。“殊胜”是指差别、卓越。为了表明这前后相续的殊胜应当逐步掌握，所以说“于彼”等等。

ဥပ္ပဇ္ဇတိ [Pg.473] ကိလေသပရိဠာဟောတိ ကာယေ အသုဘာဒိဝသေန မနသိကာရံ အဒဟန္တဿ မနသိကာရဿ ဝီထိယံ အပဋိပန္နတာ သုဘာဒိဝသေန ကာယာရမ္မဏော ကိလေသပရိဠာဟော စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝီရိယာရမ္ဘဿ အဘာဝေန တသ္မိံ အာရမ္မဏေ စေတသော ဝါ လီနတ္တံ ဟောတိ, ဂေါစရဇ္ဈတ္တတော ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ. ဧဝံ ကိလေသပရိဠာဟေ စာတိအာဒိနာ တိဝိဓမ္ပိ ဘာဝနာနုယောဂဿ ကိလေသဝတ္ထုဘာဝံ ဥပါဒါယ သမုစ္စယဝသေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန တေ ပရိဠာဟလီနတ္တဝိက္ခေပါ ဧကဇ္ဈံ န ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘ကာယာရမ္မဏော ဝါ’’တိအာဒိနာ အနိယမတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ ဂဟိတော. ကိလေသာနုရဉ္ဇိတေနာတိ ကိလေသဝိဝဏ္ဏိတစိတ္တေန ဟုတွာ န ဝတ္တိတဗ္ဗံ. ကထံ ပန ဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ကိသ္မိဉ္စိဒေဝါ’’တိ. န စ ဝိတက္ကေတိ န စ ဝိစာရေတီတိ ကိလေသသဟဂတေ ဝိတက္ကဝိစာရေ န ပဝတ္တေတိ. သုခိတောတိ ဈာနသုခေန သုခိတော.

“生起烦恼热恼”是指，对于不以不净等方式作意身体的人，由于他的作意未能进入正途，就以美好等为所缘而生起身所缘的烦恼热恼。由于缺乏精进，心或者在那个所缘上变得沉滞，或者心思从自己的领域散乱到外在不同的所缘上。像这样，义注中，以“烦恼热恼”等三种情况作为修习的烦恼之因，总括地说明了这些情况。然而，由于这些热恼、沉滞和散乱不会同时发生，因此巴利原文中用“或身所缘”等词语来表达不确定的意思。“不应被烦恼所染”是指不应该以被烦恼染污的心来行事。那么应该如何行事呢？回答说：“在任何一个所缘上”。“不起寻，也不起伺”是指不生起与烦恼相应的寻和伺。“安乐”是指因禅那的快乐而感到快乐。

ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာ ပဝတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယသ္မာ ဟိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော တံ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိပန္ထေ သတိ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒိအနုဿရဏေန စိတ္တံ ပသာဒေတွာ မူလကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ ပဝတ္တာ, တသ္မာ ပဏိဓာယ ဘာဝနာတိ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အဋ္ဌပေတွာတိ စိတ္တံ အပ္ပဝတ္တေတွာတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကမ္မဋ္ဌာနာဒီနံ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝသေန အတ္ထယောဇနာ သမ္ဘဝတိ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. သာရေန္တော ဝိယာတိ ရထံ ဝါဟယန္တော ဝိယ. သမပ္ပမာဏတော အဋ္ဌကာဒိဝသေန သုတစ္ဆိတံ ပက္ခိပန္တော ဝိယ. သုခေနေဝ ကိလေသာနံ ဩကာသံ အဒေန္တော အန္တရာ အသဇ္ဇန္တော အလဂ္ဂန္တော. ဝိပဿနာစာရဿ အာရဒ္ဓဝုတ္တိတံ အပရိပန္ထတဉ္စ ဒဿေန္တော ဩပမ္မဒွယမာဟ. ဗျာဘင်္ဂိယာတိ ကာဇဒဏ္ဍေန. ကိလေသပရိဠာဟာဒီနန္တိ ကိလေသပရိဠာဟလီနတ္တဝိက္ခေပါနံ.

这位比丘的修习得以进行，此为关联。因为这位比丘在根本业处遇到障碍时，便将它搁置一旁，通过忆念佛德等使心澄净，从而使根本业处的修习得以进行，因此这被称为“决意修习”，此为关联。“不置”应理解为心不转起的意思。义理的解释可依业处等三者而有。因此说“于彼”等等。如同驾驭马车。如同以八指等标准，将裁剪好的东西放入。轻松地不给烦恼可乘之机，中途不滞留、不执著。为了显示观行者已发起的精进及无障碍，说了两个譬喻。“Byābhaṅgiyā”是指用扁担。“烦恼热恼等”是指烦恼的热恼、心的沉滞与散乱。

ဂုဠခဏ္ဍာဒီနီတိ ဂုဠခဏ္ဍသက္ခရခဏ္ဍာဒီနိ ဥစ္ဆုဝိကာရဘူတာနိ. ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာမီ’’တိအာဒိဝစနတော ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ.

“糖块等”是指糖块、石蜜块等甘蔗制品。从“于身观身而住”等语句可知“前分观已说”。

အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

庵婆波利品释义终。

၂. နာလန္ဒဝဂ္ဂေါ

2. 那烂陀品

၂. နာလန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 那烂陀经释义

၃၇၈. ဒုတိယဝဂ္ဂေ [Pg.474] ပဌမသုတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျန္တိ တံ လင်္ဃိတွာ ‘‘ဒုတိယေ’’တိ ဝုတ္တံ.

378. 第二品第一经，因其义理与前文所述相同而易于理解，故略过而说“第二”。

ဘိယျတရော အဘိညာတောတိ သမ္ဗောဓိယာ သေဋ္ဌတရောတိ အဘိလက္ခိတော. ဘိယျတရာဘိညောတိ သဗ္ဗသတ္တေသု အဓိကတရပညော. တေနာဟ ‘‘ဥတ္တရိတရဉာဏော’’တိ. သမ္မာ အနဝသေသတော ဗုဇ္ဈတိ ဧတေနာတိ သမ္ဗောဓီတိ အာဟ – ‘‘သမ္ဗောဓိယန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏေ’’တိ. နိပ္ပဒေသာ ဂဟိတာတိ အနဝသေသာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဂဟိတာ အဂ္ဂမဂ္ဂသိဒ္ဓိယာဝ ဘဂဝတော သဗ္ဗဂုဏာနံ သိဒ္ဓတ္တာ. န ကေဝလဉ္စ ဗုဒ္ဓါနံ, အထ ခေါ အဂ္ဂသာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ တံတံဂုဏသမိဇ္ဈနံ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေနေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒွေပိ အဂ္ဂသာဝကာ’’တိအာဒိမာဟ.

“更胜证知者”是指在正觉中更殊胜者。“更胜慧者”是指在一切众生中智慧更为超胜者。因此说“更上之智”。“正觉”是指“通过此而完全、无余地觉悟”，所以说“正觉即一切知智”。“无余取”是指完全取了佛陀的诸功德，因为世尊的一切功德，都是通过成就最上道而成就的。不仅是诸佛，而且为显示两位上首弟子和独觉佛的各自功德的成就也是通过证得最上道而实现的，所以说了“两位上首弟子”等。

အပရော နယော – ပသန္နောတိ ဣမိနာ ပသာဒဿ ဝတ္တမာနတာ ဒီပိတာတိ ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါတိ ဣမိနာပိ သဒ္ဓါယ ပစ္စုပ္ပန္နတာ ပကာသိတာတိ အာဟ – ‘‘ဧဝံ သဒ္ဒဟာမီတိ အတ္ထော’’တိ. အဘိဇာနာတိ အဘိမုခဘာဝေန သဗ္ဗညေယျံ ဇာနာတီတိ အဘိညော, ဘိယျော အဓိကော အဘိညောတိ ဘိယျောဘိညော. သော ဧဝ အတိသယဝစနိစ္ဆာဝသေန ဘိယျောဘိညတရောတိ ဝုတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ဘိယျတရော အဘိညာတော’’တိ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပန အဘိဇာနာတီတိ အဘိညာ, အဘိဝိသိဋ္ဌာ ပညာ. ဘိယျော အဘိညာ ဧတဿာတိ ဘိယျောဘိညော, သော ဧဝ အတိသယဝစနိစ္ဆာဝသေန ဘိယျောဘိညတရော. သွာယံ အဿ အတိသယော အဘိညာယ ဘိယျောဘာဝကတောတိ အာဟ – ‘‘ဘိယျတရာဘိညော ဝါ’’တိ. သမ္ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ သမ္ဗောဓိ, သဗ္ဗညုတညာဏံ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏဉ္စ. သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏံ, အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ သမ္ဗောဓိ နာမ. တတ္ထ ပဓာနဝသေန တဒတ္ထဒဿနေ ပဌမဝိကပ္ပော, ပဒဋ္ဌာနဝသေန ဒုတိယဝိကပ္ပော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဿေဝ ဂဟဏံ, နနု ဟေဋ္ဌိမာနိပိ ဘဂဝတော မဂ္ဂဉာဏာနိ သဝါသနမေဝ ယထာသကံ ပဋိပက္ခဝိဓမနဝသေန ပဝတ္တာနိ. သဝါသနပ္ပဟာနဉှိ ဉေယျာဝရဏပ္ပဟာနန္တိ? သစ္စမေတံ, တံ ပန အပရိပုဏ္ဏံ ပဋိပက္ခဝိဓမနဿ ဝိပ္ပကတဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေ ဝါ’’တိ. သဗ္ဗန္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဓိဂန္တဗ္ဗံ သဗ္ဗံ.

另一种解释：由“已喜”(pasanno)一词表明了净信的现在状态，由“已生信”(uppannasaddho)一词也显示了信的当下生起，所以说意思是“我如此相信”。（第一种解释：）“证知者”(abhiñño)是指能直接了知一切所应知者；更卓越的证知者是“更胜证知者”(bhiyyobhiñño)；为表达其超胜，而说“更卓越的证知者”(bhiyyobhiññataro)，因此（经中）说“更胜证知者”。在第二种解释中，“证知”(abhiññā)是指超胜的智慧；拥有更多此智慧者是“更胜证知者”(bhiyyobhiñño)，为了表达其超胜而说“更卓越的证知者”(bhiyyobhiññataro)；他的这种超胜是由于其证知的更为增上，因此说“或更胜证知者”。“正觉”即由此而正觉，指一切知智与最上道智。一切知智的近因是最上道智，最上道智的近因是一切知智，这被称为正觉。其中，第一种解释是从主要方面来看待其义，第二种解释是从近因方面来看。此处为何只取阿罗汉道智呢？难道世尊之前的那些道智不也是连同习气一起，各自随其能力地通过摧毁对治法而转起的吗？断除习气不就是断除所知障吗？确实如此，但那是不圆满的，因为对治法的摧毁尚未完成，所以说“或于阿罗汉道智”。“一切”指正等觉者所应当证悟的一切。

ခါဒနီယာနံ [Pg.475] ဥဠာရတာ သာတရသာနုဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘မဓုရေ အာဂစ္ဆတီ’’တိ. ပသံသာယ ဥဠာရတာ ဝိသိဋ္ဌဘာဝေနာတိ အာဟ – ‘‘သေဋ္ဌေ’’တိ. ဩဘာသဿ ဥဠာရတာ မဟန္တဘာဝေနာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိပုလေ’’တိ. ဥသဘဿ အယန္တိ အာသဘီ, ဣဓ ပန အာသဘီ ဝိယာတိ အာသဘီ. တေနာဟ – ‘‘ဥသဘဿ ဝါစာသဒိသီ’’တိ. ယေန ဂုဏေန သာ တံသဒိသာ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အစလာ အသမ္ပဝေဓီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယတော ကုတောစိ အနုဿဝနံ အနုဿဝေါ. ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာဒီသု ကတပရိစယာနံ အာစရိယာနံ တံ တံ အတ္ထံ ဉာပေန္တီ ပဝေဏီ အာစရိယပရမ္ပရာ. ကေဝလံ အတ္တနော မတိယာ ‘‘ဣတိ ကိရ ဧဝံ ကိရာ’’တိ ပရိကပ္ပနာ ဣတိကိရာ. ပိဋကဿ ဂန္ထဿ သမ္ပဒါနတော ဘူတတော တဿ ဂဟဏံ ပိဋကသမ္ပဒါနံ. ယထာသုတာနံ အတ္တာနံ အာကာရဿ ပရိဝိတက္ကနံ အာကာရပရိဝိတက္ကော. တထေဝဿ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ ဒိဋ္ဌိယာ နိဇ္ဈာနက္ခမနံ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိ. အာဂမာဓိဂမေဟိ ဝိနာ ကေဝလံ အနုဿုတတော တက္ကမဂ္ဂံ နိဿာယ တက္ကနံ တက္ကော. အနုမာနဝိဓိံ နိဿာယ ဂဟဏံ နယဂ္ဂါဟော. ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ဌတွာ ဘဂဝတော အယံ ထေရဿ စောဒနာ ထေရဿ စ သော အဝိသယော, တသ္မာ ‘‘ပစ္စက္ခတော ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သီဟနာဒေါ ဝိယာတိ သီဟနာဒေါ. တံသဒိသတာ စဿ သေဋ္ဌဘာဝေန, သော စေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သီဟနာဒေါ’’တိအာဒိမာဟ. ဥန္နာဒယန္တေနာတိ အသနိသဒိသံ ကရောန္တေန.

嚼食(khādanīya)的优越在于其味美，故说“在于甘美”。称赞的优越在于其殊胜，故说“在于最上”。光明的优越在于其广大，故说“在于广阔”。公牛之言为牛王语(āsabhī)，此处则为“如牛王语”，故说“如公牛之语”。为示其以何功德而相似，故说“不动、不摇”。从任何处听闻，是为传闻(anussava)。于学术等处已熟习之诸师，将彼彼义理传授之传统，是为师长传承(ācariyaparamparā)。仅凭己意推测“据说如是，据说如是”，是为道听途说(itikirā)。从三藏(piṭaka)之传承而如实把握，是为圣典传承(piṭakasampadāna)。对所闻诸义之行相进行思择，是为行相思择(ākāraparivitakka)。同样，对此“即是如此”之见进行审察认可，是为见审察忍(diṭṭhinijjhānakkhanti)。无经教与证悟，仅依传闻，依寻思之道而思，是为寻思(takka)。依推论之法而把握，是为理则把握(nayaggāha)。因为这位长老对世尊的质问是立足于佛陀的境界，而那并非这位长老的范围，所以说“犹如以亲证智洞察之后”。如狮子吼，是为狮吼(sīhanāda)。其相似性在于其最上性，为示此理当如是了知，故说“狮吼”等。“令其吼叫”，即令其声如雷鸣。

အနုယောဂဒါပနတ္ထန္တိ အနုယောဂံ သောဓာပေတုံ. ဝိမဒ္ဒက္ခမဉှိ သီဟနာဒံ နဒန္တော အတ္ထတော အနုယောဂံ သောဓေတိ နာမ, အနုယုဇ္ဈန္တော စ နံ သောဓာပေတိ နာမ. ဒါတုန္တိ သောဓေတုံ. ကေစိ ‘‘ဒါနတ္ထ’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ. န ဟိ ယော သီဟဒါနံ နဒတိ, သော ဧဝ တတ္ထ အနုယောဂံ ဒေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. နိဃံသနန္တိ ဝိမဒ္ဒနံ. ဓမမာနန္တိ တာပယမာနံ. တာပနဉ္စေတ္ထ ဂဂ္ဂရိယာ ဓမ္မာပနသီသေန ဝဒတိ.

“为令审察(anuyogadāpana)”，即为澄清审察。因为发出足以粉碎一切的狮子吼，在义理上即是澄清了审察，而质问者也令其澄清。“为令”即为澄清。有人说意思是“布施”，这不恰当。因为并非发出狮子吼者，就在那里施与审察，此不应理。“摩擦(nighaṃsana)”即粉碎。“燃烧(dhamamāna)”即使其炽热。此处的炽热，是以吹铁匠风箱为例而说。

သဗ္ဗေ တေတိ သဗ္ဗေ တေ အတီတေ နိရုဒ္ဓေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ. တေနေတံ ဒဿေတိ – ယေ တေ အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ တဝ အဘိနီဟာရတော ဩရံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, တေသံ တာဝ သာဝကဉာဏဂေါစရေ ဓမ္မေ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော မာရာဒယော ဝိယ စ ဗုဒ္ဓါနံ လောကိယစိတ္တာစာရံ တွံ ဇာနေယျာသိ. ယေ ပန တေ အဗ္ဘတီတာ, တတော ပရတော ဆိန္နဝဋုမာ ဆိန္နပပဉ္စာ ပရိယာဒိန္နဝဋ္ဋာ သဗ္ဗဒုက္ခဝီတိဝတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ တဝ သာဝကဉာဏဿ [Pg.476] အဝိသယဘူတေ ဓမ္မေ ကထံ ဇာနိဿသီတိ. တေနာတိ သမ္ဗောဓိသင်္ခါတေန သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနေန အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန. ဧဝံသီလာတိ တာဒိသသီလာ. သမာဓိပက္ခာတိ သမာဓိ စ သမာဓိပက္ခာ စ သမာဓိပက္ခာ ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေန. တတ္ထ သမာဓိပက္ခာတိ ဝီရိယသတိယော တဒနုဂုဏာ စ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဈာနသမာပတ္တီသု ယေဘုယျေန ဝိဟာရဝေါဟာရော, ဈာနသမာပတ္တိယော သမာဓိပ္ပဓာနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သမာဓိပက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဂဟိတတ္တာ ဝိဟာရော ဂဟိတော’’တိ.

“一切彼等”，指一切于过去已寂灭的正等觉者(sammāsambuddha)。此言显示：于你发本愿(abhinīhāra)之后的过去诸佛，你或许能了知其世间心行，如同魔罗等，并辨别在声闻智(sāvakañāṇa)范围内的法。然而，那些早已逝去、在你发愿之前的、已断绝路径、已断绝戏论(papañca)、已穷尽轮回(vaṭṭa)、已超越一切苦的正等觉者，对于他们的一切法，既已成为你声闻智的非境界，你如何能了知呢？“以彼”，指以被称为正觉、作为一切知智之近因的阿罗汉道智。“如是戒”，指有如是戒行者。“定支(samādhipakkhā)”，是指定与定支，此乃依一分同形之总括法。其中，“定支”当知为精进、念以及随顺于彼等之法。“住(vihāra)”之说，多用于禅那(jhāna)与等至(samāpatti)；禅那与等至以定为主，故说“由掌握定支诸法，而掌握了住”。

ယထာ ပန ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတာပိ သမာဓိပညာ ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမုစ္စန-သင်္ခါတ-ကိစ္စဝိသေသ-ဒဿနဝသေန ဝိမုတ္တိပရိယာယေန ပုန ဂဟိတာ ‘‘ဧဝံဝိမုတ္တာ’’တိ, ဧဝံ ဒိဗ္ဗဝိဟာရော ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝိသေသဒဿနဝသေန ပုန ဂဟိတော ‘‘ဧဝံဝိဟာရီ’’တိ, တသ္မာ သဗ္ဗေသံ သမာပတ္တိဝိဟာရာနံ ဝသေနေတ္ထ အတ္ထော ယုဇ္ဇတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ ဝိမုစ္စိတ္ထာတိ ကတွာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓန္တေတိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနောသာပနေန. သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိဿဋတ္တာ အသံသဋ္ဌတ္တာ ဝိမုတ္တတ္တာ စ နိဿရဏဝိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနံ.

又，譬如先前已提及的定(samādhi)与慧(paññā)，因从对敌者解脱，故以见到名为“解脱”的特殊作用之方式，再次以解脱(vimutti)之表述被提及为“如此解脱”；同样，天住(dibbavihāra)也以见到天住的特殊之处之方式，再次被提及为“如此住者”。因此，当知此义适用于一切等至住(samāpattivihāra)。“解脱”，是因“他们已解脱”而被如此称谓。此理亦通于其余。“已平息”，是通过平息而止息。因已出离、不混杂及解脱一切烦恼(kilesa)，故出离解脱(nissaraṇavimutti)即是涅槃(nibbāna)。

အနာဂတဗုဒ္ဓါနံ ပနာတိ ပန-သဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထဇောတနော. တေန အတီတေသု တာဝ ခန္ဓာနံ ဘူတပုဗ္ဗတ္တာ တတ္ထ သိယာ ဉာဏဿ သဝိသယေ ဂတိ, အနာဂတေသု ပန သဗ္ဗသော အသဉ္ဇာတေသု ကထန္တိ ဣမမတ္ထံ ဇောတေတိ. တေနာဟ ‘‘အနာဂတာပီ’’တိအာဒိ. ‘‘အတ္တနော စေတသာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု အတီတာနာဂတေ သတ္တာဟေ ဧဝ ပဝတ္တံ စိတ္တံ စေတောပရိယဉာဏဿ ဝိသယော, န တတော ပရန္တိ? နယိဒံ စေတောပရိယဉာဏကိစ္စဝသေန ဝုတ္တံ, အထ ခေါ ပုဗ္ဗေနိဝါသအနာဂတံသဉာဏာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ, တသ္မာ နာယံ ဒေါသော. ဝိဒိတဋ္ဌာနေ န ကရောတိ သိက္ခာပဒေနေဝ တာဒိသဿ ပဋိက္ခေပဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ သေတုဃာတတော စ. ကထံ ပန ထေရော ဒွယသမ္ဘဝေ ပဋိက္ခေပမေဝ အကာသိ, န ဝိဘဇ္ဇ ဗျာကာသီတိ အာဟ ‘‘ထေရော ကိရာ’’တိအာဒိ. ပါရံ ပရိယန္တံ မိနောတီတိ ပါရမီ, သာ ဧဝ ဉာဏန္တိ ပါရမိဉာဏံ, သာဝကာနံ ပါရမိဉာဏံ သာဝကပါရမိဉာဏံ. တသ္မိံ သာဝကာနံ ဥက္ကံသပရိယန္တဂတေ ဇာနနေ နာယမနုယောဂေါ, အထ ခေါ သဗ္ဗညုတညာဏေ သဗ္ဗညုတာယ ဇာနနေ. ကေစိ ပန ‘‘သာဝကပါရမိဉာဏေတိ သာဝကပါရမိဉာဏဝိသယေ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ, တထာ သေသပဒေသုပိ. သီလ…ပေ… သမတ္ထန္တိ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဉာဏသင်္ခါတာနံ ကာရဏာနံ [Pg.477] ဇာနနသမတ္ထံ. ဗုဒ္ဓသီလာဒယော ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓကိစ္စဿ ပရေဟိ ဧတေ ဗုဒ္ဓါတိ ဇာနနဿ စ ကာရဏံ.

于“未来诸佛”，pana一词是为显示特殊义。它显示此义：对于过去，诸蕴(khandha)已曾存在，于此，智(ñāṇa)在其所缘中或能运行；但对于完全未生的未来，如何[运行]呢？因此说“未来亦”等。为何说“以自心遍察而了知”？难道不是只有过去与未来七日内生起的心，才是他心智(cetopariyañāṇa)的所缘，而非此范围之外吗？此非依他心智的作用而说，而是依宿住随念智(pubbenivāsañāṇa)与未来分智(anāgataṃsañāṇa)而说，故无此过失。在已知处不为，因学处(sikkhāpada)已制止此类拒绝，亦因有断道之过。然长老于两种可能中，为何只作拒绝，而不分别解说呢？故说“据说长老”等。度量彼岸、究竟，故为波罗蜜(pāramī)；此即是智，故为波罗蜜智；声闻的波罗蜜智，即声闻波罗蜜智。于此，质问不在于了知声闻已达究竟的最高境界，而是在于以一切知性了知一切知智(sabbaññutaññāṇa)。然有些人说“声闻波罗蜜智”义为“在声闻波罗蜜智的范围”，其余文句亦如是。戒……能胜任者，指能了知名为戒、定、慧、解脱、智诸因。诸佛的戒等，实为诸佛成就佛事，及为他人了知“此是佛”之因。

အနုမာနဉာဏံ ဝိယ သံသယဋ္ဌိတံ အဟုတွာ ဣဒမိဒန္တိ ယထာသဘာဝတော ဉေယျံ ဓာရေတိ နိစ္ဆိနောတီတိ ဓမ္မော, ပစ္စက္ခဉာဏန္တိ အာဟ ‘‘ဓမ္မဿ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဿာ’’တိ. အနုဧတီတိ အနွယောတိ အာဟ ‘‘အနုယောဂံ အနုဂန္တွာ’’တိ. ပစ္စက္ခသိဒ္ဓဉှိ အတ္ထံ အနုဂန္တွာ အနုမာနဉာဏဿ ပဝတ္တိ ‘‘ဒိဋ္ဌေန အဒိဋ္ဌဿ အနုမာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိဒိတေ ဝေဒကမ္ပိ ဉာဏံ အတ္ထတော ဝိဒိတမေဝ ဟောတီတိ ‘‘အနုမာနဉာဏံ နယဂ္ဂါဟော ဝိဒိတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိဒိတောတိ ဝိဒ္ဓေါ ပဋိလဒ္ဓေါ, အဓိဂတောတိ အတ္ထော. အပ္ပမာဏောတိ အပရိမာဏော မဟာဝိသယတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အပရိယန္တော’’တိ. တေနာတိ အပရိယန္တတ္တာ. တေန ဝါ အပရိယန္တေန ဉာဏေန. ဧတေန ထေရော ယံ ယံ အနုမေယျမတ္ထံ ဉာတုကာမော ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ တဿ အသင်္ဂမပ္ပဋိဟတံ အနုမာနဉာဏံ ပဝတ္တေတီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘သော ဣမိနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဣမိနာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန.

不像推测智(anumānañāṇa)那样住于疑惑，而是如实地受持、确定所应知者为“此是此”，故为法(dhamma)，即是亲证智(paccakkhañāṇa)，故说“于法之亲证智”。随行，故为随顺(anvaya)，故说“随行于审察”。实因随行于亲证之义，而有推测智的生起，当知是“以所见推测未见”。于已知者，能知之智于义上亦是已知，故说“推测智，即理则把握(nayaggāha)，是已知的”。“已知(vidita)”，义为已通达、已获得、已证得。“无量(appamāṇa)”即无边际，因所缘广大，故说“无边际”。“以是”，即因其无边际，或以彼无边际之智。此显示长老欲知任何可推测之义时，于彼彼处，其无碍无滞的推测智即能生起。故说“彼以此”等。其中“以此”即“以此原因”。

ပါကာရဿ ထိရဘာဝံ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ အာပေတီတိ ဥဒ္ဓါပံ, ပါကာရမူလံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပါကာရဒွါရဗန္ဓပရိခါဒီနံ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စန္တေ ဘဝံ ပစ္စန္တိမံ. ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကဋ္ဌာနိယံ ကတွာ ထေရော အတ္တာနံ ဒဿေတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကဒွါရန္တိ ကသ္မာ အာဟာ’’တိ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေသိ.

使城墙的坚固性一再向上，故为“高基”，即城墙根基。当知是以“等”字含摄了城墙、门、门楣、护城河等。生于边地者，为“边地”。为显示长老将自己置于贤智守门人之位，而提出“为何说一门”的质问。

ယဿာ ပညာယ ဝသေန ပုရိသော ပဏ္ဍိတောတိ ဝုစ္စတိ, တံ ပဏ္ဍိစ္စန္တိ အာဟ – ‘‘ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော’’တိ. တံတံဣတိကတ္တဗ္ဗတာသု ဆေကဘာဝေါ ဗျတ္တဘာဝေါ ဝေယျတ္တိယံ. မေဓတိ အညာဏံ ဟိံသတိ ဝိဓမတီတိ မေဓာ, သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေဓာဝီ. ဌာနေ ဌာနေ ဥပ္ပတ္တိ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကာ, ဌာနသော ဥပ္ပဇ္ဇနပညာ. အနုပရိယာယန္တိ ဧတေနာတိ အနုပရိယာယော, သော ဧဝ ပထောတိ အနုပရိယာယပထော, ပရိတော ပါကာရဿ အနုယာယနမဂ္ဂေါ. ပါကာရဘာဂါ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗာ ဧတ္ထာတိ ပါကာရသန္ဓိ, ပါကာရဿ ဖုလ္လိတပဒေသော. သော ပန ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဒွိန္နမ္ပိ ဣဋ္ဌကာနံ ဝိဂမေန ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ အာဟ – ‘‘ဒွိန္နံ ဣဋ္ဌကာနံ အပဂတဋ္ဌာန’’န္တိ. ဆိန္နဋ္ဌာနန္တိ ဆိန္နဘိန္နပဒေသံ, ဆိန္နဋ္ဌာနံ ဝါ. တဉှိ ‘‘ဝိဝရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ကီလိဋ္ဌန္တိ မလီနံ. ဥပတာပေန္တီတိ ကိလေသပရိဠာဟေန သန္တာပေန္တိ. ဝိဗာဓေန္တီတိ ပီဠေန္တိ. ဥပ္ပန္နာယ ပညာယ နီဝရဏေဟိ န ကိဉ္စိ ကာတုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘အနုပ္ပန္နာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တီ’’တိ. တသ္မာတိ ပစ္စယူပဃာတေန [Pg.478] ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနတော. စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုဋ္ဌု ဌပိတစိတ္တာတိ စတုဗ္ဗိဓာယပိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ သမ္မဒေဝ ဌပိတစိတ္တာ အပ္ပိတစိတ္တာ. ယထာသဘာဝေန ဘာဝေတွာတိ ယာထာဝတော သမ္မဒေဝ ယထာ ပဋိပက္ခာ သမုစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ဘာဝေတွာ.

人依何慧被称为智者，此即智性，故说“具足智性”。于彼彼应作之事中机巧、显了，即是练达。伤害、损毁、摧破无明，故为慧；此为彼所有，故为有慧者。于处处有其生起，故为处生；即随处生起之慧。凭借它而次第环行，故为次第环行道；此即是路，故为次第环行路，即环绕城墙之道。城墙部分应于此连接，故为城墙接缝，即城墙的破裂处。然依下文，因两砖分离，故如是说，即“两砖分离之处”。“断裂处”即破损之处，或断裂之处。此实被称为“裂口”。“已污”即已染。“令热恼”即以烦恼之热恼而令苦恼。“令障碍”即逼迫。诸盖对已生之慧不能作何事，故说“不令未生之慧生起”。“是故”即因障碍其缘而不令生起。“于四念处善安立心”即于四种念处修习中，正安立心、专注心。“如其自性而修习”即如实、正确地修习，以使对敌者被断除。

ပုရိမနယေ သတိပဋ္ဌာနာနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ မိဿကာ အဓိပ္ပေတာတိ တတော အညထာ ဝတ္တုံ ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မိဿကာတိ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဝသေန မိဿကာ. ‘‘စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာတိ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ သတိပဋ္ဌာနေသု ဝိပဿနံ ဂဟေတွာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာတိ ဝုတ္တတ္တာ မဂ္ဂပရိယာပန္နာနံယေဝ စ နေသံ နိပ္ပရိယာယဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝတော တေသု စ အဓိဂတမေဝ ဟောတီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ မဂ္ဂေါ စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာတိ ဂဟိတေ သုန္ဒရော ပဉှော ဘဝေယျာ’’တိ မဟာသိဝတ္ထေရော အာဟ. န ပနေဝံ ဂဟိတံ ပေါရာဏေဟီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ. ထေရောတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော.

在前一方法中，意指念处与觉支是混合的，为说异于彼者，故说“又于此”等。“混合”即依止、观、道而混合。大湿婆长老（Mahāsivatthera）说：“因初说‘于四念处善安住心’，故于念处中取观；又因说‘如实修习七觉支’，且因彼等实为道所摄，故为胜义之觉支，于彼（念处）中亦实已证得，是故若取觉支、道与一切智智，则成善问。”但古师不作此解，此是其意。“如是”是回顾所述之方式。“长老”即舍利弗长老。

တတ္ထာတိ တေသု ပစ္စန္တနဂရာဒီသု. နဂရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ တဒတ္ထိကေဟိ ဥပဂန္တဗ္ဗတော ဥပဂတာနဉ္စ ပရိဿယရဟိတသုခါဓိဂမဋ္ဌာနတော. ပါကာရော ဝိယ သီလံ တဒုပဂတာနံ ပရိတော အာရက္ခဘာဝတော. အနုပရိယာယပထော ဝိယ ဟိရီ သီလပါကာရဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပရိယာယပထောတိ ခေါ ဘိက္ခု ဟိရိယာ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ဒွါရံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနနဂရပ္ပဝေသနေ အဉ္ဇသဘာဝတော. ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ နိဗ္ဗာနနဂရံ ပဝိဋ္ဌပဝိသနကာနံ သတ္တာနံ သလ္လက္ခဏတော. ဒိန္နောတိ ဒါပိတော, သောဓိတောတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

“于彼”即于彼边城等中。城如涅槃，因其为求彼者所应趣向，亦为已至者得离险难、获安乐之处。城墙如戒，因其周遍保护已至者。次第环行道如惭，因其为戒墙之基。此即所说：“比丘，次第环行道实是惭的同义词。”门如圣道，因其为进入涅槃城之直道。贤智守门人如法将，因其能识认已入及正入涅槃城之有情。“已给”即已令给，义为已清查。余者易知。

၃. စုန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 纯陀经释义

၃၇၉. ပုဗ္ဗေ သာဝတ္ထိတော ဝေဠုဝဂါမဿ ဂတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပဋိနိဝတ္တန္တော’’တိ. သတ္တန္နန္တိ ဥပသေနော, ရေဝတော, ခဒိရဝနိယော, စုန္ဒော, သမဏုဒ္ဒေသော အဟန္တိ စတုန္နံ, စာလာ, ဥပစာလာ, သီသူပစာလာတိ, တိဿန္နန္တိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ အရဟန္တာနံ. နတ္ထိ နု ခေါတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဩလောကေန္တော’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော သီဟာဝလောကနဉာယေန. ဘဝိဿန္တိ မေ ဝတ္တာရော ဟရိတုံ နာသက္ခီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒံ ဒါနိ ပစ္ဆိမဒဿနန္တိ ဘူတကထနမတ္တံ, န တတ္ထ သာလယတာဒဿနံ ယထာ တထာဂတဿ ဝေသာလိယာ နိက္ခမိတွာ နာဂါပလောကိတံ.

379. 先前因曾从舍卫城前往竹林村，故说“循来时路返回”。七位阿罗汉，即优波先那、瑞瓦达·迦提罗梵尼、沙弥纯陀与我此四人，以及遮罗、邬巴嘉娜、悉输波遮罗此三人。“难道没有吗”一句中，也应像狮子回顾一样，引入“环顾”来理解其关联。意思是“将会有我的宣讲者，但他们不能够毁坏它”，这是文句的关联。这里“这将是我最后一次相见”只是叙述已发生的事情，并不是像如来离开毗舍离后作象王顾视那样的示现。

တဿ [Pg.479] တဿ ဝိသေသဿ အဓိဋ္ဌာနဝသေနေဝ ဣဒ္ဓိဘေဒဒဿနံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ. သီဟဿ ဝိဇမ္ဘနာဒိဝသေန ကီဠိတွာ နာဒသဒိသီ အယံ ဓမ္မကထာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သီဟဝိကီဠိတော ဓမ္မပရိယာယော’’တိ. ဂမနကာလော မယှန္တီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပရိသမာပနေ. တေန ထေရေန ယထာရမ္ဘဿ ဝစနပဗန္ဓဿ သမာပိတဘာဝံ ဇောတေတိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ ဧဒိသေသု သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု. ယုဂန္ဓရာဒယော ပရိဘဏ္ဍပဗ္ဗတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧကပ္ပဟာရေနေဝါတိ ဧကပ္ပဟာရေန ဣဝ. သွာယံ ဣဝ-သဒ္ဒေါ န သက္ကောမီတိ ဧတ္ထ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော.

种种神变的显现，是仅仅基于特定誓愿之力的神通变化。如同狮子以伸懒腰等姿态嬉戏并发出吼声，这说法也相似，因此说“狮子嬉戏的法门”。“我出发的时机到了”一句中，“iti”是完结语。因此，它表明那位长老已经完成了按照开头的连贯说法。这个方法在其他所有类似的地方也一样。持双山（Yugandhara）等应该理解为环绕的山。“一口气”是“就像一口气”。这里的“iva”（就像）应该与“我不能”联系起来理解。

ပဋိပါဒေဿာမီတိ ဌိတကာယံ ပဋိပါဒေဿာမိ. ပတ္ထနာကာလေ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ဝစနသုတာနုသာရေန ဉာဏေန ဒိဋ္ဌမတ္တတံ သန္ဓာယ ‘‘တံ ပဌမဒဿန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဂုဏသာရံ. ဧသ မဂ္ဂေါတိ ဧသော ဇာတာနံ သတ္တာနံ မရဏနိဋ္ဌိတော ပန္ထော. ပုနပိ ဧဝံဘာဝိနော နာမ သင်္ခါရာတိ သင်္ခါရာ နာမ ဧဝံဘာဝိနော, မရဏပရိယောသာနာတိ အတ္ထော. ဧတ္တကန္တိ ဧတ္တကံ ကာလံ. သင်္ကဍ္ဎိတွာ သံဟရိတွာ. မုခံ ပိဓာယာတိ မုခံ ဆာဒေတွာ. အဂ္ဃိကသတာနီတိ မကုဠင်္ကုရစေတိယသတာနိ.

我将行践，站立时亦将行践。祈愿之际，依据阿那毕见世尊（Anomadassī Bhagavā）所闻之言教，并考虑到仅为智慧所见，故说“初见”。因不能持守功德精华。此是道路，此是已生众生以死亡为终结的路径。再者，名为“行”（saṅkhārā）的诸行，即具有如此性质，以死亡为终结，是其意义。仅此而已，仅此短暂时间。收缩而聚集。掩面，即覆盖面部。百尊阿耆尼迦塔（Agghika），即百座花蕾形佛塔。

ပုရိမဒိဝသေတိ အတီတဒိဝသေ. ယသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိနော အရဟတ္တပ္ပတ္တဒိဝသေယေဝ သတ္ထု သာဝကသန္နိပါတော အဟောသိ, တသ္မာ ‘‘ပူရိတသာဝကသန္နိပါတော ဧသ ဘိက္ခူ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စ ဇာတိသတာနီတိ ဘုမ္မတ္ထေ, အစ္စန္တသံယောဂေ ဝါ ဥပယောဂဝစနံ.

“过去日”即已过去之日。由于法将证得阿罗汉果的那天，世尊的弟子集会得以圆满，因此说“此比丘的弟子集会已圆满”。‘五百生’（pañca jātisatāni）是表示数量众多，或是在表示连续不断时所用的譬喻语。

ကဠောပိဟတ္ထောတိ ဝိလီဝမယဘာဇနဟတ္ထော. ‘‘စမ္မမယဘာဇနဟတ္ထော’’တိ စ ဝဒန္တိ. ပုရန္တရေတိ နဂရမဇ္ဈေ. ဝနေတိ အရညေ.

“Kaḷopihattho”即手持竹制器皿者。亦有人言是‘手持皮革器皿者’。“城中”（purantara）即城市中心。“林”（vana）即森林。

ဩသက္ကနာကာရဝိရဟိတောတိ ဓမ္မဒေသနာယ သင်္ကောစဟေတုဝိရဟိတော. ဝိသာရဒေါတိ သာရဒဝိရဟိတော. ဓမ္မောဇန္တိ ဓမ္မရသံ, ဩဇဝန္တံ ဒေသနာဓမ္မန္တိ အတ္ထော. ဓမ္မဘောဂန္တိ ဓမ္မပရိဘောဂံ, ပရေဟိ သဒ္ဓိံ သံဝိဘဇနဝသေန ပဝတ္တံ ဓမ္မသမ္ဘောဂန္တိ ဒေသနာဓမ္မမေဝ ဝဒတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘယေနပိ ဓမ္မပရိဘောဂေါဝ ကထိတော’’တိ.

“说法无碍”即说法没有畏缩的原因。“自信”即没有怯弱。“法味”（dhammojaṃ）即法之滋味，意为说法之法富有滋味。“法享用”（dhammabhogaṃ）即法之受用，指以与他人分享的方式而有的法之共用，此亦是说说法之法。因此说‘两者都是说的法的享用’。

ပိယာယိတဗ္ဗတော ပိယေဟိ. မနဿ ဝဍ္ဎနတော မနာပေဟိ. ဇာတိယာတိ ခတ္တိယာဒိဇာတိယာ. နာနာဘာဝေါ အသဟဘာဝေါ ဝိသုံဘာဝေါ. အညထာဘာဝေါ အညထတ္တံ. သရီရန္တိ ရူပဓမ္မကာယသင်္ခါတံ သရီရံ. ရူပကာယေ [Pg.480] ဟိ ဘိဇ္ဇန္တေ ဘိဇ္ဇန္တေဝ. သော ဘိဇ္ဇေယျာတိ သော မဟန္တတရော ခန္ဓော ဘိဇ္ဇေယျ.

因其为可爱者所爱，故为“可爱”。因其令心增长，故为“可意”。“种姓”（jātiyā）即刹帝利等种姓。“种种差别”（nānābhāvo）即不共住、分离。“变异”（aññathābhāvo）即变成他者。“身体”（sarīraṃ）即所谓由色法积聚而成的身体。色身坏时，即是坏灭。“彼当坏”即彼更大的蕴当坏灭。

ဒက္ခိဏဒိသံ ဂတောတိ ဒက္ခိဏဒိသာမုခေ ပဝတ္တော. မဟာခန္ဓော ဝိယာတိ မဟန္တော သာရဝန္တော သာခါခန္ဓော ဝိယ. သာခခန္ဓာ ဟိ ဒိသာဘိမုခပဝတ္တာကာရာ, မူလခန္ဓော ပန ဥဒ္ဓမုဂ္ဂတော. သောဠသန္နံ ပဉှာနန္တိ သောဠသန္နံ အပရာပရိယပဝတ္တနိယာနံ အတ္ထာနံ. ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော ဟိ အတ္ထော ပဉှော.

“往南方去”(dakkhiṇadisaṃ gato)，意即面向南方流淌。“像大树干”(mahākhandho viya)，意即像巨大坚实的枝干。因为树枝是朝向各方生长的形态，而树干则是向上生长。“十六个问题”(soḷasannaṃ pañhānaṃ)，意即十六种前后相续不断的义理。所想要了知的义理，即是问题(pañho)。

၄-၅. ဥက္ကစေလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-5.屋伽遮罗经等释义

၃၈၀-၃၈၁. အမာဝသုပေါသထေတိ အမာဝသိဥပေါသထေ, ကာလပက္ခဥပေါသထေတိ အတ္ထော. ပုရိမနယေနေဝါတိ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ.

380-381. “新月布萨”(Amāvasuposathe)，即新月之布萨(amāvasiuposathe)，意为黑分之布萨(kālapakkhauposatheti)。“如前所述”(Purimanayeneva)，即依紧邻前经所说之理(anantarasutte vuttanayeneva)。

၆. ဥတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 乌提耶经释义

၃၈၂. မစ္စုဓေယျဿာတိ မစ္စုနော ပဝတ္တိဋ္ဌာနဿ.

382. “死神领域”(Maccudheyyassa)，即死神活动之处(maccuno pavattiṭṭhānassa)。

၈. ဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 梵天经释义

၃၈၄. တသ္မိံ ကာလေတိ ပဌမာဘိသမ္ဗောဓိယံ. ဘိက္ခုယေဝ နတ္ထိ ဓမ္မစက္ကဿ အပ္ပဝတ္တိတတ္တာ, ဘိက္ခုယေဝ ဘိက္ခုလက္ခဏယောဂတော. ဧကကော မဂ္ဂေါ, န ဒွေဓာပထဘူတောတိ ဧကမဂ္ဂေါ, တံ ဧကမဂ္ဂံ. ဇာတိယာ ခယော ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တဘူတောတိ ဇာတိက္ခယန္တော, နိဗ္ဗာနံ, တံ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဇာတိက္ခယန္တဒဿီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

384. “在那时”(Tasmiṃ kāle)，即初次正觉(paṭhamābhisambodhi)之时。当时尚无比丘(bhikkhu)，因法轮(dhammacakka)未转故；所谓比丘，是因其具备比丘之相。“唯一的道路”(Ekako maggo)，非为二途(na dvedhāpathabhūto)，故为“一道”(ekamaggo)，即指此一道(taṃ ekamaggaṃ)。“生之灭尽”(Jātiyā khayo)是轮回之苦的终结，故为“生尽”(jātikkhayanto)，即是涅槃(nibbānaṃ)。因见彼故，为“见生尽者”(jātikkhayantadassī)。于此，义理应如是见。

၉. သေဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 塞达经释义

၃၈၅. အယံ တဿ လဒ္ဓီတိ အယံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာ တဿ အာစရိယဿ လဒ္ဓိ. တတော အနာမေန္တောတိ ယေန ဝံသော နမတိ, တေန ကာယံ အနာမေန္တော. တထာ နမန္တော ဟိ ပတိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ. တန္တိ ကာယံ, တံ ဝံသံ ဝါ. အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယာတိ နမိတဋ္ဌာနတော ပရဘာဂေန အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ. ဧကတောဘာဂိယံ ကတွာတိ ယထာဝုတ္တံ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ [Pg.481] ကတွာ ဩနတံ ဝိယ ကတွာ. တထာ ကရဏံ ပန တထာ ဝါတူပတ္ထမ္ဘဂါဟာပနေနာတိ အာဟ – ‘‘ဝါတူပတ္ထမ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ’’တိ. တဉ္စ သတိယာ တဒတ္ထံ ဥပဋ္ဌာနေနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ’’တိ. နိစ္စလောဝ နိသီဒန္တော အန္တေဝါသီ အာစရိယံ ရက္ခတိ, ဧတ္တကံ အာစရိယဿ လဒ္ဓိဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘အာစရိယော ဝံသံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

385. “此是他的宗义”(Ayaṃ tassa laddhi)，即是现在所说的这位老师的宗义。“不随之弯曲”(Tato anāmento)，即不随竹竿弯曲而弯曲身体。若如此弯曲，则会跌落而粉身碎骨。“彼”(Tanti)指身体，或指那竹竿。“犹如拉扯”(Ākaḍḍhento viya)，即犹如从弯曲处向另一边拉扯。“使其向一方倾”(Ekatobhāgiyaṃ katvā)，即如所说，善建立念，使其犹如倾向一方。而如此做，是通过令其抓住风的支撑，故说“令其抓住风的支撑”(vātūpatthambhaṃ gāhāpetvā)。而此是通过念为此目的而现前，故说“善建立念”(satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā)。弟子安坐不动而守护老师，此是依老师的宗义所说。“老师善握竹竿”等，一切皆如前述之理。

‘‘အတ္တာနမေဝ ရက္ခတီ’’တိ ဣဒံ အတ္တနော ရက္ခဏံ ပဓာနံ ကတွာ ဝုတ္တံ, န အန္တေဝါသိကန္တိ အဝဓာရဏဖလံ. အတ္တရက္ခာယ ပနေတ္ထ သိဇ္ဈမာနာယ အန္တေဝါသိကရက္ခာပိ သိဒ္ဓါ ဧဝ ဟောတီတိ. ဒုတိယပက္ခေပိ ဧသေဝ နယော. သော တတ္ထ ဉာယောတိ ယာ အတ္တနော ဧဝ ရက္ခာ, သာ အတ္ထတော ပရရက္ခာပိ ဟောတီတိ အယမေတ္ထ ဉာယော ယုတ္တပ္ပယောဂေါ. အနုဝဍ္ဎိယာတိ ယထာဝဍ္ဎိတဿ အနုအနုဝဍ္ဎိယာ. ဧတေန ပဋိလဒ္ဓသမ္ပယုတ္တပမောဒနာကာရော ဒဿိတောတိ အာဟ – ‘‘သပုဗ္ဗဘာဂါယ မုဒိတာယာတိ အတ္ထော’’တိ. အာသေဝနာယာတိအာဒီနိ ပဒါနိ အနုဒယတာပရိယောသာနာနိ (ယသ္မာ သတိပဋ္ဌာနံ သေဝန္တဿ သိဒ္ဓံ အတ္တနော စ ပရဿ စ ရက္ခဏံ ပကာသေန္တိ, တသ္မာ) – ‘‘အတ္တာနံ, ဘိက္ခဝေ, ရက္ခိဿာမီတိ သတိပဋ္ဌာနံ သေဝိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“保护自己”(Attānameva rakkhati)，此语是以守护自己为主而说，此是强调“非弟子”之义。于此，若守护自己得以成就，则守护弟子亦自然成就。第二方面亦是此理。“彼处之理”(So tattha ñāyo)是：守护自己，实则亦是守护他人，此乃此处之正理。“随增长”(Anuvaḍḍhiyā)，即随已增长者而再随增长。此显示了获得相应喜悦之相，故说“有前分之喜悦义”(sapubbabhāgāya muditāyāti attho)。“修习”(Āsevanā)等词，以悲悯为终(anudayatāpariyosānāni)。（因为修习念住者，能彰显自己与他人之守护得以成就，故说）“诸比丘(bhikkhave)，我将守护自己，故当修习念住”等。

၁၀. ဇနပဒကလျာဏီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 国美经释义

၃၈၆. ဇနပဒသ္မိံ ကလျာဏီတိ သကလဇနပဒေ ဘဒ္ဒါ ရူပသမ္ပတ္တိယာ သိက္ခာသမ္ပတ္တိယာ စ သုန္ဒရာ သေဋ္ဌာ. ရူပသမ္ပတ္တိ စ နာမ သဗ္ဗသော ရူပဒေါသာဘာဝေန ရူပဂုဏပါရိပူရိယာ ဟောတီတိ တဒုဘယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆသရီရဒေါသရဟိတာ ပဉ္စကလျာဏသမန္နာဂတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ ဒုဝိဓမ္ပိ ဝိဝရန္တော ‘‘သာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ပဉ္စကလျာဏသမန္နာဂတာတိ ပဉ္စဝိဓသရီရဂုဏသမ္ပဒါဟိ သမန္နာဂတာ. နာတိဒီဃာ နာတိရဿာတိ ပမာဏမဇ္ဈိမာ ဒီဃတရပ္ပမာဏာ န ဟောတိ, န အတိရဿာ, လကုဏ္ဍကရူပါ န ဟောတိ. နာတိကိသာတိ အတိဝိယ ကိသထဒ္ဓမံသလောဟိတာ ဒိဿမာနာ အဋ္ဌိသရီရာ ဇာလသရီရာ န ဟောတိ. နာတိထူလာတိ ဘာရိယမံသာ မဟောဒရာ န ဟောတိ. နာတိကာဠာ နာစ္စောဒါတာတိ အတိဝိယ ကာဠဝဏ္ဏာ ဈာမင်္ဂါရော ဝိယ[Pg.482], ဒဓိတက္ကာဒီဟိ ပမဇ္ဇိတမတ္တကံသလောဟဝဏ္ဏာ န ဟောတိ. မနုဿလောကေ တာဒိသိယာ ရူပသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော အတိက္ကန္တာ မနုဿဝဏ္ဏံ. ယထာ ပမာဏယုတ္တာ, ဧဝံ အာရောဟပရိဏာဟယောဂတော စ ပရေသံ ပသာဒါဝဟာ နာတိဒီဃတာဒယော. ဧဝံ မနုဿာနံ ဒိဗ္ဗရူပတာသမ္ပတ္တီပီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အပ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ နာတိဒီဃနာတိရဿတာဝစနေန အာရောဟသမ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဥဗ္ဗေဓေန ပါသာဒိကဘာဝတော. ကိသထူလဒေါသာဘာဝဝစနေန ပရိဏာဟသမ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ. ဥဘယေနပိ သဏ္ဌာနသမ္ပဒါ ဝိဘာဝိတာ, နာတိကာဠတာဝစနေန ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဝိဝဏ္ဏတာဘာဝတော. ပိယင်္ဂုသာမာတိ ပရိဏတပိယင်္ဂုပုပ္ဖသဒိသသရီရနိဘာသာ. မုခပရိယောသာနန္တိ အဓရောဋ္ဌမာဟ. အယံ ယထာဝုတ္တာ သရီရဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိ. အဿာတိ ဇနပဒကလျာဏိယာ. ဆဝိကလျာဏတာ ဆဝိသမ္ပတ္တိဟေတုကတ္တာ တဿာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. နခါ ဧဝ ပတ္တသဒိသတာယ နခပတ္တာနိ.

386. “一国之佳人”(Janapadasmiṃ kalyāṇī)，即于全国中，因容色具足与学识具足而贤善、端严、第一。所谓容色具足，即完全无形体过失，具足形体功德圆满。为显示此二者，故说“离六身过，具五种美”(chasarīradosarahitā pañcakalyāṇasamannāgatā)。为详述此二种，乃说“盖彼女”(sā hi)等。“具五种美”(Pañcakalyāṇasamannāgatā)，即具足五种身体功德之成就。“不过长不过短”(Nātidīghā nātirassā)，指身材适中，既非过长，亦非过短，无侏儒之相。“不过瘦”(Nātikisā)，指非极瘦，肌肉与血色不显，不成骨身、网身。“不过胖”(Nātithūlā)，指非肉重、大腹。“不极黑不极白”(Nātikāḷā nāccodātā)，指非如焦炭之极黑色，亦非如以凝乳、酪浆等擦拭之铜器色。因人间无此等容色具足，故超越人之色相。其身材匀称，身高与体宽亦令见者喜悦，此即不过长等。如是，人之天色具足，故说“未达天色”(appattā dibbavaṇṇaṃ)。此处，“不过长不过短”之语，说其身高具足，因其挺拔而令人喜悦。“无瘦胖之过”之语，说其体宽具足。二者共同显示体态之具足。“不极黑”之语，说其肤色具足，因无恶色故。“如熟 प्रियङ्गु(piyaṅgu)花色”(Piyaṅgusāmā)，指身体光泽如成熟之piyaṅgu花。“口之末端”(Mukhapariyosānaṃ)，指下唇。此即如前所述之身色具足。“其”(Assā)，指一国之佳人。“肤美”(Chavikalyāṇatā)，因其皮肤具足故。此理亦适用于其余部分。指甲如叶，故为“甲叶”(nakhapattāni)。

(ပသာဝေါ သရီရာဝယဝေန ဣရိယနန္တိ အာဟ – ‘‘ပဝတ္တီတိ အတ္ထော’’တိ, ပသာဝေါ ယထာပရိတမေဝ ကနတန္တိ, န သဘာဝသန္ဓာနံ. ယထာဝိဘာဝသေန ဥတ္တမမေဝ နစ္စံ နစ္စတိ. တေ ဝါ ဝီသတိယာသူတိရံ ဓာနပ္ပတ္တိယာ ပဝတ္တိယာ ပဝတ္တိမကတမန္ဒတာ ဝိဘာဝသုဋတဿ ဥတ္တမမေဝ ဂီတဉ္စ ဂါယတီတိ အတ္ထော.) [ဧတ္ထန္တရေ ပါဌော အသုဒ္ဓေါ ဒုဿောဓနီယော စ. သုဒ္ဓပါဌော ဂဝေသိတဗ္ဗော.] သမတိတ္တိကော တေလပတ္တောတိ မုခဝတ္တိသမံ တေလာနံ ပူရိတတ္တာ သမတိတ္တိကမုခံ တေလဘာဇနံ. အန္တရေန စ မဟာသမဇ္ဇံ အန္တရေန စ ဇနပဒကလျာဏိန္တိ ဇနပဒကလျာဏိယာ, တဿာ စ နစ္စဂီတံ ပေက္ခိတုံ သန္နိပတိတမဟာဇနသမူဟဿ မဇ္ဈတော ပရိဟရိတဗ္ဗော နေတဗ္ဗော. နန္တိ တေလံ. အာဟရေယျာတိ အာပဇ္ဇေယျ. တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – တေလပတ္တံ ဝိယ ကာယဂတာသတိ, တဿ ပရိဟရဏပုဂ္ဂလော ဝိယ ဝိပဿကော, ဇနကာယာ ဝိယ ပုထုတ္တာရမ္မဏာနိ, အသိပုရိသော ဝိယ မနော, တေလဿ စဇနံ ဝိယ ကိလေသုပ္ပာဒနံ, သီသပါတနံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂဉာဏသီသာနုပ္ပတ္တိ. ‘‘ကာယဂတာ သတိ နော ဘာဝိတာ…ပေ… သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ.

（此段巴利原文疑有讹误，文意不详。）[此处经文不净，难以净化。应寻求纯净经文。]“满缘油钵”(Samatittiko telapatto)，即油满至钵口边缘，故为满缘油器。于盛大集会与国美(janapadakalyāṇī)之间，即于为观看彼女歌舞而聚集之大众中，（持此油钵者）应被引导带走。“彼”(Naṃ)，指油。“若失”(Āhareyya)，即“若致”(āpajjeyya)（惩罚）。此中譬喻对应如下：油钵如身至念，持钵之人如观禅者(vipassako)，众人如种种外缘，持剑者如心，油之倾覆如烦恼生起，头颅落地如圣道智之首不生。因经中说“身至念未修习……应学习”，故云“此说前分观”(pubbabhāgavipassanā)。

နာလန္ဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

那烂陀品释义终。

၃. သီလဋ္ဌိတိဝဂ္ဂေါ

3. 戒住品

၁-၂. သီလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2.戒经等释义

၃၈၇-၃၈၈. သီလာနီတိ [Pg.483] ဗဟုဝစနံ အနေကဝိဓတ္တာ သီလဿ. တဉှိ သီလနဋ္ဌေန ဧကဝိဓမ္ပိ စာရိတ္တာဒိဝသေန အနေကဝိဓံ. တေနာဟ – ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာနီ’’တိ. ပဉှမဂ္ဂေါတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ ဝီမံသနံ. တေနာဟ – ‘‘ပဉှဂဝေသန’’န္တိ.

387-388. “诸戒”(Sīlāni)，此复数词是因戒有多种。戒虽依其制御之义为一，然依行持等而有多种。故说“四遍净戒”(catupārisuddhisīlāni)。“问道”(Pañhamaggo)，即是审察所欲知之义理。故说“寻问”(pañhagavesana)。

၃-၅. ပရိဟာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-5.衰退经等释义

၃၈၉-၃၉၁. ပုဂ္ဂလဝသေန ပရိဟာနံ ဟောတိ န ဓမ္မဝသေန. ယော န ဘာဝေတိ, တဿေဝ ပရိဟာယတိ. တေနာဟ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ.

389-391. 退失是由于个人(puggala)，而不是由于法。谁不修习，就只有他自己会退失。因此才说“若人”等。

၆. ပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 部分经释义

၃၉၂. ပဒေသတော ဘာဝိတတ္တာတိ ဧကဒေသတော ဘာဝိတတ္တာ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ အနနုပ္ပတ္တတ္တာ. တေနာဟ – ‘‘စတ္တာရော ဟိ မဂ္ဂေ’’တိအာဒိ.

392. “已部分修习”(padesato bhāvitattā)，即因已片面修习，未达修习圆满。是故说：“实于四道”等。

၇. သမတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 圆满经释义

၃၉၃. သမတ္တာ ဘာဝိတတ္တာတိ ပရိယတ္တာ ဘာဝိတတ္တာ.

393. 所谓“已圆满修习”(samattā bhāvitattā)，即是已充分修习。

၈-၁၀. လောကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-10. 世界经等释义

၃၉၄-၃၉၆. မဟာဝိသယတ္တာ မဟတိယော အဘိညာ ဧတဿာတိ မဟာဘိညော, တဿ ဘာဝေါတိ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘သတတဝိဟာရဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘ထေရော ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿာတိ ထေရဿ. အာဝဇ္ဇနဿ ဂတိန္တိ ဧကာဝဇ္ဇနဿေဝ ဂမနဝီထိံ. အနုဗန္ဓတိ စက္ကဝါဠာနံ သဟဿံ ဧကာဝဇ္ဇနေနေဝ သဟဿလောကဓာတုယာ ဣစ္ဆိတမတ္ထံ ဇာနိတုံ သမတ္ထောတိ ဒဿေတိ.

394-396. 所谓“大神通者”(mahābhiñño)，是因其境界广大、神通(abhiññā)殊胜。此即是其状态，应作此解。为令“以常住故说”之义更为显了，故说“长老实”等语。此中“彼”者，谓彼长老。“作意之行”(āvajjanassa gati)者，谓一作意之行道。此显示其能以一作意遍及千世界(cakkavāḷa)，有能力仅凭一作意即了知千世界(sahassalokadhātu)中之所欲事。

သီလဋ္ဌိတိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

戒住品释义终。

၄. အနနုဿုတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

4. 未曾闻品释义

၃၉၇-၄၀၇. ယာ [Pg.484] ဝေဒနာ သမ္မသိတွာတိ ယာ တေဘူမကဝေဒနာ သမ္မသိတွာ. တာဝဿာတိ တာ တေဘူမကဝေဒနာ ဧဝ အဿ ဘိက္ခုနော. သဒိသဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ, အနိစ္စာဒိသမ္မသနဝသေန ဝိဒိတာ ပုဗ္ဗဘာဂေ သမ္မသနကာလေ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ပရိဂ္ဂဟိတေသူတိ ပရိဇာနနဝသေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟိတေသု. ‘‘ဝေဒနာ တဏှာပပဉ္စဿ, ဝိတက္ကော မာနပပဉ္စဿ, သညာ ဒိဋ္ဌိပပဉ္စဿ မူလဝသေန သမ္မသနံ ဝုတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဝေဒနာဝိတက္ကသညာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပပဉ္စာနံ မူလဒဿနဝသေနာ’’တိ အပရေ.

397-407. 所谓“已观诸受”(yā vedanā sammasitvā)，即已观照三界之诸受(tebhūmakavedanā)。此谓彼比丘唯有彼三界诸受。此为相似之说，谓于前分观时，以观无常等而了知，于观时现起。所谓“已把握”(pariggahitesu)，即以遍知而限定、把握。有人言：“以受为爱戏论之根，以寻为慢戏论之根，以想为见戏论之根，故说此观。”另一些人则说：“此乃因见受、寻、想为爱、慢、见戏论之根。”

အနနုဿုတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

未曾闻品释义终。

၅. အမတဝဂ္ဂေါ

5. 不死品

၂. သမုဒယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 集经释义

၄၀၈. သာရမ္မဏသတိပဋ္ဌာနာတိ အာရမ္မဏလက္ခိတာ သတိပဋ္ဌာနာ ကထိတာ, န သတိလက္ခဏာ.

408. 所谓有缘念处，是指以所缘为特相的念处，而非以念为特相。

၄. သတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 念经释义

၄၁၀. သုဒ္ဓိကံ ကတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ. တထာ စ ဝုတ္တံ ပါဠိယံ ‘‘ကာယေ ဝါ ဘိက္ခူ’’တိ.

410. 纯粹地，即一一分开。正如圣典中所说：“比丘，或于身……”

၆. ပါတိမောက္ခသံဝရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 波罗提木叉律仪经释义

၄၁၂. ဇေဋ္ဌကသီလန္တိ ပဓာနကသီလံ. သီလဂ္ဂဟဏဉှိ ပါဠိယံ ပါတိမောက္ခသံဝရဝသေနေဝ အာဂတံ. တေနာဟ ‘‘တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလန္တိ အဝဓာရဏံ ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ ဧကဒေသေန ပါတိမောက္ခန္တောဂဓဘာဝံ ဒီပေတိ. တထာ ဟိ အနောလောကိယောလောကနေ အာဇီဝဟေတု စ ဆသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမနေ ဂိလာနပစ္စယဿ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေ စ အာပတ္တိ ဝိဟိတာတိ. တီဏီတိ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီနိ. သီလန္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထီတိ သီလပရိယာယေန တေသံ ကတ္ထစိ သုတ္တေ ဂဟိတဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထီတိ နိပ္ပရိယာယသီလတံ တေသံ [Pg.485] ပဋိက္ခိပတိ. ဆဒွါရရက္ခဏမတ္တမေဝါတိ တဿ သလ္လဟုကတမာဟ စိတ္တာဓိဋ္ဌာနမတ္တေန ပဋိပါကတိကဘာဝပ္ပတ္တိတော. ဣတရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ပစ္စယုပ္ပတ္တိမတ္တကန္တိ ဖလေန ဟေတုံ ဒဿေတိ. ဥပ္ပာဒနဟေတုကာ ဟိ ပစ္စယာနံ ဥပ္ပတ္တိ. ဣဒမတ္ထန္တိ ဣဒံ ပယောဇနံ ဣမဿ ပစ္စယဿ ပရိဘုဉ္ဇနေတိ အဓိပ္ပာယော. နိပ္ပရိယာယေနာတိ ဣမိနာ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီနိ တီဏိ ပဓာနသီလဿ ပရိပါလနပရိသောဓနဝသေန ပဝတ္တိယာ ပရိယာယသီလာနိ နာမာတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ ပါတိမောက္ခသီလဿေဝ ပဓာနဘာဝံ ဗျတိရေကတော အနွယတော စ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရော. သေသာနိ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီနိ. ပါတိမောက္ခသဒ္ဒဿ အတ္ထော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာဒီသု ဝိတ္ထာရိတော, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

412. 最胜戒即是主要戒。戒的受持在圣典中确实是以波罗提木叉律仪为主。所以说“三藏小龙(cūḷanāga)长老等”。此处“波罗提木叉律仪就是戒”的限定，表明其余三种戒只是在某些方面包含于波罗提木叉律仪之中。例如，看不应看之处，为了维持生计而违犯六学处，或者生病时未经省察就使用资具，都会构成犯戒。三戒指的是根律仪等。并没有在经中称它们为‘戒’，也就是说，在任何经中都没有以‘戒’的同义词来指代它们，因此否定了它们是直接意义上的戒。仅仅守护六根门，说明这种戒律比较轻微，因为它只需通过心的决意就能达到自然而然的状态。其余两种戒也是同样的道理。仅仅是资具的产生，这是用结果来显示原因，因为资具的产生是由其生因所致。“此义利”指的是受用此资具的目的和利益。通过否定其为直接意义上的戒，表明根律仪等三种戒，是因其守护和净化主要戒的作用，故被称为间接戒(pariyāyasīla)。现在，为了通过正反两面以及比喻来说明波罗提木叉戒才是最主要的，所以说了“彼”等。其中“彼”指的是波罗提木叉律仪，其余的指的是根律仪等。波罗提木叉这个词的含义在《清净道论》等释义中已经详细解释过，应当按照其中所说的来理解。

အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နောတိ ကာယိကစေတသိကအဝီတိက္ကမသင်္ခါတေန အာစာရေန စ နဝေသိယာဒိဂေါစရတာဒိသင်္ခါတေန ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နော, သမ္ပန္နအာစာရဂေါစရောတိ အတ္ထော. အပ္ပမတ္တကေသူတိ အတိပရိတ္တကေသု အနာပတ္တိဂမနီယေသု. ‘‘ဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတမတ္တေသူ’’တိ အပရေ. ဝဇ္ဇေသူတိ အကရဏီယေသု ဂါရယှေသု. တေ ပန ဧကန္တတော အကုသလာ ဟောန္တီတိ အာဟ – ‘‘အကုသလဓမ္မေသူ’’တိ. ဘယဒဿာဝီတိ ဘယတော ဒဿနသီလော, ပရမာဏုမတ္တမ္ပိ ဝဇ္ဇံ သိနေရုပ္ပမာဏံ ဝိယ ကတွာ ဒဿနသီလော. သမ္မာ အာဒိယိတွာတိ သမ္မဒေဝ သက္ကစ္စံ သဗ္ဗသော စ အာဒိယိတွာ. သိက္ခာပဒေသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မန္တိ သမုဒါယတော အဝယဝနိဒ္ဓါရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘သိက္ခာပဒေသု တံ တံ သိက္ခာပဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. သိက္ခာပဒံ သမာဒါတဗ္ဗံ သိက္ခိတဗ္ဗဉ္စာတိ အဓိပ္ပာယော. သိက္ခာတိ အဓိသီလသိက္ခာ. ပုဗ္ဗေ ပဒ-သဒ္ဒေါ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌော, ဣဓ ဘာဂတ္ထောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘သိက္ခာကောဋ္ဌာသေသူ’’တိ. မူလပညတ္တိအနုပညတ္တိအာဒိဘေဒံ ယံကိဉ္စိ သိက္ခိတဗ္ဗံ ပူရေတဗ္ဗံ သီလံ, တံ ပန ဒွါရဝသေန ဒုဝိဓမေဝါတိ အာဟ – ‘‘ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ’’တိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ သိက္ခာပဒေသူတိ အာဓာရေ ဘုမ္မံ သိက္ခာဘာဂေသု ကဿစိ ဝိသုံ အဂ္ဂဟဏတော. တေနာဟ – ‘‘တံ တံ သဗ္ဗ’’န္တိ. ‘‘တတော တွံ ဘိက္ခု သီလံ နိဿာယာ’’တိ ဝစနတော အနဘိဇ္ဈာ အဗျာပါဒသမ္မာဒိဋ္ဌိယောပိ သီလန္တိ ဝုတ္တာ, တသ္မာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမေဝ ကထိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

具足行为与行处者，是指身业与心业上没有违犯的行为，以及如新垦地等行处皆已圆满，此即圆满具足行为与行处之义。所谓“于微小过”，是指极微细、不构成犯戒之事。另一些人说：“仅属恶作(dukkaṭa)与恶说(dubbhāsita)。”“于诸过失中”，是指不应为、应受呵责之事。彼等实为纯粹之不善法，故说“于诸不善法中”。见怖畏者，是于怖畏中见，有将微如原子之过失视为须弥山(sineru)般大而见之习性。正持守者，是指正确地、恭敬地、全面地受持。‘于诸学处中’(sikkhāpadesu)是用于抉择的处格，为显示从总体中抉择出部分，故说‘于诸学处中，于彼彼学处’等。其意为，学处应受持、应修学。学(sikkhā)者，谓增上戒学。前面‘pada’一词有‘基础’之义，此处则应理解为‘部分’之义，故说‘于学处之部分中’。根本制定、随制定等种种应学、应圆满之戒，以门而言，唯有二种，故说‘身或语’。在此抉择义中，‘于诸学处中’是处所格，因于学处之诸部分中，无有单独受持者。故说‘彼彼一切’。依‘比丘(bhikkhu)，汝当依戒’之教言，无贪、无瞋、正见亦称为戒，然于此经中，则说‘唯说波罗提木叉律仪戒’。

၇. ဒုစ္စရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 恶行经释义

၄၁၃. ဧတ္ထာပိ [Pg.486] မနောသုစရိတံ သီလံ နာမာတိ ဒဿေတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆိမာပိ တယော’’တိ. အနဘိဇ္ဈာအဗျာပါဒသမ္မာဒိဋ္ဌိဓမ္မာ သီလံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ ကာယဝစီသုစရိတေဟိ သဒ္ဓိံ မနောသုစရိတမ္ပိ ဝတွာ ‘‘တတော တွံ ဘိက္ခု သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဆဋ္ဌသတ္တမေသူတိ ဆဋ္ဌသတ္တမဝဂ္ဂေသု အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. ဝဂ္ဂပေယျာလတော ပန ဣမသ္မိံ သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တေ ကတိပယဝဂ္ဂါ သင်္ဂဟံ အာရူဠှာ, တထာပိ တေသံ အတ္ထဝိသေသာဘာဝတော ဧကစ္စေသု ပေါတ္ထကေသု မုခမတ္တံ ဒဿေတွာ သံခိတ္တာ, ဧကစ္စေသု အတိသံခိတ္တာဝ, တေ သင်္ခေပဝသေန ဒွေ ကတွာ ‘‘ဆဋ္ဌသတ္တမေသူ’’တိ ဝုတ္တံ.

413. 此处也为显示意妙行亦名为戒，故说“后三者亦尔”。应知无贪、无瞋、正见诸法亦是戒，因其于身、语妙行外，亦说意妙行，并言：“是故，比丘，汝当依戒、住戒。”其余如前所说。第六与第七，指第六与第七品中无新内容。故言：“其义应依前述而知。”又，从此品之略说可知，于此念处相应中，有数品被摄入，然因其义无别，故于某些版本中仅略示其要，于另一些版本中则更为简略。今将其简略为二，故说“第六与第七”。

အမတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

不死品释义终。

သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

念处相应释义终。

၄. ဣန္ဒြိယသံယုတ္တံ

4. 根相应

၁. သုဒ္ဓိကဝဂ္ဂေါ

1. 纯粹品

၁. သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 纯粹经释义

၄၇၁. စတုဘူမက [Pg.487] …ပေ… လဗ္ဘန္တိ ကုသလာဗျာကတဘာဝတော တေသံ တိဏ္ဏံ ဣန္ဒြိယာနံ. ဝီရိယိန္ဒြိယသမာဓိန္ဒြိယာနိ…ပေ… သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘန္တိ ကုသလတ္တိကသာဓာရဏတ္တာ. စတုဘူမက …ပေ… ဝသေနာတိ စတုဘူမကဓမ္မပရိစ္ဆေဒဝသေန စေဝ ကုသလာဒီဟိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဓမ္မပရိစ္ဆေဒဝသေန စ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

471. 四地……乃至……依其善与无记之性，此三种根可得。精进根与定根……乃至……于一切处皆可得，因其通于善等三性故。四地……乃至……以四地法之分别，以及善等一切总摄法之分别来说明，此即其义。

ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

第二沙门婆罗门经释义

၄၇၇. ဒုက္ခသစ္စဝသေနာတိ ဒုက္ခသစ္စဘာဝေန န ပဇာနန္တိ. တဉှိ ပရိညေယျတာယ ဒုက္ခသစ္စသင်္ဂဟံ. သမုဒယသစ္စဝသေနာတိ တဏှာဝိဇ္ဇာဒိံ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ သမုဒယသစ္စဘာဝေန န ပဇာနန္တိ. နိရောဓန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အနုပါဒါယ နိရောဓနိမိတ္တံ နိဗ္ဗာနံ. ပဋိပဒန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အရိယမဂ္ဂံ. သေသေသူတိ ဝီရိယိန္ဒြိယာဒီသု.

477. 以苦圣谛而言，即不了知其为苦圣谛。其确实应被遍知，故摄于苦圣谛。以集圣谛而言，即不了知贪爱、无明等为信根的集圣谛。所谓灭，即信根无取著的灭相——涅槃。所谓道，即导向信根之灭的行道——圣道。其余者，即于精进根等。

သုက္ကပက္ခေတိ ‘‘သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ပဇာနန္တီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေ အနဝဇ္ဇပက္ခေ. အဓိမောက္ခဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာတိ ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တပုဗ္ဗဘာဂဘူတသဒ္ဓါဓိမောက္ခဝသေန အာဝဇ္ဇနုပ္ပတ္တိယာ. တသ္မာ ပဌမုပ္ပန္နာ သဒ္ဓါ ဧဝ ဟေတ္ထ ‘‘အာဝဇ္ဇန’’န္တိ ဝုတ္တာ, န မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. တသ္မာ ပဌမုပ္ပန္နာ အာဝဇ္ဇနာ ပဂ္ဂဟုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနာနံ တိက္ခာနံ ဝီရိယိန္ဒြိယာဒီနံ ပဌမုပ္ပတ္တိယာ အာဝဇ္ဇနပရိယာယေန ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒုဗ္ဗလာ ဟိ ပဌမုပ္ပန္နာ ပဂ္ဂဟာဘာဝတော ဝီရိယိန္ဒြိယာဒီနံ သမုဒယောတိ ဗလဝဘာဝပ္ပတ္တဝီရိယိန္ဒြိယာဒိကဿ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနိယာနိ ဟောန္တီတိ တေသံ သမုဒယောတိ ဝုတ္တာ, ပုဗ္ဗေ အဓိမုစ္စနာဒိဝသေန ပဝတ္တဿ အာဝဇ္ဇနဿ သမုဒယာတိ အတ္ထော. ပုန ဆန္ဒဝသေနာတိ ကတ္တုကာမတာကုသလစ္ဆန္ဒဝသေန သဒ္ဓါဒီနံ ဥပ္ပာဒေတုကာမတာကာရပ္ပဝတ္တဿ ဆန္ဒဿ ဝသေန. မနသိကာရဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဝသေန ပဝတ္တဿ ဒုဗ္ဗလဿ တဿ နိဗ္ဗတ္တကယောနိသောမနသိကာရဝသေန အာဝဇ္ဇနဿ ဥပ္ပတ္တိယာ. ဧဝမ္ပီတိ ‘‘အဓိမောက္ခဝသေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာကာရေနပိ. ဆသု သုတ္တေသူတိ [Pg.488] ဒုတိယတော ပဋ္ဌာယ ဆသု သုတ္တေသု. စတုသစ္စမေဝ ကထိတံ. အဿာဒဂ္ဂဟဏေန ဟိ သမုဒယသစ္စံ, အာဒီနဝဂ္ဂဟဏေန ဒုက္ခသစ္စံ, နိဿရဏဂ္ဂဟဏေန နိရောဓမဂ္ဂသစ္စာနိ ဂဟိတာနီတိ. ပဌမသုတ္တေ ပန ဣန္ဒြိယာနံ သရူပဒဿနမေဝါတိ.

白分，即在“了知信根”等文句所阐述的无过失部分。以胜解力而作意生起，即以“有布施”等文句所阐述的前分信胜解力，而有作意的生起。因此，此处最初生起的信即被称为“作意”，而非意门转向。此理于其余诸根亦然。因此，当知，最初生起的作意，是策励生起之处、诸锐利精进根等初次生起时，以‘作意’之同义词而说。确实，最初生起的（信等）是微弱的，由于缺乏策励，故说为精进根等的‘集’；当它们达到强盛状态时，则成为作意之处，故说为它们的‘集’。其义为：先前以胜解等方式运作的作意之生起。又，以欲力而言，即以欲作善法的欲力，以欲令信等生起的欲行之力。以作意力而作意生起，即以能生起那以信根等方式运作的微弱（诸根）的如理作意，而有作意的生起。如是，亦同“以胜解力”等所说之方式。于六经中，即从第二经起的六部经中，唯说四圣谛。因为以执取味著而摄集谛，以执取过患而摄苦谛，以执取出离而摄灭谛与道谛。然而，于第一经中，仅是开示诸根的自相而已。

၈. ဒဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 达巴经释义

၄၇၈. သောတော အာပဇ္ဇီယတိ ဧတေနာတိ သောတာပတ္တိ, အနာဂတံ ပတိ ပဌမမဂ္ဂေါ. သောတောတိ အရိယမဂ္ဂသောတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာပဇ္ဇီယတီတိအာဒိတော ပဋိပဇ္ဇီယတိ. ပဌမမဂ္ဂပဋိလာဘနိမိတ္တာနိ သောတာပန္နဿ အင်္ဂါနိ ဣဓ ‘‘သောတာပတ္တိယင်္ဂါနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. တာနိ ပန တီသု ဌာနေသု သဒ္ဓါ အရိယကန္တသီလဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. သဝိသယေတိ သကဝိသယေ. ဇေဋ္ဌကဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ ပဓာနဘာဝဒဿနတ္ထံ. ယတ္ထ သဒ္ဓါဒိဣန္ဒြိယာနံ သာတိသယကိစ္စံ, တေသံ ကိစ္စာတိရေကတံ ဒဿေတုန္တိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာဟိ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပတွာတိ အတ္တနော ကိစ္စာတိရေကဋ္ဌာနံ ပဋိလဘိတွာ. ပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ သဒ္ဒဟနကိစ္စေသု ပုရေစာရံ ဓောရယှံ. သေသာနိ ဝီရိယိန္ဒြိယာဒီနိ. တဒနွယာနီတိ တဒနုဂတာနိ တဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိကဿ ပက္ခိကာနိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဈာနဝိမောက္ခေတိ ဈာနသင်္ခါတေ ဝိမောက္ခေ သမာဓိပဓာနတာယ ဈာနာနံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ပတွာ’’တိ ဣဒဉ္စ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. သဒ္ဓူပနိသဉှိ သီလန္တိ. အရိယသစ္စာနိ ပတွာတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ အဘိသမေတဗ္ဗာနိ ပါပုဏိတွာ.

478. “由此而入于流”，故为入流(sotāpatti)，是对于未来而言的初道。所谓“流”，当知是圣道之流。“进入”，即最初开始修行。初道证得之相，即入流者之诸支，于此被称为“入流支”。当知彼等于三处为信与圣者所乐之戒。“于自境”，即于自己的境界。“为示最胜位”，即为示主导位之义。其义为：于信等诸根有超胜作用之处，显示其作用之超胜。今为以譬喻阐明其义，而说“譬如”等。“到达后”，即获得自己作用超胜之处后。“前导”，即于信的作用中，作为先行者而荷负重担。其余者，即精进根等。“随行者”，即随从于彼，为信根等的辅助者。此理于其余诸根亦然。“于禅解脱”，即于名为禅的解脱中，因诸禅以定为主导。如是，“到达入流支”此句便得以成立。“信为戒之近因”。“到达圣谛后”，即到达应被彻见的四圣谛后。

၉-၁၀. ပဌမဝိဘင်္ဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. 初分别经等释义

၄၇၉-၄၈၀. နေပက္ကံ ဝုစ္စတိ ပညာတိ အာဟ – ‘‘ပညာယေတံ နာမ’’န္တိ. နိပါယတိ သံကိလေသဓမ္မေ ဝိသောသေတိ နိက္ခာမေတီတိ နိပကော, ထိရတိက္ခသတိပုဂ္ဂလော, တဿ ဘာဝေါ နေပက္ကန္တိ သတိယာပိ နေပက္ကဘာဝေါ ယုဇ္ဇတေဝ. ဧဝဉှိ ‘‘သတိနေပက္ကေနာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ, သတိယာ စ နေပက္ကေနာတိ ဧဝံ ဝုစ္စမာနေန သတိနိဒ္ဒေသော နာမ ကတော ဟောတိယေဝ. အသုကံ နာမ သုတ္တံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မေ ဘာသိတန္တိ. ဝေါဿဇ္ဇီယတိ သင်္ခါရဂတံ ဧတသ္မိံ အဓိဂတေတိ ဝေါဿဂ္ဂေါ, နိဗ္ဗာနံ. တံ အာရမ္မဏံ [Pg.489] ကရိတွာတိ အာဟ – ‘‘နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ကတွာ’’တိ. ဂစ္ဆန္တိယာတိ သင်္ခါရာနံ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ဥဒယဗ္ဗယံ ဂစ္ဆန္တိယာ ဗုဇ္ဈန္တိယာ. တေနာဟ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယပရိဂ္ဂါဟိကာယာ’’တိ. သဒ္ဓါသတိပညိန္ဒြိယာနိ ပုဗ္ဗဘာဂါနိ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ, စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ, သော အနုပ္ပန္နာန’’န္တိအာဒိနာ စ ဝုတ္တတ္တာ ဝီရိယိန္ဒြိယံ မိဿကံ. ‘‘ဝေါဿဂ္ဂါရမ္မဏံ ကရိတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သမာဓိန္ဒြိယံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရမေဝ. အယမေဝါတိ ယွာယံ နဝမေ ဝုတ္တော. အယမေဝ ပုဗ္ဗဘာဂမိဿကလောကုတ္တရတ္တဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ.

479-480. 四七九至四八〇，审慎(nepakka)被称为慧，故说：“此即慧之名”。守护，令杂染法枯竭、断除，故为审慎者(nipako)，即具足坚固、敏锐、正念之人；其状态即为审慎。正念亦具审慎之性，此说合理。如是，“以念与审慎”此句便得以成立。当说“以念与审慎”时，即已作了念的解释。犹如说：“我说了某某经或某某业处”。于此中舍离、证达诸行，故为舍离(vossagga)，即涅槃。以其为所缘，故说：“以涅槃为所缘”。“行于”，即行于、了悟诸行之生与灭，即生灭。因此说：“由把握生灭者”。信根、念根、慧根为前分，因经中说：“彼世尊是阿罗汉”、“长时所作、长时所说，皆能忆念、随念”及“以趣向生灭之慧”。精进根为杂合，因经中说：“发起精进，为未生起……而住”等。定根则唯是已生成的出世间法，因经中说：“以舍离为所缘”。此即第九经中所说者。这便是前分、杂合与出世间法之分别。

သုဒ္ဓိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

清净品释义 终。

၂. မုဒုတရဝဂ္ဂေါ

2. 柔软品

၁. ပဋိလာဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 获得经释义

၄၈၁. သမ္မပ္ပဓာနေ အာရဗ္ဘာတိ သမ္မပ္ပဓာနေ ဘာဝနာဝသေန အာရဗ္ဘ. တေနာဟ ‘‘ဘာဝေန္တော’’တိ. ယထာ ဝီရိယိန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ ‘‘စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ အာရဗ္ဘ ဝီရိယံ ပဋိလဘတီ’’တိ ဒေသနာ အာဂတာ, ဧဝံ သတိန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ အာရဗ္ဘ သတိံ ပဋိလဘတီ’’တိ, တသ္မာ ‘‘သတိန္ဒြိယေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ ဝုတ္တံ. သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိနိဒ္ဒေသေသု ပန န တထာ ဒေသေတိ.

481. “于正勤中发起”，即依于修习而发起正勤。因此说“修习时”。如于精进根的解释中，有“依四正勤而发起，获得精进”之教示；同样，于念根的解释中，有“依四念处而发起，获得正念”。因此说“于念根亦是此理”。然而，在信根等的解释中，则不如是说。

၂. ပဌမသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 初略说经释义

၄၈၂. ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခာဒိဘာဝေါ ဝိပဿနာဝသေန ဝါ မဂ္ဂဝသေန ဝါ ဖလဝသေန ဝါ ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ‘‘တတောတိ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. နနု စေတ္ထ မုဒုဘာဝေါ ဧဝ ပါဠိယံ ဂဟိတောတိ? သစ္စမေတံ, တံ ပန တိက္ခဘာဝေ အသတိ န ဟောတိ တိက္ခာဒိဘာဝေါတိ ဝုတ္တံ. ယတော ဟိ အယံ မုဒု, ဣတော တံ တိက္ခန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ အပေက္ခာသိဒ္ဓတ္တာ တိက္ခမုဒုဘာဝါနံ ပါရာပါရံ ဝိယ. ဣဒါနိ ‘‘တတော’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘သမတ္တာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမတ္တာနီတိ သမ္ပန္နာနိ. ဣတရံ [Pg.490] တဿေဝ ဝေဝစနံ. သမတ္တာနီတိ ဝါ ပရိယတ္တာနိ, သမတ္တာနီတိ အတ္ထော. ‘‘တတော မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရီမဂ္ဂဿာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? တတောတိ ဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ အဓိပ္ပေတာနိယေဝ, ‘‘တတော မုဒုတရာနီ’’တိ ဝုတ္တပဌမမဂ္ဂေါ ဓမ္မာနုသာရီ ဝါ သိယာ သဒ္ဓါနုသာရီ ဝါတိ ဗျဘိစရတိ? နာယံ ဒေါသော, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေကဒေသဝသေနေဝ လဒ္ဓဗ္ဗပဌမမဂ္ဂါပေက္ခာယ ဝိပဿနာယ ဝိဘာဂဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ယော ဟိ သောတာပန္နော ဟုတွာ ဣရိယာပထံ အကောပေတွာ ယထာနိသိန္နောဝ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ, တဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ သန္ဓာယ အဝိဘာဂေန ဝုတ္တံ – ‘‘တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမာ’’တိ. ယော ပန သောတာပန္နော ဟုတွာ ကာလန္တရေန သကဒါဂါမီ ဟောတိ, တဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂတ္ထာယ ပဝတ္တာနိ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. သော စေ ဓမ္မာနုသာရီဂေါတ္တော, တဿ ယထာဝုတ္တဝိပဿနိန္ဒြိယတော မုဒုတရာနီတိ ‘‘တတော မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရီမဂ္ဂဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဓမ္မာနုသာရီဝိပဿနိန္ဒြိယတော သဒ္ဓါနုသာရီဝိပဿနိန္ဒြိယာနံ မုဒုဘာဝဿ ကာရဏံ သယမေဝ ဝက္ခတိ. ဓမ္မေန ပညာယ မဂ္ဂသောတံ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ, ပညုတ္တရော အရိယော. သဒ္ဓါယ မဂ္ဂသောတံ အနုဿရတီတိ သဒ္ဓါနုသာရီ, သဒ္ဓုတ္တရော အရိယော.

482. 所谓“诸根的锐利等性”，应依观(vipassanā)、道或果来理解，故说“由彼……应知”。难道此处巴利（圣典）中不是只取了柔软性吗？确实如此，但若无锐利性，则不成其为锐利等性，故作是说。因为此为柔软，故彼可称为锐利，锐利与柔软之相待成立，犹如彼岸与此岸。现在为了详细阐明以“由彼”等简要说明的意义，所以说“圆满”等。其中“samattāni”是“sampannāni”（圆满）的意思，另一个词是它的同义词。或者说“samattāni”是“pariyattāni”（周遍）的意思，即完全具备。“比前者更柔软的是随法行道（的观根）”为何如此说？因为“前者”特指须陀洹道(Sotāpattimagga)的观根，而“比前者更柔软”所说的初道，可能是随法行(Dhammānusārī)或随信行(Saddhānusārī)，这难道不矛盾吗？此说无过。因为这是就须陀洹道的一部分而言，意在显示期望获得初道之观的差别。若有人证得须陀洹果(Sotāpanna)后，不改变威仪，即于原座证得斯陀含道(Sakadāgāmimagga)，则不加区分地针对其观根而说：“比前者更柔软者，名为须陀洹道之观根”。若有人证得须陀洹果后，经过一段时间才成为斯陀含(Sakadāgāmī)，则他为证须陀洹道而生起的观根，即是（此处所说的观根）。若此人是随法行种姓(Dhammānusārīgotta)，则其（观根）比前述观根更为柔软，故说“比前者更柔软的是随法行道（的观根）”。应承前文，连接“名为观根”之语。随法行之观根比随信行之观根更为柔软的原因，（后文）自会说明。以法，即以慧，随顺道流，是为随法行，乃增上慧之圣者。以信随顺道流，是为随信行，乃增上信之圣者。

ဧဝံ ဝိပဿနာဝသေန ဒဿေတွာ မဂ္ဂဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘တထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. သမ္ပယောဂတော သဘာဝတော စ အရဟတ္တမဂ္ဂပရိယာပန္နာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ. အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

如此依观(vipassanā)的方式展示后，为了依道的方式展示，故开始说“如是”等。从相应和自性而言，摄于阿罗汉道的诸根，即是阿罗汉道根。于阿罗汉果根，此理亦然。

ဣဒါနိ ဖလဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘သမတ္တာနိ ပရိပုဏ္ဏာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလဝသေန နာနတ္တံ ဇာတံ, တသ္မာ တေ ဒွေပိ ဣဓ တတိယဝါရေ န လဗ္ဘန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဓမ္မာနုသာရီသဒ္ဓါနုသာရီနံ နာနတ္တံ ကထံ ဇာတန္တိ အာဟ ‘‘အာဂမနေနပိ မဂ္ဂေနပီ’’တိ. တဒုဘယံ ဒဿေန္တော ‘‘သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိမာဟ. ဥဒ္ဒိသာပေန္တောတိ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှန္တော.

现在为了依果(phala)的方式来展示，故说“圆满、完备”等。由于住于须陀洹道的个人(puggala)存在差异，其意涵是：此二者（随法行与随信行）在第三回（即不还道）中不可得。随法行与随信行的差异如何产生？答曰：“亦由其来处，亦由其道”。为了显示此二者，（经文）说“随信行的个人”等。“Uddisāpento”即是“uddesaṃ gaṇhanto”（领受教示）。

မဂ္ဂေါ တိက္ခော ဟောတိ ဥပနိဿယိန္ဒြိယာနံ တိက္ခဝိသဒဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘သူရံ ဉာဏံ ဝဟတီ’’တိ. အသင်္ခါရေနာတိ သရသေနေဝ. အပ္ပယောဂေနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဓမ္မာနုသာရီပုဂ္ဂလော ဟိ အာဂမနမှိ ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော အပ္ပဒုက္ခေန အပ္ပကသိရေန အကိလမန္တောဝ ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ. သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂလော ပန ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ဟုတွာ ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ, တသ္မာ ဓမ္မာနုသာရိဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂက္ခဏေ [Pg.491] ကိလေသစ္ဆေဒကဉာဏံ အဒန္ဓံ တိခိဏံ ဟုတွာ ဝဟတိ, ယထာ နာမ တိခိဏေန အသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ မဋ္ဌံ ဟောတိ, အသိ ခိပ္ပံ ဝဟတိ, သဒ္ဒေါ န သုယျတိ, ဗလဝဝါယာမကိစ္စံ န ဟောတိ, ဧဝရူပါ ဓမ္မာနုသာရိနော ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာ ဟောတိ, သဒ္ဓါနုသာရိနော ပန ပုဗ္ဗဘာဂက္ခဏေ ကိလေသစ္ဆေဒကဉာဏံ ဒန္ဓံ န တိခိဏံ အသူရံ ဟုတွာ ဝဟတိ, ယထာ နာမ နာတိတိခိဏေန အသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ န မဋ္ဌံ ဟောတိ, အသိ သီဃံ န ဝဟတိ, သဒ္ဒေါ သုယျတိ, ဗလဝဝါယာမကိစ္စံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဟောတိ, ဧဝရူပါ သဒ္ဓါနုသာရိနော ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာ ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ကိလေသက္ခယေ နာနတ္တံ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ကိလေသက္ခယေ ပနာ’’တိအာဒိ. အဝသေသာ စ ကိလေသာ ခီယန္တိ သံယောဇနက္ခယာယ ယောဂတ္တာ.

道是锐利的，因为所依诸根(upanissayindriya)锐利、明净。因此说：“勇猛之智运行”。“无行”(asaṅkhārena)即自然而然。“无加行”(appayogena)是其同义词。随法行的个人(dhammānusārīpuggala)在进道时，能不苦、不难、不疲劳地镇伏烦恼。而随信行的个人(saddhānusārīpuggala)则需辛苦、艰难、疲劳才能镇伏。因此，随法行者于前分道(pubbabhāgamagga)刹那，断烦恼之智不迟钝、锐利地运行，犹如以利剑斩芭蕉树，切口平滑，剑行迅速，不闻其声，无需大力；随法行者的前分修行即是如此。而随信行者于前分道刹那，断烦恼之智迟钝、不锐利、不勇猛地运行，犹如以不利之剑斩芭蕉树，切口不平滑，剑行不速，可闻其声，需用大力；随信行者的前分修行即是如此。即便如此，在烦恼的灭尽上则无差别。故说“但在烦恼灭尽时”等。因为致力于结(saṃyojana)的灭尽，其余的烦恼也被断尽。

၃. ဒုတိယသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 第二略说经释义

၄၈၃. တတောတိ ဖလတော ဖလဝေမတ္တတာယ စရိယမာနတ္တာ. ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ နာနတ္တေန. ဖလနာနတ္တန္တိ အရဟတ္တဖလာဒိနာနတ္တံ. ပုဂ္ဂလနာနတ္တန္တိ အနာဂါမိအာဒိပုဂ္ဂလနာနတ္တံ.

483. “由彼”(tato)，是说由果，因果有别而行道故。根之差别，即信等诸根的差异。果之多样，即阿罗汉果(arahattaphala)等的多样性。个人(puggala)之多样，即不还者(anāgāmi)等个人的多样性。

၄. တတိယသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 第三略说经释义

၄၈၄. သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီဟိ စ ပရိတော ပူရဏေန ပရိပူရံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ကရောန္တော နိပ္ဖတ္တိတော အရဟတ္တဖလံ အာရာဓေတိ နိပ္ဖာဒေတိ. တယော ပဒေသမဂ္ဂေတိ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ အပါရိပူရိယာ ဧကဒေသဘူတေ တယော ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေ. ပဒေသံ ဟေဋ္ဌိမဖလတ္တယံ. စတူသူတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမာဒီသု စတူသု သုတ္တေသု. ကာမဉ္စေတ္ထ တတိယေ ‘‘တတောတိ ဖလဝသေန နိဿက္က’’န္တိ ဝုတ္တံ, စတုတ္ထေ ‘‘ပရိပူရံ ပရိပူရကာရီ အာရာဓေတိ, ပဒေသံ ပဒေသကာရီ’’တိ, ‘‘စတူသုပိ သုတ္တေသု မိဿကာနေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနီ’’တိ ပန ဝစနတော ဝိပဿနာဝသေနပိ ယောဇနာ လဗ္ဘတေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

484. 以戒蕴(sīlakkhandha)等及信根(saddhindriya)等周遍圆满，行圆满之阿罗汉道(arahattamagga)，从而成就、证得阿罗汉果(arahattaphala)。“三支分道”(tayo padesamagga)是指因戒蕴等未圆满而成为一部分的下三道。“支分”(padesa)是指下三果。“于四者”(catūsu)是指在此品(vagga)最初的四部经中。诚然，此处第三经说“由彼，依果而出离”，第四经说“圆满者行圆满行而成就，支分者行支分行（而成就）”，但应知，依“四部经中所说诸根皆为混合”之说，亦可依观(vipassanā)而建立联系。

၅-၇. ပဌမဝိတ္ထာရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-7. 初广演经等释义

၄၈၅-၄၈၇. ဝိပဿနာဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န မဂ္ဂဖလဝသေန, ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဗ္ဗသောဝ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနံ ဧဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ [Pg.492] ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဝိဟာဒီသု ပဉ္စသု သုဒ္ဓါဝါသေသု တတ္ထ တတ္ထ အာယုဝေမဇ္ဈံ အနတိက္ကမိတွာ အန္တရာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယနတော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ, အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန သရသတောဝ ပရိနိဗ္ဗာယနတော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, တဗ္ဗိပရိယာယတော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, ဥဒ္ဓံ ဝါဟိဘာဝေန ဥဒ္ဓမဿ တဏှာသောတံ ဝဋ္ဋသောတံ ဝါတိ ဥဒ္ဓံသောတော, ဥဒ္ဓံ ဝါ ဂန္တွာ ပဋိလဘိတဗ္ဗတော ဥဒ္ဓမဿ မဂ္ဂသောတန္တိ ဥဒ္ဓံသောတော, အကနိဋ္ဌဘဝံ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ဧဝမေတ္ထ သဒ္ဒတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

485-487. 应知（此为）依观(vipassanā)的出离，而非依道果，因为此经中完全意指观根。现在为阐明此义，故说“圆满”等。于无烦天(Avihā)等五净居天中，于各处天寿未过半，于其中间以烦恼灭尽而般涅槃，故为中般涅槃者(antarāparinibbāyī)。以无行、无加行，自然而然般涅槃，故为无行般涅槃者(asaṅkhāraparinibbāyī)。与此相反，则为有行般涅槃者(sasaṅkhāraparinibbāyī)。因向上流动之性，其爱流、轮回流向上流动，故为上流者(uddhaṃsoto)。或者，因向上而去获得，故其道流为上，是为上流者。去往色究竟天(akaniṭṭhā)之有，故为往色究竟天者(akaniṭṭhagāmī)。于此，应如是理解词义。

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေတိ ‘‘ဝိပဿနာဝသေန နိဿက္က’’န္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ. အရဟတ္တမဂ္ဂေယေဝ ဌတွာတိ ဣမသ္မိံယေဝ ဘဝေ အရဟတ္တမဂ္ဂေယေဝ, န ဝိပဿနာယ စ ဌတွာ. ပဉ္စ နိဿက္ကာနိ နီဟရိတဗ္ဗာနီတိ ‘‘တတော မုဒုတရေဟိ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတီ’’တိအာဒီနိ ပဉ္စ နိဿက္ကာနိ နိဒ္ဓါရေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဝိဟာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဥပ္ပန္နသမနန္တရာယ ပရိနိဗ္ဗာယနတော ပဌမအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ. တတ္ထ အာယုပ္ပမာဏဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယနတော ဒုတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ, အာယုဝေမဇ္ဈံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော တတော ပရံ တတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပဉ္စ နိဿက္ကာနီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု အသင်္ခါရသသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနောပိ ဧတေဝ ပဉ္စ ဇနာ’’တိ.

在此处，即在所说“依观(vipassanā)而出离”之处。是说只安住于阿罗汉道，而非安住于观。应当引出五种出离，即应抉择并讲述“以比那更柔软的（根）成为中般涅槃者”等五种出离。如今为阐明其义，而说“于阿罗汉道”等。其中，生于无烦天(Avihā)等天，生起后立即般涅槃者，是第一种中般涅槃者。于彼处，未及寿量之中点而般涅槃者，是第二种中般涅槃者；已及寿量之中点而后般涅槃者，应知是第三种中般涅槃者。为何说“五种出离”？难道不应说无行般涅槃者与有行般涅槃者吗？为表明不应如是说，故言：“无行般涅槃者与有行般涅槃者，亦即此五种人。”

တီဏိ နိဿက္ကာနီတိ ‘‘တတော မုဒုတရေဟိ သောတာပန္နော ဟောတီ’’တိအာဒီနိ တီဏိ နိဿက္ကပဒါနိ. ဣဓ သကဒါဂါမီ န ဂဟိတော, သော အနာဂါမိမဂ္ဂေ ဌတွာ နီဟရိတဗ္ဗော, အနာဂါမိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရေဟိ သကဒါဂါမီ ဟောတိ. သကဒါ…ပေ… မုဒုတရာနီတိ ဣဒံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ ဧကဗီဇိသင်္ခါတသောတာပန္နဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ မုဒုတရာနိ ဟောန္တီတိ တီဏိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဓမ္မာနုသာရီတိအာဒိဒွယံ ကောလံကောလာဒိဒွယေန ဂဟိတံ ဟောတီတိ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဟီတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ဝိဝရဏံ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဝုတ္တနယာနေဝါတိ ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ သုတ္တာနိ ဒုတိယတတိယေသု ဝုတ္တနယာနေဝ. တတ္ထ ပန မိဿကာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနိ, ဣဓ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ ကထိတာနီတိ အယမေဝ ဝိသေသော.

“三种出离”，即“以比那更柔软的（根）成为须陀洹”等三种出离之语。此处未取斯陀含，他应安住于阿那含道而被引出，（因为）以比阿那含道的观根更柔软的（根）成为斯陀含。斯陀含……乃至……更柔软者，此是说，一种子（即须陀洹）的观根比斯陀含道的观根更柔软，以此作成三种而说。随法行等二者，被家家(kolaṃkola)等二者所含摄。关于“斯陀含道”等（之论述），是为阐明前已说义。其余如前述。第六、七经如前述，即第六、七经与第二、三经所述之理相同。不过，彼处说的是混合诸根，此处说的是前分观根，仅此差别。

၈. ပဋိပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 行道经释义

၄၈၈. တန္တိ [Pg.493] မဂ္ဂဖလဝသေန နိဿက္ကံ. ပါဠိယံ ဝုတ္တမေဝ ‘‘အရဟတ္တဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ. အဋ္ဌဟီတိ စတူဟိ ဖလေဟိ စတူဟိ စ မဂ္ဂေဟီတိ အဋ္ဌဟိ. ဗဟိဘူတော န အန္တောဘာဝေါ. လောကုတ္တရာနေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနိ မဂ္ဂဖလစိတ္တုပ္ပာဒပရိယာပန္နတ္တာ.

488. 彼（出离）是依道与果而言。如巴利（圣典）中所说：“为作证阿罗汉果而行道”等。八种，即以四果与四道为八。是外在的，非内在包含。只说出世间诸根，因其已包含于道果心生起的范畴内。

၉-၁၀. သမ္ပန္နသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. 圆满经等释义

၄၈၉-၄၉၀. ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နောတိ ဧတ္ထ သမ္ပန္နသဒ္ဒေါ ပရိပူရိအတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယော’’တိ. မိဿကာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနိ သာမညတောဝ ဒေသိတတ္တာ.

489-490. 于“根圆满”中，“圆满”一词是圆满之义，故说“诸根圆满”。说“混合诸根”，是因其仅被概括地教导。

မုဒုတရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

柔软品释义终。

၃. ဆဠိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ

3. 六根品

၂. ဇီဝိတိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 命根经释义

၄၉၂. ဣတ္ထိဘာဝေတိ ဣတ္ထိတာယ. ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတိ တထာသတ္တဇနသာမညကာရဏဘာဝတော. ဣတ္ထိယာ ဧဝ ဣန္ဒြိယံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ. ဧသ နယော ပုရိသိန္ဒြိယေ. ဇီဝိတေတိ သဟဇာတဓမ္မာနံ ဇီဝနေ ပါလနေ ပဝတ္တနေ. ဝဋ္ဋိန္ဒြိယာနီတိ ဝဋ္ဋဟေတုဘူတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ. ဣမေသု ဟိ ဥပါဒိန္နဣန္ဒြိယေသု သတိ ဝဋ္ဋံ ဝတ္တတိ ပညာယတိ.

492. “于女性状态”，即于女性性。“行使主权”，是因其为同类有情的共同原因。“女根”，即女性之根。此理亦通于男根。“命”，即于俱生法的生存、护持、转起。“轮回诸根”，即作为轮回之因的诸根。因为当有此等被执取之根时，轮回才会转起与被了知。

၃. အညိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 知根经释义

၄၉၃. အဇာနိတပုဗ္ဗံ ဓမ္မန္တိ စတုသစ္စဓမ္မမာဟ, တထာ တေသံယေဝ ဉာတဓမ္မာနန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – အာဇာနာတီတိ အညာ, ပဌမမဂ္ဂေန ဉာတမနတိက္ကမိတွာ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. သောတာပန္နာဒီနံ ဆအရိယာနံ ဧတံ နာမံ. အညဿ ဣန္ဒြိယာနိ အညိန္ဒြိယာနိ. အညာတာဝီသူတိ အာဇာနိတဝန္တေသု. ယသ္မာ အဂ္ဂဖလဓမ္မေသု ဉာဏကိစ္စံ သာတိသယံ, တသ္မာ တံ ကိစ္စံ သေသဓမ္မေသုပိ သမာရောပေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အညာတာဝီသု အရဟတ္တဖလဓမ္မေသူ’’တိ. တတ္ထ တတ္ထ တေသု တေသု မဂ္ဂဖလေသု. တေန တေနာကာရေနာတိ အနညာတဇာနနာဒိအာကာရေန.

493. “前所未知之法”，是指四谛法；同样，“于彼等已知之法”也是。此中义理为：了知，故为“知”(aññā)；义即以初道了知后，不超越已知而了知。此为须陀洹等六种圣者之名。“知根”(aññindriya)，即知者之根。“于具知者中”，即于已了知者中。由于在最高果法中，智的作用超胜，故将此作用亦移用于其余诸法，而说“于具知阿罗汉果法中”。于彼彼道果中，以彼彼行相，即以了知未知等行相（而知）。

၄. ဧကဗီဇိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 一种子经释义

၄၉၄. ဝိပဿနတော [Pg.494] နိဿက္ကန္တိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ နိဿက္ကံ. ဣဒါနိ တမေဝ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘သမတ္တာနီ’’တိအာဒိမာဟ. တီဏိ နိဿက္ကာနိ ဧဝမိဓ ပဉ္စ နိဿက္ကာနိ နီဟရိတဗ္ဗာနိ ဧကဗီဇိအာဒိဝိဘာဝနတော. တေနာဟ ‘‘သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဟီ’’တိအာဒိ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ တေနတ္တဘာဝေန သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ ပတ္တုံ ဂစ္ဆန္တဿ သောတာပန္နဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ. ပဉ္စပိ တေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဘေဒါယေဝါတိ ‘‘သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ဌတွာ နီဟရိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

494. “从观(vipassanā)出离”，即由观根出离。如今为阐明彼已概说之义，而说“圆满”等。三种出离，如此，此处应依一种子(ekabīji)等之分别，引出五种出离。是故说“于斯陀含道”等。所谓“须陀洹道之观根”，是指以彼自体为证得斯陀含道而行之须陀洹的观根。彼五种亦皆是须陀洹道之类别，故说“应安住于斯陀含道而引出”。

ဧကဗီဇီတိ ဧတ္ထ ခန္ဓဗီဇံ နာမ ကထိတံ. ယဿ ဟိ သောတာပန္နဿ ဧကံ ခန္ဓဗီဇံ အတ္ထိ, ဧကံ အတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏံ, သော ဧကဗီဇိ နာမ. တေနာဟ – ‘‘သောတာပန္နော ဟုတွာ’’တိအာဒိ. မာနုသကံ ဘဝန္တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ ဒေသနာမတ္တံ, ဒေဝဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဘဂဝတာ ဂဟိတနာမာနေတာနိ. ဧတ္တကဉှိ ပမာဏံ ဂတော သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ ဟောတိ, ဧတ္တကံ ကောလံကောလော, ဧတ္တကံ ဧကဗီဇီတိ ဘဂဝတာ ဧတေသံ နာမံ ဂဟိတံ.

于“一种子”中，说的是蕴种子。若有须陀洹仅余一个蕴种子，即一次自体之取，彼即名为“一种子”。是故说：“成为须陀洹”等。“生于人间”，此处仅为例说，亦可说生于天界。此等皆是世尊(Bhagavā)所安立之名。达到此限量者名为“极七返”，达到彼限量者名为“家家”(kolaṃkola)，达到另一限量者名为“一种子”，此等名称乃世尊所安立。

ဒွေ တယော ဘဝေတိ ဒေဝမနုဿေသု ဧဝ ဒွေ တယော ဘဝေ. သမ္ဗောဓိစတုသစ္စဓမ္မော ပရံ အယနံ နိဿယော ဂတိ ဧတဿာတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ကုလတော ကုလံ ဂစ္ဆတီတိ ကောလံကောလော. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယတော ပဋ္ဌာယ ဟိ နီစကုလေ ဥပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထိ, မဟာဘောဂေသု ကုလေသု ဧဝ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော. ကေဝလောပိ ဟိ ကုလ-သဒ္ဒေါ မဟာဘောဂကုလမေဝ ဝဒတိ. ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနီတိ ဒေဝမနုဿဝသေန ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဘဝေတိ အယမ္ပိ မိဿကဘဝေန ကထိတော. ဇာတဿ ကုမာရဿ ဝိယ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတဿ နာမမေတံ, ယဒိဒံ နိယတောတိ သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိကောတိ စ သမညာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘဂဝတာ ဂဟိတနာမဝသေနေဝါ’’တိအာဒိ.

“二有或三有”，即仅于天人中有二或三有。“正等觉”，即四谛法为其最高归趣、依止、所往，故名“正等觉为归趣者”。“从家至家”，故名“家家”(kolaṃkola)。自作证须陀洹果起，实无生于下贱家者，义即仅生于大富之家。单说“家”一词，亦指大富之家。“二家或三家”，即依天人而有二有或三有，此亦为混合而说。为示此是生于圣种者之名，犹如王子之生，此即“决定”、“极七返”等名号，故说“唯依世尊所安立之名”等。

ယဒိ ပုဗ္ဗဟေတုနိယမတော သောတာပန္နော စ နိယတောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂတော ဥဒ္ဓံ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဥပနိဿယာဘာဝတော ပုဗ္ဗဟေတုကိစ္စံ နတ္ထီတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ. ယဒိ တဿပိ ပုဗ္ဗဟေတုဥပနိဿယော သိယာ, တာဝ နိယမတော သောတာပတ္တိမဂ္ဂုပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဧဝ နိယမိတော, ယာဝဉ္စ အကနိဋ္ဌံ တဿ ပုဗ္ဗဟေတု နာမ[Pg.495], အဟေတုကတာ အာပန္နာ, ဣစ္စဿ အဟေတု အပ္ပစ္စယာ နိပ္ဖတ္တိ ပါပုဏာတိ. ကိဉ္စ ဟေတု စေ? နိယမတော သောတာပန္နော စ နိယတောတိ ပဌမမဂ္ဂါဓိဂမေနေဝ အနုက္ကမေန ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ကိစ္စာနိ နိပ္ဖဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ သတ္တက္ခတ္တုပရမတာဒိနိယမေ သတိ သတ္တမဘဝါဒိတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တတာယ ဒုက္ခဿ မူလဘူတာ ကိလေသာ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ခီဏာတိ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ အကိစ္စာ သိယုံ. တေနာဟ ‘‘ပဌမမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယော ကတော နာမာ’’တိအာဒိ.

若依“由前因决定，故须陀洹是决定的”之说，则因须陀洹道之上的三道无（前因）为依止，前因之作用即无，便会导致须陀洹道成为（后三道之）依止。若彼亦有前因为依止，则于须陀洹道生起前即已决定，乃至色究竟天(akaniṭṭhā)，其前因亦然，（如此）则陷于无因。此即导致无因无缘而成。复有何因？若“由决定，故须陀洹是决定的”，则仅以证得初道，即次第成就上方三道之作用。如此，在“极七返”等决定成立时，于第七有之上流转之苦的根本烦恼，已为初道所断尽，则上方三道即无作用。是故说“名为初道作依止”等。

ယဒိ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိတံ နိယမေန္တိ, တတော စ အညော သောတာပန္နော နတ္ထီတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ အကိစ္စကတာ နိပ္ပယောဇနတာ အာပဇ္ဇေယျ. အထ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒိပ္ပဟာနံ တဿ ကိစ္စံ, တေသံ တေသံ ပဟာနေန သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိနိယမတာယ. ဘဝိတဗ္ဗံ, ယာဝ ဥပရိမဂ္ဂါ ဧဝ ဟောန္တီတိ သတ္တဘဝါဒိတော ဥဒ္ဓမပဝတ္တနတော တေန ဝိနာနေန သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒိပ္ပဟာနေန စ တေန ဝိနာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘ပဌမမဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေဝ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာတိ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနန္တိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ. ဝိပဿနာ နိယမေတီတိ ယုဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ.

若上方三道能决定最多七次往返等，此外再无其他须陀洹，则须陀洹道将变得无事可作、毫无意义。然而，断除身见等才是它的作用，通过断除这些才能决定最多七次往返。理应是：只要上方的道存在，就不会流转超过七有。若无此道而能断除身见等，则会导致“初道未生而上方三道已生”的结论。“三道”即上方三道。为阐明所说的“观(vipassanā)决定是合理的”之义，（注释）才说“如果这样”等等。

သောတာပန္နော ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယော. တတြေကစ္စေ ပါကဋေ ပညာတေ ဒဿေန္တော ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကော’’တိအာဒိမာဟ. ဣဓဋ္ဌကဝေါကိဏ္ဏသုက္ခဝိပဿကဿာတိ ယော ဣမသ္မိံ ကာမဘဝေ ဌိတော မနုဿဒေဝဝသေန ဝေါကိဏ္ဏဘဝူပပတ္တိကော သုက္ခဝိပဿကော စ, တဿ ဝသေန. နာမံ ကထိတန္တိ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ နာမံ ကထိတံ. ကေစိ ပန ‘‘ကာမဘဝေ သတ္တက္ခတ္တုံယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န တတော’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ.

须陀洹有倾向于轮回的意向。在此，为显示某些明显且广为人知的例子，（注释）说“给孤独(Anāthapiṇḍika)”等。“住于此世、夹杂受生、干观者”是指：住在此欲界，以人或天的身份夹杂受生，且是干观者，就他而言。“名为”是指说出“最多七次往返”这个名称。有些人则说：“只在欲界受生七次，不会更多。”此说应予考察。

သောဓေဿာမီတိ ဇမ္ဗုဒီပေ ကေနစိ တေပိဋကေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ပိဋကတ္တယမေဝ မယှံ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝသေန သောဓေယျာမီတိ ပရတီရံ ဇမ္ဗုဒီပံ ဂတော. ယော ဘိက္ခု သက္ကောတီတိ ယောဇနာ. အနိစ္စာနုပဿနာဒီသု ဧကမုခေန အဘိနိဝိဋ္ဌေနပိ အဘိဓမ္မပရိယာယေန တီဟိ ဧဝ ဝိမောက္ခေဟိ မဂ္ဂံ လဘတီတိ အဘိနိဝေသဘေဒေန တယော ပုဂ္ဂလာ သုညတတော ဝုဋ္ဌိတာ, တထာ တယော အပ္ပဏိဟိတတော ဝုဋ္ဌိတာတိ ဆ ဟောန္တိ, တေဝ သဒ္ဓါဓုရပညာဓုရဝသေန ဒွါဒသ သကဒါဂါမိနော. တထာ အရဟန္တော, တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော [Pg.496] ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စ, တေ အသင်္ခါရသသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဘေဒေန ဒသာတိ အဝိဟာဒီသု စတူသုပိ စတ္တာလီသ, အကနိဋ္ဌေ ပန ဥဒ္ဓံသောတော နတ္ထီတိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမိနော. ဝိပဿနာ ကထိတာ သမ္မသနစာရဿ ကထိတတ္တာ.

“我将清净三藏”，即他想与瞻部洲(Jambudīpa)任何精通三藏的比丘一道，通过学习和提问的方式来清净三藏，于是前往对岸的瞻部洲。‘哪位比丘能够’是其文句连接。即使有人专注于无常随观等其中一种，通过阿毗达摩(abhidhamma)的方式，仍然可以通过三种解脱门证得圣道。由于倾向的差异，有三种从空性出观的人(puggala)，同样有三种从无愿出观的人，共为六种。此六种人再依信行和慧行之分，则有十二种斯陀含。同样，阿那含有五种：三种中般涅槃者、一种生般涅槃者、一种上流至色究竟天(akaniṭṭha)者。此五种再依无行般涅槃和有行般涅槃之分，则有十种。在无烦天等四净居天中，每层天各有十种，共四十种。在色究竟天，则无上流者，故有八种。总计有四十八种阿那含。观(vipassanā)已被讲述，因思择行已被讲述之故。

၅-၁၀. သုဒ္ဓကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-10. 纯净经等释义

၄၉၅-၅၀၀. ယထာ စက္ခုဿ သဟဇာတတဒိန္ဒြိယနိဿိတဓမ္မေသု အဓိပတေယျံ အနုဝတ္တနီယတ္တာ, ဧဝံ တံဒွါရိကဓမ္မေသုပိ အဓိပတေယျံ တေဟိ အနုဝတ္တနီယတ္တာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘အဓိပတေယျသင်္ခါတေန ဣန္ဒဋ္ဌေနာ’’တိ. ဧသ နယော သေသိန္ဒြိယာဒီသုပိ. စတုသစ္စဝသေန ကထိတာနိ သဘာဝါဒိဝိဘာဝနဿ ကထိတတ္တာ.

495-500. 犹如眼根对与它俱生且依存于该根的诸法具有主导作用，因（彼等法）随顺于它；同样地，眼根对经由眼门（生起）的诸法也具有主导作用，因彼等法随顺于它。故说：“以名为‘主导’的主宰之义（为根义）。”此理亦适用于其余诸根等。（诸根）已依四圣谛的方式被讲述，因为自性等的分别已被讲述之故。

ဆဠိန္ဒြိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

六根品释义终。

၄. သုခိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ

4. 乐根品

၁-၅. သုဒ္ဓိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-5. 纯净经等释义

၅၀၁-၅၀၅. ယထာ စက္ခု ဒဿနေ အဓိပတေယျဋ္ဌေန စက္ခုန္ဒြိယံ, ဧဝံ သုခဝေဒနာ သုခနေ အဓိပတေယျဋ္ဌေန သုခိန္ဒြိယံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သေသံ တေဘူမကန္တိ သေသံ ဘူမိတ္တယဝသေန တေဘူမကံ.

501-505. 犹如眼于见时以主导之义为眼根，同样，乐受于感受乐时以主导之义为乐根。此理亦适用于其余诸根。“其余为三地”是指其余的依三地之分而为三地所摄。

၆. ပဌမဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 初分别经释义

၅၀၆. ကာယိကန္တိ အယမဿ နိဿယဝသေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ – ‘‘ကာယပသာဒဝတ္ထုက’’န္တိ. သရူပနိဒ္ဒေသော သုခံ သုခိန္ဒြိယဿ သရူပန္တိ. သာဒနီယဋ္ဌေန ဓမ္မပဒါနိ အတ္တနိ အဿာဒယတီတိ သာတံ, မဓုရံ. ဝေဒယိတန္တိ ဝေဒိယနံ, အနုဘဝနန္တိ အတ္ထော. အညဓမ္မဝိသိဋ္ဌောတိ ဖဿာဒီဟိ အညေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝိသဒိသော. ကာယိကန္တိ ပသာဒကာယသန္နိဿိတံ. စေတသိကန္တိ စေတောသန္နိဿိတံ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိ. ကာယပသာဒ…ပေ… နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘စတ္တာရော ပသာဒကာယေ ဝတ္ထုံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တံ.

506. “身（所生）的”是依所依而作的解释，故说“以身净色为所依”。体性之解释是说：乐是乐根的体性。以可喜之义，于自身中体验诸法，故为“适悦”，即甘美。“感受”即是领纳，意为体验。“异于其他法”是指与触等其他法不同。“身（所生）的”是指依于净色身。“心（所生）的”是指依于心，因此说“在此处”等。身净色……乃至……不存在，因此说“以四种净色身为所依”。

၉. ကဋ္ဌောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 木片本行释义

၅၀၉. ဒွိန္နံ [Pg.497] အရဏီနန္တိ အဓရုတ္တရာရဏီနံ. ကိဉ္စိ ဒွယံ သံဃဋ္ဋိတမတ္တံ ဟုတွာ န သမောဓာနဂတံ ဟောတီတိ တံနိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘သံဃဋ္ဋနသမောဓာနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုနပ္ပုနံ သံဃဋ္ဋနေန ဟိ တေဇောပါတုဘာဝေါ. အဓရာရဏီ ဝိယ ဝတ္ထာရမ္မဏံ အသတိပိ ဝါယာမေ တဇ္ဇသမ္ဖဿပစ္စယတော. ဥတ္တရာရဏီ ဝိယ ဖဿော ဝတ္ထာရမ္မဏာဒိဖဿေန ပဝတ္တနတော. သံဃဋ္ဋော ဝိယ ဖဿသံဃဋ္ဋနံ အရဏိဒွယသံဃဋ္ဋနာ ဝိယ ဖဿဿေဝ ဝတ္ထာရမ္မဏေသု သံဃဋ္ဋနာကာရေန ပဝတ္တိတော. အဂ္ဂိ ဝိယ ဝေဒနာ အနုဒဟနဋ္ဌေန ခဏိကာဝါယဉ္စ. ဝတ္ထာရမ္မဏံ ဝါ ဥတ္တရာရဏီ ဝိယ ဣန္ဓနာပါတဂဟဏာဒီသု ဥဿာဟဿ ဝိယ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော. ဖဿော အဓရာရဏီ ဝိယ နိရုဿာဟနိရီဟတာဝသေန အတ္တသာဓနတော.

509. “二钻木”是指下钻木和上钻木。任何二者只是摩擦而未完全结合，为排除此（情况），故说“摩擦结合”。因为反复摩擦才能产生火。下钻木好比事与所缘，即使没有努力，也会因相应的触为缘而生起。上钻木好比触，由事、所缘等触而生起。摩擦好比触的摩擦，犹如两根钻木互相摩擦，触也是以摩擦的方式在事与所缘上发生作用。火好比受，以其燃烧的特性和刹那性。或者，事与所缘好比上钻木，因其生起犹如在取薪等事上的努力。触好比下钻木，因其以无努力、无作为的方式自我成就。

၁၀. ဥပ္ပဋိပါဋိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 逆次第经释义

၅၁၀. ရသနံ ဘဉ္ဇနံ နိရုဇ္ဈနံ ရသော. ယော ယော ဓမ္မာနံ ရသော ယထာဓမ္မရသော, တေန ယထာဓမ္မရသေန. ပဋိပါဋိယာတိ ကမေန, ဥဘယေနပိ ဓမ္မာနံ ပဟာနက္ကမေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမသ္မိံ ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေတိ ဣမသ္မိံ ဣန္ဒြိယသံယုတ္တသညိတေ ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေ. အဒေသိတတ္တာတိ သေသသုတ္တာနိ ဝိယ ‘‘သုခိန္ဒြိယ’’န္တိအာဒိနာ အဒေသိတတ္တာ ဣဒံ ဥပ္ပဋိပါဋိကသုတ္တံ နာမ. ဝလိယာ ခရသမ္ဖဿာယ ဖုဋ္ဌဿ. တန္တိ ကဏ္ဋကဝေဒနာဒိံ. ဧတဿ ဒုက္ခိန္ဒြိယဿ.

510. 味是破坏、是止息。诸法各自之味即如法味，以此如法味。“次第”即顺序；此二者亦然，是说以舍断诸法的次第。“于此根分别中”是指于此名为《根相应》的根分别中。“因未说故”是指不像其余诸经那样以“乐根”等（顺序）宣说，故此经名为《逆次第经》。被强烈粗糙的触所触及。“彼”是指荆棘刺痛等感受。此即苦根。

တေသံ တေသန္တိ ဒေါမနဿိန္ဒြိယာဒီနံ. ကာရဏဝသေနေဝါတိ တံတံအသာဓာရဏကာရဏဝသေန. တေသဉှိ ဝိသေသကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ပတ္တစီဝရာဒီနံ ဝါ’’တိ အာဟ.

“彼等”是指忧根等。“仅由因缘”是指由各自不共的因缘。为显示彼等的特殊因缘，（世尊）才说“或由衣钵(pattacīvara)等”。

ဧကတောဝါတိ ပုနပ္ပုနံ ပဒုဒ္ဓါရဏံ အကတွာ ဧကဇ္ဈမေဝ. ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ ဥပစာရက္ခဏေ ဧဝ နိရုဇ္ဈန္တီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. တေသံ ဒုက္ခိန္ဒြိယဒေါမနဿာဒီနံ. အတိသယနိရောဓောတိ သုဋ္ဌု ပဟာနံ ဥဇုပ္ပဋိပက္ခေန ဝူပသမော. နိရောဓောယေဝါတိ နိရောဓမတ္တမေဝ. နာနာဝဇ္ဇနေတိ ယေန အာဝဇ္ဇနေန အပ္ပနာဝီထိ ဟောတိ, တတော ဘိဇ္ဇာဝဇ္ဇနေ, အနေကာဝဇ္ဇနေ ဝါ. အပ္ပနာဝီထိယဉှိ ဥပစာရော ဧကာဝဇ္ဇနော, ဣတရော အနေကာဝဇ္ဇနော အနေကက္ခတ္တုံ ပဝတ္တနတော. ဝိသမနိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နကိလမထော ဝိသမာသနုပတာပေါ[Pg.498]. ပီတိဖရဏေနာတိ ပီတိယာ ဖရဏရသတ္တာ. ပီတိသမုဋ္ဌာနာနံ ဝါ ပဏီတရူပါနံ ကာယဿ ဗျာပနတော ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗော ကာယော သုခေါက္ကန္တော ဟောတီ’’တိ. ဝိတက္ကဝိစာရပစ္စယေပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပယုတ္တော, သော ‘‘ပဟီနဿာ’’တိ ဧတ္ထ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော ‘‘ပဟီနဿပိ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿာ’’တိ. ဧတံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဿ မယှံ အတိစိရံ ဝိတက္ကယတော ဝိစာရယတော ကာယောပိ ကိလမိ, စိတ္တမ္ပိ ဝိဟညီ’’တိ စ ဝစနတော ကာယစိတ္တခေဒါနံ ဝိတက္ကဝိစာရပစ္စယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိတက္ကဝိစာရဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါမနဿိန္ဒြိယန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တတ္ထဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တီတိ တတ္ထ ဒုတိယဇ္ဈာနုပစာရေ အဿ ဒေါမနဿဿ ဥပ္ပတ္တိ ဘဝေယျ. ‘‘တတ္ထဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တီ’’တိ ဣဒံ ပရိကပ္ပဝစနံ ဥပစာရက္ခဏေ ဒေါမနဿဿ သုပ္ပဟီနဘာဝဒဿနတ္ထံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘န တွေဝ ဒုတိယဇ္ဈာနေ ပဟီနပစ္စယတ္တာ’’တိ. ပဟီနမ္ပိ သောမနဿိန္ဒြိယံ ပီတိ ဝိယ န ဒူရေတိ ကတွာ ‘‘အာသန္နတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. နာနာဝဇ္ဇနုပစာရေ ပဟီနမ္ပိ ပဟာနင်္ဂံ ပဋိပက္ခေန အဝိဟတတ္တာ အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အပ္ပနာပ္ပတ္တာယာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တာဒိသာယ အာသေဝနာယ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ယထာ မဂ္ဂဝီထိတော ပုဗ္ဗေ ဒွေ တယော ဇဝနဝါရာ သဒိသာနုပဿနာဝ ပဝတ္တန္တိ, ဧဝမိဓာပိ အပ္ပနာဝါရတော ပုဗ္ဗေ ဒွေ တယော ဇဝနဝါရာ ဥပေက္ခာသဟဂတာဝ ပဝတ္တန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. အပရိသေသန္တိ သုဝိက္ခမ္ဘိတန္တိ ကတွာ ဝိက္ခမ္ဘနေန အနဝသေသံ.

“一次即成地(Ekatovā)”是指不重复提取（业处之）词，仅一次即成。应将“于第二禅等近行刹那即灭尽”引来关联。‘彼等’指苦根、忧根等。‘极灭(Atisayanirodho)’是指善断，以直接的对治而寂静。‘唯灭(Nirodhoyeva)’是指仅仅是灭。‘种种转向(Nānāvajjaneti)’是指由此转向而有安止(appanā)心路，或由个别转向，或由多种转向。在安止心路中，近行(upacāra)只有一个转向；其余的则因多次生起而有多个转向。由不当坐姿所生之疲劳，即是不当坐姿之苦恼。‘以喜遍满’是指喜具有遍满之味，或因由喜所生的殊胜色遍满于身而说。因此说：‘全身皆为乐所遍满’。‘即使以寻、伺为缘’：此中‘即使(pi)’一词使用不当，应与‘已断除的(pahīnassa)’连接，作‘即使是已断除的忧根(domanassindriya)’。此忧根生起，应如此关联。又如所说：‘我长时间寻思、伺察，身亦疲惫，心亦恼乱’，故知身心之疲惫是以寻、伺为缘。应将‘在有寻、伺时，忧根会生起’引来关联。‘于彼处，其或生起’是指在第二禅的近行中，彼忧根可能会生起。‘于彼处，其或生起’此为假设之说，旨在显示于近行刹那，忧根已被善断。诚如所说：‘然于第二禅中，（忧根）因缘已断故（不生）’。已断除的喜根(somanassindriya)不像喜(pīti)那样远离，故说‘因其邻近’。在种种转向的近行中，虽已断除，但断除之支分未被对治法所摧伏，故会时而生起，为显示此义，故说‘因未达安止’等。有人说：‘如此串习是可取的，犹如在道心路之前，有两、三次速行(javana)是相似的随观(anupassanā)生起；同样，此处在安止之前，也有两、三次与舍(upekkhā)俱行的速行生起。’‘无余’是指善镇伏，因镇伏而无所残余。

တထတ္တာယာတိ တထဘာဝါယ ပဌမဇ္ဈာနသမင်္ဂိတာယ. သာ ပနဿ ဥပ္ပာဒနေန ဝါ ဥပ္ပန္နဿ သမာပဇ္ဇနေန ဝါ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပာဒနတ္ထာယ သမာပဇ္ဇနတ္ထာယာ’’တိ. ဒွီသူတိ နဝမဒသမေသု သုတ္တန္တေသု.

为如是性(Tathattāya)，即为与初禅相应的如是性。而此（如是性）或由生起，或由进入已生起之定而有，故说“为令生起，为令入定”。于二经中(Dvīsu)，即于第九、第十经中。

သုခိန္ဒြိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

乐根品释义终。

၅. ဇရာဝဂ္ဂေါ

5. 老品

၁. ဇရာဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 老法经释义

၅၁၁. ပမုခေ, ပါသာဒဿ စ ပစ္ဆိမဘာဂေ အာတပေါ ပစ္ဆာတပေါ, တသ္မိံ ပစ္ဆာတပေ. သော ဟိ ပါသာဒဿ ပမုခဘာဝေန ကတော. ကိံ ပန ဘဂဝတော ဝဇိရသာရံ သရီရံ ဩတာပေတဗ္ဗံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိအာဒိ[Pg.499]. အယဉ္စ ဣမံ သုတ္တံ ဒေသိတသမယေ. န သက္ကောတိ ဗျာမပ္ပဘာယ ကာယစိ ပဘာယ အနဘိဘဝနီယတ္တာ. ကိဉ္စာပိ ဗုဒ္ဓါဘာ သူရိယာဘာယ အနဘိဘဝနီယာ, ဃမ္မသဘာဝတာယ ပန ရသ္မီနံ ပရိတော ဖရန္တီ သူရိယာဘာ တိခိဏာ ဥဏှာတိ အာဟ ‘‘ရသ္မိတေဇ’’န္တိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထေဝ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

511. 于宫殿正面及后部之阳光为午后之阳，于彼午后之阳中。彼处乃作为宫殿的正面部分而造。有人问：“难道世尊(bhagavā)金刚之身亦需曝晒？”答曰：“正等觉者……”等。此乃说此经之时。因寻光(byāmappabhā)不为任何光所胜，故不能（胜之）。虽然佛光不为日光所胜，然日光因其光线具有炎热之性，周遍散布，故猛烈而炽热，因此说“光线之热”。今为以譬喻阐明此义，故说“犹如……”等。

သုဝဏ္ဏာဝဋ္ဋံ ဝိယာတိ အစ္ဆေ သုဝဏ္ဏပတ္တေ ဝိနိဝတ္တအာဝဋ္ဋံ ဝိယ. ဂရဟဏစ္ဆရိယံ နာမ ကိရေတံ ‘‘အစ္ဆရိယမေတံ အဝိသိစ္ဆေဖလဝဒ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. န ဧဝမေတရဟီတိ အတ္တနော ပါကဋဝသေန ဝဒတိ, န ဣတရေသမ္ပီတိ. သိရာဇာလာတိ သိရာသန္တာနာ. ဧဝရူပံ န ဟောတီတိ အညေသံ ပါကတိကသတ္တာနံ ဝုတ္တာကာရံ ဝိယ န ဟောတိ ပုညသမ္ဘာရဿ ဥဠာရတမတ္တာ ဝိပစ္စနဿ ပရိယန္တဂတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အညေသံ အပါကဋ’’န္တိ. ဝလိယာဝဋ္ဋကန္တိ အပ္ပကံ ဝလိယာဝဋ္ဋံ. တေနာဟ ‘‘ကေသဂ္ဂပ္ပမာဏ’’န္တိ. သဗ္ဗာနီတိ သိရာဇာလာနိ. ပုရတော ဝင်္ကောတိ ထောကံ ပုရတော နတမတ္တံ သန္ဓာယာဟ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သွာယံ အညေသံ အပါကဋော’’တိ. နယဂ္ဂါဟတောတိ အနုမာနတော. ဓီ တန္တိ ဓီ-သဒ္ဒယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ. ဓီတိ ဇိဂုစ္ဆနတ္ထေ နိပါတော. ဓိက္ကာရောတိ ဇိဂုစ္ဆာပယောဂေါ. တံ ဖုသတူတိ တုယှံ ပါပုဏာတု.

“如金盘般(Suvaṇṇāvaṭṭaṃ viya)”，是说像由纯净金叶制成的圆盘。据说此乃“可责之奇迹(Garahaṇacchariyaṃ)”，犹如“此乃奇迹，无疑是果报之言”等。“如今非如是”，是就自身显现而言，非指他人亦然。“脉网(Sirājāla)”即脉络相连。“无如是相状”，是说不像其他凡俗众生有前述之相，因其福德资粮极为殊胜，果报已达究竟。因此说“他人所不见”。“微皱(Valiyāvaṭṭakaṃ)”即少许皱纹。因此说“如发梢大小”。“一切”指所有脉网。“前端微曲”是说稍微向前弯曲。因此说“此相他人所不见”。“由理而得”即由推论而知。“咄(Dhī)”，于“dhī”一词之用法，此为表达之语。“Dhī”是用于厌恶义的不变词。“呵斥(Dhikkāro)”是厌恶之语。“愿其触及你”是说愿其降临于你。

၂. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 优那婆婆罗门经释义

၅၁၂. အညမညဿာတိ အညော အညဿ. န ပစ္စနုဘောတိ အတ္တနော အဝိသယဘာဝတော. ဣဒါနိ တံ အညဝိသယတံ အနွယတော ဗျတိရေကတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

512. “相互的(Aññamaññassa)”，是指一个与另一个。不体验，因非自己之境界。今为从顺、逆两方面阐明其为他者之境界，故说“如果……”等。

ဝိသယာနိ ပဋိသရန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဋိသရဏံ. ဣန္ဒြိယဝိညာဏာနိ ဟိ အသတိပိ တာဒိသေ အဓိပ္ပာယေ အတ္တနော အာရမ္မဏဿ ယာထာဝတော သမ္ပဇာနနတော ပဝေဒနဝိဇာနနာနိ ကရောန္တာနိ ဝိယ ပဝတ္တန္တိ, တထာ လောကဿ အညတ္ထ သိဒ္ဓိတော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘မနော ပဋိသရဏံ, မနောဝ နေသံ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ မနောဒွါရိကဇဝနမနော ဟိ သဝိသေသံ မနောဝိသယံ ပစ္စနုဘောတိ, ပဉ္စဒွါရိကဇဝနမနော မနနမတ္တမေဝ ပစ္စနုဘဝတိ. ရဇ္ဇနာဒိဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ နိဒဿနမတ္တံ, တသ္မာ သဒ္ဒဟနာဒိပိ ဂဟိတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ပဉ္စဒွါရပ္ပဝတ္တိဝသေန တထာ ဝုတ္တံ. ဧကသ္မိံ ပန ဒွါရေတိ စက္ခုဒွါရေ.

诸境(visaya)于此归趣，故为归趣处(paṭisaraṇa)。诸根识虽无如是意趣，然因能如实了知自之所缘，犹如在进行告知与识别，此为世间所共许。因此，世尊(bhagavā)说：“意为归趣处，意能体验彼等之行境。”意门速行心能有差别地体验意所缘，五门速行心则仅体验思量而已。此处所举之贪等仅为例示，故当知亦包含信解等，此乃就五门转起而说。至于“于一门”，即于眼门。

ဒုဗ္ဗလဘောဇကာတိ [Pg.500] အပ္ပာနုဘာဝါ ရာဇဘောဂ္ဂါ. အာယန္တိ ဘောဂုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ. ယောတ္တဗန္ဓာဒိနိမိတ္တံ လဒ္ဓဗ္ဗကဟာပဏော ယောတ္တကဟာပဏော. အဒ္ဒုဗန္ဓာဒိနိမိတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗကဟာပဏော အဒ္ဒုကဟာပဏော. မာဃာတဃောသနာယ ကတာယ ဟိံသာနိမိတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗကဟာပဏော မာပဟာရကဟာပဏော. တဿ ပရိမာဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌကဟာပဏော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သတဝတ္ထုကန္တိ သတကရီသဝတ္ထုကံ.

“劣食者(Dubbalabhojakā)”指少威德之王俸者。“收入(Āya)”指财富生起之处。因结缚牛轭等事由而应得之钱币为“轭钱(yottakahāpaṇo)”。因捆绑等事由而应取之钱币为“缚钱(addukahāpaṇo)”。因宣布摩伽(Māgha)节所行之伤害而应取之钱币为“摩伽掠夺钱(māpahārakahāpaṇo)”。为示其量，故说“八钱”等。“百地(Satavatthukaṃ)”指拥有一百“迦里娑”(karīsa)之地。

မဂ္ဂသတီတိ အရိယမဂ္ဂသတိ. ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ ဟိ ဇဝနမနော ဥဿက္ကိတွာဝ မဂ္ဂသတိံ ပဋိသရတိ တပ္ပရိယောသာနတ္တာ. တန္တိ နိဗ္ဗာနံ. သာတိ ဖလဝိမုတ္တိ. ပဋိသရတိ အဂ္ဂမဂ္ဂသတိယာ. ဖလဝိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနန္တိ ဥဘယံ မဂ္ဂဿ သိဒ္ဓါယေဝါတိ. အာရမ္မဏဝသေန နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိသရဏန္တိ အပ္ပဋိသရဏံ အသင်္ခတာမတဿ သန္တိနိစ္စသဘာဝတ္တာ. သယံ ပန သဗ္ဗေသံယေဝ အရိယာနံ ပဋိသရဏံ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနံ အရဟတော ဂတီ’’တိ (ပရိ. ၃၃၉). နိဗ္ဗာနံ အနုပဝိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနနိဿယတ္တာ. န တတော ပရံ ဂစ္ဆတိ ဂတဿ အညဿ တာဒိသဿ အဘာဝါ. နိဗ္ဗာနံ ပရိ သဗ္ဗသော ဩသာနန္တိ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ.

“道念(Maggasati)”即圣道之念。勤修者之速行心奋起而归趣于道念，因道念为其终极。“彼(Taṃ)”指涅槃。“此(Sā)”指果解脱。其归趣于最上之道念。果解脱与涅槃二者皆为道之所成。就所缘而言，此（道念）无所归趣，故为“无归趣”，因无为不死（之涅槃）具有寂静、恒常之自性。然其自身实为一切圣者之归趣。因此说：“涅槃是阿罗汉的归宿”。已入涅槃，即依止于涅槃。自此无更远之所去，因无有其他如是之去处。涅槃是周遍、完全的终点，故为“涅槃为究竟(nibbānapariyosānaṃ)”。

မူလဇာတာ ဇာတမူလာ. တတော ဧဝ ပတိဋ္ဌိတာ. ကာ ပနဿာတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂေန အာဂတသဒ္ဓါ’’တိ. မဂ္ဂေါ ဒဠှာယ အသံဟာရိယသဒ္ဓါယ မူလံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာနိ စေဝ ဝိစိကိစ္ဆာစိတ္တဉ္စာတိ ပဉ္စ အကုသလစိတ္တာနိ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟီနာနိ. ပဉ္စ နီဝရဏာနီတိ ဧတ္ထ အပါယဂမနီယာနိ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ပဟီနာနိ, ဣတရာနိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဈာနေန ပဟီနာနီတိ ပဉ္စသု ဩရမ္ဘာဂိယကိလေသသံယောဇနေသု ဧကဒေသဝိဂမေနေဝ ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနော ဝိယ ဇာတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဈာနအနာဂါမိဋ္ဌာနေ ဌိတော’’တိ. တေနာဟ ‘‘သော အပရိဟီန…ပေ… နိဗ္ဗာယေယျာ’’တိ.

从根生起，已生起根，皆依此而立。问：“其根为何？”答：“由道而来的信心。”道是坚固不移信心的根。与见相应的（四种）心及疑相应心，此五不善心以正断而断除。于五盖中，导致恶趣者由初道断除，其余者由禅那以镇伏而断除。于五下分结中，仅断除一部分，如外结者一般生起，故说“住于禅那不还位”。是故说：“彼不退失……当证涅槃。”

၅. ပဌမပုဗ္ဗာရာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 初东园经释义

၅၁၅. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကေ ဧဝံ အာဂတသုတ္တံ အာဒိံ ကတွာ ဖလိန္ဒြိယာနေဝ ကထိတာနိ အဂ္ဂဖလဝသေန ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ.

515. 于东门楼中，以此经为始，因教说乃是以最上果的方式而来，故仅说诸果根。

၁၀. အာပဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 市集经释义

၅၂၀. ဥပရိ သဟ ဝိပဿနာယ တယော မဂ္ဂါတိ ဝိပဿနာယ သဟ သောတာပတ္တိဖလတော ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ. မဂ္ဂါဓိဂမေန ဣဒါနိ ပစ္စက္ခဘူတတ္တာ [Pg.501] ‘‘ဣမေ ခေါ တေ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ယံ အဂ္ဂဘူတံ, တဿ ဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ ဣန္ဒြိယဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ကတွာ. အတိဝိဇ္ဈိတွာ ပဿာမီတိ သစ္ဆိကတွာ ယာထာဝတော ပဿာမိ. စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟီတိ ဝီရိယိန္ဒြိယာဒီဟိ စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ. သာ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသဟဂတာ သိယာတိ မိဿကာ ဝုတ္တာ.

520. “上有与观俱行的三道”，是指从须陀洹果以上，与观俱行的三道。因已证得道而亲证，故说“此即是彼法”。其中，为显示最上者，以根的共性将其总合，而说“名为阿罗汉果根”。“洞穿而见”，即是亲证、如实而见。“以四根”，即是以精进根等四根。彼观与道、果相应，故称为“混合”。

ဇရာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

老品释义终

၆. သူကရခတဝဂ္ဂေါ

6. 猪掘品

၁. သာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 娑罗树经释义

၅၂၁. သူရဘာဝေနာတိ အတိသူရဘာဝေန. ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာတိ သစ္စပဋိဝေဓာယ.

521. “以勇健故”者，谓以极其勇健故。“为觉悟故”者，谓为彻证真谛故。

၂. မလ္လိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 茉莉夫人经释义

၅၂၂. စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနီတိ ပညိန္ဒြိယံ ဌပေတွာ သေသာနိ စတ္တာရိ. ‘‘အရိယဉာဏံ လောကုတ္တရ’’န္တိ ဝုတ္တံ မဂ္ဂဉာဏံ ကတွာ. အရိယ-သဒ္ဒေါ ပန ယထာ တထာ ဝိသုဒ္ဓေပိ ဟောတီတိ တာဒိသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တမ္ပိ ပနာ’’တိအာဒိ. ယထာ ဟိ စတ္တာရိန္ဒြိယာနိ မိဿကာနိ, ဧဝံ ပညိန္ဒြိယမ္ပိ မိဿကန္တိ ဝုစ္စမာနေ န ကောစိ ဝိရောဓောတိ အဓိပ္ပာယေနာဟ ‘‘တမ္ပိ ပန…ပေ… ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

522. “四根”者，谓除慧根外之其余四根。说“圣智是出世间”，是就道智而言。然“圣”一词亦可指一般清净，就此而言，故说“彼亦”等。其意为：如四根是混合的，说慧根亦是混合的，并无任何矛盾，故说“彼亦……是为恰当”。

၃. သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 有学经释义

၅၂၃. န သက္ကောတိ ဣန္ဒြိယာနံ အပရိပက္ကတ္တာ. အတ္ထီတိ ပဇာနာတိ နယဂ္ဂါဟေန, န ပစ္စက္ခတော. န ဟိ အရိယာပိ အနဓိဂတံ မဂ္ဂဖလံ ပစ္စဝေက္ခိတုံ သက္ကောန္တိ.

523. 因诸根尚未成熟故不能。以理智推度而知“有”，非由亲证。诚然，即使是圣者，亦不能省察尚未证得的道果。

၆. ပတိဋ္ဌိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 安立经释义

၅၂၆. သာသဝေသူတိ စတုရာသဝဝိနိမုတ္တေသု သေသဓမ္မေသု အာရမ္မဏေသု. တေသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇနကအနတ္ထတော စိတ္တံ ရက္ခတိ နာမ.

526. “于有漏法”者，谓于除解脱四漏之法外的其余诸法为所缘。于彼等所缘中，亦守护心，令不生起过患，是名为守护。

၈. သူကရခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 猪掘坑经释义

၅၂၈. တံ [Pg.502] သန္ဓာယာတိ တံ သူကရခတလေဏံ သန္ဓာယ. ဧတံ ‘‘သူကရခတာယ’’န္တိ ဝစနံ ဝုတ္တံ. ဘာဝနပုံသကန္တိ ဘာဝဇောတကံ နပုံသကဝစနံ ယထာ ‘‘ဝိသမံ ဝါတာ ဝါယန္တိ, ဧကမန္တံ နိသီဒီ’’တိ. ကိစ္စပဋိပတ္တိ တေသံ သံကာသနဋ္ဌေန သပတိသော, သပတိသော ဧဝ သပ္ပတိဿော, သဇေဋ္ဌကောတိ အာဟ ‘‘သပ္ပတိဿောတိ သဇေဋ္ဌကော’’တိ.

528. “就彼而言”者，谓就彼猪掘洞而言。“为猪所掘”一语，即为此而说。“状态中性词”者，谓指示状态的中性词，如“风逆吹”、“于一旁坐”。为阐明彼等之行仪，有敬意者，有敬意即有长上，故说“有敬意者即有长上”。

သူကရခတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

猪掘品释义终

၇. ဗောဓိပက္ခိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

7. 菩提分品释义

၅၃၁-၆၅၀. သတ္တာနံ ဖလာနံ ဟေတုဘူတာနိ ‘‘ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာနိ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိယေဝ ဖလူပစာရေန ‘‘သတ္တ ဖလာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. တာနိ စ ပုဗ္ဗဘာဂါနိ ‘‘ဣမေသံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ…ပေ… သတ္တာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ ဝစနတော. တေသန္တိ သတ္တာနံ ဖလာနံ. ‘‘ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလ’’န္တိ ဧဝံ အတီတသုတ္တေ ဝုတ္တာနိ ဟေဋ္ဌာ ဒွေ ဖလာနိ နာမာတိ ဝဒန္တိ. ယေဟိ ပန ဣန္ဒြိယေဟိ အညတြ ပန အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိံ သေသာနိ ဖလာနိ ဟောန္တိ, တာနိ စတ္တာရိ သပုဗ္ဗဘာဂါနိ လောကုတ္တရာနီတိ ဝုတ္တံ သိယာ.

531-650. 成为七果之因的，是由“诸比丘，因修习此五根故”等文所说的五根。此五根以果的譬喻，被称为“七果”。且依“诸比丘，因修习此五根……可期许七种功德”之语，彼等（五根）是前分。“彼等”者，谓七果。“二果中之随一果”，如是过去经中所说，是指下二果。然除中般涅槃者外，其余诸果由彼等根而有，彼四（根）及其前分，当可说是出世间。

ဣန္ဒြိယသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

根相应释义终

၅. သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 正勤相应释义

၆၅၁-၇၀၄. သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာ ‘‘အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယာ’’တိအာဒိဝစနတော.

651-704. 于正勤相应中，依“为断不善法”等语，可知其所说唯是前分观。

သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

正勤相应释义终

၆. ဗလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 力相应释义

၇၀၅-၈၁၂. ဗလသံယုတ္တေ ဗလာနိ မိဿကာနေဝ ကထိတာနိ ‘‘ဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဝစနတော.

705-812. 于力相应中，依“依止远离”一语，可知诸力被说为是混合的。

ဗလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

力相应释义终

၇. ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တံ

7. 神足相应

၁. စာပါလဝဂ္ဂေါ

1. 遮波罗品

၁. အပါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 此岸经释义

၈၁၃. ဆန္ဒံ [Pg.503] နိဿာယ ပဝတ္တော သမာဓီတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ အဓိပတိံ ကတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဆန္ဓသမာဓိ. ပဓာနသင်္ခါရာတိ စတုကိစ္စသာဓကဿ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. တေဟီတိ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရေဟိ. ဣဒ္ဓိယာ ပါဒန္တိ နိပ္ဖတ္တိပရိယာယေန ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန, ဣဇ္ဈန္တိ ဧတာယ သဒ္ဓါ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ဝါ ပရိယာယေန ‘‘ဣဒ္ဓီ’’တိ သင်္ခါတာနံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒိကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာနံ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရာနံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပါဒဘူတံ, သေသစိတ္တစေတသိကရာသိန္တိ အတ္ထော. သာ ဧဝ စ ယထာဝုတ္တဣဒ္ဓိ ယသ္မာ ဟေဋ္ဌိမာ ဟေဋ္ဌိမာ ဥပရိမာယ ဥပရိမာယ ပါဒဘူတာ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒ’’န္တိ. သေသေသူတိ ဝီရိယသမာဓိအာဒီသု. တတ္ထ ဟိ ဝီရိယံ စိတ္တံ ဝီမံသံ အဓိပတိံ ကတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဝီမံသာသမာဓီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တေ. ဧကပရိစ္ဆေဒေါဝ အတ္ထနိဒ္ဒေသော.

813. “依欲而起的定”者，谓以欲作为（kattukamyatāchanda）为主而得之定，即欲定。“精进行”者，乃能成办四事的正勤精进之同义词。“由彼等”者，谓由欲定及精进行。“神变之足”者，从成就的方面说，是成功之义；或从此方面说，“由此而成功、增长、达于卓越”，故名为“神变”（iddhi）。其义为：与近行禅等善心相应的欲定、精进行，是作为所依之基础，其余心、心所亦然。又，如所说之神变，因下下为上上之基础，故说“神变之基础，故为神足”。“于其余”者，谓于精进定等。于彼，当知以精进、心、观慧为主而得之定，即观慧定。“于此”者，谓于此神足相应。义释仅此一章。

၅. ဣဒ္ဓိပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 神变一分经释义

၈၁၇. ဣဒ္ဓိပဒေသန္တိ ဣဒ္ဓိယာ ဧကဒေသံ. ကော ပန သောတိ အာဟ – ‘‘တယော စ မဂ္ဂေ တီဏိ စ ဖလာနီ’’တိ.

817. “神变一分”者，谓神变之一部分。问：“此是何者？”答：“三道及三果。”

၆. သမတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 圆满经释义

၈၁၈. သမတ္တန္တိ သာမညဿ သမံ အတ္တနံ ဣဇ္ဈနံ သမတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ. ဝိဝဋ္ဋပါဒကာ ဧဝ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ ‘‘အပါရာ ပါရံ ဂမနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိအာဒိဝစနတော.

818. “圆满”者，谓沙门性之平静、自身之成就，即是圆满、具足。依“为从此岸去往彼岸而转起”等语，故说神足是导向解脱之基础。

၁၀. စေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 支提经释义

၈၂၂. ဥဒေနယက္ခဿ စေတိယဋ္ဌာနေတိ ဥဒေနဿ နာမ ယက္ခဿ ဒေဝါယတနသင်္ခေပေန ဣဋ္ဌကာဟိ ကတေ မဟာဇနဿ စိတ္တီကတဋ္ဌာနေ. ကတဝိဟာရောတိ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ တတ္ထ ကတဝိဟာရော. ဝုစ္စတီတိ ပုရိမဝေါဟာရေန [Pg.504] ‘‘ဥဒေနစေတိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဂေါတမကာဒီသုပီတိ ဂေါတမကစေတိယန္တိ ဧဝမာဒီသုပိ. ဧသေဝ နယောတိ စေတိယဋ္ဌာနေ ကတဝိဟာရဘာဝံ အတိဒိသတိ. ဝဍ္ဎိတာတိ ဘာဝနာပါရိပူရိဝသေန ပရိဗြူဟိတာ. ပုနပ္ပုနံ ကတာတိ ဘာဝနာယ ဗဟုလီကရဏဝသေန အပရာပရံ ပဝတ္တိတာ အာနီတာ. ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာတိ ယထာ ယုတ္တမာဇညယာနံ ဆေကေန သာရထိနာ အဓိဋ္ဌိတံ ယထာရုစိ ပဝတ္တိမရဟတိ, ဧဝံ ယထာရုစိ ပဝတ္တနာရဟတံ ဂမိတာ. ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ဝတ္ထု ဝိယ ကတာတိ သဗ္ဗသော ဥပက္ကိလေသဝိသောဓနေန ဣဒ္ဓိဝိသေသာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော သုဝိသောဓိတပရိဿယဝတ္ထု ဝိယ ကတာ. အဓိဋ္ဌိတာတိ ပဋိပက္ခဒူရီဘာဝတော သုဘာဝိတဘာဝေန တံတံအဓိဋ္ဌာနယောဂျတာယ ဌပိတာ. သမန္တတော စိတာတိ သဗ္ဗဘာဂေန ဘာဝနုပစယံ ဂမိတာ. တေနာဟ ‘‘သုဝဍ္ဎိတာ’’တိ. သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါတိ ဣဒ္ဓိဘာဝနာယ သိခပ္ပတ္တိယာ သမ္မဒေဝ သံသေဝိတာ.

822. “优陀那夜叉(Udenayakkhassa)的塔庙处”是指名叫优陀那的夜叉，其神庙以砖建成，为大众所敬仰之处。“所建寺院”是指为世尊于彼处所建的寺院。“称为”是说依循旧称，称为“优陀那塔庙”。“乔达摩咖等”是说如“乔达摩咖塔庙”等。此即其理，意指在塔庙处建造寺院的情况。“增长”是说通过修习圆满而得以滋养增强。“反复修习”是说通过多作修习而一再地生起、带来。“如调御车乘”是说犹如调御得当的良马车乘，由善巧的车夫驾驭，能随心所欲地行进，如此使其能随心所欲地运转。“以安立为义”即是以决意为义。“如同基础”是说通过完全清除诸随烦恼，成为生起种种神变之处，犹如清净的基础。“决意”是说因远离对治法，通过善修习，而安住于适合种种决意的状态。“周遍积集”是说在各方面都使修习增长。因此说“善增长”。“善发起”是说因神变修习已达顶峰，故为真正善修习。

အနိယမေနာတိ ‘‘ယဿ ကဿစီ’’တိ အနိယတဝစနေန. နိယမေတွာတိ ‘‘တထာဂတဿာ’’တိ သရူပဂ္ဂဟဏေန နိယမေတွာ. အာယုပ္ပမာဏန္တိ ပရမာယုပ္ပမာဏံ ဝဒတိ. တဿေဝ ဂဟဏေ ကာရဏံ ဗြဟ္မဇာလဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပန မဟာဗောဓိသတ္တာနံ စရိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဒါယိနော ကမ္မဿ အသင်္ခေယျာယုကတာသံဝတ္တနသမတ္ထတံ ဟဒယေ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓါနံ အာယုသင်္ခါရဿ ပရိဿယဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထတာ ပါဠိယံ အာဂတာ ဧဝါတိ ဣမံ ဘဒ္ဒကပ္ပမေဝ တိဋ္ဌေယျာတိ အဝေါစ.

“不限定”是指以“无论何人”这种不确定的言辞来表达。“限定”是指以“如来”一词，通过指明其自身之相来限定。“寿命量”是指最高的寿命量。至于选取它的原因，当依《梵网经》释义中所说之理而知。然而，大希瓦长老心存此念：大菩萨们在最后一生给予结生的业，具有能导致无量寿的力量；并且，诸佛的寿行具有镇伏灾患的能力，这一点在圣典中也已出现。因此他说：“（世尊）当住此贤劫。”

ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အဘိသုယျတီတိ ဧတေန ယထာ ဣဒ္ဓိဗလေန ဇရာယ န ပဋိဃာတော, ဧဝံ တေန မရဏဿပိ န ပဋိဃာတောတိ အတ္ထတော အာပန္နမေဝါတိ. ‘‘ကွ သရော ခိတ္တော, ကွစနိ ပတိတော’’တိ အညထာ ဝုဋ္ဌိတေနပိ ထေရဝါဒေန အဋ္ဌကထာဝစနမေဝ သမတ္ထိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘သော ပန န ရုစ္စတိ…ပေ… နိယမိတ’’န္တိ.

“因牙齿毁坏等而受责难”：以此可知，正如神变力不能阻止衰老，同样也不能阻止死亡，此义理已然达成。“箭射向何处，又落在何处”：应知，即使有其他兴起的上座部说法，也支持了义注之言。因此，他说：“然而他不赞同……乃至……被限定”。

ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ယထာ ကိဉ္စိ အတ္ထာနတ္ထံ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကာ, ဧဝံ အဘိဘူတစိတ္တော. သော ပန အဘိဘဝေါ မဟတာ ဥဒကောဃေန အပ္ပကဿ ဥဒကဿ အဇ္ဈောတ္ထရဏံ ဝိယ အဟောသီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဇ္ဈောတ္ထဋစိတ္တော’’တိ. အညောတိ ထေရတော, အရိယေဟိ ဝါ အညော ယော ကောစိ ပရော [Pg.505] ပုထုဇ္ဇနော. ပုထုဇ္ဇနဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ယထာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသော မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော ကိဉ္စိ အတ္ထာနတ္ထံ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ထေရော ဘဂဝတာ ကတံ နိမိတ္တောဘာသံ သဗ္ဗသော န သလ္လက္ခေသီတိ ဒဿနတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘မာရော ဟီ’’တိအာဒိ. စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာတိ အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ သညာဝိပလ္လာသော, စိတ္တဝိပလ္လာသော, ဒုက္ခေ ‘‘သုခ’’န္တိ သညာဝိပလ္လာသော, စိတ္တဝိပလ္လာသောတိ ဣမေ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ. တေနာတိ ယဒိပိ ဣတရေ အဋ္ဌ ဝိပလ္လာသာ ပဟီနာ, ယထာဝုတ္တာနံ စတုန္နံ ဝိပလ္လာသာနံ အပ္ပဟီနဘာဝေန. အဿာတိ ထေရဿ.

“心被缠缚者”(Pariyuṭṭhitacitta)是指心被征服，以至于无法辨别利害。这种征服犹如巨大的洪水淹没少量的水，因此说“心被淹没”。“其他者”是指除了长老或圣者之外的任何其他凡夫。此处提及凡夫，是为了说明：犹如完全未断颠倒之人，心被魔罗缠缚而无法辨别利害，长老也同样完全没有觉察到世尊所示的相与光辉。因此说“因为魔罗”等等。“四颠倒”是指：于不净作“净”想的想颠倒、心颠倒；于苦作“乐”想的想颠倒、心颠倒——此即四种颠倒。“因此”是指，即使其他的八种颠倒已经断除，但因前述四种颠倒尚未断除。“他的”(Assa)是指这位长老的。

မဒ္ဒတီတိ ဖုသနမတ္တေန မဒ္ဒန္တော ဝိယ ဟောတိ, အညထာ တေန မဒ္ဒိတေ သတ္တာနံ မရဏမေဝ သိယာ, ကိံ သက္ခိဿတိ န သက္ခိဿတီတိ အဓိပ္ပာယော. ကသ္မာ န သက္ခိဿတိ? နနု ဧသ အဂ္ဂသာဝကဿ မဟိဒ္ဓိကဿ မဟာနုဘာဝဿ ကုစ္ဆိံ ပဝိဋ္ဌောတိ? သစ္စံ ပဝိဋ္ဌော, တဉ္စ ခေါ အတ္တနော မဟာနုဘာဝဿ ဒဿနတ္ထံ, န ဝိဗာဓနာဓိပ္ပာယေန. ဝိဗာဓနာဓိပ္ပာယေန ပန ဣဓ ‘‘ကိံ သက္ခိဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ ဟဒယမဒ္ဒနဿ အဓိကတတ္တာ. နိမိတ္တောဘာသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘တိဋ္ဌတု ဘဂဝါ ကပ္ပ’’န္တိ သကလကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနယာစနာယ ‘‘ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ’’တိအာဒိနာ အညာပဒေသေန အတ္တနော စတုရိဒ္ဓိပါဒဘာဝနာနုဘာဝေန ကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနသမတ္ထတာဝသေန သညုပ္ပာဒနံ နိမိတ္တံ. တထာ ပန ပရိယာယဂ္ဂဟဏံ မုဉ္စိတွာ ဥဇုကံယေဝ အတ္တနော အဓိပ္ပာယဝိဘာဝနံ ဩဘာသော. ဇာနန္တောယေဝါတိ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတဘာဝံ ဇာနန္တော ဧဝ. အတ္တနော အပရာဓဟေတုကော သတ္တာနံ သောကော တနုကော ဟောတိ, န ဗလဝါတိ အာဟ – ‘‘ဒေါသာရောပနေန သောကတနုကရဏတ္ထ’’န္တိ. ကိံ ပန ထေရော မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တကာလေ ပဝတ္တိံ ပစ္ဆာ ဇာနာတီတိ? န ဇာနာတိ သဘာဝေန, ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ပန ဇာနာတိ.

“磨”(Maddati)是指仅以触碰即似磨，否则若被彼磨，众生唯有死亡。（魔罗）能否成功？不能成功。此为密意。为何不能成功？难道不是这位大神通、大威德的上首弟子已进入其腹中吗？确实进入了，但那是为了展现自身的大威德，并非为了恼害。然而，此处就恼害之意图而言，因（魔罗）对（阿难）的压制心识极为强烈，故说“他能做什么呢？”。“相与光辉”(Nimittobhāsa)中，通过“阿难，无论谁，修习了四神足”等间接言辞，来请求“愿世尊住世一劫”，以此暗示凭借自身修习四神足的力量，有能力住世一劫，从而令（阿难）生起此念，此为“相”。而舍弃迂回的方式，直接显明自己的意图，即是“光辉”。“确实知道”(Jānantoyeva)是指确实知道（阿难）心被魔罗缠缚之事。因自己的过失而使众生的悲伤变得轻微，而非强烈，故说“为了通过归咎于（阿难的）过失来减轻（众生的）悲伤”。那么，长老是在心被魔罗缠缚之时，过后才知道所发生之事吗？他并非依自力而知，而是通过佛陀的威力而知。

အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော ဂုဏမာရဏေန မာရေတိ, ဝိရာဂဝိဗန္ဓနေန ဝါ ဇာတိနိမိတ္တတာယ တတ္ထ တတ္ထ ဇာတံ မာရေန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘မာရေတီတိ မာရော’’တိ ဝုတ္တံ. အတိပါပတ္တာ ပါပိမာ. ကဏှဓမ္မသမန္နာဂတော ကဏှော. ဝိရာဂါဒိဂုဏာနံ အန္တကရဏတော အန္တကော. သတ္တာနံ အနတ္ထာဝဟံ ပဋိပတ္တိံ န မုဉ္စတီတိ နမုစိ. အတ္တနော မာရပါသေန ပမတ္တေ ဗန္ဓတိ, ပမတ္တာ ဝါ ဗန္ဓူ ဧတဿာတိ ပမတ္တဗန္ဓု. သတ္တမသတ္တာဟတော ပရံ သတ္တ [Pg.506] အဟာနိ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ’’တိ, န ပန ပလ္လင်္ကသတ္တာဟာဒိ ဝိယ နိယတကိစ္စဿ အဋ္ဌမသတ္တာဟဿ နာမ လဗ္ဘနတော. သတ္တမသတ္တာဟဿ ဟိ ပရတော အဇပါလနိဂြောဓမူလေ ဗြဟ္မုနော သက္ကဿ စ ပဋိညာတဓမ္မဒေသနံ ဘဂဝန္တံ ဉတွာ ‘‘ဣဒါနိ သတ္တေ ဓမ္မဒေသနာယ မမ ဝိသယံ အတိက္ကာမေဿတီ’’တိ သဉ္ဇာတဒေါမနဿော ဟုတွာ ဌိတော စိန္တေသိ, ‘‘ဟန္ဒာဟံ ဒါနိ နံ ဥပါယေန ပရိနိဗ္ဗာပေဿာမိ, ဧဝမဿ မနောရထော အညထတ္တံ ဂမိဿတိ, မမ မနောရထော ဣဇ္ဈိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော – ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ပရိနိဗ္ဗာနံ ယာစိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အဇ္ဇာတိ အာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနဒိဝသံ သန္ဓာယာဟ. ဘဂဝါ စဿ အတိဗန္ဓနာဓိပ္ပာယံ ဇာနန္တောပိ တံ အနာဝိကတွာ ပရိနိဗ္ဗာနဿ အကာလဘာဝမေဝ ပကာသေန္တော ယာစနံ ပဋိက္ခိပိ. တေနာဟ ‘‘န တာဝါဟ’’န္တိအာဒိ.

“杀害者即魔罗”(māretīti māro)是说：通过使人从事无益之事，以杀害善法的方式来杀害；或通过束缚离贪，因其为再生之相，犹如杀害处处出生者。“恶者”(pāpimā)是因其极其邪恶。“黑暗者”(kaṇho)是因其具足黑暗之法。“终结者”(antako)是因其能终结离贪等善德。“不施放者”(namuci)是因其不放弃对众生有害的行为。“放逸者之亲属”(pamattabandhu)是因其用魔罗之索束缚放逸者，或因放逸者是其亲属。“第八个七日”是指第七个七日之后。此非如（佛陀成道后）禅坐七日等有固定之事，而得“第八个七日”之名。实则，在第七个七日之后，世尊于阿迦巴喇榕树(ajapālanigrodha)下，了知梵天与帝释天已祈请说法，魔罗心生忧恼，思忖道：“如今他将为众生说法，令他们超越我的境域。”他站立一旁，又想：“我当设法劝他入般涅槃，如此他的心愿将变，而我的心愿将成。”思忖已，他走近世尊，立于一旁，以“世尊，请您现在入般涅槃吧”等语祈请入灭。此即“第八个七日”等语所指之事。其中，“今日”(ajja)是指舍弃寿行之日。世尊虽知其极力束缚之意图，却不揭示，仅开示尚未到入般涅槃之时，而拒绝其请求。因此说“我暂且不……”等等。

မဂ္ဂဝသေန ဗျတ္တာတိ သစ္စပဋိဝေဓဝေယျတ္တိယေန ဗျတ္တာ. တထေဝ ဝိနီတာတိ မဂ္ဂဝသေန ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒဝိနယေန ဝိနီတာ. တထာ ဝိသာရဒါတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေနေဝ သတ္ထုသာသနေ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တိယာ ဝိသာရဒါ, သာရဇ္ဇကရာနံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒိပါပဓမ္မာနံ ဝိဂမေန ဝိသာရဒဘာဝံ ပတ္တာတိ အတ္ထော. ယဿ သုတဿ ဝသေန ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရဏံ သမ္ဘဝတိ, တံ ဣဓ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ‘‘သုတ’’န္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘တေပိဋကဝသေနာ’’တိ. တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ သမူဟော တေပိဋကံ, တီဏိ ဝါ ပိဋကာနိ တိပိဋကံ, တိပိဋကမေဝ တေပိဋကံ, တဿ ဝသေန. တဒေဝါတိ ယံ တံ တေပိဋကံ သောတဗ္ဗဘာဝေန သုတန္တိ ဝုတ္တံ, တမေဝ. ဓမ္မန္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မံ. ဓာရေန္တီတိ သုဝဏ္ဏဘာဇနေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသံ ဝိယ အဝိနဿန္တံ ကတွာ သုပ္ပဂုဏသုပ္ပဝတ္တိဘာဝေန ဓာရေန္တိ ဟဒယေ ဌပေန္တိ. ဣတိ ပရိယတ္တိဓမ္မဝသေန ဗဟုဿုတဓမ္မဓရဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဋိဝေဓဝသေနပိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အရိယဓမ္မဿာတိ မဂ္ဂဖလဓမ္မဿ, နဝဝိဓဿ ဝါ လောကုတ္တရဓမ္မဿ. အနုဓမ္မဘူတန္တိ အဓိဂမာယာနုရူပံ ဓမ္မဘူတံ. အနုစ္ဆဝိကပဋိပဒန္တိ တမေဝ ဝိပဿနာဓမ္မမာဟ, ဆဗ္ဗိဓာ ဝိသုဒ္ဓိယော ဝါ. အနုဓမ္မန္တိ နိဗ္ဗာနဓမ္မဿ အနုဓမ္မော, ယထာဝုတ္တပဋိပဒါ, တဿာနုရူပံ အဘိသလ္လေခိတံ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဓမ္မံ. စရဏသီလာတိ သမာဒါယ ဝတ္တနသီလာ. အနုမဂ္ဂဖလဓမ္မော ဧတိဿာတိ ဝါ အနုဓမ္မာ, ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ, တဿ စရဏသီလာ. အတ္တနော အာစရိယဝါဒန္တိ အတ္တနော အာစရိယဿ [Pg.507] သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝါဒံ. သဒေဝကဿ လောကဿ အာစာရသိက္ခာပနေန အာစရိယော, ဘဂဝါ, တဿ ဝါဒေါ, စတုသစ္စဒေသနာ.

于道善巧者，即是于谛理通达而善巧。如是调伏者，即是以道彻底断除烦恼而得调伏。如是具足无畏者，即是由证得圣道故，于导师教法中获得无畏，因邪见、疑等引生怖畏之恶法已灭尽，故得无畏之义。依所闻之法，能出离轮回之苦，此处以最胜的解释(ukkaṭṭhaniddesa)将“闻”意指为三藏，故说“依于三藏”。三藏(tepiṭakaṃ)是三部藏的集合，或三部藏即是三藏(tipiṭakaṃ)，以此而言。所谓“彼即是”，即是前述作为所应听闻之三藏法。法者，即教理法。持法者，如置狮脂(sīhavasa)于金器中不令毁坏一般，以善巧、善行的方式持守于心。如是依教理法显示了多闻持法之相，今为显示依通达之相，故说“或者”等语。圣法者，即道果之法，或九种出世间法。随顺法者，即与证悟相应的法。如理行道者，即指彼观(vipassanā)法，或六种清净。随顺法者，即涅槃法之随顺法，如前所说之行道，与其相应的少欲等法。行持戒律者，即受持奉行之戒。或者说，此戒是为了随顺道果法，即导向出离的观(vuṭṭhānagāminivipassanā)，依此奉行。自师之说者，即自师正等觉者之说。因其教导天人世间之行仪，故为导师，即世尊(bhagavā)，其说即是四谛之教说。

အာစိက္ခိဿန္တီတိ အာဒိတော ကထေဿန္တိ, အတ္တနာ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေန ပရေ ဥဂ္ဂဏှာပေဿန္တီတိ အတ္ထော. ဒေသေဿန္တီတိ ဝါစေဿန္တိ, ပါဠိံ သမ္မာ ပဗောဓေဿန္တီတိ အတ္ထော. ပညပေဿန္တီတိ ပဇာနာပေဿန္တိ, သင်္ကာသေဿန္တီတိ အတ္ထော. ပဋ္ဌပေဿန္တီတိ ပကာရေဟိ ဌပေဿန္တိ, ပကာသေဿန္တီတိ အတ္ထော. ဝိဝရိဿန္တီတိ ဝိဝဋံ ကရိဿန္တိ. ဝိဘဇိဿန္တီတိ ဝိဘတ္တံ ကရိဿန္တိ. ဥတ္တာနီကရိဿန္တီတိ အနုတ္တာနံ ဂမ္ဘီရံ ဥတ္တာနံ ပါကဋံ ကရိဿန္တိ. သဟဓမ္မေနာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ကာရဏပရိယာယော ‘‘ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၇၂၀) ဝိယာတိ အာဟ ‘‘သဟေတုကေန သကာရဏေန ဝစနေနာ’’တိ.

开示者，即从一开始就讲述，意思是依照自己所学之方式教导他人学习。教导者，即是诵读，意思是使人正确理解圣典。阐明者，即是使人明白，也就是详细解释之意。建立者，即是以各种方式确立，也就是彰显之意。揭示者，即是使之显露。分析者，即是使之详细区分。令明了者，即是使深奥难懂的变得浅显易懂。以法(sahadhammena)者，此处的“法”字是“因”的同义词，如“于因之智为法无碍解”(vibha. 720)等句，故说“以有因、有缘之言说”。

သပ္ပာဋိဟာရိယန္တိ သနိဿရဏံ. ယထာ ပရဝါဒံ ဘဉ္ဇိတွာ သကဝါဒေါ ပတိဋ္ဌဟတိ, ဧဝံ ဟေတုဒါဟရဏေဟိ ယထာဓိဂတမတ္ထံ သမ္ပာဒေတွာ ဓမ္မံ ကထေဿန္တိ. တေနာဟ ‘‘နိယျာနိကံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’’တိ, နဝဝိဓံ လောကုတ္တရံ ဓမ္မံ ပဗောဓေဿန္တီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘ပညပေဿန္တီ’’တိအာဒီဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ ဆ အတ္ထပဒါနိ ဒဿိတာနိ, အာဒိတော ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဆ ဗျဉ္ဇနပဒါနိ. ဧတ္တာဝတာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သံဝဏ္ဏနာနယေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ နေတ္တိယံ (နေတ္တိ. သင်္ဂဟဝါရ) ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တံ, တံ သဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာ’’တိ.

具神效者，即导出离。如同驳倒他宗之说后，确立自宗，如是藉由因与譬喻，如实成就已证得之义而说法。因此说“将法作为导出离之法而宣讲”，意思是使人觉悟九种出世间法。在此处，“阐明”等六个词显示了六种义句，而最初的两个词则显示了六种文句。总而言之，即是以释义(saṃvaṇṇanā)之方式，将三藏佛言总摄而显示。如《导论》(Netti)所说：“十二句即是经，其为全部之文与义。”

သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတန္တိ အဓိသီလသိက္ခာဒိသိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ. သကလံ သာသနဗြဟ္မစရိယန္တိ အနဝသေသံ သတ္ထုသာသနဘူတံ သေဋ္ဌစရိယံ. သမိဒ္ဓန္တိ သမ္မဒေဝ ဝဍ္ဎိတံ. ဈာနဿာဒဝသေနာတိ တေဟိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သမဓိဂတဈာနသုခဝသေန. ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တန္တိ ဥဠာရပဏီတဘာဝူပဂမနေန သဗ္ဗသော ပရိဝုဍ္ဎိမုပဂတံ. သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ ဝိယ အဘိညာသမ္ပဒါဟိ သာသနာဘိဝုဍ္ဎိယာ မတ္ထကပ္ပတ္တိတော. ပတိဋ္ဌိတဝသေနာတိ ပတိဋ္ဌာနဝသေန, ပတိဋ္ဌပ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော. ပဋိဝေဓဝသေန ဗဟုနော ဇနဿ ဟိတံ ဗာဟုဇညံ. တေနာဟ ‘‘မဟာဇနာဘိသမယဝသေနာ’’တိ. ပုထု ပုထုလံ ဘူတံ ဇာတံ, ပုထုတ္တံ ဘူတံ ပတ္တန္တိ ဝါ ပုထုဘူတံ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗာကာရေန ပုထုလဘာဝပ္ပတ္တ’’န္တိ. သုဋ္ဌု ပကာသိတန္တိ သမ္မဒေဝ အာဒိကလျာဏာဒိဘာဝေန ပဝေဒိတံ.

含摄三学者，即包含增上戒学等三学之总摄。全分圣教梵行者，即毫无遗漏的导师的教法，最殊胜的梵行。兴盛者，即充分地增长。依禅悦者，即由那些比丘们证得的禅定之乐。达至增上者，即以殊胜与微妙达到全面的增长。犹如波利质多罗树花(pāḷiphulla)盛开，以诸神通成就令圣教极度发展，达到顶峰。依止住立者，即安住，意为已达安立。以通达利益众多众生，故为大众所知。因此说“依大众现观而言”。普遍者，即成为广大，或达到普遍的状态。因此说“已达一切方面的广大”。善妙开显者，即如实地以初善等方式宣说。

သတိံ [Pg.508] သူပဋ္ဌိတံ ကတွာတိ အယံ ကာယာဒိဝိဘာဂေါ အတ္တဘာဝသညိတော ဒုက္ခဘာရော မယာ ဧတ္တကံ ကာလံ ဝဟိတော, ဣဒါနိ ပန န ဝဟိတဗ္ဗော, ဧတဿ အဝဟနတ္ထံ စိရတရံ ကာလံ အရိယမဂ္ဂသမ္ဘာရော သမ္ဘတော, သွာယံ အရိယမဂ္ဂေါ ပဋိဝိဒ္ဓေါ, ယတော ဣမေ ကာယာဒယော အသုဘာဒိတော သဘာဝါဒိတော သမ္မဒေဝ ပရိညာတာတိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သတိံ ယထာတထံ ဝိသယေ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတံ ကတွာ. ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ယသ္မာ ဣမဿ အတ္တဘာဝသညိတဿ ဒုက္ခဘာရဿ ဝဟနေ ပယောဇနဘူတံ အတ္တဟိတံ ဗောဓိမူလေ ဧဝ ပရိသမာပိတံ, ပရဟိတံ ပန ဗုဒ္ဓဝေနေယျဝိနယနံ ပရိသမာပိတံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ, တံ ဒါနိ မာသတ္တယေနေဝ ပရိသမာပနံ ပါပုဏိဿတိ, တသ္မာ အာဟ ‘‘ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သစ္စဘာဂေန ဝိနိစ္ဆယံ ကတွာ. အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇီတိ အာယုနော ဇီဝိတဿ အဘိသင်္ခရဏံ ဖလသမာပတ္တိဓမ္မံ န သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ ဝိဿဇိ, တံ ဝိဿဇ္ဇနေနေဝ တေန အဘိသင်္ခရီယမာနံ ဇီဝိတသင်္ခါရံ န ပဝတ္တယိဿာမီတိ ဝိဿဇိ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ.

将念善安立者，谓：此身等差别，名为“自体”之苦蕴，我已荷负多时，今不应再负。为卸此担，长时积集圣道资粮，此圣道今已通达，由此身等之不净相、自性相等皆已如实遍知，故四种念已如实地善安立于所缘境。以智决断者，谓：因为背负此名为“自体”的苦蕴，其目的中的自利已于菩提树下圆满；利他，即调伏佛陀所化之众生，亦已圆满，达于究竟。如今，仅三月即得圆满，故说“我将于毘舍佉(Visākhā)月圆日般涅槃”，如是依佛智决断，以谛实作抉择。舍寿行者，谓：舍弃了“我将进入能资益寿命之果定”，由舍弃故，彼所资益之寿行将不复转起。故说“于彼”等。

ဌာနမဟန္တတာယပိ ပဝတ္တိအာကာရမဟန္တတာယပိ မဟန္တော ပထဝီကမ္ပော. တတ္ထ ဌာနမဟန္တတာယ ဘူမိစာလဿ မဟန္တတံ ဒဿေတုံ ‘‘တဒါ…ပေ… အကမ္ပိတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တံ, သာ ပန ဇာတိခေတ္တဘူတာ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧဝ, န ယာ ကာစိ. ယာ မဟာဘိနီဟာရမဟာဇာတိအာဒီသုပိ အကမ္ပိတ္ထ, တဒါပိ တတ္တကာယ ဧဝ ကမ္ပနေ ကိံ ကာရဏံ? ဇာတိခေတ္တဘာဝေန တဿေဝ အာဒိတော ပရိဂ္ဂဟဿ ကတတ္တာ, ပရိဂ္ဂဟဏဉ္စဿ ဓမ္မတာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ပုရိမဗုဒ္ဓါနမ္ပိ တတ္တကမေဝ ဇာတိခေတ္တံ အဟောသိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒသသဟဿီ လောကဓာတု နိဿဒ္ဒါ ဟောတိ နိရာကုလာ…ပေ… မဟာသမုဒ္ဒေါ အာဘုဇတိ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပတီ’’တိ စ အာဒိ. ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ဆပ္ပကာရပ္ပဝေဓနေန. အဝီတရာဂေ ဘိံသေတီတိ ဘိံသနော, သော ဧဝ ဘိံသနကောတိ အာဟ ‘‘ဘယဇနကော’’တိ. ဒေဝဘေရိယောတိ ဒေဝဒုန္ဒုဘိသဒ္ဒဿ ပရိယာယဝစနမတ္တံ, န စေတ္ထ ကာစိ ဘေရီ ဒေဝဒုန္ဒုဘီတိ အဓိပ္ပေတာ, အထ ခေါ ဥပ္ပာတဘာဝေန လဗ္ဘမာနော အာကာသတော နိဂ္ဃောသသဒ္ဒေါ. တေနာဟ ‘‘ဒေဝေါ’’တိအာဒိ. ဒေဝေါတိ မေဃော. တဿ ဟိ တဒါ အစ္ဆဘာဝေန အာကာသဿ ဝဿာဘာဝေန သုက္ခဂဇ္ဇိတသညိတေ [Pg.509] သဒ္ဒေ နိစ္ဆရန္တေ ဒေဝဒုန္ဒုဘိသမညာ. တေနာဟ ‘‘ဒေဝေါ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇီ’’တိ.

大地震动之所以称为大，既因其范围广大，亦因其显现方式的殊胜。此处为显示地震范围之广大，故说“那时……乃至……震动了”，这指的是作为诞生地的整个万界，而非其他。即便在大出离、大降生等重要时刻也震动了，为何那时也仅限于此范围的震动呢？因为从最初即以万界为诞生地，这种规定应当理解为法尔自然之理。过去诸佛之诞生地也同样是这个万界。如经说：“万界寂然无声……大海翻腾，万界震动”等等。以水为界，现六种震动相。能使未离贪者恐惧，故称惊怖，即“令人恐惧”之意。“天鼓”只是天鼓之声的另一种说法，此处并非特指某种天鼓，而是指因异变而从虚空发出的轰鸣声。所以说“天”等。“天”指云。当时天空晴朗，因无雨而发出类似旱雷的声音时，这种声音被称为天鼓。因此说“天发出旱雷的轰鸣”。

ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌန္တိ ‘‘ဧဝံ စိရတရကာလံ ဝဟိတော အယံ အတ္တဘာဝသညိတော ဒုက္ခဘာရော, ဒါနိ န စိရဿေဝ နိက္ခိပိဿာမီ’’တိ သဉ္ဇာတသောမနဿော ဘဂဝါ သဘာဝေနေဝ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတိ, ဧဝံ ဥဒါနေန္တေန အယမ္ပိ အတ္ထော သာဓိတော ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

关于“由喜悦的冲动所发出”：世尊心中生起喜悦，思惟：“如此长久以来，这被称为自体的苦担一直被背负着，现在不久之后就能放下。”世尊自然地发出由喜悦的冲动所引发的自说。为了显示通过发出这样的自说，此义也得以成就，故义注中说“为何”等。

တုလီယတီတိ တုလန္တိ တုလ-သဒ္ဒေါ ကမ္မသာဓနောတိ ဒဿေတုံ ‘‘တုလိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အပ္ပာနုဘာဝတာယ ပရိစ္ဆိန္နံ. တထာ ဟိ တံ ပဋိပက္ခေန ပရိတော ခဏ္ဍိတဘာဝေန ပရိတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိပက္ခဝိက္ခမ္ဘနတော ဒီဃသန္တာနတာယ ဝိပုလဖလတာယ စ န တုလံ န ပရိစ္ဆိန္နံ. ယေဟိ ကာရဏေဟိ ပုဗ္ဗေ အဝိသေသတော ‘‘မဟဂ္ဂတံ အတုလ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တာနိ ကာရဏာနိ ရူပါဝစရတော အာရုပ္ပဿ သာတိသယံ ဝိဇ္ဇန္တီတိ အရူပါဝစရံ အတုလန္တိ ဝုတ္တံ, ဣတရဉ္စ တုလန္တိ. အပ္ပဝိပါကန္တိ တီသုပိ ကမ္မေသု ယံ အပ္ပဝိပါကံ ဟီနံ, တံ တုလံ. ဗဟုဝိပါကန္တိ ယံ မဟာဝိပါကံ ပဏီတံ, တံ အတုလံ. ယံ ပနေတ္ထ မဇ္ဈိမံ, တံ ဟီနံ ဥက္ကဋ္ဌန္တိ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒွီသု ဘာဂေသု ပက္ခိပိတဗ္ဗံ. ဟီနတ္တိကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ အပ္ပဗဟုဝိပါကတံ နိဒ္ဓါရေတွာ တဿ ဝသေန တုလာတုလဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္ဘဝတိ ဧတသ္မာတိ သမ္ဘဝေါတိ အာဟ ‘‘သမ္ဘဝ^ ဟေတုဘူတ’’န္တိ. နိယကဇ္ဈတ္တရတောတိ သသန္တာနဓမ္မေသု ဝိပဿနာဝသေန ဂေါစရာသေဝနာယ စ ရတော. သဝိပါကံ သမာနံ ပဝတ္တိဝိပါကမတ္တဒါယိကမ္မံ သဝိပါကဋ္ဌေန သမ္ဘဝံ, န စ တံ ကာမာဒိ^ ဘဝါဘိသင်္ခါရကန္တိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ သမ္ဘဝန္တိ ဝတွာ ‘‘ဘဝသင်္ခါရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဩဿဇီတိ အရိယမဂ္ဂေန အဝဿဇိ. ကဝစံ ဝိယ အတ္တဘာဝံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ အတ္တနိ သမ္ဘူတတ္တာ အတ္တသမ္ဘဝံ ကိလေသဉ္စ အဘိန္ဒီတိ ကိလေသဘေဒသဟဘာဝိကမ္မောဿဇ္ဇနံ ဒဿေန္တော တဒုဘယဿ ကာရဏမာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော’’တိ.

“被称量”（tulīyati）故为“称”（tula），为显示“tula”一词是业格派生，故说“已称量”（tulita）。因威力微弱，故为“有限”（paricchinna）。同样地，因其被对治法从各方面摧破，故被称为“少量”（paritta）。由于镇伏对治法、长久相续及广大果报，故为“不可称量”（na tulaṃ）、“无限”（na paricchinna）。先前不加区别地说“大而无量”（mahaggataṃ atulaṃ），其原因在无色界（āruppa）比色界（rūpāvacara）更为殊胜，故说无色界为“无量”（atula），其余为“可称量”（tula）。“少异熟”，在三业中，若异熟少而低劣，则为“可称量”。“多异熟”，若异熟大而殊胜，则为“无量”。其中若有中等者，则应分为低劣与殊胜二种，归入两部分中。在劣三法（hīnattika）的释义中，应依所说之理确定异熟的多少，并依此了知可称量与无量之别。“从此处产生”（sambhavati etasmā）故为“产生”（sambhava），即说“产生是因”。“乐于内”（niyakajjhattarato），即对自身相续之法，以观（vipassanā）的方式及通过修习行境而乐在其中。虽有异熟，但仅能给予现行异熟的业，因其有异熟义，故为“产生”，然其非欲有等之有行（bhavābhisaṅkhāra），为区别于此，故先说“产生”，再说“有行”。“舍弃”（ossajī），即以圣道舍弃（avassaji）。为显示与破除烦恼同时发生的业之舍弃——即破除了如铠甲般包裹自体的、自身所生的烦恼——而说明此二者之因，故说“乐于内”（ajjhattarato）、“得定”（samāhito）。

ပဌမဝိကပ္ပေ အဝသဇ္ဇနမေဝ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ အဝသဇ္ဇနာကာရောတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တီရေန္တောတိ ‘‘ဥပ္ပာဒေါ ဘယံ, အနုပ္ပာဒေါ ခေမ’’န္တိအာဒိနာ ဝီမံသန္တော. တုလေန္တော တီရေန္တောတိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ဘဝသင်္ခါရဿ အဝသဇ္ဇနာကာရံ သရူပတော ဒဿေတိ. ဧဝန္တိအာဒိနာ [Pg.510] ပန ဥဒါနဂါထာဝဏ္ဏနာယံ အာဒိတော ဝုတ္တမတ္ထံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ. အဘီတဘာဝဉာပနတ္ထဉ္စာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

在第一种分别（paṭhamavikappa）中只说了“舍离”（avasajjana）。此处为显示舍离的方式（avasajjanākāra），故说“或者”（atha vā）等。其中，“审察”（tīrento）即是通过“生起是怖，不生起是安稳”等进行思量（vīmaṃsanto）。为详细说明以“称量”（tulento）、“审察”（tīrento）等简略说过的意思，故说“五蕴”（pañcakkhandhā）等，从而从本质上展示对有行（bhavasaṅkhāra）的舍离方式。又以“如是”等，用总结的方式说明了在《自说》（Udāna）偈颂释义开头所说的事情。应当了知，“为了显示无畏的状态”（abhītabhāvañāpanatthañca）这一含义也包含在内。

စာပါလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

遮波罗品释义终。

၂. ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေါ

2. 宫殿震动品

၁-၂. ပုဗ္ဗသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. 初经等释义

၈၂၃-၈၂၄. ပရတော ဣမသ္မိံ ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေ ဒသမသုတ္တေ အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. ဆအဘိညာပါဒကာတိ ဆန္နံ အဘိညာနံ ပါဒကဘူတာ ပဓာနဘူတာ. ယထာ ပဌမသုတ္တေ, တထာ ဒုတိယတတိယသုတ္တေသုပိ စ ဆအဘိညာပါဒကာ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာတိ အတ္ထော.

823-824. 此后将在《宫殿震动品》（Pāsādakampanavagga）第十经中显现。“六通之基”（Chaabhiññāpādakā）即作为六神通（cha abhiññā）之基础、主要部分。如同第一经，第二经和第三经也同样讲述了作为六神通之基础的神足，其义如此。

၃. ဆန္ဒသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 欲定经释义

၈၂၅. ယော သမာဓိဿ နိဿယဘူတော ဆန္ဒော, သော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဆန္ဒန္တိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒ’’န္တိ. တဿ စ အဓိပတေယျဋ္ဌော နိဿယဋ္ဌော, န ဝိနာ တံ ဆန္ဒံ နိဿာယာတိ အာဟ – ‘‘နိဿာယာတိ နိဿယံ ကတွာ, အဓိပတိံ ကတွာတိ အတ္ထော’’တိ. ပဓာနဘူတာတိ သေဋ္ဌဘူတာ, သေဋ္ဌဘာဝေါ စ ဧကဿပိ စတုကိစ္စသာဓနဝသေန ပဝတ္တိယာ, တတော ဧဝ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော, ပဓာနသင်္ခါရဋ္ဌေန ပဓာနသင်္ခရဏတော. ‘‘ဆန္ဒံ စေ နိဿာယ…ပေ… အယံ ဝုစ္စတိ ဆန္ဒသမာဓီ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ ဆန္ဒာဓိပတိ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီတိ အဓိပတိသဒ္ဒလောပံ ကတွာ သမာသော ဝုတ္တောတိ ဝိညာယတိ, အဓိပတိသဒ္ဒတ္ထဒဿနဝသေန ဝါ ဆန္ဒဟေတုကော, ဆန္ဒာဓိကော ဝါ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ. တေန ‘‘ဆန္ဒသမာဓိနာ စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ ပဓာနဘူတသင်္ခါရေဟိ စ သမန္နာဂတာ’’တိ ဝက္ခတိ, တံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ပဓာနဘူတာတိ ဝီရိယဘူတာ. ကေစိ ဝဒန္တိ – ‘‘သင်္ခတသင်္ခါရာဒိနိဝတ္တနတ္ထံ ပဓာနဂ္ဂဟဏ’’န္တိ. အထ ဝါ တံ တံ ဝိသေသံ သင်္ခရောတီတိ သင်္ခါရော, သဗ္ဗမ္ပိ ဝီရိယံ. တတ္ထ စတုကိစ္စသာဓကတော တဒညဿ နိဝတ္တနတ္ထံ ပဓာနဂ္ဂဟဏန္တိ. ယထာ ဆန္ဒော ဆန္ဒသမာဓိနာ စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ သမန္နာဂတော, ဧဝံ ဆန္ဒသမာဓိ ဆန္ဒေန စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ သမန္နာဂတော. ပဓာနသင်္ခါရာပိ ဆန္ဒေန [Pg.511] စေဝ ဆန္ဒသမာဓိနာ စ သမန္နာဂတာတိ တီသုပိ ပဒေသု သမန္နာဂတသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ တယောပိ ဆန္ဒာဒယော ဧကစိတ္တုပ္ပာဒပရိယာပန္နာ, တသ္မာ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ဧကတော ကတွာ ‘‘အယံ ဝုစ္စတိ…ပေ… ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ. ဧဝံ ဆန္ဒာဒီနံယေဝ စေတ္ထ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝေါ ဝုတ္တော, ဝိဘင်္ဂေ ပန တေသံ ဣဒ္ဓိဘာဝေါ သမ္ပယုတ္တာနံ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

825. 作为定的依止之欲，此处意指“欲作之欲”（kattukamyatāchanda）。其增上义即是依止义，因无此欲则无所依止，故说：“‘依止’（nissāya）即作为依止、作为增上的意思”。“主要”（padhānabhūtā）即“殊胜”（seṭṭhabhūtā）。即使是单一的，其殊胜性也通过成就四事而起作用，因此用复数来指称；以主要行（padhānasaṅkhāra）为义，由精勤造作（padhānasaṅkharaṇato）故。依据“若依止欲……此称为欲定”这段经文可知，“欲定”（chandasamādhi）是“以欲为增上之定”（chandādhipati samādhi）省略“增上”一词而成的复合词。或从“增上”词义来看，以欲为因或以欲为首的定，即是欲定。因此下文将说“具足欲定、正勤行与主要行”，应如此联系理解。“主要”即“精进”（vīriyabhūtā）。有人说：“采用‘正勤’（padhāna）一词是为了防止有为行（saṅkhata-saṅkhāra）等”。或者说，造作种种差别，故为“行”（saṅkhāra），这一切都是精进。此处，为了成就四事而排除其他，故采用“正勤”一词。如同欲具足欲定与正勤行，欲定也具足欲与正勤行，正勤行也具足欲与欲定，故“具足”一词应与三者相应。因此，由于欲等三者皆摄于同一心生起中，故将此等诸法合一，称为“此谓……神足”。如此，此处只说了欲等本身即是神足，但在《分别论》（Vibhaṅga）中则说明了它们的神力以及与相应法共同构成神足，为显示此义，故说“在神足分别中”等。

ဣဒါနိ နေသံ ဣဒ္ဓိပါဒတာပိ သမ္ဘဝတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဆန္ဒဉှိ ဘာဝယတော ပဓာနံ ကတွာ ဘာဝေန္တဿ တထာ ပဝတ္တပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန ဣဇ္ဈမာနော ဆန္ဒော ဣဒ္ဓိ နာမ, တဿ နိဿယဘူတာ ပဓာနသင်္ခါရာ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တထာ ဘာဝယန္တဿ မုချတာမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဣဇ္ဈနတ္ထော ပန သဗ္ဗေသံ သမာနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္ပယုတ္တ…ပေ… ဣဇ္ဈန္တိယေဝါ’’တိ အာဟ.

为显示如今亦能生起神足性，故说“此外”等。于此，修习欲者，以精进为主而修习时，依循往昔所行之力，其所成就之欲，名为神通(iddhi)；作为其所依之精进行，名为神足(iddhipāda)。其余二者，理路亦然。如是修习，是就其主要性而言，为显示成就之义对所有神足皆是相同，故说“相应……即是成就”等。

ဣဒ္ဓိပါဒေ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဆန္ဒာဒယောတိ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရာ. သေသိဒ္ဓိပါဒေသူတိ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒါဒီသု. တတ္ထ ဝီရိယသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတောတိ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝီရိယံ အာဂတံ, တတ္ထ ပုရိမံ သမာဓိဝိသေသံ, ဝီရိယာဓိပတိသမာဓိ ဧဝ ဝီရိယသမာဓီတိ ဒုတိယံ သမန္နာဂမင်္ဂဒဿနံ. ဒွေယေဝ ဟိ သဗ္ဗတ္ထ သမန္နာဂမင်္ဂါနိ သမာဓိ ပဓာနသင်္ခါရော စ, ဆန္ဒာဒယော သမာဓိဝိသေသနာနိ, ပဓာနသင်္ခါရော ပန ပဓာနဝစနေနေဝ ဝိသေသိတော, န ဆန္ဒာဒီဟီတိ န ဣဓ ဝီရိယာဓိပတိတာ ပဓာနသင်္ခါရဿ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ဝီရိယဉ္စ သမာဓိံ ဝိသေသေတွာ ဌိတမေဝ သမန္နာဂမင်္ဂဝသေန ပဓာနသင်္ခါရဝစနေန ဝုတ္တန္တိ နာပိ ဒွီဟိ ဝီရိယေဟိ သမန္နာဂမော ဝုတ္တော ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဆန္ဒာဒီဟိ ဝိသိဋ္ဌော သမာဓိ, တထာပိ ဝိသိဋ္ဌေနေဝ စ တေန သမ္ပယုတ္တော ပဓာနသင်္ခါရော သေသဓမ္မာ စ, တသ္မာ သမာဓိဝိသေသနာနံ ဝသေန စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဝုတ္တာ, ဝိသေသနဘာဝေါ စ ဆန္ဒာဒီနံ တံတံအဝဿယဒဿနဝသေန ဟောတီတိ ‘‘ဆန္ဒသမာဓိ…ပေ… ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ ဧတ္ထ နိဿယတ္ထေပိ ပါဒ-သဒ္ဒေ ဥပါဒါယဋ္ဌေန ဆန္ဒာဒီနံ ဣဒ္ဓိပါဒတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ, တေနေဝ အဘိဓမ္မေ ဥတ္တရစူဠဘာဇနိယေ ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၅၇) ဆန္ဒာဒီနံယေဝ ဣဒ္ဓိပါဒတာ ဝုတ္တာ, ပဉှပုစ္ဆကေ စ – ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒသမာဓီ’’တိအာဒိနာဝ (ဝိဘ. ၄၃၁) ဥဒ္ဒေသံ ကတွာပိ ပုန ဆန္ဒာဒီနံယေဝ ကုသလာဒိဘာဝေါ [Pg.512] ဝိဘတ္တော. ဥပါယိဒ္ဓိပါဒဒဿနတ္ထမေဝ ဟိ နိဿယိဒ္ဓိပါဒဒဿနံ ကတံ, အညထာ စတုဗ္ဗိဓတာ န ဟောတီတိ အယမေတ္ထ ပါဠိဝသေန အတ္ထဝိနိစ္ဆယော. တတ္ထ ဥပါယိဒ္ဓိပါဒဒဿနတ္ထမေဝါတိ ဆန္ဒာဒိကေ ဓုရေ ဇေဋ္ဌကေ ပုဗ္ဗင်္ဂမေ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတသမာဓိ ဆန္ဒာဓိပတိသမာဓီတိ ဆန္ဒာဒီနံ ဣဒ္ဓိယာ အဓိဂမူပါယဒဿနံ ဥပါယိဒ္ဓိပါဒဒဿနံ, တဒတ္ထမေဝ ‘‘တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ပါဠိယံ နိဿယိဒ္ဓိပါဒဒဿနံ ကတံ ဆန္ဒာဒိဝိသိဋ္ဌာနံယေဝ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဧဝဉ္စေတံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ, အညထာ ကေဝလံ ဣဒ္ဓိသမ္ပယုတ္တာနံယေဝ ခန္ဓာနံ ဝသေန ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝေ ဂယှမာနေ တေသံ စတုဗ္ဗိဓတာ န ဟောတိ ဝိသေသကာရဏဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

为示诸神足(iddhipāda)不相杂乱，故说“复次”等。此处“欲等”，即欲定与精勤行(padhānasaṅkhāra)。于其余神足中，“具足精进定、精勤行”一句，“精进”出现两次：前者为定之简别，即以精进为增上之定乃精进定；后者为示具足支(samannāgamaṅga)。实则，于一切处，具足支唯有定与精勤行二者，欲等为定之简别语。而精勤行仅以“精勤”一词简别，非由欲等，故此处未说精进之增上性属于精勤行。精进简别定而住，仅是以具足支的方式，由“精勤行”一词而说，亦非说具足二种精进。然因定由欲等所简别，与此被简别之定相应者，有精勤行及余法，是故依定之简别语而说四神足。欲等之所以为简别，乃依各别所须而显。于“欲定……神足”句中，依“足”字之所依义，从执取义而言，欲等亦得名神足。是故，于阿毗达摩(Abhidhamma)《分别论》(Vibhaṅga)之《后小品》(Uttaracūḷabhājanīya)中说：“四神足者，欲神足……”等，仅说欲等为神足。于《问答品》(Pañhapucchaka)中，亦先作“四神足者，于此，比丘修习欲定……”等标举，而后再分别欲等之善恶等性。实为显示方便神足(upāyiddhipāda)而说依止神足(nissayiddhipāda)，否则四种之别则不成立。此乃依圣典文句所作之义理抉择。此处，“为显示方便神足”者，谓以欲等为首、为长、为先导而生起之定，即欲增上定(chandādhipatisamādhi)等，此即显示欲等为证得神变之方便，是为显示方便神足。为此之故，于彼彼圣典中说“如是之受蕴……识蕴”，即是显示依止神足，因其意指由欲等所简别之受蕴等。当如是接受。否则，若仅执取与神变相应之诸蕴为神足，则彼等之四种差别不成立，因无差别之因。此即其中意趣。

ကေစီတိ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော. အနိဗ္ဗတ္တောတိ ဟေတုပစ္စယေဟိ န နိဗ္ဗတ္တော, န သဘာဝဓမ္မော, ပညတ္တိမတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဝါဒမဒ္ဒနတ္ထာယ ဟောတိ, အဘိဓမ္မေ စ အာဂတော ဥတ္တရစူဠဝါရောတိ ယောဇနာ. စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါတိအာဒိ ဥတ္တရစူဠဝါရဒဿနံ. ဣမေ ပန ဥတ္တရစူဠဝါရေ အာဂတာ ဣဒ္ဓိပါဒါ.

“一些人”(Keci)，即北寺(Uttaravihāra)住众。“非已生”(anibbatta)者，意谓非由因缘所生，非自性法(sabhāvadhammo)，仅是概念施设(paññattimatta)而已。此为摧破异论，且《后小品》(Uttaracūḷavāra)已见于阿毗达摩(Abhidhamma)，应作如是连结。“四神足”等，即是《后小品》所示。而此等神足，则出现于《后小品》中。

ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော ဆန္ဒေ သတိ ကထံ နာနုဇာနိဿန္တီတိ သတ္တာဟာနိ ဘတ္တာနိ အဘုဉ္ဇိတွာ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆန္ဒမေဝ နိဿာယ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အာဟ – ‘‘ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော ဆန္ဒံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသီ’’တိ. သောဏတ္ထေရောတိ သုခုမာလသောဏတ္ထေရော. သော ဟိ အာယသ္မာ အတ္တနော သုခုမာလဘာဝံ အစိန္တေတွာ အတိဝေလံ စင်္ကမနေန ပါဒေသု ဥဋ္ဌိတေသုပိ ဥဿာဟံ အဝိဿဇ္ဇေန္တော ဝီရိယံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သမ္ဘုတတ္ထေရော ‘‘စိတ္တဝတော စေ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော ဣဇ္ဈေယျ, မယှံ ဣဇ္ဈေယျာတိ စိတ္တံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. မောဃရာဇာ ‘‘ပညဝတော စေ မဂ္ဂဘာဝနာ ဣဇ္ဈေယျ, မယှံ ဣဇ္ဈေယျာ’’တိ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပညာဓုရံ ပညာဇေဋ္ဌကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အာဟ ‘‘မောဃရာဇာ ဝီမံသံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသီ’’တိ. ဣဒါနိ နေသံ အရိယာနံ ဥပဋ္ဌာနုဿာဟမန္တဇာတိသမ္ပဒံ နိဿာယ ရညော သန္တိကေ လဒ္ဓဝိသေသေ အမစ္စပုတ္တေ နိဒဿနဘာဝေန ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ယထာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ [Pg.513] စ ပုနပ္ပုနံ ဆန္ဒုပ္ပာဒနံ တောသနံ ဝိယ ဟောတီတိ ဆန္ဒဿ ဥပဋ္ဌာနသဒိသတာ ဝုတ္တာ, ထာမဘာဝတော စ ဝီရိယဿ သူရတ္တသဒိသတာ, စိန္တနပ္ပဓာနတ္တာ စိတ္တဿ မန္တသံဝိဓာနသဒိသတာ, ယောနိသောမနသိကာရ-သမ္ဘူတေသု ကုသလဓမ္မေသု ပညာ သေဋ္ဌာတိ ဝီမံသာယ ဇာတိသမ္ပတ္တိသဒိသတာ ဝုတ္တာ.

护国(Raṭṭhapāla)长老心想：“我若有欲，父母岂能不从？”遂绝食七日，得父母应允后出家，即依于欲而证得阿罗汉果，故说：“护国长老以欲为首，成办出世间法。”苏那(Soṇa)长老，即是细皮苏那长老。彼具寿(āyasmā)不顾自身娇贵，经行过甚以致足底生疮亦不舍精进，以精进为首而成办出世间法。三菩提(Sambhuta)长老以“若有心者能成就圣智见之殊胜，我亦应能”之心，以心为首而成办出世间法。莫伽罗阇(Mogharājā)思惟：“若有慧者能成就道之修习，我亦应能。”遂以慧为前导、以慧为首、以慧为最上而证得阿罗汉果，故说：“莫伽罗阇以审察为首，成办出世间法。”今为将彼等圣者比作凭侍奉、精勤、谋略、出身之德而在王前获得殊荣之大臣子，故说“于此，犹如”等。此处，一再起欲，犹如取悦，故说欲有类于侍奉；精进因其强有力，故说有类于勇健；心以思择为主，故说有类于谋略之制定；于由如理作意所生诸善法中，慧为最胜，故说审察有类于出身高贵。

၄. မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 目犍连经释义

၈၂၆. ဥဒ္ဓစ္စပကတိကာတိ ဝိက္ခိတ္တသဘာဝါ, ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာတိ အတ္ထော. အနဝဋ္ဌိတတာယ ဝိပ္ဖန္ဒိတစိတ္တတာယ ဝိပ္ဖန္ဒမာနစိတ္တာ. တုစ္ဆတာယ နဠော ဝိယာတိ နဠော, မာနော, ဥဂ္ဂတော နဠော ဧတေသန္တိ ဥန္နဠာတိ အာဟ – ‘‘ဥန္နဠာတိ…ပေ… ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. စပလာတိ စာပလျတာ နာမ လောလဘာဝေါ. မုရာတိ ခရဝစနာ, ဖရုသဝစနာတိ အတ္ထော. ဝိကိဏ္ဏဝါစာ နာမ သမ္ဖပ္ပလာပိနောတိ ဝုတ္တံ ‘‘အသံယတဝစနာ’’တိအာဒိ. ပဋိပတ္တိဓမ္မေ ပမုဋ္ဌာ ဝိနဋ္ဌာ ပဋိဝိနဋ္ဌာ သတိ ဧတေသန္တိ မုဋ္ဌသတီတိ အာဟ – ‘‘နဋ္ဌဿတိနော’’တိ. ဥဗ္ဘန္တစိတ္တာတိ သမာဓိနော အဘာဝေန ဥဒ္ဓစ္စေနေဝ ဥပရူပရိ ဘန္တစိတ္တာ. ပါကတိန္ဒြိယာ အဘာဝိတကာယတာယ ဂါမဒါရကာ ဝိယ ပကတိဘူတဣန္ဒြိယာ. နေမော ဝုစ္စတိ ဘူမိယာ ဗဒ္ဓဘာဝနိမိတ္တပဒေသော, ဂမ္ဘီရော နေမော ဧတဿာတိ ဂမ္ဘီရနေမော. သုဋ္ဌု နိခါတောတိအာဒိ တဿ ပါဒဿ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝဒဿနံ.

826. “掉举性者”(Uddhaccapakatika)，即散乱性，意为心识迷乱。由心不安住、躁动，故心摇摆不定。“高慢者”(unnaḷa)，如芦苇般中空，慢心高举，故说“高慢者……如是说”。“轻躁者”(capala)，即轻浮之性。“粗语者”(mura)，意即言语粗暴、 Harsh。“语杂乱者”(vikiṇṇavācā)，即绮语者，如所说“言不律仪”等。“失念者”(muṭṭhasati)，谓于修行法中忘失、毁坏、败坏正念，故说为“失念者”。“心迷乱者”(ubbhantacitta)，谓因无定，唯由掉举而心识上下迷乱。“根未调者”(pākatindriya)，谓身未修习，诸根如村童般保持原状。“根基”(nemo)者，谓于地已系缚之修习相处；“根基深固者”(gambhīranemo)，谓其根基深固。“善掘”等语，乃显示其足善安住。

၅. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 优那婆婆罗门经释义

၈၂၇. ပဟာနတ္ထန္တိ အနုပ္ပာဒပဟာနတ္ထံ.

827. “为断除故”者，谓为令不生而断除。

၉. ဣဒ္ဓါဒိဒေသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 神变等教说经释义

၈၃၁. အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ ‘‘ဣဒ္ဓိလာဘာယ ပဝတ္တတီ’’တိ ဝစနတော.

831. 意指以第四禅为神通(abhiññā)之足处，依经说“为得神变(iddhi)而转起”故。

၁၀. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 分别经释义

၈၃၂. ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာတိ ဘာဝနာဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ. လီနာကာရောတိ ဘာဝနာစိတ္တဿ လယာပတ္တိ. ကောသဇ္ဇေန ဝေါကိဏ္ဏာပဇ္ဇနံ ဝုတ္တံ.

832. “生起欲”者，谓生起修习欲。“沉滞相”(līnākāra)者，谓修习心之沉没。此说为与懈怠(kosajja)混杂。

ဧဝံ [Pg.514] ပသာဒါဘာဝေန စိတ္တဿ ဝိက္ခေပါပတ္တိ, တတ္ထ ပသာဒုပ္ပာဒနေန ယံ သမ္ပဟံသနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, တဿ ဥပ္ပာဒနာကာရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သော ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ’’တိအာဒိ. ဝတ္ထုကာမေ အာရဗ္ဘ ဝိက္ခိတ္တော ပုနပ္ပုနံ ဝိက္ခိတ္တော ဟောတိယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနုဝိက္ခိတ္တော’’တိ. ဥပ္ပထံ ပဋိပန္နဿ စိတ္တဿ ဒဏ္ဍနဋ္ဌေန နိဂ္ဂဏှနဋ္ဌေန သုတ္တာနိ ဧဝ ဒဏ္ဍောတိ သုတ္တဒဏ္ဍော, တေန သုတ္တဒဏ္ဍေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ. ပဉ္စကာမဂုဏေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တော စိတ္တဝိက္ခေပေါ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနုဝိက္ခိတ္တော အနုဝိသဋော’’တိ.

由于缺乏净信导致心散乱，为了说明通过生起净信而令心喜悦的方式，而说“彼忆念佛、法、僧功德”等。因为缘于事物欲而散乱的心会一再散乱，所以说“数数散乱”。对于走上邪路的心，以惩罚、制止之义，诸经即是罚，故为“经罚”，以此经罚训诫其心。因为缘于五欲而产生的心的散乱会不断生起，所以说“数数散乱、随处驰骋”。

ပုရေပစ္ဆာဘာဝေါ ကမ္မဋ္ဌာနဿ မနသိကာရဝသေန ဥဂ္ဂဟဝသေန ဝါတိ တဒုဘယံ ဒဿေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတိလီနာဒီသု စတူသု ဌာနေသူတိ အတိလီနာတိပဂ္ဂဟိတသံခိတ္တအနုဝိက္ခိတ္တသညိတေသု စတူသု ဌာနေသု. တတ္ထ ဘာဝနံ အနဇ္ဈောဂါဟေတွာဝ သင်္ကောစော အတိလီနတာ, အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အန္တော သင်္ကောစော သံခိတ္တတာ, အန္တောသင်္ခေပေါ အတိပဂ္ဂဟိတတာ, အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာ အနုဝိက္ခိတ္တတာ. ဗဟိဒ္ဓါ ဝိသမဝိတက္ကာနုဘာဝနံ အာပဇ္ဇန္တော ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန အဋ္ဌိကသညာဝသေန ဝါ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘သရီရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇; မ. နိ. ၁.၁၁၀).

为示业处在作意和受持方面的先后状态，故说“如何”等。于过缓等四处，即于名为过缓、过勤、收摄、散乱的四处。其中，未投入修行即退缩是“过缓”；投入后于内退缩是“收摄”；于内收摄是“过勤”；过度精进是“散乱”。陷入于外修习不正寻思者，应通过三十二身分或骨想来把握，故说“应通过身体来了知”。因此说“上自足底”等。

အညမညံ အသင်္ကရတော အာကိရီယန္တိ ပကာရတော ဌပီယန္တီတိ အာကာရာ, ဘာဂါတိ အာဟ – ‘‘ယေဟိ အာကာရေဟီတိ ယေဟိ ကောဋ္ဌာသေဟီ’’တိ. လိင်္ဂီယတိ သလ္လက္ခီယတီတိ လိင်္ဂံ, သဏ္ဌာနံ. နိမီယတိ နိဒ္ဓါရေတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒီယတီတိ နိမိတ္တံ, ဥပဋ္ဌာနံ. ယော ဘိက္ခူတိအာဒိ အာလောကသညံ ယော ဥဂ္ဂဏှာတိ, တံ ဒဿနံ. အင်္ဂဏေတိ ဝိဝဋင်္ဂဏေ. အာလောကသညံ မနသိကရောတိ ရတ္တိယံ. ဝီရိယာဒီသုပီတိ ယထာ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ’’တိ ဆန္ဒေ ဝိတ္ထာရနယော ဝုတ္တော, ဝီရိယာဒီသုပိ ဧသော ဧဝ ဝိတ္ထာရနယော ယောဇေတဗ္ဗော.

彼此不混，依类别而散布、安立，故为“行相”，即部分之义，故说“以何行相，即以何部分”。被标识、被辨认，故为“相”，即形状。被测度、确定、限定，故为“相”，即现起。“若比丘”等，是为开示修习光明想者。“于空地”即于空旷之地。于夜间作意光明想。于精进等亦如是，如“于此，比丘生起欲”，于“欲”已说广释之理，于精进等亦应配此广释之理。

ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

宫殿震动品释义终。

၃. အယောဂုဠဝဂ္ဂေါ

3. 铁丸品

၂. အယောဂုဠသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 铁丸经释义

၈၃၄. ဣမိနာ စတုမဟာဘူတမယေနာတိ ဣမိနာ သဗ္ဗလောကပစ္စက္ခေန စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ နိဗ္ဗတ္တေန စတုမဟာဘူတမယေန. မနောမယော ပန နိမ္မိတကာယော [Pg.515] ဘဂဝတော ရုစိဝသေန ပရေသံ ပစ္စက္ခော ဟောတိ. ဩမာတီတိ အဝမာတိ. အဝ-ပုဗ္ဗော ဟိ မာ-သဒ္ဒေါ သတ္တိအတ္ထောပိ ဟောတီတိ ‘‘ပဟောတိ သက္ကောတီ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. အသမ္ဘိန္နပဒန္တိ အသာဓာရဏပဒံ အညတ္ထ အနာဂတတ္တာ. ကာယဿ စိတ္တေ သမောဒဟနံ အာရောပနံ တန္နိဿိတတာကရဏဉ္စ အတ္ထတော စိတ္တဂတိယာ ပဝတ္တနမေဝါတိ အာဟ ‘‘စိတ္တဂတိယာ ပေသေတီ’’တိ.

834. “以此四大种所成”，即以此为一切世间所亲见、由四大种所造的四大种所成（之身）。而意所成、所化作之身，则依世尊之意乐而为他人所亲见。“轻蔑”即轻视。前置“ava”的“mā”词亦有能力之义，故说其义为“能、能够”。“不杂 पद”即不共之 पद，因其未出现于他处。身于心中之融合、置入、令其依止，义实即是随心之行而转起，故说“随心之行而派遣”。

တတ္ထ စိတ္တဂတိဂမနံ နာမ စိတ္တဝသေန ကာယဿ ပရိဏာမနေန ‘‘အယံ ကာယော ဣမံ စိတ္တံ ဝိယ ဟောတူ’’တိ ကာယဿ စိတ္တေန သမာနဂတိကတာဌပနံ. ကထံ ပန ကာယော ဒန္ဓပဝတ္တိကော လဟုပဝတ္တိနာ စိတ္တေန သမာနဂတိကော ဟောတီတိ? န သဗ္ဗထာ သမာနဂတိကော. ယထေဝ ဟိ ကာယဝသေန စိတ္တပရိဏာမနေ စိတ္တံ သဗ္ဗထာ ကာယေန သမာနဂတိကံ န ဟောတိ. န ဟိ ကဒါစိ တံ သဘာဝသိဒ္ဓေန အတ္တနော ခဏေန အဝတ္တိတွာ ဒန္ဓဝုတ္တိကဿ ရူပဓမ္မဿ ဝသေန ပဝတ္တိတုံ သက္ကောတိ, ‘‘ဣဒံ စိတ္တံ အယံ ကာယော ဝိယ ဟောတူ’’တိ ပန အဓိဋ္ဌာနေန ဒန္ဓဂတိကဿ ကာယဿ အနုဝတ္တနတော ယာဝ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနပ္ပတ္တိ, တာဝ ကာယဂတိအနုလောမေနေဝ ဟုတွာ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ စိတ္တံ ကာယဂတိယာ ပရိဏာမိတံ နာမ ဟောတိ. ဧဝံ ‘‘အယံ ကာယော ဣဒံ စိတ္တံ ဝိယ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာနေန ပဂေဝ သုခလဟုသညာယ သမ္ပာဒိတတ္တာ အဘာဝိတိဒ္ဓိပါဒါနံ ဝိယ ဒန္ဓံ အဝတ္တိတွာ ယထာ လဟုကံ ကတိပယစိတ္တဝါရေနေဝ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနပ္ပတ္တိ ဟောတိ, ဧဝံ ပဝတ္တမာနော ကာယော စိတ္တဂတိယာ ပရိဏာမိတော နာမ ဟောတိ, န ဧကစိတ္တက္ခဏေနေဝ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနပ္ပတ္တိယာ, ဧဝဉ္စ ကတွာ ဗာဟာသမိဉ္ဇနပသာရဏူပမာပိ ဥပစာရေန ဝိနာ သုဋ္ဌုတရံ ယုတ္တာ ဟောတီတိ. အညထာ ဓမ္မတာဝိလောမတာ သိယာ, နာပိ ဓမ္မာနံ လက္ခဏညထတ္တံ ဣဒ္ဓိဗလေန ကာတုံ သက္ကာ, ဘာဝညထတ္တမေဝ ပန ကာတုံ သက္ကာတိ.

此处所谓“随心而行”，即是以心转变身体，通过“令此身如心”的决意，使身体与心同速。那么，行进缓慢的身体，如何能与行进迅速的心同速呢？并非完全同速。正如以身转变心时，心也并非完全与身同速。心绝不可能舍弃其自性成就的刹那，而随顺行进缓慢的色法而转起。然而，通过“令此心如身”的决意，心随顺行进缓慢的身体，直至到达所愿之处，在此期间，心流顺应身的行进，如此转起的心，即被称为“随身行而转变”。同样，通过“令此身如心”的决意，并因先前已成就轻安之想，故不像未修习神足者那样缓慢行进，而能于数个心轮之间即到达所愿之处，如此行进的身体，即被称为“随心行而转变”，而非于一心刹那间到达所愿之处。如是，则屈伸手臂之喻，亦无需假借譬喻而极为贴切。否则，即与法性相违。神通之力亦不能改变诸法之自相，而只能改变其状态。

၃-၁၀. ဘိက္ခုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-10. 比丘经等释义

၈၃၅-၈၄၂. ‘‘ဒွိန္နံ ဖလာန’’န္တိ အာဂတသုတ္တံ သန္ဓာယ ‘‘ဒွေ ဖလာနိ အာဒိံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

835-842. “二果”是针对传来的经文而说“以二果为始”之义。其余皆易了知。

အယောဂုဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

铁丸品释义终。

ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

神足相应释义终。

၈. အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တံ

8. 阿那律相应

၁. ရဟောဂတဝဂ္ဂေါ

1. 独处品

၁-၂. ပဌမရဟောဂတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. 初独处经等释义

၈၉၉-၉၀၀. ဆတ္တိံသာယ [Pg.516] ဌာနေသူတိ အဇ္ဈတ္တံ ကာယေ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ, ဝယော, သမုဒယဝယော, ဗဟိဒ္ဓါ သမုဒယော, ဝယော, သမုဒယဝယော, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ သမုဒယော, ဝယော, သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီတိ နဝ အနုပဿနာ, တထာ ဝေဒနာယ စိတ္တေ ဓမ္မေသူတိ ဧဝံ ဆတ္တိံသာယ ဌာနေသု. ဒုတိယေ ဒွါဒသသု ဌာနေသူတိ ကာယေ အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ, ဝေဒနာယ စိတ္တေ ဓမ္မေသူတိ ဧဝံ ဒွါဒသသု ဌာနေသု.

899-900. “于三十六处”，即于内身随观生法、灭法、生灭法，于外随观生法、灭法、生灭法，于内外随观生法、灭法、生灭法，此为九种随观；如是于受、心、法亦然，故为三十六处。于第二经“于十二处”，即于身之内、外、内外；如是于受、心、法亦然，故为十二处。

၃. သုတနုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 苏妲娜经释义

၉၀၁. ဣမာယ ပါဠိယာတိ ဣမာယ ဟီနတ္တိကပါဠိယာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဟီနာ လာမကဋ္ဌေန. ဣမေ ဓမ္မာ မဇ္ဈိမာ ဟီနပဏီတာနံ မဇ္ဈေ ဘဝါတိ. ဥတ္တမဋ္ဌေန အတ္တပ္ပကဋ္ဌေန ပဓာနဘာဝံ နီတာတိ ပဏီတာ.

901. “此巴利文”即指此“劣三法组”的巴利文。此等法因下劣义而为“劣”。此等法因处于劣与胜之间而为“中”。因最上义、自性卓越、被引至主要状态，故为“胜”。

၄-၇. ပဌမကဏ္ဍကီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-7. 初刺林经等释义

၉၀၂-၉၀၅. ကဏ္ဍကာ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ကဏ္ဍကီ, ကရမန္ဒဂစ္ဆော. ဩသဓိဘာဝါပေက္ခာယ ဣတ္ထိလိင်္ဂနိဒ္ဒေသော, တဗ္ဗဟုလတာယ တံ ဝနံ ‘‘ကဏ္ဍကီဝန’’န္တေဝ ပညာယိတ္ထ. သဟဿလောကန္တိ သဟဿစက္ကဝါဠလောကံ. ဒသစက္ကဝါဠသဟဿံ ဧကာဝဇ္ဇနဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ တထာ အာလောကဝဍ္ဎနဿ ကတတ္တာ.

902-905. “此有刺”，故名“刺林”，即迦罗曼陀树丛。因其药性而用阴性语；因其繁多，彼林即以“刺林”而闻名。“千世界”即千轮围世界。一万个轮围世界进入一念之境，亦因光明增广故。

၉. အမ္ဗပါလိဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 庵婆波利林经释义

၉၀၇. အရဟတ္တဘာဝဒီပကန္တိ အရဟတ္တဿ အတ္ထိဘာဝဒီပကံ. ‘‘အရဟတ္တဘာဝဒီပိက’’န္တိ ဝါ ပါဌော.

907. “明示阿罗汉状态者”，即明示阿罗汉之存在者。或作“明示阿罗汉状态之明灯”。

ရဟောဂတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

独处品释义终。

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

2. 第二品释义

၉၀၉-၉၂၂. ဒသဗလဉာဏန္တိ [Pg.517] ဒသဝိဓဗလဉာဏံ. ဧကဒေသေနာတိ ပဒေသဝသေန. သာဝကာနမ္ပိ အတ္တနော အဘိနီဟာရာနုရူပံ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ တေ ကာလပဒေသဝသေန စေဝ ယထာပရိစယသတ္တပဒေသဝသေန စ ဌာနာနီတိ ဇာနန္တိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ပန အနန္တဉာဏတာယ သဗ္ဗတ္ထေဝ အပ္ပဋိဟတမေဝ ဉာဏန္တိ အာဟ – ‘‘သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ပနာ’’တိအာဒိ. ဧတံ ဒသဗလဉာဏံ အနန္တဝိသယတ္တာ နိပ္ပဒေသံ အနူနတာယ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ.

909-922. “十力智”即十种力智。“以一分”即以一部分。声闻众亦有随各自誓愿而转起的智慧，故他们能依时节处所及所熟悉之有情处所而了知诸处；然正等觉者因具无边智，其智于一切处皆无碍，故说“诸一切知佛”等。此十力智，因所缘无边而无分限，因无缺减而圆满一切行相。

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二品释义终。

အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

阿那律相应释义终。

၉. ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 禅相应释义

၉၂၃. ဈာနသံယုတ္တံ သုဝိညေယျမေဝ, မိဿကန္တိ ဝဒန္တိ.

923. 禅相应(Jhānasaṃyutta)易于了知，然有人言其杂。

ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

禅相应释义终。

၁၀. အာနာပါနသံယုတ္တံ

10. 入出息相应

၁. ဧကဓမ္မဝဂ္ဂေါ

1. 一法品

၁. ဧကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 一法经释义

၉၇၇. ဧတ္ထာတိ [Pg.518] ဧတသ္မိံ ပဌမသုတ္တေ. ဝုတ္တမေဝ, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော.

977. “于此”者，谓于此第一经中。此义已说，是故其意为：当依彼处所说之理而了知。

၆. အရိဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 阿梨吒经释义

၉၈၂. နော-သဒ္ဒေါ ပုစ္ဆာယံ, တသ္မာ နူတိ ဣမိနာ သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဘာဝေထ နူ’’တိ. ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ဝတ္ထုကာမေသု ဣစ္ဆာတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ’’တိ. ဒွါဒသသု အာယတနဓမ္မေသု သပရသန္တတိပရိယာပန္နေသု. ဣမိနာ ကာမစ္ဆန္ဒပ္ပဟာနကိတ္တနေန ပဋိဃသညာပဋိဝိနယကိတ္တနေန စ အနာဂါမိမဂ္ဂံ ကထေတိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသညောဇနသမုစ္ဆေဒဿ ဗျာကတတ္တာ. ဝိပဿနံ ဒဿေန္တောတိ ‘‘ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇထာ’’တိ ဒဿေန္တော.

982. “‘nū’字并非用于提问，因此说‘bhāvetha nū’（你们当修习）是同义的。“欲贪”是指对事物欲的欲求，故说“对五妙欲的贪”。在属于自他相续的十二处法中。通过称说断除欲贪及调伏瞋想，而宣说了阿那含道，因为已阐明了五下分结的断除。为显示观，而开示“你们当勤修观”。

၈. ပဒီပေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 灯喻经释义

၉၈၄. ‘‘နေဝ ကာယောပိ ကိလမတိ န စက္ခူနီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ပဒုဒ္ဓါရော ကတော. ‘‘ကာယောပိ ကိလမတိ, စက္ခူနိပိ ဝိဟညန္တီ’’တိ ဝတွာ ယတ္ထ ယထာ ဟောတိ, တာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနသ္မိံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စက္ခူနိ ဖန္ဒန္တိ ကိလမန္တီတိအာဒိ အတိဝေလံ ဥပနိဇ္ဈာယနေ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ ပန ကမ္မဋ္ဌာနေတိ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနေ. ဧဝမာဟာတိ ‘‘ဘိက္ခု စေပိ အာကင်္ခေယျ, နေဝ ကာယော ကိလမေယျာ’’တိ ဧဝမာဟ.

984. “身不疲，眼不倦”这句话在义注中被引用。实际上是“身体也会疲劳，眼睛也会受损”，为了说明实际情况，所以说了“在界业处中”等等。眼睛的跳动、疲劳等等是因为过度专注观看导致的。但在此业处中，是指在入出息念业处中。因此才这样说：“即使比丘想要，身体也不会疲劳”等等。

လဗ္ဘတီတိ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပာယေ ဌတွာ ဝုတ္တံ, ပရတော အာဂတေန ထေရဝါဒေန သော အနိစ္ဆိတော. န ဟိ တာရကရူပမုတ္တာဝဠိကာဒိသဒိသံ နိမိတ္တူပဋ္ဌာနာကာရမတ္တံ ခဏမတ္တဋ္ဌာယိနံ ကသိဏနိမိတ္တေသု ဝိယ ဥဂ္ဃာဋနံ ကာတုံ သက္ကောတိ. တေနာဟ ‘‘န လဗ္ဘတေဝါ’’တိ. အာနိသံသဒဿနတ္ထံ ဂဟိတော, အာနာပါနဿတိသမာဓိသ္မိံ သိဒ္ဓေ အယံ ဂုဏော သုခေနေဝ ဣဇ္ဈတီတိ. ယသ္မာ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ နာဂတန္တိ ယထာ ပုရိမဝါရေ ‘‘ဘိက္ခု စေပိ အာကင်္ခေယျာ’’တိ [Pg.519] အာဂတံ, ဧဝံ ဣဓ ‘‘ဘာဝိတေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အာနာပါနဿတိသမာဓိမှီ’’တိ အာဂတဝါရေ ဘိက္ခုဂ္ဂဟဏမကတံ, တသ္မာ ‘‘သော’’တိ န ဝုတ္တံ.

“可以获得”这句话是根据义注的意图说的，但后来的长老传承并不认可它。因为像星光、珍珠项链等所缘，仅仅是刹那生灭的现象，无法像修习遍处时那样去显现。因此说“根本无法获得”。这是为了显示修习的利益而说的，当入出息念定成就时，这个功德自然而然就容易实现。至于经文中没有提到“比丘”，不像前面“如果比丘希望”那样，而是在这里说“诸比丘，当入出息念定被修习时”，所以没有用“他”来指代。

၉. ဝေသာလီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 毗舍离经释义

၉၈၅. ပါကာရပရိက္ခေပဝဍ္ဎနေနာတိ ပါကာရပရိက္ခေပေန ဘူမိယာ ဝဍ္ဎနေန. ရာဇဂဟသာဝတ္ထိယော ဝိယ ဣဒမ္ပိ စ နဂရံ…ပေ… သဗ္ဗာကာရဝေပုလ္လတံ ပတ္တံ. အနေကပရိယာယေနာတိ ဧတ္ထ ပရိယာယသဒ္ဒေါ ကာရဏဝစနောတိ အာဟ ‘‘အနေကေဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ, အယံ ကာယော အဝိညာဏကောပိ သဝိညာဏကောပိ ဧဝမ္ပိ အသုဘော ဧဝမ္ပိ အသုဘောတိ နာနာဝိဓေဟိ ကာရဏေဟီတိ အတ္ထော. အသုဘာကာရသန္ဒဿနပ္ပဝတ္တန္တိ ကေသာဒိဝသေန တတ္ထာပိ ဝဏ္ဏာဒိတော အသုဘာကာရဿ သဗ္ဗသော ဒဿနဝသေန ပဝတ္တံ. ကာယဝိစ္ဆန္ဒနီယကထန္တိ အတ္တနော ပရဿ စ ကရဇကာယေ ဝိစ္ဆန္ဒနုပ္ပာဒနကထံ. မုတ္တံ ဝါတိအာဒိနာ ဗျတိရေကမုခေန ကာယဿ အမနုညတံ ဒဿေတိ. တတ္ထ အာဒိတော တီဟိ ပဒေဟိ အဒဿနီယတာယ အသာရကတာယ စ, မဇ္ဈေ စတူဟိ ဒုဂ္ဂန္ဓတာယ, အန္တေ ဧကေန လေသမတ္တေနပိ မနုညတာဘာဝမဿ ဒဿေတိ. အထ ခေါတိအာဒိနာ အနွယတော သရူပေနေဝ အမနုညတာယ ဒဿနံ. ‘‘ကေသလောမာဒီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘ယေပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

985. “由于城墙范围的扩大”是指通过城墙范围扩大来增加土地面积。就像王舍城和舍卫城(Sāvatthī)一样，这座城市也……达到了各方面的广大繁荣。“以多种方式”中，“方式”一词是原因之义，故说“由于多种原因”，意思是这个身体，无论有识或无识，都是如此不净，以各种原因显示其不净相。“不净相的显现”是指通过头发等，乃至从颜色等方面，完全地、彻底地显示其不净相。“令身厌离语”是指引发对自己和他人身体厌离的言论。“尿等”是通过对显的方式显示身体的不可爱。其中，开头的三句显示其不可见和无实质，中间的四句显示其恶臭，最后一句显示它连丝毫可爱之处都不具备。“然后”等是通过随顺的方式，以其自身的形态来显示它的不可爱。“发、毛等”是简略的说法，为了详细地解释这个意思，所以说了“那些”等等。

ဝဏ္ဏေန္တောတိ ဝိတ္ထာရေန္တော. အသုဘာယာတိ အသုဘမာတိကာယ. ဖာတိကမ္မန္တိ ဗဟုလီကာရော. ကိလေသစောရေဟိ အနဘိဘဝနီယတ္တာ ဈာနံ ‘‘စိတ္တမဉ္ဇူသ’’န္တိ ဝုတ္တံ. နိဿာယာတိ ပါဒကံ ကတွာ.

“阐述”即详细解释。“为不净”指为不净母题。“增长业”即多作。“由于不为烦恼贼所征服，禅那被称为‘心箧’”。“依止”即作为基础。

အပရေ ပန ‘‘တသ္မိံ ကိရ အဒ္ဓမာသေ န ကောစိ ဗုဒ္ဓဝေနေယျော အဟောသိ, တသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ – ‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ’တိအာဒီ’’တိ ဝဒန္တိ. ပရေ ကိရာတိ ကိရ-သဒ္ဒေါ အရုစိသံသူစနတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ပန ဣစ္ဆာမတ္တ’’န္တိ.

另有人说：“据说在那半个月里，没有一位可为佛陀所教化者，因此世尊才说了‘诸比丘，我想要……’等等。”（义注说）“另有人据说”中的“据说”一词是用于表达不认同。因此说“这仅仅是意愿而已”。

အနေကကာရဏသမ္မိဿောတိ ဧတ္ထ ကာရဏံ နာမ ကာယဿ အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိကူလတာဝ. သဗ္ဗမကံသူတိ ပုထုဇ္ဇနာ နာမ သာဝဇ္ဇေပိ တတ္ထ အနဝဇ္ဇသညိနော ဟုတွာ ကရဏကာရာပနသမနုညတာဘေဒံ သဗ္ဗံ ပါပံ အကံသု[Pg.520]. ကာမံ ဒသာနုဿတိဂ္ဂဟဏေနေဝ အာနာပါနဿတိ ဂဟိတာ, သာ ပန တတ္ထ သန္နိပတိတဘိက္ခူသု ဗဟူနံ သပ္ပာယာ သာတ္ထိကာ စ, တသ္မာ ပုန ဂဟိတာ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ တမေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကထေသိ. အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနသဒိသာ, စတ္တာရော ပန အာရုပ္ပာ အာဒိကမ္မိကာနံ အယောဂျာတိ တေသံ ဣဓ အဂ္ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“与多种原因混合”中，“原因”即身体的不净、恶臭、可厌、可憎。“他们做了一切”是指，凡夫于有过失之事作无过失想，而造作、教唆、随喜，做尽一切恶事。诚然，入出息念已包含在十随念中，但它对聚集于此的比丘们多为适宜且有益，故再次提及。诚然，世尊于此经中宣说的正是此业处。食厌想类似于不净业处，而四无色界定不适于初学者，当知此处未予提及。

ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယာတိ ဝေသာလီနဂရံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ. မုဟုတ္တေနေဝါတိ သတ္ထရိ သဒ္ဓမ္မေ စ ဂါရဝေန ဥပဂတဘိက္ခူနံ ဝစနသမနန္တရမေဝ ဥဋ္ဌဟိံသူတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္ဒေသံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဩဟိတသောတာ ဝိဟရန္တိ.

“依止毗舍离”是指以毗舍离城作为行乞村。“片刻间”是说，由于比丘们对导师和正法怀有敬意，一听完话语便立刻起身。“据说”在佛陀时代，比丘们都倾耳恭听，以头顶戴般领受世尊的教诲。

အာနာပါနပရိဂ္ဂါဟိကာယာတိ အဿာသပဿာသေ ပရိဂ္ဂဏှနဝသေန ပဝတ္တာယ သတိယာ. သမ္ပယုတ္တော သမာဓီတိ တာယ သမ္ပယုတ္တအညမညပစ္စယဘူတာယ ဥပ္ပန္နော သမာဓိ. အာနာပါနဿတိယံ ဝါ သမာဓီတိ ဣမိနာ ဥပနိဿယပစ္စယသဘာဝမ္ပိ ဒဿေတိ, ဥဘယတ္ထာပိ သဟဇာတာဒီနံ သတ္တန္နမ္ပိ ပစ္စယာနံ ဝသေန ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘ယထာပဋိပန္နာ မေ သာဝကာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေန္တီ’’တိအာဒီသု ဥပ္ပာဒနဝဍ္ဎနဋ္ဌေန ဘာဝနာတိ ဝုစ္စတီတိ တဒုဘယဝသေန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘာဝိတောတိ ဥပ္ပာဒိတော ဝဍ္ဎိတော ဝါ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဘာဝံ ဝိဇ္ဇမာနတံ ဣတော ဂတောတိ ဘာဝိတော, ဥပ္ပာဒိတော ပဋိလဒ္ဓမတ္တောတိ အတ္ထော. ဥပ္ပန္နော ပန လဒ္ဓါသေဝနော ဘာဝိတော, ပဂုဏဘာဝံ အာပါဒိတော ဝဍ္ဎိတောတိ အတ္ထော. ဗဟုလီကတောတိ ဗဟုလံ ပဝတ္တိတော. တေန အာဝဇ္ဇနာဒိဝသီဘာဝပ္ပတ္တိမာဟ. ယော ဟိ ဝသီဘာဝမာပါဒိတော, သော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တိဿတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ကတော’’တိ. ယထာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော (မ. နိ. ၁.၁၃၉; အ. နိ. ၄.၂၄၁), ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၂၆; မ. နိ. ၁.၂၇၁; သံ. နိ. ၂.၁၅၂; အ. နိ. ၄.၁၂၃) စ ဧဝမာဒီသု ပဌမပဒေ ဝုတ္တော ဧဝ-သဒ္ဒေါ ဒုတိယာဒီသုပိ ဝုတ္တောယေဝ ဟောတိ, ဧဝမိဓာပီတိ အာဟ ‘‘ဥဘယတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန နိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. ဥဘယတ္ထ နိယမေန လဒ္ဓဂုဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“摄持入出息”是指以摄持入息和出息的方式而转起的念。“相应定”是指与此（念）相应、互为缘而生起的定。或“于入出息念中的定”，以此亦显示了亲依止缘的性质，并且在两种情况下，都显示了依俱生等七种缘的缘性。“如我行道的诸弟子修习四念处”等句中，以生起、增长为“修习”义，为显示此二义，故说“‘已修习’即已生起或已增长”。其中，“已修习”(bhāvito)是“从此至于存在”之义，即“已生起，仅获得”的意思。而已生起者，通过习行而“已修习”，即达到娴熟状态而增长的意思。“多作”即多次令其转起。此说达到转向等自在的状态。因为已达到自在者，能于意欲的刹那入定，故能一再转起。因此说“一再造作”。犹如“诸比丘，就在此，沙门”及“远离诸欲”等句中，于首句所说之eva字，亦如于第二句等中所说，于此亦然，故说“于二处皆当知eva字有限定作用”。为显示于二处由限定所得之功德，故说“此”等等。

အသုဘကမ္မဋ္ဌာနန္တိ အသုဘာရမ္မဏံ ဈာနမာဟ. တဉှိ အသုဘေသု ယောဂကမ္မဘာဝတော ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ ကာရဏဘာဝတော စ ‘‘အသုဘကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ကေဝလန္တိ ဣမိနာ အာရမ္မဏံ နိဝတ္တေတိ. ပဋိဝေဓဝသေနာတိ [Pg.521] ဈာနပဋိဝေဓဝသေန. ဈာနဉှိ ဘာဝနာဝိသေသေန ဣဇ္ဈန္တံ အတ္တနော ဝိသယံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တမေဝ ပဝတ္တတိ ယထာသဘာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈိယတိ စာတိ ပဋိဝေဓောတိ ဝုစ္စတိ. ဩဠာရိကာရမ္မဏတ္တာတိ ဗီဘစ္ဆာရမ္မဏတ္တာ. ပဋိကူလာရမ္မဏတ္တာတိ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗာရမ္မဏတ္တာ. ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေန, လေသန္တရေန ဝါ. အာရမ္မဏသန္တတာယာတိ အနုက္ကမေန ဝိစိတဗ္ဗတံ ပတ္တာရမ္မဏဿ ပရမသုခုမတံ သန္ဓာယာဟ. သန္တေဟိ သန္နိသိန္နေ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနော ဓမ္မော သယမ္ပိ သန္နိသိန္နောဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘သန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော’’တိ, နိဗ္ဗုတသဗ္ဗပရိဠာဟောတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏသန္တတာယ တဒါရမ္မဏာနံ ဓမ္မာနံ သန္တတာ လောကုတ္တရဓမ္မာရမ္မဏာဟိ ပစ္စဝေက္ခဏာဟိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“不净业处”是指以不净为所缘的禅那。它之所以被称为“不净业处”，是因为对瑜伽行者而言，不净是修习之故，并且是殊胜乐之因故。“唯”(kevala)字是为了排除其他所缘。“以通达”是指以禅那通达。禅那凭借殊胜的修习而成就，通达其自身的所缘而转起，且如其自性地被通达，故称为“通达”。“所缘粗显”是因其为可厌(bībhaccha)所缘。“所缘可厌”是因其为应厌(jigucchitabba)所缘。“方便说”(pariyāya)是指因由，或以另一理路。“所缘的寂静”是指针对经由次第观察而达到极其微细状态的所缘而言。当所缘寂静安住时，生起的法自身也变得寂静。所以说“寂静、止息、寂灭”，意思是所有热恼(pariḷāha)都寂灭了。由于所缘的寂静，以彼为所缘的诸法之寂静，应通过以出世间法为所缘的省察(paccavekkhaṇā)来了知。

နာဿ သန္တပဏီတဘာဝါဝဟံ ကိဉ္စိ သေစနန္တိ အသေစနကော. အသေစနကတ္တာ အနာသိတ္တကော, အနာသိတ္တကတ္တာ ဧဝ အဗ္ဗောကိဏ္ဏော, အသမ္မိဿော ပရိကမ္မာဒိနာ. တတော ဧဝ ပါဋိယေက္ကော ဝိသုံယေဝေကော. အာဝေဏိကော အသာဓာရဏော. သဗ္ဗမေတံ သရသတော ဧဝ သန္တဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ, ပရိကမ္မံ ဝါ သန္တဘာဝနိမိတ္တံ. ပရိကမ္မန္တိ စ ကသိဏကရဏာဒိနိမိတ္တုပ္ပာဒပရိယောသာနံ, တာဒိသံ ဧတ္ထ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. တဒါ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနံ နိရဿာဒတ္တာ အသန္တံ အပ္ပဏီတံ သိယာ. ဥပစာရေ ဝါ နတ္ထိ ဧတ္ထ သန္တတာတိ ယောဇနာ. ယထာ ဥပစာရက္ခဏေ နီဝရဏာဒိဝိဂမေန အင်္ဂပါတုဘာဝေန စ ပရေသံ သန္တတာ ဟောတိ, န ဧဝမိမဿ. အယံ ပန အာဒိသမန္နာ…ပေ… ပဏီတော စာတိ ယောဇနာ. ကေစီတိ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော. အနာသိတ္တကောတိ ဥပသေစနေန အနာသိတ္တကော. တေနာဟ – ‘‘ဩဇဝန္တော’’တိ ဩဇဝန္တသဒိသောတိ အတ္ထော. မဓုရောတိ ဣဋ္ဌော. စေတသိကသုခပဋိလာဘသံဝတ္တနံ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေန, ဥပေက္ခာယ ဝါ သန္တဘာဝေန သုခဂတိကတ္တာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဈာနာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဈာနသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပဖုဋ္ဌသရီရတာဝသေန ပန ကာယိကသုခပဋိလာဘသံဝတ္တနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, တဉ္စ ခေါ ဈာနတော ဝုဋ္ဌိတကာလေ. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ’’တိ ဣဒံ ဟေတုမှိ ဘုမ္မဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

不需任何带来寂静与殊妙状态的浇灌，是为“无浇灌”(asecanako)。因其无浇灌，故不沾染；因其不沾染，故纯净无杂，不与加行等混杂。因此才是独一无二，不共于他。这一切都是为了显示其由自性而来的寂静，或者说加行是寂静的因。所谓的加行，是指从作遍等直到似相生起为止，此中并无此类加行之意。若有，则业处会因无味而变得不寂静、不殊妙。或者，也可连结为：在近行定中亦无此寂静。犹如在近行定时，虽已离盖、禅支现前，对其他人而言有其寂静，但对此（安般念）则不然。此（安般念）则是从始……乃至……殊妙，应如是连结。有些人，即住在上寺者，（认为）“不沾染”(anāsittako)是指不被佐料沾染。所以说“有滋味”(ojavanto)，意为如富有滋味之物。“甘美”(madhuro)是指可意。能获得心乐，应通过三禅与四禅，或通过舍的寂静性来了知；又因其能导向乐的去处，故应通过一切禅来了知。然而，由身体遍满禅生殊妙色，当知能获得身乐，而这只发生在出定之时。在此说中，“于安止之刹那”(appitappitakkhaṇe)此句，当知是表原因的处格。

အဝိက္ခမ္ဘိတေတိ ဈာနေန သကသန္တာနတော အနီဟတေ အပ္ပဟီနေ. အကောသလ္လသမ္ဘူတေတိ အကောသလ္လံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာ, တတော သမ္ဘူတေ. အဝိဇ္ဇာပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟိ သဗ္ဗေ ပါပဓမ္မာ. ခဏေနေဝါတိ အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏေနေဝ. အန္တရဓာပေတီတိ ဧတ္ထ အန္တရဓာပနံ ဝိနာသနံ, တံ ပန ဈာနကတ္တုကံ [Pg.522] ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဝိက္ခမ္ဘေတီ’’တိ. ဝူပသမေတီတိ ဝိသေသေန ဥပသမေတိ. ဝိသေသေန ဥပသမနံ ပန သမ္မဒေဝ ဥပသမနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သုဋ္ဌု ဥပသမေတီ’’တိ. သာသနိကဿ ဈာနဘာဝနာ ယေဘုယျေန နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတ္တာ’’တိ. အရိယမဂ္ဂဿ ပါဒကဘူတော အယံ သမာဓိ အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ အရိယမဂ္ဂဘာဝံ ဥပဂတော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုပုဗ္ဗေန အရိယမဂ္ဂဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော’’တိ. အယံ ပနတ္ထော ဝိရာဂနိရောဓပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာနံ ဝသေန သမ္မဒေဝ ယုဇ္ဇတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

“未被镇伏”(Avikkhambhite)是指未被禅那从自相续中移走、断除。“由不善巧所生”(Akosallasambhūte)：不善巧即是无明，由彼而生。一切恶法确实以无明为前导。“仅于刹那间”是指于其自身生起的刹那间。“令消失”(Antaradhāpeti)：此中，令消失即是毁灭。但此处意指由禅那所为，是为断除缠，故说“镇伏”。“令止息”(Vūpasameti)是指特别地平息。而特别地平息即是完全地平息，故说“善令止息”。教内行者的禅那修习，大都属于抉择分，故说“因属抉择分”。此定作为圣道之基，次第增长，犹如已达圣道之增长，故说“已次第达圣道之增长”。此义通过观离贪、观灭、观舍弃而善得成就。余者易知。

၁၀. ကိမိလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 金毗罗经释义

၉၈၆. ထေရောတိ အာနန္ဒတ္ထေရော. အယံ ဒေသနာတိ ‘‘ကထံ ဝိဘာဝိတော နု ခေါ ကိမိလာ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တာ ဒေသနာ. ကာယညတရန္တိ ရူပကာယေ အညတရကောဋ္ဌာသေ. ဧဝန္တိ ယထာ အာနာပါနံ အနုဿရန္တော ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဇာတော, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝါရေသု ဝေဒနာနုပဿီတိအာဒိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

986. 长老即是阿难长老。这段开示是始于“金毗罗(Kimila)，如何被阐明呢？”等等的开示。“于身之某部分”是指于色身的某个部分。像这样，犹如比丘随念入出息而成为于身观身者，同样地，在所有情况中，应理解为于受观受者等。

ဒေသနာသီသန္တိ ဒေသနာပဒေသံ. မနသိကာရပဒေသေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ တံ သဗ္ဗံ သရူပတော အညာပဒေသတော အပဒိသတိ. ယထေဝ ဟီတိအာဒိနာ တတ္ထ နိဒဿနံ ဒဿေတိ. စိတ္တသင်္ခါရပဒဒွယေတိ ‘‘စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ပဒဒွယေ.

“教导之首”(Desanāsīsaṃ)是指教导的章节。因为在作意的章节中说到了受，所以他从事相上以及通过其他章节来指明这一切。以“诚如”等词，在此处显示了一个例子。“心行二词”(Cittasaṅkhārapadadvaye)是指在“觉知心行……平息心行”这二句中的词。

ဧဝံ သန္တေပီတိ ပီတိမနသိကာရစိတ္တသင်္ခါရပဒေသေန ယဒိ ဝေဒနာ ဝုတ္တာ, ဧဝံ သန္တေပိ. ဧသာ ယထာဝုတ္တာ ဝေဒနာ အာရမ္မဏံ န ဟောတိ. ဝေဒနာရမ္မဏာ စ အနုပဿနာ, တသ္မာ ဝေဒနာနုပဿနာ န ယုဇ္ဇတိ. ယဒိ ဧဝံ မဟာသတိပဋ္ဌာနာဒီသု ‘‘ဝေဒနာ ဝေဒိယတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ကထန္တိ အာဟ – ‘‘မဟာသတိပဋ္ဌာနာဒီသုပီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သုခါဒီနံ ဝတ္ထုန္တိ သုခါဒီနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝတ္ထုဘူတံ ရူပသဒ္ဒါဒိံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာ ဝေဒိယတိ, န ပုဂ္ဂလော ပုဂ္ဂလဿေဝ အဘာဝတော. ဝေဒနာပ္ပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ နိဿာယ ယထာ ‘‘ပုဂ္ဂလော ဝေဒနံ ဝေဒိယတီ’’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ဣဓာပိ ဝေဒနာယ အဿာသပဿာသေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိ, တထာ ပဝတ္တမနသိကာရသီသေန ‘‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီ’’တိ ဝုတ္တော. တံ သန္ဓာယာတိ တံ ဝေဒနာယ အာရမ္မဏဘာဝံ သန္ဓာယ[Pg.523]. အာဒီနံ ပဒါနံ. ဧတဿ ‘‘ဝေဒနာနုပဿနာ န ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တအနုယောဂဿ.

“即便如此”：如果在关于喜、作意、心行的章节中说到了受，即便如此，此中所说的受也不是所缘。而随观是以受为所缘，因此受随观不成立。若如此，在《大念住经》(Mahāsatipaṭṭhāna Sutta)等中说“感受受”，这如何解释呢？（答：）“在《大念住经》等中”等等。其中，以作为乐等生起之基础的色、声等为所缘而感受受，而非个人(puggala)，因个人本不存在。只是依据受的生起，才有“个人感受受”的世俗言说。同样，此处也是受缘于入出息而生起，以如是生起的作意为首，才说“比丘于尔时于诸受随观受而住”。“这是针对”是指针对受作为所缘的状态而言。……（此句）是为回答“受随观不成立”的质难。

သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇတီတိ ပီတိသဟဂတာနိ ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနာနိ ပဋိပါဋိယာ သမာပဇ္ဇတိ. တဿာတိ တေန. ပဋိသံဝိဒိတသဒ္ဒါပေက္ခာယ ဟိ ကတ္တုအတ္ထေ ဧတံ သာမိဝစနံ. သမာပတ္တိက္ခဏေတိ သမာပဇ္ဇနက္ခဏေ. ဈာနပဋိလာဘေနာတိ ဈာနေန သမင်္ဂီဘာဝေန. အာရမ္မဏတောတိ အာရမ္မဏမုခေန တဒါရမ္မဏဈာနပရိယာပန္နာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ, အာရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ နာမ သပ္ပပရိယေသနံ စရန္တေန တဿ အာသယေ ပဋိသံဝိဒိတေ သောပိ ပဋိသံဝိဒိတော ဟောတိ မန္တာဂဒဗလေန တဿ ဂဟဏဿ သုကရတ္တာ, ဧဝံ ပီတိယာ အာသယဘူတေ အာရမ္မဏေ ပဋိသံဝိဒိတေ သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာဝ ဟောတိ သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ တဿာ ဂဟဏဿ သုကရတ္တာ. ဝိပဿနက္ခဏေတိ ဝိပဿနာပညာယ တိက္ခဝိသဒဘာဝပ္ပတ္တာယ ဝိသယတော ဒဿနက္ခဏေ. လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေနာတိ ပီတိယာ သလက္ခဏဿ သာမညလက္ခဏဿ စ ပဋိဝိဇ္ဈနေန. ယဉှိ ပီတိယာ ဝိသေသတော သာမညတော စ လက္ခဏံ, တသ္မိံ ဝိဒိတေ သာ ယာထာဝတော ဝိဒိတာ ဧဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အသမ္မောဟတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီ’’တိ.

“入二有喜禅”是指次第入于与喜俱行的初禅和第二禅。“‘彼之’(tassa)意为‘以彼’(tena)。因为是相对于‘遍知’一词，此属格用在作者的意义上。‘于等至刹那’即是于入定之时。‘以得禅那’即是与禅那相应。‘由所缘’即是通过所缘，包含于以彼为所缘的禅那中的喜被遍知，也就是说，因为所缘已被遍知。譬如寻找蛇者，若其洞穴被遍知，则蛇亦被遍知，因凭借咒语与药力易于捕捉；如是，若作为喜之所依的所缘被遍知，则彼喜亦被遍知，因从自相与共相上易于把握。‘于观之刹那’即是观(vipassanā)慧已达敏锐明利，于所缘上见的刹那。‘以通达相’即是通达喜的自相与共相。若喜的特相与共相被了知，则彼即被如实了知。故说：‘无有迷惑，喜已被遍知’。

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပါဠိယာ ဧဝ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒီဃံ အဿာသဝသေနာတိ ဒီဃဿ အဿာသဿ အာရမ္မဏဘူတဿ ဝသေန. ပဇာနတော သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတောတိ ဈာနပရိယာပန္နံ ‘‘အဝိက္ခေပေါ’’တိ လဒ္ဓနာမံ စိတ္တဿေကဂ္ဂတံ တံသမ္ပယုတ္တာယ ပညာယ ပဇာနတော. ယထာ ဟိ အာရမ္မဏမုခေန ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ, ဧဝံ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ အာရမ္မဏမုခေန ပဋိသံဝိဒိတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ. သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ ဒီဃံ အဿာသဝသေန ဈာနသမ္ပယုတ္တာ သတိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဥပဋ္ဌိတာ အာရမ္မဏမုခေန ဈာနေပိ ဥပဋ္ဌိတာ နာမ ဟောတိ. တာယ သတိယာတိ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတာယ တာယ သတိယာ ယထာဝုတ္တေန တေန ဉာဏေန သုပ္ပဋိဝိဒိတတ္တာ အာရမ္မဏဿ တဿ ဝသေန တဒါရမ္မဏာ သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. ဒီဃံ ပဿာသဝသေနာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧတေနေဝ နယေန အဝသေသပဒါနိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ.

现在为了以巴利(Pāḷi)文本身阐明其义，故说“此乃所说”等。其中，“以长入息故”即是以作为所缘的长入息故。‘了知者，彼喜为所遍知’，此为关联。‘了知心之一境性、不散乱’，即以与彼相应的慧(paññā)了知已入禅那、名为“不散乱”的心一境性。正如喜通过所缘之门为所遍知，如是，与彼相应的诸法亦通过所缘之门而为所遍知。‘念已现起’，即以长入息故，与禅那相应的念，于彼所缘上现起，通过所缘之门，于禅那中亦名为现起。‘以彼念’，即以如是现起之彼念，由于以如是所说之彼智善通达所缘，故缘彼所缘之彼喜为所遍知。‘以长出息故’等亦应以此理趣了知其义。故说“其余诸句之义亦应以此理趣了知”。

ယထေဝါတိအာဒီသု [Pg.524] အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဈာနပဋိလာဘေန ယထာ အာရမ္မဏတော ပီတိအာဒယော ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောန္တိ တေန ဝိနာ တေသံ အပ္ပဝတ္တနတော. ဧဝံ ဈာနသမ္ပယုတ္တေန တံပရိယာပန္နေန ဝေဒနာသင်္ခါတမနသိကာရပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ဝေဒနာ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ အရုဏုဂ္ဂမေန ဝိယ သူရိယဿ တေန ဝိနာ ဝေဒနာယ အပ္ပဝတ္တနတော. တသ္မာ ဝုတ္တနယေန အတိသယပ္ပဝတ္တိ ဝေဒနာ သုပ္ပဋိဝိဒိတာ, တသ္မာ သုဝုတ္တမေတန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တစောဒနံ နိရာကရောတိ.

“犹如”等句，其简义如下：正如通过获得禅那，就能依所缘而遍知喜等，因为没有禅那，喜等就不会生起。同样，通过获得与禅那相应、属于禅那、名为‘受’的作意，就能依所缘而遍知受，犹如由曙光而知晓太阳，因为没有它（名为‘受’的作意），受就不会生起。因此，依所说理趣，以超胜方式生起的受为所善知，所以说“此乃善说”，以此驳斥先前所提之责难。

အာရမ္မဏေတိ အဿာသပဿာသနိမိတ္တံ ဝဒတိ. စိတ္တာနုပဿီယေဝ နာမေသ ဟောတိ အသမ္မောဟတော စိတ္တဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. စိတ္တပဋိသံဝိဒိတဝသေနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဣတရာ တိဿောပိ စိတ္တာနုပဿနာ သင်္ဂဏှာတိ.

“所缘”，是指入出息之相(nimitta)。此人因无迷惑而遍知心，故名为“观心者”。因此说“是故”等。“藉由遍知心”一语，以“等”字亦含摄其余三种心随观。

သောတိ ဓမ္မာနုပဿနံ အနုယုတ္တော ဘိက္ခု. ယံ တံ ပဟာနံ ပဟာယကဉာဏံ. ပညာယာတိ အပရာယ ဝိပဿနာပညာယ အနိစ္စဝိရာဂါဒိတော ဒိသွာ ဒုဝိဓာယပိ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ. ဣဒဉှိ စတုက္ကန္တိ အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေန ဝုတ္တံ စတုက္ကံ. တဿာပိ ဓမ္မာနုပဿနာယ. ပဇဟတီတိ ပဟာနန္တိ အာဟ ‘‘နိစ္စသညံ…ပေ… ပဟာနကရဉာဏံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ. ဝိပဿနာပရမ္ပရန္တိ ပဋိပါဋိယာ ဝိပဿနမာဟ. ပထပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပေက္ခတီတိ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပတ္တိယာ သမ္မဒေဝ ဝီထိပဋိပန္နံ ဘာဝနာစိတ္တံ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟာနံ အကရဏေန အဇ္ဈုပေက္ခတိ. ဧကတော ဥပဋ္ဌာနန္တိ ယသ္မာ မဇ္ဈိမသမထဝီထိနာတိဝတ္တိယာ တတ္ထ စ ပက္ခန္ဒနေန ဣန္ဒြိယာနံ ဧကရသဘာဝေန, တတြမဇ္ဈတ္တတာယ ဘာဝတော အဝိသေသံ ဧကဂ္ဂဘာဝူပဂမနေန ဧကန္တတော ဥပဋ္ဌာတိ, တသ္မာ န တတ္ထ ကိဉ္စိ ကာတဗ္ဗန္တိ အဇ္ဈုပေက္ခတိ. တတ္ထာတိ ဧဝံ အဇ္ဈုပေက္ခနေ. သဟဇာတာနမ္ပိ အဇ္ဈုပေက္ခနာ ဟောတိ တေသံ ပဝတ္တနာကာရဿ အဇ္ဈုပေက္ခနတော. ‘‘ပညာယ ဒိသွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အာရမ္မဏအဇ္ဈုပေက္ခနာ အဓိပ္ပေတာ. န ကေဝလံ နီဝရဏာဒိဓမ္မေ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ, အထ ခေါ အဘိဇ္ဈာ …ပေ… ပညာယ ဒိသွာ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ ယောဇနာ.

彼者，即是勤修法随观的比丘。所谓的舍断，即是能舍断之智。“以慧”，即是以另一观(vipassanā)慧，见无常、离贪等后，于二者皆舍。此四法，即是以无常随观等方式所说的四法。此亦属法随观。说“舍断”，即是“断除常想……乃至能舍断之智”之意。“观之次第”，是说次第的观。“舍置已上道者”，是指以中道行，对已如实上道的修行心，不作策励、抑制，而行舍置。“一体现起”，是因不越中道寂止之道，且于中策励，诸根一味，于中舍性，无有差别，达至一境，决定现起，是故于彼无所当为，而行舍置。“于彼”，即于如是舍置中。对俱生法亦有舍，因舍置其生起方式故。由说“以慧见”，可知意指所缘舍。不仅舍置盖等诸法，而且……贪欲……以慧见后而舍置，应如是连结。

ပံသုပုဉ္ဇဋ္ဌာနိယဿ ကိလေသဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ‘‘စတုမဟာပထော ဝိယ ဆ အာယတနာနိ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ကာယာဒယော စတ္တာရော အာရမ္မဏသတိပဋ္ဌာနာ. စတူသု အာရမ္မဏေသူတိ ကာယာဒီသု စတူသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ [Pg.525] စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ပံသုပုဉ္ဇဋ္ဌာနိယဿ ကိလေသဿ ဥပဟနနတော.

为显示如尘土堆的烦恼之生起处，故说“六处犹如四衢道”。身等四者是念处之所缘。‘于四所缘中’，即于身等四所缘中生起的四念处，能摧毁如尘土堆的烦恼。

ဧကဓမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

一法品释义终。

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. 第二品

၁-၂. ဣစ္ဆာနင်္ဂလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. 伊车能伽罗经等释义

၉၈၇-၉၈၈. ကသ္မာတိအာဒိ ဝိဟာရသမာပတ္တိအာစိက္ခဏေ ကာရဏံ ဝိဘာဝေတုံ အာရဒ္ဓံ.

987-988. 九八七～九八八、“何故”等句，是为阐明开示“住等至”之因而作。

ဧဝ-ဝါကာရောတိ ဧဝ-ကာရော ဝါ-ကာရော စ. ဧကန္တသန္တတ္တာ ဧကန္တေန သန္တမနသိကာရဘာဝတော. သေက္ခဝစနေနေဝ တေသံ သိက္ခိတဗ္ဗဿ အတ္ထိဘာဝေ သိဒ္ဓေပိ သိက္ခိတဗ္ဗရဟိတေသု တေသုပိ သေက္ခပရိယာယဿ ဝုစ္စမာနတ္တာ သိက္ခိတဗ္ဗသဒ္ဒေန သေက္ခေ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာ. အာသဝက္ခယတ္ထံ သိက္ခိတဗ္ဗဿ အဘာဝေပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ ဈာနာဒိသိက္ခနေန ဝိနာ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ ‘‘အသေက္ခာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန သဗ္ဗသော သမ္မဒေဝ ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခတ္တာ ‘‘သိက္ခာမီ’’တိ န ဝုတ္တံ. အာနာပါနဇ္ဈာနဖလသမာပတ္တိ တထာဂတဝိဟာရော.

“如是或”(Eva-vā)字，即“如是”(eva)字与“或”(vā)字。全然寂静，因作意全然寂静故。即使仅以“学人”一词，他们有应学之事已然成立，但因对那些已无应学之事者，亦说“学人”的同义词，故以“应学”一词来限定学人。即使为尽诸漏已无应学，但为现法乐住，若无禅那等之修习，亦无应学，故名“无学”。至于诸佛，因其所学已全然、真正地圆满完成，故不说“我学”。入出息禅与果等至，是如来住。

၃-၁၀. ပဌမအာနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-10. 初阿难经等释义

၉၈၉-၉၉၆. အနိစ္စာဒိဝသေနာတိ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တဝသေန. ပဝိစိနတိ ပကာရေဟိ ဝိစိနတိ. နိက္ကိလေသာတိ အပဂတကိလေသာ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ. ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ပါဌော.

989-996. 九八九～九九六、“以无常等”即是以无常、苦、无我。审察，即以多种方式辨别。无染，即烦恼已离或烦恼已镇伏。‘喜觉支、轻安觉支’，此为异读。

ယာယ အနောသက္ကနံ အနတိဝတ္တနဉ္စ ဟောတိ, အယံ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ မဇ္ဈတ္တာကာရောတိ ဝုတ္တာ. ဧကစိတ္တက္ခဏိကာတိ ဧကစိတ္တုပ္ပာဒပရိယာပန္နတ္တာ.

由其而有不退缩、不逾越，此即所谓“于彼中舍”、“中舍之相”。“一心刹那”，是因其包含于一心生起之中。

စတ္တုန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန သောဠသက္ခတ္တုကာ. အာနာပါနသန္နိဿယေန ပဝတ္တတ္တာ အာရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တာ အာနာပါနာရမ္မဏာပိ အပရဘာဂေ သတိ အာနာပါနဿတီတိ ပရိယာယေန ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီတိ ‘‘အာနာပါနဿတိ မိဿကာ ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. အာနာပါနမူလကာတိ အာနာပါနသန္နိဿယေန [Pg.526] ပဝတ္တာ သတိပဋ္ဌာနာ. တေသံ မူလဘူတာတိ တေသံ သတိပဋ္ဌာနာနံ မူလကာရဏဘူတာ. ဗောဇ္ဈင်္ဂမူလကာတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂပစ္စယဘူတာ. တေပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဧတေ ဝီသတိ သတိပဋ္ဌာနဟေတုကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိပူရကာတိ တတိယဝိဇ္ဇာယ တဿ ဖလဿ စ ပရိပူရဏဝသေန ပဝတ္တာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ဖလသမ္ပယုတ္တာတိ စတုတ္ထဖလသမ္ပယုတ္တာ, စတုဗ္ဗိဓဖလသမ္ပယုတ္တာ ဝါ.

依四组四法故有十六次。因依止入出息而生起，依所缘而生起，在后部分，以入出息为所缘的念，亦可方便说为“入出息念”，故说‘已说与入出息念混合’。“以入出息为根本”，是指依止入出息而生起的念住。“为其根本”，是指作为那些念住的根本原因。“以觉支为根本”，是指作为觉支之缘。“彼等亦是觉支”，是指此二十种由念住为因的觉支。“圆满明与解脱”，是指通过圆满第三明及其果而生起的觉支。“与果相应”，是指与第四果相应，或与四种果相应。

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二品释义终。

အာနာပါနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

入出息念相应释义终。

၁၁. သောတာပတ္တိသံယုတ္တံ

11. 入流相应

၁. ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ

1. 竹门品

၁. စက္ကဝတ္တိရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 转轮王经释义

၉၉၇. အနုဂ္ဂဟဂရဟဏေသု [Pg.527] နိပါတောတိ အနုဂ္ဂဏှနဂရဟတ္ထဇောတကော နိပါတော. ကိမေတ္ထ အနုဂ္ဂဏှာတိ, ကိံ ဝါ ဂရဟတီတိ အာဟ ‘‘စတုန္န’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ အနုဂ္ဂဏှန္တော အနုစ္ဆဝိကံ ကတွာ ဂဏှန္တော. ဂရဟန္တော နိန္ဒန္တော. ဣဿရသီလော ဣဿရော, တဿ ဘာဝေါ ဣဿရိယံ, ပဘုတာ. အဓီနံ ပတိ အဓိပတိ, တဿ ဘာဝေါ အာဓိပစ္စံ, သာမိဘာဝေါတိ အာဟ – ‘‘ဣဿရိယာဓိပစ္စ’’န္တိအာဒိ. အနန္တကာနီတိ အန္တရဟိတာနိ.

997. “于摄受与诃责义之助词”，是指明摄受与诃责义的助词。此处何为摄受？何为诃责？故说“于四者”等。其中，摄受者，是随宜而受；诃责者，是谴责。“有自在性者”为自在主(issara)，其状态为自在(issariya)，即主权(pabhutā)。“所属之主”为 अधिपति(adhipati)，其状态为统治权(ādhipacca)，即所有权(sāmibhāva)，故说“自在统治”等。“无间”(anantakāni)，即不间断。

အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ ဝတ္ထုတ္တယဿ ဂုဏေ ယာထာဝတော အဝေစ္စ ပဝိသိတွာ ပသာဒေါ. သော ပန ကေနစိ စလနရဟိတောတိ အာဟ ‘‘အစလပ္ပသာဒေနာ’’တိ. မဂ္ဂေနာတိ အရိယမဂ္ဂေန. အာဂတပ္ပသာဒေါ တဿ အဓိဂမေန လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ. အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ ဧကဇ္ဈံ. အရိယသာဝကာနဉှိ အရိယမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တောဝ တီသု ဝတ္ထူသု အဝေစ္စပ္ပသာဒံ အာဝဟန္တော ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေသန္တိ ဝိသယဘူတာနံ တိဏ္ဏံ ဝတ္ထူနံ ဝသေန တိဓာ ဝုတ္တော. ယသ္မာ စ အတ္ထတော ဧကော, တသ္မာဝ နိန္နာနာကရဏော ဟောတိ ပဝတ္တဋ္ဌာနဘေဒေ သတိပိ. အရိယသာဝကဿ ဟီတိအာဒိနာ နယေန တမတ္ထံ ဝိဝရတိ. ပသာဒေါ ဩကပ္ပနာ. ပေမံ ဘတ္တိ. ဂါရဝံ ဂရုကရဏံ. မဟန္တံ ဥဠာရံ. ဧတံ ဝိဘာဂေန နတ္ထိ သဗ္ဗတ္ထ သမာနတ္တာ.

“以不坏净信”者，谓于三宝功德如实通达而生净信。此净信不为任何事物所动摇，故曰“不动摇之净信”。“以道”者，谓以圣道。“获得净信”者，由证得彼道而获得之净信。“非前非后”者，谓同时生起。因为圣弟子之圣道生起时，即同时引生于三宝中之不坏净信而生起。“彼等”者，依作为所缘之三宝而说为三种。然其义理为一，是故纵使所缘之处有别，亦非种种。以“圣弟子”等理趣阐明其义。净信是信受。爱是虔信。敬重是尊重。广大是殊胜。此无分别，因其于一切处皆是相同。

ဧဝန္တိ ဘဝန္တရေပိ အကောပနီယတာယ. သဒိသဝသေနာတိ အညေဟိ အခဏ္ဍာဒီဟိ သဒိသဝသေန. တေနာဟ ‘‘မုခဝဋ္ဋိ ယဉှိ ဆိန္နေ’’တိအာဒိ. ခဏ္ဍာ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ခဏ္ဍာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပါတိမောက္ခေ အာဂတာနုက္ကမေန သီလဿ အာဒိမဇ္ဈဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါတိ သီလကောဋ္ဌာသာနံ. ဧကန္တရံ ဘိန္နန္တိ အဘိန္နေန ဧကန္တရံ ဟုတွာ ဘိန္နံ. တေသံ ခဏ္ဍာဒီနံ. ‘‘ဘုဇိဿေဟီ’’တိ ဥတ္တရပဒလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ဘုဇိဿဘာဝကရေဟီ’’တိ. ဣဒံ ဝီတိက္ကန္တန္တိ ဣဒမ္ပိ သီလံ ဝီတိက္ကန္တံ. ‘‘အယံ သီလဿ ဝီတိက္ကမော’’တိ ဧဝံ ပရာမသိတုံ အသက္ကုဏေယျေဟိ.

“如是”，谓于他世亦不动摇。“以相似”者，谓与其他无缺等相似。是故说“若唇缘被割”等。“有缺”，谓此有缺。余者亦同此理。应依《波罗提木叉》所来之次第，了知戒之初、中分别。“二或三”者，谓戒蕴。“间一而破”者，谓与未破者相间而破。彼等有缺等。“由令成自由者”，此乃省略后分词之解释，故曰“由令成自由状态者”。“此已违犯”，谓此戒亦已违犯。由彼等不能触及“此是戒之违犯”。

၂. ဗြဟ္မစရိယောဂဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 梵行究竟经释义

၉၉၈. ယေသန္တိ [Pg.528] အနိယမတော သဒ္ဓါဒီနမာဓာရဘူတပုဂ္ဂလဒဿနံ. ဗုဒ္ဓေ ပသာဒေါ ဂဟိတော. သော ဟိ ဣတရေဟိ ပဌမံ ဂဟေတဗ္ဗောတိ. အရိယကန္တာနိ သီလာနိ ဂဟိတာနိ သောတာပန္နဿ သီလာနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ. သံဃေ ပသာဒေါ ဂဟိတော ဓမ္မပ္ပသာဒဿ အနန္တရံ ဝုစ္စမာနတ္တာ. ဓမ္မေ ပသာဒေါ ဂဟိတော အဝေစ္စပ္ပသာဒဘာဝတော. သောတံ အရိယမဂ္ဂံ အာဒိတော ပတ္တိ သောတာပတ္တိ, တဿာ အင်္ဂါနိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ. ပစ္စေန္တီတိ ပဇာယန္တိ အဓိဂစ္ဆန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပါပုဏန္တီ’’တိ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ကတရပသာဒေါ ဝတ္တမာနောတိ အဓိပ္ပာယော. မဂ္ဂပ္ပသာဒေါတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တော ပသာဒေါ. အာဂတမဂ္ဂဿာတိ အဓိဂတမဂ္ဂဿ. မိဿကပ္ပသာဒေါ ဧသောတိ တသ္မာ ဥဘောပိ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ ဗဟုဿုတာ.

998. “于彼等”者，乃不确定地开示作为信等所依之个人。于佛之净信被取，因其应先于其他而被取。圣者所爱之戒被取，因其意指入流者之戒。于僧之净信被取，因其于法净信之后被说。于法之净信被取，因其为不坏净信。流即圣道，初到达是为入流，其组成部分为入流支。“体验”者，谓生起、证得。是故说“到达”。“梵行”者，谓道梵行。意谓：“何种净信于此现行？”“道净信”者，谓与道相应之净信。“已得道者”者，谓已证得道者。此是混合净信。是故二位长老皆是智者、多闻者。

၃. ဒီဃာဝုဥပါသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 长寿优婆塞经释义

၉၉၉. ယဒဂ္ဂေန တသ္မိံ ဥပါသကေ ယထာဝုတ္တာနိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ သံဝိဇ္ဇန္တိ, တဒဂ္ဂေန သော တေသု ဝတ္တိဿတီတိ အာဟ ‘‘စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သန္ဒိဿသီ’’တိ. ဝိဇ္ဇံ ဘဇန္တီတိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ, တေသု ကောဋ္ဌာသေသု ပရိယာပန္နာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဇ္ဇာဘာဂိယေတိ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသိကေ’’တိ.

999. 于彼优婆塞，自如说之入流支存在之时起，彼即于彼等中转起，故曰：“汝于四入流支中可见”。“受持明，故为明分”；已包含于彼等部分中，故说“明分”即“明之部分”。

၄-၅. ပဌမသာရိပုတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-5. 初舍利弗经等释义

၁၀၀၀-၁၀၀၁. ‘‘သောတာပတ္တီ’’တိ ပဌမမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော, တဿ အဓိဂမူပါယော သောတာပတ္တိယင်္ဂံ. တေနာဟ ‘‘သောတာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိလာဘင်္ဂ’’န္တိ. သောတာပတ္တိအတ္ထာယာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂတ္ထာယ. အင်္ဂန္တိ ကာရဏံ. ဣတရေ ရတနတ္တယပ္ပသာဒါဒယော. ပုဗ္ဗဘာဂိယာယ သောတာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ကာရဏန္တိ.

1000-1001. “入流”意指初道，其证得之方便为入流支。是故说“入流之前分获得支”。“为入流”者，谓为入流道。“支”即是原因。其他者，谓于三宝净信等。前分入流之支即是原因。

၆. ထပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 工匠经释义

၁၀၀၂. (ဝိတာနံ ကာယာနံ ကာလနကာယ, ကာရဏဿ ဥပဂတာနံ သာတပရိယာ သိဇ္ဈတိ. တတ္ထ ကာယပရိပဇ္ဈာယမုခေန တန္တိံ ဌပေသိ ဘဂဝါ. န ဟိ ပဿထ နမတ္ထေဟိ ကရဏေ နိရတ္ထကော ပိတိ ဝတ္တတိ. ‘‘နိယတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. တမေဝ နိယမံ ‘‘မဇ္ဈိမပဒေသေယေဝါ’’တိ အဝဓာရဏေန ဝိဘာဝေတိ[Pg.529]. မဟာမဏ္ဍလစာရိကံ စရန္တောပိ မဇ္ဈိမပဒေသဿ အန္တန္တေနေဝ စရတိ. တတ္ထ စ ဝိနေယျဇနဿ သမောသရဏတာ မတ္တပနဝါစမဟတ္ထသုပနန္တိ.) [ဧတ္ထန္တရေ ပါဌော အသုဒ္ဓေါ ဒုဿောဓနီယော စ, သုဒ္ဓပါဌော ဂဝေသိတဗ္ဗော.] အရုဏုဋ္ဌာပနမ္ပိ တတ္ထေဝ ဟောတိ. ပစ္စန္တပဒေသေ ပန ဒူရေ ဝိနေယျဇနာ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဂန္တွာ မဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတော ပစ္စာဂန္တွာ မဇ္ဈိမပဒေသေ ဧဝ ဝါသံ ဥပဂစ္ဆတိ, တတ္ထ မနုဿေဟိ ကတာနံ ကာရာနံ မဟပ္ဖလဘာဝနိယမနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘န ကေဝလ’’န္တိ အာဒိမာဟ.

1002. （此段巴利原文残缺，译文仅供参考：天盖是身体的支撑……）[此段原文不清，难以校订，应求善本。] 黎明破晓亦于彼处。至于边鄙之地，所化之人遥远，（世尊）去到那里，令他们安住于道与果，然后返回，只在中央地区居住。当知此是为了确定（于彼处）人们所作之供养等事能有大果报。为示“世尊于我等之近处”仅为例示，故说“非仅”等。

သကိဉ္စနသပလိဗောဓနဋ္ဌေနာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စနံ ပလိဗောဓော အသမာပိတကိစ္စတာ, တဒုဘယဿ အတ္ထိဘာဝေနာတိ အတ္ထော. မဟာဝါသေတိ မဟာဂေဟေ.

“以有障碍有挂碍故”者，此处，障碍与挂碍即是未竟之事，其义为二者俱存。“于大住所”者，谓于大屋中。

ဒွေပိ ဇနာတိ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ. သိတံ နာမ မန္ဒဟသိတံ. ဟသိတံ နာမ ဝိဿဋ္ဌဟသိတံ. မုတ္တစာဂေါတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဋီကာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၁၆၀) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. သံဝိဘာဂေတိ ပရဿ ဒါနဝသေန သံဝိဘဇနေ. အကတဝိဘာဂန္တိ ဒေယျဓမ္မဝသေန န ကတဝိဘာဂံ. ပုဂ္ဂလဝသေန ပန ‘‘သီလဝန္တေဟီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကတဝိဘာဂမေဝ မဟပ္ဖလတာကရဏေန. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗံ ဒါတဗ္ဗမေဝ ဟုတွာ ဌိတ’’န္တိ.

“二位人士”者，谓伊西达多与富兰那。微笑是含笑。笑是放声大笑。于“舍弃”等句，所应说者，当依《清净道论大疏》（Visuddhimagga Mahāṭīkā 1.160）所说之理趣了知。“于分享”者，谓依布施而与他人分享。“未作分别”者，谓未依所施之物作分别。然依个人而言，因说“于具戒者”，由其能生大果，故实已作分别。是故说“一切皆成应施之物而住”。

(ဧတ္ထန္တရေ ပါဌော အသုဒ္ဓေါ ဒုဿောဓနီယော စ, သုဒ္ဓပါဌော ဂဝေသိတဗ္ဗော.)

[此段原文不清，难以校订，应求善本。]

၇. ဝေဠုဒွါရေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 竹门村经释义

၁၀၀၃. ပဝေဏိအာဂတဿာတိ အနေကပုရိသယုဂဝသေန ပရမ္ပရာဂတဿ. အတ္တနိ ဥပနေတဗ္ဗန္တိ အတ္တနိ နေတွာ ပရသ္မိံ ဥပနေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ, ပရဿပေသော ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ’’တိအာဒိ. အမန္တဘာသေနာတိ သမ္ဖဿ သမ္ဖပ္ပလာပဿ အမန္တာယ မန္တာရဟိတဘာသနေန.

1003. “辗转传来”者，谓经由许多代人而传承下来。“当引归自身”者，谓引归自身后，当引归他人。是故说：“凡于我为不喜、不悦之法，于他人亦为不喜、不悦之法”等。“以无谋之语”者，谓远离绮语，无谋而语。

၈-၉. ပဌမဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-9. 初砖屋经等释义

၁၀၀၄-၅. ဒွေ ဂါမာ ဒွိန္နံ ဉာတီနံ ဂါမာတိ ကတွာ. ဉာတိကေတိ ဧဝံလဒ္ဓနာမေ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ. ဂိဉ္ဇကာဝသထေတိ ဂိဉ္ဇကာ ဝုစ္စန္တိ ဣဋ္ဌကာ, ဂိဉ္ဇကာဟိ ဧဝ ကတော အာဝသထော, တသ္မိံ. သော ကိရ အာဝါသော ယထာ [Pg.530] သုဓာဟိ ပရိကမ္မေန ပယောဇနံ နတ္ထိ, ဧဝံ ဣဋ္ဌကာဟိ ဧဝ စိနိတွာ ကတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣဋ္ဌကာမယေ အာဝသထေ’’တိ. တုလာထမ္ဘဒွါရဗန္ဓကဝါဋဖလကာနိ ပန ဒါရုမယာ ဧဝ. ဩရံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု, ပစ္စယဘာဝေန တံ ဩရံ ဘဇန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ, ဩရမ္ဘာဂဿ ဝါ ဟိတာနိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. တေနာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာန’’န္တိအာဒိ. တီဟိ မဂ္ဂေဟီတိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ. တေဟိ ပဟာတဗ္ဗတာယ ဟိ တေသံ သညောဇနာနံ ဩရမ္ဘာဂိယတာ, ဩရံ ဘဉ္ဇိယာနိ ဝါ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ ဝုတ္တာနိ နိရုတ္တိနယေန. ဣဒါနိ ဗျတိရေကမုခေန နေသံ ဩရမ္ဘာဂိယဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိက္ခမ္ဘိတာနိ သမတ္ထတာဝိဃာတေန ပုထုဇ္ဇနာနံ, သမုစ္ဆိန္နာနိ သဗ္ဗသော အဘာဝေန အရိယာနံ ရူပါရူပဘဝူပပတ္တိယာ ဝိဗန္ဓနာယ န ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိက္ခမ္ဘိတာနိ မဂ္ဂေန ဝါ အသမုစ္ဆိန္နာနီ’’တိ. နိဗ္ဗတ္တိဝသေနာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဂန္တုံ န ဒေန္တိ. မဟဂ္ဂတဘဝဂါမိကမ္မာယူဟနဿ ဝိဗန္ဓနတော သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနိ တီဏိ သညောဇနာနိ ကာမစ္ဆန္ဒဗျာပါဒါ ဝိယ မဟဂ္ဂတဘဝူပပတ္တိယာ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ တတ္ထ မဟဂ္ဂတဘဝေ နိဗ္ဗတ္တမ္ပိ တန္နိဗ္ဗတ္တိဟေတုကမ္မပရိက္ခယေ ကာမဘဝူပပတ္တိပစ္စယတာယ မဟဂ္ဂတဘဝတော အာနေတွာ ဣဓေဝ ကာမဘဝေ ဧဝ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တိ. တသ္မာ သဗ္ဗာနိပိ ပဉ္စပိ သံယောဇနာနိ ဩရမ္ဘာဂိယာနေဝ. ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဂမနသဘာဝေါတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန တသ္မာ လောကာ ဣဓ န အာဂမနသဘာဝေါ. ဗုဒ္ဓဒဿန-ထေရဒဿန-ဓမ္မဿဝနာနံ ပန အတ္ထာယ အဿ အာဂမနံ အနိဝါရိတံ.

1004-5. 两个村庄是两家亲戚的村庄，因此得名。在一个名为“亲戚村”(Ñātika)的小村庄里。关于“砖屋”(Giñjakāvasatha)，“giñjakā”意为砖，即由砖所造的住所。据说此住所由砖砌成，无需灰泥涂饰。因此说“在砖造的住所里”。但其横梁、柱子、门框、门板则为木制。“下分”(Oraṃ)指欲界。因其是（众生）趣向“下分”的因缘，故称“下分结”(orambhāgiyāni)；或于下分有益的（烦恼），称为“下分结”。因此说“属于下分”等。由“三道”(magga)指由下方三道。因该些结是应由彼（三道）断除的，故其为“下分结”；或依词源学，称为“在下分被破坏的”。现在为了从反面阐明它们是下分结的性质，而说“于此”等。经中说‘未被道镇伏或根除’，这是指上分结。它们不成为投生色界和无色界有的障碍，因为对凡夫而言，它们因能力受阻而被镇伏；对圣者而言，它们因彻底断除而不复存在。以结生而言，（这些结）不让（众生）前往（上界）。身见等三结，以及欲贪和瞋恚，因其阻碍了导向大界有之业的积集，即使有众生投生于大界有，当其投生之因的业穷尽时，由于（这些结）是投生欲有的因缘，便会将其从大界有带回，只在欲有中投生。因此，所有五结都是下分结。以结生而言，（阿那含）具有不再从彼世间来此的性质，即以领受结生而言，不再从彼世间来此。但为了见佛、见长老、听闻正法，他前来此处则不受阻碍。

ကဒါစိ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝိရဠာကာရတာ, ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ အဗဟလတာတိ ဒွေဓာပိ တနုဘာဝေါ. အဘိဏှန္တိ ဗဟုသော. ဗဟလဗဟလာတိ တိဗ္ဗတိဗ္ဗာ. ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ သန္တာနံ မဒ္ဒန္တာ ဖရန္တာ သာဓေန္တာ အန္ဓကာရံ ကရောန္တာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဒွီဟိ ပန မဂ္ဂေဟိ ပဟီနတ္တာ တနုကတနုကာ မန္ဒမန္ဒာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပုတ္တဓီတရော ဟောန္တီတိ ဣဒံ အကာရဏံ. တထာ ဟိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂပရာမသနမတ္တေနပိ တေ ဟောန္တိ. ဣဒန္တိ ‘‘ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ. ဘဝတနုကဝသေနာတိ အပ္ပကဘဝဝသေန. တန္တိ မဟာသီဝတ္ထေရဿ ဝစနံ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယေ ဘဝါ အရိယာနံ လဗ္ဘန္တိ, တေ ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏဘဝါ ဧဝ. ယေ န လဗ္ဘန္တိ, တတ္ထ ကီဒိသံ တံ ဘဝတနုကံ. တသ္မာ ဥဘယထာပိ ဘဝတနုကဿ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သောတာပန္နဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌမေ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ အဋ္ဌမဿေဝ ဘဝဿ သဗ္ဗဿေဝ အဘာဝတော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

有时因生起稀少，有时因缠缚微弱而不猛烈，故有二种“薄”(tanubhāva)。“频繁”(abhiṇhaṃ)即多次。“猛烈又猛烈”(bahalabahalā)即极其强烈。当（烦恼）生起时，它们压制、遍满、控制、制造黑暗而生起；但因已被二道断除，故其生起已极其微弱。说“有子女”并非（轮回的）原因，因为仅通过肢体接触也会有子女。此即“贪瞋痴薄弱”之言。依“有薄弱”(bhavatanuka)而言，即少有之义。此说乃为驳斥大希瓦(Mahāsīva)长老之言。圣者所能获得的“有”，皆是圆满相状之有。对于那些（圣者）不会获得的（恶趣）有，那“有薄弱”又是什么样的呢？因此，为了显示两种情况下的“有薄弱”都不可能存在，而说“对预流者”等。在第八有中不存在“有薄弱”，因为第八有完全不存在。其余（情况）亦同此理。

ကာမာဝစရလောကံ [Pg.531] သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဣတရဿ လောကဿ ဝသေန တထာ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. ယော ဟိ သကဒါဂါမီ ဒေဝမနုဿလောကေသု ဝေါမိဿကဝသေန နိဗ္ဗတ္တတိ, သောပိ ကာမဘဝဝသေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော. ဘဂဝတာ စ ကာမလောကေ ဌတွာ – ‘‘သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာတိ စ ဣမိနာ ပဉ္စသု သကဒါဂါမီသု စတ္တာရော ဝဇ္ဇေတွာ ဧကောဝ ဂဟိတော. ဧကစ္စော ဟိ ဣဓ သကဒါဂါမိဖလံ ပတွာ ဣဓေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ဧကစ္စော ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ဣမေ စတ္တာရော ဣဓ န လဗ္ဘန္တိ. ယော ပန ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ယာဝတာယုကံ ဝသိတွာ ပုန ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယမိဓ အဓိပ္ပေတော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣမံ လောကန္တိ ကာမဘဝေါ အဓိပ္ပေတော’’တိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိနာ အညံယေဝ စတုက္ကံ ဒဿိတံ.

此说是针对欲界(kāmāvacaraloka)而言，因为就其他界而言，无法如此说。一来者(sakadāgāmī)在天界与人界中混合投生，也只能被限定在欲有(kāmabhava)的范围内。世尊(Bhagavā)住在欲界时说：“仅一次来此世界”。所谓“来此世界”，是在五种一来者中，排除了四种，只取其中一种。即：一、于此世证得一来果，并于此世般涅槃；二、于此世证果，于天界般涅槃；三、于天界证果，并于彼处般涅槃；四、于天界证果，再投生于此世而般涅槃——这四种不在此（讨论范围）内。而那种于此世证果，前往天界活到寿尽，再投生于此世而般涅槃的，才是此处所意指的。但在义注(aṭṭhakathā)中，为了阐明“此世界”意指“欲有”，则以“若是”等（文句）另外展示了四种情况。

စတူသု…ပေ… သဘာဝေါတိ အတ္ထော အပါယဂမနီယာနံ ပါပဓမ္မာနံ သဗ္ဗသော ပဟီနတ္တာ. ဓမ္မနိယာမေနာတိ မဂ္ဂဓမ္မနိယာမေန နိယတော ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမဿ အဝဿံဘာဝိဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ. တေသံ တေသံ ဉာဏဂတိန္တိ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ‘‘အသုကော သောတာပန္နော, အသုကော သကဒါဂါမီ’’တိအာဒိနာ တံတံဉာဏာဓိဂမနံ ဉာဏူပပတ္တိံ. ဉာဏာဘိသမ္ပရာယန္တိ တတော ပရမ္ပိ – ‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီ’’တိအာဒိနာ ဉာဏသဟိတံ ဥပပတ္တိပစ္စယဘဝံ. ဩလောကေန္တဿ ဉာဏစက္ခုနာ အပေက္ခန္တဿ. ကေဝလံ ကာယကိလမထောဝ, န တေန ကာစိ ပရေသံ အတ္ထသိဒ္ဓီတိ အဓိပ္ပာယော. စိတ္တဝိဟေသာ စိတ္တခေဒေါ, သာ ကိလေသူပသံဟိတတ္တာ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ.

在四（预流支）……等……自性的意义上，因为完全断除了所有会导致堕入恶趣的恶法。“法决定性”(dhammaniyāma)是指被道法所决定，因其必将证得更高道果。因此说“以正觉为归趣”(sambodhiparāyaṇo)。“他们各自的智行”(tesaṃ tesaṃ ñāṇagati)是指那些众生，例如‘某人是预流(sotāpanna)，某人是一来(sakadāgāmī)’等，如此证得各自的智，生起智。“智的后有”(ñāṇābhisamparāya)是指此后——例如‘决定以正觉为归趣，仅一次来此世界，便将苦尽’等，与智相应的、作为投生之缘的有。“观察”(olokentassa)即以智眼观见。“仅仅是身体的疲劳，并不能借此成就他人的利益”，此为其意。“心恼”(cittavihesā)即心之疲惫，因其与烦恼相应，故诸佛无有此恼。

အာဒိဿတိ အာလောကီယတိ အတ္တာ ဧတေနာတိ အာဒါသံ, ဓမ္မဘူတံ အာဒါသံ ဓမ္မာဒါသံ, အရိယမဂ္ဂဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. တေန ဟိ အရိယသာဝကော စတူသု အရိယသစ္စေသု ဝိဒ္ဓသ္တသမ္မောဟတ္တာ အတ္တာနံ ယာထာဝတော ဉတွာ ယာထာဝတော ဗျာကရေယျ, တပ္ပကာသနတော ပန ဓမ္မပရိယာယဿ သုတ္တဿ ဓမ္မာဒါသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ယေန ဓမ္မာဒါသေနာတိ ဣဓ ပန မဂ္ဂဓမ္မမေဝ ဝဒတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

能照见、能观察自身，因此称为“镜”；法所成之镜即是法镜，此为圣道智之异名。是故，圣弟子于四圣谛中已破除迷惑，如实了知自身，如实解说。又因其开示法义，当知此经具有法镜之性。此处所说“以法镜”，即指道法。其余文义浅显，易于了知。

ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

竹门品释义终。

၂. ရာဇကာရာမဝဂ္ဂေါ

2. 王园品

၁. သဟဿဘိက္ခုနိသံဃသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 千比丘尼僧团经释义

၁၀၀၇. ဓမ္မိကတ္တာ [Pg.532] ဒေသဝါသီဟိ အနုကမ္ပိတော ရာဇာတိ ရာဇကော, တဿ အာရာမော ရာဇကာရာမော, တသ္မိံ. ဘူမိသီသံ သေဋ္ဌပ္ပဒေသော, ယတ္ထ ဝသန္တော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော ဟောတီတိ တေသံ အဓိပ္ပာယော.

1007. 因其如法，为当地居民所爱护，故称之为王(rājako)，其园林即王园(rājakārāmo)，于此园中。地首(Bhūmisīsaṃ)是最殊胜的地方，他们认为住在这里能获得最高的利得与名望。

ဝါရာပေဟီတိ ပဋိသေဓေဟိ. ယုဇ္ဈာပေတုန္တိ ကလဟံ ကာရာပေတုံ. ပုန အာဂစ္ဆန္တာတိ အပရသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ အာဂစ္ဆန္တာ. ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာတိ မဟတီ ဝီစိယော ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ. ယထာ တဿ သကလမေဝ ရဋ္ဌံ ဧကောဒကီဘူတံ ဟောတိ, ဧဝံ ကတွာ သမုဒ္ဒမေဝ ဇာတံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမုဒ္ဒမေဝ အကံသူ’’တိ.

“Vārāpehi”即“paṭisedhehi”（制止）。“Yujjhāpetuṃ”即“kalahaṃ kārāpetuṃ”（使争斗）。“Puna āgacchanti”即“aparasmiṃ saṃvacchare āgacchanti”（来年再来）。“Ubbaṭṭetvā”即“mahatī vīciyo ubbaṭṭetvā”（掀起巨浪）。使其全国化为一片汪洋，如是作为，遂成大海。是故言：“彼等使之成海”。

ဣသီနမန္တရံ ကတွာတိ ဣသီနံ ကာရဏံ ကတွာ, ဣသီနံ ဟေတူတိ အတ္ထော, ဣသီနံ ဝါ အန္တရဘေဒံ ကတွာ. တထာ လောကေ ကောလာဟလဿ ပတ္ထဋတံ ဝိဘာဝေန္တော ဘဂဝါ ‘‘မေ သုတ’’န္တိ အာဟ ပစ္စက္ခတော ဇာနမ္ပိ. ဥစ္ဆိန္နောတိ ကုလစ္ဆေဒေန ဥစ္ဆိန္နော. န ကေဝလံ သယမေဝ, အထ ခေါ သဟ ရဋ္ဌေဟိ. ဝိဘဝန္တိ ဝိနာသံ ဥပဂတော.

“Isīnamantaraṃ katvā”即“isīnaṃ kāraṇaṃ katvā”，义为“isīnaṃ hetu”（以仙人为因），或“isīnaṃ antarabhedaṃ katvā”（离间仙人）。如是，世尊为阐明世间喧嚣之普遍，虽亲身了知，亦言“我闻”。“Ucchinno”即“kulacchedena ucchinno”（家族断绝）。非但自身，且连同其国。“Vibhavanti”即“vināsaṃ upagato”（趋于毁灭）。

တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တန္တိ တံ ယထာဝုတ္တံ ပသေနဒိနာ ကောသလရာဇေန ကာရိတံ ဝိဟာရံ သန္ဓာယ ဧတံ ‘‘ရာဇကာရာမေ’’တိ ဝုတ္တံ.

“此乃就彼而说”，是针对如前所述由憍萨罗国波斯匿王所造的精舍，故说为“在王园中”。

၂-၃. ဗြာဟ္မဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-3. 婆罗门经等释义

၁၀၀၈-၉. ဥဒယဂါမိနိန္တိ အာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ သမ္ပတ္တိအာဝဟံ.

1008-9. “导向兴盛”(Udayagāmini)即“从初始即带来成就”(ārambhato paṭṭhāya sampattiāvahaṃ)。

၄. ဒုဂ္ဂတိဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 恶趣怖畏经释义

၁၀၁၀. ဒုဋ္ဌာ ဂတိ နိပ္ဖတ္တိ ဒုဂ္ဂတိ, ဒုဂ္ဂတဘာဝေါ ဒါလိဒ္ဒိယံ, တဒေဝ ဘယံ, တံ သဗ္ဗံ အနဝသေသံ ဝါ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဒလိဒ္ဒဘယံ. သမ္မဒေဝ အတိက္ကန္တောတိ သမတိက္ကန္တော.

1010. “恶趣”(duggati)即“邪恶的去处”(Duṭṭhā gati nipphatti)。恶趣的状态是贫穷(dāliddiyaṃ)，这即是怖畏。那一切，或者说无余的恶趣之怖畏(duggatibhayaṃ)和贫穷之怖畏(daliddabhayaṃ)。“完全超越者”(samatikkanto)即“完全已超越”(Sammadeva atikkanto)。

၆. ပဌမမိတ္တာမစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 初友伴大臣经释义

၁၀၁၂. ဝေါဟာရမိတ္တာတိ တံတံဒါနဂ္ဂဟဏဝသေန ဝေါဟာရကာ မိတ္တာ. အာမန္တနပဋိမန္တနဣရိယာပထာဒီသုပီတိ အာလာပသလ္လာပဂမနနိသဇ္ဇာဒိအတ္ထသံဝိဓာနာဒီသု[Pg.533]. ဧကတော ပဝတ္တကိစ္စာတိ သဟ ပဝတ္တကတ္တဗ္ဗာ. အမာ သဟ ဘဝန္တီတိ အမစ္စာ. ‘‘အမှာကံ ဣမေ’’တိ ဉာယန္တီတိ ဉာတီ, အာဝါဟဝိဝါဟသမ္ဗဒ္ဓါ. တေနာဟ ‘‘သဿုသသုရပက္ခိကာ’’တိ. ယောနိသမ္ဗန္ဓာ ဝါ သာလောဟိတာ. တေနာဟ ‘‘ဘာတိဘဂိနိမာတုလာဒယော’’တိ.

1012. “交易之友”(Vohāramittā)即“因种种施与取而交易的朋友”(taṃtaṃdānaggahaṇavasena vohārakā mittā)。“在招呼、回应、威仪等方面”(Āmantanapaṭimantanairiyāpathādīsupi)即“在交谈、商议、行、坐等事务的安排上”(ālāpasallāpagamananisajjādiatthasaṃvidhānādīsu)。“共同成办之事”(Ekato pavattakiccā)即“应共同成办之事”(saha pavattakattabbā)。“大臣”(amaccā)即“常相随者”(Amā saha bhavanti)。“亲属”(ñātī)即“被认为是‘我等之人’”(‘Amhākaṃ ime’ti ñāyanti)，是通过婚姻关系联系在一起的。因此说“岳母岳父家之人”(sassusasurapakkhikā)。或者“血亲”(sālohitā)即“由宗族相连者”(yonisambandhā)。因此说“兄弟姐妹舅父等”(bhātibhaginimātulādayo)。

၇. ဒုတိယမိတ္တာမစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 第二友伴大臣经释义

၁၀၁၃. ကိသ္မိဉ္စိ ကဿစိ စ တထာ တထာ ဥပ္ပန္နဿ ပသာဒဿ အညထာဘာဝေါ ပသာဒညထတ္တံ. ဘူတသံဃာတဿ ဃနအာဒိကဿ အညထာဘာဝေါ ဘာဝညထတ္တံ. နိရယာဒိဂတိအန္တရဥပပတ္တိ ဂတိအညထတ္တံ. သဘာဝဓမ္မာနံ ကက္ခဠဖုသနာဒိလက္ခဏဿ အညထာဘာဝေါ လက္ခဏညထတ္တံ. ‘‘ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ အညထတ္တံ ဝိပရိဏာမညထတ္တံ. လက္ခဏညထတ္တံ န လဗ္ဘတိ. တေနာဟ ‘‘လက္ခဏံ ပန န ဝိဂစ္ဆတီ’’တိ, သေသံ လဗ္ဘတီတိ. ပထဝီဓာတုယာတိ သသမ္ဘာရပထဝီဓာတုယာ. အာပေါဓာတုယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပုရိမဘာဝေါတိ ဃနကဌိနဘာဝေါ. ဘာဝညထတ္တံ ရသညထတ္တသဘာဝေါ. ဂတိအညထတ္တံ ဥဂ္ဂတူပပတ္တိ. တေနာဟ ‘‘တဉှိ အရိယသာဝကဿ နတ္ထီ’’တိ. ပသာဒညထတ္တမ္ပိ နတ္ထိယေဝ အရိယသာဝကဿ.

1013. 于任何事物中如此如此生起的信心的变化，就是信心的变异。由诸元素组成的物质聚集体的坚硬等性质的变化，就是状态的变异。转生到地狱等其他趣，就是趣的变异。自性法的粗涩触等特相的变化，就是特相的变异。“于已住立者，其变异可知”如是所说之变异，即是转变的变异。特相的变异不可得。因此说“但特相不会消失”，而其他变异则可得。地界是指有其组合部分的地界。水界也是如此类推。先前状态是指坚硬凝固的状态。状态的变异即是味的变异。趣的变异指向上转生。因此说“这在圣弟子那里不存在”。信心的变异在圣弟子那里也绝不存在。

ရာဇကာရာမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

王园品释义终。

၃. သရဏာနိဝဂ္ဂေါ

3. 归依品

၁-၂. ပဌမမဟာနာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. 初摩诃男经等释义

၁၀၁၇-၁၈. သမိဒ္ဓန္တိ သမ္ပုဏ္ဏံ. သုပုပ္ဖိတန္တိ ဥပသောဘိတတာယ သုပုပ္ဖိတသဒိသတ္တာ. ဗျူဟာ နာမ ယေဟိ ဧဝ ပဝိသန္တိ, တေဟိ ဧဝ နိက္ခမန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဗျူဟာ ဝုစ္စန္တိ အဝိနိဗ္ဗိဒ္ဓရစ္ဆာယော’’တိ. ဥဒ္ဓတစာရိနာတိ ယဋ္ဌန္တရာ.

1017-18. “丰盛”(Samiddhaṃ)即圆满。“妙花开敷”(Supupphitaṃ)是指因其庄严而犹如妙花盛开。“队列”(Byūhā)是指由此进入，亦由此而出。因此说‘队列被称为无间断的通道’。“高举而行”(Uddhatacārinā)是指在杖与杖之间。

၃. ဂေါဓသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 瞿陀释迦经释义

၁၀၁၉. တီဟီတိ ရတနတ္တယေ ဥပ္ပန္နေဟိ တီဟိ ပသာဒဓမ္မေဟိ. စတူဟီတိ တေဟိ ဧဝ သဒ္ဓိံ သီလေန. ကောစိဒေဝါတိအာဒိ ပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ ဘဂဝတိ [Pg.534] အတ္တနော သဒ္ဓါယ ဥဠာရတမဘာဝဒဿနတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတာယာ’’တိအာဒိ. ဓမ္မော သမုပ္ပာဒေါတိ ဝိဝါဒဓမ္မဥပ္ပတ္တိဟေတု. တဒေဝ ဟိ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ ကာရဏ’’န္တိ. ကာရဏန္တိ နာနာကာရဏံ. ကလျာဏကုသလဝိမုတ္တန္တိ အကလျာဏံ အကုသလံ, တဒိဒံ ယထာဝုတ္တအပ္ပသာဒနေန အပနီတအတ္ထဒဿနတ္ထံ. အဿာတိ မဟာနာမသက္ကဿ. အနဝဇ္ဇနဒေါသော ဧသောတိ စတူသု ဓမ္မေသု ဧကေနပိ သမန္နာဂတော သောတာပန္နော ဟောတီတိ အနုဇာနိတွာ စတူဟိပိ သမန္နာဂတေန အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ယာထာဝတော အနဝဇ္ဇနဒေါသောတိ အတ္ထော.

1019. “以三者”是指以于三宝中生起的三种净信之法。“以四者”是指以彼等及戒。“或有”等语，是为显示自身于世尊的信心之崇高状态而作的假设。因此说“世尊之一切智”等。“法生起”是诤论之法生起的因。正是针对此，才说“若有任何因缘”。“因缘”是指种种因缘。“善妙解脱”，此是为了显示通过如前所说的不净信而去除不善、不善巧之义。“于彼”是指于释迦族摩诃男。“此是无过失”，其义为：已承许于四法中仅具其一者亦为入流者，故于具足四法者宣说其果位，如是乃为如实无过失。

၄. ပဌမသရဏာနိသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 初萨罗那尼释迦经释义

၁၀၂၀. ပမာဏေနာတိ ဧကေန ပမာဏေန, န သဗ္ဗသော. ဩလောကနံ ခမန္တီတိ ဒဿနမဂ္ဂေန စတုသစ္စဓမ္မာ ပစ္စတ္တံ ပဿိတဗ္ဗာ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာ. ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ စတုသစ္စဓမ္မာ ဧကဒေသတောဝ ဒိဋ္ဌာ နာမ ဟောန္တိ. ‘‘ပရိမုစ္စတီ’’တိ ပန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ ပဋိဝိဇ္ဈနကိရိယာယ ဝတ္တမာနတ္တာ. အဂန္တွာ အပါယေသု အနုပ္ပတ္တိရဟတ္တာ. တေနာဟ ‘‘န ဂစ္ဆတီ’’တိ, န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. မဟာသာရရုက္ခေ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ယော ကောစိ ဝိညုဇာတိကော မမ စေ ဂေါစရံ ဂစ္ဆတိ, ဧကဿ အာဂမနံ အဝဉ္ဈံ အမောဃ’’န္တိ ဒဿေတုံ.

1020. “以限量”是指以一种限量，而非全部。“能忍观察”，是指应通过见道，各自证知、洞察四谛法。在初道刹那，四谛法确实只被见到一部分。然而，说“解脱”是恰当的，因为证知的行为正在进行。不来恶趣，是指不再投生于恶道。因此说“不往”，意思是不会再生。为了显示大娑罗树，佛陀说：“任何有智慧的人，若进入我的境界，其到来必定真实不虚。”

၅. ဒုတိယသရဏာနိသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 第二萨罗那尼释迦经释义

၁၀၂၁. ဒုက္ခေတ္တံ နိရောဇကံ, တာယ ဧဝ ဒုက္ခေတ္တတာယ ဝိသမံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိသမခေတ္တ’’န္တိ. လောဏူပဟတန္တိ ဇာတသဘာဝေန လောဏေန ဦသရေန ဥပဟတံ. ခဏ္ဍာနီတိ ခဏ္ဍိတာနိ. တေမေတွာတိ တေမိတတ္တာ. ဝါတာတပဟတာနီတိ စိရကာလံ ဝါတေန စေဝ အာတပေန စ ဥပဟတာနိ အာဗာဓိတာနိ.

1021. “苦田”(dukkhettaṃ)是没有润泽的，正因为其苦田的性质而不平坦，故说“不平田”(visamakhetta)。“被盐碱损害的”(loṇūpahataṃ)，是指天生就被盐碱侵蚀的。“破碎的”(khaṇḍāni)，是指断裂的。“已湿润”(temetvā)，是因为被湿润的缘故。“风日损害的”(vātātapahatāni)，是指长期被风和阳光所损害、侵袭的。

၆. ပဌမအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 初给孤独经释义

၁၀၂၂. ဌာနန္တိ ဌာနသော. တေနာဟ ‘‘ခဏေနာ’’တိ. နိယျာနိကန္တိ ပဝတ္တံ ဉာဏပဋိရူပကံ ပကတိပုရိသန္တရဇာနနာဒိမိစ္ဆာဉာဏံ. တံ ပန အနိယျာနိကံ ‘‘နိယျာနိက’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ပဝတ္တေယျာတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏေနာ’’တိ. ဂုဏဝိယုတ္တဿ အတ္တနော သကတ္တနိ အဝဋ္ဌာနသင်္ခါတာ ဝိမုတ္တိ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ.

1022. “处”即是“逐一”。因此说“以刹那”。“出离”，指的是生起的虚假智慧，例如凡夫揣测他人内心想法等邪知邪见。然而，那不是真正的出离，却以“出离”的方式去观察，故说“以邪观察”。自身脱离了功德，并执着于自我的存在，这种所谓的解脱，实际上是邪解脱。

၇. ဒုတိယအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 第二给孤独经释义

၁၀၂၃. ယထာကမ္မံ [Pg.535] သမ္ပရေတဗ္ဗတော သမ္ပရာယော, ပေစ္စဘဝေါ, သမ္ပရာယဟေတုကံ သမ္ပရာယိကံ, မရဏဘယံ.

1023. “来世”(samparāyo)，是因其随业而转生，即死后之有(peccabhavo)。“关于来世的”(samparāyikaṃ)，是以未来世为因，即死亡之怖(maraṇabhaya)。

သရဏာနိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

归依品释义终。

၄. ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ

4. 福德流品

၁. ပဌမပုညာဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 初福德流经释义

၁၀၂၇. အဝိစ္ဆေဒေန နိစ္စပ္ပဝတ္တိယမာနာနိ ပုညာနိ အဘိသန္ဒနဋ္ဌေန ‘‘ပုညာဘိသန္ဒာ’’တိ ဝုတ္တာ, တေန ပုညနဒိယောတိ အတ္ထော ဝုတ္တော. သုခဿ အာဟရဏတော အာနယနတော သုခဿာဟာရော.

1027. 不断无间地持续生长的福德，由于具有流溢的性质，被称为“福德流”(puññābhisandā)，因此也被称为福德之河。由于能够带来快乐，故是“快乐的食粮”(sukhassāhāro)。

၄. ပဌမဒေဝပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 初天足经释义

၁၀၃၀. ဒေဝါနန္တိ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနံ. ဒေဝပဒါနီတိ တေသံ ပဒါနိ ဒေဝပဒါနိ, ဒေဝေါတိ ဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဒေဝဿ ဉာဏေန အက္ကန္တပဒါနီတိ ပဋိဝေဓဉာဏေန စေဝ ဒေသနာဉာဏေန စ အက္ကန္တပဒါနိ. ဒေဝါ နာမ ဇာတိဒေဝါ. တေသမ္ပိ ဒေဝဋ္ဌေန ဒေဝေါတိ ဒေဝဒေဝေါ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ.

1030. “诸天”(Devānaṃ)是指清净天。“天足”(Devapadāni)是他们的足迹，或者“天”(devo)是指正等觉者。以天之智慧所走过的足迹，即以通达智和教导智所走过的足迹。“天”是指生为天神者。即使对他们而言，（佛陀）也因其天之义而是天，故为天中天，即佛陀。

၈. ဝဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 雨经释义

၁၀၃၄. ပါရံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ သံသာရမဟောဃဿ ပရတီရဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော, ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော (သံ. နိ. ၄.၂၃၈; ဣတိဝု. ၆၉; ပု. ပ. ၁၈၈), ယေ ဇနာ ပါရဂါမိနော’’တိ (ဓ. ပ. ၈၅) စ. အထ ဝါ ပါတိ ရက္ခတီတိ ပါရံ, နိဗ္ဗာနံ. ယော ပဋိဝိဇ္ဈတိ, တံ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော ပါတိ ရက္ခတိ, အစ္စန္တဟိတေန စ ဝိမုတ္တိသုခေန စ ရမေတိ, တသ္မာ ပါရန္တိ ဝုစ္စတိ. ဂစ္ဆမာနာ ဧဝါတိ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆမာနာ ဧဝ. တေ ဓမ္မာ အာသဝါနံ ခယာယ သံဝတ္တန္တိ သစ္ဆိကိရိယာပဟာနပဋိဝေဓာနံ သမကာလတ္တာ.

1034. “彼岸”指涅槃，因其是轮回大流的对岸故。因此说：“已渡到彼岸者，已登陆，婆罗门”，以及“那些走向彼岸的人们”。或者说，“彼岸”(pāraṃ)即涅槃，因为它能守护(pāti)、保护(rakkhati)。它保护证悟者脱离轮回之苦，并以究竟之利与解脱之乐使之欢喜，因此称为彼岸。“正去”即是正趋向彼岸涅槃。那些法能导向诸漏灭尽，因为现证、舍断、通达是同时发生的。

၁၀. နန္ဒိယသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 南迪亚释迦经释义

၁၀၃၆. ပဝိဝေကတ္ထာယာတိ [Pg.536] ပဝိဝေကသုခတ္ထာယ. ပဋိသလ္လာနတ္ထာယာတိ ဗဟိဒ္ဓါ နာနာရမ္မဏတော စိတ္တံ ပဋိနိဝတ္တေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ သမ္မဒေဝ လီနတ္ထာယ.

1036. “为远离”是指为了远离之乐。“为隐退”是指将心从外在的各种对象收回，使其正确地投入到业处中。

ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

福德流品释义终。

၅. သဂါထကပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ

5. 有偈福德流品

၁. ပဌမအဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 初流经释义

၁၀၃၇. သင်္ချာ အတ္ထိ ဟေဋ္ဌာ မဟာပထဝိယာ, ဥပရိ အာကာသေန, ပရိတော စက္ကဝါဠပဗ္ဗတေန, မဇ္ဈေ တတ္ထ တတ္ထ ဌိတေဟိ ဒီပပဗ္ဗတပရိယန္တေဟိ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ. ဇာနန္တေန ယောဇနတော သင်္ခါတုံ သက္ကာတိ အဓိပ္ပာယော. မဟာသရီရမစ္ဆ-ကုမ္ဘီလ-ယက္ခ-ရက္ခသ-မဟာနာဂဒါနဝါဒီနံ သဝိညာဏကာနံ, ဗဠဝါမုခပါတာလာဒီနံ အဝိညာဏကာနံ ဘေရဝါရမ္မဏာနံ ဝသေန ဗဟုဘေရဝံ.

1037. 下方以大地为量，上方以虚空为量，周围以轮围山为量，中间则被各处矗立的洲山所限定。其意为，知者能以由旬计算。有大身鱼、鳄鱼、夜叉、罗刹、大龙、檀那婆(dānava)等有情，以及马口地狱(baḷavāmukhapātāla)等无情的恐怖所缘，因此极为恐怖。

၂. ဒုတိယအဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 第二顺流经释义

၁၀၃၈. သမ္ဘေဒေတိ သမ္ဘေဒံ သမောဓာနံ ဂတဋ္ဌာနေ. ယတ္ထိမာ မဟာနဒိယော သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ ပရိကပ္ပဝစနမေတံ. တာဒိသာသု ဟိ မဟာနဒီသု ကာစိ ပုရတ္ထိမသမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌာ, ကာစိ ပစ္ဆိမံ.

1038. “于汇合处”，即于汇合、聚合之处。所谓“诸大河于此汇流、聚合”，此乃假想之说。因为在这些大河中，有些流入东海，有些流入西海。

၃. တတိယအဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 第三顺流经释义

၁၀၃၉. ‘‘ကုသလေ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ ဧတ္ထ ယံ အစ္စန္တိကံ ကုသလေ ပတိဋ္ဌာနံ. တံ ဒဿေန္တော ‘‘မဂ္ဂကုသလေ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ အာဟ, ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂကုသလေတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘ဘာဝေတိ မဂ္ဂ’’န္တိ. အရိယဖလံယေဝ ဓမ္မသာရော. ကိလေသာ ခီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ကိလေသက္ခယော, နိဗ္ဗာနံ, တသ္မိံ ကိလေသက္ခယေ ရတော.

1039. “安住于善”者，此处指究竟安住于善。为显示此义，故说“安住于道善”，其意为下位道善。因此说“修习道”。圣果即是法之精髓。烦恼于此灭尽，故为“烦恼灭尽”，即涅槃；于此烦恼灭尽中乐住。

၄. ပဌမမဟဒ္ဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 第一巨富经释义

၁၀၄၀. အရိယာနံ [Pg.537] ဗုဒ္ဓါနံ ဓနန္တိပိ အရိယဓနံ, နိဗ္ဗာနန္တိ ကေစိ. အနယတောပိ ဝိသုဒ္ဓဋ္ဌေန အရိယဉ္စ တံ ဓနဉ္စ ဓနာယိတဋ္ဌေနာတိ အရိယဓနံ, တေန အရိယဓနေန. တေနေဝ ဘောဂေနာတိ အရိယဓနဘောဂေန.

1040. 诸佛等圣者之财，即是圣财；有些人说即是涅槃。又，因其清净之义而为圣，因其为财富之性而为财，故称圣财。“以彼圣财”，“以彼受用”即是以圣财受用。

သဂါထကပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

有偈福德流品释义终。

၆. သပ္ပညဝဂ္ဂေါ

6. 智者品

၂. ဝဿံဝုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 雨季安居经释义

၁၀၄၈. သမောဓာနေတွာတိ ယေဟိ ဣန္ဒြိယာဒီဟိ ဘာဝိယမာနေဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အနုပ္ပတ္တော, တာနေဝ. ဓမ္မသမာနတာယ စေတံ ဝုတ္တံ. အညာနေဝ ဟိ အတ္ထတော တံ တံ မဂ္ဂံ သာဓကာနိ ဣန္ဒြိယာဒီနိ. တန္တိ ပဝေဏီ ကထိတာတိ ယံ ကဉ္စိ ဝိနေယျပုဂ္ဂလံ အနပေက္ခိတွာ ကေဝလံ တန္တိဝသေန ဌိတိ ကထိတာ.

1048. “融摄”者，谓由修习彼等根等而证得须陀洹道，即是彼等根等。此乃因法性相同而说。实则，从义理上说，成就各各道的根等是各各不同的。“说为法流传承”者，谓不考虑任何所化之人，仅依教法传承而说其安住。

၃. ဓမ္မဒိန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 法施经释义

၁၀၄၉. သတ္တသု ဇနေသူတိ သတ္တသု ကိတ္တိယမာနေသု ဥပါသကဇနေသု. ဂမ္ဘီရာတိအာဒီသု ဓမ္မဂမ္ဘီရာတိ ပါဠိဂတိယာ ဂမ္ဘီရာ, တထာ စ သလ္လသုတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတမေဝ. ‘‘စေတနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ ဝဒါမီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၆.၆၃; ကထာ. ၅၃၉) အာဂတံ စေတနာသုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘စေတနာသဟဇာတံ နာနာက္ခဏိက’’န္တိအာဒိနာ ပဋ္ဌာနေ အာဂတနယေန, သုတ္တေသု (အ. နိ. ၃.၁၀၁) စ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယ’’န္တိအာဒိနာ အာဂတနယေန ဂမ္ဘီရဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, နိဗ္ဗာနဿ စေဝ အရိယမဂ္ဂဿ စ ပကာသနတော အသင်္ခတသံယုတ္တဿ လောကုတ္တရတ္ထဒီပကတာ. ‘‘အတီတံပါဟံ ရူပေန ခဇ္ဇိံ, ဧတရဟိ ခဇ္ဇာမီ’’တိအာဒိနာ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ခါဒကဘာဝဿ, ပုဂ္ဂလဿ ခါဒိတဗ္ဗတာယ ဝိဘာဝနေန ခဇ္ဇနီယပရိယာယေ (သံ. နိ. ၃.၇၉) ဝိသေသတော နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝတာ ဒီပိတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တသုညတာဒီပကာ ခဇ္ဇနိကသုတ္တန္တာဒယော’’တိ. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမာတိ ယေ တေသု သုတ္တေသု ဝုတ္တပဋိပဒံ သမ္မဒေဝ ပရိပူရေန္တိ, တေ တေသု ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ နာမ[Pg.538]. ဧတ္ထာတိ ‘‘န ခေါ နေတ’’န္တိ ဧတ္ထ န-ကာရော ‘‘အညမည’’န္တိ ဧတ္ထ မ-ကာရော ဝိယ ဗျဉ္ဇနသန္ဓိမတ္တမေဝ, နာဿ ကောစိ အတ္ထော.

1049. “于七人中”，即于七位受称誉的优婆塞(upāsaka)中。“甚深”等句中，“法甚深”是依经文的表述方式而甚深，其义如《箭经》(Salla Sutta)已于下方阐明。“诸比丘！我说思即是业”等句（《增支部》6.63；《论事》539）出自《思经》。其中，依《发趣论》所说“与思俱生、刹那各异”等，以及诸经（《增支部》3.101）所说“现法受”等，当知其甚深之义；又因其开示涅槃与圣道，故《无为相应》(Asaṅkhatasaṃyutta)彰显出世间义。通过阐明五蕴为能食者、个人(puggala)为所食者，在《可食经》(Khajjanīya Sutta, saṃ. ni. 3.79)中特别彰显了无我、无命之理，故说“《可食经》等显示有情空”。“我将成就而住”，是指那些能如实圆满彼等经中所说之道的人，他们即是于彼等经中“成就而住”。“于此”者，“na kho netaṃ”中的“na”字，犹如“aññamaññaṃ”中的“ma”字，仅为音节连接，并无实义。

၄. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 病者经释义

၁၀၅၀. န ခေါ ပနေတန္တိ န ခေါ ဧတံ, နောတိ စ အမှေဟီတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘န ခေါ အမှေဟီ’’တိအာဒိ. အဿသန္တီတိ အဿာသနီယာတိ အာဟ ‘‘အဿာသကရေဟီ’’တိ. မရိဿတီတိ မာရိသော, ဧကန္တဘာဝိမရဏော, သော ပန မရဏာဓီနဝုတ္တိကောတိ ဝုတ္တံ ‘‘မရဏပဋိဗဒ္ဓေါ’’တိ. အဓိမုစ္စေဟီတိ အဓိမုတ္တိံ ဥပ္ပာဒေဟိ. တံ ပန တထာ စိတ္တဿ ပဏိဓာနံ ဌပနန္တိ အာဟ ‘‘ဌပေဟီ’’တိ. အာဂမနီယဂုဏေသူတိ ပုဗ္ဗဘာဂဂုဏေသု. ပမာဏံ နာမ နတ္ထိ အနန္တာပရိမာဏတ္တာ. နာနာကရဏံ နတ္ထိ ဝိမုတ္တိယာ နိန္နာနတ္တာ.

1050. “然而这并非如此”(Na kho panetaṃ)者，谓“并非如此”(na kho etaṃ)，又谓“非由我等”(na ca amhehīti)之义，故说“非由我等”等语。“Assasanti”者，谓应予安慰(assāsanīyā)，故说“由能予安慰者”(assāsakarehi)。“将死”(Marissati)者，谓友(mārisa)，其必将死亡(ekantabhāvimaraṇo)，其生存系于死亡(maraṇādhīnavuttiko)，故说“与死亡相关联”(maraṇapaṭibaddho)。“应当信解”(Adhimuccehi)者，谓生起信解(adhimuttiṃ uppādehi)。此指如此确立与安住心(cittassa paṇidhānaṃ ṭhapanaṃ)，故说“应安立”(ṭhapehi)。“于可亲近之德”(Āgamanīyaguṇesu)者，谓于前分功德(pubbabhāgaguṇesu)。因其无限无量(anantāparimāṇattā)，故无有量(pamāṇaṃ nāma natthi)。因解脱无有差异(vimuttiyā ninnānattā)，故无种种差别(nānākaraṇaṃ natthi)。

၉. ပညာပဋိလာဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 慧得经释义

၁၀၅၅. ပညာပဋိလာဘာယာတိ မဂ္ဂဖလပညာယ ပဋိလာဘတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘သတ္တ သေက္ခာ’’တိအာဒိ.

1055. “为得慧”(Paññāpaṭilābhāya)者，谓为获得道果慧(maggaphalapaññāya paṭilābhatthaṃ)。因此说“七有学”(satta sekkhā)等。

သပ္ပညဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

智者品释义终。

၇. မဟာပညဝဂ္ဂေါ

7. 大慧品

၁. မဟာပညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 大慧经释义

၁၀၅၈. မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒိကေ မဟာဝိတ္ထာရေ အတ္ထေ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ အသေသေတွာ မုဋ္ဌိဂတေ ဝိယ ကတွာ ဂဏှာတိ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

1058. “摄取广大义”(Mahante atthe pariggaṇhāti)者，谓于谛(sacca)、缘起(paṭiccasamuppāda)等广大详尽之义，能遍知、无余地领受，犹如握于拳中。余者如前所说。

မဟာပညဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

大慧品释义终。

သောတာပတ္တိသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

入流相应释义终。

၁၂. သစ္စသံယုတ္တံ

12. 谛相应

၁. သမာဓိဝဂ္ဂေါ

1. 定品

၁. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 定经释义

၁၀၇၁. စိတ္တေကဂ္ဂတာယာတိ [Pg.539] နိဿက္ကဝစနံ ‘‘ပရိဟာယန္တီ’’တိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ. ယထာဘူတာဒိဝသေနာတိ ယထာဂတာဒိဝသေန. ယထာဘူတံ နာမ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘သမာဟိတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘တထာ ယသ္မာ’’တိအာဒိသင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ယထာဘူတဝသေန ကာရဏစ္ဆေဒေါ ကတော ‘‘တထာ ယသ္မာ’’တိအာဒိဝစနေဟိ. ဝဏ္ဏာတိ အက္ခရာ, ‘‘ဂုဏာ’’တိ ကေစိ. ပဒဗျဉ္ဇနာနီတိ နာမာဒိပဒါနိ စေဝ တံသမုဒါယဘူတဗျဉ္ဇနာနိ စ.

1071. “于心一境性”(Cittekaggatāya)者，乃离格语，是相对于“退失”(parihāyanti)一词而言。“如实等”(Yathābhūtādivasena)者，即如其所示等义(yathāgatādivasena)。所谓“如实”(Yathābhūtaṃ)，即如本经所说：“诸比丘，比丘入定后，即能如实了知”等。“等”字当知包含“如是故”(tathā yasmā)等。因为通过“如是故”等语，以如实义作了因缘决断。“文”(Vaṇṇā)者，指字母(akkharā)，有些人则说是“功德”(guṇā)。“词句”(Padabyañjanāni)者，指名词等词，以及由其组成的文句。

၃. ပဌမကုလပုတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3. 初良家子经等释义

၁၀၇၃-၇၅. သာသနာဝစရာ အဓိပ္ပေတာ ဗာဟိရကာနံ သစ္စာဘိသမယဿ အဘာဝတော. တထာတိ ဣမိနာ စတုတ္ထပဉ္စမေသု အတ္ထဝိသေသာဘာဝံ ဒဿေတိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒေသနာတိ အာဟ ‘‘တေန တေန အဘိလာပေနာ’’တိအာဒိ.

1073-75. 此处意指教内行者(sāsanāvacarā)，因为外道(bāhiraka)无有真理之现观。以“如是”(Tathā)一词，显示第四、第五（禅）在义理上没有差别。若尔，为何分别开示？答曰：“以种种言说”(tena tena abhilāpena)等。

၁၀. တိရစ္ဆာနကထာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 畜生论经释义

၁၀၈၀. ဒုဂ္ဂတိတော သံသာရတော စ နိယျာတိ ဧတေနာတိ နိယျာနံ, သဂ္ဂမဂ္ဂေါ မောက္ခမဂ္ဂေါ စ. တသ္မိံ နိယျာနေ နိယုတ္တာ, တံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ နိယျာနိကာ. ဝစီဒုစ္စရိတသံကိလေသတော ဝါ နိယျာတီတိ ဤ-ကာရဿ ရဿတ္တံ ယ-ကာရဿ က-ကာရံ ကတွာ နိယျာနိကာ. စေတနာယ သဒ္ဓိံ သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏိ. တပ္ပဋိပက္ခတော အနိယျာနိကာ, တဿ ဘာဝေါ အနိယျာနိကတ္တံ. တိရစ္ဆာနဘူတန္တိ တိရောကရဏဘူတံ. ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေတိ အနိစ္စတာပဋိသံယုတ္တစတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ. သာတ္ထကန္တိ ဒါနသီလာဒိနိဿိတတ္တာ ဟိတပဋိသံယုတ္တံ.

1080. 由此能从恶趣与轮回中出离，故为“出离”(niyyāna)，即天界道与解脱道。致力于此出离，或于此有出离，故为“导向出离”(niyyānikā)。又，或从语恶行之杂染中出离，故将长音ī缩短，将ya音变为ka音，而成“niyyānikā”。与思相应的离绮语。与此相反者为“不导向出离”(aniyyānikā)，其状态为“不导向出离性”(aniyyānikattaṃ)。“如畜生”者，谓能遮蔽。“修习业处”者，谓修习与无常相应的四谛业处。“有义利”(sātthakaṃ)者，因其依止于布施、持戒等，故与利益相应。

ဝိသိခါတိ ဃရသန္နိဝေသော. ဝိသိခါဂဟဏေန စ ဂါမာဒိဂဟဏေ ဝိယ တန္နိဝါသိနော ဝိသေသတော ဂဟိတာ ‘‘အာဂတော ဂါမော’’တိအာဒီသု ဝိယ[Pg.540]. တေနာဟ ‘‘သူရာ သမတ္ထာ’’တိ. ကုမ္ဘဋ္ဌာနာပဒေသေန ကုမ္ဘဒါသိယော ဝုတ္တာတိ အာဟ – ‘‘ကုမ္ဘဒါသိကထာ’’တိ. အယာထာဝတော ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌိတိသံဟာရာဒိဝသေန လောကော အက္ခာယတိ ဧတေနာတိ လောကက္ခာယိကာ. ဣတိ ဣမိနာ ပကာရေန ဘဝေါ, ဣမိနာ အဘဝေါတိ ဧဝံ ပဝတ္တာယ ဣတိဘဝါဘဝကထာယ သဒ္ဓိံ.

“街巷”(visikhā)者，房屋聚集之处。提及街巷，亦如提及村落等，特指其居民，犹如“村人来了”等说法。因此说“勇士、能者”。以陶器作坊(kumbhaṭṭhāna)为由而说陶工女奴(kumbhadāsī)，故说“陶婢论”(kumbhadāsikathā)。由此不如实地宣说世间的生、住、灭等，故为“世间论”(lokakkhāyikā)。与“如是说此为有，此为无”这般进行的“有无论”(itibhavābhavakathā)一起。

သမာဓိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

定品释义终。

၂. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂေါ

2. 转法轮品

၁. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 转法轮经释义

၁၀၈၁. ‘‘ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန ဩသီဒနဥပ္ပတနဋ္ဌာနဝသေန ဧဝံ ‘ဣသိပတန’န္တိ ‘လဒ္ဓနာမေ’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘ဧတ္ထ ဟီ’’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

1081. “因仙人于此降落、升起，故得名‘仙人堕处’”，此为简说。为详述其义，故说“在此”等。

အာမန္တေသီတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထံ အယံ အာမန္တနာ, တသ္မာ သမုဒါဂမတော ပဋ္ဌာယ သတ္ထု ပုဗ္ဗစရိတံ သင်္ခေပေနေဝ ပကာသေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မာရဗလံ ဘိန္ဒိတွာတိ မာရဉ္စ မာရဗလဉ္စ ဘဉ္ဇိတွာ. အထ ဝါ မာရဿ အဗ္ဘန္တရံ ဗာဟိရဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ ဗလံ ဘဉ္ဇိတွာ. ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ’’တိ ဧတ္ထ အန္တ-သဒ္ဒေါ ‘‘ပုဗ္ဗန္တေ ဉာဏံ အပရန္တေ ဉာဏ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၀၆၃) ဝိယ ဘာဂပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဒွေ ဣမေ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋ္ဌာသာ’’တိ. သဟ သမုဒါဟာရေနာတိ ဥစ္စာရဏသမကာလံ. ပတ္ထရိတွာ အဋ္ဌာသိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန. ဗြဟ္မာနော သမာဂစ္ဆိံသု ပရိပက္ကကုသလမူလာ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓာယ ကတာဓိကာရာ.

于“告曰”(āmantesi)一句，此乃为转法轮而告，故从开篇起，宜简述世尊往昔事迹，是故开始宣说“从于燃灯佛(Dīpaṅkara)足下发愿”等。其中，“破魔军”义为摧破魔罗(Māra)与魔军。或谓摧破魔罗之内、外二种势力。“诸比丘，此二边”(dveme, bhikkhave, antā)一句中，“边”(anta)字如“前际智、后际智”等句中所用，是“部分”的同义词，故说“诸比丘，此二分”(dve ime, bhikkhave, koṭṭhāsā)。“与言说俱”即“言说之时”。依佛陀威力而展现、住立。诸梵天众前来集会，乃因其善根已熟，为证悟真理已作功德。

ဂိဟိသညောဇနန္တိ ဂိဟိဗန္ဓနံ. ဆိန္ဒိတွာတိ ဟရိတွာ. န ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗာတိ နာနုယုဉ္ဇေတဗ္ဗာ. ကိလေသကာမသုခဿာတိ ကိလေသကာမယုတ္တဿ သုခဿ. အနုယောဂေါတိ အနုဘဝေါ. ဂါမဝါသီဟိ သေဝိတဗ္ဗတ္တာ ဂါမဝါသီနံ သန္တကော. အတ္တနောတိ အတ္တဘာဝဿ. အာဟိတော အဟံမာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ, အတ္တဘာဝေါ. ဒုက္ခကရဏန္တိ ဒုက္ခုပ္ပာဒနံ. အတ္တမာရဏေဟီတိ [Pg.541] အတ္တဗာဓနေဟိ. ဥပသမာယာတိ ကိလေသဝူပသမော အဓိပ္ပေတော, တဒတ္ထသမ္ပဒါနဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ကိလေသူပသမတ္ထာယာ’’တိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

“在家结”(gihisaññojana)即在家束缚。“断除”(chinditvā)即去除。“不应行”(na vaḷañjetabbā)即不应随行。“烦恼欲乐”(kilesakāmasukha)即与烦恼欲相应的快乐。“耽著”(anuyoga)即体验。因由村民所行，故属村民所有。“自身”(attano)即自体。于此置我慢，故为“我”(attā)，即自体。“作苦”(dukkhakaraṇa)即生起痛苦。“自杀”(attamāraṇa)即自我折磨。“为寂静”(upasamāya)，意指烦恼的止息，此词为表目的之与格，故说“为烦恼止息故”(kilesūpasamatthāya)。其余诸句，准此可知。

သစ္စဉာဏာဒိဝသေန တယော ပရိဝဋ္ဋာ ဧတဿာတိ တိပရိဝဋ္ဋံ, ဉာဏဒဿနံ. တေနာဟ ‘‘သစ္စဉာဏာ’’တိအာဒိ. ယထာဘူတံ ဉာဏန္တိ ပဋိဝေဓဉာဏံ အာဟ. တေသုယေဝ သစ္စေသု. ဉာဏေန ကတ္တဗ္ဗဿ စ ပရိညာပဋိဝေဓာဒိကိစ္စဿ စ ဇာနနဉာဏံ, ‘‘တဉ္စ ခေါ ပဋိဝေဓတော ပဂေဝါ’’တိ ကေစိ. ပစ္ဆာတိ အပရေ. တထာ ကတဉာဏံ. ဒွါဒသာကာရန္တိ ဒွါဒသဝိဓအာကာရဘေဒံ. အညတ္ထာတိ အညေသု သုတ္တေသု.

以谛智等为由，有三转(parivaṭṭa)，故称“三转”(tiparivaṭṭa)，即智见(ñāṇadassana)。因此说“谛智”(saccañāṇa)等。“如实智”(yathābhūtaṃ ñāṇa)是指通达智(paṭivedhañāṇa)。于彼诸谛中，了知应以智所作之遍知(pariññā)、通达(paṭivedha)等事的智(jānanañāṇa)，有人说此在通达之前，亦有人说在之后。如是为“已作智”(katañāṇa)。“十二行相”(dvādasākāra)即十二种行相差别。“于余处”(aññattha)即于其余诸经中。

ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ဓမ္မစက္ကန္တိ ဣဒံ တတ္ထ ဉာဏကိစ္စံ ပဓာနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဓမ္မသမုဒါယော ပန ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ. အထ ဝါ စက္ကန္တိ အာဏာ, ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မဉ္စ တံ စက္ကဉ္စ, ဓမ္မေန ဉာယေန စက္ကန္တိပိ ဓမ္မစက္ကံ. ယထာဟ ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဝတ္တေတိ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ, စက္ကဉ္စ ပဝတ္တေတိ ဓမ္မဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ, ဓမ္မေန ပဝတ္တတီတိ ဓမ္မစက္ကံ, ဓမ္မစရိယာယ ပဝတ္တတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၂.၄၀-၄၁). ဥဘယမ္ပီတိ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဒေသနာဉာဏန္တိ ဥဘယမ္ပိ. ဧတန္တိ တဒုဘယံ. ဣမာယ ဒေသနာယာတိ ဣမိနာ သုတ္တေန ပကာသေန္တေန ဘဂဝတာ ယထာဝုတ္တဉာဏဒွယသင်္ခါတံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ နာမ ပဝတ္တနကိစ္စဿ အနိဋ္ဌိတတ္တာ. ပတိဋ္ဌိတေတိ အညာသိ ကောဏ္ဍညတ္ထေရေန သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတေ. ပဝတ္တိတံ နာမ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနန္တရဓာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ, ဧတ္တကံ ကာလံ အပ္ပဝတ္တပုဗ္ဗဿ ပဝတ္တိတတ္တာ, ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမော ပနဿ အတ္ထင်္ဂတော ဧဝါတိ.

通达智(paṭivedhañāṇa)与教导智(desanāñāṇa)亦是法轮，此乃就智的作用为首要而说。又，信根等诸法之集合，因有转动之义而为轮，故称法轮。或谓轮即教令，因其不离于法，故为法与轮，又因依法、依理而转，故亦是法轮。如言：“转法亦转轮，故为法轮；转轮亦转法，故为法轮；依法而转，故为法轮；依循法行而转，故为法轮”等(paṭi. ma. 2.40-41)。“二者”即通达智与教导智二者。“此”即指此二者。“以此教导”，谓世尊以此经阐明，含摄如前所说二智之法轮，名为“已转”，然转动之事尚未究竟。“已安立”，谓当阿若㤭陈如(Aññāsi Koṇḍañña)长老安立于须陀洹果时。“名为已转”，谓从迦叶(Kassapa)正等觉者的教法隐没，直至佛陀出世，于此长时中，前所未转者今已转动，然其上道之证悟则已隐没。

ဧကပ္ပဟာရေနာတိ ဧကေနေဝ ပဟာရသညိတေန ကာလေန. ဒိဝသဿ ဟိ တတိယော ဘာဂေါ ပဟာရော နာမ. ပါဠိယံ ပန ‘‘တေန ခဏေန တေန လယေန တေန မုဟုတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ ပဟာရက္ခဏသလ္လက္ခဏမေဝ. သဗ္ဗညုတညာဏောဘာသောတိ သဗ္ဗညုတညာဏာနုဘာဝေန ပဝတ္တော ဩဘာသော စိတ္တံ ပဋိစ္စ ဥတုသမုဋ္ဌာနော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ဘဂဝတော ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဿ အာရမ္ဘေ ဝိယ ပရိသမာပနေ အတိဝိယ ဥဠာရတမံ ပီတိသောမနဿံ ဥဒပါဒိ, တသ္မာ ‘‘ဣမဿပိ ဥဒါနဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“一击之下”(ekappahārena)即以一次名为“击”的时间。一日的第三分名为“更”(pahāra)。然于圣典中说“于彼刹那、于彼瞬间、于彼须臾”，此即标记“击”之刹那。“一切知智之光”(sabbaññutaññāṇobhāso)，即由一切知智威力所生之光，当知是缘心而起的时节生色。因世尊于转法轮圆满时，亦如开始时，生起极为殊胜之喜悦与欣悦，故说“此自说语(udāna)亦……”等。

၉. သင်္ကာသနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 阐明经释义

၁၀၈၉. အတ္ထသံဝဏ္ဏနေ [Pg.542] ဝဏ္ဏီယန္တေတိ ဝဏ္ဏာ. တေယေဝ ပရိယာယေန အက္ခရဏတော အက္ခရာနိ. အတ္ထံ ဗျဉ္ဇေန္တီတိ ဗျဉ္ဇနာနိ. ယသ္မာ ပန အကာရာဒိကေ သရသမညာ, ကကာရာဒိကေ ဗျဉ္ဇနသမညာ, ဥဘယတ္ထ ဝဏ္ဏသမညာ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝဏ္ဏာနံ ဝါ ဧကဒေသာ ယဒိဒံ ဗျဉ္ဇနာ နာမာ’’တိ. နေတ္တိယံ ပန ဝါကျေ ဗျဉ္ဇနသမညာ. ဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ အာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသာ ဂဟိတာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သင်္ကာသနာတိ အတ္ထဿ ဉာပနာ ဘာဂသော. တေနာဟ ‘‘ဝိဘတ္တိယော’’တိ. သင်္ကာသနဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ပကာသနာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ဝိဘတ္တိယော ဟိ အတ္ထဝစနေနေဝ ဝိဝရန္တိ, တာဟိ ကာရဏပညတ္တိယော ဝုတ္တာယေဝါတိ, တာဟိပိ အတ္ထပဒါနိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဝဏ္ဏနာယံ နေတ္တိအဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သဗ္ဗာကာရေနာတိ သဘာဂါဒိဝိဘာဝနာကာရေန. ဝဏ္ဏာဒီနန္တိ တသ္မိံ ပန ဝိတ္ထာရေ ပဝတ္တဝဏ္ဏာဒီနံ. တသ္မာတိ ဝဏ္ဏာဒီနံ အန္တအဘာဝတော. ဧဝမာဟာတိ ‘‘အပရိမာဏာ ဝဏ္ဏာ ဗျဉ္ဇနာ သင်္ကာသနာ’’တိ ဧဝမာဟ.

1089. 因于义理诠释中被描述，故为“音”(vaṇṇā)。彼等亦因传达之故，转而称为“文”(akkharāni)。因彰显义理，故为“句”(byañjanāni)。又，因a等为元音之名，k等为辅音之名，二者通名为“音”(vaṇṇa)，故说“音之一分，即所谓辅音”。然于《导论》(Netti)中，“句”为语句之名。当知于此，仅取“句”一词，即已包含形态与语源之解释。所谓“阐明”(saṅkāsanā)，即对义理分部解说。故说“格”(vibhattiyo)。于此，仅取“阐明”一词，即已含“显示”(pakāsanā)之义。格实以义理之言说而阐明，彼等亦被称为作用之规定，故彼等亦已含摄义理之词。此为简说，详说当依《清净道论》释义及《导论》义注(aṭṭhakathā)中所述之理而知。“以一切行相”即以同分等分别之行相。“音等”即于彼详说中所述之音等。“是故”即因音等无有边际。故说：“音、句、阐明皆无量”。

၁၀. တထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 如实经释义

၁၀၉၀. သဘာဝါဝိဇဟနဋ္ဌေနာတိ အတ္တနော ဒုက္ခသဘာဝဿ ကဒါစိပိ အပရိစ္စဇနေန တထသဘာဝံ. တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခဉှိ ဒုက္ခမေဝ ဝုတ္တ’’န္တိ. သဘာဝဿာတိ ဒုက္ခသဘာဝဿ. အမောဃတာယာတိ အဝဉ္ဈတာယ. အဝိတထန္တိ န ဝိတထံ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ ဒုက္ခံ အဒုက္ခံ နာမ ဟောတီ’’တိ. အညဘာဝါနုပဂမေနာတိ သမုဒယာဒိသဘာဝါနုပဂမနေန မုသာ န ဟောတီတိ အညော အညထာ န ဟောတီတိ အနညထံ. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ.

1090. “以不舍自性义”，谓恒不舍离其苦之自性，故为如实自性。是故说“苦实为苦”。“自性”即苦之自性。“不空”即不虚。“不虚”即非虚妄。是故说“苦实非不苦”。“以不至他法”，谓不至集等自性，故非虚妄；此不为彼，此不异于此，故为“不异”。是故说“实非”等。

ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

转法轮品释义终。

၃. ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ

3. 边际村品

၁. ကောဋိဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 边际村经释义

၁၀၉၁. အနနုဗောဓာတိ [Pg.543] ပဋိဝေဓဿ အနုရူပဗောဓာဘာဝေန. အပ္ပဋိဝေဓာတိ သစ္စာနံ ပဋိမုခံ ဝေဓာဘာဝေန.

1091. “不随觉”因无与通达相应的觉悟。“不通达”因未能面对面地洞穿诸谛。

၂. ဒုတိယကောဋိဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 第二边际村经释义

၁၀၉၂. ဖလသမာဓိဖလပညာနန္တိ အဂ္ဂဖလသမာဓိအဂ္ဂဖလပညာနံ.

1092. 果定与果慧，即最上果定与最上果慧。

၇. တထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 如实经释义

၁၀၉၇. အရိယာနန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ အရိယာနံ. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ.

1097. “圣者”即诸佛、诸圣者。是故说“实非”等。

၈. လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 世间经释义

၁၀၉၈. ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဒေသိတတ္တာ စာတိ ဣမိနာ ပဋိဝေဓဉာဏေန ဒေသနာဉာဏေန စ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ အရိယသန္တကာနိ ဟောန္တိ အရိယဿ ဘဂဝတော သန္တကဘာဝတော.

1098. 因已被通达与已被教导，即已被通达智和教导智所摄受，故为圣者所有；因其属于圣者世尊所有。

၁၀. ဂဝမ္ပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 伽梵波提经释义

၁၁၀၀. ဧကပ္ပဋိဝေဓောတိ ဧကေနေဝ ဉာဏေန စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဧကဇ္ဈံ ပဋိဝေဓော.

1100. “一通达”即以单一之智，同时通达四圣谛。

ကောဋိဂါမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

边际村品释义终。

၄. သီသပါဝနဝဂ္ဂေါ

4. 申恕波林品

၃. ဒဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 杖经释义

၁၁၀၁. ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တိ အဒိဋ္ဌတ္တာ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ.

1101. 因未见四圣谛，故于轮回中一再重生。

၅. သတ္တိသတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 百矛经释义

၁၁၀၅. ဘဝေယျ [Pg.544] စေတိ ဒုက္ခဒေါမနဿာနိ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ သဟိတေဟိ တေဟိ သစ္စာဘိသမယော ဘဝေယျာတိ ဧဝံ ပရိကပ္ပနာ န ကာတဗ္ဗာတိ.

1105. 不应作此设想：“若能忍受苦、忧，并与之共存，便能证悟真理。”

၉. ဣန္ဒခီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 帝释柱经释义

၁၁၀၉. အဇ္ဈာသယန္တိ သဿတာဒိဘေဒံ အဇ္ဈာသယံ. သော ဟိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဂါဟဿ မုခဘူတတ္တာ မုခန္တိ အဓိပ္ပေတော. တဉ္စ အပရေ အဒိဋ္ဌသစ္စာ ဩလောကေန္တိ, ဒိဋ္ဌသစ္စာ ပန နေဝ ဩလောကေန္တိ.

1109. 所谓“意乐”(ajjhāsayaṃ)，即是执着于常见等种种差别。此意乐，因是“唯此是实，余者皆虚”之执取的入门，故亦称之为“门”(mukha)。未见真谛者执着于此，而已见真谛者则不然。

၁၀. ဝါဒတ္ထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 诤论经释义

၁၁၁၀. ကုက္ကုကော ပမာဏမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထောတိ အတ္ထော. ကုက္ကူတိ တဿေဝ နာမံ.

1110. “Kukkuko”意为中等身材男子的手。“Kukkū”是它的名称。

သီသပါဝနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

申恕波林品释义终。

၅. ပပါတဝဂ္ဂေါ

5. 堕落品

၁. လောကစိန္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 世间思惟经释义

၁၁၁၁. လောကစိန္တန္တိ လောကသန္နိဝေသပဋိသံယုတ္တဝီမံသာဝ. ‘‘လောကစိတ္တ’’န္တိပိ ပါဌော, တံတံလောကပရိယာပန္နံ စိတ္တန္တိ အတ္ထော. နာဠိကေရာဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဝုတ္တာနံ ဩသဓိတိဏဝနပ္ပတိအာဒီနံ သင်္ဂဟော. ဧဝရူပန္တိ ဧဒိသံ အညမ္ပိ တံတံလောကစိတ္တံ.

1111. 所谓“世间思惟”(Lokacintā)，即是与世间结构相关的考察。亦有读作“世间心”(Lokacitta)者，意指属于各个世间的心。“椰子等”(Nāḷikerādayo)一句中，“等”字包含未提及的药草、草、树木等。“像这样”(Evarūpaṃ)，是指其他诸如此类的世间心。

ဝိဂတစိတ္တောတိ အတ္တတ္ထပရတ္ထတော အပဂတဝိတက္ကော အဒ္ဒသ ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော. သမ္ဗရိမာယန္တိ သမ္ဗရေန အသုရိန္ဒေန ဥပ္ပာဒိတံ အသုရမာယံ, ယံ ‘‘ဣန္ဒဇာလ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ ဣန္ဒဿ မောဟနတ္ထံ ဥပ္ပာဒိတတ္တာ. သမ္ပရိဝတ္တေတွာတိ ပရိဓာဝေတွာ. ယထာ နေတိ နေ အသုရေ ယထာ သော ပုရိသော ပဿတိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟိံသု. ကသ္မာ ပနေတေ ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟိံသူတိ? တံ ပုရိသံ တတ္ထ တထာနိသိန္နံ ဒိသွာ ‘‘အယဉ္စ ဒေဝေါ’’တိ အာသင်္ကန္တာ တထာ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘိသမုဠာလဆိဒ္ဒေဟိ ပဝိသိတွာ အတ္တနော အသုရဘဝနံ ဂတာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဒေဝါနံယေဝ မောဟယမာနာ’’တိ.

“心已离者”(Vigatacitto)，意指离于自利、利他之寻思者。（经文）“心已离者见”与“如是决意”，应如是连结。“桑婆罗之幻术”(Sambarimāyaṃ)，是指阿修罗王桑婆罗(Sambara)所造之阿修罗幻术，因其为迷惑因陀罗(Inda)而造，故亦称“因陀罗网”(Indajāla)。“周遍旋转”(Samparivattetvā)，意为四处奔走。他们如是决意，以便那人能看见他们阿修罗。他们为何作此决意？因见那人如是坐于彼处，疑其为天神，故作此决意，而后由莲藕茎孔进入，返回其阿修罗宫殿。是故世尊说：“为迷惑诸天神。”

၂-၃. ပပါတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-3. 堕落经等释义

၁၁၁၂-၃. မရိယာဒပါသာဏောတိ [Pg.545] ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတဿ မရိယာဒပါကာရသဒိသော မဟန္တော ပါသာဏော. အနိဋ္ဌရူပန္တိ ဧတ္ထ ရူပ-သဒ္ဒေါ သဘာဝတ္ထော ‘‘ပိယရူပေ သာတရူပေ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၀၈-၄၀၉) ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘အနိဋ္ဌသဘာဝ’’န္တိ.

1112-3. “边界石”(Mariyādapāsāṇa)是指像鹫峰山(Gijjhakūṭa)边界围墙一样的大石头。“不悦相”(Aniṭṭharūpa)中，“相”(rūpa)字是“本质”(sabhāva)的意思，如在“可爱相、可悦相”(piyarūpe sātarūpe)等经文中所说——即“不悦之本质”(aniṭṭhasabhāva)。

၅. ဝါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 毛发经释义

၁၁၁၅. ဥပါသနန္တိ အာစရိယဥပါသနံ, အာစရိယံ အန္တေဝါသိနာ ဝါ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သိက္ခနဝသေန ဥပါသိတဗ္ဗတော ဥပါသနန္တိ လဒ္ဓနာမံ ကဏ္ဍခိပနသိပ္ပံ. ကဏ္ဍံ အတိက္ကမန္တေတိ သရံ ခိပန္တေ. ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခန္တိ ပေါင်္ခသဒ္ဒတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကံ ကဏ္ဍံ ခိပိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပရံ အနုပေါင်္ခန္တိ ဧတ္ထ အပရန္တိ တတိယကဏ္ဍံ. အနုပေါင်္ခံ နာမ ဣဒန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အနုပေါင်္ခံ နာမ ဒုတိယဿ ပေါင်္ခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တဉှိ တတိယေန သရေန ဝိဇ္ဈီယတိ. ပုန အပရံ တဿ ပေါင်္ခန္တိ ဣဒံ ပန အပရာပရံ အဝိရဇ္ဈနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ဒုရဘိသမ္ဘဝတရန္တိ အဘိဘဝိတုံ အသက္ကုဏေယျတရံ. ဝါလန္တိ ကေသံ. သတ္တဓာ ဘိန္ဒိတွာတိ သတ္တက္ခတ္တုံ ဝိဖာလေတွာ. တဿ ဧကံ ဘေဒန္တိ တဿ ကေသဿ ဧကံ အံသုသင်္ခါတံ ဘေဒံ ဂဟေတွာ. ဝါတိင်္ဂဏမဇ္ဈေ ဗန္ဓိတွာတိ ဝါတိင်္ဂဏဖလဿ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ ဗန္ဓိတွာ. အပရံ ဘေဒန္တိ အပရံ ကေသဿ အံသုသင်္ခါတံ ဘေဒံ. အဂ္ဂကောဋိယံ ဗန္ဓိတွာတိ ယထာ တဿ ဝါလဘေဒဿ ဦကာမတ္တံ လိခါမတ္တံ ဝါ ကဏ္ဍဿ အဂ္ဂကောဋိံ အဓိကံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဗန္ဓိတွာ. ဥသဘမတ္တေတိ ဝီသတိယဋ္ဌိမတ္တေ ဌာနေ ဌိတော. ကဏ္ဍဗဒ္ဓါယ ကောဋိယာတိ ကဏ္ဍဗဒ္ဓါယ ဝါလဿ ကောဋိယာ ဝါတိင်္ဂဏဗန္ဓနဝါလဿ ကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျ.

1115. “修习”(Upāsana)指亲近阿阇梨。因弟子应每日通过学习亲近阿阇梨，故此射箭之技艺亦得名“修习”。“超越箭”(Kaṇḍaṃ atikkamanta)指射箭者。为阐明“箭羽相及”(Poṅkhānupoṅkha)一词中“箭羽”(poṅkha)之义，故云“射出一箭”等。“后箭随前羽”(Aparaṃ anupoṅkhaṃ)中，“后箭”指第三支箭。为说明何为“随前羽”(anupoṅkha)，故云“随前羽者，乃第二箭之羽”，此羽为第三箭所射中。复云“再后一箭及其羽”，此乃为示其前后相继、无有间断。“更难胜”(Durabhisambhavataraṃ)意为更难以降伏。“毛发”(Vāla)指头发。“劈为七份”(Sattadhā bhinditvā)指劈开七次。“取其一分”(Tassa ekaṃ bhedaṃ)指取那头发中如纤维般的一分。“绑于茄子中央”(Vātiṅgaṇamajjhe bandhitvā)指绑于茄子果实中央。“再取一分”(Aparaṃ bhedaṃ)指再取头发中如纤维般的另一分。“绑于箭尖”(Aggakoṭiyaṃ bandhitvā)指绑箭时，使那毛发分出的一缕，有虱、虮之量，超出于箭尖之上。“一优萨婆之距”(Usabhamatte)指立于二十杖之距。“以箭上所绑之发尖”(Kaṇḍabaddhāya koṭiyā)，射穿绑于茄子上之发尖。

၈. ဒုတိယဆိဂ္ဂဠယုဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 第二轭孔经释义

၁၁၁၈. အဓိစ္စုပ္ပတ္တိကန္တိ ယဒိစ္ဆာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကံ. ဆိဂ္ဂဠေနာတိ ဆိဂ္ဂဠပဒေသေန. ဆိဂ္ဂဠုပရီတိ ဟေဋ္ဌိမယုဂဿ ဆိဂ္ဂဠပဒေသဿ ဥပရိ. အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေနာတိ ဥဘိန္နမ္ပိ ဆိဒ္ဒေန. ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယာတိ စတုန္နံ ယုဂါနံ ဆိဒ္ဒပဒေသေနေဝ ဥပရူပရိ ဌိတာနံ ဆိဒ္ဒန္တရေန ကာဏကစ္ဆပဿ ဂီဝပ္ပဝေသနံ [Pg.546] အဓိစ္စတရသမ္ဘဝံ. တတောပိ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝေါ မနုဿတ္တလာဘော, တတော အဓိစ္စတမသမ္ဘဝေါ အရိယမဂ္ဂပဋိလာဘောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘စတုသစ္စပဋိဝေဓော အတိဝိယ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝေါ’’တိ.

1118. “偶然生起”(Adhiccuppattikaṃ)指随机而生起。“以轭孔”(Chiggaḷena)指以轭孔之处。“轭孔之上”(Chiggaḷupari)指下层轭之孔洞处的上方。“登上之轭孔”(Āruḷhassa chiggaḷena)指两孔皆穿过。“如伸颈”(Gīvappavesanaṃ viya)一句，是说四个轭上下重叠，盲龟于其孔洞间伸入颈项，此事发生甚为偶然。比此更偶然者，是得人身；又比此更偶然者，是得圣道。为示此义，故云：“通达四谛，极为偶然。”

ပပါတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

堕落品释义终。

၆. အဘိသမယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

6. 现观品释义

၁၁၂၁. အဘိသမယသံယုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတောဝ, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ တဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

1121. 此义已在《现观相应》中详述，故应依彼处所说之理趣来了知其义。

၇. ပဌမအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

7. 第一未熟谷复诵品

၃. ပညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 智慧经释义

၁၁၃၃. လောကိယမ္ပိ ဝိသုဒ္ဓတ္ထေန ‘‘အရိယ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ ‘‘လောကိယလောကုတ္တရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

1133. 世间法亦因清净之义而可称“圣”，故云“以世间及出世间”。

၄. သုရာမေရယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 酒与迷醉饮品经释义

၁၁၃၄. ပိဋ္ဌသုရာတိ ပိဋ္ဌေန ကာတဗ္ဗသုရာ, တထာ ဩဒနသုရာ ပူဝသုရာ, မဇ္ဇရသာဒိဘူတေ ကိဏ္ဏေ ပက္ခိပိတွာ ကတ္တဗ္ဗာ သုရာ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တသုရာ. သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ မူလဘေသဇ္ဇသမ္ဘာရေဟိ သံယုတ္တာ. ပုပ္ဖာသဝေါတိ နာဠိကေရပုပ္ဖာဒိတော အဿဝနကအာသဝေါ. မုဒ္ဒိကဖလာဒိတော အဿဝနကအာသဝေါ ဖလာသဝေါ. ဣတီတိအာဒိအတ္ထော. တေန မဓွာသဝဂုဠာသဝသမ္ဘာရသံယုတ္တေ သင်္ဂဏှာတိ. သုရာသဝဝိနိမုတ္တန္တိ ယထာဝုတ္တသုရာသဝဝိနိမုတ္တံ.

1134. “米粉酒”(Piṭṭhasurā)指以米粉所制之酒；同理，有米饭酒、糕点酒。将酒曲等物放入所制之酒，称为“加曲酒”(kiṇṇapakkhittasurā)。“与原料结合”(Sambhārasaṃyuttā)指与根、药等原料结合。“花酿”(Pupphāsavo)指从椰子花等流出之酿汁。“果酿”(Phalāsavo)指从葡萄等果实流出之酿汁。“等”(Iti)是“等等”之义，由此摄入蜜酿、糖蜜酿及与原料结合者。“远离酒与酿”(Surāsavavinimuttaṃ)指远离如前所述之酒与酿。

၁၀. ပစာယိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 煮食经释义

၁၁၄၀. နီစဝုတ္တိနောတိ ကုလေ ဇေဋ္ဌာနံ မဟာပိတုစူဠပိတုဇေဋ္ဌဘာတိကာဒီနံ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မာဒိဝသေန နီစဝုတ္တိနော.

1140. “行为卑下者”(Nīcavuttino)，指于族中，对伯父、叔父、兄长等长辈，不行问候、起立、合掌、恭敬等事宜者。

၈. ဒုတိယအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

8. 第二未熟谷复诵品

၈. ဗီဇဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 种子生类经释义

၁၁၄၈. ‘‘မူလဗီဇ’’န္တိအာဒီသု [Pg.547] မူလမေဝ ဗီဇန္တိ မူလဗီဇံ, မူလဗီဇံ ဧတဿာတိပိ မူလဗီဇံ. တတ္ထ ပုရိမေန ဗီဇဂါမော ဝုတ္တော ‘‘ဗီဇာနံ သမူဟော’’တိ ကတွာ, ဒုတိယေန ဘူတဂါမော. ဒုဝိဓောပေသော သာမညနိဒ္ဒေသေန, ‘‘မူလဗီဇဉ္စ မူလဗီဇဉ္စ မူလဗီဇ’’န္တိ ဧကသေသနယေန ဝါ ဗီဇတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဖဠုဗီဇန္တိ ပဗ္ဗဗီဇံ. ဗာဟိရပစ္စယန္တရသမဝါယေ သဒိသဖလုပ္ပတ္တိယာ ဝိသေသကာရဏဘာဝတော ဝိရုဟနသမတ္ထေ သာရဖလေ နိရုဠှော ဗီဇ-သဒ္ဒေါ. တဒတ္ထသိဒ္ဓိယာ မူလာဒီသုပိ ကေသုစိ ပဝတ္တတီတိ တတော နိဝတ္တနတ္ထံ ဧကေန ဗီဇ-သဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗီဇဗီဇ’’န္တိ ‘‘ရူပရူပံ, ဒုက္ခဒုက္ခ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၃၂၇) စ ယထာ. နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿာတိ အလ္လတိဏဿ စေဝ အလ္လရုက္ခာဒိကဿ စ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဩသဓိဂစ္ဆလတာဒီနံ ဂဟဏံ.

1148. 于“根种子”(Mūlabīja)等词中，“根即是种子”，故名“根种子”；又“此有根之种子”，故亦名“根种子”。其中，前者说的是“种子类”(bījagāma)，即“种子之集合”；后者说的是“植物类”(bhūtagāma)。此二者皆为一般性解释，亦可以“总略法”(ekasesanayena)来理解“种子”之义，如“根种子、根种子、根种子”。此法亦适用于其余诸词。“节种子”(Phaḷubījaṃ)即“节生种子”(pabbabījaṃ)。“种子”一词，本义用于具发芽能力、有实质之果实，因其于内外诸缘和合时，能生同类之果，为一特殊原因。为成就此义，此词亦用于根等某些事物上。为区别于此引申义，特以“种子之种子”(bījabīja)一词限定其本义，犹如“色之色”(rūparūpaṃ)、“苦之苦”(dukkhadukkhaṃ)（《相应部》4.327）之用法。“青草树木等”指鲜草与鲜树等。“等”字包含药草、灌木、藤蔓等。

၉. ဝိကာလဘောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 非时食经释义

၁၁၄၉. အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဇ္ဈနှိကော, အယံ ဗုဒ္ဓါဒိအရိယာနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော ဘောဇနဿ ကာလော, တဒညော ဝိကာလောတိ အာဟ – ‘‘ဝိကာလဘောဇနာတိ ကာလာတိက္ကန္တဘောဇနာ’’တိ.

1149. 从黎明破晓直至正午，此乃佛陀等圣者惯常受食之时；此时之外，则为非时。故云：“非时食”(vikālabhojana)者，即过时而食。

၁၀. ဂန္ဓဝိလေပနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 涂香经释义

၁၁၅၀. ယံ ကိဉ္စိ ပုပ္ဖန္တိ ဂန္ထိမံ အဂန္ထိမံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ပုပ္ဖဇာတံ, တထာ ပိသိတာဒိဘေဒံ ယံ ကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ.

1150. 任何种类的花，无论结成串或未结成串；以及任何种类的香，如香粉等。

၉. တတိယအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

9. 第三 生谷略诵品

၁. နစ္စဂီတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 舞歌经释义

၁၁၅၁. သင်္ခေပတော ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (ဒီ.နိ. ၂.၉၀; ဓ.ပ. ၁၈၃) ဘဂဝတော သာသနံ အစ္စန္တဆန္ဒရာဂပဝတ္တိတော နစ္စာဒီနံ ဒဿနံ န အနုလောမေတီတိ အာဟ ‘‘သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ’’တိ. အတ္တနာ ပရေဟိ စ ပယောဇိယမာနံ [Pg.548] ပယောဇာပိယမာနဉ္စ ဧတေနေဝ နစ္စ-သဒ္ဒေန ဂဟိတံ, တထာ ဂီတဝါဒိတသဒ္ဒေဟိ စာတိ အာဟ – ‘‘နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေနာ’’တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂါယန-ဂါယာပန-ဝါဒန-ဝါဒါပနာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. ဒဿနေန စေတ္ထ သဝနမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ ဝိရူပေကသေသနယေန. ယထာသကံ ဝိသယဿ အာလောစနသဘာဝတာယ ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သဝနကိရိယာယပိ ဒဿနသင်္ခေပသဗ္ဘာဝတော ‘‘ဒဿနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အဝိသူကဘူတဿ ဂီတဿ သဝနံ ကဒါစိ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ – ‘‘ဝိသူကဘူတာ ဒဿနာ စာ’’တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒကအဋ္ဌကထာယ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၂.ပစ္ဆိမပဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) – ‘‘ဓမ္မူပသံဟိတံ ဂီတံ ဝဋ္ဋတိ, ဂီတူပသံဟိတော ဓမ္မော န ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

1151. 简而言之，世尊以“诸恶莫作”等（长部2.90；法句183）为准则的教法，不随顺由极度欲染而有的观看歌舞等，故说“与教法不随顺故”。自己或他人所做、所促使的舞蹈，皆为此“舞”字所含；同样，歌唱与器乐亦然，故说“以跳舞、使人跳舞等方式”。“等”字包含歌唱、使人歌唱、演奏、使人演奏等。此处的“观看”，依异类省略法，亦包含“听闻”。或因五识各有认知其对象之自性，听闻的作用亦可概括于“观看”中，故只说“观看”。有时允许听闻非为表演的歌唱，故（学处中）说“以及观看表演”。诚如《胜义灯·小部义注》(khu. pā. aṭṭha. 2.pacchimapañcasikkhāpadavaṇṇanā)所说：“与法相应的歌唱是允许的，与歌唱相应的法是不允许的。”

၂. ဥစ္စာသယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 高床经释义

၁၁၅၂. ဥစ္စာတိ ဥစ္စ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ ဧကံ သဒ္ဒန္တရံ. သေတိ ဧတ္ထာတိ သယနံ, ဥစ္စာသယနံ မဟာသယနဉ္စ သမဏသာရုပ္ပရဟိတံ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပမာဏာတိက္ကန္တံ အကပ္ပိယတ္ထရဏ’’န္တိ. အာသန္ဒာဒိအာသနဉ္စေတ္ထ သယနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. ယသ္မာ ပန အာဓာရေ ပဋိက္ခိတ္တေ တဒါဓာရကိရိယာ ပဋိက္ခိတ္တာဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဥစ္စာသယနမဟာသယနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အတ္ထတော ပန တဒုပဘောဂဘူတနိသဇ္ဇာနိပဇ္ဇနေဟိ ဝိရတိ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဥစ္စာသယနမဟာသယနဉ္စ ဥစ္စာသယနမဟာသယနဉ္စာတိ ဥစ္စာသယနမဟာသယနန္တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ဧကသေသနယေန အယံ နိဒ္ဒေသော ကတော ယထာ – ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ (ဥဒါ. ၁). အာသနကိရိယာပုဗ္ဗကတ္တာ ဝါ သယနကိရိယာယ သယနဂ္ဂဟဏေနေဝ အာသနမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

1152. “Uccā”是与“ucca”（高）同义的另一个词。于此而卧，故为“卧具”(sayanaṃ)。高床与大床不适于沙门，故被禁止，因此说“是超出尺寸、不适宜的铺设物”。此处的椅子(āsandi)等坐具，也由“卧具”一词所含摄。因为当容器被禁止时，依赖于它的行为也同样被禁止，所以只说“高床大床”。但就意义而言，当知此是显示远离对它们的享用，即坐与卧。或者，“高床大床与高床大床”，在此义上，依总合省略法(ekasesanayena)作此解释，如“名色缘六处”(udā. 1)。又或者，因坐的行为在卧的行为之前，故以“卧具”一词亦含摄坐具，当如是知。

၃. ဇာတရူပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 金银经释义

၁၁၅၃. အညေပိ ဥဂ္ဂဟာပနေ ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနေ စ ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ – ‘‘န ဥဂ္ဂဏှာပေန္တိ, န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယန္တီ’’တိ. အထ ဝါ တိဝိဓံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ကာယေန ဝါစာယ မနသာတိ. တတ္ထ ကာယေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဥဂ္ဂဟဏံ, ဝါစာယ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဥဂ္ဂဟာပဏံ, မနသာ ပဋိဂ္ဂဟဏံ သာဒိယနံ. တိဝိဓမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ သာမညနိဒ္ဒေသေန, ဧကသေသနယေန ဝါ ဂဟေတွာ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှန္တီ’’တိအာဒိ. ဧသ နယော ‘‘အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာ’’တိအာဒီသုပိ.

1153. 在“使人接受”(uggahāpane)与“认可所放置之物”(upanikkhittasādiyane)中，亦可得“接受”(paṭiggahaṇa)之义，故说：“不使人接受，不认可所放置之物”。又或者，接受有身、语、意三种。其中，以身接受为“亲受”(uggahaṇaṃ)，以语接受为“使人受”(uggahāpaṇaṃ)，以意接受为“认可”(sādiyanaṃ)。此三种接受，或通过总说，或通过省略法，皆摄于“接受”一词中，故说：“彼等既不亲受……”等。此理亦适用于“接受生谷”等情况。

၄. အာမကဓညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 生谷经释义

၁၁၅၄. နီဝါရာဒိဥပဓညဿ [Pg.549] သာလိအာဒိမူလဓညန္တောဂဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တဝိဓဿာ’’တိ.

1154. 因野生稻(nīvāra)等次要谷物已包含于稻米(sāli)等主要谷物中，故说“七种”。

၅. အာမကမံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 生肉经释义

၁၁၅၅. ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဝသာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ – အစ္ဆဝသံ, မစ္ဆဝသံ, သုသုကာဝသံ, သူကရဝသံ, ဂဒြဘဝသ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၂; ပါရာ. အဋ္ဌ. ၆၂၃) ဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတံ နာမ. တဿ ပန ‘‘ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၂) ဝုတ္တတ္တာ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ – ‘‘အညတြ ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတာ’’တိ. ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော, တသ္မာ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တနယေနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

1155. “诸比丘，我允许五种油脂作为药物：熊脂、鱼脂、鳄鱼脂、猪脂、驴脂”，因为（《大品》262；《波罗夷义注》623）中这样说过，所以这被称为特别开许。然而，因为说过“应于适当时接受”（《大品》262），所以接受是适宜的，因此说“除了特别开许之外”。此事当依律而察，故其决择当依《普端严》(Samantapāsādikā)律藏义注中所说之理。

၁၀. စတုတ္ထအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

10. 第四 生谷略诵品

၂-၃. ကယဝိက္ကယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-3. 买卖经等释义

၁၁၆၂-၆၃. ကဿစိ ဘဏ္ဍဿ ဂဟဏံ ကယော, ဒါနံ ဝိက္ကယော. တတ္ထ တတ္ထာတိ ဂါမန္တရေ သန္တိကေ စ ဂမနံ ဒူတကမ္မန္တိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ပဟိဏဂမနံ ခုဒ္ဒကဂမနံ.

1162-63. 拿取货物为“买”(kayo)，给予货物为“卖”(vikkayo)。“于彼于彼”(tattha tattha)意为在村庄之间或附近行走，此被称为“使者所为”(dūtakamman)，应作如是理解。“受遣而去”(pahiṇagamanaṃ)是小规模的出行(khuddakagamanaṃ)。

၄. တုလာကူဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 秤欺经释义

၁၁၆၄. ရူပကူဋံ သရူပေန သဒိသေန ဆလဝေါဟာရော. အင်္ဂကူဋံ အတ္တနော ဟတ္ထာဒိနာ အင်္ဂါနံ ဆလကရဏံ. ဂဟဏကူဋံ မာနေသု ဂဟဏဝသေန. ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ အယစုဏ္ဏာဒိနာ ပဋိစ္ဆန္နေန ဆလကရဏံ. မဟတိယာ တုလာယ. ပစ္ဆာဘာဂေတိ တုလာယ ပစ္ဆိမဘာဂေ. ဟတ္ထေနာတိ ဟတ္ထပဒေသေန. အက္ကမတီတိ ဥဋ္ဌာတုံ အဒေန္တော ဂဏှာတိ. ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေတိ ပရေသံ ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ. တန္တိ အယစုဏ္ဏံ.

1164. “形色欺诳”(rūpakūṭaṃ)是用相似之物进行欺诈交易。“肢体欺诳”(aṅgakūṭaṃ)是用自己的手等肢体进行欺骗。“拿取欺诳”(gahaṇakūṭaṃ)是在量器中通过拿取的方式（作弊）。“隐藏欺诳”(paṭicchannakūṭaṃ)是用铁粉等隐藏物进行欺骗。“用大秤”(mahatiyā tulāya)。“在后分”(pacchābhāge)指在秤的后半部分。“用手”(hatthena)指用手掌。“压下”(akkamati)指不让（秤）升起而拿取。“给予时在前分”(dadanto pubbabhāge)指给予他人时，用手在前半部分压下秤。“Tanti”是指铁粉。

လောဟပါတိယောတိ တမ္ဗလောဟပါတိယော. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောန္တီတိ အသနိခါဒသုဝဏ္ဏကနကလိမ္ပိတာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောန္တိ. မာနဘာဇနဿ [Pg.550] ဟဒယဘူတဿ အဗ္ဘန္တရဿ ဘိန္နံ ဟဒယဘေဒေါ. နိမိယမာနဿ တိလတဏ္ဍုလာဒိကဿ သိခါယ အဂ္ဂကောဋိယာ ဘိန္နံ သိခါဘေဒေါ. ခေတ္တာဒီနံ မိနနရဇ္ဇုယာ အညထာကရဏံ ရဇ္ဇုဘေဒေါ. ရဇ္ဇုဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ဒဏ္ဍကဿ ဂဟဏံ ကတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“铜钵”(lohapātiyo)指赤铜钵。“使其呈金色”(suvaṇṇavaṇṇā karonti)指用天然金或金箔涂抹，使其呈金色。量器核心内部的破损，是“心破”(hadayabhedo)。所量之芝麻、米等的顶端尖角破损，是“顶破”(sikhābhedo)。测量田地等的绳索有误，是“绳破”(rajjubhedo)。当知此处以“绳”亦含摄“杖”(daṇḍaka)。

၆-၁၁. ဆေဒနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-11. 毁坏经等释义

၁၁၆၆-၇၁. ဝဓောတိ မုဋ္ဌိပ္ပဟာရကသာတာဠနာဒီဟိ ဟိံသနံ, ဝိဟေဌနန္တိ အတ္ထော. ဝိဟေဌနတ္ထောပိ ဟိ ဝဓ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ ‘‘အတ္ထာနံ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ရောဒေယျာ’’တိအာဒီသု. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘မာရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ပန ပေါထနံ သန္ဓာယာတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ မာရဏသဒ္ဒဿ ဝိဟိံသနေပိ ဒိဿနတော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

1166-71. “杀”(vadho)指以拳击、棍打等方式伤害，义为“恼害”(viheṭhana)。“杀”(vadha)一词亦见用于“恼害”义，如“一再损害其利益而哭泣”等。但在义注中说为“杀害”(māraṇa)，当知此是就“殴打”(pothanaṃ)而言，因“杀害”一词亦见用于“伤害”(vihiṃsana)义。其余易知。

အာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

生谷略诵品释义终。

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

显扬心义，相应部义注

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ နိဋ္ဌိတာ.

《大品》释义之《隐义疏》终。

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

结语释义

သကလရူပါရူပသမ္မသနေ [Pg.551] သဏှသုခုမဝိသယဉာဏတာယ ဝိပဿနာစာရနိပုဏဗုဒ္ဓီနံ သုသံယတကာယဝစီသမာစာရတာယ သမထဝိပဿနာသု သမ္မဒေဝ ယတနတော စ ယတီနံ ဘိက္ခူနံ ခန္ဓာယတနဓာတုသစ္စိန္ဒြိယပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဘေဒေ ပရမတ္ထဓမ္မေ နာနာနယေဟိ ဉာဏဝိဘာဂဿ သန္နိဿယေန ဗဟုကာရဿ သံယုတ္တာဂမဝရဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ ကာတုံ သာရတ္ထပ္ပကာသနတော ဧဝ နိပုဏာ ယာ မယာ အဋ္ဌကထာ အာရဒ္ဓါတိ သမ္ဗန္ဓော. သဝိသေသံ ပညာဝဟဂုဏတ္တာ ဧဝ ဟိဿ ဂန္ထာရမ္ဘေ အာဒိတောပိ ‘‘ပညာပဘေဒဇနနဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယ သာရန္တိ သံယုတ္တမဟာအဋ္ဌကထာယ သာရံ. ဧကူနသဋ္ဌိမတ္တောတိ ထောကံ ဦနဘာဝတော မတ္တ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ.

此中关联如下：对于那些因彻见一切色、非色法，具足了知微细境界之智，于观(vipassanā)行善巧，具智慧，善于防护身语行，于止、观能正精进的勤行比丘们而言，为能解说于蕴、处、界、谛、根、缘起等种种胜义法中，作为多种方法之智部分析所依、饶益宏深之《相应部》圣典的义理，我所造的这部义注(aṭṭhakathā)，因能阐明扼要之义而称善巧。又因其特具增长智慧之功德，故于本书之初即言“为生起分别慧”。“《大义注》之精要”，意指《相应部大义注》之精要。“约五十九”者，因数量略少，故用“约”(matta)字。

မူလဋ္ဌကထာယ သာရန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသံယုတ္တမဟာအဋ္ဌကထာယ သာရမေဝ ပုန နိဂမနဝသေန ဝုတ္တန္တိ. အထ ဝါ မူလဋ္ဌကထာယ သာရန္တိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသု အတ္ထသာရံ. တေန ဧတံ ဒဿေတိ ‘‘သံယုတ္တမဟာအဋ္ဌကထာယ အတ္ထသာရံ အာဒါယ ဣမံ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိံ ကရောန္တေန သေသမဟာနိကာယာနမ္ပိ မူလဋ္ဌကထာသု ဣဓ ဝိယောဂက္ခမံ အတ္ထသာရံ အာဒါယ အကာသိ’’န္တိ. ‘‘မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီန’’န္တိ စ ဣဒံ ပုရိမပစ္ဆိမပဒေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ‘‘မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီနံ သမယံ ပကာသယန္တိံ မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီနံ မူလဋ္ဌကထာယ သာရံ အာဒါယာ’’တိ စ. တေန ပုညေန. ဟောတု သဗ္ဗော သုခီ လောကောတိ ကာမာဝစရာဒိဝိဘာဂေါ သဗ္ဗော သတ္တလောကော ယထာရဟံ ဗောဓိတ္တယာဓိဂမဝသေန သမ္ပယုတ္တေန နိဗ္ဗာနသုခေန သုခိတော ဟောတူတိ သဒေဝကဿ လောကဿ အစ္စန္တံ သုခါဓိဂမာယ အတ္တနော ပုညံ ပရိဏာမေတိ.

“根本义注的精髓”，即是先前所说的相应部《大义注》的精要，此处为作总结而再次宣说。或者说，“根本义注的精髓”，即是古代诸义注中的义理精髓。由此显示：“在撷取相应部《大义注》的义理精华而造此《显扬义论》时，亦采撷了其他各大部派的根本义注中于此不可分离的义理精华。”而“大寺住者”(Mahāvihārādhivāsīnaṃ)一词，应与前后文相连接，即“阐明大寺住者之宗义”及“采纳大寺住者之根本义注的精华”。以此功德。愿一切世间安乐。即：愿欲界等分别的一切有情世间，皆能如其所应，以证得三菩提相应之涅槃乐而得安乐。他将自己的功德回向给包括天人在内的世间，为令其获得究竟安乐。

ဧတ္တာဝတာ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ

至此，《显扬义论》

သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ နိဋ္ဌိတာ.

《相应部义注》之《隐义阐明》终。

သံယုတ္တဋီကာ သမတ္တာ.

相应复注完毕。